E-book jest zabezpieczony znakiem wodnym

Wstęp

Książka,‌ którą trzymają państwo w rękach, wydana została w okresie niezwykle dramatycznym. Reżim Władimira Putina, łamiąc prawo międzynarodowe i zasady, do których stosują się państwa cywilizowane, zaatakował Ukrainę. Siłą zagarnął Krym i wzniecił rebelię we wschodnich regionach tego kraju. Rosjanie na ziemi naszego sąsiada zabijają ludzi. W Polsce wywołuje to poczucie zagrożenia i olbrzymie oburzenie. Rosja od wielu lat nie miała u nas tak fatalnej prasy.

W świetle dramatu, który rozgrywa się pod Donieckiem i Ługańskiem, jest to całkowicie zrozumiałe. Nie wolno nam jednak zapominać, że jest również inna Rosja. Że są Rosjanie, którzy z przerażeniem i wstydem obserwują kolejne ekscesy Putina. Którzy marzą o tym, by ich ojczyzna przestała być międzynarodowym chuliganem, a stała się normalnym, demokratycznym państwem.

Jednym z najwybitniejszych pośród nich jest Wiktor Suworow, były oficer sowieckiego wywiadu wojskowego, który w 1978 roku zdecydował się porzucić służbę Związkowi Sowieckiemu i przejść na stronę wolnego świata. Od tego czasu Suworow (prawdziwe nazwisko Władimir Riezun) zwalczał komunistyczny reżim, a po jego upadku stał się zagorzałym krytykiem nowej rosyjskiej rzeczywistości. Na czele z Władimirem Putinem, którego uważa za przestępcę.

Wiktor Suworow to również wybitny – choć nie dyplomowany – historyk. Jego Lodołamacz jest jedną z najważniejszych, jeżeli nie najważniejszą książką, jaką napisano o tak zwanej Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej. Autor obnażył w niej bowiem największą tajemnicę Związku Sowieckiego: że 22 czerwca 1941 roku Adolf Hitler, wydając rozkaz o przeprowadzeniu operacji „Barbarossa”, uprzedził atak Józefa Stalina.

Lodołamacz był pierwszą książką Suworowa, którą przeczytałem. Wpadła mi w ręce dobre dwadzieścia lat temu, gdy byłem nastolatkiem. Zrobiła na mnie piorunujące wrażenie – śmiałością postawionych tez, odwagą autora i wymową faktów, które wydobył na światło dzienne. Potem przeczytałem wszystko, co wyszło spod pióra tego wybitnego Rosjanina. Wywarło to na mnie olbrzymi wpływ – kto wie, czy gdyby nie Suworow, napisałbym Pakt Ribbentrop–Beck i Obłęd‍ ’44.

Osobiście Wiktora Suworowa poznałem mniej więcej dziesięć lat temu. W ostatnich kilku latach zaczęliśmy zaś kontaktować się regularnie. Zważywszy na dzielące nas blisko dwa tysiące kilometrów – Suworow mieszka w Wielkiej Brytanii – są to głównie długie rozmowy telefoniczne. Na ogół o historii najnowszej, ale również o wielkich rosyjskich pisarzach, których uwielbiam chyba bardziej niż on, o filmach, o bieżącej światowej polityce.

Podczas tych rozmów zrodził się pomysł comiesięcznych felietonów, które Wiktor Suworow od dwóch lat pisze dla kierowanego przeze mnie miesięcznika „Historia Do Rzeczy”. A potem pomysł na Alfabet Suworowa. Książka ta nie jest jednak jeszcze jednym zbiorem wydrukowanych wcześniej felietonów, które często wydają znani publicyści. Około połowy haseł powstało bowiem specjalnie z myślą o Alfabecie.

Każde‍ z nich to szkic postaci, która miała wielki wpływ na dzieje Rosji, Europy i świata. Mamy więc tu Hitlera, Stalina, Putina, Churchilla, Chruszczowa, Katarzynę II, Reagana, Iwana Groźnego, Thatcher, Berię oraz Napoleona. Ale również Polaków: Dzierżyńskiego, Piłsudskiego, Kuklińskiego i Jaruzelskiego. Każdą z tych postaci Suworow opisuje ze swadą i humorem urodzonego gawędziarza. Nie szczędzi anegdot, nieznanych faktów i często ostrych, zaskakujących ocen.

Do‍ Alfabetu dołączony został wywiad rzeka, który przeprowadziłem z autorem. Spore jego fragmenty ukazały się na łamach „Historii Do Rzeczy” i tygodnika „Do Rzeczy”. Tak jak w wypadku Alfabetu, część tej rozmowy odbyliśmy jednak na użytek tej książki. Suworow niezwykle szczerze opowiada w niej o swojej ucieczce na Zachód oraz ujawnia wiele nieznanych dotąd, sensacyjnych faktów ze swego barwnego życia.

Alfabet Suworowa jest pierwszą książką byłego oficera GRU – którego dzieła trafiają na listy bestsellerów na całym świecie – przygotowaną specjalnie dla polskiego czytelnika. Czytelnika, którego Wiktor Suworow ceni sobie niezwykle. Niemal za każdym razem, gdy rozmawiamy, autor Lodołamacza dopytuje o sytuację w naszym kraju i opowiada o swojej wielkiej sympatii do Piłsudskiego, Warszawy i wódki Wyborowej.

Pozostaje mi tylko oddać głos zacnemu autorowi. Posłuchajmy, co ma nam do powiedzenia nasz rosyjski przyjaciel.

Piotr Zychowicz

Alfabet Suworowa

A

jak agent ochrany, Alliłujewa

agent ochrany

Gdy w Petersburgu wybuchła rewolucja bolszewicka, komuniści natychmiast rzucili hasło do szturmu na siedzibę ochrany, carskiej tajnej policji.

Dziwnym trafem po zdobyciu tego budynku ktoś zaprószył ogień i spłonęły archiwa. Potem zaś zamordowano funkcjonariuszy ochrany prowadzących tajną agenturę.

Dlaczego tak się stało? Oczywiście – jak uczą nas podręczniki – dlatego, że funkcjonariusze ochrany byli bardzo, bardzo niedobrymi ludźmi. A ochrana była bardzo, bardzo niedobrą organizacją. Mówiąc jednak poważnie: rosyjski ruch rewolucyjny był głęboko zinfiltrowany przez tajną policję. W jego szeregach działało wielu agentów, także na najwyższych stanowiskach. Chodziło więc o zatarcie śladów.

Infiltracja, o której mowa, dotyczyła zarówno bolszewików, mienszewików, jak i eserowców. Przykłady? Choćby pewien zawodowy gruziński rewolucjonista z wąsiskami. Ten człowiek wiele razy wpadał w ręce policji, ale za każdym razem udawało mu się dokonać brawurowej ucieczki. Może był bardzo sprytny i odważny, a może władzom policyjnym wcale nie zależało, żeby siedział za kratami.

Z biegiem lat gra między ochraną a rewolucjonistami tak się skomplikowała, że już nie wiadomo było, kto kogo kontroluje i kto kogo wykorzystuje. Niewykluczone, że ochrana – instytucja powołana do ochrony Rosji – przyczyniła się w ten sposób do jej upadku. Tworząc w prowokacyjnych celach grupy terrorystyczne, traciła nad nimi władzę i szkodziła państwu.

JEWNO AZEF. CHOĆ BRAŁ PIENIĄDZE OD OCHRANY, NIE PRZESZKADZAŁO MU TO ORGANIZOWAĆ ZAMACHÓW TERRORYSTYCZNYCH NA CZOŁOWYCH PRZEDSTAWICIELI ROSYJSKICH WŁADZ.
Domena publiczna

Rosyjskie tajne służby głęboko zinfiltrowały ruch rewolucyjny. Jednak terroryści, których same stworzyły, szybko się wymykali spod ich kontroli. Znamiennym przykładem jest sprawa Jewna Azefa. Był to agent carskiej policji działający wśród eserowców. Choć brał pieniądze od ochrany, nie przeszkadzało mu to kierować organizacją bojową eserowców i organizować zamachów terrorystycznych na czołowych przedstawicieli rosyjskich władz. Pieniądze na materiały wybuchowe i broń dostawał od swoich mocodawców z tajnych służb. Ochrana, żeby istnieć, potrzebowała bowiem rewolucjonistów, których miała zwalczać. Rewolucjoniści przekonywali zaś swoich oficerów prowadzących, że dla zachowania pozorów muszą od czasu do czasu kogoś zastrzelić czy wysadzić w powietrze. I tak to się kręciło, aż w końcu ci rewolucjoniści obalili cara i zniszczyli Rosję. Problem z ochraną polegał na tym, że prowadziła grę z diabłem. Była zbyt głupia i liberalna. Gdy bolszewicy już zdobyli władzę, dziennie mordowali więcej ludzi, niż reżim carski wykonał wyroków śmierci w całym XIX wieku. Cesarstwo Rosyjskie, choć prowadziło zaborczą, imperialną politykę, było normalnym, europejskim państwem. Związek Sowiecki był zaś piekłem na ziemi.

To były dwa różne państwa, dwa różne światy. Po rewolucji z różnych powodów w bolszewickiej armii znalazło się wielu carskich oficerów. Część z nich zrobiła nawet sporą karierę. Jednym z nich był pułkownik Borys Szaposznikow, który w Armii Czerwonej dosłużył się rangi marszałka. Podczas którejś z bitew jego podwładny nieszczególnie się spisywał. Wtedy do Szaposznikowa zadzwonił Stalin.

– Rozstrzelałeś tego oficera? – zapytał.

– Nie, powiedziałem mu, że nie jestem specjalnie zadowolony z jego osiągnięć na polu bitwy – odrzekł Szaposznikow.

Stalina wielce zdumiała ta odpowiedź. Rosja i bolszewizm to były dwa zupełnie odmienne systemy wartości.

Dlatego właśnie Czeka, sowiecka tajna policja, nie zatrudniała oficerów ochrany, a Urząd Bezpieczeństwa po 1945 roku nie zatrudniał oficerów przedwojennego polskiego wywiadu. W obozie sowieckim jedynym wyjątkiem od tej zasady była NRD, gdzie Stasi bardzo chętnie korzystała z usług „ekspertów” Gestapo. Dlaczego? Bo oba systemy – narodowy socjalizm i komunizm – były bliźniaczo do siebie podobne.

Zauważył to nawet Adolf Hitler. „Z mieszczańskiego socjaldemokraty nie da się zrobić dobrego nazisty. Z komunisty natomiast jak najbardziej” – stwierdził. Myślę, że działało to i w drugą stronę. Z narodowego socjalisty można było bez trudu zrobić dobrego komunistę.

Swietłana
Alliłujewa

To była dzielna kobieta. Zrozumiała, jaki koszmarny system stworzył jej ojciec oraz jego kamraci, i postanowiła o tym opowiedzieć światu. Dlatego w latach sześćdziesiątych uciekła ze Związku Sowieckiego do Stanów Zjednoczonych.

UCIECZKA CÓRKI STALINA DO USA BYŁA NA ZACHODZIE OLBRZYMIĄ SENSACJĄ. SOWIECI WPADLI W FURIĘ. PREMIER KOSYGIN OGŁOSIŁ, ŻE ALLIŁUJEWA JEST CHORA PSYCHICZNIE.
© Corbis/FotoChannels

To była wówczas na Zachodzie olbrzymia sensacja. Sowieci wpadli w furię. Córka Józefa Stalina, sowieckiego dyktatora, uciekła pod skrzydła amerykańskich imperialistów! Ówczesny premier Aleksiej Kosygin ogłosił, że Alliłujewa jest chora psychicznie.

Oczywiście perfidnie skłamał, wręcz postawił sprawę na głowie. Swietłana Alliłujewa była osobą normalną, która nie mogła wytrzymać w wielkim domu wariatów kierowanym przez największych obłąkańców – Związku Sowieckim. Kto wiedział lepiej niż ona, żyjąca w najwyższym kręgu bolszewickiej władzy, jak potworną tyranią jest to państwo?

W 1932 roku, gdy miała sześć lat, zginęła jej matka Nadieżda Alliłujewa. Stalin znęcał się nad żoną fizycznie i psychicznie, aż wpędził ją w obłęd. Po jednej z publicznych kłótni z mężem znaleziono ją martwą. Obok leżał pistolet – mały walther, który brat przywiózł jej z Berlina. Podobno zastrzelił ją sam Stalin.

Gdy zginęła, dyktator zesłał do łagrów członków jej rodziny, których zawsze nienawidził. Swietłanę wychowywała niania. Kontakty córki z ojcem były niezwykle rzadkie. Wkroczył w jej życie, gdy związała się z młodym filmowcem Aleksiejem Kaplerem. Stalinowi się to nie podobało i zesłał jej ukochanego do Workuty…

O wszystkim tym Kapler napisał później wstrząsające wspomnienia. Ucieczka tak bliskiej krewnej Józefa Stalina jest najlepszym dowodem na to, że Związek Sowiecki był krajem, w którym po prostu nie dało się żyć.

B

jak Beria, Bormann, Breżniew, Bucharin, Bukowski

Ławrientij
Beria

Ławrientij Beria był dziwnym człowiekiem – masowym mordercą o nieprzeciętnej inteligencji. Po śmierci Stalina uznał, że komunizm nie ma sensu, że należy zliberalizować system. Inaczej – wieszczył – prędzej czy później dojdzie do załamania gospodarczego i Związek Sowiecki przestanie istnieć.

Głoszone przez niego poglądy wywoływały przerażenie w sowieckim politbiurze. Jeszcze większe przerażenie wywoływał on sam. Sowieccy aparatczycy obawiali się, że Beria – jako wszechmocny szef bezpieki – będzie próbował wszystkich ich wymordować i przejąć władzę. Zostać nowym Stalinem. W efekcie na sowieckich szczytach władzy zapadła decyzja, by pozbyć się gruzińskiego czekisty. Szybko nadarzyła się okazja. W Berlinie po śmierci Stalina wybuchł antykomunistyczny bunt. Beria natychmiast wyjechał do Niemiec, aby go brutalnie stłumić.

Gdy pod koniec czerwca 1953 roku wrócił do Moskwy, od razu wezwano go na posiedzenie politbiura. Został na nim nieoczekiwanie bardzo ostro zaatakowany przez towarzyszy. Chruszczow oskarżył go, że jest brytyjskim szpiegiem. Potem padły kolejne ostre słowa. W pewnym momencie Malenkow wcisnął ukryty pod stołem guzik. Był to sygnał dla marszałka Gieorgija Żukowa i grupy uzbrojonych oficerów, która czekała w przyległym pokoju. Ludzie ci wkroczyli do sali posiedzeń i aresztowali Berię.

Nie mogli go zamknąć w więzieniu, bo jako zwierzchnik bezpieki kontrolował wszystkie zakłady penitencjarne w Sowietach. Wywieźli go więc do podziemnego bunkra Moskiewskiego Okręgu Wojskowego. Tam, w grudniu 1953 roku, postawiono go przed trybunałem wojskowym. Przewodniczył mu marszałek Koniew. Berię oskarżono o to, że jest agentem kapitalizmu, terrorystą i kontrrewolucjonistą. Przy okazji wyciągnięto na wierzch wszystkie jego brudy. Choćby takie, że molestował i gwałcił młode dziewczęta.

JÓZEF STALIN I ŁAWRIENTIJ BERIA (DRUGI OD PRAWEJ) NA POLOWANIU W 1934 ROKU.
© East News

Werdykt mógł zapaść tylko jeden. Beria został skazany na śmierć. Wyrok został wykonany natychmiast. Uśmiercił go trzygwiazdkowy generał Paweł Baticki strzałem w tył głowy. Beria zginął więc tak samo, jak trzynaście lat wcześniej w Katyniu zginęli polscy oficerowie zamordowani przez NKWD na jego rozkaz. Historia kolejny raz dała nam dowód, że Bóg jednak istnieje. I że na świecie jest sprawiedliwość.

Martin
Bormann

Pamiętają państwo stary sowiecki serial Siedemnaście‍ mgnień wiosny? Był niezwykle popularny w całym tak zwanym bloku socjalistycznym, zakładam więc, że oglądano go także w PRL. Głównym bohaterem był SS-Standartenführer Max Otto von Stirlitz, w rzeczywistości oficer sowieckiego wywiadu Maksym Isajew. Przeniknął on na szczyty władzy III Rzeszy i dzielnie szpiegował dla Sowietów. Wykazywał się przy tym niezwykłą przebiegłością, heroizmem i zimną krwią. Wszystko było tak realistycznie nakręcone, że wiele osób do dzisiaj jest przekonanych, iż serial został oparty na prawdziwych wydarzeniach. To oczywiście nieprawda, serial ten był całkowitą bzdurą.

Żadnemu Rosjaninowi nie udałoby się stworzyć tak znakomitej własnej legendy ani tak znakomicie poznać języka i niemieckich realiów, aby przekonująco udawać wysokiego rangą oficera SS. Gdyby ktokolwiek się tego podjął, zostałby błyskawicznie zdekonspirowany i aresztowany. Von Stirlitz jest więc niedorzecznym wymysłem. Faktem jest jednak, że w III Rzeszy działali sowieccy agenci, i to na najwyższych szczeblach władzy. Być może nawet w otoczeniu Adolfa Hitlera.

Najgłośniejszym‍ z nich był oskarżany o agenturalną działalność Martin Bormann – szef kancelarii NSDAP, prawa ręka Führera. W młodości, zaraz po I wojnie światowej, walczył jako ochotnik z bolszewikami na terenie państw bałtyckich. Podczas jednej z potyczek dostał się do niewoli. Czerwoni zamknęli go w obozie w Ostaszkowie, który wówczas należał do sowieckich wojskowych służb specjalnych. Był to okres, w którym bolszewicy milionami, bez najmniejszych skrupułów, mordowali schwytanych wrogów.

Bormann był zaś wówczas kontrrewolucjonistą, zaprzysięgłym wrogiem komunizmu. I co się stało z nim w niewoli? Został… grzecznie zwolniony do domu. Nieoczekiwanie zrobiono dla niego wyjątek, co rzeczywiście musi budzić poważne wątpliwości, czy nie został wówczas złamany i zwerbowany. Wątpliwości, które zdaje się potwierdzać jego późniejsze dziwne zachowanie. Szybko stał się szarą eminencją Hitlera, miał na niego olbrzymi wpływ. Niewykluczone, że część szalonych, wymierzonych w interes Niemiec decyzji militarnych Führer podjął właśnie za podszeptem Bormanna.

KEITEL, GÖRING, HITLER I BORMANN PO ZAMACHU STAUFFENBERGA. NIEWYKLUCZONE, ŻE CZĘŚĆ SZALONYCH DECYZJI MILITARNYCH FÜHRER PODJĄŁ WŁAŚNIE ZA PODSZEPTEM BORMANNA…
© Corbis/FotoChannels

Najbardziej zagadkowa jest sprawa jego zniknięcia. W nocy z 1 na 2 maja 1945 roku narodowosocjalistyczny dygnitarz opuścił bunkier Hitlera niemal w momencie, gdy zaczęli się do niego zbliżać żołnierze Armii Czerwonej. A potem nikt go już więcej nie zobaczył. Bormann zniknął. Podczas procesu norymberskiego sądzono go zaocznie i zaocznie dostał karę śmierci. Jest to o tyle dziwne, że był postacią dobrze rozpoznawalną, jednym z przywódców III Rzeszy. Takim ludziom bardzo trudno było uciec, wmieszać się w tłum. Polowały na nich służby specjalne Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i oczywiście Związku Sowieckiego.

BADANIA PORÓWNAWCZE ZNALEZIONYCH W 1972 ROKU SZCZĄTKÓW, KTÓRE UZNANO ZA NALEŻĄCE DO BORMANNA. WŚRÓD CZĘŚCI EKSPERTÓW IDENTYFIKACJA TA BUDZI JEDNAK SPORE WĄTPLIWOŚCI.
© Getty Images

Tajemnicze zniknięcie Bormanna spowodowało, że zaczęły się szerzyć plotki na temat współpracy szefa kancelarii NSDAP z bolszewikami. Rzekomo miano go rozpoznać wiele lat po wojnie w Ameryce Południowej. Według innej opowieści przeszedł operację plastyczną. Jeszcze inna mówiła o tym, że został wywieziony z oblężonego Berlina przez NKWD i spokojnie dożył końca swoich dni na jakiejś rosyjskiej daczy.

Dopiero po wielu latach, w 1972 roku, znaleziono w Berlinie ciało, które rzekomo należało do Bormanna. Według niemieckich śledczych zginął on w 1945 roku podczas walk na ulicach niemieckiej stolicy. Wśród części ekspertów identyfikacja ta budzi jednak spore wątpliwości. Wygląda więc na to, że sprawy Bormanna nigdy nie wyjaśnimy. Tak jak nie uda się zapewne potwierdzić krążących od lat pogłosek, że dla Sowietów pracował szef Gestapo Heinrich Müller.

Wiemy dziś, że sowieckie służby specjalne podczas II wojny światowej penetrowały władze Ameryki, umieszczały swoich agentów w armii, wywiadzie i rządzie Wielkiej Brytanii. Skoro więc Stalin inwigilował sojuszników, naiwnością byłoby sądzić, że nie inwigilował wrogów. W wypadku III Rzeszy Stalina interesowały oczywiście kwestie militarne i gospodarcze, ale nie jest też tajemnicą jego zafascynowanie Hitlerem. Zbierał o nim wszelkie możliwe informacje. Zapewne widział w Hitlerze pokrewną duszę, interesowało go, jak kierował partią i krajem, jak rządził podbitą Europą. Gdyby Stalinowi udało się zrealizować bolszewickie plany i opanować cały Stary Kontynent, doświadczenie to mogłoby mu się bardzo przydać.

Tu uwaga na marginesie: działało to także w drugą stronę. Hitler był równie zafascynowany Stalinem. Jak wynika z zapisków jednego z jego adiutantów, Führer stwierdził kiedyś, że gdy zdobędzie Moskwę i schwyta Stalina, nie będzie go źle traktował. Mało tego, odda mu wszelkie honory należne wielkiemu przeciwnikowi. Naturalnie na to samo ze strony sowieckiego dyktatora liczyć nie mógł. Gdyby Hitler nie zastrzelił się w swoim bunkrze i wpadł w ręce żołnierzy Armii Czerwonej, nie ma żadnych wątpliwości, że zostałby powieszony.

Podstawowa wątpliwość, jaka nasuwa się w sprawie komunistycznych szpiegów w III Rzeszy, dotyczy operacji „Barbarossa”. Skoro dla Sowietów pracowały takie tuzy, to dlaczego nie ostrzeżono Stalina o planowanym ataku? Jak Niemcom udało się zaskoczyć Armię Czerwoną? Niestety to żaden argument. Do Stalina docierało bowiem mnóstwo ostrzeżeń o tym, że Niemcy koncentrują wojska na granicach, że mobilizują kolejne siły. Tyle że Stalin wszystko to uznał za wielki blef. Jednak nie dlatego, że – jak to się często nam wmawia – był skończonym idiotą.

Moglibyśmy zrobić następujący eksperyment: do najpotężniejszego komputera świata wprowadzilibyśmy wszystkie dane dotyczące sytuacji strategicznej roku 1941. Niemcy toczyły wówczas wojnę z Wielką Brytanią, za którą stała cała potęga Stanów Zjednoczonych. Walczyły na lądzie, w powietrzu i na oceanach. Mało tego, okupowały Polskę, Jugosławię, Grecję, Holandię, Belgię, Norwegię, Czechy i kilka innych krajów. Cała ta przestrzeń wiązała olbrzymie siły Wehrmachtu, a była uboga w surowce naturalne. Niemcom groziło załamanie gospodarcze.

Gdyby po wprowadzeniu tych wszystkich danych zadać naszemu superkomputerowi pytanie: „Czy w tej sytuacji jest możliwy niemiecki atak na Związek Sowiecki?”, komputer odpowiedziałby: „Absurd!”. Dowiedzielibyśmy się, że coś takiego jest niewykonalne, że nie ma sensu nawet przeprowadzać takiej symulacji. Wojna na dwa fronty z punktu widzenia Niemiec byłaby bowiem szaleństwem i samobójstwem, byłaby sprzeczna z logiką.

Tak też właśnie rozumował Stalin. Historia jednak czasem bywa nielogiczna i nieprzewidywalna, o czym 22 czerwca 1941 roku boleśnie przekonał się sowiecki generalissimus.

Leonid
Breżniew

Gospodarka Związku Sowieckiego była w ruinie. Aby ratować się przed upadkiem, komunistyczne kierownictwo postanowiło zacząć sprzedawać surowce naturalne. Gaz i ropę. Nikita Chruszczow kazał zbudować wielki rurociąg „Przyjaźń” i uznał, że sytuacja jest uratowana. W jedną stronę popłynie ropa, w drugą pieniądze. W efekcie sowieckie kierownictwo nie będzie musiało już nic robić – żadnych zmian, żadnych reform. Po prostu będzie się utrzymywać z pieniędzy za ten petrointeres. Towarzysz Chruszczow mocno się na tym przejechał. 14 października 1964 roku został bowiem wysadzony z siodła przez kolegów z politbiura. Stało się to w przeddzień otwarcia „Przyjaźni”.

Na stanowisku zastąpił go Leonid Iljicz Breżniew. Człowiek – wbrew krążącym na jego temat opiniom – bez jakiejkolwiek charyzmy i energii. Pomysł Chruszczowa bardzo mu odpowiadał. Podczas swoich rządów nie robił dosłownie nic. Sprawiło to, że dla rozrośniętej i wpływowej sowieckiej biurokracji był przywódcą idealnym. Jego urzędowanie po osiemnastu latach przerwała śmierć. Gdyby żył sto lat – rządziłby jeszcze do setki. Gdyby żył wiecznie – rządziłby wiecznie.

W historii Związku Sowieckiego był to okres rządów starców. Starcy, jak wiadomo, nie lubią zaś zmian. Trwali więc na stanowiskach po kilkadziesiąt lat pogrążeni w całkowitej stagnacji. A wraz z nimi w stagnacji pogrążał się cały kraj. Na przykład admirał Siergiej Gorszkow pełnił funkcję dowódcy marynarki Związku Sowieckiego niemal trzydzieści lat! Od 1956 do 1985 roku. Podobnie było z ministrami, generałami i członkami politbiura. Nie wychodzili zza tych samych biurek przez dziesiątki lat.

Drugą patologią systemu Chruszczowa był nepotyzm. Gdy służyłem jako oficer GRU w Genewie, w tamtejszej sowieckiej placówce były dwie kategorie pracowników. Tacy, którzy pracowali naprawdę, i tacy, którzy nie robili nic. W wypadku tych drugich zawsze się okazywało, że byli krewnymi jakiegoś bardzo ważnego aparatczyka z Moskwy.

CHRUSZCZOW I BREŻNIEW W 1943 ROKU. PODCZAS II WOJNY ŚWIATOWEJ BREŻNIEW BYŁ ZWYKŁYM POLITRUKIEM W 18. ARMII, LECZ GDY DOSZEDŁ DO WŁADZY, KAZAŁ SIĘ ZROBIĆ MARSZAŁKIEM.
© Getty Images

Modelowym przykładem tej patologii był syn Breżniewa, Jurij. Człowiek, który nigdy nie służył w siłach zbrojnych. Pewnego dnia wezwano go jednak do Ministerstwa Obrony, gdzie usłyszał: „Od dzisiaj jesteście generałem”. „Dziękuję bardzo” – odpowiedział i wyszedł.

Podobnie wyglądała kariera męża córki Jurija Czurbanowa. On także dostał generalskie szlify tylko dlatego, że należał do rodziny dyktatora. Co ciekawe, gdy Breżniew umarł, natychmiast wpakowano go do pudła z powodu przekrętów finansowych. Korupcja była bowiem kolejną charakterystyczną cechą Związku Sowieckiego epoki Leonida Breżniewa. Epoki wielkiego gnicia. To, co się wówczas działo w odległych republikach, takich jak Gruzja czy Azerbejdżan, po prostu nie mieściło się w głowie. Korupcja, która do dzisiaj niszczy Rosję, to scheda po tamtych czasach.

Breżniew nie był więc żadnym „drugim Stalinem”. Był jego przeciwieństwem, słabym przywódcą, którego uwielbiała biurokracja. Stalin był zaś silnym przywódcą, którego biurokracja nienawidziła. On chciał wszystko kontrolować, cały czas coś zmieniać, wdrażać nowe pomysły, projekty i plany pięcioletnie. Pracował jak szalony. Przerzucał ludzi ze stanowiska na stanowisko, tworzył nowe instytucje i zamykał stare. A więc – z punktu widzenia „aparatu” – jego rządy były koszmarem. Szczególnie że Stalin lubił od czasu do czasu ów „aparat” wymordować. A Breżniew? On nie miał żadnych wymagań, niczego nie oczekiwał, niczym się nie interesował. Po prostu był.

Słynna „doktryna Breżniewa” – która zakładała trzymanie za twarz państw satelickich – w rzeczywistości była doktryną całego sowieckiego kierownictwa. Takie postanowienia zapadły na posiedzeniu politbiura, a Breżniew po prostu je zaakceptował. Tak to wyglądało zawsze. Partia komunistyczna była wówczas organizacją mafijną zarządzaną nie przez jednego „ojca chrzestnego”, ale przez radę bandziorów.

BREŻNIEW DLA ROZROŚNIĘTEJ I WPŁYWOWEJ SOWIECKIEJ BIUROKRACJI BYŁ PRZYWÓDCĄ IDEALNYM: NIE MIAŁ ŻADNYCH WYMAGAŃ, NICZEGO NIE OCZEKIWAŁ, NICZYM SIĘ NIE INTERESOWAŁ. PO PROSTU BYŁ.
© Corbis/FotoChannels

Weźmy‍ interwencję w Afganistanie. Decyzję o jej przeprowadzeniu poprzedziła zażarta dyskusja. Wchodzimy czy nie wchodzimy? Minister obrony Dmitrij Ustinow i szef KGB Jurij Andropow byli za. Przeciwko byli generałowie Armii Czerwonej, którzy ostrzegali, że to się skończy blamażem. Breżniew nie mógł się zdecydować. „Może zrobimy tak, a może tak” – mówił, drapiąc się po głowie.

Wreszcie przeważyło zdanie stronnictwa wojennego. Breżniew nie był przywódcą z wizją, który prowadziłby za sobą współpracowników do jakichś wielkich celów. Zawsze przychylał się do zdania większości. Być może zresztą to było jego siłą.

Leonid Breżniew był również człowiekiem śmiesznym. Uwielbiał kolekcjonować tytuły. Podczas II wojny światowej był zwykłym politrukiem w 18. Armii, lecz gdy doszedł do władzy, kazał się zrobić marszałkiem. Był również czterokrotnym bohaterem Związku Sowieckiego. A tytuły te dostawał, gdy miał sześćdziesiąt–siedemdziesiąt lat, zatem już jako starszy pan. Jakim to wówczas bohaterstwem się wykazał – nie wiadomo. Był zresztą nie tylko poczwórnym bohaterem Związku Sowieckiego, ale i podwójnym bohaterem Mongolii, bohaterem Wietnamu, potrójnym bohaterem Czechosłowacji, bohaterem Kuby, bohaterem Demokratycznej Republiki Laosu, potrójnym bohaterem NRD, a wreszcie potrójnym bohaterem Bułgarii. W wielu z tych krajów nigdy nie był! Jego wielka kariera rozpoczęła się nie na polu bitwy, ale podczas wewnętrznych komunistycznych rozgrywek. Breżniew w 1953 roku był bowiem jednym z oficerów, którzy aresztowali Berię. I właśnie to otworzyło mu drogę na szczyt.

Medale. To była jego prawdziwa pasja. Cały się nimi obwieszał, wyglądał jak przystrojona bombkami choinka, a gdy chodził, dzwonił jak owieczka. Znana jest opowieść, jak to Breżniew odznaczał wspomnianego już syna Orderem Rewolucji Październikowej. Nie był to jakiś bardzo ważny order, ale ładnie wyglądał. Podczas ceremonii wręczania powiedział: „Jurij, to dla ciebie. Jesteś szczęściarzem, bo ja mam wiele orderów, ale akurat Orderu Rewolucji Październikowej nie”. Następnego dnia Leonid Breżniew został uhonorowany Orderem Rewolucji Październikowej. Był zachwycony i dumny. Tak, wielkie totalitarne imperium, którego celem było opanowanie całego świata, za czasów Breżniewa zamieniło się w operetkowy reżim.

Krążą‍ pogłoski, że Breżniew w 1982 roku wcale nie zmarł na zawał, ale został zamordowany przez Andropowa, który zajął jego miejsce. Czy to możliwe? Związek Sowiecki był takim państwem, w którym możliwe było wszystko.

Nikołaj
Bucharin

Legendarny przywódca bolszewików, najbliższy współpracownik Lenina, „ulubieniec partii”. Fanatyczny komunista. Aresztowany w roku 1937 podczas procesu pokazowego miotał na siebie najbardziej plugawe obelgi. Nazywał się „zdegenerowanym faszystą”. Nikołaj Bucharin – bo o nim mowa – przyznawał się do niestworzonych zbrodni, do tego, że był szpiegiem krajów kapitalistycznych, że chciał obalić komunizm.

Do ostatniej godziny życia pisał łzawe listy do „Koby”, w których zapewniał dyktatora o swojej bezgranicznej lojalności i błagał go o zmiłowanie. Oczywiście nic mu to nie pomogło – dostał kulę w tył głowy.

Proces Nikołaja Bucharina stał się symbolem wszystkich moskiewskich procesów pokazowych, podczas których na ławie oskarżonych zasiadali czołowi członkowie partii, byli towarzysze walki Włodzimierza Lenina. Wszyscy oni zachowywali się równie paskudnie jak Bucharin. Intelektualiści i sowietolodzy do dziś się głowią, jaka była tego przyczyna. Dlaczego ludzie, którzy wiedzieli, że zostaną rozstrzelani, składali te wszystkie samokrytyki, płaszczyli się przed sędziami, przyznawali do fałszywych zarzutów i żądali dla siebie kary śmierci.

Jedni eksperci tłumaczą to tym, że podsądnym przed rozprawami podawano narkotyki. Inni dowodzą, że ci bolszewiccy przywódcy byli przekonani, że składają się na ołtarzu partii. Że wyrządzali jej tym ostatnią przysługę, spełniali swój ostatni obowiązek. Ja myślę, że wytłumaczenie jest znacznie prostsze. Otóż wszyscy oni byli po prostu słabi. Każdy dał się złamać. To, jakich metod użyli do tego śledczy NKWD, jest sprawą drugorzędną.

Wszyscy oni mieli jakiś słaby punkt. Jednego można było zmusić do odegrania roli klowna w procesie pokazowym zwykłym biciem, a drugiego notorycznym pozbawianiem snu. Na kogoś działała groźba pod adresem rodziny, innemu wystarczyło zagrozić ujawnieniem kompromitujących go materiałów obyczajowych. Jeszcze innego rzeczywiście można było przekonać, że skoro sam przez całe lata dowodził, iż partia nigdy się nie myli, to najwyraźniej – skoro trafił na Łubiankę – musi być winny.

„ULUBIENIEC PARTII” NIKOŁAJ BUCHARIN PO LEWICY STALINA PODCZAS OBCHODÓW DWUNASTEJ ROCZNICY REWOLUCJI. OSIEM LAT PÓŹNIEJ NA PROCESIE POKAZOWYM NAZWAŁ SIĘ „ZDEGENEROWANYM FASZYSTĄ”.
© East News

Jest jednak dowód na to, że mogło być inaczej. Byli bowiem ludzie, których złamać się nie dało. Czy wiecie państwo, o czyim procesie pokazowym Stalin marzył najbardziej? O procesie generała Andrieja Andriejewicza Własowa i jego oficerów. Stalin chciał tych ludzi publicznie upokorzyć, napiętnować i zniszczyć. Pokazać całemu światu, jak kończą Rosjanie, którzy ośmielą się „zdradzić” bolszewizm i walczyć przeciwko niemu z bronią w ręku.

Wydani w ręce bolszewików przez Anglosasów, Własow i jego oficerowie zostali przewiezieni do Moskwy. Poddano ich tam straszliwym torturom. Próbowano ich skłonić do wzięcia udziału w procesie pokazowym, w którym Związek Sowiecki zostałby przedstawiony jako „wyzwoliciel” Europy. A oni przyznaliby się, że są czarnymi owcami, płatnymi pachołkami Hitlera. Ci dzielni ludzie odpowiedzieli jednak twardo: „Nie ma mowy”.

BUCHARIN I MARIA ULJANOWA, SIOSTRA LENINA, W REDAKCJI „PRAWDY”.
© Corbis/FotoChannels

„Jesteśmy zaprzysięgłymi wrogami bolszewizmu” – mówili śledczym – „walczyliśmy przeciwko niemu, nienawidzimy go z całej duszy. Sprzymierzylibyśmy się z samym diabłem, aby tylko wyzwolić naszą ojczyznę spod sowieckiego jarzma. Nie będziemy więc teraz brali udziału w waszych przedstawieniach. Wybijcie to sobie z głowy”. Własow i jego oficerowie nie dali się złamać. Sowieci musieli ich powiesić po kryjomu.

Było to bez wątpienia wielką porażką Stalina, któremu wydawało się, że każdego można nie tylko zabić, ale także upodlić. Dyktator musiał być bardzo zaskoczony.

Okazało‍ się jednak, że Własow i jego ludzie byli ulepieni z innej gliny niż Nikołaj Bucharin, Karol Radek, Aleksiej Rykow, Grigorij Zinowjew, Lew Kamieniew, Michaił Tuchaczewski, Jurij Piatakow i wszyscy inni bolszewiccy przywódcy, którzy ześwinili się na moskiewskich procesach. Wszyscy ci bolszewicy nie dorastali dzielnym rosyjskim oficerom do pięt.

Władimir
Bukowski

Jest dla mnie wielkim zaszczytem, że mogę nazwać Władimira Bukowskiego przyjacielem. To jeden z najwybitniejszych, a zarazem najtwardszych Rosjan swojej epoki. Nie był żadnym kanapowym dysydentem rozważającym ze szklanką herbaty w ręku, jak naprawić komunizm. Był zajadłym wrogiem bolszewizmu i system ten zwalczał otwarcie. W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych był wielokrotnie więziony. W sowieckich aresztach, obozach i psychuszkach spędził kilkanaście lat.

Bolszewicy robili z nim rzeczy okropne. Został poddany niezwykle ciężkiemu reżimowi więziennemu. Zniszczono mu młodość. A mimo to czerwonym nie udało się go złamać. Gdy tylko go wypuszczali, on natychmiast wracał do walki. Trudno mi wyrazić, jak wielkim darzę go szacunkiem.

Mało kto wie, że gdy w 1976 roku w Szwajcarii doszło do słynnej wymiany między Wschodem a Zachodem – Sowieci wymienili Bukowskiego na szefa Komunistycznej Partii Chile Luisa Corvalána – miałem w tym pewien udział. Było to bardzo zabawne.

Złożyło się bowiem tak, że pracowałem wówczas w sowieckiej placówce w Genewie, jako dyplomata niskiej rangi. W dniu wymiany kazano mi się stawić na genewskim lotnisku o siódmej rano. Godzinę później przyjechał dyplomata rangi wyższej niż moja. O dziewiątej przybył dyplomata wyższy o dwie rangi. I taką koleją rzeczy po kilku godzinach na lotnisko dotarł limuzyną sam pan ambasador.

Za mną przyjechał jeden dziennikarz, za dyplomatą o rangę wyższym dwóch dziennikarzy, za dyplomatą o dwie rangi wyższym trzech dziennikarzy, a za ambasadorem już cały tłum. Cała sprawa była jednak blefem. Wystawiono nas na przynętę dla prasy, a sowiecki samolot z Bukowskim na pokładzie wylądował po kryjomu na lotnisku w Zurychu. Tam, bez rozgłosu, odbyła się wymiana.

WŁADIMIR BUKOWSKI Z SOWIECKIM PASZPORTEM NA KONFERENCJI PRASOWEJ W LONDYNIE PO PRZYLOCIE ZE SZWAJCARII. PO PRAWEJ AKTOR DAVID MARKHAM, KTÓRY STARAŁ SIĘ O JEGO UWOLNIENIE.
© Getty Images

Cała sprawa została rozegrana w sposób charakterystyczny dla Związku Sowieckiego. Jego przywódcy nie lubili bowiem załatwiać takich wstydliwych spraw w świetle fleszy. Uwielbiali za to dezinformację. A ja przez podobne absurdalne pomysły spędziłem cały dzień na lotnisku. O tej wymianie w Związku Sowieckim szybko powstała śmieszna piosenka:

Zamienili „chuligana”

na Luisa Corvalána.

Gdzie tu znaleźć taką bladź,

by ją za Breżniewa dać?

Władimir Bukowski, jak ja, mieszka w Wielkiej Brytanii. Wypiliśmy razem morze wódki. Gdy pisałem Lodołamacza, pierwszą ofiarą „procesu twórczego” została moja żona Tatiana. Czytałem jej bowiem każdy kolejny rozdział, przedstawiałem argumentację i dokumenty. Rano, po południu, a nawet w środku nocy. Na drugą ofiarę upatrzyłem zaś sobie Władimira Bukowskiego. Przedyskutowałem z nim całą książkę. Często ostro się spieraliśmy, toczyliśmy długą naukową dysputę. Jestem mu bardzo wdzięczny za tę pomoc.

Zresztą‌ w pewnym sensie jestem z nim spokrewniony. Pewnego dnia Bukowski zadzwonił do mnie i powiedział, że jego ukochana kotka urodziła. „Kilka kociaków już rozdałem” – stwierdził – „ale została mi dwójka i nie wiem, co z nimi zrobić. Przyjeżdżaj!” Wsiadłem więc do samochodu i przejechałem całą Wielką Brytanię (mieszkamy na przeciwległych krańcach tego kraju). Wziąłem od niego te kociaki, a gdy tylko wróciłem do domu, natychmiast do niego zadzwoniłem. Okazało się, że żałuje, że dał mi kotki, bo zdążył się do nich przywiązać i za nimi tęskni.

Ostatecznie jednak kotki zostały u nas. Udało się jakoś przekonać Bukowskiego, że będzie im z nami dobrze. Nie wiedzieliśmy jednak, jak je nazwać. Było to w czasach, gdy sekretarzem generalnym Komunistycznej Partii Związku Sowieckiego był Michaił Gorbaczow. Jego żona miała zaś na imię Raisa. Kotki zostały więc nazwane Misza i Raisa. Niestety, gdy po pewnym czasie pojechaliśmy z nimi do weterynarza, spotkała nas niespodzianka. Okazało się, że Raisa jest samcem.

C

jak Chruszczow, Churchill

Nikita
Chruszczow

Zachodni intelektualiści kochają Nikitę Chruszczowa. Uważają go za bojownika o wolność i demokrację, idealistę, który walczył z paskudnym Stalinem. Rzeczywistość jest jednak znacznie mniej romantyczna – Nikita Chruszczow to jeden z największych zbrodniarzy w historii ludzkości. Za czasów Stalina nie był żadnym opozycjonistą, lecz jego najwierniejszym współpracownikiem. Zaczął z nim walczyć dopiero po jego śmierci.

Gdy Chruszczow został dyktatorem Związku Sowieckiego, miał dwie możliwości utrzymania władzy nad państwem. Mógł zostać albo drugim Stalinem, albo anty-Stalinem. Wiedział jednak, że nie zdoła sobie zbudować tak silnej pozycji jak jego poprzednik. Był takim samym bezwzględnym mordercą jak on, ale brakowało mu jego geniuszu.

Chruszczow zdecydował się więc na drugie rozwiązanie. Tak zwana odwilż po roku 1956 była wyborem pragmatycznym, a nie ideowym. W Związku Sowieckim w okresie wielkiego terroru było jedenaście republik związkowych. Podczas wewnętrznych czystek Stalin w dziewięciu z tych republik wymordował cały wyższy aparat partyjny. Czasami jedna za drugą szły pod mur trzy kolejne ekipy.

Tę eksplozję zbrodni przeżyło tylko dwóch najwyższej rangi aparatczyków. Towarzysz Ławrientij Beria w Gruzji i właśnie towarzysz Nikita Chruszczow na Ukrainie. To bardzo wiele mówi o tym człowieku i o roli, jaką odgrywał w latach trzydziestych. Odpowiada on między innymi za straszliwą przymusową kolektywizację na Ukrainie, która wywołała wielki głód. Jego konto obciąża kilka milionów ofiar.

17 września 1939 roku Chruszczow kierował atakiem na Polskę, a potem sowietyzacją wschodniej części kraju. Jego dowodzenie pod Stalingradem – był tam komisarzem politycznym – kosztowało życie setki tysięcy żołnierzy Armii Czerwonej. Wydawał bezsensowne rozkazy, kolejne szturmy bez broni kończyły się krwawą rzezią. Choć Sowieci wygrali tę bitwę, stracili w niej znacznie więcej żołnierzy niż Niemcy. Życie ludzkie nie miało dla Chruszczowa żadnego znaczenia.

CHRUSZCZOW TO JEDEN Z NAJWIĘKSZYCH ZBRODNIARZY W HISTORII LUDZKOŚCI. ZA CZASÓW STALINA NIE BYŁ ŻADNYM OPOZYCJONISTĄ, LECZ JEGO NAJWIERNIEJSZYM WSPÓŁPRACOWNIKIEM.
© Getty Images

Nawiasem mówiąc, z tą walką Sowietów z Niemcami to była ciekawa sprawa. Gdy pyta się dziś, dlaczego właściwie bolszewicy walczyli z narodowymi socjalistami, słyszy się odpowiedź, że dlatego, iż III Rzesza była paskudną tyranią. Ale przecież to było lustrzane odbicie Sowietów! Obie dyktatury miały czerwony sztandar, obie budowały socjalizm, obie stworzyły obozy koncentracyjne. Bolszewicy mieli Komsomoł, a Niemcy Hitlerjugend. Oba kraje miały wąsatych morderców na szczycie aparatu władzy.

Te podobieństwa można wymieniać godzinami, wróćmy więc do Chruszczowa. Jako sowiecki dyktator starał się on eksportować komunizm na cały świat. Do Egiptu, Syrii, Indonezji, Afryki czy Ameryki Łacińskiej. W 1962 roku, podczas kryzysu kubańskiego, świat z jego winy stanął na krawędzi nuklearnej zagłady. To za sprawą Chruszczowa narodził się nowoczesny terroryzm. To na jego polecenie Związek Sowiecki szkolił i opłacał terrorystów całego świata.

Skąd więc bierze się ta miłość zachodnich intelektualistów do Chruszczowa? Bo on pomógł im zachować wiarę w komunizm, podtrzymał ich chore iluzje. Ci zachodni intelektualiści zawsze bowiem powtarzali, że komunizm jest najwspanialszym, najcudowniejszym i najbardziej humanitarnym systemem, jaki wymyślił człowiek. Przez całe dziesięciolecia negowali, że dochodzi w nim do ludobójstwa.

Gdy dowodów na bolszewickie zbrodnie nie udało się już podważyć, ci ludzie znaleźli się w fatalnej sytuacji. Wszystko, co pisali i mówili, okazało się ohydnym kłamstwem. I nagle jak z nieba spadł im Chruszczow. Człowiek, który powiedział, że za całe zło odpowiada jeden jedyny człowiek – Józef Stalin. Dyktator, który rzekomo wypaczył komunistyczne idee. „To nie system jest zły, to Stalin był zły” – mówił Chruszczow.

W 1962 ROKU, PODCZAS KRYZYSU KUBAŃSKIEGO, ŚWIAT Z WINY CHRUSZCZOWA STANĄŁ NA KRAWĘDZI NUKLEARNEJ ZAGŁADY. TO ZA JEGO SPRAWĄ NARODZIŁ SIĘ NOWOCZESNY TERRORYZM.
© Corbis/FotoChannels

Tymczasem prawda jest bardzo brutalna. Ludobójstwo jest wpisane w samą naturę komunizmu. W Związku Sowieckim ludzie byli mordowani zarówno przed Stalinem, jak i po nim. Nie był to zresztą fenomen sowiecki. Komunizm zebrał krwawe żniwo we wszystkich krajach, w których został wprowadzony. W Kambodży, Polsce, na Kubie, w Korei, Rumunii i wszędzie indziej. Komunizm to bowiem zło absolutne.

Winston
Churchill

To przykład, jak różnie można oceniać tę samą postać historyczną. Brytyjczycy uważają Winstona Churchilla za swojego największego premiera. Dla Polaków, Węgrów czy Czechów jest on zaś jedną z najbardziej ponurych postaci w dziejach. Do spółki z Franklinem D. Rooseveltem sprzedał on bowiem w Jałcie całą Europę Środkową bolszewikom. Choć potem rozdzierał szaty w sprawie żelaznej kurtyny, to przecież sam przyczynił się do tego, że kurtyna ta zapadła i podzieliła kontynent.

Powodu, żeby kochać Churchilla, nie mają także Rosjanie. Nie ma bowiem żadnych wątpliwości, że to dzięki brytyjskiemu premierowi tak strasznie gnębiący Rosjan reżim Stalina przetrwał II wojnę światową. Gdyby nie gigantyczna pomoc wojskowa przekazywana Sowietom przez aliantów w ramach umowy Lend-Lease, bolszewicy nie mieliby najmniejszych szans w starciu z Hitlerem. Zbrodniczy czerwony reżim załamałby się już w roku 1941 czy 1942, a nie 1992.

Rosjanom i innym narodom ujarzmionym przez bolszewików oszczędzone zostałoby więc pięćdziesiąt lat komunistycznych represji i nędzy. Oczywiście może pojawić się argument, że zwycięstwo III Rzeszy byłoby dla Rosjan jeszcze gorsze. Nie podzielam tych obaw. Nawet gdyby Hitler pokonał Stalina, prędzej czy później i tak przegrałby wojnę z Wielką Brytanią i Stanami Zjednoczonymi. Scenariusz taki – najpierw załamanie się Niemców, a potem bolszewików – przywróciłby zaś Rosjanom utraconą w roku 1917 wolność.

Dwulicowa gra Wielkiej Brytanii zaczęła się znacznie wcześniej niż w Jałcie. W 1939 roku Polska, sojusznik Londynu, została napadnięta przez dwóch swoich sąsiadów – Niemcy i Związek Sowiecki – a następnie przez nie rozebrana. Co w tej sytuacji zrobił Londyn? Wypowiedział wojnę tylko Niemcom. Dlaczego nie zdecydował się na to samo wobec Sowietów? Bo oczywiście cały czas liczył na sojusz ze Stalinem, na którego ołtarzu gotów był złożyć nieszczęsną Polskę.

1 LIPCA 1945 ROKU. STALIN, TRUMAN I CHURCHILL PRZED KONFERENCJĄ POCZDAMSKĄ. TO DZIĘKI BRYTYJSKIEMU PREMIEROWI REŻIM STALINA PRZETRWAŁ II WOJNĘ ŚWIATOWĄ.
© Corbis/FotoChannels

Churchilla oceniam więc bardzo krytycznie. Jako człowieka, który uratował komunizm w Związku Sowieckim i umożliwił narzucenie tego straszliwego systemu całej Europie Środkowej. Nawiasem mówiąc, trudno mi nawet zrozumieć miłość, jaką Churchilla darzą Brytyjczycy. Przecież to największy przegrany w ich historii! Wielka Brytania weszła do II wojny jako największe imperium na świecie, a wkrótce po jej zakończeniu to imperium straciła. Nie ma wątpliwości, że Wielka Brytania ten konflikt przegrała.

Aby być fair wobec brytyjskiego premiera, muszę jednak wspomnieć o jego pozytywnych cechach. Otóż powiedział on kiedyś następujące zdanie: „Dożyłem dziewięćdziesiątki dzięki sportowi. Nigdy nie miałem z nim nic wspólnego”. To dla mnie ważna maksyma, której używam jako wymówki, zawsze gdy ktoś namawia mnie do uprawiania sportu. Zdecydowanie wolę czytać książki niż biegać po lesie!

Churchill‍ nie tylko nie uprawiał żadnych sportów – dożył sędziwego wieku, wypalając pudełko cygar i wypijając butelkę whiskey dziennie. Cóż za budujący przykład, a także kontrargument dla tych wszystkich, którzy twierdzą, że alkohol skraca życie. Jeżeli więc już trzeba stawiać Churchillowi pomniki, to powinien być na nich ukazany z cygarem w zębach i butelką w dłoni.

D

jak‌ Depardieu, Dragomirow, Dzierżyński

Gérard
Depardieu

Co‍ za talent aktorski! Gérard Depardieu to bez wątpienia jeden z najlepszych aktorów na świecie. A zarazem padalec.

Zawsze‌ go podziwiałem. Zachwycałem się jego rolą w filmie Danton, opartym‌ na dramacie polskiej pisarski Stanisławy Przybyszewskiej i wyreżyserowanym przez polskiego reżysera Andrzeja Wajdę. Ten obraz to jedno z największych arcydzieł sztuki filmowej. Niebywała gra emocji, niebywała fabuła. Od wielu lat bardzo interesowałem się rewolucją francuską. Okres ten wręcz mnie fascynował. Dantona wyobrażałem sobie zaś dokładnie tak, jak zagrał go później Depardieu.

Jako‍ fan tego wielkiego aktora z prawdziwą przykrością obserwuję więc obecnie jego upadek. Wyjazdy do Moskwy i Czeczenii, wspólne zdjęcia z Putinem i Kadyrowem, przyjęcie rosyjskiego paszportu, noszenie czapy z czerwoną gwiazdą czy wygadywanie bzdur o dobrodziejstwach rosyjskiego reżimu. On przecież raz posunął się nawet do tego, że porównał Putina do Jana Pawła II!

Znajduję‌ tylko jedno wytłumaczenie. Zaawansowany alkoholizm. Nie chcę obrazić francuskiego aktora. To stwierdzenie faktu. Sam Depardieu przyznał niedawno w wywiadzie dla magazynu „Sofilm”, że jest alkoholikiem. Ujawnił w nim, że dziennie opróżnia czternaście butelek alkoholu. Rano zaczyna od szampana i wina, a wieczorem kończy na whisky. Kiedyś usunięto go z samolotu pasażerskiego, bo ulżył pęcherzowi między fotelami…

W‌ jednym z wywiadów Depardieu powiedział, że jest znudzony i nie ma co robić. Wprawiło mnie to w osłupienie. Jak można się nudzić?! Przepraszam, że użyję siebie jako przykładu, ale po prostu nie mieści mi się w głowie, że mógłbym się nudzić. Każdy dzień wydaje mi się zbyt krótki. Mam wrażenie, że kolejne tygodnie, miesiące i lata mijają wręcz błyskawicznie. Mam już sześćdziesiąt siedem lat, a jest jeszcze tyle książek do napisania, tyle rzeczy do zobaczenia. Życie jest zbyt krótkie, abym zrealizował wszystkie moje pomysły.

1‌ CZERWCA 2013 ROKU. OBYWATEL FEDERACJI ROSYJSKIEJ GÉRARD DEPARDIEU Z NOWYMI DOKUMENTAMI NA LOTNISKU W SARAŃSKU.
© East News

Jest‌ mi więc niezwykle przykro, że Depardieu zgnuśniał i w tak złym stylu marnuje swój wielki talent. Zamiast porywać miliony widzów kolejnymi wspaniałymi rolami, wybrał dla siebie rolę błazna na dworze Władimira Putina. Żałosne.

Abram
Dragomirow

To‌ mało znany generał carskiej kawalerii. Bił się dzielnie z Niemcami podczas I wojny światowej. Dwukrotnie został odznaczony Orderem Świętego Jerzego. Potem, podczas wojny domowej, walczył o wolność Rosji z bolszewikami. Między innymi u boku generała Antona Denikina. Gdy biali przegrali, znalazł się na emigracji. Działał tam w antysowieckim Rosyjskim Związku Ogólnowojskowym (ROWS). Podczas II wojny światowej znów walczył z Sowietami, tym razem u boku generała Własowa.

GENERAŁ‍ ABRAM DRAGOMIROW, WIELKI ORĘDOWNIK LUDZKIEGO TRAKTOWANIA ŻOŁNIERZY W KRAJU, W KTÓRYM NORMĄ BYŁO BICIE I UPOKARZANIE SOŁDATOW.
Domena‌ publiczna

Na‌ moją listę generał Dragomirow trafił jednak nie z powodu swoich bohaterskich czynów i zasług dla ojczyzny. Trafił na nią dlatego, że był wielkim orędownikiem ludzkiego, liberalnego traktowania żołnierzy. W rosyjskiej armii bowiem często postępowano z szeregowcami straszliwie. Bito ich po twarzy, upokarzano. Dragomirow prowadził zaś kampanię, która miała przekonać oficerów, że zwykli żołnierze także są ludźmi, mają swoją godność, że trzeba ich traktować z szacunkiem. Był to człowiek dobry, o demokratycznym nastawieniu. Dobry Rosjanin, który udowadniał, że mój naród nie jest wcale zbiorem samych dzikich Azjatów, jak to się często przedstawia.

Feliks
Dzierżyński

Ależ‌ mnie denerwuje, kiedy ludzie nazywają Związek Sowiecki Rosją, a bolszewików Rosjanami! Oni nie byli żadnymi Rosjanami, ale stanowili międzynarodową organizację przestępczą. Weźmy rok 1917. Oczywiście wśród ludzi, którzy przeprowadzili bolszewicki pucz, byli etniczni Rosjanie, ale i Łotysze, i Niemcy, i Węgrzy, i Finowie, i Żydzi, i Gruzini. W żyłach samego Lenina płynęła krew chyba tuzina nacji.

Jednym‍ z najważniejszych działaczy bolszewickich był zaś Polak – Feliks Edmundowicz Dzierżyński. Przerażająca postać, jeden z największych masowych morderców w szeregach tej bandy zwyrodnialców. Nawet jak na zbrodnicze standardy tej organizacji Krwawy Feliks bardzo się wyróżniał. Był sfanatyzowany i bezwzględny. Ma na rękach krew milionów niewinnych ludzi.

Dzierżyński‍ założył Ogólnorosyjską Komisję Nadzwyczajną do Walki z Kontrrewolucją i Sabotażem, czyli czerezwyczajkę. W skład sowieckiej bezpieki weszli najwięksi sadyści i degeneraci z całego kraju. Prowadzili straszliwe przesłuchania, torturowali ludzi i stawiali ich całymi tysiącami pod‌ stienku. Gdy Dzierżyński kierował tą instytucją, dokonała ona niemal całkowitej eksterminacji rosyjskiej arystokracji i klasy średniej. Wymordowała carski korpus oficerski, popów i wszelkich opozycjonistów.

To‍ za jego czasów wprowadzono konwejer – czyli uporczywe pozbawianie snu – zrywanie paznokci i inne „niekonwencjonalne metody przesłuchań”. To Dzierżyński wpakował do cel agentów prowokatorów podających się za więźniów. On również ustalił zasadę, że fakty i prawdziwa wina nie mają żadnego znaczenia. Że znaczenie ma tylko przyznanie się do winy. A jak to przyznanie się do winy wyciągnie z aresztowanego oficer śledczy, to już jego sprawa.

PROPAGANDOWY‍ MOTYW DZIERŻYŃSKIEGO „MŚCICIELA” TO FARSA. ZA CÓŻ NIBY MIAŁ SIĘ MŚCIĆ? ZA KILKA KRÓTKICH POBYTÓW W CARSKICH WIĘZIENIACH? ZA TE DWA CZY TRZY ZESŁANIA, PODCZAS KTÓRYCH OBCHODZONO SIĘ Z NIM JAK Z JAJKIEM? ZDJĘCIE Z AKT OCHRANY, ROK 1902.
Domena publiczna

Dzierżyński‌ wprowadził w Związku Sowieckim powszechną inwigilację i powszechne donosicielstwo. Za jego czasów powstały obozy koncentracyjne. On wreszcie zapoczątkował powszechną szpiegomanię, tropienie rzekomych spisków obcych wywiadów. Oczywiście spiski były fikcyjne, ale w sprawach tych wyroki śmierci zapadały prawdziwe. Ofiarą Czeki mógł zostać każdy. Nikt w bolszewii nie mógł się czuć bezpieczny.

Jego‌ następcy na stanowisku szefa bezpieki – której nazwa się bez przerwy zmieniała: WCzK, GPU, OGPU, NKWD, KGB – byli tylko jego pojętnymi uczniami. Bez Dzierżyńskiego nie byłoby kolejnych zabójców: Mienżynskiego, Jagody, Jeżowa, a wreszcie Ławrientija Berii. To były jego dzieci.

Krwawy‍ Feliks nie miał dla nikogo litości. Co ciekawe, propaganda lansowała go na całkowicie bezinteresownego bojownika rewolucji. Ascetę, który śpi na żelaznym łóżku bez siennika, pije tylko wodę, je jedynie suchy chleb. Człowieka, który zupełnie zrezygnował z prywatnego życia i wyrzekł się wszelkich wygód w imię rewolucji. Przedstawiano go również zawsze w postrzępionym wojskowym szynelu. Tak naprawdę był tylko dobrym aktorem.

Rzeczywistość‌ wyglądała bowiem zupełnie inaczej. Feliks Edmundowicz w wyniku rewolucji zagrabił w Petersburgu piękną willę należącą do jednego z największych milionerów epoki Mikołaja II. Był to wspaniały dom i szef Czeki opływał w luksusy. Lubił dobrze zjeść i wypić. Przedstawiające go rysunki i fotografie – wychudzona twarz, szczupła sylwetka – to też blaga. Dzierżyński obficie korzystał z przysługujących partyjnym bonzom dodatkowych racji żywnościowych. Pod koniec życia był tłusty, twarz miał nalaną. Noszenie przezeń wojskowego szynela było zaś zwykłą hucpą. Nigdy bowiem nie służył w żadnej armii. Był dekownikiem i mordercą zza biurka.

Znany‍ z propagandy komunistycznej motyw „mściciela z kozią bródką i płonącymi oczami” to także farsa. Za cóż niby miał się mścić ten Dzierżyński? Za tych kilka pobytów w carskich więzieniach? Za te dwa czy trzy zesłania, podczas których obchodzono się z nim jak z jajkiem, wypłacano mu pensje i suto go karmiono? Bądźmy poważni. Reżim poczciwego Mikołaja II w porównaniu z krwawym piekłem, jakie zgotował Rosji Dzierżyński, jawi się jako najbardziej liberalny rząd świata.

Słyszałem‌ kiedyś taką historię. Pewien Polak dostał się w tryby sowieckiej bezpieki. Wyglądało to typowo – najpierw męczące śledztwo: konwejer, bicie, wymuszanie zeznań. Potem wyrok i dziesięć lat łagru. A tam straszliwy głód, odmrożenia, strażnicy sadyści, wszy, rozpacz. Facet ledwo to wszystko przeżył, wrócił jako wrak człowieka do Warszawy. Tam pewnego razu wybrał się na wycieczkę do Cytadeli, byłego carskiego więzienia, w którym siedział między innymi Dzierżyński.

Oprowadzający‌ go przewodnik rozwodził się nad potwornościami carskiego samodzierżawia, ale nagle przerwał, bo zobaczył, że ten człowiek płacze.

– Co‍ się panu stało?

– O Boże,‍ jak tu wspaniale. Jak w niebie.

Wróćmy‌ jednak do naszego bohatera. Otóż gdy bolszewicy po raz pierwszy próbowali podbić Polskę – w roku 1920 – na rozkaz Lenina Dzierżyński został włączony do Polrewkomu Juliana Marchlewskiego. Czyli „rządu” polskiej republiki bolszewickiej, którą Kreml chciał utworzyć już wówczas. Gdyby wtedy pod Warszawą marszałek Piłsudski poniósł klęskę i Rzeczpospolita znalazłaby się w łapskach Krwawego Feliksa, doszłoby do rzezi. Reżim Dzierżyńskiego byłby znacznie, znacznie bardziej krwawy niż reżim Bieruta po roku 1944, gdy wreszcie Sowietom udało się podbić Polskę. Dzierżyński już wówczas urządziłby swoim rodakom wielki Katyń.

POLREWKOM,‍ CZYLI „RZĄD” POLSKIEJ REPUBLIKI BOLSZEWICKIEJ. PRZEWODNICZYŁ MU JULIAN MARCHLEWSKI (W ŚRODKU), ALE RZECZYWISTĄ WŁADZĘ MIAŁ SIEDZĄCY PO JEGO PRAWICY „KRWAWY FELIKS”.
Zbiory Ośrodka KARTA

Rola‍ Dzierżyńskiego w roku 1920 w ogóle jest dość paradoksalna. Otóż bolszewicy, wkraczając wówczas do Polski, na sztandarach mieli – jak zawsze – hasła wyzwoleńcze. Zapewniali, że nie mają nic przeciwko polskim chłopom. Że przyszli ich tylko wyzwolić spod rządów „obszarników krwiopijców”. Problem polega na tym, że sam Dzierżyński był „obszarnikiem”! Pochodził z rodziny szlacheckiej, urodził się w majątku Dzierżynowo w powiecie oszmiańskim na Wileńszczyźnie.

Zdecydowanie‌ nie było na świecie większych hipokrytów niż przywódcy totalitarnych reżimów. Jest taki stary dowcip o brunatnych pobratymcach Feliksa. Prawdziwy niemiecki Aryjczyk powinien być blondynem, jak Hitler. Powinien być wysoki jak Goebbels i wysportowany jak Göring. Podobnie było z bolszewikami. Gdy oni wmawiali społeczeństwu, że musi znosić wyrzeczenia i głodować w imię rewolucji, sami zajadali się kawiorem.

Feliks‌ Dzierżyński zmarł nagle w lipcu 1926 roku. Miał wówczas zaledwie czterdzieści dziewięć lat, ale doznał raptownego ataku. Zwalił się na ziemię i wyzionął ducha. Czy w tej śmierci było coś podejrzanego? Czy jest możliwe, że został otruty? Oczywiście dowodów na to nie ma, nie przeprowadzono w tej sprawie żadnego śledztwa. Ja jednak byłbym niezwykle zdziwiony, gdyby Dzierżyński zmarł z powodów naturalnych.

To‌ był rok 1926, więc rok, gdy Józef Stalin coraz wyraźniej przejmował władzę absolutną w Sowietach po śmierci Lenina. Dzierżyński bez wątpienia stanowił dla niego poważne zagrożenie. Raz, że był bardzo silną osobowością, jednym z głównych – obok Lenina i Trockiego – przywódców rewolucji. Dwa, że stał na czele bezpieki, czyli drugiej po partii komunistycznej najpotężniejszej instytucji w Związku Sowieckim.

Stalin‍ tymczasem panicznie się bał, że kiedyś bezpieka wymknie mu się spod kontroli i przejmie władzę. Dlatego mordował jej wszystkich kolejnych szefów. Zgładził Jagodę i powołał na jego miejsce Jeżowa. Gdy Jeżow wykonał swe krwawe zadanie, zamordował również jego i zastąpił go Berią. Wreszcie w roku 1953 usiłował wyeliminować Berię, ale tym razem to szef NKWD okazał się sprytniejszy. Wyeliminowany został Stalin.

Spójrzmy‍ zresztą na statystyki. Mam pod ręką następujące zestawienie: w roku 1936 było w Sowietach czterdziestu jeden komisarzy bezpieczeństwa państwowego. Jeden komisarz generalny, Jagoda – zabity. Siedmiu komisarzy pierwszego stopnia – zabito wszystkich. Trzynastu komisarzy drugiego stopnia – stracono jedenastu, jednego zastrzelono podczas aresztowania, a jednego w gabinecie Jeżowa. Było wreszcie dwudziestu komisarzy trzeciej rangi. Spośród nich stracono piętnastu, jeden uciekł do Mandżurii, a trzech popełniło „samobójstwo”. Z czterdziestu jeden zabito więc trzydziestu dziewięciu. A tych dwóch, którzy przeżyli, aresztowano i zabito po śmierci Stalina.

Gdybym‌ więc miał stawiać jakieś pieniądze, powiedziałbym: to Stalin wykończył Dzierżyńskiego.

E

jak‌ Erenburg

Ilja
Erenburg

Ilja‌ Erenburg na początku był wielkim przeciwnikiem bolszewików. Czytałem jego artykuł z 1919 roku. Ależ tam się dostało Leninowi i innym czerwonym przywódcom! Komunizm był dla Erenburga chorą, zbrodniczą ideologią, a czołowi komuniści – zgrają bandziorów. Nawiasem mówiąc, artykuł ten, napisany na emigracji, trafiał w samo sedno. Erenburg bez wątpienia był bardzo inteligentnym człowiekiem i bardzo zdolnym pisarzem.

Wkrótce,‍ bo już na początku lat dwudziestych, doszedł jednak do wniosku, że skoro bolszewicy zwyciężyli i nic nie zapowiada, żeby ich reżim się załamał, należy się jakoś z nimi ułożyć. Erenburg był bowiem ambitny. Chciał, żeby jego książki wychodziły w dużych nakładach, chciał mieć dużo pieniędzy i wygodnie żyć. Tymczasem pozostanie antykomunistycznym emigrantem skazywało go na nędzę na paryskim bruku.

Przeistoczył‌ się więc w żarliwego bolszewika. Dokonał zmiany o sto osiemdziesiąt stopni. Nagle stał się najważniejszym sowieckim dziennikarzem i pisarzem. Pisał zaangażowane reportaże z wojny domowej w Hiszpanii, a potem z tak zwanej Wielkiej Wojny Ojczyźnianej. Celem jego pisarstwa było tuszowanie bolszewickich zbrodni i sianie komunistycznej propagandy. Zachwycał się, jak to wspaniale jest żyć w „raju robotników i chłopów” i w jak straszliwych warunkach wegetują obywatele krajów kapitalistycznych.

Erenburg‍ często wykazywał się nawet zbyt dużą gorliwością. Choćby pod koniec II wojny światowej, gdy wysmażył głośny artykuł Ubij‍ Niemca. Zawarł w nim jasną sugestię, że żołnierze Armii Czerwonej po wkroczeniu na teren III Rzeszy powinni wyrzynać wszystkich Niemców. Mężczyzn, kobiety i dzieci. Erenburg poszedł więc dalej niż oficjalna sowiecka propaganda, która twierdziła, że za całe wojenne zło są odpowiedzialni „faszyści”. A Armia Czerwona niesie „wyzwolenie” niemieckiemu proletariatowi.

ERENBURG‌ (POŚRODKU, W BERECIE), DLA KTÓREGO JESZCZE W 1919 ROKU KOMUNIZM BYŁ CHORĄ, ZBRODNICZĄ IDEOLOGIĄ, W LATACH 20. PRZEISTOCZYŁ SIĘ W ŻARLIWEGO BOLSZEWIKA. TU Z ŻYDOWSKIMI PARTYZANTAMI POD WILNEM W 1944 ROKU.
© Getty Images

Erenburg‌ chciał jednak w ten sposób podlizać się Stalinowi. Pokazać mu, że jest mu ślepo wierny i zrobi dla niego wszystko. Pisarz upadł tak nisko, że znalazł się w niesławnej komisji Burdenki, której zadaniem było udowodnienie, iż zbrodni w Katyniu dokonali Niemcy. Zawsze posłusznie wykonywał rozkazy politbiura. Nawet gdy napisał swoją słynną antystalinowską powieść Odwilż (1956),‌ zrobił to na zlecenie Chruszczowa. Sam z siebie nigdy by się na coś takiego nie odważył.

Erenburg‍ niezwykle inteligentnie odmalował swój wizerunek liberalnego intelektualisty patrzącego z pewnym dystansem na poczynania partyjnego betonu. W rzeczywistości głównym jego zajęciem było lizanie temu betonowi butów.

Jak‍ wszyscy rosyjscy pisarze, którzy wysługiwali się komunistom, Erenburg budzi we mnie obrzydzenie. Ci ludzie mieli być sumieniem narodu, a stali się jego zdrajcami. Byli piewcami reżimu, który eksterminował najlepszych synów Rosji. Reżimu, który wprowadził w Rosji najpotworniejszą tyranię, jakiej doświadczyła nasza umęczona ziemia. Reżimu, który wepchnął ich rodaków w otchłań nędzy.

Niewiele‌ lepszy od niego był hrabia Aleksiej Tołstoj – autor okropnych socrealistycznych produkcyjniaków – który odgrywał rolę kremlowskiego klowna, tańcząc dla Stalina na stołach. Mimo że czerwoni zbrodniarze wymordowali niemal całą grupę społeczną, z której się wywodził, w tym wielu jego krewnych i przyjaciół, służył im wiernie jak pies.

Prawdziwym‍ potworem był zaś Maksym Gorki, który siedział sobie we Włoszech, korzystając z dobrodziejstw kapitalizmu, i wypisywał głupoty o dobrodziejstwach bolszewizmu. Posunął się nawet do tego, że wychwalał komunistyczne obozy koncentracyjne. Brał udział w wizytacjach na Wyspach Sołowieckich, podczas których pokazywano mu spreparowane modelowe baraki, w których więźniowie żyli jak na wczasach.

W‍ jednym z nich Gorki zastał łagierników czytających gazety. Aby mu pokazać, że to wszystko lipa, łagiernicy ci trzymali je do góry nogami. Gorki nie potrzebował jednak tego, żeby się zorientować, iż jest oszukiwany. Że Wyspy Sołowieckie to piekło na ziemi. Mimo to po powrocie na Zachód pisał o „naszych dzielnych czekistach, którzy humanitarnymi metodami zamieniają najbardziej zatwardziałych kryminalistów w pełnowartościowych członków socjalistycznego społeczeństwa”.

Gorki‌ był również piewcą budowy Kanału Białomorsko-Bałtyckiego, zbrodniczego przedsięwzięcia, które pochłonęło życie dziesiątków tysięcy łagierników. Ludzie ci zostali zmuszeni do niewolniczej pracy za pomocą najprymitywniejszych narzędzi w ekstremalnych warunkach atmosferycznych. W porównaniu z tym koszmarem budowa piramid w starożytnym Egipcie była rajem. Maksym Gorki był jednak oczywiście zachwycony.

Dziś‌ często mówi się, że ci pisarze uwierzyli w komunizm. W to, że – mimo pewnych „wypaczeń” – bolszewicy prowadzą ludzkość ku szczęśliwej przyszłości. Popełnili więc błąd, ale byli naiwnymi poczciwcami. To oczywiście bzdura. Oni doskonale zdawali sobie sprawę z ludobójczej natury komunizmu. Służyli mu więc nie dlatego, że w niego wierzyli, ale dlatego, że dawał im wspaniałe pałace, drogie samochody, kucharzy i służące. Że zapewniał im wysokie nakłady książek.

Pisarze‌ ci byli luksusowymi prostytutkami. Od zwykłych ulicznic odróżniała ich tylko cena, jaką brali za swoje usługi. Oni cenili się wyżej, ale towar oferowali ten sam.

F

jak‍ Franco

Francisco
Franco

Sowiecka‍ propaganda twierdziła, że Józef Stalin podczas wojny domowej w Hiszpanii w latach 1936–1939 wspierał siły demokracji przeciwko siłom faszyzmu. To samo do dzisiaj powtarzają zachodni intelektualiści, dla których generał Francisco Franco jest diabłem wcielonym, a hiszpańscy republikanie i wspierający ich „sowieccy doradcy” to szlachetni bojownicy o wolność.

Pożyteczni‌ idioci są w ogóle śmiesznymi ludźmi, ale ta teza bije już wszelkie rekordy śmieszności. Otóż bolszewicy utopili swoje własne państwo we krwi, a następnie wprowadzili w nim najbardziej represyjny i ludobójczy reżim świata. Zamordowali naszego cara i jego rodzinę, eksterminowali rosyjskie elity. Zagłodzili chłopów, a potem sami zaczęli się wyrzynać. Założyli gigantyczną sieć obozów koncentracyjnych. Zamordowali miliony.

I‌ nagle ci sami bolszewicy wybierają się do Hiszpanii i jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki przeistaczają się w wielkich miłośników pokoju i demokracji. To oczywiście bzdura. Stalin wsparł hiszpańskich republikanów, gdyż chciał wywołać wymarzoną przez komunistów wojnę światową. Wojnę, która miała się zamienić w światową rewolucję.

Stalin‍ miał nadzieję, że jeżeli dorzuci drew do hiszpańskiego ognia, ogień ten obejmie całą Europę. Że Niemcy, Włosi, Anglicy i Francuzi zaangażują się w konflikt i wyrżną się nawzajem. A on – mając bazę wypadową w czerwonej Hiszpanii – w ostatniej chwili wkroczy do akcji. Zaatakuje wyczerpaną wojną Europę i wprowadzi na całym kontynencie sowiecki „raj”.

Jak‍ wiemy, wojna domowa na Półwyspie Iberyjskim nie rozprzestrzeniła się na cały kontynent. Anglia i Francja zachowały neutralność. Stalin musiał więc czekać na kolejną okazję. Nadarzyła się ona, gdy zaczął narastać konflikt polsko-niemiecki. Stalin, podpisując pakt Ribbentrop–Mołotow, pchnął Hitlera na Polskę i kontynent pogrążył się w konflikcie, a on zaczął się szykować do wkroczenia w decydującym momencie.

19‌ STYCZNIA 1939 ROKU. GENERAŁ FRANCISCO FRANCO NA FRONCIE KATALOŃSKIM.
© Corbis/FotoChannels

Wróćmy‍ jednak do Hiszpanii. Sowieccy doradcy ani nie byli bojownikami o wolność, ani tak się nie zachowywali. Brutalnie mordowali zarówno frankistów, jak i ich przeciwników. Chodziło o to, aby cały obóz republikański został zdominowany przez wiernych Moskwie komunistów. Anarchistów, trockistów, socjalistów i innych należało po prostu wyeliminować.

O‍ intencjach Stalina sporo mówi to, że jego „wspaniałomyślna” pomoc dla republikańskiej Hiszpanii wcale nie była darmowa. Stalin „zabezpieczył” i wywiózł do Moskwy hiszpańskie narodowe rezerwy złota. Oczywiście gdy czerwoni ponieśli klęskę, złota nie zwrócił. Uznał, że to rachunek za sprzęt i amunicję. A republikańskich przywódców, którzy schronili się w Związku Sowieckim, rozstrzelał albo wpakował do łagrów.

Postępy‌ Stalina na Półwyspie Pirenejskim zatrzymał Francisco Franco. Gdyby w wojnie domowej zwyciężyli republikanie, los Hiszpanii byłby straszliwy. Pogrążyłaby się w nędzy i spłynęła krwią. Tak jak Rosja, Polska i wszystkie inne kraje, które dostały się pod komunistyczną okupację. Po zwycięstwie w Hiszpanii komunizm natychmiast opanowałby zresztą Portugalię oraz Afrykę Północną, w której znajdowały się wówczas hiszpańskie kolonie.

Komunizm‌ bowiem – jak wiadomo – to choroba zakaźna. Bardzo żałuję, że w mojej ojczyźnie nie było takiego człowieka jak generał Franco, który już na samym początku spacyfikowałby czerwonych i ocalił Rosję przed bolszewizmem.

Historyczna‌ rola generała Franco nie skończyła się wcale na roku 1939 i końcu wojny domowej. Jako dyktator Hiszpanii wyprowadził kraj z powojennego chaosu, odbudował jego gospodarkę i pozycję międzynarodową. Nie dał się również wciągnąć Hitlerowi do II wojny światowej. Hiszpanie, którzy w latach trzydziestych byli jednym z najuboższych narodów Europy, podczas jego rządów stali się zamożni.

Gdy‍ zmarł w roku 1975, kraj ten w łagodny sposób wprowadził system demokratyczny. Okazało się wówczas, że – wbrew wrzaskom komunistycznej propagandy – w Hiszpanii nie było więźniów politycznych ani obozów koncentracyjnych. Choć Franco lubił dyscyplinę i potrafił być surowy, w porównaniu z komunistycznymi bestiami jawi się jako dobrotliwy starszy pan. Jego jedyną „zbrodnią” było to, że uratował własny naród. Swój obecny dobrobyt i silną pozycję Hiszpania zawdzięcza jemu.

Generał‍ Francisco Franco fizycznie był niewielkim człowiekiem, ale w historii swojego kraju zapisał się jako gigant.

G

jak‌ Gogol, Gorbaczow

Mikołaj
Gogol

Rosyjska‌ literatura zrodziła w XIX wieku wielu geniuszy. Najgenialniejszym, największym spośród nich był jednak bez wątpienia Mikołaj Gogol. Mogę czytać bez przerwy Wija – który‍ został zresztą zekranizowany jako jedyny horror w Związku Sowieckim – i Portret. Szczególnie‍ to ostatnie opowiadanie robi na mnie olbrzymie wrażenie. I to za każdym razem, a czytałem je już chyba kilkadziesiąt razy. Polecam Portret wszystkim‌ moim czytelnikom – nie jest długi, a gwarantuję, że nie będą państwo zawiedzeni – oraz wspaniałe Martwe‌ dusze i oczywiście rozśmieszającego do łez Rewizora.

PORTRET‍ GOGOLA PĘDZLA FIODORA MÖLLERA, 1841.
© Corbis/FotoChannels

Czytając‍ Gogola, trzeba pamiętać, że był to kompletny szaleniec. Wkraczamy więc do wnętrza obłędu.

Premierę‌ Rewizora oglądał‌ car Mikołaj I. Bardzo mu się spodobał. Po wyjściu z teatru powiedział: „Oberwało nam się. A najbardziej mnie”. Ta wypowiedź świadczy, że i ten car miał ludzkie cechy. Gogol, gdy był już w bardzo złym stanie psychicznym, na krótko przed śmiercią wpadł w amok i spalił w kominku drugą część Martwych‌ dusz. Cóż za strata!

Michaił
Gorbaczow

Wyobraźmy‍ sobie kraj, nazwijmy go X, którego obywatele nie mogą go opuścić. Nawet na chwilę. Są zamknięci w swej ojczyźnie niczym w klatce. W kraju tym sklepy są pozamykane, a w tych nielicznych, które są otwarte, i tak nie można nic kupić. Za granicą – gdyby jakimś cudem się tam przedostali – obywatele kraju X także nic by nie kupili, bo w ich ojczyźnie posiadanie obcej waluty to poważne przestępstwo. Zresztą co tu mówić o obcej walucie, kiedy wszyscy są skrajnie zabiedzeni.

Kraj‌ X ma przywódcę, nazwijmy go Y. Otóż żona owego Igreka towarzyszy mu we wszystkich oficjalnych podróżach na Zachód. I przy okazji robi zakupy w najdroższych, najbardziej luksusowych sklepach. Gdy jest w Londynie, zawsze musi kupić diamenty w salonie jubilerskim Graf i bajecznie drogie toalety u Harrodsa. Ten ostatni sklep, gdy odwiedza go pani Y, zamyka podwoje dla wszystkich innych klientów. Pierwsza dama płaci bowiem dziesiątki tysięcy funtów szterlingów złotymi kartami American Express.

Czy‍ chodzi o jakąś egzotyczną afrykańską dyktaturę? Skądże. X to Związek Sowiecki, Y to pierwszy sekretarz Michaił Gorbaczow, a Igrekowa to jego małżonka Raisa. Jak ona zachowywała się w tych sklepach! Wpadała do nich jak w amoku, ściągała wszystko z półek, kupowała najdroższe rzeczy, nie mierząc. Więcej! Więcej! Więcej! Za każdym razem obserwowałem to z krwiście czerwonym rumieńcem wstydu.

Gdy‍ dzisiaj czytam w zachodniej prasie peany na cześć Gorbaczowa, robi mi się niedobrze. Opowieści o tym, że obalił komunizm i zakończył zimną wojnę, to zwykłe brednie. Gorbaczow nie zakończył zimnej wojny. On ją przegrał. Gdyby był takim świetnym facetem i demokratą, toby przecież ten komunizm obalił już w 1985 roku, natychmiast po objęciu władzy. Dlaczego trwało to tak długo? Dlaczego zajęło mu tyle czasu przerwanie rzezi w Afganistanie?

PIERIESTROJKA‌ I GŁASNOST´ NIE MIAŁY POGRĄŻYĆ SOWIECKIEGO KOMUNIZMU – MIAŁY GO URATOWAĆ. Z TEGO SAMEGO POWODU LENIN WPROWADZIŁ NEP. MICHAIŁ GORBACZOW Z ŻONĄ W LONDYNIE, 1984.
© Getty Images

W‌ rzeczywistości Gorbaczow wcale nie chciał zniszczyć Związku Sowieckiego. Wprowadzone przez niego pieriestrojka i głasnost´ nie miały na celu zatopienia tego państwa. Przeciwnie – miały je uratować. Było to powtórzenie manewru Lenina, który niegdyś z tego samego powodu wprowadził NEP. System sowiecki w latach osiemdziesiątych był już tak niewydolny, że jedynym ratunkiem wydawało się wpuszczenie do niego nieco wolnego rynku.

Socjalizm‌ jest systemem całkowicie niewydajnym i nielogicznym. Kontrola państwa nad gospodarką musi prowadzić do jej całkowitego wyhamowania i permanentnego kryzysu. Coś tak idiotycznego jak gospodarka centralnie planowana po prostu nie może sprawnie funkcjonować. Związek Sowiecki w latach osiemdziesiątych stanął na granicy katastrofy, znalazł się w sytuacji człowieka, który wpadł w bagno. A gdy komuś przytrafi się takie nieszczęście, ma dwa wyjścia:

1.‍ Może nie robić nic. Wówczas powoli, bardzo powoli pogrąży się w bagnie. Sięgnie mu ono po pas, potem po pachy, po szyję, usta i dziurki od nosa. Udusi człowieka i pochłonie na zawsze jego kości. Zanim nastąpi zgon, trochę to jednak potrwa.

2.‌ Człowiek może zebrać wszystkie siły i wyrwać się z bagna. Dużo mu to jednak nie da, bo jest ono zbyt głębokie. Pomiota się więc trochę, poszamocze i błyskawicznie będzie po nim.

Breżniew‌ nie robił nic i Sowiety powoli chyliły się ku upadkowi. Gorbaczow próbował je desperacko ratować i skończyło się to katastrofą. Nie rozumiał bowiem podstawowej rzeczy – komunizmu nie sposób zreformować. Tak jak nie sposób wyleczyć dżumy. To choroba nieuchronnie prowadząca do śmierci.

Gdy‍ piszę książki o Stalinie, to go podziwiam. Tak jak podziwiamy anakondę. Wiemy, że to przerażające, zabójcze zwierzę, ale jest w niej coś, co fascynuje, przyciąga, hipnotyzuje. Chcemy oglądać tego potwora. Jak miażdży i połyka ofiary. Tymczasem gdy patrzę na Gorbaczowa, czuję się po prostu zażenowany i zniesmaczony. Słaby, chwiejny człowiek, który ponosił porażkę za porażką. A zarazem wielki hipokryta.

Przecież‍ jako sekretarz Komunistycznej Partii Związku Sowieckiego był najważniejszym komunistą na świecie. A co tymczasem robił? Żył jak zachodni burżuj. Rozbijał się rolls-royce’em, nosił drogie garnitury, pił markowe alkohole. Opływał w luksusy. Korzystał pełnymi garściami z dobrodziejstw kapitalizmu, a jednocześnie oficjalnie twierdził, że to komunizm jest lepszym, sprawniejszym systemem.

Towarzysz‌ Stalin zaś nigdy nie nosił na ręku rolexa! Choć miał daczę pod Moskwą, nie była ona urządzona z przesadnym luksusem. Dyktator żył raczej przaśnie. Chodził w prostym szarym mundurze, nie ciągnęło go do wyszukanej kuchni. Pieniądze go nie obchodziły. Liczyły się tylko władza i zbrodnia.

Kilka‌ lat temu otworzyłem jakiś anglosaski tygodnik i nie mogłem uwierzyć własnym oczom. Była w nim kolorowa pełnoformatowa reklama przedstawiająca Gorbaczowa prezentującego luksusową torebkę firmy Louis Vuitton. O Boże, pomyślałem, to już ostateczny upadek i degradacja tego człowieka. Lenin i Trocki muszą przewracać się w grobie. Ich następca, dyktator Związku Sowieckiego, lider światowego ruchu komunistycznego, na starość występuje w reklamie kapitalistycznej firmy.

Gdzie‌ się podziały marzenia o zawojowaniu świata? O wypaleniu kapitalizmu ogniem i żelazem? Tak, Michaił Gorbaczow to postać groteskowa.

H

Hitler

Adolf
Hitler

Historycy‍ od lat się spierają, skąd się wziął Adolf Hitler. W jaki sposób ten człowiek i kierowane przez niego państwo wzrośli do tak olbrzymiej potęgi. Jak to się stało, że stworzyli tak sprawną machinę wojenną i poczuli się tak pewnie, że podpalili świat. Fenomen Führera tłumaczony jest na niezliczone sposoby – każdy kolejny jest bardziej groteskowy od poprzedniego. Przysłuchuję się tym akademickim dysputom z rozbawieniem. Odpowiedź na te pytania jest bowiem oczywista i prosta. Hitler i III Rzesza to dzieci towarzysza Stalina. Bez jego protekcji Niemcy nigdy nie stałyby się taką potęgą i nigdy nie wybuchłaby II wojna światowa.

Plan‌ bolszewików był jasny. Zgodnie z założeniem, że wojna światowa przetrze drogę światowej rewolucji – sprawdziło się to po części w roku 1917 – chcieli, żeby Europejczycy znowu wzięli się za łby. Gdy już Francuzi, Brytyjczycy, Włosi, Niemcy i Polacy by się nawzajem powyrzynali, Armia Czerwona wkroczyłaby do akcji i podbiła cały, osłabiony kontynent. Granice „raju robotników i chłopów” zostałyby przesunięte aż do Atlantyku.

Aby‌ napuścić Europejczyków na siebie i wywołać kolejny konflikt, Stalin postanowił wesprzeć kraj najbardziej pokrzywdzony przez traktat wersalski, a co za tym idzie – dyszący chęcią odwetu. A więc oczywiście wsparł Niemcy. Ponieważ traktat nałożył na niemieckie siły zbrojne szereg ograniczeń, Armia Czerwona przyszła im z „bratnią pomocą”. W Kazaniu szkoleni byli niemieccy czołgiści, w Lipiecku lotnicy, w Saratowie specjaliści od broni chemicznej. Niemieccy generałowie urządzali sobie manewry i gry wojenne na sowieckich poligonach i w sowieckich salach wykładowych. Bolszewicy pomagali również podźwignąć – w tajemnicy przed Zachodem – niemiecki przemysł zbrojeniowy, udostępnili swoje laboratoria niemieckim konstruktorom. Dostarczali również bezcennych surowców. Trzon armii niemieckiej, która zmiażdżyła Europę w latach 1939–1940, powstał w Związku Sowieckim.

Armia‍ ta miała być narzędziem w rękach Moskwy. Narzędziem, które zniszczy Europę i utoruje drogę zwycięskiemu „wyzwoleńczemu” marszowi Armii Czerwonej. Jak to jednak osiągnąć? Oczywiście najlepiej było na jej czele postawić człowieka nieobliczalnego. Jakąś agresywną nieodpowiedzialną jednostkę, która – odpowiednio sprowokowana przez Sowietów – rzuci się na sąsiadów i rozpęta wojnę. W całych Niemczech nie było lepszego kandydata do tej roli niż Adolf Hitler, przywódca NSDAP.

„Bez‍ Stalina nie byłoby Hitlera, nie byłoby Gestapo” – pisał Lew Trocki. I miał rację. Choć oficjalnie w latach dwudziestych i na początku trzydziestych niemieccy komuniści i narodowi socjaliści toczyli ze sobą bój na śmierć i życie, Moskwa zakulisowo wspierała NSDAP. Maski spadły w roku 1933, gdy odbyły się wybory powszechne, które miały zmienić oblicze Niemiec. Otóż NSDAP zdobyła w nich mniej głosów niż komuniści i socjaldemokraci. Wystarczyło, żeby te dwa ugrupowania zawiązały koalicję – i to one stworzyłyby rząd. Stalin powiedział jednak niet. Wydał‌ on swojej berlińskiej ekspozyturze surowy zakaz wchodzenia w jakiekolwiek układy ze „zgniłymi socjaldemokratami”. W efekcie nominację na kanclerza otrzymał Adolf Hitler. Machina została wprawiona w ruch. „Lodołamacz rewolucji” – jak nazywano w Moskwie przywódcę narodowych socjalistów – wyszedł w morze.

Ten‌ nieszczęsny człowiek, który „dyszał nienawiścią do komunistów”, nawet nie zdawał sobie sprawy, że jest narzędziem w ich rękach. Zresztą ta nienawiść nie była chyba znowu tak wielka. Hitler wypowiadał się o Stalinie z podziwem, nawet gdy między oboma państwami wybuchła już wojna. Narodowy socjalizm małpował zaś bolszewizm. Monumentalne budowle, symbolika i stylistyka, tajna policja, obozy koncentracyjne, olbrzymie znaczenie, jakie przywiązywano do propagandy. To wszystko było żywcem ściągnięte ze Związku Sowieckiego.

Pod‌ koniec wojny dla berlińskich elit stało się jasne, że walcząc na dwa fronty, III Rzesza poniesie straszliwą klęskę. Wielu pragmatycznie nastawionych oficerów Wehrmachtu zaczęło wówczas myśleć o zawarciu separatystycznego pokoju z Anglosasami i skierowaniu wszystkich sił do powstrzymania nadciągających od wschodu bolszewików. Hitler miał inny pomysł. Otóż chciał on zawrzeć separatystyczny pokój ze Stalinem…

ADOLF‍ HITLER I WIACZESŁAW MOŁOTOW W KANCELARII RZESZY. PAŹDZIERNIK 1940 ROKU.
© Getty Images

Wróćmy‍ jednak do lat trzydziestych i wyborczego zwycięstwa NSDAP. W Europie rozsypany został proch i wystarczyła jedna zapałka, aby wywołać pożar. Albo – używając innego porównania – Hitler stanął nad przepaścią i potrzebował ostatniego, delikatnego szturchnięcia, aby rzucić się głową w dół i pociągnąć za sobą całą Europę. Tym ostatecznym szturchnięciem była oczywiście wystosowana doń w 1939 roku oferta sojuszu. Oferta złożona przez Józefa Stalina. Wysyłając Ribbentropa do Moskwy, Führer nie zdawał sobie sprawy, że pakuje się w wojnę, którą przegrał, zanim padły pierwsze strzały. Gdy myślę o Hitlerze, nie mogę uwierzyć, jak naiwny był to człowiek. Postępował jak dziecko we mgle i w efekcie sprowadził na swoją ojczyznę wielkie nieszczęście. Sześć lat po tym, jak Ribbentrop podpisywał układ z Mołotowem, sowieckie wojsko wdarło się do Berlina i puściło niemiecką stolicę z dymem. Tak, bez wątpienia, Hitler był wielkim nieszczęściem Niemiec.

I

jak‌ Iwan Groźny

Iwan‍ Groźny

Czytając‍ o tym carze, czasami trudno mi uwierzyć, że żył w szesnastowiecznej Rosji, a nie w Związku Sowieckim. Był tak podobny do bolszewickich przywódców! Ta sama mentalność, ta sama pogarda dla człowieka, to samo okrucieństwo. Oczywiście nie jest to przypadek.

Każdy‌ wielki przywódca ma swojego bohatera. Innego wielkiego przywódcę z przeszłości, którego stawia sobie za wzór. Analizuje jego politykę, czyta poświęcone mu książki, stara się zachowywać tak, jakby na jego miejscu zachował się jego idol. Modelowym przykładem jest Adolf Hitler i jego fascynacja Fryderykiem Wielkim, królem Prus.

Józef‌ Stalin wybrał sobie inny wzór do naśladowania. Był nim właśnie Iwan IV zwany Groźnym. Miał na jego punkcie obsesję. W Związku Sowieckim „kultem jednostki” otoczono nie tylko towarzysza Stalina, ale również Iwana Groźnego. Nakręcono o nim film, wydawano w wysokich nakładach poświęcone mu książki. A Stalin starał się go naśladować.

IWAN‍ IV GROŹNY W MALARSKIEJ WIZJI WIKTORA WASNIECOWA, 1897.
© Corbis/FotoChannels

Prowadził‌ taką samą politykę wewnętrzną. Terroryzował obywateli swego państwa, mordował współpracowników, których uznawał za zagrożenie, wszędzie wietrzył spiski. Chłopstwo traktował jak niewolników. Prowadził również taką samą politykę zewnętrzną. Napadał na sąsiednie państwa, wyrzynał ich mieszkańców i zabierał ich ziemie. Ofiarą obu tyranów padła między innymi Polska.

Iwan‌ Groźny tworzył nawet te same instytucje co Stalin. NKWD był bowiem dokładną kopią opricziny. Ta stworzona przez Iwana Groźnego instytucja miała za zadanie zdławić wszelkie objawy oporu i opozycji. Jej funkcjonariusze – opricznicy – popełniali straszliwe mordy, a opisy dokonywanych przez nich straszliwych tortur do dziś mrożą krew w żyłach.

Opricznicy‌ specjalizowali się również w masowych deportacjach. Czyż nie brzmi to znajomo? To przecież wypisz, wymaluj chłopcy Jeżowa i Berii. Obaj panowie, Iwan Groźny i Stalin, zabili również swoich synów. W tym wypadku wystąpiła jednak pewna różnica. Car zamordował Iwana juniora w przypływie sadystycznego szału, jakiegoś morderczego amoku. Stalin zaś zabił syna, Jakowa Dżugaszwilego – a właściwie poświęcił jego życie – bo tak było trzeba. Wiem, że brzmi to okrutnie, ale akurat za tę decyzję należy mu się szacunek.

Przypomnę:‌ Jakow był artylerzystą i podczas wojny z Niemcami dowodził baterią haubic. W 1941 roku dostał się do niewoli Wehrmachtu. Dwa lata później, po klęsce pod Stalingradem, Niemcy zaproponowali, że go wymienią na feldmarszałka Friedricha Paulusa. Stalin odmówił, a jego syn wkrótce zginął w obozie w Sachsenhausen. Podobno rzucił się na druty ogrodzenia i został zastrzelony.

Dyktator‍ bez wątpienia postąpił słusznie. Paulus był bowiem pierwszym feldmarszałkiem w całej historii Niemiec, który dostał się do niewoli. Był to wielki sukces bolszewików. Stalin nie miał prawa kierować się swoimi osobistymi, rodzinnymi motywami i go wypuścić w zamian za syna.

„Nie‍ zamieniam zwykłych żołnierzy na feldmarszałków” – powiedział. Potem Paulus, zwerbowany przez NKWD, oddał Sowietom wielkie zasługi. Wystąpił jako świadek w procesach norymberskich i mówił na nich wszystko, co mu kazali sowieccy prokuratorzy.

Wróćmy‌ jednak do Iwana Groźnego. Gdy w 1572 roku zmarł król Zygmunt II August, w Polsce wygasła dynastia Jagiellonów. Jednym z kandydatów, którzy zgłosili się po polską koronę, był właśnie Iwan. Jego kandydatura została jednak odrzucona, a do dziś rozmaici historycy opowiadają o zaprzepaszczonej szansie na stworzenie wielkiej unii polsko-litewsko-rosyjskiej.

27‌ SIERPNIA 1941 ROKU. JAKOW STALIN W NIEMIECKIEJ NIEWOLI. „NIE ZAMIENIAM ZWYKŁYCH ŻOŁNIERZY NA FELDMARSZAŁKÓW” – POWIEDZIAŁ JEGO OJCIEC, GDY NIEMCY CHCIELI WYMIENIĆ JAKOWA NA FRIEDRICHA PAULUSA. AKURAT ZA TĘ DECYZJĘ NALEŻY MU SIĘ SZACUNEK…
© Corbis/FotoChannels

Rzeczywiście,‍ jaka wielka szkoda! Jaka szkoda, że Polacy nie dostąpili tego zaszczytu i nie zostali niewolnikami Iwana Groźnego! A mówiąc poważnie – chciałbym na łamach tej książki pogratulować narodowi polskiemu, że uniknął rządów takiego króla. Rosjanom niestety nie zostało to oszczędzone.

J

jak‌ Janukowycz, Jaruzelski, Jelcyn, Jeżow

Wiktor
Janukowycz

Czy‌ kiedykolwiek słyszeli państwo o prezydencie, który dwa razy siedział za kratami? Ale nie jako więzień polityczny, lecz kryminalista skazany za przestępstwa pospolite. Kradzieże i pobicia. Na Zachodzie coś takiego byłoby nie do pomyślenia, a na Ukrainie stało się faktem. Wiktor Janukowycz za młodu był zwykłym żulikiem. Mam wrażenie, że pozostał nim na całe życie. Także za swojej niesławnej prezydentury.

Tyle‍ że prezydentura wielkiego kraju, jakim jest Ukraina, z drobnego przestępcy zrobiła z niego wielkiego przestępcę. Wszyscy mogli się o tym przekonać na własne oczy, gdy Janukowycz został obalony i ludzie wkroczyli do jego porzuconej posiadłości. Weźmy choćby kolekcję jego samochodów. Ja co prawda jestem miłośnikiem wojskowych aut terenowych, toteż ferrari czy rolls-royce’y mnie nie wzruszają, kocham amerykańskie dodge’e. Muszę jednak przyznać, że liczba luksusowych pojazdów, jakie zgromadził Janukowycz, nawet na mnie zrobiła olbrzymie wrażenie.

Bajeczny‍ przepych jego rezydencji i fatalny gust, z jakim została urządzona, mógłby śmieszyć, gdyby nie to, że Janukowycz doprowadził Ukrainę do ruiny. Gdy on i inni przedstawiciele reżimu pławili się w bogactwach, zwykli obywatele nie mieli za co żyć. Na co dzień borykali się również z gigantyczną korupcją, zżerającą Ukrainę na wszelkich możliwych szczeblach. Korupcją, dzięki której Janukowycz zgromadził swoją fortunę.

Przykład‌ dla wszystkich złodziei na Ukrainie szedł bowiem z góry. To prezydent i jego ludzie byli największymi łapownikami i oszustami. Jeden z zastępców Janukowycza, który wręcz nie wiedział, co robić z pieniędzmi, trzymał w swojej rezydencji żywe tygrysy. Cały świat mógł zobaczyć na ekranach telewizorów portret znaleziony w posiadłości prokuratora generalnego Wiktora Pszonki. Był on na nim przedstawiony jako rzymski imperator… Na innym, równie tandetnym obrazie jego żona została ukazana jako… Katarzyna II.

PREZYDENTURA‌ WIELKIEGO KRAJU Z DROBNEGO PRZESTĘPCY, KTÓRYM JANUKOWYCZ BYŁ ZA MŁODU, ZROBIŁA WIELKIEGO PRZESTĘPCĘ.
© Getty Images

Gdy‌ oglądałem relacje z wydarzeń na Ukrainie, ze zdumienia przecierałem oczy. Nie wiedziałem, że było tam aż tak źle. Mogę zrozumieć chciwość, chęć posiadania pieniędzy. Widziałem już w życiu różne rzeczy. Z tak jaskrawym połączeniem chciwości z głupotą nie spotkałem się jednak nigdy. Janukowycz i jego ekipa sami zafundowali sobie Majdan. Ludzie przyszli tam rzucać kamieniami w milicjantów nie z miłości do Unii Europejskiej, ale z nienawiści do tych wszystkich reżimowych bonzów.

Idiotyczne‌ postępowanie Janukowycza wywołało niebywałą frustrację obywateli, która po prostu musiała eksplodować. Zgubił go brak umiaru. Nawet w złodziejstwie bowiem należy zachować powściągliwość.

BAJECZNY‌ PRZEPYCH REZYDENCJI JANUKOWYCZA I FATALNY GUST, Z JAKIM ZOSTAŁA URZĄDZONA, MÓGŁBY ŚMIESZYĆ, GDYBY NIE TO, ŻE JEJ WŁAŚCICIEL DOPROWADZIŁ UKRAINĘ DO RUINY.
© Getty Images

Ostatecznie‍ pogrążyło go telewizyjne wystąpienie, w którym z terytorium wrogiej Rosji wystąpił przeciwko własnemu narodowi. Myślę, że wszyscy Ukraińcy odebrali je jako upokorzenie. Boże, wzdychali pewnie, czy naprawdę taka świnia była naszym prezydentem?

Wojciech
Jaruzelski

Ten‍ człowiek służył w tej samej armii co pułkownik Ryszard Kukliński, a wybrał zupełnie inną drogę. Drogę hańby. Był to wielki oportunista i zdrajca Rzeczypospolitej.

Zacznę‍ od pewnej historii z roku 1968. Gdy rozpoczęła się „praska wiosna”, sowieckie politbiuro zwróciło się do szefa GRU z pytaniem: „Jak zachowa się czechosłowacka armia, jeżeli podejmiemy interwencję zbrojną?”. Odpowiedź była krótka: „Armia czechosłowacka zrobi to samo co w 1939 roku. Czyli nic”. W efekcie sowieckie czołgi – w jednym z nich znajdował się Władimir Rezun, który później stał się Wiktorem Suworowem – przekroczyły granicę i zajęły Pragę.

Historia‌ powtórzyła się w 1980 roku, gdy w Polsce wybuchł festiwal Solidarności. Sowieckie politbiuro zapytało wówczas szefa GRU: „Jak zachowa się polska armia, jeśli podejmiemy interwencję zbrojną?”. Odpowiedź znów była krótka: „Armia polska zrobi to samo co w 1939 roku. Czyli będzie się biła”.

Był‌ to jeden z powodów, że Moskwa zrezygnowała z jakiejkolwiek myśli o interwencji w Polsce. Rosjanie naprawdę bali się takiej konfrontacji. Wiedzieli z czasów II wojny światowej, że Polacy w obronie swojej ojczyzny walczą jak lwy. A Polska miała i ma strategiczne położenie geograficzne. W NRD stacjonowały olbrzymie sowieckie siły. Cała ta wielka armia była zaopatrywana i utrzymywana przy życiu dzięki jednej linii kolejowej biegnącej prosto przez terytorium PRL. Pełniła ona funkcję pępowiny. Gdyby doszło do konfrontacji polsko-sowieckiej, Polacy zapewne natychmiast przerwaliby tę linię komunikacyjną. To zaś oznaczałoby dla sowieckich jednostek w NRD katastrofę. Uschłyby bez zaopatrzenia.

Poza‌ tym na początku lat osiemdziesiątych w Związku Sowieckim panował olbrzymi kryzys. Ludzie nie mieli co jeść, półki w sklepach straszyły pustkami, kraj był na skraju załamania gospodarczego. Bolszewicy ciągnęli już na oparach, nie potrafili wyżywić nawet własnego narodu. A na dodatek lekkomyślnie wpakowali się do Afganistanu. Wojna ta była dla Związku Sowieckiego śmiertelną raną.

W‍ takiej krytycznej sytuacji bolszewicy po prostu nie mieli sił podjąć marszu na Warszawę. Przeanalizowali sytuację i doszli do wniosku, że jeżeli zaangażują się w kolejną wojnę, to po prostu zbankrutują i imperium się zawali. Na nurtujące Polaków pytanie „Weszliby czy nie weszli?” Wiktor Suworow odpowiada: „Nie weszliby”. Ryzyko było zbyt duże.

POLSKA‌ NA POCZĄTKU LAT 80. STANĘŁA PRZED REALNĄ SZANSĄ NA ODZYSKANIE WOLNOŚCI. WTEDY JEDNAK DO AKCJI WKROCZYŁ GENERAŁ WOJCIECH JARUZELSKI…
© Corbis/FotoChannels

Polska‌ na początku lat osiemdziesiątych stanęła więc przed realną szansą na odzyskanie wolności i zrzucenie komunistycznego jarzma. Wtedy jednak do akcji wkroczył fanatyczny komunista generał Wojciech Jaruzelski i wyręczył sowieckich towarzyszy. Wprowadził stan wojenny i pchnął wojsko do stłumienia wolnościowego zrywu. Spacyfikował własny naród i przedłużył życie komunie prawie o dziesięć lat. To przez niego musieliście czekać do 1989 roku na odzyskanie niepodległości. Nietrudno sobie wyobrazić, jak wyglądałaby Polska, gdyby nastąpiło to osiem lat wcześniej. Generał Wojciech Jaruzelski wyrządził Polsce olbrzymią krzywdę.

Borys
Jelcyn

Borys‌ Jelcyn jest postrzegany na Zachodzie jako pierwszy demokratyczny przywódca Rosji. Sympatyczny, jowialny starszy pan, który obalił komunizm i wprowadził Rosję na drogę ku normalności. Do historii przeszedł jego wizerunek z 1991 roku: Jelcyn stoi na czołgu i powstrzymuje pucz Janajewa.

Wizerunek‍ ten jest piramidalną bzdurą. Zacznijmy od tego, że Borys Jelcyn za czasów sowieckich był członkiem politbiura. A żeby znaleźć się w politbiurze, należało być bardzo, ale to bardzo złym człowiekiem. Był to bowiem ośrodek kierowniczy niezwykle niebezpiecznej organizacji przestępczej: Komunistycznej Partii Związku Sowieckiego.

To,‍ że po upadku komunizmu Jelcyn został prezydentem Rosji, nie czyni go jeszcze pozytywnym bohaterem. Liczy się bowiem nie to, że ktoś piastował jakieś stanowisko, ale co na tym stanowisku zdziałał. Bilans prezydentury Jelcyna jest zaś katastrofalny. Okaleczył on dziecko w kołysce, jakim była Rosja. To, że dzisiaj Rosja jest tym, czym jest – wielką ruiną rządzoną przez bandziora – to właśnie sprawka Borysa Nikołajewicza.

Gdy‌ załamał się Związek Sowiecki i skończyła się obłędna gospodarka centralnie planowana, Rosja stanęła przed dziejową szansą. Mając wszelkie surowce i zasoby naturalne, a przede wszystkim wspaniałych, inteligentnych obywateli, mogła się stać zamożnym, szczęśliwym i demokratycznym krajem. Należało wówczas radykalnie zerwać z komunizmem i wprowadzić wolnorynkowe reformy.

Co‍ zaś zrobił Jelcyn? Otóż nie zrobił nic. Pozwolił, aby cały majątek narodowy dostał się w łapska komunistycznych sitw złożonych z partyjniaków, oficerów bezpieki i członków mafii. Rosja stała się państwem złodziejskim, w którym nie ma sprawiedliwości.

Jak‌ to wyglądało w praktyce? W jakimś prowincjonalnym mieście znajdowała się fabryka. Za komuny była państwowa, a teraz nagle – prywatna. Kto stawał się jej właścicielem? Załoga, zachodni inwestor, jakiś rzutki rodzimy biznesmen? Skądże znowu! Fabrykę dostawał jej dyrektor z czasów komunistycznych. A więc aparatczyk skierowany na to stanowisko przez partię. Tacy ludzie z dnia na dzień stawali się miliarderami.

19‍ SIERPNIA 1991 ROKU. JELCYN PRZEMAWIA Z CZOŁGU PRZED PARLAMENTEM ROSJI. JEGO WIZERUNEK SYMPATYCZNEGO STARSZEGO PANA, KTÓRY OBALIŁ KOMUNIZM I WPROWADZIŁ ROSJĘ NA DROGĘ KU NORMALNOŚCI, JEST PIRAMIDALNĄ BZDURĄ.
© East News

Aby‌ chronić swoją fortunę, natychmiast dopuszczali do spółki lokalnego szefa milicji lub szefa KGB. Wyciągali z więzień kryminalistów, dawali im broń i tworzyli prywatne armie. Właśnie na tej glebie wyrosła nagle rosyjska mafia. I właśnie na prywatne konta tych wszystkich komunistów, bezpieczników i kryminalistów trafiły pieniądze ze sprzedaży rosyjskiego majątku narodowego.

Środki‍ te nie trafiły do społeczeństwa. Nie zbudowano za nie szkół, szpitali, dróg ani innej niezbędnej infrastruktury. Rosja jest dzisiaj zdewastowanym, biednym krajem, w którym zwykli obywatele żyją w nędzy, a rozmaite cwaniaki zgromadziły bajeczne fortuny.

Symbolem‍ tego może być to, co dzieje się z pieniędzmi, które Rosja dostaje za gaz i ropę. One nie spływają w dół. Rosja się dzięki nim nie bogaci, nie staje bardziej nowoczesna. Wszystko trafia do kieszeni nowego aparatu. Mało kto wie, że gdy powstał Gazprom, jego prezesem automatycznie został sowiecki minister przemysłu gazowego Wiktor Czernomyrdin. I automatycznie dostał pięć procent akcji tego koncernu. Były wówczas warte… pięć miliardów dolarów.

Choć‌ Jelcyn miał pełnię władzy, nie zrobił nic, aby rozliczyć bezpiekę i partyjną nomenklaturę. Przeciwnie – zapewnił im miękkie lądowanie w nowej rzeczywistości. Dlaczego? Bo sam był członkiem tego towarzystwa. I kradł razem z nim.

Wokół‌ Jelcyna utworzyła się grupa ludzi nazywana „Rodziną”. W jej skład rzeczywiście wchodzili jego najbliżsi krewni, ale również ich znajomi i szereg zaprzyjaźnionych z prezydentem biznesmenów. Wykorzystując jego wpływy, dokonywali niebywałych przekrętów. Aby nie być gołosłownym, opowiem pewną historię. Dotyczy ona jednej z operacji przeprowadzonych przez Tatianę Djaczenko, córkę Jelcyna.

Otóż‍ przyszedł do niej kiedyś pewien człowiek.

– Tatiano‌ – powiedział – dam ci diamenty warte dwa miliony dolarów.

– Wspaniale!‌ – odparła.

– Musisz‍ jednak coś dla mnie zrobić. Jak twój tatuś będzie na gazie, podsuń mu ten jeden dokument do podpisania – oświadczył, podając jej kartkę papieru.

Tatiana‍ oczywiście chętnie się na to zgodziła. Jeden podpis za dwa miliony dolarów! O co w całej sprawie chodziło? Otóż tym człowiekiem był Borys Bieriezowski. A dokument nakazywał… oddanie w jego ręce Aerofłotu, Rosyjskich Linii Lotniczych. Wyobrażacie sobie państwo, o jakim majątku mówimy? To są sumy wręcz niewyobrażalne. Ile mogą być warte wszystkie lotniska na terenie Rosji? Wszystkie samoloty i wszystkie biura Aerofłotu rozsiane po stolicach świata?

W‍ Londynie biuro znajdowało się przy Piccadilly, w Paryżu na Champs-Élysées, w Nowym Jorku przy Piątej Alei. Same te budynki były warte dziesiątki milionów w twardej walucie. W sumie zaś mówimy o setkach miliardów. Bieriezowski dzięki temu jednemu podpisowi stał się jednym z najbogatszych ludzi świata. Oczywiście z miejsca przystąpił do wyprzedaży własności linii lotniczych.

W‌ całej tej historii najzabawniejsze jest jednak to, że gdy Bieriezowski zgłosił się do Tatiany, nie miał tych diamentów wartych dwa miliony… Kupił je dopiero z pieniędzy uzyskanych po przejęciu Aerofłotu. Tak się właśnie robiło biznes w Rosji Borysa Jelcyna.

Należy‌ również pamiętać, że to ten człowiek wyniósł do władzy Władimira Putina. Najpierw uczynił go szefem Federalnej Służby Bezpieczeństwa, a w sierpniu 1999 roku powołał na stanowisko premiera Federacji Rosyjskiej. Miesiąc później w Bujnaksku, Moskwie i Wołgodońsku wyleciały w powietrze budynki mieszkalne. Zginęło blisko trzystu cywilów. W całej Rosji zapanowała histeria, zaczęto się domagać silnego przywódcy, który okiełznałby „terrorystów” i przywrócił porządek.

Przywódca‌ taki oczywiście się znalazł. 31 grudnia 1999 roku, o północy, Jelcyn wystąpił w telewizji z tradycyjnymi życzeniami bożonarodzeniowymi dla narodu. Przy okazji ogłosił Rosjanom, że ustępuje ze stanowiska i zastąpi go Władimir Putin. Było to istne kuriozum i złamanie obowiązującego w Rosji prawa. Jelcyn nie miał bowiem prerogatyw pozwalających mu mianować kogokolwiek prezydentem Rosji. Było to zagranie w stylu latynoskiej dyktatury.

Pierwszy‌ dekret Putina jako prezydenta elekta dotyczył zaś zapewnienia całkowitej bezkarności Jelcynowi i jego „Rodzinie”. Napisano w nim wprost, że służby państwowe nie mogą prowadzić żadnych postępowań karnych przeciwko byłemu prezydentowi. Putin postawił w ten sposób Jelcyna ponad prawem. Od tej pory były prezydent nie mógł być bowiem aresztowany ani za swoje dotychczasowe przestępstwa, ani za ewentualne przyszłe.

Było‌ to wydarzenie bez precedensu. Kolejne złamanie konstytucji Rosji, która wyraźnie stwierdza, że wszyscy obywatele, niezależnie od zajmowanego stanowiska, są równi wobec prawa. Stało się tak oczywiście na mocy układu zawartego przez tych dwóch ludzi. Jelcyn oddał Putinowi władzę, a Putin rozpostarł nad nim parasol ochronny.

TO‌ JELCYN WYNIÓSŁ DO WŁADZY PUTINA. NAJPIERW ZROBIŁ GO SZEFEM FSB, A NASTĘPNIE PREMIEREM FEDERACJI ROSYJSKIEJ. MIESIĄC PÓŹNIEJ W BUJNAKSKU, MOSKWIE I WOŁGODOŃSKU WYLECIAŁY W POWIETRZE BUDYNKI MIESZKALNE, A W CAŁEJ ROSJI ZAPANOWAŁA HISTERIA…
© East News

Poparcie‍ dla Jelcyna na przełomie 1999 i 2000 roku wynosiło sześć procent. Jego przekrętami interesowała się prokuratura i dla wszystkich było jasne, że gdy skończy się prezydencka kadencja, Jelcyn natychmiast trafi za kratki. Wiedział również o tym sam prezydent. Szukał więc wyjścia z sytuacji i dlatego zgłosił się do szefa FSB. Tylko tajna policja mogła mu zagwarantować bezpieczeństwo. Cena była jednak słona – oddanie władzy nad Rosją w jej ręce.

Na‍ końcu nie można nie wspomnieć o jeszcze jednej cesze prezydenta. Otóż Jelcyn był pijakiem. Żłopał wódkę bez umiaru i całkowicie tracił nad sobą kontrolę. Nie potrafił się powstrzymać nawet w czasie oficjalnych uroczystości, wystąpień w parlamencie i zagranicznych wizyt. Zachowały się niezliczone nagrania filmowe, na których widać, jak Jelcyn słania się na nogach, bełkocze jakieś bzdury i w ogóle zachowuje się ordynarnie.

Dobrze‌ pamiętam jedną z takich historii. Jelcyn wracał ze Stanów Zjednoczonych i po drodze miał odbyć oficjalną wizytę w Irlandii. Na lotnisku rozwinięto czerwony dywan, stawił się irlandzki premier i szereg innych oficjeli. Ustawiono kompanię honorową i rozwieszono rosyjskie flagi. Samolot wylądował o czasie, podkołował do czerwonego dywanu, otworzyły się drzwi i… nic. Nikt z nich nie wyszedł.

Premier‌ Irlandii i jego świta stali tak przez pół godziny, wpatrując się w te otwarte drzwi. Po tym czasie drzwi się zamknęły, samolot wrócił na pas startowy, wzbił się w powietrze i odleciał do Rosji. Okazało się później, że Jelcyn był tak urżnięty, że nie mógł nawet wstać z fotela. Kompletnie pijana była również cała jego delegacja. Doradcy, tłumacze, a nawet ochroniarze. Nikt z nich nie był w stanie wyjaśnić sytuacji Irlandczykom. Jedynym trzeźwym człowiekiem na pokładzie był pilot. A i to nie jest pewne.

Dzisiaj‍ ludzie się z tego śmieją, dla każdego Rosjanina obserwowanie podobnych scen było jednak największym wstydem i upokorzeniem. Naszym prezydentem był urżnięty komunistyczny wieprz.

Nikołaj
Jeżow

Po‍ śmierci Józefa Stalina jego następca Nikita Chruszczow zastanawiał się, co zrobić, żeby utrzymać się przy władzy i spokojnie dożyć późnej starości. Otóż – choć był jednym z największych morderców z gangu Stalina – zdecydował się zliberalizować komunistyczny reżim. Postanowił wstrzymać terror wymierzony w członków partii. I rzeczywiście bezpieka z miejsca przestała mordować działaczy Komunistycznej Partii Związku Sowieckiego i wysokich rangą oficerów Armii Czerwonej.

Jaki‍ był tego efekt? W dziejach Związku Sowieckiego rozpoczęła się epoka biurokratycznej stagnacji. Aparatczycy na wszelkich możliwych szczeblach sprawowali te same funkcje i stanowiska po dwadzieścia czy trzydzieści lat. Ludzie po prostu przyrośli do stołków.

W‌ demokratycznych, praworządnych krajach istnieją określone mechanizmy rotacji urzędników. Jednym z nich są wybory powszechne. W kraju totalitarnym takich mechanizmów nie ma. W efekcie aparat państwowy się degeneruje. Niebotycznie wzrasta korupcja, ludzie są znużeni wykonywaniem w kółko tych samych czynności, zanika ambicja i chęć do pracy. Sytuacja niczym w zbiorniku ze stojącą wodą, która szybko się pokrywa gnijącą rzęsą.

Oto‍ tajemnica wielkiego terroru. Stalin, przeprowadzając czystki w partii, nie kierował się wcale paranoidalną podejrzliwością czy szaloną żądzą krwi, jak twierdzą dziś przemądrzali historycy. Wielki terror był dla niego sposobem na rotację kadr. Była to zbrodnia, która pochłonęła setki tysięcy ludzkich istnień, ale było to robione na zimno, z żelazną logiką i konsekwencją. Stalin nie był bowiem wcale wariatem. Wszystko, co robił, było celowe i przemyślane.

NIKOŁAJ‍ JEŻOW (PO PRAWEJ), SZEF NKWD W LATACH 1936–1938, ZAPRACOWAŁ SOBIE NA PRZEZWISKO „KRWAWY KARZEŁ”. BYŁ BOWIEM NIEBYWAŁYM OKRUTNIKIEM, A PRZY TYM NIE GRZESZYŁ WZROSTEM.
© Getty Images

Człowiekiem,‌ który przeprowadził na jego rozkaz największą falę wielkiego terroru, był Nikołaj Jeżow. Sprawował on funkcję szefa NKWD w latach 1936–1938 i w tym czasie zapracował sobie na przezwisko „krwawy karzeł”. Był bowiem niebywałym okrutnikiem, a przy tym nie grzeszył wzrostem. Na jego rozkaz oficerowie bezpieki stosowali bestialskie tortury i rozstrzeliwali ofiary całymi tysiącami. Cały Związek Sowiecki spłynął krwią.

Po‌ wykonaniu zadania sam Jeżow został zwolniony ze stanowiska i rozstrzelany. Czystka dotknęła także jego ludzi. Oficerowie śledczy, którzy jeszcze niedawno znęcali się nad aresztowanymi, teraz sami padli ofiarą tortur. I sami byli rozstrzeliwani w bezpieczniackich kazamatach. Czystkę tę przeprowadził nowy szef NKWD Ławrientij Beria i jego ekipa. Historia się powtórzyła, bo wcześniej chłopcy Jeżowa wyrżnęli chłopców Gienricha Jagody. Czyli poprzednika swojego szefa. Sam Jagoda został rozstrzelany.

Tak‍ właśnie toczyło się krwawe koło młyńskie zwane wielkim terrorem. Jednego dnia człowiek był na samej górze, miał piękny gabinet, władzę i decydował o życiu innych ludzi. A już następnego dnia spadał na samo dno. Bito go, upokarzano, a wreszcie odbierano życie. Ten straszliwy mechanizm przedstawiłem w książce Kontrola. Stawiam‌ w niej tezę, że Stalin musiał zabić Jeżowa, a wcześniej Jagodę, żeby samemu utrzymać się na powierzchni.

W‌ każdym komunistycznym kraju istnieją bowiem trzy decydujące o nim siły: biurokracja partyjna, bezpieka i armia. Teoretycznie partia jest siłą przewodnią. Kiedy jednak bezpieka wyrzyna członków partii, to ona wysuwa się na pierwszy plan. Szef bezpieki staje się powoli potężniejszy od szefa partii.

Tak‌ było z Nikołajem Jeżowem. Wystarczył jeden jego rozkaz, aby członek politbiura, bardzo ważny działacz partyjny, dostał kulę w potylicę. Zabił Bucharina, Kamieniewa i Zinowjewa. Kierowana przez niego tajna policja kontrolowała w Związku Sowieckim wszystko. Telefony, system komunikacji, ludzkie myśli, a nawet... samego towarzysza Stalina. Jaką decyzję mógł w tej sytuacji podjąć dyktator? Oczywiście nakazał przeprowadzić „rotację kadr” również w resorcie bezpieki.

Stalin‍ wiedział bowiem, że funkcjonariusze NKWD któregoś ranka mogą przyjść i po niego. Że on także okaże się niemieckim, japońskim i polskim szpiegiem. Że on także zostanie poddany torturom, skazany w procesie pokazowym i zastrzelony w jakiejś zaplutej piwnicy. Sytuacja w 1938 roku stała się prosta: albo towarzysz Stalin zabije towarzysza Jeżowa, albo towarzysz Jeżow zabije towarzysza Stalina.

Obaj‍ panowie doskonale zdawali sobie z tego sprawę. To Stalin okazał się jednak szybszy. Jak zwykle.

K

jak‌ Kadyrow, Katarzyna II, Kirow, Kołczak, Kołłontaj, krasnoarmiejec, Kukliński

Ramzan
Kadyrow

Rosję‌ i Związek Sowiecki często uważa się za imperia. Jeśli się z tym zgodzić, należałoby je uznać za najdziwniejsze imperia w dziejach świata. Wszystkie inne postępowały bowiem w określony sposób: metropolie bogaciły się kosztem swoich kolonii i krajów podbitych, wysysając z nich surowce, produkty i złoto. Rzecz jasna metropolia była znacznie bogatsza niż jej kolonie. Tak było z Wielką Brytanią, Francją czy Hiszpanią.

Jak‍ zaś było z Rosją? Otóż obywatele tej „metropolii” żyli na znacznie niższym poziomie niż obywatele krajów podbitych. Trudno nawet porównać poziom życia rosyjskich mużyków za panowania Katarzyny II z poziomem życia polskich włościan za Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Podobnie było w Związku Sowieckim. Komunistyczna Polska była krajem biednym i przaśnym, ale my, ludzie sowieccy, patrzyliśmy na nią jak na raj. My bowiem mieliśmy jeszcze gorzej!

Mało‌ tego, w samym Związku Sowieckim najgorzej żyło się obywatelom rdzenia tej „metropolii” – Rosjanom. Inne republiki, jak łotewska, estońska, litewska, gruzińska czy nawet ukraińska, znajdowały się na znacznie wyższym poziomie cywilizacyjnym. Rosjanie starali się do nich przesiedlać w poszukiwaniu lepszej pracy i lepszego życia. To, że dziś w tych krajach znajdują się tak duże rosyjskie mniejszości, jest między innymi skutkiem tej wewnątrzsowieckiej migracji zarobkowej.

Rzućmy‍ teraz okiem na Kaukaz i Czeczenię. Otóż Rosja próbowała podbić ten kraj od stuleci. Znamy to choćby z twórczości Michaiła Lermontowa, największego z rosyjskich poetów, którego stawiam znacznie wyżej niż Aleksandra Puszkina. Jako oficer walczył on na Kaukazie, zresztą podobnie jak największy z rosyjskich prozaików, Lew Tołstoj. Próby podporządkowania sobie Czeczenów były jednak beznadziejne. Rosjanie nie potrafili sobie poradzić z tym dzielnym narodem.

RAMZAN‌ KADYROW NAZYWANY JEST CZECZEŃSKIM QUISLINGIEM. PORÓWNANIE TO JEST WYJĄTKOWO CHYBIONE. QUISLING WIERNIE BOWIEM SŁUŻYŁ HITLEROWI I JEGO REŻIMOWI, W TYM WYPADKU ZAŚ TO PUTIN I JEGO REŻIM SĄ SŁUGAMI KADYROWA.
© Getty Images

Wreszcie‍ ktoś wpadł na niebywały wręcz pomysł: „Zacznijmy opłacać przywódców tamtejszych klanów, a oni będą wobec nas lojalni”. Tak też się stało. Do kieszeni czeczeńskich przywódców zaczęły płynąć miliony rubli. Czy to nie zdumiewające? Supermocarstwo musiało płacić swoim rzekomym wasalom, żeby utrzymać ich w ryzach. Dzisiaj w Czeczenii jest niemal tak samo.

Ramzan‍ Kadyrow nazywany jest czeczeńskim Quislingiem. Uważam, że porównanie to jest wyjątkowo chybione. Vidkun Quisling wiernie bowiem służył Adolfowi Hitlerowi i jego narodowosocjalistycznemu reżimowi. W wypadku Czeczenii jest odwrotnie. To Putin i jego reżim są sługami Ramzana Kadyrowa. Ilość pieniędzy, jakie Federacja Rosyjska pompuje w Czeczenię, jest bowiem niebywała.

Putin‌ powtórzył więc błędy carów. Walczył przez lata, usiłując podbić Czeczenię, aż wreszcie zdał sobie sprawę, że to niemożliwe. Wtedy zdecydował się po prostu Czeczenom płacić. Ramzan Kadyrow, który niegdyś walczył w górach z rosyjskimi interwentami, dzisiaj – dzięki rosyjskim pieniądzom – stał się miliarderem. A Grozny, nie tak dawno kupa gruzów, przeistoczył się w zamożne miasto pełne nowoczesnych wieżowców i pałaców. Drugi Dubaj.

Moskwa‌ w porównaniu z nim wygląda jak wielka zabiedzona wieś. A przecież Grozny tak wspaniale odbudowano właśnie za rosyjskie pieniądze! Ramzan Kadyrow nie jest więc żadnym Quislingiem. On jest nowym wcieleniem Dżyngis-chana, który niegdyś okupował Rosję i nałożył na nią olbrzymią kontrybucję. Ktoś może powiedzieć, że obecnie Czeczeni nie okupują Rosji. Odpowiem temu komuś krótko: mylisz się.

Rosja‍ jest bowiem pod okupacją czeczeńskiej mafii. Mafii, wobec której rosyjska policja jest zupełnie bezradna. Mafia ta jest bowiem znakomicie zorganizowana i bezwzględna. Jest zmorą rosyjskich biznesmenów. Z rosyjską mafią zawsze można bowiem jakoś dojść do porozumienia. Choćby podzielić się zyskami pół na pół. Gdy do czyichś drzwi zapuka mafia z Czeczenii, na taki łagodny kompromis nie ma szans. Haracz będzie znacznie, znacznie większy.

Nawet‍ pieniądze ze sprzedaży czeczeńskiej ropy trafiają do kieszeni Kadyrowa! Po co więc komukolwiek „wasal”, któremu trzeba płacić miliardy? Jaki sens ma utrzymywanie kolonii, która zamiast zysków, przynosi same straty? Naprawdę warto by to pytanie zadać Władimirowi Putinowi. Obawiam się, że nie potrafiłby na nie sensownie odpowiedzieć.

Gdybym‍ ja był na jego miejscu, nie tylko natychmiast odciąłbym się od Kadyrowa i wycofał z Czeczenii, ale jeszcze zbudował na granicy z tym krajem drugi chiński mur. Nieważne, ile by to kosztowało. I tak wyszłoby taniej niż obecna idiotyczna polityka Rosji wobec Czeczenii.

Katarzyna‌ II

W‍ zbiorku tym piszę, że car Piotr I został niesłusznie obdarzony przez potomnych przydomkiem Wielki. Na miano to zupełnie nie zasługiwała również Katarzyna II, czyli urodzona w Szczecinie Niemka Zofia Fryderyka Augusta von Anhalt-Zerbst. Na tronie Rosji zasiadła ona w 1762 roku i zrobiła to bezprawnie. Jednak nie chodzi tu nawet o jej niemieckie pochodzenie, bo w tamtych czasach nie miało to znaczenia. Chodzi o to, że doszła do władzy, dopuściwszy się mordu.

Jeden‍ z kochanków Katarzyny zamordował prawowitego imperatora Rosji, jej męża Piotra III. Cesarz został uduszony. Stało się to z jej rozkazu, była to kulminacja uknutej przez nią intrygi. Klasyczny zamach stanu, dokonany w tym wypadku przez ludzi postępujących jak gang zdeprawowanych kryminalistów. Nawiasem mówiąc, w tamtych czasach zdarzało się, że mężowie zabijali żony. Jednak aby żony zabijały mężów…? To się ludziom nie mieściło w głowie! Tak więc Katarzyna II nie miała żadnych praw do tronu. Była uzurpatorką.

Co‌ gorsza, szerzyła zgorszenie na dworze. Słynęła z niebywałego temperamentu miłosnego, miała tabuny kochanków, i to do późnej starości. Książę Grigorij Potiomkin, kilku braci Orłowów, Stanisław Poniatowski. Z tym ostatnim miała nawet córeczkę, która niestety szybko zmarła. Im była starsza, tym bardziej gustowała w młodszych mężczyznach. Apetyt seksualny carycy był nienasycony – potrafiła w nocy wstać z łóżka, otworzyć drzwi i wciągnąć do sypialni pilnującego ją gwardzistę. W trakcie miłosnych uniesień strażnicy musieli do niej mówić Mamuśka. To nie przypadek, że właśnie za jej panowania wprowadzono nowe, niezwykle obcisłe portki do umundurowania gwardii pałacowej.

W‌ całej sprawie najgorsze było jednak to, że Katarzyna swoich kochanków obdarowywała olbrzymimi bogactwami. Gigantycznymi połaciami ziemi – często nie mniejszymi niż małe europejskie państwa – kosztownościami, tytułami książęcymi i oczywiście tysiącami dusz. Rosja była bowiem w XVIII wieku państwem niewolniczym. Taki status mieli rosyjscy chłopi, których sprzedawano i kupowano jak bydło. Należeli do szlachty, Cerkwi, manufaktur i do państwa.

KATARZYNA‌ II, MĘŻOBÓJCZYNI, NIE MIAŁA ŻADNYCH PRAW DO TRONU. BYŁA UZURPATORKĄ. PORTRET PĘDZLA FIODORA ROKOTOWA, LATA 80. XVIII WIEKU.
© Corbis/FotoChannels

Jeżeli‍ jakiś kochanek wyjątkowo spisał się w łóżku, Katarzyna potrafiła mu podarować kilkanaście wiosek z kilkoma tysiącami państwowych niewolników. Stawali się oni w ten sposób niewolnikami prywatnymi i zazwyczaj ich położenie się pogarszało. Nic więc dziwnego, że rosyjscy chłopi byli coraz bardziej wściekli i wreszcie chwycili za broń. Tak zwane powstanie Pugaczowa, które wybuchło w 1773 roku, było de facto wielką rosyjską wojną domową. Katarzyna Wielka doprowadziła ludzi do ostateczności, a gdy się zbuntowali, utopiła Rosję we krwi. Zryw Pugaczowa został stłumiony niezwykle brutalnie. Co ciekawe, Pugaczow, którego uważam za wielkiego bohatera mojego kraju, podczas powstania podał się za Piotra III cudem ocalonego przed spiskowcami. To musiało Katarzynę dodatkowo rozwścieczyć. Skoro bowiem tylu Rosjan poparło rzekomego Piotra III, musiał on być znacznie lepszym władcą niż ona.

Tutaj‍ mała dygresja. Otóż powstanie Pugaczowa spacyfikował przyszły marszałek Aleksander Suworow. Ten sam, który dokonał później rzezi Pragi podczas powstania kościuszkowskiego. Nieprzyjemny typ. Dlaczego więc zdecydowałem się przybrać jego nazwisko? – mógłby ktoś zapytać. Otóż byłem ofiarą sowieckiej edukacji. I nigdy nie dowiedziałem się w szkole ani o mordach marszałka na rosyjskich chłopach, ani o rzezi Pragi. O polskich powstaniach nie mówiło się zresztą w sowieckich szkołach w ogóle. Dlatego gdy po ucieczce na Zachód postanowiłem wydać pierwszą książkę, Żołnierze‌ wolności, wybrałem sobie pseudonim Suworow, nic nie wiedząc o mrocznej stronie marszałka. Zresztą miał mi on posłużyć tylko w tej jednej książce. Ponieważ jednak całkiem nieźle się sprzedała, mój wydawca nie chciał słyszeć o żadnej zmianie. I tak już zostało. Stałem się Suworowem.

Wróćmy‍ jednak do XVIII wieku. Wiem, że Katarzyna Wielka kojarzy się Polakom jak najgorzej. To ona doprowadziła do rozbiorów i wymazania Rzeczypospolitej Obojga Narodów z mapy Europy. Część Rosjan uważa, że był to olbrzymi sukces naszego kraju i to właśnie dzięki podbojowi Polski Katarzyna zasłużyła na przydomek Wielka. Tym moim rodakom muszę jednak powiedzieć, że nie wiedzą, co mówią. Tak to bowiem bywa, że nim jakiś reżim zawładnie sąsiednim państwem, musi wziąć w karby własne społeczeństwo. Zanim wyeksportuje się totalitaryzm, należy go zbudować u siebie. Zanim się zabije wolność w innym kraju, najpierw należy ją zabić w swoim. Tak było w Rosji Katarzyny II i tak było w Rosji bolszewickiej. To nie przypadek, że w 1979 roku, nim Związek Sowiecki zaatakował Afganistan, komuniści zniszczyli cały ruch dysydencki, całą opozycję na własnym terytorium.

Cóż‍ więc dało zwykłemu Rosjaninowi to, że Katarzyna podbiła Rzeczpospolitą? Dostał więcej chleba? Więcej pieniędzy? Więcej wolności? Oczywiście, że nie. Odwrotnie: im agresywniejsza była caryca na arenie międzynarodowej, tym twardszą rękę miała dla swoich poddanych. Jedynymi ludźmi, którzy skorzystali na rozbiorach, byli – jakżeby inaczej – jej kochankowie. Katarzyna II bardziej bowiem dbała o swoich kochanków niż o swój kraj. Dla nich rzeczywiście była wielką. Wielką Mamuśką.

Siergiej
Kirow

1‌ grudnia 1934 roku zastrzelony został Siergiej Kirow, pierwszy sekretarz partii komunistycznej w Leningradzie. Zabójcą był Leonid Nikołajew, znany działacz komunistyczny. Już następnego dnia specjalnym pociągiem do Leningradu przyjechał Stalin, żeby osobiście nadzorować śledztwo. Zakończyło się ono pełnym „sukcesem”. Po niecałym miesiącu Nikołajew i jego wspólnicy zostali straceni. Ich rodziny zesłano na Sybir.

Zdania‌ na temat tego, kto stał za zamachem na Kirowa, były i są podzielone. Część historyków uważa, że rozkaz wydał Stalin i mordu dokonali siepacze z NKWD. Motywem miała być zazdrość Stalina, Kirow był bowiem niezwykle popularny w szeregach partyjnych. Sowiecki dyktator chciał po prostu wyeliminować groźnego konkurenta do władzy. Inni badacze twierdzą, że to była zwykła nieszczęśliwa historia miłosna. Nikołajew zemścił się na Kirowie za romans, który miał on z jego żoną.

Jak‍ było w rzeczywistości? A kto to może wiedzieć?! Zresztą nie ma to większego znaczenia. Najważniejsze jest to, że zabójstwo Kirowa stało się dla Stalina pretekstem do rozpoczęcia wielkiego terroru. Znakomicie wykorzystał okazję, jaką stworzyła śmierć aparatczyka wysokiego stopnia. Błyskawicznie przeforsował specjalne przepisy wymierzone w terrorystów, które pozwalały aresztować i doraźnie zabijać ludzi podejrzanych o knucie przeciwko partii.

Przepisy‌ te wprowadzono tak szybko, że wygląda na to, iż zostały one przygotowane jeszcze przed śmiercią Kirowa. Na ich mocy dziesiątki tysięcy członków partii oskarżonych o „zdradę” i „działalność kontrrewolucyjną” powędrowały do kazamat NKWD. Część aresztowanych wówczas ludzi zgniła w łagrach na Kołymie, a blisko milion zamordowano strzałem w tył głowy w piwnicach bezpieki.

SIERGIEJ‍ KIROW W ROKU 1919. ZABÓJSTWO JOHNA KENNEDY’EGO BYŁO NAJBARDZIEJ WIDOWISKOWYM ZAMACHEM XX WIEKU, ZAMACH NA KIROWA MIAŁ NAJPOWAŻNIEJSZE KONSEKWENCJE – W JEGO WYNIKU ZGINĘŁY SETKI TYSIĘCY LUDZI.
Domena publiczna

Na‌ Zachodzie powszechnie się uważa, że najważniejszego zamachu XX wieku dokonano na Johna F. Kennedy’ego. Spektakularnie, na oczach milionów telewidzów, zastrzelony został bowiem prezydent Stanów Zjednoczonych. Morderstwo to rzeczywiście było widowiskowe. Na pewno nie było jednak zamachem stulecia. Zamachem stulecia było zabójstwo Siergieja Mironowicza Kirowa.

Jakież‌ bowiem konsekwencje przyniósł zamach na Kennedy’ego? Była to wielka tragedia, ale w jej wyniku zginął jeden człowiek. Natychmiast zastąpił go wiceprezydent Lyndon B. Johnson. Potem były wybory i pojawił się kolejny prezydent, Richard Nixon. Historia Ameryki dalej toczyła się tym samym trybem. Śmierć Kirowa pociągnęła zaś za sobą śmierć setek tysięcy ludzi. Stała się punktem zwrotnym nie tylko w dziejach Związku Sowieckiego, ale i świata.

Będący‍ jej konsekwencją wielki terror otworzył bowiem Stalinowi drogę do całkowitej i absolutnej władzy nad Związkiem Sowieckim. Wyeliminowani zostali wszyscy aparatczycy, którzy mogli go zdetronizować. Kamieniew, Bucharin, Zinowjew, Rykow i cała reszta. Bez zabójstwa Siergieja Kirowa mogłoby więc nie dojść do podpisania paktu Ribbentrop–Mołotow i wybuchu II wojny światowej. Co zabawne, większość ludzi na świecie nie ma bladego pojęcia, kim był Kirow.

Aleksander
Kołczak

Admirała‍ Aleksandra Kołczaka darzę olbrzymim szacunkiem. Nie tylko jako przywódcę i jedną z najbardziej tragicznych postaci w historii Rosji, ale również jako wielkiego uczonego. Przed I wojną światową uczestniczył w ekspedycjach polarnych, dokonał szeregu ważnych odkryć geograficznych. To naprawdę była postać dużego formatu. Żołnierz-intelektualista. Gdy jego ojczyzna znalazła się w śmiertelnym niebezpieczeństwie – czyli gdy stanęła oko w oko z widmem bolszewizmu – nie mógł pozostać bierny.

Stanął‌ na czele białej armii walczącej przeciwko czerwonym na Syberii. Bił się niezwykle dzielnie i ofiarnie, ale bolszewicy okazali się zbyt potężni. Pobity, osamotniony, został zdradziecko wydany w ręce wroga przez mających go chronić żołnierzy z Korpusu Czechosłowackiego. Dostał się w łapska czerwonych komisarzy w Irkucku i w lutym 1920 roku został rozstrzelany. Jego ciało wrzucono pod lód do Angary.

Dlaczego‍ wojnę domową wygrali bolszewicy? Bo byli stroną najbardziej brutalną i bezwzględną. Posłuszeństwo we własnych szeregach utrzymywali za pomocą bezwzględnego terroru. Zajmująca się tym czerezwyczajka bestialsko mordowała tak zwaną kontrę. Biali oczywiście również nie prowadzili wojny w rękawiczkach, musieli się dostosować do metod bolszewików. Nie byli jednak zdolni dotrzymać im kroku w okrucieństwie. To, co przyniósł ze sobą komunizm, to była zupełnie „nowa jakość”.

Podczas‍ wojny domowej zdecydowana większość obywateli zachowała bierność, po prostu starała się przetrwać i miała nadzieję, że nie zostanie wciągnięta w konflikt. To zrozumiałe, taka jest ludzka natura. Ludzie wolą się trzymać z dala od kłopotów. Wydawało się więc, że wojnę domową będą toczyły stosunkowo niewielkie grupy: komunistycznych fanatyków i patriotów gotowych poświęcić życie dla wolności Rosji. Tak się nie stało. W konflikt zostały wciągnięte miliony. Bolszewicy na opanowanych przez siebie terytoriach przeprowadzili bowiem totalną mobilizację i wprowadzili przymusowy pobór do Armii Czerwonej. Brali nawet byłych carskich oficerów, wcześniej zatrzymując ich rodziny jako zakładników. Biali przyjmowali zaś jedynie ochotników – w swoich szeregach chcieli mieć tylko prawdziwych ideowców. Ta szlachetna naiwność ich zgubiła.

ALEKSANDER‌ KOŁCZAK, JEDEN Z OSTATNICH BŁĘDNYCH RYCERZY W PASKUDNYM XX STULECIU.
© Getty Images

Kolejnym‌ błędem białych było zniechęcenie do siebie narodów, które wchodziły niegdyś w skład Imperium Rosyjskiego. Polaków, Litwinów, Łotyszy, Ukraińców czy ludów Kaukazu. Zamiast przyciągnąć te wszystkie nacje do siebie i bić się razem przeciwko wspólnemu, czerwonemu zagrożeniu, nie chcieli słyszeć o jakichkolwiek przyszłych ustępstwach terytorialnych. Stali na stanowisku nienaruszalności granicy Rosji sprzed 1914 roku. „Nie oddamy ani piędzi ziemi rosyjskiej” – mówili. I przez to skazali się na osamotnienie.

Bolszewicy‌ tymczasem postępowali na odwrót. Wszem i wobec głosili, że każdy naród ma prawo do samostanowienia, każdy naród może być niepodległy. Że nie chcą cudzej ziemi. Oczywiście było to wierutne kłamstwo. Gdy tylko czerwoni umocnili się przy władzy, natychmiast zaczęli eksportować swoją rewolucję na państwa ościenne. Polska była jedną z pierwszych ofiar. W naturze bolszewików leżało bowiem kłamstwo. Biali nie potrafili się na nie zdobyć.

Kołczak,‍ Denikin, Wrangel, Judenicz. Wszyscy oni byli błędnymi rycerzami reprezentującymi stary porządek w rozpoczynającym się paskudnym XX stuleciu. Wraz z ich porażką Rosja zaprzepaściła ostatnią w swoich dziejach szansę na to, by stać się krajem cywilizowanym. Gdyby wygrali wojnę domową, moja ojczyzna byłaby normalnym krajem. Nie wymordowano by w latach trzydziestych milionów najlepszych rosyjskich chłopów, a w 1940 roku nie zgładzono by strzałem w tył głowy polskich oficerów w Katyniu.

Jaka‍ szkoda, że nasza historia potoczyła się tak tragicznie. Biedna Rosja.

Aleksandra
Kołłontaj

Cóż‌ to była za kobieta! Córka niezwykle zamożnego carskiego generała i dyplomaty, znała mnóstwo języków, miała nienaganne maniery. A mimo to już jako młoda dziewczyna zainteresowała się socjalizmem i wkrótce stała się zagorzałą wyznawczynią bolszewizmu. Po rewolucji bolszewickiej dostała nawet w Rosji komisariat spraw społecznych i stała się najbardziej wpływową kobietą komunistycznego reżimu.

Był‍ jednak pewien problem: rewolucję bolszewicką Aleksandra Kołłontaj rozumiała inaczej niż Włodzimierz Lenin i jego kamraci z politbiura. Oni – przynajmniej oficjalnie – twierdzili, że rewolucja ma wyzwolić robotników i chłopów z kapitalistycznego ucisku, ona zaś uważała, że rewolucja ma wyzwolić kobiety z tradycyjnego, pruderyjnego podejścia do seksualności. Socjalizm oznaczał dla niej wolną miłość, uprawianie seksu, z kim ma się ochotę i kiedy ma się ochotę.

Sama‍ zresztą dawała tego przykład. Była nie tylko teoretykiem, ale i praktykiem swojej doktryny. Znana z wielkiego seksapilu, często zmieniała partnerów. Była również pierwszą kobietą, która zawarła nowe, świeckie, sowieckie małżeństwo. Wyszła za marynarza z Floty Bałtyckiej, Pawła Dybienkę. Nawiasem mówiąc, w 1938 roku został on zamordowany przez NKWD w ramach czystki w wojsku. Postawiono mu zarzut szpiegowania na rzecz III Rzeszy i organizowania orgii.

Kołłontaj‍ szybko jednak rozczarowała się do bolszewizmu. Na początku reżim rzeczywiście był dość liberalny w sprawach obyczajowych, ale później poszedł w przeciwną stronę. Rozwiązłość uznano za objaw kosmopolitycznego, kapitalistycznego zepsucia. Miłość ludzi sowieckich miała być surowa i przaśna. Miała być procesem produkcyjnym dokonywanym ku chwale proletariackiej ojczyzny.

DLA‌ ALEKSANDRY KOŁŁONTAJ SOCJALIZM OZNACZAŁ WOLNĄ MIŁOŚĆ, UPRAWIANIE SEKSU, Z KIM MA SIĘ OCHOTĘ I KIEDY MA SIĘ OCHOTĘ.
© Getty Images

Oczywiście‍ sami sowieccy przywódcy specjalnie się tym nie przejmowali. Mieli kochanki i trudno ich było nazwać mnichami. Również rozwydrzone dzieci nomenklatury partyjnej nie były trzymane zbyt krótko. W Związku Sowieckim w niemal wszystkich sprawach obowiązywały jednak podwójne standardy. Choć formalnie komunizm miał być systemem powszechnej równości, zawsze byli w nim równi i równiejsi.

Trudno‍ się dziwić, że gdy reżim zerwał z doktryną wolnej miłości, Aleksandra Kołłontaj została odsunięta na boczny tor. Stalin wysłał ją jako ambasadora do Meksyku, a potem do Szwecji. Tam mogła spokojnie oddawać się swoim namiętnościom.

Gdy‌ myślę o seksualności w Związku Sowieckim, przypomina mi się słynny telewizyjny most Związek Sowiecki–Stany Zjednoczone zorganizowany za czasów pieriestrojki. Wyglądało to tak: w Moskwie posadzono stu ludzi sowieckich, a w jednym z amerykańskich miast stu Amerykanów. Zapewniono tłumaczenie i towarzystwo to miało się spierać, który system – komunizm czy kapitalizm – jest lepszy.

Ludzie‌ po sowieckiej stronie byli oczywiście podstawieni. Nie byli to zwykli obywatele, tylko zatwardziali komuniści, którzy cały czas oskarżali rozmówców zza oceanu, że „biją Murzynów”. Gdy jednak zabrakło im argumentów, jedna z kobiet siedzących w Moskwie nagle wypaliła: „W Związku Sowieckim nie ma seksu”. Zapadła grobowa cisza. Amerykanie rozdziawili usta – odebrało im mowę.

Tej‍ kobiecie chodziło oczywiście o to, że w Sowietach nie kręci się filmów pornograficznych, zwalcza się prostytucję i rozwiązłość seksualną wśród młodzieży. Użyła jednak zbyt dużego skrótu myślowego i Amerykanie mieli poważną zagwozdkę: To jak oni się w tym Związku Sowieckim rozmnażają?! Wypowiedź tej kobiety przeszła do legendy i zadomowiła się w języku potocznym. Rosjanie do dziś często mówią do siebie: „O, nie. W Związku Sowieckim czegoś takiego nie było”.

krasnoarmiejec

Jakiś‍ czas temu pojechałem do Bułgarii. Akurat trwał tam spór, czy zburzyć pomnik Armii Czerwonej, czy go zostawić. Poproszono mnie, abym doradził Bułgarom. Odpowiedziałem, że to ich sprawa. Jeżeli chcą mięć pomnik gwałcicieli swoich kobiet, pomnik łupieżców i morderców, to nic mi do tego. Bułgaria nie była bowiem wyjątkiem. Jak we wszystkich krajach, w których postawił stopę sowiecki żołnierz, dopuścił się on tam haniebnych czynów.

W‌ swojej kolekcji mam zdjęcie żołnierzy zatykających w 1945 roku czerwony sztandar na Reichstagu. W tle widać płonący Berlin. Fotografia ta jest jednym z najsłynniejszych zdjęć z czasu II wojny światowej. Ja mam jednak jej oryginalną wersję, bez retuszu, któremu poddali ją sowieccy propagandyści. Widać na niej, że jeden z sołdatów ma dwa zegarki. Jeden na lewej, drugi na prawej ręce.

No‌ cóż, najwyraźniej wiedział, że bierze udział w historycznym wydarzeniu, i chciał mieć pewność, która jest dokładnie godzina. Jeden zegarek może się przecież popsuć… To oczywiście żart. Fotografia, o której mowa, jest jednym z wielu dowodów na przestępczą działalność żołnierzy Armii Czerwonej w „wyzwalanej” Europie. Działalność, której symbolem stała się właśnie masowa grabież zegarków.

Dlaczego‌ sowieccy żołnierze zachowywali się tak na podbitych terenach? Moim zdaniem zbrodnie i przestępstwa, których się dopuszczali, nie były wcale spontaniczne. Dokonywali ich z inspiracji sowieckiego kierownictwa, samego Józefa Stalina. To była stara taktyka bolszewików, którzy od początku starali się zmienić wszystkich Rosjan w kryminalistów. Uczynić z nich wspólników swojej zbrodniczej działalności.

Wyobraźmy‍ sobie gang, który opanowuje fabrykę czy inne przedsiębiorstwo. Bandziory kradną na potęgę, robią przekręty. Największym zagrożeniem są dla nich naturalnie uczciwi pracownicy. Dlatego starają się ich zdeprawować. Skłonić, aby zeszli na złą drogę i wzięli udział w jakiejś malwersacji. Jeżeli tak się stanie, to nigdy już nie wystąpią przeciwko gangowi, nigdy go nie zdemaskują. Będą się bowiem bali, że sami również poniosą surowe konsekwencje.

JEDNO‍ Z NAJSŁYNNIEJSZYCH ZDJĘĆ Z CZASU II WOJNY ŚWIATOWEJ. SOWIECCY ŻOŁNIERZE ZATYKAJĄ CZERWONY SZTANDAR NA REICHSTAGU.
© Corbis/FotoChannels

Dlatego‌ odkąd powstał Związek Sowiecki, ludzie, którzy znaleźli się pod jego jarzmem, byli zmuszani do donosicielstwa, szkodzenia innym, a nawet zabijania. Weźmy rok 1921 i bestialskie spacyfikowanie powstania chłopskiego w guberni tambowskiej przez Tuchaczewskiego. Bolszewicy wzięli wówczas zakładników i mordowali ich po kolei dopóty, dopóki miejscowa ludność nie zgodziła się na kolaborację i wydanie ukrywających się w lasach partyzantów.

Tacy‍ złamani i umoczeni ludzie mogli nienawidzić komunizmu jak wszyscy inni, ale nie mogli już przeciwko niemu wystąpić. Musieli być posłuszni. Wiedzieli bowiem, że jeżeli system się zawali i Sowiety przestaną istnieć, oni także zawisną na drzewach – zaraz obok komisarzy i enkawudzistów.

TO‌ SAMO ZDJĘCIE BEZ RETUSZU SOWIECKIEJ CENZURY.
© Getty Images

Podobnie‌ było z sowieckimi żołnierzami w latach 1944–1945. W państwie proletariatu produkcja i rozpowszechnianie pornografii były bardzo poważnym przestępstwem. Tymczasem gdy oddziały Armii Czerwonej dotarły do Prus Wschodnich, dowództwo zaczęło rozdawać w szeregach porno! Wręcz zachęcano żołnierzy do gwałtów, przymykano oczy na grabieże i mordy. Ludzie, którzy się tego dopuścili, po powrocie do Sowietów nie stanowili już zagrożenia dla władzy. Stalin wciągnął ich w ten sposób w orbitę swoich zbrodni, uczynił swoimi wspólnikami.

Oczywiście‌ przyczyn tych patologicznych zachowań było znacznie więcej. Żołnierze byli wściekli na Niemców za to, co robili oni w Sowietach, a wielu czerwonoarmistów było zdemoralizowanymi kryminalistami wcielonymi do szeregów prosto z łagrów.

Część‌ żołnierzy odreagowała na Niemcach i innych Europejczykach upokorzenia, których nie szczędziła im władza sowiecka. Ci ludzie żyli przecież w straszliwych warunkach. Wegetowali po kołchozach, byli terroryzowani przez NKWD, nie mieli dostępu do podstawowych produktów. Gdy znaleźli się w zamożnej Europie, wpadli w amok. Nie ma bowiem nic gorszego niż niewolnik, którego wypuści się z klatki i da mu się broń do ręki. Taki człowiek staje się zwierzęciem.

Ryszard
Kukliński

Pułkownik‍ Ryszard Kukliński nie był zdrajcą Polski. Był zdrajcą komunistycznej Polski. Trudno zaś o lepszy komplement. Komunizm był bowiem nieludzkim, totalitarnym systemem. Systemem, który wymordował miliony ludzi. Polaków, Rosjan i osób wielu innych narodowości, którzy mieli to nieszczęście, że zostali „wyzwoleni” przez Armię Czerwoną. Każdy, kto wystąpił przeciwko tej zbrodniczej ideologii, był wielkim bohaterem. Każdy, kto zamiast jej służyć, starał się jej zaszkodzić, oddał wielkie zasługi ludzkości.

Wkład‍ Kuklińskiego w obalenie komunizmu był zaś bardzo duży. Pułkownik miał bowiem dostęp do niezwykle ważnych, tajnych sowieckich dokumentów. Między innymi dotyczących planów inwazji wojsk Układu Warszawskiego na Europę Zachodnią. Trudno przecenić to, czego dokonał ów dzielny Polak, przekazując je Stanom Zjednoczonym.

Zachowało‌ się kapitalne zdjęcie przedstawiające marszałka Dmitrija Ustinowa, ministra obrony Związku Sowieckiego, podpisującego jakiś bardzo ważny dokument. Kukliński stoi za nim i podtrzymując ów dokument, zagląda mu przez ramię. To znakomita alegoria działalności pułkownika. To były amerykańskie oczy i uszy w samym sercu systemu wojskowego bloku komunistycznego.

Mówienie‌ dziś o Kuklińskim jako o zdrajcy jest po prostu chore. To nie Ameryka okupowała Polskę, tylko Związek Sowiecki. Pułkownik był więc pierwszym polskim oficerem w NATO. Jeżeli zdradził, to w 1999 roku zdradziła cała polska armia.

DMITRIJ‍ USTINOW, MINISTER OBRONY ZWIĄZKU SOWIECKIEGO, I ZAGLĄDAJĄCY MU PRZEZ RAMIĘ RYSZARD KUKLIŃSKI. ZNAKOMITA ALEGORIA DZIAŁALNOŚCI PUŁKOWNIKA. WARSZAWA, 4 GRUDNIA 1979 ROKU.
PAP

Poznałem‌ go osobiście, spotkaliśmy się kilka razy, między innymi w Chicago. Piliśmy wtedy świetną polską wódkę Wyborową i długo rozmawialiśmy o tragicznych losach Europy Wschodniej. Tragicznych losach naszych ojczyzn. Zapamiętałem Kuklińskiego jako mądrego człowieka, wielkiego patriotę. Za swoją odważną postawę zapłacił olbrzymią cenę – komunistyczne służby zamordowały jego synów. Darzę go wielkim szacunkiem, pamiętam, że zwracałem się do niego zawsze po polsku „panie pułkowniku”. Jestem pewien, że naród polski postawi mu kiedyś w Warszawie piękny, wielki pomnik. To jemu bowiem zawdzięczacie swoją wolność. Gdyby każdy zachowywał się tak jak on, komuniści nie zdołaliby tak długo utrzymać się przy władzy i wymordować tylu ludzi. Możecie być z pułkownika dumni.

L

jak‌ Lenin, Litwinienko

Włodzimierz
Lenin

Podczas‌ I wojny światowej Włodzimierz Iljicz Lenin siedział sobie w Szwajcarii. Dopiero gdy w lutym 1917 roku załamała się monarchia, wsiadł do pociągu i przyjechał do ojczyzny. Już w październiku tego roku wywołał pucz i przejął władzę. Rosja zniknęła z mapy Europy i zastąpiło ją pierwsze na świecie państwo komunistyczne.

Tyle‍ podręczniki. A teraz wyobraźmy sobie, że trwa II wojna światowa i jakiś Rosjanin mieszkający w Szwajcarii wpada na pomysł, żeby pojechać w rodzinne strony. Jest, powiedzmy, rok 1943. Facet puka do drzwi konsulatu III Rzeszy w Zurychu i mówi: „Towarzysze! Chcę jechać do domu. Pomożecie?”. Najprawdopodobniej uznano by go za kompletnego wariata i zostałby przepędzony przez stróża.

Tymczasem‍ Niemcy w 1917 roku Włodzimierzowi Leninowi podstawili pociąg. Jemu i jego kilkudziesięciu przyjaciołom. Przewieźli ich przez całą Europę aż do Szwecji. A stamtąd, przez Szwajcarię, przywódca bolszewików dostał się już do Petersburga. Wszystko to działo się, gdy między Rosją a Niemcami trwała wojna.

Mało‌ tego, Lenin wydawał wówczas czterdzieści jeden komunistycznych gazet, które były tak nudne, że nikt ich nie kupował i nie czytał. A wcale nie był zamożny z domu. Nie był też żadnym oligarchą. Co więcej, choć miał czterdzieści siedem lat, nigdy w życiu nie splamił się uczciwą pracą. Cały czas tylko spiskował. Skąd więc miał pieniądze? Oczywiście od Niemców.

Po‌ przejęciu władzy natychmiast zniszczył rosyjską armię i doprowadził do podpisania w Brześciu separatystycznego pokoju z Niemcami. Na jego mocy oddał Rzeszy olbrzymie połacie kraju, wraz z niezbędnymi do prowadzenia dalszej wojny surowcami. Oddał żyzną Ukrainę. Przede wszystkim jednak Rzesza mogła przerzucić wszystkie swoje siły na front zachodni, przez co omal nie wygrała całej wojny.

LENIN‌ NA PLACU CZERWONYM 1 MAJA 1919 ROKU. NA POCZĄTKU 1917 ROKU PRZYSZŁY „WÓDZ PROLETARIATU” SIEDZIAŁ W SZWAJCARII I WYDAWAŁ KOMUNISTYCZNE GAZETY, KTÓRYCH NIKT NIE CZYTAŁ. BYŁ NIKIM. DO CZASU, AŻ NIEMCY WYPOSAŻYLI GO W PIENIĄDZE I WYEKSPEDIOWALI Z TOWARZYSZAMI DO ROSJI…
© Getty Images

W‌ 1917 roku koalicja anglo-francusko-rosyjska była tymczasem bardzo bliska zwycięstwa. I nagle Lenin wyjął z tej koalicji bardzo ważnego partnera. Zlikwidował jeden front. To właśnie dlatego I wojna światowa zakończyła się dopiero w listopadzie 1918 roku. Gdyby Lenin nie zawarł pokoju w Brześciu, nie ma wątpliwości, że alianci pokonaliby Niemców rok wcześniej – w 1917 roku. Zaoszczędziłoby to Europie olbrzymich cierpień.

Wszystko‌ to leżało w interesie Niemców. Wielu ludzi uważa, że był „agentem kajzera”. Moje zdanie jest inne. Lenin po prostu uznał, że obie strony mają wspólne interesy. Niemcy pomogli mu przejąć władzę, a on w zamian wyświadczył im pewne „drobne” przysługi. A że przy okazji wyrządził swojej ojczyźnie olbrzymie szkody? Nie był to człowiek, który by się czymś takim przejmował. Dla niego liczyło się tylko przejęcie władzy i wprowadzenie w życie chorej komunistycznej ideologii.

Wielu‍ zachodnich intelektualistów wciąż powtarza kłamstwo, które ogłosił w 1956 roku Chruszczow. Według niego za całe zło komunizmu odpowiedzialny jest Stalin. A Lenin był cudownym, miłującym ludzkość człowiekiem, który zbudował raj na ziemi – bolszewicką Rosję. Dopiero po jego śmierci przyszedł Stalin i „wypaczył” piękną ideę oraz popsuł wspaniałe dzieło wodza rewolucji.

Prawda‍ jest zaś taka, że Lenin był gorszy niż Stalin. Stalin był tylko jego pojętnym uczniem. To Lenin zniszczył Rosję. To Lenin kazał zamordować carską rodzinę. To Lenin eksterminował rosyjski korpus oficerski, rosyjską szlachtę i klasę średnią. To on pierwszy mordował na masową skalę rosyjskich chłopów i kozaków. To on brał zakładników spośród członków własnego narodu. Za jego czasów powstały obozy koncentracyjne. Za jego czasów powstała czerezwyczajka. Lenin był ojcem założycielem straszliwego systemu komunistycznego i on jest odpowiedzialny za jego zbrodnie.

Proszę‌ zresztą porównać ofiary obu dyktatorów. Lenin wymordował rosyjskie elity. Niewinnych ludzi. Ich jedynymi „zbrodniami” były niewłaściwe pochodzenie, zbyt duży majątek, przywiązanie do rodziny carskiej, Cerkwi i ojczyzny. Za czasów Włodzimierza Iljicza wymordowano najlepszych synów Rosji. A Stalin? W 1937 roku – który do dziś jest uznawany za jego największą zbrodnię – sporą część jego ofiar stanowili inni bolszewicy. A więc ludzie, którzy wcześniej sami mordowali. Był to bowiem okres, gdy rewolucja pożerała własne dzieci.

Stalin‌ zabił Bucharina, Zinowjewa, Kamieniewa, Radka, Jeżowa, Trockiego. Wymieniać można by jeszcze długo. Wszystko to byli bolszewicy odpowiedzialni za stworzenie straszliwego systemu opresji, którego w końcu sami padli ofiarą. Podobnie było z wojskowymi. Tuchaczewski, który za pomocą gazów bojowych eksterminował chłopów w guberni tambowskiej. Czy Jakir, który miał ręce po łokcie unurzane we krwi. Znacznie mniej mi żal tych ludzi niż rosyjskich oficerów i szlachciców zamordowanych za czasów Lenina. To on zgładził bowiem starą Rosję i starych Rosjan.

To,‌ że do dziś w mauzoleum na placu Czerwonym w Moskwie znajduje się kukła Lenina, uważam za hańbę. Rosjanie w ten sposób czczą kata swojego narodu. Mam lepszy pomysł na to, co zrobić z trupem sowieckiego dyktatora. Na Kremlu pracuje bardzo wielu ludzi, znajdują się tam rozmaite rządowe biura, stacjonuje tam pułk straży. Wszyscy ci ludzie używają toalet, których zawartość jest usuwana z Kremla jedną, szeroką rurą. Skierowałbym tę rurę do mauzoleum Lenina i wypełnił je jej zawartością.

Aleksander
Litwinienko

Nazwa‌ „polon” pochodzi od słowa „Polska”. Osobą, która pod koniec XIX wieku odkryła ten groźny radioaktywny pierwiastek, była bowiem Maria Curie-Skłodowska. Nadając mu taką nazwę, chciała spopularyzować sprawę Polski, która była wówczas pod zaborami. Ponad sto lat później – w listopadzie 2006 roku – za pomocą polonu zamordowany został rosyjski dysydent Aleksander Litwinienko. Był to pierwszy w dziejach akt międzynarodowego terroryzmu z użyciem materiału radioaktywnego. Odpowiedzialna za niego jest Rosja.

Operację‌ przeprowadził Andriej Ługowoj, były funkcjonariusz KGB i FSB, a obecnie zamożny przedsiębiorca. To on spotkał się z Litwinienką w londyńskim barze sushi, w którym doszło do otrucia. Brytyjska policja przeprowadziła później śledztwo i okazało się, że ślady polonu znajdowały się w miejscach, w których Ługowoj był przed spotkaniem. W samolocie, którym przyleciał do Wielkiej Brytanii, i w pokoju hotelowym, w którym się zatrzymał. W efekcie Londyn wystąpił do Moskwy z wnioskiem o ekstradycję Ługowoja.

Sasza‌ Litwinienko był moim wielkim przyjacielem. Całą jego charakterystykę mógłbym właściwie zamknąć w jednym, krótkim zdaniu: To był prawdziwy d’Artagnan, najdzielniejszy z muszkieterów. Wszystko, co robił, robił z otwartą przyłbicą i niebywałą odwagą. Był nieustraszony.

Podczas‍ wywiadu, którego udzieliłem ostatnio pewnej rosyjskiej gazecie, dziennikarz zapytał mnie: „Dlaczego Litwinienko został zamordowany, a pan żyje?”. Wiedział bowiem, że nadal ciąży na mnie wydany w Związku Sowieckim wyrok śmierci. Uznałem, że to pytanie jest nie na miejscu. Było to bowiem typowe pytanie zadawane przez NKWD żołnierzom Armii Czerwonej, którzy uciekli z niemieckiej niewoli: „Dlaczego cię nie zabili?”. Dla sowieckiej bezpieki żywy człowiek był zawsze podejrzany.

Odpowiedziałem‍ jednak temu dziennikarzowi: Uważam na każdy swój krok i podejmuję środki bezpieczeństwa, które chronią mnie i moją rodzinę. Litwinienko żył zaś w Wielkiej Brytanii zupełnie otwarcie. Wszyscy go znali, chętnie widywał się z ludźmi, można go było spotkać na ulicy albo odwiedzić w domu. Przyjmował każdego, brał udział w rozmaitych wymierzonych w Kreml przedsięwzięciach, rozsadzała go energia. Uważał, że misją jego życia jest walka z reżimem Putina.

17‌ LISTOPADA 1998 ROKU. ALEKSANDER LITWINIENKO Z ZAMASKOWANYM KOLEGĄ Z FSB NA KONFERENCJI PRASOWEJ W MOSKWIE, PODCZAS KTÓREJ WYJAWILI, ŻE PRZEŁOŻENI WYDALI IM ROZKAZ ZAMORDOWANIA BORYSA BIERIEZOWSKIEGO.
© East News

Jest‌ jeszcze jeden powód, dlaczego ja żyję, a on nie. Podczas gdy głównym celem mojej krytyki jest towarzysz Stalin, głównym celem krytyki Saszy była FSB. Litwinienko szybko więc znalazł się na celowniku rosyjskich tajnych służb. Za swoją odwagę zapłacił najwyższą cenę.

Sasza w latach dziewięćdziesiątych był jednym z najbardziej skutecznych oficerów FSB w wydziale zajmującym się zwalczaniem przestępczości zorganizowanej. Osiągnął wielkie sukcesy w zwalczaniu mafii, dostał kupę odznaczeń. Pewnego dnia wezwano go jednak z kilkoma innymi oficerami na odprawę do „dużego szefa”. Usłyszeli tam, że mają zabić Borysa Bieriezowskiego. Oligarchę, bez pomocy którego Putin nie zaszedłby tak wysoko, ale który potem stał się zaciętym wrogiem reżimu.

Abstrahując już od oporów moralnych, oficerowie ci doskonale znali rosyjskie tajne służby i wiedzieli, jak to się skończy. Gdyby nawet zgodzili się zamordować Bieriezowskiego, szybko zabito by również ich samych. Po wykonaniu tego zadania nikomu nie byliby już bowiem potrzebni, mało tego – jako niewygodni świadkowie stanowiliby zagrożenie. Wyeliminowanie ich zatarłoby zaś wszelkie ślady prowadzące do rozkazodawców na szczytach rosyjskiej władzy.

Cóż więc zrobili ci oficerowie? W listopadzie 1998 roku zwołali konferencję prasową. Jeden z nich siedział z maską na twarzy, inny miał czarne okulary, inny się nie odzywał. Sasza, jak zwykle, poszedł zaś na całość. „Panie i panowie” – powiedział zgromadzonym dziennikarzom – „otrzymaliśmy zadanie zgładzenia Borysa Bieriezowskiego”. Wywołało to gigantyczny skandal, działo się to bowiem w czasach nieco innych niż obecne. Litwinienko i jego koledzy uznali, że w ten sposób zapewnili sobie bezpieczeństwo. Że Putin nie ośmieli się ich tknąć.

Stało się inaczej. Wkrótce zaczęły się szykany. Nagle wyciągnięto z więzienia jakiegoś alkoholika, który pod przysięgą zeznał, że kilka lat wcześniej Litwinienko go bił i torturował. Sasza został natychmiast aresztowany. Było to kuriozum. Wielu oficerów FSB rzeczywiście na co dzień biło podejrzanych podczas przesłuchań, ale jeszcze się nie zdarzyło, żeby jakakolwiek skarga ofiar skończyła się aresztowaniem ani nawet wszczęciem śledztwa. Litwinienko po pewnym czasie został zwolniony, ale szybko ponownie go aresztowano. W końcu miał już tego dość i wyjechał do Wielkiej Brytanii.

Tutaj się poznaliśmy i zaprzyjaźniliśmy. Od d’Artagnana różniło go właściwie tylko to, że francuski muszkieter nie stronił od wina, a Litwinienko był całkowitym abstynentem. W Rosji zawsze pije się we trzech. Wzięło się to stąd, że w czasach sowieckich pół litra kosztowało 2 ruble 87 kopiejek. Potrzeba więc było trzech mężczyzn, z których każdy miał po rublu, aby kupić wódkę i niewielką zakąskę. Kiedy spotykaliśmy się w trójkę – ja, Sasza i Władimir Bukowski – musieliśmy jednak pić we dwóch. Litwinienko zawsze odmawiał.

Sasza, gdy został otruty, zadzwonił do mnie ze szpitala. Byłem jedną z pierwszych osób, która dowiedziała się o tym, co go spotkało. Na początku nie wziąłem jednak tego na poważnie. Myślałem, że Litwinienko żartuje, że to nie może być zamach. Zadzwoniłem do jego żony i zapytałem, czy mogę go odwiedzić. Powiedziała, że na razie Sasza czuje się fatalnie, że muszę poczekać kilka dni. Rozmawiałem z nim jednak codziennie przez telefon i wiedziałem, że jego stan pogarsza się z godziny na godzinę.

Bardzo przeżyłem jego śmierć. Utwierdziła mnie w przekonaniu, że Władimir Putin wcale nie jest głową państwa – że jest hersztem przestępczej organizacji.

M

jak Malinowski, Mao Tse-tung, Mikołaj II, Mołotow

Rodion
Malinowski

Poproszono mnie kiedyś, żebym wskazał kilku pozytywnych bohaterów w dziejach Rosji. Ponieważ zajmuję się głównie historią Związku Sowieckiego, a nie Rosji, na mojej liście herosów powinni się więc znaleźć jacyś bolszewicy. Problem polega na tym, że wśród nich postaci pozytywnych nie było. Żeby nie robić czytelnikom zawodu, postanowiłem jednak wybrać dwóch sowieckich generałów. Obaj znaleźli się na tej liście, ponieważ wśród swoich rozlicznych wad mieli także zalety. Obaj mieli cechy, które odróżniały ich od reszty czerwonej generalicji.

JEDYNYM WIELKIM HUMORYSTĄ W PARTII KOMUNISTYCZNEJ BYŁ TOWARZYSZ STALIN. A W ARMII – MARSZAŁEK RODION MALINOWSKI (Z WYCIĄGNIĘTĄ RĘKĄ). NA ZDJĘCIU BIESIADUJE Z NIKITĄ CHRUSZCZOWEM I FIDELEM CASTRO W GRUZJI.
© Corbis/FotoChannels

U marszałka Malinowskiego było to poczucie humoru. Nawet nie wyobrażają sobie państwo, jakimi gburami byli bolszewicy! Dzierżyński, Trocki, Lenin – ci wszyscy ludzie zupełnie nie znali się na żartach. Jedynym wielkim humorystą w partii komunistycznej był bez wątpienia towarzysz Stalin. A w armii – Malinowski. Człowiek, nawiasem mówiąc, dość inteligentny (oczywiście jak na sowieckie standardy).

Oto jedna z anegdot na jego temat. W sowieckiej armii pułkownicy i generałowie nosili papachy. Jeden z bardzo ambitnych, chcących awansować pułkowników napisał pewnego razu list do marszałka Malinowskiego: „Gdy jest zima i mam na sobie papachę, wszyscy żołnierze w szeregach widzą mnie z daleka. Od razu wiedzą, że to idzie pułkownik. Teraz jest zaś lato i mam zwykłą czapkę. Nie widać wcale, że jestem pułkownikiem. Gdybym chociaż miał na spodniach generalskie lampasy… Wtedy co innego…”.

Marszałek Malinowski odpisał mu tak: „Pułkowniku Iwanow, rozkazuję wam całe lato chodzić w papasze”.

Mao Tse-tung

Ten człowiek dokonał – wydawałoby się – niemożliwego. Stworzył komunizm bardziej komunistyczny niż w Związku Sowieckim. Jego kolektywizacja była jeszcze bardziej brutalna i absolutna niż kolektywizacja bolszewicka. Jego kontrola nad społeczeństwem była jeszcze bardziej totalna. Wreszcie – towarzysz Mao zamordował więcej ludzi niż towarzysze Lenin i Stalin razem wzięci. A to już jest niebywałe osiągnięcie!

Na samym początku, gdy Mao walczył o władzę z nacjonalistami Czang Kaj-szeka, był całkowicie uzależniony od sowieckiej pomocy. Podobnie było zaraz po zwycięstwie roku 1949, gdy proklamowano powstanie komunistycznych Chin. Słaba czerwona władza potrzebowała broni i instruktorów od potężnego protektora zza miedzy. Im bardziej jednak Mao Tse-tung umacniał swoją pozycję, im silniejsze stawało się jego państwo, tym bardziej uniezależniał się od Stalina.

O relacjach obu panów zachowało się zresztą mnóstwo anegdot. Choćby ta o pierwszej wizycie Mao w Związku Sowieckim. Chiński przywódca przyjechał koleją, bo wówczas politycy niechętnie korzystali z zawodnych samolotów. Na pierwszej stacji po sowieckiej stronie granicy, aby go uhonorować, powieszono obok siebie dwa portrety, jego i Stalina. Gospodarze mieli z tym jednak problem, bo o ile Związek Sowiecki był wytapetowany wizerunkami Stalina, o tyle wizerunków chińskiego przywódcy było jak na lekarstwo. Skąd wziąć portret Mao?

Znaleziono w końcu jakąś książkę, gdzie znajdowało się jego niewielkie zdjęcie. Wycięto je nożyczkami, wpakowano w ramki i powieszono obok plakatu sowieckiego dyktatora. Ten ostatni miał wymiary… pięć metrów na sześć. Wyglądało to groteskowo i nietrudno się domyślić, co poczuł Mao, gdy wyszedł na peron i to zobaczył. Z twarzą pokerzysty przełknął jednak tę żabę, nie okazał emocji. Było jednak jasne, że w ten sposób Stalin pokazał mu, kto tu rządzi.

PIERWSZA WIZYTA MAO TSE-TUNGA W ZWIĄZKU SOWIECKIM PRZYPADŁA AKURAT NA OBCHODY 70 ROCZNICY URODZIN STALINA. MAO PRZYJECHAŁ TU W ROLI PETENTA I TAK TEŻ, A NAWET GORZEJ, ZOSTAŁ POTRAKTOWANY. NIGDY NIE ZAPOMNIAŁ TYCH UPOKORZEŃ. GDY TYLKO STANĄŁ NA NOGI, DAŁ SOWIETOM POPALIĆ.
© Corbis/FotoChannels

Sowiecki dyktator był zresztą wobec Mao bardzo podejrzliwy. Na pierwszym spotkaniu zapytał go: „Kim ty właściwie jesteś?”, nie wiedział bowiem, czego się po nim spodziewać. Czy to prawdziwy marksista, czy też może jakiś azjatycki watażka wymachujący czerwonym sztandarem, aby zdobyć władzę. Mao nigdy nie zapomniał tych upokorzeń i gdy tylko stanął na nogi, dał Sowietom popalić. Chiny były zbyt duże i zbyt potężne, żeby długo być wasalem Związku Sowieckiego.

Ale wcześniej, zanim się uniezależnił, Mao wycisnął Sowietów jak cytrynę. Bolszewicy zbudowali w Chinach pierwszy reaktor atomowy, dali Chińczykom technologie i rakiety balistyczne. Wkrótce jednak dwa czerwone gangi się pokłóciły i Mao rzucił Kremlowi wyzwanie. Stał się pretendentem do hegemonii w ruchu komunistycznym. Był to moment przełomowy, do tej pory „wiodącej roli Związku Sowieckiego” nikt nie śmiał bowiem kwestionować. To była centrala. Bolszewicy byli jednak bezradni, na przywołanie do porządku krnąbrnego byłego wasala nie mieli już po prostu sił.

Minęło kilkadziesiąt lat i, na naszych oczach, obróciło się koło fortuny. Oba państwa zamieniły się miejscami. Władimir Putin uczynił Rosję wasalem Chin. Zachód, który znalazł sobie nowe źródła węglowodorów, w odpowiedzi na moskiewską agresję na Ukrainę nałożył na Rosję dotkliwe sankcje. A Putin musi sprzedawać komuś gaz. Teraz rzecz jasna po niskich cenach. Jedynym liczącym się odbiorcą są zaś Chińczycy. I tak Rosja stała się rezerwuarem surowców dla Państwa Środka. A więc chińską kolonią.

Mikołaj II

Dziewięćdziesiąt pięć lat temu bolszewicy popełnili jedną ze swoich najstraszniejszych zbrodni. Zamordowali w Jekaterynburgu cara Mikołaja II i jego rodzinę. Żonę, cztery córki oraz carewicza Aleksieja. Rodzinę cesarską rozstrzelano w piwnicy, po czym wywieziono zwłoki do starej, nieczynnej kopalni. Oblano je kwasem, porąbano na kawałki i wrzucono do szybów. Tak oto Romanowowie stali się wielkimi rosyjskimi męczennikami. Podzielili los swojego kraju zgładzonego przez komunistów.

Gdy dzisiaj słyszę, że car był równie zły – niektórzy lewicowi „intelektualiści” twierdzą nawet, że gorszy! – jak komunistyczni dyktatorzy, trudno mi pohamować złość. To absurd, potworne kłamstwo. Tych dwóch państw, Rosji carskiej i sowieckiej, nie ma nawet co porównywać. Przy ludobójczym imperium zła, jakim był Związek Sowiecki, przedrewolucyjna Rosja jawi się jako kraj niesłychanie liberalny.

Czytałem kiedyś wspomnienia pewnego komunisty, który był przyjacielem Wiaczesława Mołotowa, gdy szef sowieckiej dyplomacji przeszedł już na emeryturę. Opisał on jedną z rozmów z Mołotowem, w której bolszewicki aparatczyk opowiadał o swojej młodości, gdy walczył z caratem jako rewolucjonista. Wiaczesław Mołotow mówił o zesłaniu na Syberię, gdzie co miesiąc otrzymywał od państwa… osiem rubli w złocie na utrzymanie. Wyjaśnię – za pół rubla można było wówczas kupić krowę.

Każdy, kto czytał wspomnienia z epoki, wie, że życie politycznych zesłańców na Syberii na początku XX wieku przypominało wakacje. Rząd płacił za kwaterę i całkiem hojnie łożył na utrzymanie skazanych. Mieszkali w prywatnych domach, otoczeni szacunkiem, byli pod luźnym nadzorem miejscowych władz. Mogli chodzić na spacery, polować, wiedli ożywione życie towarzyskie. Pisali książki.

MIKOŁAJ II Z RODZINĄ W CARSKIM SIOLE, ZIMA 1916/1917. PÓŁTORA ROKU PÓŹNIEJ ROMANOWÓW ROZSTRZELANO, PO CZYM WYWIEZIONO ZWŁOKI DO NIECZYNNEJ KOPALNI, PORĄBANO I WRZUCONO DO SZYBÓW…
© Corbis/FotoChannels

Czy wyobrażają sobie państwo coś takiego w Związku Sowieckim? W tym państwie więźniowie polityczni, skazani ze słynnego artykułu 58, milionami konali z głodu, gnijąc we własnych ekskrementach w straszliwych łagrach. A setki tysięcy były mordowane w kazamatach czerezwyczajki strzałem w tył głowy. Więźniowie polityczni w oczach sowieckich władz stali niżej niż „bliscy klasowo” kryminalni recydywiści.

W Rosji carskiej gazety otwarcie krytykowały cara, a na salonach intelektualnych w dobrym tonie było psioczyć na „reakcyjny” reżim. W Związku Sowieckim za niewinny żart o towarzyszu Stalinie groziła kara śmierci, a za każdą krytyczną wypowiedź o bolszewickim raju trafiało się do obozu koncentracyjnego. Carska Rosja była krajem wolnej myśli, Związek Sowiecki był krajem permanentnego terroru, strachu i kłamstwa.

Weźmy towarzysza Stalina. Jako młody rewolucjonista uciekał z więzienia siedem razy. Gdy doszedł do władzy, z jego więzień nie uciekał nikt. Gdy komuś nie podobało się w carskiej Rosji, pakował walizkę i wyjeżdżał sobie za granicę. Do Szwajcarii, jak Lenin, czy do Ameryki. Gdy komuś nie podobało się w Związku Sowieckim i nieopatrznie o tym powiedział, szedł do piachu. O wyjeździe nie było mowy, bo całe Sowiety były otoczone drutem kolczastym, cały kraj został zamieniony w wielki łagier.

Różna była również polityka obu tych państw. Rosja była mocarstwem agresywnym wobec sąsiadów, krajem o ambicjach imperialnych – nikt tego nie neguje. Wy, Polacy, przekonaliście się o tym na własnej skórze. Carom nigdy w życiu nie przyszłaby jednak do głowy myśl o opanowaniu całego świata i narzuceniu mu ludobójczego systemu spychającego miliony w otchłań nędzy. Car nie miał swojego Kominternu, nie zakładał „bratnich partii” w Azji, Afryce czy Ameryce Południowej.

Gdy już miał w swoich rękach Alaskę, sprzedał ją Amerykanom. Uznał, że do niczego nie jest mu potrzebna. Czy można sobie wyobrazić Stalina czy Breżniewa sprzedającego Alaskę „amerykańskim krwiopijcom i imperialistom”?

Wróćmy jednak do Mikołaja II. Wielu oskarża go o słabość, o to, że był niedorajdą, że był niezdecydowany, że dopuszczał do swojego otoczenia rozmaitych szarlatanów z Rasputinem na czele. Co w efekcie, z jego winy, doprowadziło do upadku Rosji i powstania bolszewii. Rzeczywiście, nie był to polityk o silnym charakterze. Jednak przecież w wyniku I wojny światowej załamało się nie tylko Imperium Rosyjskie. Przestała istnieć monarchia niemiecka, z mapy zniknęły Austro-Węgry.

Był to więc trend europejski. Upadek starych monarchii to skutek wojny, w której wzięły się one za łby. À propos Rasputina – widziałem jego list do cara z 1914 roku. Napisany był w typowym dla niego chamskim stylu, ale przestrzegał w nim Mikołaja przed pakowaniem się w wojnę z państwami centralnymi. Błagał go, żeby powstrzymał to szaleństwo, bo przewidywał, iż może wywołać rewolucję. Jak widać zatem, Rasputin nie był wcale taki głupi, a jego rady nie były takie złe dla Rosji.

Co jednak najważniejsze, Mikołaj II nie był żadnym zbrodniarzem. Był wielkim rosyjskim patriotą. Abdykował w 1917 roku, aby uniknąć wojny domowej i rozlewu krwi. Jak wiadomo, nie udało mu się tego osiągnąć, ale nie ma wątpliwości co do jego dobrych intencji. Oddał władzę, bo wiedział, że ma czyste sumienie, i nie miał powodu do obaw, iż zostanie osądzony. Dyktatorzy z krwią na rękach władzy nie oddają nigdy.

To sowiecka propaganda przedstawiała go jako masowego mordercę i krwiopijcę, którego obalił dzielny towarzysz Lenin. To jednak kłamstwa. W Rosji Mikołaja II rozkwitała nauka, architektura, literatura, balet. Był to kraj wielkich przedsięwzięć, takich jak Kolej Transsyberyjska. Związek Sowiecki był zaś krajem permanentnej nędzy, tandety i nudy. Rosja mieniła się wszystkimi kolorami, Związek Sowiecki miał tylko rozmaite odcienie szarości.

Mikołaj II był człowiekiem wieku XIX. Żył w starych, dobrych czasach. Nie mógł więc przewidzieć, że bolszewicy posuną się do takiego bestialstwa, że zamordują go razem z dziećmi. Cesarz mógł uciec, chciało go przyjąć kilka krajów. Jeszcze przed przewrotem bolszewickim, gdy rządził tymczasowy gabinet Kierenskiego, mógł wyjechać wspomnianą Koleją Transsyberyjską do Chin. Postanowił jednak zostać i wypić kielich goryczy do końca oraz podzielić los swojego narodu.

Często powtarza się bzdury, że śmierć rodziny carskiej była skutkiem samowoli pilnujących jej czekistów. To kolejne kłamstwo. Rozkaz został wydany przez czołowych działaczy bolszewickich: Lenina i Trockiego. Jak wiadomo, bolszewicy byli zorganizowani na wzór mafii. A mafia utrzymuje w swoich szeregach surową dyscyplinę. Bez zgody ojca chrzestnego – w tym wypadku dwóch ojców chrzestnych – nikt nie śmiałby zamordować cara.

Dlaczego Lenin i Trocki zdecydowali się go zabić? 17 lipca 1918 roku, gdy doszło do tej zbrodni, trwała już wojna domowa. Biali nieźle sobie radzili, ale poszczególni generałowie byli skłóceni i walczyli z czerwonymi na własną rękę. Bolszewicy panicznie się bali, że biali odbiją cara z ich rąk i postawią go na czele swojego powstania, że car ich zjednoczy, a jego autorytet pozwoli pozyskać białym rosyjskie masy, do których powoli zaczęło docierać, czym pachnie „dyktatura proletariatu”.

Rzeczywiście, gdyby udało się uwolnić Mikołaja II i postawić go na czele kontrrewolucji, bolszewicy znaleźliby się w krytycznej sytuacji. Dlatego właśnie postanowili go zamordować wraz ze wszystkimi członkami rodziny, którzy również mogli być wykorzystani jako symbol walki z komunizmem. Szczególnie groźny był carewicz Aleksiej. Nie ma więc mowy o żadnym wymierzeniu sprawiedliwości za przestępstwa caratu, jak przedstawiała to komunistyczna propaganda. To był klasyczny mord polityczny.

W tej historii najbardziej wzruszające jest to, że trzy osoby spośród służby odmówiły opuszczenia cara oraz jego rodziny i zdecydowały się umrzeć wraz z nimi. To najlepiej mówi o tym, jakim człowiekiem był Mikołaj II. Ta ofiara wiernych sług pozwala również zachować wiarę w Rosjan i Rosję.

Wiaczesław
Mołotow

Opowieść o tym sowieckim aparatczyku zacznę nie od paktu, który podpisał w 1939 roku z Ribbentropem. Opisywano to już tysiące razy i nie ma sensu tego w kółko mielić. Zacznę więc od przedstawienia jego żony – Poliny Żemczużyny. Była to fanatyczna bolszewicka działaczka, która stała na czele komisariatu rybołówstwa i dochrapała się nawet zaszczytu kandydowania na członka Komitetu Centralnego. Wcześniej, w czasie wojny domowej, była zaś politrukiem w Armii Czerwonej.

Jej bolszewicką karierę przerwało aresztowanie. W 1949 roku znalazła się na Łubiance. Przeszła ciężkie śledztwo, oskarżono ją o antysowiecki spisek, który zawiązała z „elementami syjonistycznymi” (była żydowskiego pochodzenia), i wysłano do łagru. Co w tej sprawie zrobił jej mąż, Wiaczesław Mołotow? Nic. Nadal służył wiernie Stalinowi. Myślę, że ta historia mówi o nim więcej niż najdłuższy referat dotyczący jego politycznej działalności.

Nazwisko Mołotowa przeszło do historii nie tylko dzięki paktowi Ribbentrop–Mołotow, ale również dzięki „koktajlowi Mołotowa”. Określenie to wymyślili dzielni fińscy żołnierze, którzy podczas wojny zimowej (1939–1940) miotali butelki z płynem zapalającym na pancerze sowieckich czołgów. Dlaczego jednak nie nazwali tych pocisków koktajlami Stalina? Odpowiedź okazuje się zaskakująca.

Otóż Stalin dla fińskich żołnierzy był nikim. Ponieważ sprawował wówczas zaledwie funkcję sekretarza generalnego WKP(b), normalni, wychowani w kulturze demokratycznej ludzie Zachodu uważali go jedynie za przywódcę jakiejś partii politycznej. Co innego Mołotow – on był przecież premierem Związku Sowieckiego! Finowie sądzili więc, że to on jest prawdziwym sowieckim przywódcą. Nie mieściło im się w głowie, że szef partii może wydawać rozkazy premierowi, a nie odwrotnie.

MOŁOTOW NAJWYŻSZĄ POZYCJĘ OSIĄGNĄŁ W LATACH 30. I NA POCZĄTKU 40. BYŁ JEDYNYM Z SOWIECKICH PRZYWÓDCÓW, KTÓRY MÓGŁ SIĘ SPIERAĆ ZE STALINEM.
© Corbis/FotoChannels

Sytuacja ta zmieniła się dopiero w maju 1941 roku, gdy Mołotow nagle został wicepremierem Związku Sowieckiego, a na stanowisku szefa rządu zastąpił go Stalin. Stało się to na półtora miesiąca przed atakiem Hitlera i rozpoczęciem operacji „Barbarossa”. Niektórzy historycy opowiadają bzdury, że Stalin podjął taką decyzję, bo przeczuwał, że III Rzesza uderzy na Związek Sowiecki, i chciał w tej godzinie dziejowej próby formalnie stanąć na czele państwa. To oczywiście niedorzeczność. Stalin zupełnie się nie spodziewał, że Hitler go zaatakuje. Do ostatniej chwili nie wierzył w liczne ostrzeżenia i raporty wywiadowcze. Mało tego, gdy już wojna się zaczęła, dyktator wcale nie zamierzał brać odpowiedzialności za swoje państwo i kierować walką. Odwrotnie, przerażony zaszył się w swojej daczy i nie był w stanie podjąć jakiejkolwiek decyzji. Na kilka dni de facto zrzekł się swojej dyktatorskiej władzy.

Dlaczego więc w maju objął stanowisko premiera? Dlatego, że szykował się do napaści na Niemcy i całą Europę. Rzeczywiście chciał więc być premierem podczas wojny. Ale nie podczas odpierania ataku Niemiec, lecz triumfalnego pochodu Armii Czerwonej, którego skutkiem miało być „wyzwolenie” całego kontynentu. Czyli narzucenie Europie straszliwego komunistycznego systemu. Chciał, żeby to na niego spłynęła gloria wielkiego zwycięzcy.

Wróćmy jednak do naszego bohatera, Wiaczesława Mołotowa. Każdy sowiecki aparatczyk miał wzloty i upadki. Kariery w Związku Sowieckim układały się dziwacznie. Raz nabierały niezwykłego tempa i w hierarchii partyjnej wspinało się jeden po drugim, a czasem i po kilka szczebli. Innym razem minister mógł z dnia na dzień zostać stróżem nocnym. Podobnie było z Mołotowem, który najwyższą pozycję osiągnął w latach trzydziestych i na początku czterdziestych.

Doszło nawet do tego, że był jedynym z sowieckich przywódców, który mógł się spierać ze Stalinem. Raz świadkiem ich kłótni – w gabinecie dyktatora – był Żukow. Zrobiło to na nim olbrzymie wrażenie, nigdy bowiem nie przyszło mu na myśl, że ktokolwiek mógłby się przeciwstawić Stalinowi. Co ciekawe, ze względu na wysokie funkcje państwowe i rządowe, które Mołotow sprawował w latach trzydziestych, podpisał on więcej wyroków śmierci niż towarzysz Koba.

W drugiej połowie lat czterdziestych nastąpił jednak nieoczekiwany zwrot. Stalin zaczął spychać Mołotowa na margines. Tracił on kolejne stanowiska oraz wpływy w partii i aparacie państwowym. Jego władza kurczyła się z miesiąca na miesiąc. Wówczas też aresztowano jego żonę. Wszystko to działo się w ramach kampanii neutralizacji resztek bolszewickiej starej gwardii. Prawdziwa katastrofa spotkała jednak Mołotowa po śmierci Stalina. Co prawda na krótko znów znalazł się na szczycie, ale wkrótce z hukiem z niego zleciał. I z impetem trzasnął o ziemię.

Wiaczesław Mołotow, były wszechpotężny minister spraw zagranicznych i premier Związku Socjalistycznych Republik Sowieckich, został bowiem ambasadorem w Mongolii. Wysłano go w gruncie rzeczy na pustynię. Do sowieckiej kolonii, gdzie znajdował się pod permanentną kontrolą bezpieki. Był to całkowity upadek tego człowieka. To naprawdę zdumiewające, że mimo tych wszystkich przejść Mołotow żył blisko sto lat i omal nie doczekał upadku Związku Sowieckiego. Zmarł w Moskwie w roku 1986.

Był kiedyś sowiecki poeta Feliks Czujew, który – jako szesnastoletni uczeń – tak bardzo przeżył śmierć Stalina, że aż napisał o tym rzewny wiersz. Jak to cały kraj kochał towarzysza Stalina i jak go teraz opłakuje. Wiersz ten tak się spodobał bolszewickiemu kierownictwu, że opublikowała go „Prawda”. To otworzyło Czujewowi drogę do kariery. Ów fanatyczny komunista już jako mężczyzna specjalizował się w wynajdywaniu starych bolszewików i przeprowadzaniu z nimi wywiadów.

Z byłym szefem sowieckiej dyplomacji rozmawiał tyle razy, że zebrała się z tego cała książka – 140 rozmów z Mołotowem. Jest to naprawdę znakomita rzecz, Mołotow i Czujew rozmawiają bowiem jak komunista z komunistą. Otwarcie, bez owijania w bawełnę. Zapamiętałem z niej pewien charakterystyczny fragment. Jest wieczór, obaj panowie starym rosyjskim zwyczajem siedzą w kuchni i rozmawiają o polityce.

– Podobno podczas kolektywizacji w latach trzydziestych zgładzono dziesięć milionów najlepszych sowieckich chłopów – mówi Czujew.

– To nieprawda – odpowiada beznamiętnie Mołotow. – Zgładzono dwadzieścia milionów.

A potem rozmowa toczy się dalej.

N

jak Napoleon

Napoleon

Napoleon Bonaparte cieszy się opinią najgenialniejszego wodza wszech czasów. Podczas kampanii rosyjskiej w roku 1812 popełnił jednak błędy niegodne słuchacza pierwszego roku szkoły wojskowej. Przede wszystkim z niemal całą swoją – liczącą pół miliona żołnierzy – armią ruszył na Moskwę. Trudno doprawdy zrozumieć po co. Dzisiaj dla wszystkich jest oczywiste, że Moskwa jest stolicą Rosji. Ale w XIX wieku stolicą był Sankt Petersburg.

Petersburg był siedzibą cara, w Petersburgu mieściły się najważniejsze urzędy i instytucje. Stąd zarządzano Rosją, tu biło jej serce. Moskwa zaś była wówczas miastem prowincjonalnym. Nie liczyła się również jako ośrodek gospodarczy. Rosyjskie zakłady zbrojeniowe były głównie na Uralu, a więc poza zasięgiem Napoleona. A część z nich znajdowała się w Tule, której Francuzi – nie wiedzieć czemu – nie zajęli. Zdobycie Moskwy nie mogło więc im przynieść żadnych korzyści.

Pierwszym szkolnym błędem Napoleona było więc to, że przed wybraniem się na wojnę nie zajrzał do atlasu i nie sprawdził, jakie miasto jest stolicą nieprzyjaciela.

Przez ćwierć wieku wykładałem historię wojskowości na akademii wojskowej w Wielkiej Brytanii. Bardzo często z kandydatami na oficerów odbywałem następującą rozmowę:

– Kto pokonał Napoleona?

– Rosyjska zima.

– Kto pokonał Hitlera?

– Rosyjska zima.

– Kto jeszcze pokonał Napoleona?

– Rosyjska przestrzeń.

– Kto jeszcze pokonał Hitlera?

– Rosyjska przestrzeń.

Wtedy zawsze przypominałem młodym Brytyjczykom, że każdy wódz ma służbę wywiadowczą, która powinna dokonać rozpoznania przed atakiem i udzielić wodzowi informacji na temat przyszłego nieprzyjaciela. Tymczasem wygląda na to, że ani Hitler, ani Napoleon, idąc na Rosję, nie dowiedzieli się od swoich wywiadów, że jest to kraj, w którym są srogie zimy, i że dysponuje on wielką przestrzenią.

BRYTYJCZYCY PYSZNIĄ SIĘ BITWĄ POD WATERLOO, KTÓRA ZAKOŃCZYŁA WOJSKOWĄ KARIERĘ NAPOLEONA. TYMCZASEM BYŁA ONA TYLKO KONSEKWENCJĄ KLĘSKI, JAKĄ CESARZ FRANCUZÓW PONIÓSŁ W ROSJI.
ERNEST MEISSONIER, KAMPANIA FRANCUSKA 1814 ROKU, 1864.
© Getty Images

Wystarczyłoby zresztą, żeby Napoleon zajrzał do atlasu oraz paru relacji z podróży. Najwyraźniej jednak tego nie zrobił, bo nie przygotował Wielkiej Armii do tych warunków. To podstawa wojskowego planowania. Jeżeli chciałbym się bić w Afganistanie, przygotowałbym swoją armię do walki w górach. Gdybym chciał się bić w Libii, przygotowałbym ją do walki na pustyni. Tymczasem zarówno Napoleon, jak i Hitler nie zadbali o ciepłe ubrania dla swoich żołnierzy.

Do dzisiaj tabuny niemieckich i francuskich historyków porażki swoich armii w wojnie z Moskwą tłumaczą rosyjską zimą i przestrzenią. Tymczasem w rzeczywistości porażki te były skutkiem głupoty ich przywódców.

Na tym nie kończą się zresztą podobieństwa pomiędzy wyprawami Napoleona Bonapartego i Adolfa Hitlera na Moskwę. Obaj mieli szansę łatwo wygrać wojnę z Rosją. Recepta ta nie leżała jednak w sferze militarnej. Nie chodziło o takie czy inne uderzenie, taką czy inną koncepcję strategiczną. Chodziło o politykę. Na początku XIX wieku rosyjscy chłopi byli niewolnikami. W roku 1941 chłopi w Związku Sowieckim byli niewolnikami do potęgi. Pierwsi pracowali na ziemi należącej do szlachty, drudzy – na ziemi kołchozowej.

Chłop jednak potrzebuje własnej ziemi. Wystarczało więc – zarówno w roku 1812, jak i w 1941 – ogłosić, że oddaje się ziemię w ręce chłopów, i zwycięstwo byłoby murowane. Chłopstwo bez wahania opowiedziałoby się po stronie najeźdźcy. Szczególnie wyraźnie błąd ten widoczny jest na przykładzie Hitlera. Sowiecka kolektywizacja zepchnęła chłopów na samo dno nędzy i upodlenia. Ci ludzie atak Niemiec na Związek Sowiecki przyjęli jak zbawienie. I co? Hitler uznał, że kołchozy to świetny pomysł, i je zachował. Była to głupota, która kosztowała go zwycięstwo.

Chłopi rosyjscy myśleli bowiem tak: Niemcy i bolszewicy to tacy sami okupanci, jedni i drudzy nie chcą nam dać ziemi. Różnica polega na tym, że bolszewicy przynajmniej mówią po rosyjsku. W roku 1812 chłopi myśleli zaś tak: rosyjska szlachta i Francuzi to tacy sami okupanci, którzy nie chcą nam dać ziemi. Zarówno rosyjska szlachta, jak i Francuzi mówią po francusku, ale część rosyjskiej szlachty zna przynajmniej parę rosyjskich słów. Napoleon nie znał ani jednego.

Kolejne podobieństwo między francuską i niemiecką wyprawą na Moskwę: obaj wodzowie wcześniej próbowali podbić Wielką Brytanię. Ze względu na potężną brytyjską flotę – a w wypadku Hitlera również lotnictwo – obu ta sztuka się nie udała. Napoleon Bonaparte wiedział, że Wielka Brytania żyje z handlu. Kraj ten odgrywał wówczas mniej więcej taką rolę, jaką dzisiaj odgrywają Chiny. Produkował wszystko i sprzedawał tanio dla całego kontynentu.

Jedynym sposobem na rzucenie Wielkiej Brytanii na kolana było więc powstrzymanie napływu brytyjskich dóbr do Europy. Dlatego właśnie Bonaparte wprowadził ekonomiczną blokadę kontynentalną Wielkiej Brytanii. Plan był dobry i miał spore szanse powodzenia, gdyby nie to, że z blokady wyłamała się Rosja. Dobra brytyjskie napływały więc swobodnie do Rosji, a z Rosji – przez Polskę – do całej Europy. Przez to plan Napoleona spalił na panewce.

Cesarz Francuzów bezskutecznie zabiegał u Aleksandra I, żeby powstrzymał się od tego procederu i dołączył do blokady. Car jednak uprzejmie odmawiał. Napoleon próbował więc zwrócić się z pokojową ofertą do Wielkiej Brytanii. Ona również odmówiła. Jedynym wyjściem był zatem atak na Rosję.

Podobnie było z Hitlerem. Po tym, gdy w roku 1940 przegrał bitwę o Anglię, próbował się porozumieć z Brytyjczykami. Którzy odmówili. Nie miał zaś ani wystarczająco potężnej floty, ani lotnictwa, żeby dokonać inwazji i złamać potęgę Wielkiej Brytanii. Pojawiło się więc niebezpieczeństwo, że gdy będzie walił głową w mur, próbując pokonać La Manche, Stalin zaatakuje go od tyłu. Dlatego zdecydował się uderzyć na Związek Sowiecki.

Obaj, Napoleon i Hitler, rozumieli bowiem, że droga do Londynu prowadzi przez Moskwę. Obu również pod Moskwą przetrącono kręgosłup. Podczas II wojny światowej to bowiem Armia Czerwona złamała potęgę Wehrmachtu, front zachodni miał tylko charakter pomocniczy. Podobnie było z Napoleonem. Choć Brytyjczycy pysznią się bitwą pod Waterloo, która była ostatnią porażką Napoleona i zakończyła jego wojskową karierę, Waterloo było tylko konsekwencją klęski, jaką cesarz Francuzów poniósł w Rosji.

O

jak Orwell

George
Orwell

Był pewien Brytyjczyk, który jako ochotnik walczył po stronie czerwonych w wojnie domowej w Hiszpanii. Zobaczył tam na własne oczy, czym naprawdę jest komunizm. I ten komunizm zrozumiał. Po powrocie do domu napisał wspaniałą książkę Rok 1984. To oczywiście George Orwell. Analiza systemu komunistycznego, którą zawarł on w tej książce, jest jedną z najtrafniejszych.

ORWELL PRZED MIKROFONEM BBC, 1943.
© Granger Collection/BE&W

Orwell stwierdził, że istotą komunizmu jest kłamstwo. Że komuniści kłamią zawsze. Mówią, że ich państwo to raj dla chłopów, a zarazem traktują tych chłopów jak niewolników, głodzą ich i eksterminują. Mówią, że w ich kraju panuje powszechna wolność, w której chciałby żyć każdy człowiek na świecie, a jednocześnie zamykają granice i zabijają własnych obywateli za próbę ich przekroczenia. Mówią wreszcie, że walczą o wolność, że „wyzwalają”, a w rzeczywistości narzucają podbitym narodom straszliwy system opresji.

Napisałem, że Rok 1984 to jedna z najtrafniejszych analiz komunizmu. Być może jeszcze trafniejszą jest inna książka Orwella: Folwark zwierzęcy. Komunizm jest bowiem – właśnie tak, jak pokazał to brytyjski pisarz – systemem, w którym rządzą świnie.

ISTOTĄ KOMUNIZMU JEST KŁAMSTWO. KADR Z FILMU 1984 MICHAELA ANDERSONA Z 1956 ROKU.
©AKG Images/BE&W

P

jak pacyfista, Piłsudski, Piotr (nie)Wielki, Pol Pot, Polak, pożyteczny idiota, Putin

pacyfista

KGB podczas zimnej wojny pakował niewyobrażalne pieniądze w pacyfistyczne organizacje działające na Zachodzie. Nie inaczej było w Wielkiej Brytanii. Moskwie najbardziej zależało właśnie na rozbrojeniu nuklearnym Zachodu. Cel? Osłabić przeciwnika, uczynić go bezbronnym, a samemu zachować swój potencjał. Takie lewackie organizacje jak brytyjska Kampania na Rzecz Rozbrojenia Nuklearnego (CND) były głęboko spenetrowane przez sowieckich agentów. Nie oznacza to oczywiście, że wszyscy ich członkowie składali raporty Moskwie. Wtajemniczeni byli na ogół tylko przywódcy i ideolodzy. Reszta to byli naiwni lewicowi idealiści, którzy wierzyli, że służą dobrej sprawie, a w rzeczywistości służyli „imperium zła”. Nazywaliśmy ich pożytecznymi idiotami.

PACYFISTYCZNE ORGANIZACJE DZIAŁAJĄCE NA ZACHODZIE, JAK BRYTYJSKA KAMPANIA NA RZECZ ROZBROJENIA NUKLEARNEGO (CND), BYŁY GŁĘBOKO SPENETROWANE PRZEZ SOWIECKICH AGENTÓW.
© Bridgeman/FotoChannels

Gdy w latach dziewięćdziesiątych otwarto komunistyczne archiwa, okazało się, że jeden z najważniejszych działaczy CND, komunizujący profesor Vic Allen z Uniwersytetu w Leeds, był agentem wpływu Stasi o pseudonimie „Fryzjer”. W 1988 roku odbył nawet w tajemnicy podróż na Kubę, gdzie przyjął go sam Fidel Castro. W udzielanych po latach wywiadach podkreślał, że jest dumny ze swojej prokomunistycznej działalności.

Żal mi tych wszystkich intelektualistów z Zachodu. Byli całkowicie zaślepieni, a część z nich do dziś wierzy w iluzje stworzone przez komunistyczną propagandę. Ludzie ci walczyli z rządami swoich demokratycznych krajów, nazywając je faszystowskimi, i zachwycali się wolnością panującą w Związku Sowieckim. A przecież gdyby ktoś w tym „socjalistycznym raju na ziemi” odważył się zrobić to samo co oni i wystąpił przeciwko rządowi, natychmiast zostałby rozstrzelany lub trafiłby na Syberię.

Józef
Piłsudski

Mam olbrzymi szacunek do polskiego marszałka. Za co? Oczywiście za to, że w 1920 roku dał łupnia bolszewikom.

Michaił Tuchaczewski po klęsce, którą poniósł pod Warszawą, napisał książkę Pochód za Wisłę. Przedstawił w niej swój punkt widzenia na wojnę polsko-bolszewicką. Józef Piłsudski niemal natychmiast odpowiedział mu książką Rok 1920. Piszę o tym dlatego, że z postacią Piłsudskiego zetknąłem się po raz pierwszy właśnie wtedy, gdy przeczytałem tę książkę. Było to już wiele lat temu, a ja ciągle jestem pod jej wrażeniem.

Byłem wówczas świeżo po lekturze wspomnień sowieckiego marszałka Gieorgija Żukowa. Cóż to była za różnica! Piłsudski – a mogę to ocenić jako ekspert do spraw wojskowości – był znakomitym dowódcą i bardzo mądrym człowiekiem. Rozumował klarownie, swoje argumenty przedstawiał bardzo logicznie. Miał przy tym lekkie pióro, pisał w sposób zajmujący – czytało się to znakomicie. A Żukow? Jakaś potworna propagandowa nowomowa. Tony cyfr, dygresji i zupełnie niepotrzebnych szczegółów. Straszliwa nuda!

Po przeczytaniu Roku 1920 od razu polubiłem Józefa Piłsudskiego. Uważam, że był jednym z najważniejszych – jeżeli nie najważniejszym – Polakiem w dziejach. Odegrał bowiem rolę o znaczeniu nie tylko regionalnym, ale i światowym. Odpierając sowiecki najazd, uratował przed bolszewicką zarazą nie tylko Polskę, ale całą Europę. A w konsekwencji kto wie, czy nie cały świat.

Przyznał to zresztą sam Tuchaczewski, który pisał, że z docierających do niego raportów wynikało jasno, iż Niemcy w sierpniu 1920 roku dosłownie wrzały. Kraj ten znajdował się w powojennym chaosie, straszliwym kryzysie gospodarczym, napięcie między lewicą a prawicą było niebywałe. Tamtejsi komuniści czekali tylko na sygnał, żeby wszcząć wielką rebelię. Tym sygnałem miało być wkroczenie na teren Niemiec – „po trupie Polski” – Armii Czerwonej.

25 WRZEŚNIA 1920 ROKU, OSTATNIA FAZA BITWY NAD NIEMNEM. EUROPA W 1920 ROKU MIAŁA SZCZĘŚCIE, ŻE ŻYŁ W NIEJ JÓZEF PIŁSUDSKI.
© Bridgeman/FotoChannels

Wyobrażacie sobie państwo, co by się stało, gdyby Polska i Niemcy zostały podbite przez bolszewików i zamienione w sowieckie republiki? Komunizm opanowałby samo centrum Europy i mógłby stamtąd rozlać się na cały kontynent. We Francji, Wielkiej Brytanii, Włoszech i innych państwach również było przecież mnóstwo komunistów. Wszędzie tam istniały poważne napięcia społeczne będące konsekwencją niedawnej Wielkiej Wojny. Do tej beczki prochu wystarczyło zbliżyć zapałkę.

Nie można więc wykluczyć, że Lenin i Trocki podpaliliby cały kontynent, a następnie narzucili mu swój obłędny komunistyczny system. Gdyby tak się stało, dzisiaj żylibyśmy w zupełnie innym świecie. Europa w 1920 roku miała jednak szczęście, że żył w niej wielki mąż stanu i wybitny dowódca Józef Piłsudski. Jednym nadepnięciem buta zmiażdżył on sowieckiego podpalacza. Uchylam kapelusza przed tym wielkim Polakiem i nisko mu się kłaniam.

Piotr (nie)Wielki

Strzelcy w rosyjskiej armii zawsze nosili mundury przystosowane do rosyjskiego klimatu. A więc mieli futrzane czapy, długie buciory i szynele. Byli pod tym względem znakomicie przygotowani do służby i walki w obronie ojczyzny. Tak było dopóty, dopóki carem Rosji w 1689 roku nie został Piotr I. Nowy monarcha stwierdził, że mundury te są azjatyckie, nienowoczesne, i kazał strzelców odziać w stosowniejsze uniformy. Uszyto je na wzór mundurów, które car widział na jakiejś paradzie w Holandii czy innym kraju Europy Zachodniej. Ich elementem były trzewiki z króciutką cholewką, za to noszone do długich śnieżnobiałych rajtuzów.

Nie muszę chyba opisywać, jak ten „genialny” pomysł sprawdził się w rosyjskich warunkach. Żołnierze mieli przemoczone nogi i w utytłanych w błocie rajtuzach wyglądali jak siedem nieszczęść. Piotr I był jednak zachwycony, bo jego armia nosiła się „postępowo i europejsko”. Reforma ta była oczywiście idiotyczna i po latach Rosja od niej odeszła. Wystarczy spojrzeć na zdjęcia naszego wojska z czasów I wojny światowej. Żołnierze znowu nosili buciska z cholewami oraz szynele. I mogli się dzielnie bić z nieprzyjaciółmi.

Inny przykład: powtarza się z dumą, że Piotr I kazał rosyjskim mężczyznom poobcinać brody i dzięki temu przestali wyglądać jak niedźwiedzie. Zapomina się jednak dodać, że w miejsce bród wprowadził peruki. W tych czasach zaś plagą ludzkości było ciągnące do niej robactwo. Skutek reformy był więc fatalny. O ile mężczyźni jeszcze jako tako dbali o brody, o tyle peruki stały się wylęgarniami wszy. To zaś skutkowało paskudnymi chorobami. I znowu powtórzyła się sytuacja podobna do tej z białymi rajtuzami. Rosja i cała Europa sto lat później zrezygnowały z tej idiotycznej mody, zrzuciły peruki i wróciły do bród. Proszę spojrzeć choćby na zdjęcia Karola Marksa.

CHYBA JEDYNĄ ZACHODNIĄ NOWINKĄ, KTÓRĄ WPROWADZIŁ PIOTR I I KTÓRA SIĘ W ROSJI BEZ OPORU PRZYJĘŁA, BYŁO PALENIE TYTONIU. CZY JEDNAK MOŻNA TO UZNAĆ ZA WIELKĄ ZASŁUGĘ?
PORTRET PĘDZLA PAULA DELAROCHE Z ROKU 1838.
© Bridgeman/FotoChannels

Taki właśnie był Piotr I – wstydził się tradycji swojego kraju i narzucał rodakom wszelkie nowinki z Zachodu, nie zważając na to, czy mają one sens i czy odpowiadają rosyjskim warunkom. Do dziś, również w Polsce, są politycy, którzy uważają, że koniecznie trzeba zmałpować wszystkie, nawet największe, wariactwa Zachodu, żeby stać się krajem „cywilizowanym i europejskim”. Domyślam się, że czytelnicy „Historii Do Rzeczy” za takimi politykami nie przepadają. A taki był właśnie Piotr I.

Chyba jedyną modą, którą ten car wprowadził w Rosji i która się u nas bez oporu przyjęła, było palenie tytoniu. Wcześniej w Rosji o tym nałogu bowiem nie słyszano. Nie wiem jednak, czy można to uznać za wielką zasługę.

Miłośnicy Piotra często mówią o jego rzekomych „monumentalnych osiągnięciach”. Przede wszystkim o wspaniałej, potężnej flocie, której Rosja wcześniej nie miała. Cóż, Piotr I rzeczywiście zbudował flotę. Proszę mi jednak wskazać jakiekolwiek zwycięstwo, które ta flota odniosła. Otóż zwycięstwa takiego nie było. Zbudowane wielkim nakładem sił okręty stały w porcie i powoli butwiały.

To samo było z Petersburgiem, największym dziełem jego życia. Proszę mi wskazać w dzisiejszym Petersburgu jakikolwiek budynek – oczywiście poza Twierdzą Pietropawłowską, w której trzymano więźniów politycznych – zbudowany przez Piotra I. Otóż budynku takiego nie ma. Wbrew legendzie Petersburg Piotra I był bowiem drewniany. Wspaniałe kamienne miasto, które znamy, wznieśli dopiero jego następcy. Za czasów Piotra na tym wielkim placu budowy odbywała się nieprzerwana orgia korupcji. Przyjaciele cara, którzy budowali Petersburg, kradli przy tym na potęgę.

Przypomina mi to tegoroczne zimowe igrzyska olimpijskie, które Władimir Putin zorganizował w Soczi. Cała ta impreza, tak jak budowa Petersburga, została wymyślona po to, żeby różni oligarchowie porządnie się nakradli, realizując państwowe zamówienia. Znacznie lepiej byłoby dla Rosji, gdyby do tych igrzysk nie doszło, a Petersburg nie powstał. Podczas jego budowy zginęły bowiem tysiące ludzi, miasto znajduje się zbyt daleko na północ i panują w nim ekstremalne warunki pogodowe. Z tego właśnie powodu – port jest często zamarznięty – z planów wielkiego handlu z Europą Zachodnią niewiele wyszło.

Piotr I zniszczył również Cerkiew prawosławną. Do tej pory miała ona olbrzymi autorytet wśród Rosjan, była – jak w Polsce Kościół katolicki – ostoją tradycji i porządku. Tymczasem Piotr I przetrącił popom kręgosłup. Zmusił ich, żeby donosili mu, co ludzie wyznają na spowiedzi. Od tego czasu Rosjanie stracili szacunek do swojego kleru. Uznali, że wysługuje się on władzy, jest sprzedajny i skorumpowany. Kler stał się – oczywiście z zachowaniem proporcji – pierwszym NKWD. W efekcie ludzie przestali wierzyć w Kościół i w Boga. Nie mając żadnego kompasu moralnego, zaczęli się rozpijać i zachowywać niemoralnie. Piotr I położył więc podwaliny nie pod przyszłą potęgę Rosji, ale pod przyszły totalitaryzm Związku Sowieckiego.

Rzeczywiście pobił Szwedów pod Połtawą, wielu ludzi nie wie jednak, że później sam został dotkliwie pobity przez Turków. Stracił całe swoje wojsko. To jeszcze można by mu jednak wybaczyć. Najważniejszym miejscem, w którym musi się sprawdzić monarcha, nie jest bowiem pole bitwy, ale łóżko. Podstawowym zadaniem każdego króla i cesarza jest spłodzenie męskiego potomka, aby monarchia i dynastia mogły przetrwać. Piotrowi się to udało, ale syna zamordował. A następnie sprowadził na dwór prostytutkę i uczynił z niej carycę. Mowa oczywiście o Katarzynie I – Bóg wie, skąd on ją wytrzasnął! Umarł, nie pozostawiwszy męskiego następcy, i w kolejnych latach Rosją rządziły kobiety, lubieżne caryce, które zajmowały się głównie obsypywaniem złotem swoich kochanków. Rosja przez sto lat po jego rządach była krajem bardzo niestabilnym.

Biorąc to wszystko pod uwagę, postuluję, abyśmy zaczęli nazywać tego monarchę Piotrem Niewielkim.

Pol Pot

Podczas zimnej wojny wielu młodych ludzi z krajów Trzeciego Świata – Afryki, Azji i Ameryki Południowej – przyjechało do Europy na studia. Mogli trafić w dwa miejsca: albo do kraju komunistycznego, albo kapitalistycznego. Ze studiów w kraju komunistycznym wracali jako zdecydowani antykomuniści, a ze studiów w kraju kapitalistycznym – jako zagorzali marksiści i rewolucjoniści.

Dlaczego tak się działo? Bo ci, którzy studiowali w Związku Sowieckim – choćby na słynnym uniwersytecie imienia Lumumby – PRL czy NRD, na własne oczy mogli się przekonać, jak dziadowskim systemem jest komunizm. Widzieli, że jego efektem są powszechne niedobory, katastrofalny stan gospodarki, szarzyzna, kłamstwo i terror. Studenci ci musieliby być niespełna rozumu, żeby po powrocie do ojczyzny próbować wcielać w niej chore socjalistyczne doktryny.

Inaczej rzecz się miała ze studentami, którzy trafiali na Zachód. Choćby na francuską Sorbonę. Ci niestety dostawali się w ręce bezdennie głupich lewicowych profesorów. Tych wszystkich kanapowych rewolucjonistów, którzy korzystając z dobrodziejstw kapitalizmu, opowiadali bzdury o rzekomym sowieckim dobrobycie i szczęśliwości. Wbijali oni swoim uczniom do głowy marksistowskie doktryny, przekonywali ich o konieczności budowy nowego społeczeństwa.

I tak stworzyli potwory. Jednym z nich był Pol Pot, przyszły przywódca Czerwonych Khmerów. Człowiek, który ze swoimi kamratami przechwycił w 1975 roku władzę w Kambodży i zamienił ją w jeden wielki obóz zagłady. Zlikwidował wszelką własność prywatną, banki, walutę, szkoły i fabryki. A także religię i wszelką kulturę. Ludność miast wysiedlił na wieś, gdzie miała pracować w gigantycznych kołchozach podległa niebywałym rygorom.

POL POT, PRZYSZŁY PRZYWÓDCA CZERWONYCH KHMERÓW, W PARYŻU DOSTAŁ SIĘ W RĘCE BEZDENNIE GŁUPICH LEWICOWYCH PROFESORÓW, KANAPOWYCH REWOLUCJONISTÓW, KTÓRZY WBILI MU DO GŁOWY MARKSISTOWSKIE DOKTRYNY. I STWORZYLI POTWORA.
© Corbis/FotoChannels

„Wrogów klasowych” Czerwoni Khmerzy mordowali bez litości na tak zwanych „polach śmierci”. Zabili w ten sposób kilka milionów ludzi.

Pol Pot był prawdziwym marksistą. Większym niż Stalin, Chruszczow, Breżniew czy Gierek. Spośród nich tylko on bowiem potraktował poważnie Manifest komunistyczny Marksa i Engelsa i próbował w praktyce stworzyć postulowaną przez obu panów „armię pracy”. Czyli zamienić całe społeczeństwo w jedną wielką machinę produkcyjną. Sprowadzić każdego człowieka do roli małego fabrycznego trybiku. Tych, którzy do tego modelu nie pasowali, należało zaś oczywiście zlikwidować.

W Kambodży przeprowadzono straszliwy eksperyment społeczny. O wiele straszniejszy niż w Związku Sowieckim czy Chinach. Pol Pot, który głosił, że wprowadza powszechną szczęśliwość, stał się największym katem swojego narodu. Komunizm bowiem jest piękny tylko w teorii. Wprowadzany w życie przynosi ludziom bezmiar nieszczęścia. Jeszcze nigdy i nigdzie ten koszmarny system nie przyniósł niczego dobrego.

Gdy więc myślę o nieszczęściu Kambodży i Pol Pocie, to większe pretensje niż do niego mam do jego francuskich profesorów. Choć nigdy nie opuszczali swoich bezpiecznych uniwersyteckich gabinetów, mają krew na rękach.

Polak

Polska przed II wojną światową stanowiła barierę pomiędzy Niemcami i Związkiem Sowieckim. Była buforem oddzielającym te dwa totalitarne molochy, jej istnienie gwarantowało pokój.

Dopóki bowiem Polska istniała, dopóty wojna między nimi była niemożliwa. Gdyby rzeczywiście Stalin nie planował ataku na Niemcy, robiłby wszystko, aby Polskę utrzymać przy życiu. Wspierałby ją, chuchał i dmuchał na jej niepodległość.

Co zaś zrobił Stalin? Pokonał Polskę do spółki z Hitlerem, przez co Związek Sowiecki zyskał granicę z III Rzeszą. Wywołał także światowy konflikt, na czym mu szczególnie zależało. Gdy Niemcy, związawszy się ze Związkiem Sowieckim paktem Ribbentrop–Mołotow, zaatakowały Polskę, Hitler znalazł się w stanie wojny z Wielką Brytanią i Francją. Teraz Stalinowi pozostawało czekać, aż obie strony się nawzajem wykończą, i podbić całą Europę.

Polska padła więc ofiarą imperialnych planów Związku Sowieckiego. Jej zniszczenie miało się stać katalizatorem ogólnoeuropejskiej rewolucji, którą przynieśliby na bagnetach żołnierze Armii Czerwonej. Jak wiadomo, plan ten się nie powiódł, bo Hitler 22 czerwca 1941 roku uprzedził Stalina, zaatakował Sowiety i rozbił w pył Armię Czerwoną. Warto jednak zadać pytanie, co by się stało z Polską, gdyby to Stalin zaatakował pierwszy.

Znamy dziś plany Armii Czerwonej i wiemy, że główne siły uderzeniowe skoncentrowała w okolicach Lwowa. Stąd wzdłuż linii Karpat miał pójść potężny atak pancerny. Dzięki temu Sowieci zabezpieczyliby sobie lewą flankę. Po dotarciu do Krakowa Armia Czerwona miała skręcić na północ i przez Warszawę przebić się do Bałtyku. Cały Wehrmacht znalazłby się wtedy w olbrzymim kotle między Wisłą a Bugiem.

DOPÓKI ISTNIAŁA POLSKA, DOPÓTY WOJNA MIĘDZY ZWIĄZKIEM SOWIECKIM A NIEMCAMI BYŁA NIEMOŻLIWA. STALIN POMÓGŁ WIĘC HITLEROWI POKONAĆ TĘ PRZESZKODĘ. NA ZDJĘCIU NIEMIECCY I SOWIECCY OFICEROWIE WYTYCZAJĄ W BRZEŚCIU LINIĘ DEMARKACYJNĄ MIĘDZY SWYMI WOJSKAMI.
© Corbis/FotoChannels

Niemiecka armia odcięta od Rzeszy i ośrodków przemysłowych zostałaby zmiażdżona atakiem ze wszystkich stron. Byłaby to największa bitwa w historii świata, która odbyłaby się w sercu Polski. Wzięłyby w niej udział miliony żołnierzy oraz olbrzymie ilości ciężkiego sprzętu: czołgów, samolotów i dział. Nietrudno sobie wyobrazić, że straty wśród ludności cywilnej oraz zniszczenia miast i infrastruktury byłyby kolosalne.

Armia Czerwona – złożona z zagłodzonych niewolników – grabiłaby, gwałciła i mordowała wszystko, co napotkałaby na swej drodze. Swój krwawy proceder uprawiałby także NKWD. Nie ma wątpliwości, że po tej kampanii Polska, a właściwie to, co by z niej zostało, stałaby się kolejną republiką Związku Sowieckiego. Tak jak wszystkie tereny, które Sowieci zajęli przed niemieckim atakiem. Los ten spotkał państwa bałtyckie, pół Rzeczypospolitej oraz Besarabię.

Konsekwencje dla Polski i Polaków byłyby więc o wiele poważniejsze niż w latach 1944–1945, gdy przez terytorium tego kraju rzeczywiście przewaliła się wojna niemiecko-sowiecka. Wtedy obie strony były już jednak wyczerpane, miały mniej żołnierzy i sprzętu. Sowieckie wojska zachowywały się brutalnie, ale nie aż tak jak kilka lat wcześniej. A co najważniejsze – Związek Sowiecki w 1945 roku był już zbyt słaby, aby wchłonąć Rzeczpospolitą.

Gdyby ziścił się ten scenariusz, Polacy, naród, który tak wiele wycierpiał od komunizmu i tak dzielnie z nim walczył – za co go szczerze podziwiam – zostaliby przezeń starci z powierzchni ziemi.

Paradoksalnie, atakując w 1941 roku Związek Sowiecki, Adolf Hitler uratował więc Polskę. Wiem, że brzmi to okropnie, ale taka jest prawda. To, że Hitler był ludożercą, nie oznacza, iż Stalin był wegetarianinem. Wojna niemiecko-sowiecka była walką dwóch bandziorów. Jeden zabił drugiego, ale został przy tym poważnie ranny. Świat tylko na tym zyskał.

Hitler w 1941 roku poważnie osłabił Stalina i uniemożliwił mu podbój Europy. Uratował tym zresztą nie tylko Polskę czy Francję, ale także Rosję. Gdyby Związek Sowiecki zdołał zarazić komunistycznym rakiem cały kontynent, byłoby to na dłuższą metę samobójcze dla niego samego. Potrzebowałby bowiem coraz więcej żołnierzy, enkawudzistów i urzędników, żeby utrzymać w ryzach takie olbrzymie terytorium.

Byłoby to nie tylko gigantycznym obciążeniem dla gospodarki sowieckiej, ale przede wszystkim Rosjanie rozjechaliby się na wszystkie strony. Skończyliby jak Mongołowie, którzy za czasów Dżyngis-chana podbili cały świat, przez co musieli rozproszyć się po dalekich krajach i w efekcie zniknęli. Czym jest teraz Mongolia? Nie liczącym się, zapomnianym zakątkiem świata.

Agresor, który stawia sobie zbyt ambitne cele, wchodzi na drogę autodestrukcji. Połykając zbyt dużo, można się udławić.

pożyteczny idiota

Podczas zimnej wojny na Zachodzie prężnie działały rozmaite organizacje pacyfistyczne. Ich działacze domagali się odprężenia w stosunkach ze Związkiem Sowieckim i przede wszystkim rozbrojenia armii państw NATO. W Ameryce organizacje te były niezwykle widoczne podczas wojny w Wietnamie.

Nietrudno sobie wyobrazić, co by się stało, gdyby ich postulaty zostały spełnione. Wdzięczny Związek Sowiecki wcale by nie zniszczył własnych arsenałów. Przeciwnie, wykorzystując bezbronność Zachodu, natychmiast ruszyłby do natarcia. Celem istnienia tego państwa były bowiem podbój całego świata i narzucenie mu komunizmu. Sowietów powstrzymywały przed tym właśnie amerykańskie głowice jądrowe.

Wiele osób pyta mnie, czy członkowie ruchu pacyfistycznego z czasów zimnej wojny byli agentami sowieckich służb specjalnych. Niektórych poszukiwaczy sensacji odpowiedź może rozczarować. Nie, w zdecydowanej większości to nie byli agenci. Byli to po prostu idioci. Idealiści rozumujący w sposób niewiarygodnie dziecinny i naiwny.

Nie oznacza to, że sowieckich agentów w tych organizacjach nie było. Było ich po prostu bardzo mało. Zazwyczaj zajmowali kierownicze stanowiska, starając się dyskretnie kierować ruchem. Byli zwykłymi cynikami, którzy dostawali za swoją robotę sowite pieniądze z Kremla. Sowieckie służby chętnie finansowały również rozmaite antyamerykańskie przedsięwzięcia.

W Wielkiej Brytanii, pod amerykańską bazą, w której składowano pociski nuklearne, tamtejsi pacyfiści organizowali protesty. Całymi miesiącami siedzieli w miasteczkach namiotowych. Rozprawiali o „dobrodziejstwach marksizmu” i „amerykańskich faszystach”, ale nikt nie zadał sobie pytania, kto płaci za tę całą imprezę. Kto dostarcza jedzenia, picia, namiotów i ulotek…

WŁOSKA POLICJA SZYBKO WPADŁA NA TROP MOCODAWCÓW ALEGO AĞCY. NATYCHMIAST JEDNAK INTERWENIOWALI AMERYKANIE, KTÓRZY NIE CHCIELI DOPUŚCIĆ DO ŚWIADOMOŚCI, ŻE TO SOWIECI WYDALI WYROK NA PAPIEŻA. PROWADZILI PRZECIEŻ WTEDY Z NIMI ROZMOWY NA TEMAT ODPRĘŻENIA…
© East News

A niemieccy lewaccy terroryści z Frakcji Czerwonej Armii i innych podobnych grup? Rzekomo byli to idealiści walczący z nierównościami kapitalizmu. Gdy padł mur berliński i ujawniono dokumenty, okazało się, że wszystko to organizowała Stasi. Dawała pieniądze, broń i wyznaczała kolejne cele do ataków. Potem zaś udzielała schronienia „spalonym” terrorystom.

Ludzie Zachodu w swojej naiwności tego nie dostrzegali. A może nie chcieli dostrzec? I nie dotyczy to tylko hipisów, ale także rządów. Gdy w 1981 roku Ali Ağca próbował zastrzelić Jana Pawła II, włoska policja szybko wpadła na trop jego mocodawców z bułgarskich służb. Natychmiast interweniowała jednak Ameryka i doprowadziła do tego, że ukręcono sprawie łeb. Uznano Ağcę za zwykłego terrorystę.

Dlaczego? Bo Amerykanie wiedzieli, że Bułgaria jest pod całkowitą kontrolą Związku Sowieckiego, że to wierny wykonawca rozkazów Moskwy. Świetnie znali bułgarską anegdotę o tym, jak to pewnego zagranicznego polityka goszczącego w Sofii zdziwiło, że w budynkach rządowych w każdej toalecie wiszą po dwie rolki papieru toaletowego.

– Po co wam po dwie rolki? – spytał zdziwiony.

– Jednej używamy sami, a kopię wysyłamy do Moskwy – odpowiedzieli Bułgarzy.

Amerykanie po prostu nie chcieli dopuścić do świadomości, że to Sowieci wydali wyrok na papieża. Prowadzili przecież z nimi wtedy rozmowy na temat odprężenia. Ci bolszewicy byli tacy mili! Amerykanom wydawało się, że mają do czynienia z dżentelmenami, jak oni. Choć dowody na to, że tak naprawdę układają się z bandziorami, leżały na stole. Oni jednak zamykali na nie oczy.

Problem polegał bowiem na tym, że Zachód zupełnie nie rozumiał mentalności Wschodu, a Wschód znakomicie rozumiał mentalność Zachodu. I dlatego mógł sobie na tyle pozwolić.

Władimir
Putin

Władimir Władimirowicz Putin jest człowiekiem wojny, politycznym awanturnikiem. Podczas swoich piętnastoletnich rządów zaatakował Czeczenię, Mołdawię, Gruzję i Ukrainę. Czyni to z niego imperialistę gorszego niż wszyscy carowie Rosji. Nasi monarchowie za swojego panowania toczyli bowiem po jednej, góra dwie wojny. Prezydent Putin ma już ich zaś na koncie cztery. A nie możemy przecież wykluczyć, że nie powiedział ostatniego słowa. Ma przecież dopiero sześćdziesiątkę.

Mówiąc jednak poważnie, Putin stanowi poważne zagrożenie dla Rosji, Europy i całego świata. Jest bowiem człowiekiem nieprzewidywalnym. To, jak uprawia politykę, jest ściśle powiązane z tym, że za młodu był oficerem KGB. Został przez tę instytucję ukształtowany i jest typowym oficerem bezpieki. Innymi słowy – ma mentalność łapsa.

W Związku Sowieckim były dwie tajne służby: Gławnoje Razwiedywatielnoje Uprawlenije, czyli wywiad wojskowy, i Komitiet Gosudarstwiennoj Biezopasnosti, tajna policja polityczna. Ja byłem oficerem GRU, a Putin – KGB. Oczywiście GRU również ma na swoim koncie mnóstwo zbrodni. Nigdy jednak nie występowało przeciwko własnemu narodowi.

GRU walczyło z Niemcami, Amerykanami i innymi wrogami zewnętrznymi Związku Sowieckiego. KGB – a wcześniej Czeka, GPU i NKWD – walczył zaś z wrogiem wewnętrznym. Jego zadaniem było terroryzowanie Rosjan i innych narodów, które znalazły się pod bolszewicką okupacją. Bezpieka bestialsko dławiła wszelkie przejawy opozycji, aby zagwarantować, że straszliwy komunistyczny totalitaryzm będzie trwał wiecznie.

ROK 1992. PUTIN (PO LEWEJ) I JEGO PRYNCYPAŁ, MER PETERSBURGA ANATOLIJ SOBCZAK (W ŚRODKU). OBAJ DOPUŚCILI SIĘ W TYM MIEŚCIE SKANDALICZNYCH MALWERSACJI, POTRAFILI SIĘ JEDNAK NAWZAJEM WYBRONIĆ.
©Universal Images Group/BE&W

Ofiar KGB i jego poprzedników były miliony. To bezpieka dokonała eksterminacji szlachty i burżuazji rosyjskiej, wymordowała zamożne chłopstwo, przeprowadziła wielką czystkę lat trzydziestych i dokonała szeregu straszliwych zbrodni podczas tak zwanej Wielkiej Wojny Ojczyźnianej. Nawet zarząd wywiadu zagranicznego KGB pełnił funkcje represyjne wobec własnego narodu. Jego zadaniem było bowiem zwalczanie sowieckich dysydentów i rosyjskich emigrantów.

Jakim człowiekiem trzeba było być, żeby dobrowolnie wstąpić do takiej instytucji?! Do mafii mordującej własnych rodaków? Ten życiowy wybór Putina dużo mówi o jego moralnej postawie. O tym, że jest to człowiek bez skrupułów, bez krzty rosyjskiego patriotyzmu. Jest po prostu bolszewikiem, czego zresztą specjalnie nie ukrywa, głośno wychwalając „osiągnięcia” Związku Sowieckiego.

Władimir Putin do tajnej policji wstąpił w 1975 roku, zaraz po studiach. Skierowano go do szkoły KGB w Leningradzie, a potem szpiegował pracujących w tym mieście zachodnich dyplomatów. W 1985 roku wyjechał zaś do sowieckiej placówki w Dreźnie, na terenie Niemieckiej Republiki Demokratycznej.

To daje dużo do myślenia. W szkole KGB, którą skończył Putin, szykowano przecież ludzi do poważnych zadań. Do zbierania informacji wywiadowczych za granicą. Putin był szkolony do pracy wśród zachodnich Niemców, nauczono go ich języka i kultury, zapoznano z realiami ich życia. Ostatecznie wysłano go jednak na placówkę nie do RFN, nawet nie do Austrii czy Szwajcarii, ale do wschodnich Niemiec. Jakież informacje wywiadowcze mógł zbierać sowiecki szpieg w kraju, który był sowieckim satelitą?

Świadczy to o tym, że szefowie Putina z tajnej policji nie mieli o nim wysokiego mniemania. Albo o tym, że w szkole wywiadowczej dopuścił się czegoś bardzo kompromitującego, czegoś, co mu bardzo zaszkodziło. Dziwne jest również to, że po powrocie do kraju Putin trafił do Leningradu. Każdy, kto przewinął się przez sowieckie służby zagraniczne, wie zaś, że jeżeli ktoś robił w nich karierę, to mógł służyć tylko w dwóch miejscach. Albo w Moskwie, albo za granicą.

Gdy upadł Związek Sowiecki, Putin wystąpił z KGB. Oddał również legitymację partyjną. Stał się – przynajmniej oficjalnie – demokratą. Pozwoliło mu to zająć eksponowane stanowisko w leningradzkiej administracji. Został szefem komitetu stosunków międzynarodowych w tamtejszym merostwie. Wkrótce jednak, w 1991 roku, wybuchł wielki skandal. Okazało się, że nowy pan przewodniczący sprzedał za granicę olbrzymie ilości rzadkich komponentów z leningradzkich fabryk.

Zapłatą miała być zachodnia żywność dla miasta, które było wówczas w dramatycznej sytuacji gospodarczej. Problem polegał na tym, że te niezwykle cenne komponenty Putin sprzedał czterysta razy taniej, niż były warte. A zapowiedziana zapłata w żywności… nigdy do Leningradu nie dotarła. Mimo że wszystko wskazywało na to, iż Putin za wywinięcie takiego numeru zostanie wyrzucony i postawiony przed sądem, ostatecznie nie spadł mu włos z głowy. Przetrwał na stanowisku do 1996, a potem – dzięki nieznanej protekcji – został przeniesiony do administracji prezydenckiej w Moskwie.

Tam piął się błyskawicznie po szczeblach kariery, aż w 1998 roku – z nominacji towarzysza Borysa Jelcyna – został szefem Federalnej Służby Bezpieczeństwa. Już rok później piastował stanowisko premiera, a na przełomie roku 1999 i 2000 został prezydentem. A z nim przyszła mafia byłych oficerów komunistycznych tajnych służb, którzy obsiedli jak muchy najważniejsze stanowiska. Rosja w ten sposób wkroczyła na nowe tory. Śmiem twierdzić, że jest to jeden z najsmutniejszych okresów w dziejach mojego narodu. Choć patrzę na to z dystansu – mieszkam w Wielkiej Brytanii – naprawdę przykro jest obserwować, co Władimir Putin zrobił z Rosją.

R

jak Rasputin, Reagan, Robespierre, Rokossowski, Rybakow

Grigorij
Rasputin

Zawsze, kiedy myślę o Rasputinie, przychodzi mi do głowy Władimir Putin. Obu tych ludzi oprócz nazwiska łączy jeszcze jedno: rządzili Rosją.

Historia Rasputina jest historią wielkiej rosyjskiej tragedii. A wszystko stało się za sprawą Aleksandry Fiodorowny, małżonki cara Mikołaja II. Niestety, cierpiała ona na tajemniczą przypadłość, która w jej rodzinie przechodziła z pokolenia na pokolenie. Otóż rodziła zdrowe córki, a nie mogła urodzić zdrowego syna. Córek miała cztery, a jedyny syn – carewicz Aleksiej – był ciężko chory na hemofilię.

Przykro to pisać, ale wybranie tej kobiety na carycę było błędem. Jak bowiem już pisałem, najważniejszym zadaniem monarchy nie jest rządzenie krajem, ale spłodzenie męskiego potomka. Aby przedłużyć dynastię. Żona monarchy jest zaś – jakkolwiek brutalnie by to brzmiało – maszyną do rodzenia synów. Aleksandra była maszyną wadliwą, o czym wiedziano, gdy aranżowano to małżeństwo.

Niemożność urodzenia zdrowego syna doprowadzała tę kobietę do rozpaczy. Nie potrafiła sobie z tym psychicznie poradzić, szukała więc rady i pocieszenia w rozmaitych dziwnych miejscach oraz u rozmaitych dziwnych ludzi. Właśnie wtedy na arenę wkroczył Grigorij Rasputin, „Griszka”, sprytny rosyjski chłop podający się za mnicha i twierdzący, że posiada magiczne moce. Wkrótce stał się on faworytem carycy, szarą eminencją dworu.

Jak taki prymityw mógł zawładnąć tak dobrze urodzoną, wychowaną i wykształconą kobietą? Otóż Aleksandra Fiodorowna miała jeszcze jeden problem, a w zasadzie kompleks. Otóż była Niemką – urodziła się jako Alicja Wiktoria Helena Ludwika Beatrycze Hessen-Darmstadt – i po przyjeździe do Petersburga robiła wszystko, by pokazać, że stała się rosyjską patriotką. Ba, superpatriotką! To jest zresztą znane w historii zjawisko. Największym patriotą Niemiec był Austriak, największym patriotą Francji Korsykanin, a największym patriotą Związku Sowieckiego Gruzin. Wróćmy jednak do Aleksandry Fiodorowny. Otóż tak bardzo chciała zostać rosyjską patriotką, że pchnęło ją to w prawosławny mistycyzm i chłopomanię. Dziwactwa te zaprowadziły ją do Rasputina. Mużyka, któremu w głowie było tylko złoto, jedzenie i kobiety.

RASPUTIN PROMIENIOWAŁ DZIWNYM MAGNETYZMEM, MIAŁ ZDOLNOŚCI HIPNOTYCZNE I NADLUDZKIE SIŁY MIŁOSNE. PRZEKONAŁO SIĘ O TYM WIELE DAM DWORU…
© Getty Images

Jednakże bez wątpienia „coś” w nim było. Inaczej tak zawrotnej kariery by nie zrobił. Promieniował dziwnym magnetyzmem, miał zdolności hipnotyczne i – co najważniejsze – nadludzkie siły miłosne. Przekonało się o tym wiele dam dworu i innych kobiet z otoczenia Aleksandry Fiodorowny, które chętnie wskakiwały mu do łóżka. Czy sama caryca również była kochanką „Griszki”? Tutaj zdania są podzielone. Jak mówi rosyjskie powiedzenie, nie nakryłem ich ze świecą w ręku, ale gdyby się okazało, że do czegoś między nimi doszło, na pewno bym się nie zdziwił.

Rasputin nie jest bohaterem mojej bajki, ale proszę pamiętać, że patrzymy dzisiaj na tę postać przez pryzmat późniejszej komunistycznej propagandy. Bolszewicy robili wszystko, żeby zohydzić poprzedni reżim, pokazać głupotę i dewocję Romanowów. To oni wymyślili co najmniej połowę opowieści o zwariowanej, zblazowanej rodzinie carskiej, która bije czołem przed jakimś brodatym hochsztaplerem. Do zniesławienia rodziny carskiej zaangażowany został nawet pisarz Aleksiej Tołstoj. Na żądanie bolszewików napisał rzekome wspomnienia jednej z dam dworu, w których znalazło się dużo niestworzonych historii o Rasputinie. Nawiasem mówiąc, nie przypadkiem wybrano do tego zadania Tołstoja – byłego księcia, znakomicie znającego język i obyczaje arystokracji rosyjskiej. Fałszywka była więc udana.

Co ciekawe, Rasputin – cokolwiek by o nim powiedzieć – był znacznie rozsądniejszym człowiekiem niż większość carskich ministrów. Zachował się jego list do Mikołaja II wysłany na krótko przed wybuchem I wojny światowej. Błagał on w nim monarchę, aby powstrzymał to szaleństwo i za żadne skarby świata nie pakował się w wojnę z Niemcami. Wojna ta bowiem – przekonywał – zakończy się dla Rosji gigantyczną katastrofą. List ten był napisany prymitywnym językiem, roiło się w nim od błędów. A jednak „Griszka” miał rację! I wojna światowa rzeczywiście doprowadziła do zniszczenia Rosji, a jej miejsce zajął straszliwy, czerwony, totalitarny polip – Związek Sowiecki.

Wiem, że Polacy patrzą na I wojnę z zupełnie innej perspektywy. Dla was ten konflikt był wielkim zwycięstwem. Odzyskaliście niepodległość. Niestety jednak to, jak zakończyła się I wojna światowa, przesądziło o wybuchu kolejnego konfliktu. To w wyniku Wielkiej Wojny narodził się w Rosji bolszewizm. A w wyniku narodzenia się bolszewizmu w Niemczech narodził się narodowy socjalizm. O tym, jakie potworne krzywdy obie te ideologie wyrządziły Polakom, nie muszę państwu mówić. Wiedzą to państwo znacznie lepiej ode mnie.

30 grudnia 1916 roku Rasputin został zamordowany. Zbrodnia miała dość groteskowy przebieg. Zabójcy – książę Feliks Jusupow, wielki książę Dymitr Pawłowicz i deputowany do Dumy Władimir Puryszkiewicz – zaprosili go na poczęstunek. Podane wino i ciasto zatruli cyjankiem potasu. Deser był jednak zbyt słodki, a Rasputin zjadł go zbyt dużo. W efekcie cukier zneutralizował truciznę. Gdy Jusupow zorientował się, że trucizna nie działa, zaczął do Rasputina strzelać. To jednak również nie przyniosło rezultatu i Rasputin – z kulą w piersi – rzucił się na księcia. Wpakowano jeszcze w niego kilka pocisków i zmiażdżono mu czaszkę pałką, a on mimo to nadal żył. Wreszcie zamachowcy zawieźli go nad Newę i wrzucili pod lód. Dopiero to wykończyło „Griszkę”.

Jak oceniać to zabójstwo? No cóż, trudno nie zauważyć, że kilka tygodni po śmierci Rasputina, w marcu 1917 roku, Mikołaj II abdykował i historia rosyjskiej monarchii dobiegła końca. Wkrótce car, Aleksandra Fiodorowna, carewicz Aleksiej i jego cztery siostry zostali bestialsko zamordowani przez bolszewików. Po śmierci Rasputina szybko nastąpiła zagłada domu Romanowów. Jedni uważają, że gdyby „Griszka” żył, do tej wielkiej rosyjskiej tragedii by nie doszło. Inni przeciwnie – przekonują, że „Griszka” został zamordowany zbyt późno. Ostateczną ocenę pozostawię tobie, szanowny czytelniku.

Ronald
Reagan

Był to najwybitniejszy z amerykańskich prezydentów i – obok Margaret Thatcher – najwybitniejszy przywódca świata zachodniego podczas zimnej wojny. Tak jak Gorbaczow tę wojnę przegrał, tak Reagan ją wygrał. To on nazwał Związek Sowiecki imperium zła i jest to określenie idealnie opisujące to straszne państwo.

Reagan był człowiekiem myślącym logicznie. Zadał więc sobie pytanie, co właściwie produkuje ten Związek Sowiecki. Odpowiedź była dość zaskakująca. Nie produkuje eksportowanego przez siebie gazu i ropy, bo wyprodukowała je już kilka milionów lat temu matka natura. Nie produkuje również sprzedawanego przez siebie kawioru, bo produkują go ryby. Okazało się więc, że ten wielki kraj produkuje tylko jedną rzecz – drewniane matrioszki.

Nie, to nie jest przeciwnik, którego można się bać – powiedział Reagan. Prezydent dostrzegł, że Związek Sowiecki jest uzależniony od pieniędzy płynących ze sprzedaży surowców. Razem z panią Thatcher doprowadził więc do obniżenia światowych cen ropy, co po prostu wykończyło bolszewików. Dziadowska komunistyczna gospodarka nie wytrzymała takiego szoku.

Gdy zapadła ta decyzja, doradcy powiedzieli Reaganowi, że za wszelką cenę należy ją utrzymać w tajemnicy. Wówczas prezydent wykrzyknął: „Broń Boże! Rozpowiedzcie o tym wszystkim gazetom! Prześlijcie wiadomość redakcji «New York Timesa» i «Washington Post»! Gwarantuję wam, że wówczas nikt się nią nie zainteresuje. Nikt jej nawet nie przeczyta, nie mówiąc już o opublikowaniu. Gdy zaś decyzję utajnicie, zaraz będzie przeciek i dziennikarze to wyciągną jako sensację”. Oczywiście miał rację.

AMERYKANIE UWIELBIAJĄ SUPERBOHATERÓW. WYMYŚLAJĄ RÓŻNYCH BATMANÓW I SUPERMANÓW, TYMCZASEM MIELI SUPERBOHATERA Z KRWI I KOŚCI – PREZYDENTA RONALDA REAGANA.
© Corbis/FotoChannels

Amerykanie uwielbiają superbohaterów. Wymyślają różnych Batmanów i Supermanów, tymczasem mieli superbohatera z krwi i kości – był nim prezydent Ronald Reagan. Człowiek, którzy zniszczył straszliwy totalitarny system mający na krwawym koncie miliony ofiar.

Niestety Reagan, nawet po śmierci, jest w Ameryce opluwany, wyszydzany i znienawidzony. Oskarża się go o faszyzm i inne podobne bzdury. Szczególnie bryluje w tym lewicowa prasa i Hollywood. Dla tamtejszych liberalnych elit jest on wrogiem numer jeden. Obserwuję tę nieustającą kampanię nienawiści z prawdziwym smutkiem. To bowiem robota pożytecznych idiotów, których na Zachodzie jest bardzo dużo.

Bez ich pomocy komunizm nie przetrwałby tak długo. Gdyby nie wspierali swoimi piórami i pieniędzmi Lenina, Stalina, Chruszczowa, Breżniewa, a wreszcie Gorbaczowa, bolszewizm nie miałby najmniejszych szans. Nie przetrwałby kilku tygodni. Ponieważ jednak Ronald Reagan był znany z wielkiego poczucia humoru i sympatycznego charakteru, myślę, że nawet specjalnie się na nich nie gniewał. Uważał ich po prostu za żart historii. Ponury.

Maksymilian
Robespierre

Każdy, kto interesuje się Związkiem Sowieckim i III Rzeszą, bolszewizmem i narodowym socjalizmem, powinien również czytać książki o rewolucji francuskiej. Mimo że do dziś rewolucja francuska z 1789 roku jest na Zachodzie nieprzytomnie gloryfikowana, była ona w gruncie rzeczy tym samym co koszmar, który rozegrał się w Niemczech w 1933 roku i w Rosji w 1917 roku. We wszystkich tych wypadkach mieliśmy do czynienia z wielkim narodem, który nagle ogarnęło szaleństwo.

Każda z tych rewolucji miała również swojego krwawego przywódcę. Niemcy mieli Hitlera, bolszewicy Lenina, a Francuzi Maksymiliana Robespierre’a. To fascynująca postać. I nie chodzi mi o to, jak Robespierre przechwycił władzę czy utopił Paryż we krwi. Najciekawszy jest jego spektakularny upadek. Ten człowiek rozpętał szalony terror, zgilotynował tysiące ludzi, w jakimś dzikim amoku przewrócił Francję do góry nogami. A w 1794 roku, w wyniku przewrotu 9 thermidora, sam został obalony i ścięty.

ROBESPIERRE ROZPĘTAŁ SZALONY TERROR, ZGILOTYNOWAŁ TYSIĄCE LUDZI, W DZIKIM AMOKU PRZEWRÓCIŁ FRANCJĘ DO GÓRY NOGAMI. A W KOŃCU SAM ZOSTAŁ OBALONY I ŚCIĘTY.
ALFRED MOUILLARD, ROBESPIERRE I SAINT-JUST WIEZIENI NA GILOTYNĘ 28 LIPCA 1794 ROKU, 1884.
© Bridgeman/FotoChannels

Robespierre zamienił się miejscami ze swoimi ofiarami. Sam padł ofiarą stworzonego przez siebie systemu. A wszystko to dokonało się zaledwie w kilka lat. Francja, której historia liczyła wiele stuleci, po tym krótkim burzliwym okresie nigdy już nie była taka sama. Cóż to zresztą był za okres! Kolejne szalone „reformy” wprowadzane rzekomo w imię ludu i głowy spadające codziennie na paryskim placu Concorde, co – żeby było zabawnie – po francusku oznacza plac Zgody.

Liberté, Égalité, Fraternité – Wolność, równość, braterstwo. Wszyscy rewolucjoniści mieli te hasła na sztandarach i wszyscy kłamali w żywe oczy.

Nie było mowy o żadnej wolności, bo rewolucje przyniosły dotkniętym przez nie narodom ucisk znacznie, ale to znacznie większy niż panujący w czasach przedrewolucyjnych. A więc okresie, o którym ludzie później mawiali „stare dobre czasy”.

Nie było mowy o braterstwie, bo nikt nie okazywał tak straszliwej pogardy wobec drugiego człowieka jak rewolucjoniści. Ba, nie było mowy o braterstwie nawet wśród samych rewolucjonistów! Wyrzynali się oni bowiem nawzajem z niezwykłą bezwzględnością. We Francji zabito Robespierre’a i Dantona. W Niemczech Hitler zamordował swojego starego towarzysza partyjnego Ernsta Röhma, w Związku Sowieckim Stalin wykończył Rykowa, Bucharina, Kamieniewa i Zinowjewa.

Nie było wreszcie mowy o równości, bo miejsce wymordowanych starych elit natychmiast zastępowali przywódcy rewolucji. Robespierre poczynał sobie z narodem niczym Istota Najwyższa, której kult wprowadził, a Danton robił na rewolucji kokosy. Nie inaczej było w Związku Sowieckim, w którym Stalina czczono jak boga, a nomenklatura partyjna stanowiła uprzywilejowaną kastę obżerającą się kawiorem, gdy reszta obywateli cierpiała straszliwą nędzę.

Patrząc na rewolucjonistów francuskich, widzę bolszewików. Patrząc na Robespierre’a, widzę Lenina. Patrząc na Dantona, widzę Trockiego. Współczuję Francuzom, że ich również dotknęło to nieszczęście.

Konstanty
Rokossowski

Moja mama jest Rosjanką, a tata Ukraińcem. Dlatego zawsze dla Rosjan byłem Ukraińcem, a dla Ukraińców Rosjaninem. Mogę więc zrozumieć Rokossowskiego, który to samo mówił o sobie. W Armii Czerwonej patrzono na niego podejrzliwie jako na Polaka, a gdy przyjechał do komunistycznej Polski i został ministrem obrony, wszyscy Polacy traktowali go z pogardą. Mówili o nim „ten cholerny Rusek” i demonstracyjnie wymawiali jego nazwisko z rosyjska – Rokossowskij.

Kim więc był Rokossowski? Nie był ani Rosjaninem, ani Polakiem. Był bolszewikiem. A więc wyznawcą ideologii internacjonalistycznej. Już Karol Marks napisał, że proletariat nie ma narodowości. Zgodnie z komunistyczną doktryną proletariat wszystkich krajów miał się zjednoczyć w jednym wielkim, obejmującym całą planetę, socjalistycznym raju. „Nie jestem Żydem, jestem komunistą” – powtarzał Lew Trocki.

Dla komunistów interesy klasowe zawsze były ważniejsze niż narodowe. Dobrym przykładem jest pokój z państwami centralnymi zawarty w marcu 1918 roku przez Lenina w Brześciu Litewskim. W interesie Rosji było kontynuowanie wojny z Niemcami, aby odzyskać olbrzymie terytoria oddane nieprzyjacielowi. Lenin miał to jednak w nosie. Dla niego liczyło się tylko uratowanie rewolucji. Do tego potrzebował zaś natychmiastowego wstrzymania walk na froncie.

Wróćmy jednak do Rokossowskiego. Był to nie tylko najzdolniejszy, ale również najbardziej ludzki spośród najważniejszych dowódców Armii Czerwonej. Wystarczy go porównać choćby z Żukowem, bolszewickim bydlęciem bez kultury osobistej i jakichkolwiek skrupułów. Żukow był typowym sowieckim aparatczykiem wysokiego szczebla. A więc niewolnikiem i despotą w jednej osobie. Płaszczył się przed Stalinem, a pomiatał swoimi podwładnymi.

13 LIPCA 1945 ROKU. ROKOSSOWSKI, MONTGOMERY I ŻUKOW POD BRAMĄ BRANDENBURSKĄ. ROKOSSOWSKI PIERWSZY PODSZEDŁ POD STOLICĘ III RZESZY, STALIN JEDNAK W OSTATNIEJ CHWILI GO POWSTRZYMAŁ I MIASTO ZDOBYŁ ŻUKOW. JAK BY TO WYGLĄDAŁO, GDYBY BERLIN ZAJĄŁ OFICER O POLSKIM NAZWISKU?
© Corbis/FotoChannels

Rokossowski nigdy nie zachowywał się tak chamsko jak Żukow czy Koniew. Nie tłukł kijem podległych mu oficerów, nie bluzgał, nie pluł na podłogę. Uwagę zwracają również jego wspomnienia. Otóż w przeciwieństwie do memuarów innych sowieckich marszałków i generałów są bardzo cienkie. Człowiek piszący o tak zwanej Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej miał dwie możliwości: albo kłamać, albo po prostu nie pisać o sprawach, których nie przepuści cenzura. Rokossowski był jednym z nielicznych, którzy wybrali to drugie.

Mam słabość do tego oficera, choć oczywiście doskonale rozumiem, że w Polsce jest on znienawidzony. Został przysłany do was przez Moskwę jako czerwony generalny gubernator. Jego postać była żywym symbolem sowieckiego zniewolenia Polski. To, że sowiecki marszałek zasiadał w polskim rządzie, jasno świadczyło, że ten rząd wcale nie jest polski, a Polska nie jest państwem niepodległym.

Mało tego, Rokossowski sprawował swoje urzędy w Polsce w czasach najgorszego powojennego terroru, gdy UB razem z NKWD mordowały najlepszych polskich patriotów. Rokossowski był więc katem polskiej wolności. To o tyle smutne, że oficer ten na własnej skórze poznał, czym jest komunistyczny terror. W 1937 roku – podczas wielkiej czystki w Armii Czerwonej – został bowiem aresztowany. Przeszedł niebywale ciężkie śledztwo. Wybito mu zęby, tłuczono młotkiem po palcach, połamano żebra. Dwukrotnie pozorowano jego egzekucję. Represje spadły również na jego rodzinę. Oskarżano go, że jest polskim szpiegiem, do czego się nie przyznał. W ogóle trzymał się bardzo dzielnie. Uratował się cudem, Stalin bowiem nieoczekiwanie uznał, że Rokossowski może się jednak przydać w wojnie z Niemcami.

Okazał się doskonałym dowódcą. Obdarzonym instynktem, inicjatywą, bardzo inteligentnym. Nigdy, w żadnej bitwie, nie został pobity przez Niemców. Odniósł wielkie zwycięstwo pod Moskwą, pod Stalingradem, Kurskiem, a także jako dowódca 1. Frontu Białoruskiego podczas operacji „Bagration”. Potem pruł prosto na Berlin.

Mimo że pierwszy podszedł pod stolicę III Rzeszy, Stalin w ostatniej chwili go powstrzymał. Zadanie zdobycia Berlina otrzymał Żukow. Wykonał je i okrył się wieczną chwałą. Rokossowski nie mógł tego zrozumieć – przecież to on wypracował zwycięstwo na froncie wschodnim, a laury dostał jego rywal. Zapytał więc Stalina, dlaczego podjął taką decyzję, za co go tak straszliwie ukarał. Stalin odparł krótko: „To kwestia polityki”.

O co chodziło? O polskie nazwisko. Jak by to wyglądało, gdyby Berlin zajął oficer o nazwisku Rokossowski?! Czyżby to Polacy pokonali Niemców? – myśleliby ludzie, a na to Stalin nie mógł pozwolić. Co innego ktoś o swojskim nazwisku Żukow!

Właśnie od tej sprawy rozpocząłem tę opowieść. Dla Polaków Rokossowski był Rosjaninem, ale dla towarzysza Stalina był Polakiem. Dlatego na wielkiej paradzie zwycięstwa w Moskwie na pierwszym miejscu, na białym koniu, przejechał Żukow, a nie Konstanty Konstantynowicz.

Na temat jego urzędowania w Polsce powstały setki anegdot. Krążyły legendy o miłosnych podbojach marszałka, był bowiem bardzo wysokim, wysportowanym i przystojnym mężczyzną, który cieszył się szalonym powodzeniem wśród kobiet. A przy tym, mimo że z pochodzenia był polskim szlachcicem, Rokossowski dość kiepsko mówił po polsku.

Pewnego dnia wezwał do siebie swoją polską sekretarkę. Gdy pojawiła się w drzwiach i zapytała, czym może służyć, Rokossowski wskazał na biurko, na którym leżały jakieś papiery, i powiedział do niej: „Zachoditie, razbieritie”. Po rosyjsku znaczy to: „Wejdźcie i wyjaśnijcie mi, o co w tym chodzi”. Polak czy Polka może to jednak zrozumieć zupełnie inaczej…

Różnie mówiono o tym, do czego potem doszło. Co z tego jest prawdą? Nie wiem. Pozostawiam to wyobraźni czytelników.

Anatolij
Rybakow

Gdy pod koniec lat osiemdziesiątych ukazały się Dzieci Arbatu i kolejne części tej sagi, cały Związek Sowiecki oszalał na punkcie Anatolija Rybakowa. Książki te osiągnęły niebywałe, idące w miliony nakłady. Pod niebiosa wychwalano rzekomą odwagę, z jaką Rybakow opisywał czerwony terror lat trzydziestych. No cóż, przyznaję, że książki te są dość zgrabnie napisane, ale nie podzielam entuzjazmu wielu moich rodaków do twórczości Rybakowa, nie mówiąc już o nim samym.

RYBAKOW ZAWSZE PŁYNĄŁ Z PRĄDEM, ZAWSZE PODĄŻAŁ ZA AKTUALNĄ WYKŁADNIĄ PARTYJNĄ. KTOŚ KIEDYŚ POWIEDZIAŁ, ŻE ZAWSZE PIERWSZY WKRACZAŁ NA ROZBROJONE POLE MINOWE.
© East News

W przeciwieństwie do jego fanów mam bowiem dobrą pamięć. I nie potrafię zapomnieć Kordzika i wszystkich innych obrzydliwych socrealistycznych produkcyjniaków, w których Rybakow żenująco sławił bolszewizm i towarzysza Stalina. Ale trudno mi się oprzeć wrażeniu, że gdyby stalinizm trwał do lat osiemdziesiątych, Anatolij Rybakow do lat osiemdziesiątych byłby zagorzałym stalinistą, a Dzieci Arbatu – gdyby oczywiście powstały – miałyby zupełnie inny wydźwięk.

Ten człowiek zawsze płynął z prądem, zawsze podążał za aktualną wykładnią partyjną. Najpierw był stalinistą, potem popierał Chruszczowa, a na koniec – za Gorbaczowa – stał się pieriestrojkowcem. Ktoś powiedział kiedyś o Rybakowie, że zawsze pierwszy wkraczał na rozbrojone pole minowe. Nic dodać, nic ująć. To jednak nie powód, żeby robić z niego wielkiego bohatera i niepokornego intelektualistę.

S

jak Saakaszwili, Sołżenicyn, Stalin

Micheil
Saakaszwili

Jeszcze za czasów Związku Sowieckiego, w roku 1973, wybrałem się do Gruzji. Ojciec mojej żony był oficerem lotnictwa i pojechaliśmy go odwiedzić. Zaskoczyło nas, jak niezwykle bogata była ta sowiecka republika. Okazało się, że powodem tego bogactwa jest fantastyczny klimat.

W Związku Sowieckim 8 marca obchodzony był Dzień Kobiet i każdy sowiecki mężczyzna musiał tego dnia dać swojej wybrance kwiaty. Był to pomysł wręcz idiotyczny. Skąd bowiem wziąć kwiaty w Rosji na początku marca?! Większa część kraju jest jeszcze wówczas skuta lodem. Oczywiście można je było sprowadzić z Zachodu, ale przecież Związek Sowiecki nie zniżał się do tego, żeby kupować kwiaty od krajów kapitalistycznych. To by było nie do pomyślenia!

Nie bardzo wypadało także handlować kwiatami ze swoimi satelitami. Na przykład z Bułgarią czy Rumunią. Rakiety, pociski artyleryjskie, karabinki Kałasznikowa – to były produkty, które wymieniały między sobą „miłujące pokój” kraje demokracji ludowej. Skąd więc wziąć te cholerne kwiaty? Oczywiście z Gruzji. Na początku marca niemal każdy Gruzin kupował bilet lotniczy do Moskwy i przybywał do stolicy z sześcioma walizami pełnymi kwiatów. Wracał zaś z sześcioma walizami rubli.

Te kwiaty były po prostu fatalne. Wymięte, na wpół zwiędłe, bez zapachu. Ale cóż było robić. Kupować je – i to za bajońskie sumy – trzeba było. W ten sposób do Gruzji płynęły miliony. Problem zaczął się, gdy padł Związek Sowiecki. Natychmiast otwarto granice i do Moskwy zaczęły napływać całymi tonami wspaniałe kwiaty z Holandii, cytryny z Hiszpanii i egzotyczne owoce z Bliskiego Wschodu.

MICHEIL SAAKASZWILI, PREZYDENT MALEŃKIEJ GRUZJI, RZUCIŁ WYZWANIE PRZYWÓDCY WIELKIEGO MOCARSTWA, WŁADIMIROWI PUTINOWI. I STAŁ SIĘ DLA NIEGO ŚMIERTELNYM ZAGROŻENIEM.
© East News

Nikt już nie potrzebował gruzińskich produktów. Gospodarka byłej republiki – a teraz już niepodległego państwa – błyskawicznie się załamała. Gruzja pogrążyła się w biedzie i nieprawdopodobnej, nawet jak na niskie standardy tego regionu, korupcji. Korzystała na tym oczywiście dzieląca i rządząca w regionie Rosja. Kiedy jednak prezydentem został Micheil Saakaszwili, wszystko się zmieniło jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki.

Natychmiast opanowano korupcję, a gospodarka rozkwitła. Nowy prezydent zrzucił rosyjski protektorat i otworzył się na Zachód. Nastąpił gospodarczy i polityczny cud. Gruzja stała się normalnym państwem, a jej obywatele zaczęli żyć godnie, na przyzwoitym poziomie.

Propaganda Kremla twierdziła i twierdzi uparcie, że najazd na Gruzję w 2008 roku był wojną obronną. Całkowicie się z tym zgadzam. Atakując Gruzję, Putin bronił bowiem swojego skorumpowanego reżimu. A to dlatego, że Saakaszwilli był dla niego niezwykle niebezpieczny. Rosjanie mogli zapytać: Jak to możliwe, że w Gruzji jeszcze niedawno panowało takie dziadostwo jak u nas, a teraz raptownie nastąpiła taka poprawa? Może i u nas należałoby wprowadzić takie reformy? Może i my powinniśmy sobie zmienić przywódcę?

Tak oto Micheil Saakaszwili, prezydent maleńkiej Gruzji, rzucił wyzwanie przywódcy wielkiego mocarstwa, Władimirowi Putinowi. I stał się dla niego śmiertelnym zagrożeniem.

W Azerbejdżanie rządzi skorumpowany reżim – Rosja nie widzi tam najmniejszego zagrożenia.

W Kazachstanie rządzi skorumpowany reżim – Rosja nie widzi tam najmniejszego zagrożenia.

W Uzbekistanie rządzi skorumpowany reżim – Rosja nie widzi tam najmniejszego zagrożenia.

W Gruzji do władzy doszedł demokratyczny prezydent reformator – Rosja wkracza tam ze swoimi czołgami.

Na Ukrainie do władzy doszedł demokratyczny prezydent reformator – Rosja wkracza tam ze swoimi czołgami.

Trudno mi nie myśleć ze wstydem o tym, jaką rolę odgrywa obecnie Rosja. Jest to rola uzbrojonego w pałę żandarma, który stoi na straży tego, aby mieszkańcy byłych sowieckich republik żyli w nędzy i byli rządzeni przez dyktatorów. Zarazem trudno mi nie myśleć z podziwem o Micheilu Saakaszwilim. Tym dzielnym gruzińskim wojowniku.

Aleksander
Sołżenicyn

Wobec Sołżenicyna mam dług wdzięczności. Posłałem mu przed wydrukowaniem mojego Lodołamacza. Szybko odpisał, udzielając mi cennych rad. „Przede wszystkim” – napisał – „książka jest nieco zbyt emocjonalnie napisana. Wiem, że to trudne w tak młodym wieku, ale musisz pisać w sposób bardziej chłodny, opanowany”. Wziąłem sobie tę radę do serca i do dziś staram się do niej stosować . Na koniec Sołżenicyn dodał zaś, że gdy przeczytał moją książkę, wszystko nagle stało się dla niego oczywiste. Zrozumiał, dlaczego Armia Czerwona latem 1941 roku poniosła tak straszliwą porażkę.

Mimo że cenię sobie ten miły list, Sołżenicyn jest dla mnie bardzo kontrowersyjną postacią. Zacznę nietypowo – od jego wad.

Z wielką przykrością przyjąłem nacjonalistyczny zwrot, którego dokonał pod koniec życia. Wrażliwy pisarz stał się nagle wielkim rosyjskim szowinistą. A co jeszcze gorsze, sfraternizował się z Putinem i innymi byłymi oficerami KGB. Naprawdę uwierzył, że byli komunistyczni aparatczycy w 1991 roku nagle – jak za dotknięciem magicznej różdżki – zamienili się w rosyjskich patriotów.

Moja żona śmieje się, gdy ktoś nazwie mnie pisarzem. „On nie jest pisarzem” – mówi. – „On po prostu pisze książki. Gogol, Tołstoj, Turgieniew, Dostojewski – to byli pisarze!”. Ja również nie traktuję siebie śmiertelnie poważnie. Nie uważam się za gwiazdę, bardzo chętnie rozmawiam z czytelnikami, nikomu nie odmawiam autografu.

Stare rosyjskie przysłowie mówi, że każdy musi przejść trzy próby: powietrza, wody i fanfar. Ta trzecia jest najtrudniejsza. Wielu naprawdę dzielnych ludzi nie potrafi jej sprostać. Mogą być dzielnymi żołnierzami, trzymać się twardo w więzieniu, radzić sobie z największymi wyzwaniami. Ale gdy stają się sławni, natychmiast zaczyna się z nimi dziać coś bardzo dziwnego. Mówiąc wprost – głupieją.

Powrót Aleksandra Sołżenicyna do kraju w 1994 roku miał przebieg groteskowy. Otóż przyleciał on do Władywostoku, a potem specjalnym, prywatnym pociągiem – z żoną i świtą – jechał powoli przez całą Syberię w stronę Moskwy. Zatrzymywał się na wszystkich stacjach, gdzie na peronach miały go witać miejscowe władze i olbrzymie rzesze rodaków i dziennikarzy.

Tak przynajmniej było w teorii. Skończyło się to wielkim rozczarowaniem. Zamiast wrócić jak triumfator, Sołżenicyn musiał przełknąć gorzką pigułkę. Naraził się na śmieszność. We Władywostoku rzeczywiście witało go z tysiąc osób. Ale na każdej kolejnej stacji tłum ten był coraz mniejszy. Kilkaset osób, kilkadziesiąt, kilka. Aż wreszcie na peronach pod Moskwą nie witał go już nikt.

Wcześniej, w 1990 roku, gdy pieriestrojka dobiegała końca i Związek Sowiecki walił się w gruzy, Sołżenicyn wydał broszurę Jak odbudować Rosję? Wydrukowano jej… 35 milionów egzemplarzy. Była rozdawana w całej Rosji. Pisarz zawarł w niej ekscentryczną receptę na każdy problem, z jakim borykał się wówczas kraj. A problemów tych, jak wiadomo, było mnóstwo. Przypominało to nawiedzone kazanie jakiegoś ajatollaha, który jest przekonany, że jest wszechwiedzący i wystarczy, żeby go posłuchano, aby zapanował raj na ziemi. Mówiąc wprost, nie była to zbyt mądra książka.

Gdy Putin został prezydentem, Sołżenicyn zaprosił go do siebie na herbatę. I zupełnie na poważnie pouczał go, jak należy rządzić Rosją. Putin się uśmiechał, potakiwał, zrobił sobie z Sołżenicynem kilka zdjęć i wyszedł. Wielki pisarz dał mu się wykorzystać propagandowo, a on oczywiście dalej robił swoje.

Poprzednik Putina, Borys Jelcyn, podarował zaś autorowi Archipelagu GUŁag piękną daczę pod Moskwą. Niegdyś należała ona do… marszałka Tuchaczewskiego, zamordowanego podczas wielkiej czystki. Dacza została wówczas skonfiskowana. Do dziś nie mogę zrozumieć, jak Sołżenicyn mógł przyjąć taki prezent! Zaproszono go również, by przemówił w Dumie. Zrobiła to… partia komunistyczna. Sołżenicyn to zaproszenie również przyjął i przemawiał w pustej do połowy sali.

POWRÓT SOŁŻENICYNA DO KRAJU W 1994 ROKU MIAŁ PRZEBIEG GROTESKOWY. WE WŁADYWOSTOKU WITAŁO GO Z TYSIĄC OSÓB, ALE NA KAŻDEJ KOLEJNEJ STACJI TŁUM TEN BYŁ CORAZ MNIEJSZY. KILKASET OSÓB, KILKADZIESIĄT, KILKA. AŻ WRESZCIE NA PERONACH POD MOSKWĄ NIE WITAŁ GO JUŻ NIKT.
© Getty Images

Była to czarna komedia. Człowiek, który otworzył oczy Zachodu na koszmar bolszewizmu, teraz przyjmował zaszczyty od komunistów.

Na wstępie powiedziałem jednak, że Sołżenicyn to postać wielowymiarowa. Mimo wszystkich swoich słabości był to bowiem wielki rosyjski pisarz, przed którego talentem chylę czoło. Pierwszą książką Sołżenicyna, jaką przeczytałem, był Jeden dzień z życia Iwana Denisowicza. Książka ta, napisana zwykłym, potocznym językiem, wstrząsająco ukazuje dramat zwykłych, szarych ludzi zamkniętych w piekle Gułagu. Nawet gdy się ją czyta po raz dziesiąty, ściska za gardło.

Książka napisana jest z niebywałym wyczuciem, przez człowieka, który sam tego wszystkiego doświadczył. Jako oficer liniowy Armii Czerwonej Sołżenicyn został w 1945 roku aresztowany w Elblągu przez NKWD. Oskarżono o agitację antysowiecką, przechwycono bowiem jego list do przyjaciela, w którym skrytykował Stalina. Został skazany na osiem lat łagru. Poznał tam realia sowieckich obozów i mentalność więzionych w nich ludzi. Ich problemy, troski, drobne radości.

Gdy książę Lew Tołstoj – z całym szacunkiem dla tego wielkiego rosyjskiego pisarza – opisywał rosyjskich chłopów, od razu można było wyczuć, że pisze o sprawie, o której nie ma bladego pojęcia. Gdy pisał o nich Sołżenicyn, od razu można było wyczuć, że to obraz prawdziwy. W Jednym dniu z życia Iwana Denisowicza nie ma jakichś straszliwych masakr, wielkich tragedii. To po prostu opis jednego dnia szarego łagrowego życia.

To jednak wystarczy, żeby zrozumieć wszystko. Jak bowiem mawiał sam Sołżenicyn – aby poznać smak oceanu, nie trzeba wypić kubła słonej wody. Wystarczy łyżeczka.

Jeden dzień z życia Iwana Denisowicza jest książką kontrowersyjną ze względu na okoliczności jej powstania i publikacji. Po raz pierwszy ta minipowieść ukazała się w sowieckim miesięczniku literackim „Nowyj Mir” w 1962 roku. Wpisywała się w ówczesną – prowadzoną przez Nikitę Chruszczowa – kampanię antystalinowską, której celem było zrzucenie odpowiedzialności za całe zło komunizmu na nieżyjącego dyktatora. System był rzekomo dobry, tylko Stalin go wypaczył.

Stąd wzięły się oskarżenia, że Sołżenicyn napisał Jeden dzień na zlecenie Chruszczowa. Nie wydaje mi się to jednak prawdą. Myślę, że był to zbieg okoliczności. Sołżenicyn napisał swój wielki utwór, a Chruszczow po prostu wykorzystał go do swoich celów. Należy również pamiętać, że kolejne książki Sołżenicyna – na czele ze słynnym Archipelagiem GUŁag – nie były już antystalinowskie, lecz antykomunistyczne. Pisał w nich także o zbrodniach, do których dochodziło w Związku Sowieckim przed i po Stalinie.

Na koniec historia z mojego życia. W Genewie, w której pracowałem jako sowiecki dyplomata, znajdowała się rosyjska księgarnia. Można w niej było dostać antykomunistyczne książki, na czele z Archipelagiem GUŁag. Bardzo chciałem go mieć, ale obawiałem się, że księgarnia jest pod nadzorem KGB. W końcu jednak zdecydowałem się zaryzykować i kupiłem Archipelag. Zrobił na mnie olbrzymie wrażenie i postanowiłem, że muszę go zawieźć ojcu do Związku Sowieckiego.

Wkrótce jechałem do kraju pociągiem, z Archipelagiem GUŁag w walizce. Miałem co prawda paszport dyplomatyczny, ale w sowieckim systemie nigdy nic nie było wiadomo. Nic nie było pewne. Jacyś nadgorliwi pogranicznicy mogli mnie poddać rewizji. W Brześciu Litewskim, gdzie czeka się kilka godzin na zmianę wózków jezdnych na szerokotorowe, przeżywałem katusze. Szczególnie że na stacji przeprowadzono kilka kontroli. Byłem przerażony. Siedząca koło mnie żona nie wiedziała, co mamy w walizce, i patrzyła na mnie co najmniej dziwnie.

Całe szczęście udało się. Cóż za ulga! Przyjechałem do domu i tata dostał książkę. Gdy kilka lat później zdecydowałem się porzucić służbę dla Związku Sowieckiego i przejść na stronę wolnego świata, bezpieka natychmiast wtargnęła do domu rodziców i zrobiła tam przeszukanie. Całe szczęście tata książkę trzymał na działce. Tam bezpieczniacy nie zajrzeli. Nie oznacza to jednak, że Archipelag przetrwał. Gdy funkcjonariusze KGB sobie poszli, tata pojechał na działkę i – na wszelki wypadek – spalił książkę.

Józef
Stalin

O Stalinie napisałem co najmniej kilka książek i co najmniej kilkaset artykułów. Tym razem więc będzie nie tyle o życiu, ile o śmierci tyrana.

Nie mam żadnych wątpliwości, że Józef Wissarionowicz Stalin nie umarł śmiercią naturalną. Aby zrozumieć, co się stało 5 marca 1953 roku, gdy stwierdzono zgon sowieckiego dyktatora, należy się przyjrzeć systemowi sowieckiej władzy. Otóż człowiek ten od 1922 roku piastował stanowisko sekretarza generalnego partii komunistycznej. Było to w Związku Sowieckim stanowisko kluczowe, bo – jak mawiał sam Stalin – „kadry decydują o wszystkim”.

Stalin, odkąd objął to stanowisko, decydował więc w Związku Sowieckim o wszystkim. Decydował o tym, kto zajmie jakie stanowisko, kto będzie dowodził dywizjami Armii Czerwonej, kto będzie dyrektorem ważnej fabryki, kto będzie kierował bezpieką, kto obsadzi sowieckie ambasady za granicą. Dzięki temu Stalin mógł – zgodnie z zasadą „dziel i rządź” – forsować na stanowiska wiernych sobie ludzi i podsycać spory między poszczególnymi frakcjami w politbiurze. Mógł wynieść się na sam szczyt i długo się na nim utrzymać.

Były dwa sposoby na pozbycie się sekretarza generalnego Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików). Pierwszy – zamordowanie go. Drugi – odwołanie go na partyjnym zjeździe. Pierwsze było bardzo trudne, Stalin miał bowiem obsesję na punkcie swego bezpieczeństwa. Trasy, którymi przemieszczał się po Moskwie, były tajne, jego dacza miała niezwykle silną ochronę, cały czas towarzyszyli mu uzbrojeni po zęby goryle. Specjalni degustatorzy próbowali wszystkich trunków i potraw, nim dyktator wziął je do ust. Odcinali kawałek z każdego kotleta i z każdego jabłka. Upijali łyk z każdej butelki wina.

Drugi sposób był również niezwykle trudny, bo Stalin robił wszystko, aby zwoływać zjazdy partyjne jak najrzadziej. Choć powinny odbywać się co trzy lata, ostatni był na przełomie lat trzydziestych i czterdziestych. Na początku lat pięćdziesiątych na szczytach sowieckiej władzy w Komitecie Centralnym zaczęła się jednak tworzyć bardzo potężna koalicja wymierzona w dyktatora. Przeciwko Stalinowi sprzymierzyli się czołowi aparatczycy.

Latem 1952 roku ludzie ci za plecami Stalina, wbrew jego woli, zdecydowali, że za dwa miesiące, w październiku, odbędzie się XIX zjazd partii. Decyzję w tej sprawie podpisał Gieorgij Malenkow. Na zjeździe tym podjęto dwie ważne decyzje. Po pierwsze zmieniono nazwę WKP(b) na Komunistyczną Partię Związku Sowieckiego (KPZS). Po drugie… skasowano piastowane przez Stalina stanowisko sekretarza generalnego.

Było to wypowiedzenie dyktatorowi wojny, wymierzony w niego pucz. Stalin nie zamierzał się jednak poddać. Wciąż miał w ręku mocne karty i w odpowiedzi kazał aresztować lekarzy wszystkich członków politbiura, którzy wystąpili przeciwko niemu. Berii, Chruszczowa i innych. Lekarze oczywiście w śledztwie przyznali się, że są brytyjskimi szpiegami. A jeżeli lekarz jest szpiegiem, to wiadomo, że NKWD bez problemu „udowodni”, iż jego pacjent też jest szpiegiem.

Dziś mówi się, że aresztowanie lekarzy kremlowskich było akcją wymierzoną w Żydów. To bzdura. Połowa z nich była Rosjanami. To była akcja wymierzona w członków politbiura. Stalin planował szeroko zakrojone aresztowania, kolejne procesy pokazowe, kolejną masową czystkę w partii. To miała być druga odsłona wielkiego terroru. Beria, Chruszczow, Malenkow i Bułganin mieli skończyć tak, jak skończyli w latach trzydziestych Bucharin, Zinowjew i Kamieniew. Mieli „okazać się” imperialistycznymi agentami i dostać kulę w łeb.

Wtedy wydarzenia nabrały błyskawicznego tempa. Wspomnianych czterech aparatczyków, którzy stanowili oś spisku przeciwko Stalinowi, pojechało z wizytą do dyktatora. Spotkanie odbyło się bez świadków. Miała to być misja pokojowa, chodziło rzekomo o pogodzenie się, kompromis. Przyjmując tych ludzi, Stalin popełnił poważny błąd. Po spotkaniu nikt już bowiem nie zobaczył go przytomnego.

Skończyło się ono w nocy. Nad ranem strażnik zapukał do drzwi dyktatora, żeby podać mu śniadanie, ale Stalin nie odpowiedział. Wyważono więc drzwi i w środku zastano go leżącego bez przytomności. Wybuchła panika. Natychmiast zadzwoniono do Berii, Chruszczowa, Malenkowa i Bułganina. Ta czwórka znowu przyjechała do domu dyktatora, pokręciła się trochę wokół jego łóżka i stwierdziła, że nie ma powodu do obaw. Nie ma potrzeby badać dyktatora. „Towarzysz Stalin się po prostu zmęczył. Musi odpocząć” – stwierdzili.

POGRZEB STALINA. PO PRAWEJ CHRUSZCZOW I BERIA – DWÓCH Z CZTERECH CZŁONKÓW POLITBIURA, PO KTÓRYCH WIZYCIE DYKTATOR DO ŚMIERCI NIE ODZYSKAŁ JUŻ PRZYTOMNOŚCI.
© Getty Images

Stały lekarz Stalina nie został więc do niego dopuszczony. Dwadzieścia cztery godziny później przyjechali zaś nowi lekarze przysłani przez Berię. Po przeprowadzonym przez nich badaniu Stalin zmarł. Na kolejnym, XX Zjeździe KPZS ogłoszono go zaś zbrodniarzem i mordercą. Wszelkie poszlaki i informacje, którymi dysponujemy, wskazują, że Stalin został otruty przez czterech najważniejszych członków politbiura. Panowie tego wieczora jedli i pili, okazja była więc znakomita.

Spiskowcom chodziło o przejęcie władzy, przede wszystkim zaś o uratowanie własnej skóry. Ci ludzie zdawali sobie sprawę, że Stalin powoli zaciska wokół nich pętlę. Jeżeli oni by go nie zabili, on zabiłby ich. Konflikt między nimi a Stalinem miał jednak i polityczne przyczyny. Oprócz osobistych ambicji w politbiurze narastała podskórna krytyka działań dyktatora, które doprowadzały Związek Sowiecki do ruiny.

W systemie kapitalistycznym czasami występuje kryzys nadprodukcji. W systemie socjalistycznym występuje permanentny kryzys niewystarczającej produkcji. Dzisiaj młodym ludziom wydaje się to niewyobrażalne. Jeden mój polski przyjaciel próbował niedawno wytłumaczyć synowi, czym był komunizm. Mówił mu, że w systemie tym nie było niczego. Papieru toaletowego, chleba, mięsa… „Skoro w sklepach nie było mięsa, to dlaczego nie mogliście iść na obiad do McDonalda?” – spytał go syn.

Rzeczywiście, rozsądnie myślącym ludziom po prostu w głowie się nie mieści, że można było stworzyć tak niewydolny i nieprzychylny człowiekowi system, jakim był komunizm.

Wróćmy jednak do Stalina. Mimo że Sowiety wygrały wojnę, po jej zakończeniu znalazły się na dnie przepaści. Znane są przypadki kanibalizmu, do którego dochodziło w roku 1946. Mało tego, w 1950 roku wybuchła wojna w Korei, w którą Stalin się oczywiście zaangażował. Kosztowało to państwo kolejne miliardy rubli. Członkowie politbiura byli na Stalina wściekli, wydawało im się, że pokierują Związkiem Sowieckim lepiej niż on.

Uważali go za stetryczałego, coraz bardziej oderwanego od rzeczywistości dyktatora. To już nie był ten Stalin, który w 1937 roku trzymał partię i cały kraj za twarz. Postanowili więc rzucić mu wyzwanie. Proszę zwrócić uwagę, że po śmierci Stalina politbiuro rzeczywiście natychmiast położyło kres wojnie w Korei. Samego Związku Sowieckiego oczywiście mu się już zreformować nie udało. System komunistyczny był bowiem niereformowalny. Zresztą kto ma głowę do reform, gdy toczy się walka o władzę?

Spiskowców z politbiura połączyła nienawiść do Stalina. Gdy go zabrakło, rzucili się do gardeł sobie.

T

jak Thatcher, Trocki, Tuchaczewski

Margaret
Thatcher

Służbę dla sowieckiego GRU porzuciłem latem 1978 roku. Zrobiłem to w Szwajcarii – jednym z najsympatyczniejszych, najlepiej zorganizowanych i najzamożniejszych krajów Europy. Byłem nim urzeczony i sądziłem, że w całym świecie zachodnim panuje podobna idylla.

Szybko jednak przeniosłem się do Wielkiej Brytanii, gdzie zresztą mieszkam do dziś, i doznałem szoku. To, co zobaczyłem na Wyspach, wprawiło mnie w zdumienie. Strajki, bieda, brud na ulicach, puste półki. Innymi słowy: rozpasany socjalizm. Byłem tym przerażony. Czyżbym znowu znalazł się w Związku Sowieckim? Nie, to była Wielka Brytania w głębokim kryzysie wywołanym wszechwładzą lewicy i związków zawodowych.

Wiosną odbyły się wybory, które miażdżącą przewagą wygrała pani Margaret Thatcher, stojąca na czele Partii Konserwatywnej. Wzięła miotłę i zaczęła sprzątać cały ten bajzel. To była kapitalistyczna, wolnorynkowa kontrrewolucja. Thatcher natychmiast stała się wrogiem numer jeden lewicy. Organizujące strajki związki zawodowe znienawidziły ją i zwalczały wszelkimi dostępnymi środkami. Dzięki swojej żelaznej woli i determinacji pani premier rozbiła jednak wszelki opór i zwyciężyła.

A przeciwników miała potężnych. Przede wszystkim ludzkie lenistwo. Za całą krzykliwą ideologią brytyjskich związków zawodowych stało bowiem właśnie lenistwo. Tworzyli je ludzie, którzy domagali się, aby państwo utrzymywało ich na wysokim poziomie, a oni mogli w zamian nic nie robić. Nikt oczywiście nie zawracał sobie głowy pytaniem, skąd państwo ma na to wziąć pieniądze.

MARGARET THATCHER. WSZYSCY BRYTYJSCY POLITYCY, KTÓRZY PRZYSZLI PO NIEJ, BYLI PIGMEJAMI.
© Getty Images

Drugi jej wróg był jednak znacznie potężniejszy – był to totalitarny Związek Sowiecki, który w latach siedemdziesiątych przeszedł do kontrofensywy. W sukcesach lewicy na zachodzie Europy i wywołanym przez nie kryzysie zwietrzył szansę na opanowanie reszty kontynentu. Gdyby Wielka Brytania pogrążyła się w rewolucyjnym chaosie, czerwona choroba szybko rozprzestrzeniłaby się na inne kraje Zachodu i Sowiety by zatriumfowały. System nie upadłby w latach 1989–1991, do dzisiaj żylibyśmy pod komunistycznym jarzmem.

Margaret Thatcher uratowała więc nie tylko Wielką Brytanię, ale i nas wszystkich: Rosjan, Węgrów, Polaków, Czechów, Litwinów. Defensywa nie leżała jednak w jej naturze. Gdy spacyfikowała radykałów we własnym kraju, postanowiła przejść do globalnej ofensywy wymierzonej w Związek Sowiecki. Jak wiadomo, kraj ten już wówczas utrzymywał się z eksportu kałasznikowów oraz eksportu surowców naturalnych – ropy i gazu. Thatcher pojechała więc do Białego Domu i razem z Ronaldem Reaganem opracowała plan. Dwaj wielcy przywódcy wolnego świata postanowili doprowadzić do obniżenia cen ropy. Aby to osiągnąć, Thatcher przycisnęła szejków z Arabii Saudyjskiej, którzy nie potrafili jej odmówić. Efektem był krach gospodarczy w Sowietach, który w konsekwencji doprowadził do upadku komunizmu w Europie.

Nie wyobrażają sobie państwo, jak strasznie znienawidzona była Thatcher w Związku Sowieckim. Gorbaczow uważał ją za wroga numer jeden. Rozumiał, że jej niezłomna polityka wykończy komunizm. Zmuszony był jednak pojechać do Londynu i błagać ją o wstrzymanie spadku cen ropy. Thatcher się uśmiechała, potakiwała, a po jego wyjeździe robiła swoje – czyli dalej zarzynała Sowiety. Tu uwaga na marginesie: ludzie na Zachodzie uwielbiają Gorbaczowa, twierdzą, że obalił komunizm. Błąd! On nie obalił komunizmu, tylko komunizm upadł za jego kadencji. Upadł akurat wtedy, gdy on był dyktatorem. Przyczyną tego nie była jednak polityka ostatniego genseka, ale to, że ten system po prostu zgnił. Rozłożył się od środka. Gorbaczow był takim samym komunistycznym aparatczykiem jak wszyscy inni, po prostu nie miał szczęścia.

Wracając do pani Thatcher – świetnie pamiętam wojnę o Falklandy, którą prowadziła w 1982 roku z Argentyną. Racja w tej wojnie leżała oczywiście po stronie Brytyjczyków. Argentyńskie pretensje do Falklandów były nieuzasadnione. Wyspy te bowiem do Argentyny nie należały, ba, nawet z Argentyną nie sąsiadują. Falklandy znajdują się na Oceanie Atlantyckim, są otoczone wodą, a zamieszkują je Brytyjczycy – ludzie, którzy chcą być poddanymi Jej Królewskiej Mości. Argentyna zaś wcale nie potrzebowała więcej ziemi – ma jej dość na kontynencie.

Nie radząca sobie z rządzeniem junta po prostu postanowiła odwrócić uwagę obywateli – jak jej się wydawało – szybkim sukcesem na arenie międzynarodowej. To znana metoda dyktatorów. Jeżeli mają problemy wewnętrzne, próbują znaleźć dla nich zewnętrzne rozwiązanie. To samo robi teraz przywódca Korei Północnej Kim Dzong Un, którego kraj znajduje się w stanie permanentnej ruiny.

Mimo że Argentyna nie miała racji, członkowie brytyjskiego gabinetu sprzeciwili się interwencji. Mężczyźni ci po prostu trzęśli łydkami. Przekonywali, że nie ma możliwości przerzucenia na Falklandy piechoty, że jeżeli wiozący brytyjskich żołnierzy transportowiec zostanie zatopiony przez argentyńskie okręty podwodne, dojdzie do tragedii gorszej niż zatonięcie Titanica. Jedyną osobą w rządzie, która chciała walczyć, była jedyna w tym rządzie kobieta – pani Thatcher. Znowu przełamała potężny opór, znowu postawiła na swoim i znowu wygrała.

Byłem wówczas w Wielkiej Brytanii i pamiętam ten entuzjazm. Tę eksplozję brytyjskiego patriotyzmu, którą wywołało zwycięstwo nad Argentyną. Gdy ulicą jechał jakiś wojskowy samochód, ludzie trąbili i wiwatowali. Przyznam się państwu, że radość udzieliła się również mnie i ja także machałem wówczas do wojskowych, choć moje związki z Falklandami są naprawdę niewielkie. Nie ma wątpliwości, że Margaret Thatcher przywróciła do życia brytyjską dumę.

Niestety, minęło kilka dekad i duma ta znowu zanikła. Brytyjczycy tracą ducha, nie mają przywódców, którzy poprowadziliby ich do wielkich celów. Kilka dni temu w „Daily Mail” opublikowano pewną karykaturę. Przed drzwiami domu przy Downing Street 10, siedziby brytyjskiego rządu, stoją olbrzymie kobiece buty. A obok mały człowieczek, który drapie się po głowie i nie wie, co robić. Uważam tę karykaturę za wyjątkowo trafną. Wszyscy politycy, którzy przyszli po niej, byli pigmejami. Dzisiaj nie ma żadnego znaczenia, kto rządzi Wielką Brytanią: laburzyści, liberalni demokraci czy konserwatyści. Wszystkim im brakuje charakteru.

Z prawdziwym przerażeniem obserwowałem, jak tłumy lewicowców piły szampana i świętowały śmierć pani Thatcher na ulicach, porównując ją do Hitlera. Co za głupi ludzie! To właśnie dzięki niej mogą dzisiaj żyć na wysokim poziomie i nadużywać wolności słowa. Gdyby w latach siedemdziesiątych zwyciężyli przeciwnicy Margaret Thatcher, wszyscy byliby dziś zamknięci w wielkim komunistycznym obozie koncentracyjnym.

Lew
Trocki

Lewicowi intelektualiści uwielbiają Lwa Dawidowicza Trockiego. Uważają go za wspaniałego bojownika o wolność, prawdziwego rewolucjonistę, który – gdyby Stalin nie wysiudał go ze schedy po Leninie – zamieniłby Związek Sowiecki w raj, krainę mlekiem i miodem płynącą. To oczywiście bzdura. Może Trocki rzeczywiście był wspaniałym człowiekiem, ale tylko dla zdeprawowanych komunistów, czyli ludzi takich jak on sam. Dla ludzi normalnych był zbrodniarzem.

Zacznijmy od jego poglądów. Od Stalina odróżniała go ideologia. On był fanatycznym wyznawcą doktrynalnego komunizmu Karola Marksa, Stalin zaś praktykiem, pragmatycznym dyktatorem, który naginał ideologię do swoich zbrodniczych potrzeb. Trocki święcie wierzył, że całe społeczeństwo należy przekształcić w wielką „robotniczą armię”. Każdy obywatel miał być żołnierzem w szeregach zmechanizowanego społeczeństwa kroczącego do wielkiego celu – panowania komunistów nad światem.

Każda armia opiera się zaś na przymusie, musztrze i żelaznej dyscyplinie. I tak właśnie, niczym roboty, mieli żyć oraz pracować ludzie sowieccy. Mieli żyć w koszarach, odżywiać się w wielkich stołówkach, dzieci oddawać do kolektywnych żłobków, przedszkoli, a wreszcie szkół z internatem. Miała zostać skasowana nie tylko wszelka własność, ale także wszelka prywatność i rodzina. Każda chwila, każda czynność miała być sterowana przez partię. A każda niesubordynacja – niezwykle surowo karana. Trocki nie miał bowiem litości dla wrogów rewolucji.

Stalin zamknął miliony ludzi w łagrach. Reszta obywateli Związku Sowieckiego była straszliwie sterroryzowana, ale jednak żyła poza drutami. Trocki chciał zaś zamknąć wszystkich ludzi na ziemi w jednym wielkim łagrze. Wiedząc zaś, jak funkcjonowały sowieckie obozy, nietrudno sobie wyobrazić, jak gigantyczną tragedią skończyłaby się próba realizacji takiej utopii. Jest w tym wszystkim jeszcze jeden „niuans”. Otóż w każdej armii muszą być nie tylko szeregowcy, ale także generałowie. Oczywiście w tej roli Trocki widział samego siebie i innych czerwonych komisarzy.

Trocki był jednak nie tylko zbrodniarzem w teorii, ale i w praktyce. Na boczny tor został bowiem odsunięty dopiero w roku 1924, po śmierci Lenina. Już przed tą datą Rosja bolszewicka była zaś totalitarnym, ludobójczym państwem. Podczas rewolucji i wojny domowej bolszewicy zamordowali miliony ludzi. Wyrżnęli szlachtę, burżuazję, zagłodzili setki tysięcy chłopów. Już za czasów rządów Trockiego stworzono pierwsze obozy koncentracyjne. Czerezwyczajka pracowała pełną parą, a Armia Czerwona najechała na Polskę. Trocki nie tylko się temu nie przeciwstawiał, ale i przykładał do tego ręki. Pod wieloma zbrodniczymi rozkazami widnieje jego podpis.

Był zresztą odpowiedzialny nie tylko za bolszewickie zbrodnie lat 1917–1924. Ciąży na nim wina za wszystkie zbrodnie bolszewizmu aż do roku 1991, gdy system ten się wreszcie załamał. On to bowiem, obok Lenina i Swierdłowa, był jednym z jego trzech najważniejszych twórców. On to bowiem stworzył, na swoje podobieństwo, tego potwora. Stalina od Trockiego różniło podobno to, że Stalin chciał rzekomo budować komunizm w jednym kraju, a Trocki – wyeksportować rewolucję na całą planetę. To kolejna nieprawda. Stalin również chciał wyeksportować rewolucję na całą planetę. Tylko że mniej o tym mówił, a więcej robił. Zbierał siły, zbroił Armię Czerwoną i szykował się do ataku na wolny świat.

Czy zastanawiali się kiedyś państwo, dlaczego Stalin w 1929 roku wypuścił Trockiego ze Związku Sowieckiego? Było to przecież zupełnie nie w jego stylu. Stalin nigdy nie wypuszczał swoich wrogów. On ich mordował. Weźmy choćby towarzysza Michaiła Frunzego. W 1925 roku lekarz Stalina ni stąd, ni zowąd uznał, że wymaga on bezzwłocznej operacji. Chociaż Frunze zapewniał, że nic mu nie dolega i żadnej operacji nie potrzebuje, siłą położono go pod skalpel. Już się nie obudził. Dlaczego Stalin nie zrobił takiej „operacji” Trockiemu? Albo dlaczego nie wytoczył mu procesu pokazowego, jak Bucharinowi, Kamieniewowi i innym „trockistom”?

TROCKI ŚWIĘCIE WIERZYŁ, ŻE CAŁE SPOŁECZEŃSTWO NALEŻY PRZEKSZTAŁCIĆ W WIELKĄ „ROBOTNICZĄ ARMIĘ”. KAŻDY OBYWATEL MIAŁ BYĆ ŻOŁNIERZEM W SZEREGACH ZMECHANIZOWANEGO SPOŁECZEŃSTWA KROCZĄCEGO DO WIELKIEGO CELU – PANOWANIA KOMUNISTÓW NAD ŚWIATEM.
© Getty Images

Otóż dlatego, że Trocki był dla niego użyteczny. Na cały świat krzyczał, że Stalin chce budować komunizm w jednym kraju. To usypiało czujność Zachodu. Wszyscy byli przekonani, że bolszewizm nie stanowi dla świata większego zagrożenia. I Stalin mógł spokojnie szykować się do skoku. Przepędzenie Trockiego było klasyczną operacją dezinformacyjną. Trocki przejrzał dopiero pod koniec lat trzydziestych. Zorientował się, że Związek Sowiecki chce zaatakować Europę, a Hitler – któremu Stalin pomagał przejąć władzę – ma odegrać rolę „lodołamacza rewolucji”. Zdemolować kontynent, który w efekcie stanie się łatwym łupem dla Armii Czerwonej.

I właśnie dlatego Trocki musiał zginąć. W sierpniu 1940 roku w swojej meksykańskiej willi został zatłuczony czekanem przez agenta NKWD, hiszpańskiego komunistę Ramóna Mercadera. To była znakomicie przeprowadzona operacja. Najpierw Mercader zinfiltrował otoczenie Trockiego – zaprzyjaźnił się między innymi z jego sekretarką – potem pozyskał względy samego Lwa Dawidowicza. Panowie spotykali się często, pisali razem wymierzone w Stalina artykuły. Trocki go uwielbiał. Kiedy nadszedł odpowiedni moment – agent NKWD uderzył.

Mercader był fanatykiem. Wiedział, że podjął się misji samobójczej. Trocki miał uzbrojoną ochronę i było niemal pewne, że zabójca zginie z jej rąk. Stało się co prawda inaczej – został oddany w ręce policji i przesiedział dwadzieścia lat w więzieniu – ale on był przekonany, że idzie na pewną śmierć. Postanowił się poświęcić dla komunizmu. Co ciekawe, gdy w 1960 roku przyjechał do Związku Sowieckiego, a było to już za rządów Chruszczowa, był fetowany jak bohater narodowy. Nadano mu najwyższe odznaczenia państwowe.

Na koniec jeden ciekawy szczegół – Mercader mógł Trockiego zastrzelić, miał zresztą przy sobie pistolet. Znacznie łatwiej również zabić człowieka z broni palnej. Po prostu naciska się język spustowy i robota wykonana. Rozłupanie komuś czaszki czekanem wymaga zaś żelaznych nerwów. To rzecz bardzo nieprzyjemna, nawet dla komunisty. Moim zdaniem to nie Mercader wybrał więc sposób egzekucji Trockiego. Zrobił to Stalin.

Są bowiem dwa sposoby na dokonanie politycznego morderstwa. Pierwszy – po cichu. Najlepiej wówczas upozorować wypadek, tak żeby nikt się nie zorientował, że człowiek został wyeliminowany. Drugi sposób to zrobić to jak najbardziej spektakularnie i drastycznie. Niemal na oczach kamer i w blasku fleszy. Tak właśnie zginął Trocki. Był to sygnał wysłany do wszystkich wrogów Stalina: „Dopadnę was wszędzie, nigdy i nigdzie nie będziecie bezpieczni. A wasza śmierć będzie bolesna”.

Michaił
Tuchaczewski

W 1937 roku Józef Stalin wymordował olbrzymią część korpusu oficerskiego Armii Czerwonej. Ta wielka czystka w wojsku wciąż wywołuje olbrzymie kontrowersje i spory. Na ogół tłumaczy się ją szaleństwem sowieckiego dyktatora: Stalin, owładnięty manią prześladowczą oraz krwiożerczym instynktem, wpadł w amok i nie wiedzieć czemu skrócił o głowę kwiat bolszewickiej generalicji. Ten bezsensowny mord miał się zemścić podczas II wojny światowej.

Ja mam w tej sprawie pogląd odwrotny. Wielka czystka w wojsku nie była żadnym szaleństwem, ale dokładnie przemyślanym, racjonalnym działaniem. Nie wypływała z żadnego obłędu Stalina, ale z zimnej kalkulacji. Weźmy najsłynniejszą ofiarę tej czystki – marszałka Michaiła Tuchaczewskiego, „wielkiego bohatera rewolucji”. Wszyscy mówią, że był to genialny dowódca i znakomity strateg. Ja zaś mówię: to był partacz.

Jedyną wojnę, jaką toczył z równorzędnym przeciwnikiem – czyli z marszałkiem Piłsudskim w 1920 roku – przegrał z kretesem. Choć miał ambicję podbić całą Europę, musiał uciekać już spod Warszawy. Jedyny swój sukces militarny osiągnął zaś w walce ze zbuntowanymi mużykami z Tambowszczyzny w 1921 roku. Tuchaczewski wydusił gazem całe rosyjskie wioski, mordował zakładników, kobiety i dzieci. Był więc nie tylko fatalnym dowódcą, ale także zbrodniarzem.

Podobne kompetencje mieli i inni bolszewiccy dowódcy, którzy padli ofiarą czystki w 1937 roku. Ludzie ci intelektualnie byli troglodytami. Wystarczy przeczytać protokoły ich przesłuchań, gdy już dostali się w tryby NKWD. Był wśród nich na przykład słynny generał i członek rządu Lenina, pomińmy przez litość jego nazwisko, któremu postawiono zarzut szpiegowania na rzecz Ameryki.

MICHAIŁ TUCHACZEWSKI (U DOŁU PO LEWEJ), NAJSŁYNNIEJSZA OFIARA WIELKIEJ CZYSTKI W SOWIECKIEJ ARMII. ÓW WIELKI STRATEG JEDYNĄ WOJNĘ, JAKĄ TOCZYŁ Z RÓWNORZĘDNYM PRZECIWNIKIEM – CZYLI Z MARSZAŁKIEM PIŁSUDSKIM W 1920 ROKU – PRZEGRAŁ Z KRETESEM.
© Corbis/FotoChannels

– Jak ja mogę być szpiegiem amerykańskim, obywatelu śledczy? Przecież ja nawet nie mówię w języku amerykańskim – bronił się ów generał.

Wyobrażają sobie państwo coś takiego? Ten człowiek nie tylko był czołowym dowódcą wielkiej armii, ale do tego ministrem. I nie tylko nie wiedział, jakim językiem posługują się Amerykanie, ale i nie przyszło mu do głowy, że wcale nie trzeba go znać, żeby zostać amerykańskim szpiegiem. Przecież werbujący go rzekomo Amerykanin mógł władać rosyjskim.

Korpus oficerski Armii Czerwonej był korpusem rewolucyjnym. Składał się z wojskowych dyletantów, którzy robili zawrotne kariery podczas wojny domowej. Specyfika tamtego konfliktu polegała na tym, że szeregowy marynarz czy kapral piechoty – jeżeli był dobrym bolszewikiem – mógł z dnia na dzień dostać nominację generalską. Tacy dowódcy mogli pokonać „białych” – a i to ledwo – ale podbój całej Europy był zadaniem znacznie przekraczającym ich możliwości.

Czystka w wojsku była tylko jednym z elementów wielkich przygotowań do wojny rewolucyjnej, którą planował Stalin. Elementem przygotowań do opanowania świata. Miejsce zlikwidowanych domorosłych dowódców z czasów rewolucji bolszewickiej i wojny domowej zajęli młodzi oficerowie, którzy zdążyli w latach dwudziestych i trzydziestych ukończyć bolszewickie akademie wojskowe.

I nabrać niezbędnego doświadczenia, przechodząc przez wszystkie szczeble drabiny służbowej. Od dowódcy plutonu przez dowódcę kompanii, dowódcę batalionu, dowódcę pułku, brygady, dywizji, korpusu, armii, okręgu wojskowego i wreszcie dowódcę frontu. A Tuchaczewski? Był zwykłym oficerem niskiego szczebla, który od razu dostał od bolszewików armię.

Nie, Stalin nie mógł z marszałkiem, który w 1920 roku nie zdołał pokonać świeżo powstałej Polski, iść na podbój Europy.

Tak samo zresztą postąpił Dżyngis-chan. Gdy w jego umyśle zrodził się pomysł podbicia świata, zaczął od wymordowania swoich dotychczasowych dzikich i niesubordynowanych plemiennych dowódców. Potrzebował bowiem dyscypliny. To samo zrobił potem Iwan Groźny, a także Piotr Wielki, gdy zabrał się do wielkiego dzieła przeobrażenia Rosji. Wtedy także poleciały głowy bojarów. Stalin tylko wszedł w buty swoich wielkich poprzedników.

U

jak Układ Warszawski

Układ Warszawski

Często ludzie mnie pytają, czy służby specjalne demoludów – PRL, NRD, komunistycznej Czechosłowacji – były samodzielne, czy po prostu stanowiły obcojęzyczne wydziały KGB. Podaję wtedy przykład z „innej branży”. Otóż 14 maja 1955 roku podpisany został Układ Warszawski. Nazwa miała świadczyć o tym, że Związek Sowiecki nie jest wcale dominującym elementem bloku komunistycznego. W końcu nie był to Układ Moskiewski.

Układem Warszawskim zarządzał rodzaj komitetu złożonego z ministrów obrony demoludów. Ale ich szefem, głównym dowódcą, był… wiceminister obrony Związku Sowieckiego. I na takiej samej zasadzie działało to we wszelkich innych instytucjach bloku. Moskwa była totalnym hegemonem, to ona wydawała rozkazy. W służbach ta podległość była wyjątkowo ściśle przestrzegana. Dlaczego? Bo służby były najważniejsze.

Wszystko zaczęło się w latach 1944–1945, gdy Armia Czerwona uciemiężyła (w normalnym języku) lub – jak kto woli – „wyzwoliła” (w komunistycznej nowomowie) kraje Europy Środkowej. Nawiasem mówiąc, zawsze protestuję, gdy ktoś nazywa Polskę, Węgry, Rumunię czy Słowację Europą Wschodnią. To oczywiście Europa Środkowa. Europa Wschodnia rozciąga się nieco dalej w stronę Uralu.

Wracając jednak do zakończenia II wojny światowej – we wszystkich krajach, które znalazły się pod okupacją, Sowieci natychmiast zakładali dwie instytucje: partię komunistyczną i bezpiekę. Obie powstawały na podobieństwo pierwowzorów – KPZS i NKWD. I były od tych pierwowzorów całkowicie uzależnione. Na przykład w Polsce cały ten układ zainstalował generał Iwan Sierow. Ten sam, który cztery lata wcześniej przeprowadził operację katyńską.

UKŁADEM WARSZAWSKIM ZARZĄDZAŁ RODZAJ KOMITETU MINISTRÓW OBRONY DEMOLUDÓW. ALE ICH SZEFEM, GŁÓWNYM DOWÓDCĄ, BYŁ… WICEMINISTER OBRONY ZWIĄZKU SOWIECKIEGO. NA ZDJĘCIU, OD PRAWEJ, GENERAŁOWIE HOFFMANN I JARUZELSKI ORAZ MARSZAŁEK KULIKOW, NACZELNY DOWÓDCA UW W LATACH 1976–1989.
© Getty Images

Tym razem miał za zadanie ujarzmić Polskę i w tym celu stworzyć na jej terenie uzależnioną od Moskwy bezpiekę. Na początku w każdym wydziale i departamencie UB znajdował się sowiecki „doradca”, który w praktyce o wszystkim decydował. Potem, gdy minęło około dziesięciu lat, nie było to już potrzebne. Sowieci wychowali sobie własnych polskich „specjalistów”. Zwerbowano ich na ogół podczas studiów w Związku Sowieckim.

Często mówi się, że moskiewskie uczelnie wyższe dały edukację komunistycznym przywódcom innych krajów. Tymczasem to nie była żadna edukacja. Moskwa była filtrem. Wszyscy obcokrajowcy, którzy do niej przyjeżdżali, natychmiast poddawani byli ścisłej inwigilacji. Następnie NKWD – a później KGB – spokojnie czekał, aż ryba wpadnie w zarzuconą sieć.

Każdy ma bowiem jakąś słabość. Jeden lubi wypić, inny lubi narkotyki. Jeden lubi dziewczynki, drugi chłopców. Jeden jest fanatycznym marksistą, inny przeciwnie – komuny w głębi serca nienawidzi. Podczas kilkuletnich studiów w Moskwie prędzej czy później człowiek musiał ujawnić swoją słabość. I właśnie na to czyhali Sowieci. Po zwerbowaniu i powrocie do swoich krajów ludzie ci byli już bezwzględnie wierni Wielkiemu Bratu.

I zapewniali mu kontrolę nad satelitami.

Czy to znaczy, że do dziś każdy dyplomata, oficer czy polityk z krajów byłej „demokracji ludowej”, który uczył się w Moskwie, jest agentem Rosji? Oczywiście nie każdy. Ale prawdopodobieństwo, że dla niej pracuje, jest olbrzymie. Takim ludziom należy się bardzo dokładnie przyglądać. Ja na miejscu Polaków do ważniejszych tajemnic bym ich nie dopuszczał.

Przekonanie, że agenci rosyjscy działają tylko w partiach postkomunistycznych i lewicowych, to naiwność. Jest odwrotnie. Odkąd powstały sowieckie tajne służby, starały się one przede wszystkim zinfiltrować wroga. W latach dwudziestych emigracyjne organizacje białogwardyjskie, podczas II wojny światowej Armię Krajową, brytyjski wywiad czy służby specjalne III Rzeszy. A w latach osiemdziesiątych organizacje opozycyjne, na czele z „Solidarnością”.

Cel zawsze był ten sam – totalna penetracja i przejęcie kontroli nad nieprzyjacielem. Moskiewskie służby tak samo działają do dziś. Skutecznych metod się nie zmienia.

W

jak Własow, Wysocki, Wyszyński, „wyzwolicielka”

Andriej
Własow

W 1940 roku w Armii Czerwonej były 303 dywizje. Najlepszą z nich była 99. Dywizja Piechoty. Dowodził nią generał Andriej Andriejewicz Własow. Był to więc dowódca znakomity. Potwierdziło się to podczas wojny z Niemcami. Najpierw Własow walczył z nacierającym Wehrmachtem pod Lwowem, a potem skierowano go do Kijowa. Problem polegał na tym, że nie czekała tam na niego żadna armia. Towarzysz Stalin kazał mu tę armię stworzyć. I Własow to zrobił.

Wyciągnął gryzipiórków z biur, kadetów ze szkół wojskowych, rannych z lazaretów. Z tą naprędce skleconą armią – nadano jej numer 37 – dokonał cudów w walce z nacierającymi Niemcami. A proszę pamiętać, że pierwsze miesiące operacji „Barbarossa” to całkowity pogrom Armii Czerwonej. Kolejne sowieckie dywizje były rozbijane w puch i nawet nie próbowały walczyć z Niemcami.

Tymczasem żołnierze Własowa się bili. I w wielkiej bitwie o Kijów stawiali opór Niemcom przez siedemdziesiąt jeden dni, zatrzymując na tym odcinku machinę wojenną Wehrmachtu. To było coś nie do pomyślenia, całkowity ewenement. Proszę mi wybaczyć, ale muszę w tym miejscu uczynić wtręt osobisty. Otóż mój ojciec bił się w tej bitwie pod komendą Własowa. Dostał za to nawet później Order Obrońców Kijowa. Order ten przechowuję do dziś.

Wracając jednak do Własowa – Stalin nie mógł nie dostrzec, jak świetnie spisuje się ten dowódca. I gdy Niemcy podeszli pod Moskwę, sprowadził go do obrony stolicy. Znowu Własow spisał się na medal. Jak wiadomo, Niemcom nie udało się zdobyć Moskwy i bolszewizm ocalał. Swoim zmysłem operacyjnym i umiejętnościami dowódczymi Własow znacznie przewyższał innych ówczesnych sowieckich najwyższych dowódców, na czele z Żukowem, Goworowem i Rokossowskim.

ANDRIEJ WŁASOW (W PŁASZCZU, PODCZAS PRZEGLĄDU ODDZIAŁU ROA) ZMYSŁEM OPERACYJNYM I UMIEJĘTNOŚCIAMI DOWÓDCZYMI ZNACZNIE PRZEWYŻSZAŁ INNYCH SOWIECKICH GENERAŁÓW, NA CZELE Z ŻUKOWEM, GOWOROWEM I ROKOSSOWSKIM.
Narodowe Archiwum Cyfrowe

Był również popularny wśród żołnierzy. Śpiewano o nim spontanicznie układane piosenki, co w warunkach sowieckich było bardzo nietypowe. Wreszcie dostał zadanie niemal niewykonalne. Stalin postawił go na czele 2. Armii Uderzeniowej, która miała odblokować oblężony Leningrad. Armia ta z początku radziła sobie znakomicie. Rozbijała kolejne jednostki niemieckie i wdarła się głęboko w nieprzyjacielskie pozycje.

Wiosną 1942 roku zaczął się jednak dramat. Otóż do armii, która zapędziła się tak daleko, przestały docierać dostawy żywności, a w spustoszonym kraju nie było niczego do jedzenia. Żołnierze umierali z głodu, doszło do fali kanibalizmu. Przerażony tym Własow poprosił Stalina, żeby pozwolił mu się nieco wycofać i ratować swoich ludzi. Odpowiedź Stalina była krótka: „Ani kroku w tył. Zdobytego terytorium nigdy nie oddamy”.

Miało to dwa skutki. Po pierwsze, armia przestała istnieć, skończyło się to jej wielkim pogromem. Po drugie, Własow uznał, że tego już za wiele. Stwierdził, że bolszewizm jest najgorszą rzeczą, jaka spotkała Rosjan i Rosję. Osamotniony generał – tylko z jednym żołnierzem ochrony i swoją przyjaciółką – znalazł się w szopie w pewnej rosyjskiej wsi. Tam wydał go Niemcom miejscowy chłop.

Chłopi rosyjscy wciąż bowiem opowiadali się po stronie Niemców. Czerwonych komisarzy, którzy ich przez ćwierć wieku terroryzowali i odebrali im ziemię, nienawidzili z całej duszy.

Znalazłszy się w rękach Niemców, generał Własow wystąpił z projektem powołania do życia Rosyjskiej Armii Wyzwoleńczej (ROA). Wielkiego ruchu, który wykorzystałby wspomniane antysowieckie nastroje Rosjan, ich marzenie o odbudowie utraconej w 1917 roku ojczyzny. Hitler był jednak głupcem. Na wszystkie memoranda Własowa i wspierających go Niemców odpowiadał odmownie, zaślepiony swoimi rasistowskimi, antysłowiańskimi dogmatami.

Nie rozumiał, że Związek Sowiecki można pokonać tylko przy pomocy Rosjan. Gdyby skorzystał z rady Własowa i rzucił hasło oswobodzenia Rosjan spod komunistycznego jarzma, błyskawicznie pokonałby Stalina. On jednak wolał być nowym ciemiężycielem, a nie wyzwolicielem. Własow został zamknięty w areszcie domowym. Führer zmienił zdanie dopiero na przełomie roku 1944 i 1945, gdy sytuacja była już dla Rzeszy beznadziejna.

Na powołanie do życia wielkiej rosyjskiej antykomunistycznej armii było już jednak za późno. Mimo to Własow podjął desperacką próbę. Zaczął formować ROA, ale dzieło to przerwała kapitulacja Niemiec. Słyszałem o oficerach, którzy opuszczali niemieckie obozy jenieckie i dołączyli do niego w kwietniu 1945 roku. A więc wtedy, gdy było już jasne, że sprawa jest przegrana. To dużo mówi o motywacji własowców, o tym, jak ideowi byli to ludzie. Przedstawianie ich jako najemników to niegodziwość.

Własow – wbrew temu, co kłamała sowiecka propaganda – nie był zaprzańcem, zdrajcą i wielbicielem Hitlera. Własow był rosyjskim patriotą, który aby wyzwolić swój naród spod straszliwego czerwonego jarzma, gotów był sprzymierzyć się nawet z diabłem. To Stalin pchnął go w ramiona Hitlera. Nie wolno bowiem zapominać, że najliczniejszą grupę ofiar Związku Sowieckiego stanowili Rosjanie.

Własow i jego ludzie uratowali honor Rosji i sprawili, że możemy wciąż zachować wiarę w Rosjan. Gdyby nie było Własowa i Rosyjskiej Armii Wyzwoleńczej, oznaczałoby to bowiem, że wszyscy Rosjanie są niewolnikami, że naród rosyjski jest narodem posłusznych azjatyckich rabów. Ludzi, których można mordować i poniżać, a oni nie ośmielą się podnieść ręki na swojego ciemiężyciela.

Niestety, historia Własowa skończyła się gorzko. Został schwytany przez bolszewików za cichym przyzwoleniem Amerykanów, którzy – o, głupoto ludzi Zachodu! – uznali go za „zdrajcę” pięknej, demokratycznej, sowieckiej ojczyzny i poczciwego Wujaszka Joego. Wszyscy się spodziewali, że Stalin urządzi mu w Moskwie wielki pokazowy proces, który sowiecka propaganda będzie z triumfem relacjonować na cały świat.

Stało się inaczej. Własow został osądzony potajemnie. Dlaczego? Otóż wszystko wskazuje na to, że wynikało to z jego mężnej postawy w śledztwie. Mimo że był w nim bestialsko katowany, niczego nie podpisał, nie miotał pod swoim adresem samooskarżeń, nie zgodził się ukorzyć przed Stalinem. „Nie poczuwam się do winy. Nienawidzę was i dlatego z wami walczyłem” – powiedział zapewne śledczym. Nie chciał odegrać roli, jaką odegrało tylu słynnych komunistów, którzy podczas procesów pokazowych zachowywali się niegodnie.

Dlatego właśnie 2 sierpnia 1946 roku został potajemnie powieszony na strunie od fortepianu.

Stalin panicznie bał się Własowa. Nawet kiedy generał siedział bezbronny, skatowany w celi śmierci. Andriej Andriejewicz Własow w przeciwieństwie do Adolfa Hitlera wiedział, jak zniszczyć Związek Sowiecki.

Władimir
Wysocki

O ile Gogol był najwybitniejszym rosyjskim prozaikiem, o tyle Wysocki był najwybitniejszym rosyjskim poetą. Każda z jego kilkuset piosenek jest dziełem sztuki. W Związku Sowieckim słuchali go wszyscy: sprzątaczki, urzędnicy, żołnierze, kagebiści i opozycjoniści. Słuchano go w domach, w politbiurze i w kosmosie. Wysockiego słuchałem także ja. Te piosenki, jego muzyka, to część mojego pokoleniowego doświadczenia. Wysocki poruszał pewną wrażliwą strunę w rosyjskiej duszy.

Robiłem w życiu różne rzeczy. Teraz zaś tylko piszę. Książki i artykuły. Aby pisać, muszę być jednak w odpowiednim nastroju. Nic mnie tak nie nastraja jak płyty z piosenkami Wysockiego. Słuchając ich, często o nim myślę. Często myślę o jego tragedii, skończył bowiem jako narkoman. Nieszczęśliwy człowiek.

WYSOCKI PODCZAS PRÓBY HAMLETA W THÉÂTRE NATIONAL DE CHAILLOT W PARYŻU, 1977.
© Corbis/FotoChannels

Andriej
Wyszynski

W Armii Czerwonej istniały olbrzymie związki operacyjne nazywane frontami. Każdy z nich składał się z kilku armii. Pod koniec II wojny światowej Sowieci mieli ich dziesięć. Front Białoruski, Bałtycki, Leningradzki, Karelski i tak dalej. Zachowała się fotografia przedstawiająca wszystkich dowódców frontów. Dwóch z nich – marszałek Leonid Goworow i generał Iwan Bagramian – w czasie wojny domowej walczyło w szeregach białych. Pierwszy był kapitanem u admirała Kołczaka, drugi bił się w armii wolnej Armenii.

Jak to możliwe, że dwadzieścia procent spośród najważniejszych dowódców Armii Czerwonej walczących w tak zwanej Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej było „wrogami ludu”? I to najgorszego sortu, bo białymi oficerami, którzy zabijali bolszewików podczas wojny domowej? Odpowiedź jest prosta. Otóż towarzysz Stalin nie potrzebował ludzi z czystymi biografiami. Takich ludzi towarzysz Stalin mordował. Uwielbiał zaś ludzi, na których miał haki. Takich ludzi mógł bowiem kontrolować.

Modelowym tego przykładem jest Andriej Wyszynski. Sowiecki prokurator, który zasłynął niebywałą krwiożerczością podczas moskiewskich procesów pokazowych w latach trzydziestych. To on był ich głównym reżyserem, on miotał na oskarżonych groteskowe oskarżenia i to on domagał się, aby „strzelać do tych ludzi jak do psów”. Wyszynski działał z całkowitą pogardą dla elementarnych zasad praworządności. Na jedno kiwnięcie palcem Stalina gotów był popełnić każde świństwo.

ANDRIEJ WYSZYNSKI (W ŚRODKU) ZASŁYNĄŁ NIEBYWAŁĄ KRWIOŻERCZOŚCIĄ PODCZAS MOSKIEWSKICH PROCESÓW POKAZOWYCH W LATACH 30. TO ON BYŁ ICH GŁÓWNYM REŻYSEREM, ON MIOTAŁ NA OSKARŻONYCH GROTESKOWE OSKARŻENIA I TO ON DOMAGAŁ SIĘ, ABY „STRZELAĆ DO TYCH LUDZI JAK DO PSÓW”.
© Getty Images

Mało kto wie, że Andriej Wyszynski podczas rewolucji 1917 roku wydał rozkaz aresztowania Włodzimierza Lenina. Był wówczas prokuratorem w Piotrogrodzie, a bolszewicy szykowali się do przeprowadzenia puczu. Cóż za skaza na życiorysie! Wyszynski przez całe późniejsze życie wiedział, że ta sprawa może „przypadkiem” wypłynąć na wierzch. A wówczas jego los byłby straszliwy. Strach przed tym sprawił, że prokurator ów był bezwolnym narzędziem w ręku Stalina.

Wyszynski stał się przez to jedną z najobrzydliwszych, najbardziej przerażających postaci w dziejach Związku Sowieckiego. To, co ten człowiek wyrabiał podczas moskiewskich procesów pokazowych, przerasta ludzkie pojęcie. Potem, zza kulis, kierował sowieckimi prokuratorami biorącymi udział w procesach norymberskich. Tak, tymi samymi, którzy winę za zbrodnię katyńską próbowali zrzucić na Niemców. Był to jego ostateczny upadek, bo przecież z pochodzenia był Polakiem.

Stalin poznał Wyszynskiego jeszcze przed I wojną światową, gdy razem siedzieli w carskim więzieniu w Baku. Stalin jako bolszewik, Wyszynski – mienszewik. Ambitny prawnik już wówczas musiał wywołać zainteresowanie przyszłego tyrana. Dostrzegł w nim cechy, które „dobrze” rokowały na przyszłość. Później zapewne był dumny ze swojej intuicji, ze swojego wyboru. Wyszynski stał się bowiem najwierniejszym sługą i niewolnikiem Stalina.

Dyktator jednak został zamordowany i dla Wyszynskiego zaczęły się problemy. Pełnił on wówczas funkcję przedstawiciela Związku Sowieckiego przy ONZ. Natychmiast po śmierci Stalina dostał z Moskwy wiadomość: „Andriej, wracaj!”. Nie wrócił. Zmarł w 1954 roku w Nowym Jorku. Według oficjalnej wersji wydarzeń doznał zawału serca. Ja jednak wierzę w wersję nieoficjalną: Wyszynski popełnił samobójstwo.

Stało się to po egzekucji Berii i były wszechpotężny prokurator Stalina wiedział, że jeśli wróci do Związku Sowieckiego, czeka go ten sam los. Kula w potylicę. Wolał sam odebrać sobie życie. Wyszynski był nie tylko jednym z największych sowieckich zbrodniarzy. Był również modelowym karierowiczem o giętkim kręgosłupie. Człowiekiem, który dla osobistego interesu potrafi w jednej minucie całkowicie zmienić poglądy. Z bieguna północnego przeskoczyć na południowy.

Jestem pewien, że gdyby wojnę domową wygrali biali, Wyszynski byłby głównym białym prokuratorem, który wnosiłby o karę śmierci dla bolszewików. Gdyby zaś wewnętrzną rywalizację w partii komunistycznej wygrał Trocki, Wyszynski byłby głównym trockistowskim prokuratorem domagającym się kary śmierci dla Stalina i jego zwolenników. Tacy ludzie jak on bez wątpienia potrafią sobie radzić w życiu. Ale nikt nie darzy ich szacunkiem. Budzą obrzydzenie.

„wyzwolicielka”

Propaganda sowiecka, a teraz rosyjska, dowodzi, że Armia Czerwona „wyzwoliła” pół Europy od straszliwych nazistów. Że rozbicie III Rzeszy było olbrzymim sukcesem i zwycięstwem dobra nad złem.

Gdy ktoś jednak powie, że w 1941 roku Armia Czerwona szykowała się do ataku na III Rzeszę, ta sama propaganda nie posiada się z oburzenia. Nie mieliśmy agresywnych zamiarów wobec Niemiec! To Hitler zdradził!

Trochę to nielogiczne. Albo jest się „wyzwolicielem” spod nazistowskiej opresji, albo przyjacielem nazistów, wobec których ma się pokojowe zamiary. Czyli gdyby Hitler nie zaatakował Stalina – można wywnioskować – Związek Sowiecki nie uczestniczyłby w wojnie i nikogo by nie „wyzwolił”. Zachowałby neutralność. Każdy, kto ma jakiekolwiek pojęcie na temat sowieckich realiów, wie, że byłoby to zupełnie niemożliwe.

Z tym sowieckim „wyzwalaniem” to w ogóle ciekawa sprawa. Otóż po tym „wyzwoleniu” połowy Europy Armia Czerwona zapomniała o drobnym szczególe. Zapomniała wrócić do domu. Gdy w 1812 roku Napoleon wycofał się z Rosji, w ślad za nim do Paryża przybyła rosyjska armia. Po obaleniu cesarza wróciła jednak do domu. Gdyby Armii Czerwonej w 1945 roku udało się „wyzwolić” Paryż, opuściłaby go dopiero w 1991 roku.

Tak samo było z Warszawą. Polacy mieli jednak to szczęście, że Armia Czerwona „wyzwalała” ich dwa razy. Najpierw pół Polski w 1939 roku, potem drugie pół w latach 1944–1945. A wy, niewdzięcznicy, nigdy za to nawet nie podziękowaliście towarzyszowi Stalinowi. Mówiąc jednak poważnie – gdy żołnierz sowiecki stawiał nogę na jakimś terytorium, terytorium tego nie oddawał już nigdy.

Celem istnienia Związku Sowieckiego były bowiem podbój i sowietyzacja świata.

Pamiętam, jak kiedyś przyjechałem do Waszyngtonu. Tamtejsi „sowietolodzy” mówili mi, że bolszewicy dawno wyrzekli się ambicji narzucenia swojego systemu całemu światu, że nie ma na to żadnych dowodów.

ROK 1968, CZOŁGI UKŁADU WARSZAWSKIEGO NA ULICACH PRAGI. NAJWIĘKSZYM ZAGROŻENIEM DLA SOWIETÓW BYŁA UTRATA JUŻ ZDOBYTYCH TERYTORIÓW.
© Corbis/FotoChannels

– Tak? – spytałem. – To pojedźmy pod sowiecką ambasadę.

Pojechaliśmy i pokazałem tym panom widniejące na budynku godło Związku Sowieckiego. Kula ziemska, na niej sierp i młot, a ponad nią unosi się czerwona gwiazda.

– Panowie – powiedziałem – bolszewicy naprawdę swoich celów specjalnie nie ukrywają. Ten sam wizerunek macie na każdej sowieckiej monecie, na każdym banknocie.

Moi rozmówcy czuli się zakłopotani.

– Wie pan, jakoś tego nie zauważyliśmy – powiedzieli.

Gdy w latach dwudziestych tworzono komunistyczne imperium, pojawił się pomysł, aby twór ten nazwać Związkiem Socjalistycznych Republik Sowieckich Europy i Azji (ZSRSEIA). Wtedy członkowie bolszewickiego politbiura się oburzyli: „Dlaczego tylko Europy i Azji?!”.

Komuniści zawsze otwarcie mówili i pokazywali, jakie są ich prawdziwe ambicje. Wolny świat tego jednak nie dostrzegał. Albo po prostu nie chciał dostrzegać.

Pamiętają państwo takiego sympatycznego faceta o nazwisku Breżniew? Wszyscy mówili, że Związek Sowiecki za jego czasów nie ma już nic wspólnego ze „strasznym państwem Stalina”, że bolszewicy się ucywilizowali. Otóż za tego Breżniewa Moskwa próbowała eksportować komunistyczną rewolucję do Mozambiku, Angoli, Chile, Egiptu i kilku tuzinów innych państw na całym świecie.

Największym zagrożeniem dla Sowietów była utrata już zdobytych terytoriów. Widać to było choćby w 1968 roku podczas inwazji na Czechosłowację, w której brałem udział jako żołnierz Armii Czerwonej. Moskwa zrozumiała, że jeżeli pozwoli mieszkańcom tego państwa odzyskać prawdziwą wolność (a nie tę sowiecką, pisaną w cudzysłowie), to cały blok się rozsypie. Zaraz odpadną Polska, Węgry, Litwa, Ukraina i kolejne kraje, wszędzie bowiem komunizm był znienawidzony. To tak jak wjeżdżać samochodem na stromiznę oblodzoną górską drogą. Możesz tylko jechać do przodu. Jeżeli się zatrzymasz albo cofniesz, spadniesz w przepaść. Możesz tylko jechać do góry. Zdobywać kolejne metry.

Właśnie dlatego w sierpniu 1968 roku znalazłem się jako „wyzwoliciel” w Czechosłowacji.

Ż

jak Żukow

Gieorgij
Żukow

Według sowieckiej, a później rosyjskiej historiografii marszałek Gieorgij Konstantinowicz Żukow był wielkim bohaterem Wielkiej Wojny Ojczyźnianej. Był znakomitym dowódcą i nieskazitelnym rycerzem rewolucji. Wszystko to jest bzdurą.

Zacznijmy od początku. Pierwsze odznaczenie Żukow dostał w czasie wojny domowej. Ale nie za walkę z białymi, tylko za masakrowanie chłopów w guberni tambowskiej. Bolszewicy używali tam wówczas gazów bojowych i mordowali zakładników. Ostatni raz odznaczony został zaś w grudniu 1956 roku. Tym razem uhonorowano go za „wspaniałe zwycięstwo nad siłami kontrrewolucji” na Węgrzech.

Tak właśnie przebiegała kariera Żukowa. Nie był to żaden wybitny żołnierz, był to bolszewicki bandzior.

Pierwszą poważną walką Żukowa była konfrontacja z japońską Armią Kwantuńską nad rzeką Chałchyn-goł w 1939 roku. Otóż Stalin wysłał wówczas do Żukowa szefa sowieckiego związku pisarzy Władimira Stawskiego. Miał on sprawdzić, co się dzieje w sowieckiej armii, i ocenić to oczami cywila. Zszokowany Stawski szybko wysłał do Stalina raport – przez 104 dni Żukow podpisał 600 wyroków śmierci. Czyli blisko sześć dziennie.

I nie były to wyroki na szeregowych czy kaprali (Żukow płotkami się nie zajmował), ale na oficerów Armii Czerwonej. Można więc sobie tylko wyobrazić, ilu żołnierzy rozstrzelały plutony egzekucyjne w jego armii. Toteż zwycięstwo nad Japończykami wzbudza również sporo wątpliwości, a konkretnie: czy rzeczywiście było jego zasługą.

Otóż Żukow w swoich wspomnieniach przytacza nazwiska nawet najmniej ważnych mongolskich żołnierzy, którzy służyli pod jego komendą. Pisze na przykład, że mongolski porucznik o takim a takim nazwisku, w takim a takim czołgu, dokonał takiego a takiego bohaterskiego czynu. Jak więc widać, miał fenomenalną pamięć. W swoich pamiętnikach „zapomniał” jednak wspomnieć o… szefie swojego sztabu spod Chałchyn-goł. A więc o autorze zrealizowanego wówczas planu operacyjnego.

Dziwne, prawda? Oczywiście to ten człowiek był prawdziwym ojcem zwycięstwa nad Armią Kwantuńską. Żukow był zaś oficerem beznadziejnym. Skąd więc tak zawrotna kariera? Wytłumaczył to kiedyś marszałek Konstanty Rokossowski, który zdradził tajemnicę kariery Żukowa. Otóż był to tak fatalny dowódca – a do tego prywatnie człowiek nie do zniesienia – że każde jego pojawienie się w podległych mu formacjach wywoływało panikę.

Co mu tym razem strzeli do głowy? – zastanawiali się oficerowie. Naturalnie więc starali się go natychmiast pozbyć. A mogli to zrobić, tylko załatwiając mu awans. Na wyższym stanowisku cała sprawa się jednak powtarzała i tak Żukow piął się po szczeblach kariery. Aż podczas II wojny światowej de facto stał się zastępcą Stalina, drugim człowiekiem w Sowietach. Stalin siedział na Kremlu i rządził krajem, a Żukow siedział w sztabie i dowodził armią.

O tym, co wyrabiał podczas II wojny, można by napisać grube tomy. To on wysyłał całe sowieckie dywizje na rzeź. To on stosował „taktykę” polegającą na pędzeniu tysięcy ludzi pod ogień nieprzyjaciela, wierząc, że w ten sposób uda się „nakryć Niemców czapkami”. Był to szczyt prymitywizmu. Kości milionów straconych w ten sposób żołnierzy Armii Czerwonej zalegają do dziś w rosyjskich lasach. Nikt ich nie liczył i nikt nie żałował.

Osobnym tematem są słynne bataliony karne, do których można było dostać się za najmniejsze przewinienia. Oficjalnie służyło w nich 400 tysięcy ludzi. W swojej najnowszej książce, która niedługo zostanie wydana w Polsce, udowadniam, że to nieprawda. Według dokumentów oddziały te były znacznie liczniejsze. A ich żołnierzy traktowano gorzej niż mięso armatnie. Gorzej niż zwierzęta.

Gdy przed sowieckimi pozycjami znajdowało się pole minowe, po prostu kazano im po nim przebiec. Tak wyglądało „rozminowanie” na modłę Żukowa… Odmówić wykonania tego rozkazu żołnierze oczywiście nie mogli. Za ich plecami znajdowały się bowiem oddziały zaporowe NKWD. Pytany o to Żukow nie widział w takich praktykach niczego złego.

24 CZERWCA 1945 ROKU. ŻUKOW NA KREMLU TUŻ PRZED PARADĄ ZWYCIĘSTWA.
© Getty Images

Pewnego razu, przebywając na froncie, Żukow zobaczył, że czołgi stoją przed mostem i czekają, zamiast przez niego przejechać. Przywołał do siebie dowódcę i spytał, dlaczego czołgi stoją. Dowódca odparł, że przez most przenoszeni są właśnie ranni. Żukow wyjął pistolet i zastrzelił go na miejscu. Następnie wezwał jego zastępcę. Ten nie miał już podobnych skrupułów i rozkaz wykonał. Czołgi przejechały przez most, rozgniatając rannych na miazgę.

Opowieść o Żukowie nie byłaby pełna, gdyby nie wspomnieć o tym, że był złodziejem. Otóż pod koniec II wojny światowej i po jej zakończeniu wywiózł on z okupowanych Niemiec wręcz bajeczne dobra. Na jednej ze stacji kolejowych enkawudziści zatrzymali kiedyś siedem wagonów pełnych pięknych niemieckich antyków. Okazało się, że to „prywatna przesyłka” marszałka Żukowa.

W Berlinie Żukow obrabował bank centralny, w innym mieście galerie sztuki. Ten prymityw ukradł obrazy mistrzów malarstwa, a nawet starą koronę cesarzowej niemieckiej. Gdy NKWD w 1948 roku poddał go inwigilacji, korzystając z tego, że pojechał do Odessy, przeszukano jego daczę. Okazało się, że w całym domu był tylko jeden jedyny przedmiot sowieckiej produkcji. Wycieraczka.

Wszystko inne wyszabrował w Niemczech. I nie były to rzeczy tanie. Jak wynika z tajnego raportu dla Stalina, funkcjonariusze NKWD znaleźli w domu Żukowa między innymi: 323 futra, 55 obrazów europejskich mistrzów, 44 tapiserie i dywany, 7 skrzyń pełnych zastawy stołowej i serwisów do herbaty, 2 skrzynie srebrnych sztućców, 8 akordeonów, 4 tysiące metrów kwadratowych aksamitu, jedwabiu i innych tkanin.

MICHAŁ ROLA-ŻYMIERSKI, STANISŁAW POPŁAWSKI I GIEORGIJ ŻUKOW NA WARSZAWSKIM LOTNISKU, 1945.
© Getty Images

Do tego olbrzymia liczba drogocennej biżuterii. Niemieckiego pochodzenia były wszystkie meble i książki. Co zabawne, Żukow nie mówił ani nie czytał po niemiecku. Oprawne w skórę woluminy po prostu dobrze wyglądały na półkach. Marszałek miał również 17 pierwszorzędnych sztucerów. Jego żona zaś zawsze woziła ze sobą… walizkę pełną kosztowności. Nosił ją za nią służący, bo była bardzo ciężka.

Oficjalnie mówił o powszechnej równości, a tak naprawdę opływał zagrabione luksusy. Nawet można byłoby mu to wybaczyć, gdyby rzeczywiście był dobrym dowódcą. Niestety był dowódcą fatalnym.

Żukow był głupcem i tą głupotą popisywał się na polu bitwy. Przykład? Na froncie leningradzkim wydał kiedyś rozkaz, w którym zapowiedział, że członkowie rodzin żołnierzy schwytanych przez Niemców zostaną wzięci na zakładników i zamordowani.

To już nie była zbrodnia, to był idiotyzm. Gdy wiadomość ta dotarła do żołnierzy, natychmiast przestali przekraczać linię frontu. Lotnicy latali od tej pory tylko nad terytorium sowieckim. Nie zapuszczali się na obszary zajęte przez nieprzyjaciela, nie zrzucali na Niemców bomb. Bali się bowiem, że zostaną zestrzeleni i dostaną się do niewoli. Podobnie było z patrolami. Żołnierze twierdzili, że zrobili rekonesans poza linią wroga, a w rzeczywistości siedzieli w krzakach i przeczekiwali parę godzin. Kto by chciał, żeby zastrzelono mu matkę? Skutki rozkazu Żukowa były dla Armii Czerwonej opłakane.

To Żukow, jako szef sztabu Armii Czerwonej, odpowiada za klęskę, którą poniosła ona w 1941 roku po ataku Niemiec. To on tak ją przygotował, że rozpadła się po pierwszym uderzeniu. To on odpowiada za to, że w pierwszych miesiącach wojny Niemcy wzięli cztery miliony jeńców i zdobyli więcej ciężkiego sprzętu, niż przed wojną miał cały Wehrmacht.

Był winny największej porażki, jaką kiedykolwiek w historii wojen poniosła jakakolwiek armia.

Mimo to jest dzisiaj gloryfikowany jako geniusz wojny. To kolejny dowód na to, że w Rosji nie uprawia się dzisiaj historii. W Rosji uprawia się propagandę.

Dobry dowódca dba o życie swoich żołnierzy. Marszałek Związku Sowieckiego Gieorgij Konstantinowicz Żukow, słynny „pogromca Hitlera”, był złym dowódcą.

Na tle tego wszystkiego to, że Żukow czterokrotnie kazał sobie nadać tytuł Bohatera Związku Sowieckiego, zakrawa na ponury żart. Bohaterem można być bowiem tylko pojedynczym. No, od biedy mógłbym zrozumieć, że podwójnym. Jednak poczwórnym?! Dla tego człowieka nie było granic wstydu i pychy. Ci Rosjanie, którzy do dziś uważają go za „geniusza wojny”, albo są głupcami, albo nie znają historii. Czy też raczej nie chcą jej znać.

Od Stalina do Putina
Wywiad Piotra Zychowicza z Wiktorem Suworowem

Piotr Zychowicz: W latach trzydziestych członkowie sowieckiego politbiura z sympatią mówili o pewnej osobie „lodołamacz rewolucji”. Kogo mieli na myśli?

Wiktor Suworow: Adolfa Hitlera.

Dlaczego?

Bo był to jedyny człowiek w Europie Zachodniej zdolny do wywołania II wojny światowej, której tak bardzo pragnął Józef Stalin i reszta bolszewickich przywódców.

Po co im była ta wojna?

Po pierwsze z przyczyn ideologicznych. Jak mawiał Włodzimierz Lenin, „Wojna otwiera drogę do rewolucji, a wojna światowa otwiera drogę do światowej rewolucji”. Ambicją Sowietów było zaś przecież opanowanie całego świata i narzucenie mu swojego obłędnego, ludobójczego systemu. Bez wojny tego celu zrealizować by nie mogli. Po drugie, bolszewicy potrzebowali wielkiego światowego konfliktu z powodów praktycznych.

Jak to?

Bo system komunistyczny na dłuższą metę po prostu nie mógł współistnieć z normalnym światem. Proszę sobie wyobrazić dwa sklepy na jednej ulicy. Jeden to zdezelowana ruina z beznadziejnym towarem, nieprzyjemnymi ekspedientami i gnijącymi śmieciami na podłodze. Do tego jeszcze potwornie wysokie ceny. Drugi to modelowy, zadbany sklep ze świetnym tanim towarem i miłą obsługą. Możliwe są tylko dwa zakończenia tej historii: albo pierwszy sklep splajtuje, albo jego właściciel zakradnie się nocą do drugiego sklepu, obleje go benzyną i puści z dymem.

Rozumiem, że komuniści woleli to drugie rozwiązanie.

Otóż to. Proszę zauważyć, jak straszliwie nieproduktywny był ten system. Weźmy na przykład Niemcy. Kraj ten jest dobrym modelem do porównań, po II wojnie światowej został bowiem podzielony na dwie części. Jedną kapitalistyczną, drugą komunistyczną. Zarówno w RFN, jak i w NRD mieszkali tacy sami Niemcy. Mieli tę samą tradycję, tę samą edukację, tę samą historię, te same triumfy i klęski. A mimo to NRD produkowała trabanty, a RFN – porsche, mercedesy i bmw. Co różniło te niemieckie państwa? System.

Należało więc zniszczyć kapitalizm, żeby ludzie nie mieli porównania?

Właśnie. Pierwszy o II wojnie światowej zaczął mówić Włodzimierz Lenin. Było to w 1916 roku, gdy doszedł do wniosku, że I wojna światowa nie przyniesie światowej rewolucji i trzeba będzie szybko wywołać kolejną. Pierwszą próbę podjął w listopadzie 1918 roku. Gdy cały świat 11 listopada świętował koniec wojny, on pchnął Armię Czerwoną do państw bałtyckich, aby rozpocząć nowy konflikt. Drugą próbę wywołania II wojny światowej bolszewicy podjęli w 1920 roku, gdy zaatakowali Polskę.

Po trupie Polski do europejskiej rewolucji…

Oczywiście. Tu tak naprawdę nie chodziło o was. Mieliście być tylko pierwszym etapem. Płomień rewolucji miał zostać przeniesiony do Niemiec, a następnie od wywołanego tam pożaru miała zapłonąć cała Europa i cały świat. Na szczęście bohaterska armia Józefa Piłsudskiego sprała bolszewików pod Warszawą i plany te musiały zostać odłożone. Przez całe lata dwudzieste i trzydzieste marzono jednak w Moskwie o kolejnej wojnie. Według bolszewików najbardziej prawdopodobne było to, że wywołają ją Niemcy. Kraj najbardziej pokrzywdzony traktatem wersalskim. Dlatego bolszewicy na wszelkie sposoby popierali Niemcy i starali się, aby rosły w siłę. Dlatego w czasach Republiki Weimarskiej szkolili potajemnie na swoim terytorium Reichswehrę. Udostępniali jej czołgi i samoloty.

Hitler był więc dla Moskwy prawdziwym darem niebios.

Tak, Stalin od razu dostrzegł, jaki „potencjał” drzemie w tym obłąkańcu. Zrozumiał, że to właśnie on może się okazać człowiekiem, na którego tak długo czekano na Kremlu. To on miał się stać katalizatorem kolejnej wojny, „lodołamaczem”, który przepłynie przez całą Europę, druzgocząc ją i demolując. Według sowieckich planów Hitler miał rozbić armie innych europejskich mocarstw i samemu się przy tym poważnie osłabić. Dopiero wtedy na arenę dziejów wkroczyłby Związek Sowiecki. Wdarłby się na leżący w gruzach i targany walkami kontynent. I przejechał przez niego jak walec.

To byłby koniec Europy.

Oczywiście. Proszę sobie wyobrazić taką sytuację w latach siedemdziesiątych za czasów Leonida Breżniewa. Trwa zimna wojna, na Kremlu, jak zwykle, sowieckie kierownictwo knuje plany opanowania całej planety. Nie może jednak tego zrobić, bo Armia Czerwona nie miałaby szans w starciu z całym Zachodem. Nagle jednak państwa Zachodu – Francja, Wielka Brytania, Niemcy, Włochy, Japonia i Stany Zjednoczone – rzucają się na siebie, zaczynają się nawzajem niszczyć. To byłaby dla Moskwy wymarzona sytuacja! Taki konflikt otworzyłby drogę do sowieckiego panowania nad światem. Podobnie było w przededniu II wojny światowej.

Hitler rzeczywiście mógł się okazać przydatny do realizacji takich planów.

Oficjalnie komuniści w Niemczech byli śmiertelnymi wrogami narodowych socjalistów. Na ulicach niemieckich miast dochodziło do bójek i dzikich awantur między bojówkami obu frakcji. Ale tak naprawdę Stalin przez cały czas potajemnie popierał Hitlera i robił wszystko, żeby to on doszedł do władzy. W decydujących wyborach – które wyniosły Führera na szczyt – surowo zakazał niemieckim komunistom wchodzenia w koalicję z socjaldemokracją. Mało tego, to właśnie socjaldemokrację kazał im najostrzej zwalczać, to ona miała być największym wrogiem. W efekcie nie było mowy o lewicowej koalicji i władza dostała się w ręce NSDAP. To była robota Kremla.

Stalin wspierał Hitlera, także gdy został on kanclerzem.

Choćby dostarczając mu nikiel – podstawowy komponent do budowy czołgów, samolotów i dział – oraz inne surowce niezbędne do prowadzenia wojny. Do tego paliwo, olbrzymie ilości zboża i innych produktów rolnych. Wyglądało to tak, jakby krzyczał do Hitlera: „Atakuj! Walcz! Niszcz kolejne państwa! I niczym się nie przejmuj. My cię nakarmimy, zaopatrzymy cię we wszystko, czego potrzebujesz!”. A przypominam, że w tym samym czasie obywatele sowieccy głodowali.

Bezpośrednim sposobem na pchnięcie Hitlera do wojny był jednak pakt Ribbentrop–Mołotow.

W 1939 roku, dokonując do spółki z Niemcami rozbioru Polski, Sowiety za jednym zamachem osiągnęły dwa cele. Po pierwsze, wywołały wojnę w Europie. Zgodnie z tym, na co liczył Stalin, agresja 1 września wywołała reakcję łańcuchową. Trzy dni po ataku III Rzeszy na Polskę Niemcom wypowiedziały wojnę Francja i Wielka Brytania. Było tylko kwestią czasu, zanim Włochy i inne liczące się państwa dołączą do wielkiego konfliktu. Tak oto 3 września 1939 roku wojna powszechna, o którą modlono się na Kremlu od dwóch dziesięcioleci, stała się faktem. Hitler wykonał swoje zadanie „lodołamacza rewolucji”. Spełnił pokładane w nim nadzieje i okazał się dobrym bolszewikiem. Stalin był z niego zadowolony.

A drugi cel rozbioru Polski?

Sowiety, dokonując go, zajęły dogodne pozycje do ataku na Europę, który zaplanowany był na drugą fazę wojny, gdy Europa będzie już wyczerpana. Istnienie Polski, która w dwudziestoleciu międzywojennym była państwem buforowym, gwarantowało, że nie dojdzie do konfrontacji Niemiec z Sowietami. Polska blokowała bolszewikom drogę na kontynent, stała na drodze do Niemiec. Jej likwidacja najlepiej więc świadczy o złowrogich intencjach Józefa Stalina. To był tygrys, który z odebranych Polsce ziem wschodnich szykował się do skoku na Europę.

Czyli gdyby nie było paktu Ribbentrop–Mołotow, nie byłoby II wojny światowej?

Bez wątpienia. Po pierwsze, Hitler nie dostałby bowiem od Sowietów surowców strategicznych, bez których nie mógłby prowadzić wojny. Niemcy tych surowców nie mają. Po drugie, Hitler wiedział, że Rzesza nie może prowadzić wojny na dwa fronty. Że taką wojnę musi przegrać. Polskę zaatakował tylko dlatego, że był pewien, iż z pomocą Sowietów błyskawicznie wyeliminuje ją z gry. A potem będzie mógł równie szybko przerzucić siły na Zachód i rozprawić się z Francją i Wielką Brytanią. Chciał niszczyć wrogów po kolei, nie jednocześnie.

I tak też się stało.

Tak – dzięki Stalinowi. Gdyby jednak Stalin powiedział mu w 1939 roku, że nie ma najmniejszego zamiaru pomagać mu w realizacji tego planu, albo wręcz zasugerował, że będzie Polskę wspierał, Hitler musiałby z wojny zrezygnować. Zawiesić swoje zaborcze plany na kołku. Pakowanie się w konflikt na dwa fronty z koalicją anglo-francusko-polską wspieraną przez Związek Sowiecki byłoby bowiem zbyt ryzykowne. Hitler rozumiałby, że bez surowców, otoczony niemal ze wszystkich stron, musiałby taką wojnę przegrać. Stalin nie miał jednak zamiaru chwytać go za rękę, gdy podkładał ogień pod Europę. Mało tego, podał mu zapałki.

Hitler jeszcze raz okazał się „dobrym bolszewikiem”. Paradoksalnie stało się to w czerwcu 1941 roku, gdy Niemcy zaatakowały Związek Sowiecki.

Rzeczywiście, nigdy w dziejach Rosji i chyba żadnego innego kraju na świecie miliony obywateli nie witały najeźdźców jak wyzwolicieli. Samych żołnierzy Armii Czerwonej poddało się Niemcom cztery miliony! To liczba niebywała. Wystarczyło dać tym ludziom do ręki broń i rzucić hasło wyzwolenia Rosji spod bolszewickiego jarzma, aby system komunistyczny zawalił się jak domek z kart. Hitler jednak, zamiast Rosjan wyzwalać, zaczął ich mordować. Stalin, gdy doszły do niego pierwsze informacje o zbrodniczej niemieckiej polityce na terytoriach okupowanych, musiał być zachwycony. Odetchnął z ulgą.

W przeciwieństwie do milionów ludzi uciemiężonych przez komunizm.

Jako młody człowiek studiowałem w akademii wojskowej w Kijowie. Uzyskałem wówczas dostęp do fotografii przedstawiających wkroczenie Niemców do tego miasta w 1941 roku. Przedstawiały zachwycone, rozentuzjazmowane tłumy, które rzucały kwiaty pod gąsienice niemieckich czołgów. Tysiące rozpromienionych twarzy. Kijowianie witali Niemców chlebem i solą, a musi pan wiedzieć, że niemal wszyscy oni mówili wówczas po rosyjsku. Nie było tam żadnych ukraińskich nacjonalistów, takich jak na terenie Galicji czy Wołynia. Hitler, gdyby prowadził rozsądną politykę, mógł mieć tych wszystkich ludzi po swojej stronie…

…był jednak zbyt głupi, aby to zrozumieć.

Tak, to był głupiec wręcz niebywały. Generał Heinz Guderian powiedział kiedyś, że Hitler był takim „geniuszem”, że zapędził Rosjan pod sztandar Stalina. Czyli zrobił coś, co się nie udało bolszewikom przez dwadzieścia cztery lata. To Hitler zamienił początkową klęskę Armii Czerwonej w zwycięską Wielką Wojnę Ojczyźnianą. Ludzie uciemiężeni przez bolszewizm doszli do wniosku, że Sowieci to może i mordercy, ale przynajmniej mówią po rosyjsku. Stalin nas morduje, ale przynajmniej się do nas przy tym uśmiecha. Hitler zaś, patrząc na nas, krzywi się z obrzydzeniem i pogardą.

Guderian był jednym z wielu rozsądnych Niemców, którzy próbowali wpłynąć na Hitlera. Bezskutecznie.

Mówili o tym nie tylko niemieccy oficerowie, lecz również Rosjanie. Choćby generał Michaił Łukin, który latem 1941 roku stoczył z Niemcami zaciętą bitwę pod Smoleńskiem i powstrzymawszy ofensywę Wehrmachtu, zdobył bezcenny czas dla Moskwy. To właśnie on uratował sowiecką stolicę, bijąc się do ostatniego pocisku w bramie smoleńskiej. Podczas bitwy został ranny, a Niemcy byli pod takim wrażeniem jego odwagi, że umieścili go w swoim szpitalu. Tam lekarze musieli mu amputować nogę, a podczas rekonwalescencji odwiedzali go niemieccy dowódcy. Pewnego razu spytali, jaka jest, jego zdaniem, recepta na podbicie Związku Sowieckiego. Spodziewali się otrzymać radę natury militarnej. A on odparł: „Dajtie mużyku ziemlu i on wasz”.

Mądry człowiek.

Tak, i wielki rosyjski patriota. Doskonale rozumiał, że II wojna światowa na froncie wschodnim to starcie dwóch straszliwych tyranów. Że mieszkańcy Europy Wschodniej znaleźli się między młotem a kowadłem. Kiedy pod koniec wojny Niemcy dali wreszcie zielone światło na stworzenie Rosyjskiej Armii Wyzwoleńczej (ROA), jej dowódca, generał Andriej Własow, przyjechał do obozu jenieckiego, w którym siedział Łukin. Poprosił go, aby to on objął dowództwo nad rosyjskimi siłami zbrojnymi. „Andrieju Andriejewiczu” – spytał go Łukin – „czy macie pewność, że gdy pomożemy Niemcom zniszczyć bolszewizm, oni pomogą nam stworzyć wolną Rosję?”. „Nie, nie jestem tego pewien” – odparł Własow. „W takim razie życzę wam powodzenia, róbcie, co uważacie za stosowne, ale ja w to nie wchodzę”.

Myślę, że Hitler nie pokonał Stalina, bo był do niego zbyt podobny. Tak jak on był socjalistą i dlatego nie rozwiązał kołchozów, dlatego też nie zwrócił ludziom zagrabionej przez bolszewików własności prywatnej. Tak jak on miał zbrodniczą naturę, dlatego mordował, zamiast wyzwalać.

To byli dwaj totalitarni bliźniacy. Proszę zwrócić uwagę, jak podobni do siebie byli ci dwaj ludzie.

Hitler miał czerwoną flagę – Stalin miał czerwoną flagę.

Hitler budował socjalizm – Stalin budował socjalizm.

Hitler nienawidził demokracji – Stalin nienawidził demokracji.

Hitler uważał, że to jego socjalizm jest najlepszy – Stalin uważał, że to jego socjalizm jest najlepszy.

Hitler działał w ramach systemu jednopartyjnego – Stalin działał według systemu jednopartyjnego.

Hitler urządzał wielkie partyjne parady – Stalin urządzał wielkie partyjne parady.

Hitler wymordował opozycję wewnętrzną, która oddaliła się od głównej linii partii – Stalin wymordował opozycję wewnętrzną, która oddaliła się od głównej linii partii.

Hitler eksterminował miliony – Stalin eksterminował miliony.

Hitler uwielbiał filmy – Stalin uwielbiał filmy.

Hitler miał Hitlerjugend – Stalin miał Komsomoł.

Hitler miał Gestapo – Stalin miał NKWD.

Hitler miał obozy koncentracyjne – Stalin miał obozy koncentracyjne.

Hitler dla Niemców był człowiekiem z zewnątrz, urodził się w Austrii – Stalin dla Rosjan był człowiekiem z zewnątrz, urodził się w Gruzji.

Hitler próbował zniszczyć Berlin i zbudować monumentalne miasto przyszłości – Stalin próbował zniszczyć Moskwę i zbudować monumentalne miasto przyszłości.

Hitler nosił półwojskowy mundur bez dystynkcji – Stalin nosił półwojskowy mundur bez dystynkcji.

Hitler związał się z dwadzieścia lat od siebie młodszą kuzynką Geli Raubal – Stalin związał się z dwadzieścia lat od siebie młodszą Nadieżdą Alliłujewą.

Geli Raubal popełniła samobójstwo – Nadieżda Alliłujewa popełniła samobójstwo.

Według jednej z teorii to Hitler zastrzelił Raubal – Według jednej z teorii to Stalin zastrzelił Alliłujewą.

Co więc ich różniło?

Jak to co? Kształt wąsów.

No i jeszcze jedno. Stalin II wojnę światową wygrał, a Hitler przegrał.

Ależ było na odwrót.

Słucham…?

Co roku w Moskwie, na placu Czerwonym, obchodzony jest z pompą tak zwany Dzień Zwycięstwa, kuriozalna sowiecka impreza. Jej kuriozalność polega na tym, że świętowane jest wydarzenie, do którego w rzeczywistości nie doszło. Jest propagandowym mitem. Związek Sowiecki bowiem II wojny światowej wcale nie wygrał. On ją przegrał. Ten wielki konflikt zbrojny – całe szczęście – zakończył się dla niego klęską.

Ładna mi klęska. Armia Czerwona puściła z dymem Berlin.

Proszę spojrzeć na ukraińskich nacjonalistów. Można ich kochać albo nienawidzić, ale nie ma wątpliwości, że podczas wojny walczyli pod niebiesko-żółtym sztandarem o niepodległość swojego kraju. Dzisiaj Ukraina jest rzeczywiście niepodległa, flaga ta powiewa nad Kijowem, używa jej ukraińska armia. Spójrzmy na inne narody. Choćby na Rosjan. Rosjanie podczas ostatniej wojny walczyli w szeregach armii Andrieja Własowa pod trójkolorowym sztandarem. Dziś Rosja jaka jest, taka jest, ale istnieje. Nad Kremlem powiewa trójkolorowy sztandar, używa go rosyjska armia. A bolszewicy? Gdzie jest Armia Czerwona, która walczyła podczas II wojny światowej? Nie ma jej. Gdzie jest Związek Sowiecki? Nie ma go. Gdzie jest czerwony sztandar? W muzeum!

Ale Związek Sowiecki upadł w 1991 roku, a my mówimy o II wojnie światowej.

Upadek Sowietów był długim procesem. Los tego państwa został przypieczętowany 22 czerwca 1941 roku, kiedy to rozpoczęła się operacja „Barbarossa”, niemieckie armie przekroczyły sowieckie granice i zdruzgotały Armię Czerwoną. Wtedy zadano bestii śmiertelną ranę. Lata 1941–1991 były już tylko okresem konania, agonią rzężącego zwierza.

To ranne zwierzę nie tylko zniszczyło III Rzeszę, ale i podporządkowało sobie pół Europy.

Zapomniał pan o Chinach. Pół Europy i Chiny. To rzeczywiście spore terytoria. Ale nie dla Związku Sowieckiego! Czymże jest Warszawa, pół Berlina, Praga, Budapeszt i Wilno, gdy chce się podbić cały świat?

Taki cel postawił sobie Stalin podczas II wojny światowej?

Oczywiście. Stalin był ideowym bolszewikiem. Chciał „uszczęśliwić” systemem komunistycznym całą ludzkość. Taki był sens istnienia Związku Sowieckiego. Tak jak mówiłem, Stalin zdawał sobie zresztą sprawę, że ten kraj – państwo permanentnego ucisku i nierentownego systemu gospodarczego – na dłuższą metę nie będzie mógł istnieć w otoczeniu wolnych krajów kapitalistycznych. Że prędzej czy później ten potworny, nieudany eksperyment, który nie mógł konkurować z normalnymi państwami, się załamie. Jedynym sposobem na przetrwanie było dalsze jego rozszerzanie za pomocą siły. Dlatego właśnie Sowieci przygotowali największą, najpotężniejszą armię inwazyjną świata. I zamierzali ją rzucić na pogrążoną w wojnie Europę. Przejechać się po niej jak walec.

To co by było, gdyby Hitler nie zaatakował Stalina?

Stalin zaatakowałby Hitlera.

Nie miałby chyba większych szans w starciu z potęgą Wehrmachtu.

Przeciwnie. To byłby spektakularny Blitzkrieg Armii Czerwonej, Wehrmacht z cała jego potęgą zostałby zmiażdżony. A bolszewicy wkroczyliby do Berlina.

Brzmi fantastycznie.

Proszę podać mi kartkę papieru, narysuję to panu. Sytuacja w przededniu wybuchu wojny wyglądała mniej więcej tak:

Linia pośrodku to granica między Niemcami a Związkiem Sowieckim. Po prawej, zaznaczone krzyżykami, ma pan wojska sowieckie. Wystarczyło, żeby Niemcy zaatakowali tak…

…żeby okrążyć Armię Czerwoną i całkowicie ją zniszczyć. Właśnie tak się stało. Pierwsze tygodnie wojny zakończyły się pogromem armii Stalina. Ale problem polega na tym, że niemiecka armia znajdowała się w takiej samej sytuacji strategicznej jak Armia Czerwona…

Wystarczyło więc, żeby to Sowieci zaatakowali pierwsi, i to oni okrążyliby i zniszczyli niemieckie armie.

Doszłoby do dwóch olbrzymich Stalingradów w 1941 roku, i to w pobliżu granic Rzeszy. To byłby koniec Adolfa Hitlera i jego imperium.

Ale przecież, mimo że w lecie 1941 roku Wehrmacht rozbił Armię Czerwoną, nie oznaczało to od razu końca Stalina.

Różnica polega na tym, że o ile za rozbitymi w 1941 roku sowieckimi armiami znajdowały się kolejne, o tyle Niemcy za plecami nie mieli już nic. Hitler rzucił do ataku na Związek Sowiecki wszystko, co miał. Gdyby Armii Czerwonej udało się rozbić armie skoncentrowane na granicy, droga do oddalonego zaledwie o kilkaset kilometrów Berlina stanęłaby przed Stalinem otworem.

Oczywiście przetoczyłoby się to wszystko przez Polskę.

Tak. I obawiam się, że Polska zostałaby zdemolowana. Sowiecki plan wyglądał następująco. Najsilniejszą i największą armię ulokowano na południu, w okolicach Lwowa. Miała nacierać na Kraków – z lewej flanki chroniłyby ją góry Czechosłowacji – przekroczyć Wisłę i skręcić na północ. Potem poszłaby korytarzem między Odrą a Wisłą.

Dzięki temu wszystkie niemieckie armie na wschód od Wisły zostałyby odcięte, znalazłyby się w gigantycznym kotle.

Rzeczywiście są jakieś niezbite dowody na to, że Stalin szykował się do ataku?

Niezliczone. Mógłbym je wymieniać godzinami. Weźmy choćby rozmówki niemiecko-rosyjskie dla żołnierzy Armii Czerwonej wydane przed wybuchem wojny z Niemcami. Typowe frazy: Wie heisst diese stadt. Wyobraża pan to sobie? Sowieci bronią się na swoim terytorium, biorą jeńców i pytają, jak się nazywa Smoleńsk czy Kijów? Albo inne przykłady: „Gdzie jest burmistrz tej miejscowości” albo „Gdzie ukrywają się członkowie partii”. (śmiech) A zna pan protokół przesłuchania syna Stalina Jakowa, po tym jak dostał się do niewoli?

Nie.

Jakow był oficerem artylerii, dowodził haubicami. Niemiecki oficer powiedział mu: „Macie świetne działa! Dużo lepsze od naszych. Dlaczego strzelacie nimi tak niedokładnie? W nic nie trafiacie!”. Na co Jakow odpowiedział: „Armaty mamy świetne, ale żeby trafiać, potrzebujemy dokładnych map. Problem polega na tym, że wydano nam tylko mapy Niemiec. Nie mamy map Związku Sowieckiego”. Jedną z takich map mam w swoim archiwum, jest na niej data druku – marzec 1941 roku. Takich map Niemiec wydrukowano cztery miliony. A przecież, jeżeli chcesz bronić Stalingradu, to potrzebujesz mapy Stalingradu, a nie Szczecina.

Wielu historyków uważa, że Armia Czerwona została rozbita w 1941 roku, bo była po prostu źle przygotowana do wojny.

Armia Czerwona rzeczywiście nie była gotowa do wojny. Ale obronnej. Była natomiast świetnie przygotowana do wojny napastniczej. Cała jej doktryna wojenna, wszystkie przygotowania opierały się na założeniu, że to ona atakuje. Dlaczego Niemcy natychmiast zniszczyli całe sowieckie lotnictwo? Bo samoloty stały na lotniskach przy samej granicy. A rozmieszcza się je tak tylko wtedy, gdy samemu chce się zaatakować, żeby móc później wesprzeć z powietrza armie posuwające się w głąb terytorium wroga. To samo dotyczy składów amunicji, stanowisk artyleryjskich, ośrodków dowodzenia, centrów łączności itp. Wszystko to było na samej granicy i zostało unicestwione pierwszego dnia wojny.

Trudno mi uwierzyć, żeby w 1941 roku Armia Czerwona z korpusem oficerskim przetrzebionym podczas czystki była zdolna pokonać Rzeszę u szczytu jej potęgi.

Czystkę przeprowadzono w 1937 i 1938 roku, a w sierpniu 1939 roku Sowieci pod dowództwem Gieorgija Żukowa zniszczyli w brawurowym ataku pod Chałchyn-goł potężną armię japońską. Właśnie ta bitwa, a nie kampania wrześniowa, była pierwszym Blitzkriegiem.

Ale kilka miesięcy później ta sama Armia Czerwona była bezradna wobec malutkiej armii Finlandii.

Jeszcze przed wybuchem wojny sowiecko-fińskiej specjaliści wojskowi mówili, że Linii Mannerheima zniszczyć się nie da. Że z punktu widzenia sztuki wojennej jest to niewykonalne. Armii Czerwonej udało się to zrobić w trzy miesiące. I jak ktoś może mówić, że nie była gotowa do wojny? Gdy słyszę od zachodnich historyków, że kampania fińska była dowodem na słabość armii sowieckiej, odpowiadam: Czy próbowaliście kiedyś forsować gęstą linię leśnych bunkrów i umocnień w trzydziestostopniowym mrozie, w śniegu sięgającym po pachy?

Finowie także walczyli przy trzydziestu stopniach mrozu.

Tak, ale bronili się na stałej linii umocnień. Mieli więc ogrzewane bunkry, schrony, zaopatrzenie, regularne posiłki, cywilne zaplecze. Im te ekstremalne warunki nie doskwierały aż tak jak atakującym krasnoarmiejcom. Pojechałem kiedyś do Finlandii i przeprowadziłem prosty eksperyment. Chciałem sprawdzić, czy zdołam przetrwać jedną noc w zimie w fińskim lesie tylko z butelką wódki i bochenkiem chleba. Oczywiście nie udało się. A nikt do mnie nie strzelał, nie musiałem uważać na miny, na głowę nie sypały mi się pociski artyleryjskie. Tak musieli walczyć Sowieci, a mimo to Armia Czerwona w końcu wygrała tę kampanię. Wie pan, kto ją tak naprawdę przegrał?

Kto?

Hitler. Dając się nabrać, że przedłużające się walki świadczą o słabości bolszewików. Zamiast tego powinien był posłać do Finlandii kompanię Wehrmachtu, żeby sobie trochę powalczyła. Ludzie ci zobaczyliby na miejscu, jak wygląda wojna w takich skrajnych warunkach. Dowiedzieliby się, że aby ją prowadzić, trzeba ciepłych ubrań, białego kamuflażu, nart, specjalnej broni, specjalnej benzyny i tak dalej. Hitler nie wyciągnął z wojny zimowej żadnych wniosków.

Wehrmacht rok później poszedł na Moskwę w letnich mundurach.

Właśnie! Zachodni historycy pytani, dlaczego bolszewicy nie mogli sobie poradzić z Finlandią, mówią, że byli głupi, źle przygotowani i nie potrafili się bić. Pytani, dlaczego Niemcy nie potrafili sobie poradzić z bolszewikami, mówią, że to nie bolszewicy ich pokonali, lecz rosyjska zima. To bardzo zabawne. Oczywiście Sowieci na początku kampanii fińskiej popełnili błędy, ale przynajmniej wyciągnęli z nich odpowiednie wnioski. W przeciwieństwie do Hitlera, który – przepraszam, że to mówię – był skończonym idiotą.

Nie ma za co przepraszać. Hitler, patrząc na to, jak rozegrał kampanię na Wschodzie, naprawdę był idiotą.

(śmiech) On był całkowicie nie przygotowany! Może powinien był przed wojną posłać do Sowietów supertajnego szpiega, który napisałby supertajny raport, w którym poinformowałby Führera, że: 1. Związek Sowiecki to duży kraj, 2. W Związku Sowieckim są ostre zimy, 3. W Związku Sowieckim nie ma dróg, 4. W Związku Sowieckim jest dużo mieszkańców. Wszystkim tym Niemcy byli bowiem zaskoczeni! Ile razy słyszałem, że to nie Sowieci pokonali Wehrmacht, tylko „olbrzymie rosyjskie przestrzenie”. Jeżeli tak, to trzeba było atakować Luksemburg! Czy ci ludzie przed podjęciem decyzji o ataku nie spojrzeli na mapy? To tak, jakbyśmy my we dwóch zdecydowali się na wspinaczkę na Mount Everest. Nie udałoby się to nam i powiedzielibyśmy, że to dlatego, że okazał się za wysoki.

Na kiedy planowali atak?

Z moich wyliczeń wynika, że chcieli uderzyć 6 lipca 1941 roku. Hitler uprzedził więc Stalina o dwa tygodnie i tym samym na zawsze pokrzyżował jego wielkie plany. 22 czerwca 1941 roku złamana została potęga Związku Sowieckiego. Po tym potwornym pogromie Armii Czerwonej w pierwszych tygodniach wojny nigdy już nie stanęła ona na nogi.

Straty były tak duże?

Olbrzymie. Ta armia została niemal unicestwiona. Do niewoli dostały się cztery miliony sowieckich jeńców. Bóg raczy wiedzieć, do dziś nikt tego nie policzył, ilu żołnierzy zginęło. Cała kadrowa armia, złożona z wyszkolonych ludzi, specjalistów znających się na wojennym rzemiośle, przestała istnieć. Kto potem w 1945 roku zajął Berlin? Wojsko złożone ze świeżych poborowych, dyletantów po krótkim przeszkoleniu. Najbardziej wartościowy materiał ludzki został zmieciony z powierzchni ziemi wiosną i latem 1941 roku. Na tym nie koniec: na okupowanych terytoriach Związku Sowieckiego znajdowało się 85 procent sowieckiego przemysłu zbrojeniowego! Wszystko to pracowało dla Niemców, a później zostało zniszczone.

Ale skoro mówi pan, że Sowieci mieli na granicy tak potężną armię, to dlaczego po prostu nie odparli niemieckiego ataku?

Bo z wojskowego punktu widzenia to było niemożliwe! Atak i obrona to dwie różne rzeczy. Armia Czerwona szykowała się do innej wojny. Proszę sobie wyobrazić, że razem studiujemy na uniwersytecie. Czeka nas najważniejszy egzamin w życiu. Powiedzmy z matematyki. Przygotowujemy się do niego bardzo długo, zgłębiamy najgłębsze tajniki tej dziedziny, rozwiązujemy najbardziej skomplikowane zadania. Po wielu miesiącach nauki jesteśmy znakomicie przygotowani, nie ma wątpliwości, że dostaniemy szóstkę, mamy niezawodny plan, jak odpowiadać. Ale nagle przed wejściem na salę egzaminacyjną kierują nas przed inną komisję! Okazuje się, że nie będziemy zdawać egzaminu z matematyki, lecz z anatomii pingwina, o której nie mamy bladego pojęcia. W takiej sytuacji znalazła się Armia Czerwona.

A konkretnie?

Sowieci nie mieli planów prowadzenia wojny obronnej! Szykowali się tylko do ataku. A co więcej, Niemcy zaatakowali ich w najgorszym, z ich punktu widzenia, momencie. W trakcie ostatnich przygotowań do inwazji! Wszystkie bunkry i umocnienia zostały rozebrane, pogranicznicy zwinęli druty kolczaste, nie było żadnych pól minowych. Cały ciężki sprzęt oraz gigantyczne masy wojska były skoncentrowane przy samej granicy. Podczas niemieckiego ataku, który dla szykujących się do inwazji Sowietów był całkowitym zaskoczeniem, wszystko to zostało rozwalone w drobny mak.

Na przykład słynne samoloty, które spłonęły na lotniskach.

Sowieccy piloci nawet nie zdążyli do nich dobiec! Wszystkie zostały rozwalone w pierwszych godzinach wojny. Jaki kraj umieszcza całe swoje lotnictwo pod samą granicą? Pod samym nosem potencjalnego wroga! Jest tylko jedno logiczne wytłumaczenie: te samoloty miały wkrótce wzbić się w niebo, aby bombardować Europę, wspierać wielką lądową inwazję. To samo stało się z gigantycznymi kolumnami czołgów, artylerią i innym ciężkim sprzętem. Wszystko to stało w kupach na granicy i natychmiast po wybuchu wojny zostało spalone. Niemieccy lotnicy sami byli zdumieni, ile sowieckiego sprzętu niszczyli na ziemi.

Hitler miał sporo szczęścia.

Szczęścia? To mało powiedziane. Hitler, dokonując w 1941 roku ataku na Związek Sowiecki, miał najwspanialsze warunki, jakie można sobie wymarzyć. W całej militarnej historii świata żaden wódz, żaden generał nie miał takich warunków. A mimo to skończył, popełniając samobójstwo w swoim bunkrze, a jego kraj – III Rzesza – został zniszczony. Stalin zaś na odwrót: gdy zaczęła się wojna z Niemcami, miał warunki najgorsze z możliwych. A mimo to zdobył Królewiec, Wilno, Warszawę, Pragę, Bukareszt, pół Berlina, a na dodatek Chiny. Wyobraża pan sobie, co by było, gdyby to Stalin zaatakował w dogodnych okolicznościach?

Lizbona?

Otóż to. Przytoczę tu opinię amerykańskiego admirała Jamesa O. Richardsona wygłoszoną na seminarium w San Diego w maju 1941 roku. Powiedział on, że wojna niemiecko-sowiecka jest nieunikniona. „Niewątpliwie duży sukces osiągnie ten, kto pierwszy rozpocznie atak, ponieważ zarówno Wehrmacht, jak i Armia Czerwona są szkolone według idei Blitzkriegu. Jeżeli Stalin niespodziewanie rzuci na Hitlera 200 dywizji i 10 tysięcy czołgów, to Wehrmacht zostanie zmiażdżony i za kilka miesięcy armia Stalina znajdzie się na Gibraltarze. Jeżeli zacznie Hitler, to gdzie się znajdzie po dwóch miesiącach, wie tylko Bóg, ponieważ bez wątpienia utknie na obszarach Rosji”. Ten admirał miał rację. Pomylił się tylko w jednym – Stalin miał dwa razy więcej czołgów.

Czyli podbój całej Europy?

Tak, to byłby Blitzkrieg idealny. Niemcy zostałyby błyskawicznie powalone. Jeżeli chcesz walczyć, potrzebujesz paliwa. Do czołgów, okrętów podwodnych, samolotów, samochodów. Niemcy czerpali paliwo z Rumunii, a wiosną 1941 roku pozycje wyjściowe sowieckich armii znajdowały się o 160 kilometrów od tamtejszego zagłębia. Tamtędy miało pójść jedno z najważniejszych uderzeń i zapewne byłby to cios śmiertelny. Rzesza zostałaby odcięta od paliwa.

A potem?

Potem sowieckie armie zamknęłyby główne niemieckie siły we wspomnianym wielkim kotle na wschód od Wisły i poszłyby na Rzeszę. Berlin zostałby zdobyty bardzo szybko, ale niemiecka stolica byłaby tylko etapem, a nie celem operacji. Po upadku Niemiec kontynent europejski byłby bowiem bezbronny. Europa stałaby otworem. Nie byłoby na jej terytorium – tak jak w 1945 roku, gdy Sowieci rzeczywiście stanęli nad Łabą – Anglików i Amerykanów, z którymi trzeba by się było zmierzyć. Kto miałby więc powstrzymać Stalina przed pójściem dalej i zaniesieniem „płomienia rewolucji” innym narodom Europy? Armia Mussoliniego? Armia państwa Vichy? A może Hiszpania Franco? Wolne żarty. W ciągu kilku miesięcy cała Europa od Warszawy po Lizbonę znalazłaby się w łapach Stalina.

A Wielka Brytania?

W 1940 roku podczas bitwy o Anglię Hitlerowi nie udało się jej podbić. Czy Stalinowi udałoby się to zrobić w 1941 roku? Trudno powiedzieć. Myślę, że raczej wziąłby Brytyjczyków na przetrzymanie, samemu się wzmocnił i prędzej czy później złamałby opór Churchilla. Londyn długo by się nie mógł utrzymać. Przypominam, że Stalin miałby po swojej stronie całe Niemcy z ich gigantycznym potencjałem. To byłaby potworna, straszna siła. Sowieckie Niemcy! Wyobraża pan to sobie?

Tak –NRD.

Właśnie. Tylko że w tej sytuacji do Stalina należałby cały kraj, a nie tylko jego wschodni kawałek. Całe Gestapo stałoby się wydziałem NKWD, tak jak było ze Stasi. Już Goebbels powiedział, że z socjaldemokraty nie sposób zrobić dobrego narodowego socjalisty, ale z komunisty jak najbardziej. Myślę, że ta zasada działała także w drugą stronę. To były dwa bliźniacze systemy, ci ludzie mieli podobną mentalność.

Być może namiestnikiem sowieckich Niemiec, szefem tamtejszego politbiura, zostałby Hitler.

(śmiech) Może i tak. Przypominam, że gdy skończyła się II wojna światowa, Sowieci mieli dziesięć frontów, a te dziesięć frontów miało dziesięciu dowódców. Dwóch z nich podczas wojny domowej walczyło z czerwonymi w szeregach białych. Marszałek Leonid Goworow i generał Iwan Bagramian. A pamięta pan złowrogiego prokuratora Wyszynskiego z procesów pokazowych wielkiej czystki? Przecież ten człowiek za czasu rządu Kierenskiego wydał rozkaz aresztowania Lenina! Stalin często wykorzystywał swoich byłych wrogów, bo miał na nich haki. Najmniejsza niesubordynacja i kula w łeb za stare grzechy. Może więc i Hitler, oczywiście po złożeniu samokrytyki, okazałby się dobrym bolszewikiem (śmiech).

Wróćmy do naszych alternatywnych rozważań. Pada Europa, pada Wielka Brytania… A co ze Stanami Zjednoczonymi?

Ameryka ma naturalne bariery obronne – oceany – potężną flotę i nie mniej potężne lotnictwo strategiczne. Wątpię więc, żeby Stalin po opanowaniu Europy zdobył się na tak szalony czyn i próbował ją z marszu podbić. Akurat w tym punkcie historia potoczyłaby się zapewne tak samo. Czyli między Sowietami a Amerykanami zapanowałaby zimna wojna. Z tą różnicą, że pod okupacją komunistów znajdowałaby się cała Europa, a nie jej połowa. Czyli sprawdziłoby się mniej więcej to, co napisał George Orwell w Roku 1984. W tej sytuacji Sowieci mogliby tylko wspierać lewicowych polityków i rozmaite siły wywrotowe w USA. Na pewno próbowaliby Amerykę rozłożyć od środka, wywołać rozruchy, być może nawet rewolucję, której naturalnie przyszliby z pomocą.

Czyli można powiedzieć, że to Adolf Hitler uratował Europę.

Wiem, że brzmi to okropnie i zaraz się na mnie posypią oskarżenia o neonazizm, gloryfikację III Rzeszy i tym podobne bzdury. Ale niestety taka jest prawda. Hitler uratował Europę. Co nie zmienia faktu, że był to wyjątkowo parszywy typ, straszliwy zbrodniarz. Ale to, że Hitler był kanibalem, nie oznacza od razu, że Stalin był wegetarianinem! Tak już jest, że jeżeli jeden bandyta zabija drugiego bandytę, a przynajmniej poważnie go rani, ograniczając jego możliwości działania, to społeczeństwo powinno się tylko cieszyć. Najgorszym scenariuszem dla świata byłoby zwycięstwo Związku Sowieckiego w II wojnie światowej. Całe szczęście tak się nie stało.

Jednego nie rozumiem. Dlaczego Związek Sowiecki, skoro miał takie zaborcze plany wobec Europy, nie spróbował ich zrealizować po tym, jak wylizał się z wojennych ran? Na przykład w latach pięćdziesiątych czy nawet siedemdziesiątych?

Dlatego, że wtedy było to już niewykonalne! Sowieci stracili najlepszy moment. W roku 1941 nie było bomby atomowej, która mogłaby ich powstrzymać. Nie było NATO. Przeciwnie, narody Europy były zajęte wzajemnym wyrzynaniem się. Na Starym Kontynencie nie było amerykańskich wojsk. Czyż można sobie wyobrazić lepsze warunki do podboju Starego Kontynentu? Po II wojnie światowej ta koniunktura się po prostu skończyła. Gdyby Moskwa zdecydowała się na atak, musiałaby się zmierzyć z całym, zjednoczonym przeciwko niej światem Zachodu. Sowietom pozostało powolne gnicie, które ostatecznie rozłożyło ich imperium w 1991 roku. Przed 22 czerwca 1941 roku mogli oni marzyć o podboju świata, po 22 czerwca 1941 roku – już tylko rewolucjonizować światowe peryferia, Angolę, Chile czy Indonezję. Sen o potędze się skończył. Związek Sowiecki pozostał krokodylem, ale Niemcy wyrwały mu zębiska. A krokodyl bez zębów prędzej czy później musi zdechnąć.

Czyli Związek Sowiecki naprawdę przegrał II wojnę światową.

Oczywiście. Twór, który miał ambicję zawładnąć całym światem, musiał zadowolić się Polską, Czechosłowacją, Węgrami i kilkoma innymi państwami Europy Środkowej. Gdyby Stalinowi udało się zrealizować obłędne komunistyczne plany, byłoby to straszliwe nieszczęście. Nie tylko dla całej ludzkości, ale także dla Rosjan. Przecież ta chora idea światowej rewolucji wykończyła kraj. Szły na nią miliardy, a ludzie głodowali. 9 maja w Rosji obchodzono „Dzień Zwycięstwa”. Bardzo mnie to śmieszy. Prawdziwym zwycięzcą tej wojny był bowiem Hitler.

Ładne mi zwycięstwo. Tysiącletnia Rzesza w gruzach, a on sam, z kulą w czaszce, spalony przez kamratów, wylądował w bezimiennym grobie.

Ale proszę sobie przypomnieć, jakie były wojenne cele Hitlera. Hitler chciał zrobić z Rosji rezerwuar surowców dla Europy. Rosja jest dziś rezerwuarem surowców dla Europy. Hitler chciał wywieźć rosyjskie dziewczyny do burdeli w Rzeszy. Rosyjskie dziewczyny są dziś w niemieckich burdelach. Hitler chciał wymordować rosyjskich mężczyzn. Rosyjscy mężczyźni wymierają, to dziś ginący gatunek. Hitler chciał zniszczyć rosyjską armię. Rosyjska armia nie istnieje. Skoro to Związek Sowiecki wygrał wojnę, to pytam: Gdzie jest ten zwycięzca? Gdzie jest Związek Sowiecki? Nie ma go. A Niemcy są i mają się znakomicie. To kto byłby bardziej zadowolony: Hitler czy Stalin?

Skoro II wojna światowa była dla Związku Sowieckiego porażką, to dlaczego postsowiecki reżim Putina tak się szczyci udziałem w niej?

Bo nie ma nic innego. Zna pan trochę Rosję? Ten kraj z każdym rokiem się degraduje, rozkłada. Moralnie, gospodarczo, demograficznie. Załamał się przemysł zbrojeniowy, lotniczy, samochodowy. Ludzie wymierają, a co bardziej rzutcy i przedsiębiorczy wyjeżdżają za granicę. Wszystko kontroluje mafia, ludzie byłych służb specjalnych i oligarchowie. Odpowiadając na pytanie: Rosja nie ma przed sobą jasnej przyszłości, musi więc się zwracać do jasnej przeszłości. Jej też nie ma, ale przeszłością łatwiej manipulować.

O dzisiejszej Rosji przyjdzie nam jeszcze porozmawiać. Wróćmy jednak do historii. Jedna z pańskich ostatnich książek nosi tytuł Tatiana. Czyżby zmienił pan branżę i zaczął pisać o kobietach?

W pewnym sensie tak. Po rosyjsku, zresztą również po polsku, słowo „bomba” jest rodzaju żeńskiego. A moja książka jest właśnie o bombie. O pocisku nuklearnym RDS-4 Tatiana o mocy 38 kiloton. Czyli mniej więcej tylu, ile miały bomby zrzucone na Hiroszimę i Nagasaki razem wzięte.

Kiedy ta bomba została zrzucona?

14 września 1954 roku. Stało się to w ramach ćwiczeń pod kryptonimem „Snieżok”, zorganizowanych przez marszałka Gieorgija Żukowa, tego samego, który dziesięć lat wcześniej zdobył Berlin.

Co to były za ćwiczenia?

Symulacja przełamania frontu. Doświadczenia II wojny światowej pokazały bowiem, że sprowadza się ona właściwie tylko do jednego: trzeba uderzyć na przeciwnika, przerwać jego linie i wedrzeć się w głąb jego terytorium. Należy w to jednak włożyć olbrzymi wysiłek. Na odcinek przełamania trzeba było sprowadzić po 300–350 dział na kilometr (w sumie 7–8 tysięcy) i zalać nieprzyjaciela lawiną ognia. Po godzinie, dwóch do akcji wkraczały czołgi i tyraliery piechoty poprzedzane potężnym przygotowaniem artyleryjskim. Wszystko to wymagało milionów pocisków, olbrzymich nakładów. Bomba atomowa miała rozwiązać ten problem.

Jak?

Jedna eksplozja i po sprawie. Sowieci rozumowali tak: zrzucamy bombę atomową na wrogie pozycje, obrona przeciwnika przestaje istnieć i przed naszą armią otwiera się prosta droga do wrogiej stolicy. Nikt nie będzie Armii Czerwonej przeszkadzał podczas „wyzwoleńczego marszu”. Właśnie taki wariant wydarzeń miał zostać przećwiczony na manewrach „Snieżok”.

Gdzie je przeprowadzono?

Na poligonie Tockoje nad rzeką Samarą na żyznym południu Rosji.

Na odludziu?

Gdzieżby tam! Na terenie gęsto zaludnionym. W odległości pięciu kilometrów od epicentrum eksplozji znajdowały się wsie Machowka, Orłowka, Iwanowka i Jełszanka. Sześć i pół kilometra od epicentrum stała szkoła podstawowa. We wszystkich tych miejscowościach były otwarte studnie. Mnóstwo trzody chlewnej, uprawy. Ludzie…

Jak to się odbyło?

Przed szóstą rano z lotniska we Władimirowce wystartował bombowiec Tu-4 dowodzony przez majora Wasyla Kutyrczewa. Na osobisty rozkaz Żukowa, który miał kontakt radiowy z majorem, o 9.33 Tatiana została wypuszczona z luku bombowego. Po czterdziestu ośmiu sekundach, na wysokości 350 metrów, nastąpiła eksplozja. Był potworny błysk, zatrzęsła się ziemia, rozległ się huk, od którego pękały bębenki w uszach. A następnie po ziemi przeszła potworna fala uderzeniowa, stapiając i paląc wszystko, co napotkała na swojej drodze. Apokalipsa!

Nad czym eksplodowała Tatiana?

Nad okopami „zachodnich”. Czyli nad rzekomą linią obrony przeciwnika. Ustawiono tam czołgi, transportery opancerzone, zbudowano zasieki. Do środka zamiast żołnierzy wsadzono żywe zwierzęta. Z tego wszystkiego oczywiście nie zostało nic. Wszystko się stopiło. Krajobraz księżycowy.

Co dalej?

Następnie do akcji weszli „wschodni”, czyli CXXVIII Korpus Strzelecki Armii Czerwonej. Wkroczył on na teren uderzenia atomowego, aby dokonać przełamania.

Rozumiem, że to było symulowane przełamanie? Zrobiono to na mapie?

Skądże! 45 tysięcy prawdziwych żołnierzy Armii Czerwonej otrzymało rozkaz wejścia w chmurę radioaktywnego pyłu! W samo epicentrum potężnej nuklearnej eksplozji. Pierwsi żołnierze znaleźli się tam pół godziny po wybuchu. Ludzi tych nie uprzedzono, w czym mają wziąć udział. Uderzenie atomowe miało być symulowane. Tymczasem było prawdziwe…

Co zobaczyli?

Oto cytat ze wspomnień jednego z nich: „Po gęstym lesie dębowym pozostały tylko czarne zgliszcza. Zwęglone kikuty. Sprzęt bojowy – nasz i naszych umownych nieprzyjaciół – stopiony i zgnieciony. Zniknęły okopy i schrony – górna warstwa ziemi jakby się przemieściła. Teren się wyrównał. Widok był upiorny”.

Jak zabezpieczono żołnierzy przed skutkami promieniowania?

Nie zabezpieczono ich w ogóle. Jeden drobny przykład. Wojsko powinno pójść na taką akcję w starych mundurach, które zaraz potem powinny zostać spalone. Tymczasem im wydano nowiutkie mundury w przededniu ćwiczeń… Te nowiutkie mundury zostały napromieniowane i w tych nowiutkich mundurach żołnierze wrócili do koszar oraz dokończyli w nich służbę. Często trwało to kilka lat. To samo z włosami. Żołnierzy powinno się ogolić do gołej skóry po ćwiczeniach, ich zaś ogolono przed ćwiczeniami. Nie odkażono ich, nie umyto. Mało tego, trzymano ich jeszcze przez kilka miesięcy w obozie w pobliżu miejsca eksplozji. Jednym słowem – zgroza!

Jakie były tego skutki?

Straszliwe. Ci ludzie mieli zrujnowane zdrowie. Zaraz po ćwiczeniach niemal wszyscy dostali krwawej biegunki. Potem padli ofiarą chorób popromiennych, straszliwych nowotworów. Wielu zostało wysterylizowanych. Pamiętam, jak już po upadku komunizmu pojechałem na Łotwę i spotkałem się z grupą weteranów, którzy brali udział w operacji „Snieżok”. Oni byli akurat zdrowi, ale ich dzieci urodziły się zdeformowane, poważnie chore.

Czy Związek Sowiecki zapewnił tym ludziom specjalistyczną opiekę medyczną?

Związek Sowiecki się na tych ludzi wypiął. Każdy z nich musiał podpisać zobowiązanie, że przez dwadzieścia pięć lat od ćwiczeń nie piśnie o całej sprawie ani słowa. Konsekwencje złamania tego zobowiązania byłyby straszne. Takim śmiałkiem zająłby się KGB. Ludzie ci zgłaszali się więc do lekarzy, a ci byli bezradni. Pacjenci nie mogli im bowiem powiedzieć, jakie są przyczyny tych chorób.

A po dwudziestu pięciu latach? W roku 1980?

Po dwudziestu pięciu latach wielu już nie żyło. A reszcie po prostu nie uwierzono. Okazało się bowiem, że do dokumentów żołnierzy powpisywano fikcyjne miejsca zakwaterowania. W szpitalach toczyły się więc takie rozmowy:

– Skąd macie tę chorobę?

– We wrześniu 1954 roku zostałem napromieniowany na poligonie Tockoje podczas eksplozji nuklearnej.

– Kłamiecie! W waszych papierach jest wyraźnie napisane, że we wrześniu 1954 roku byliście w koszarach na Syberii. Proszę stąd natychmiast wyjść!

Dla tych ludzi był to dramat. Po prostu im nie wierzono. Zostali potraktowani jak króliki doświadczalne.

Czy oni byli jedynymi ofiarami operacji „Snieżok”?

Nie. Do 45 tysięcy żołnierzy CXXVIII Korpusu Strzeleckiego należy dodać jeszcze kilkadziesiąt tysięcy żołnierzy innych formacji. Lotników, saperów, wojsk, które znajdowały się w pobliżu. Oni również zostali napromieniowani, choć oczywiście nie tak mocno. Najbardziej ucierpieli jednak cywile. Skażone zostały bowiem studnie i ziemia. A ci ludzie musieli tam nadal żyć. Pić tę wodę, jeść warzywa i hodować zwierzęta. Wśród nich również szalały rozmaite potworne choroby, oni również rodzili chore dzieci. I oni również przez państwo sowieckie zostali pozostawieni samym sobie…

Cały komunizm…

A przecież na tym nie koniec. Nie pomyślano, że może się zmienić kierunek wiatru. W efekcie radioaktywna chmura spłynęła na pobliskie miasto Czkałow! Bóg raczy wiedzieć, ilu ludzi zostało tam skażonych. Dzisiaj obrońcy Żukowa twierdzą, że ludziom wypłacono odszkodowania, że ich domy odbudowano, że kogoś tam przesiedlono w nowe miejsce. To wszystko nieprawda. Bolszewicy zawsze wykazywali niebywałą pogardę dla ludzkiego życia. Własnych obywateli traktowali jak śmiecie. Historia Tatiany to tylko jedna z wielu podobnych spraw.

Jak by pan nazwał to, co się stało?

Była to zbrodnia. Zbrodnia z zimną krwią przeciwko własnemu narodowi.

Po co właściwie Żukow przeprowadził te manewry?

Wszystko zaczęło się po śmierci Stalina, w roku 1953. W sowieckim kierownictwie zadano sobie wówczas pytanie: Co dalej? I w trakcie dyskusji doszło do poważnego rozdźwięku. Z jednej strony Beria i Malenkow, z drugiej Chruszczow i partyjny beton.

Na czym polegała ta różnica zdań?

Beria doszedł do wniosku, że komunizm to system skrajnie niewydolny gospodarczo, który nie ma szans w konkurencji z kapitalizmem. Że jeżeli sowieckie kierownictwo będzie się go dalej trzymało, to doprowadzi kraj do katastrofy. Zaproponował więc, by odrzucić komunistyczne dogmaty ekonomiczne. Zachować partię, czerwone sztandary i wszystkie zewnętrzne oznaki komunistycznego systemu, ale zliberalizować gospodarkę.

Czyli model, który zrealizowali ostatnio komuniści chińscy?

Właśnie. Efekty widać gołym okiem. Chiny jeszcze w latach osiemdziesiątych były skrajnie zacofanym, chylącym się ku upadkowi molochem. Dzisiaj, choć formalnie wciąż są krajem komunistycznym, to dzięki uwolnieniu gospodarki stały się globalnym supermocarstwem. Rozglądam się po pokoju, w którym siedzę, i niemal wszystko, co tu widzę, zostało wyprodukowane w Chinach. A nic w Ameryce.

A więc znamy pogląd Berii. Jak sytuację oceniał Chruszczow?

Uważał, że zamiast gonić świat kapitalistyczny, lepiej go sprowadzić do takiego stanu, w jakim znajduje się Związek Sowiecki. Czyli podbić go, narzucić mu komunizm i tym samym zepchnąć w otchłań nędzy. A Żukow utwierdził go w przekonaniu, że to jest możliwe. To właśnie jego głos zadecydował o tym, która koncepcja zwycięży. Beria został aresztowany – to nie przypadek, że aresztowania dokonał właśnie Żukow – wywieziony do aresztu wojskowego i zgładzony. A niemal dokładnie rok po objęciu władzy przez Chruszczowa samolot Tu-4 z Tatianą w luku bombowym wystartował nad poligon Tockoje.

Ćwiczenia te miały być dowodem na to, że Armia Czerwona może opanować Europę?

Tak. Nieprzypadkowo wybrano akurat Tockoje, które znajduje się w części Rosji najbardziej przypominającej Europę Zachodnią, a konkretnie RFN. To miała być symulacja ataku na Stary Kontynent. „Marszu wyzwoleńczego” Armii Czerwonej z Berlina Wschodniego do Lizbony.

A może to była symulacja obronna? Może Żukow się bał, że to Europa Zachodnia zaatakuje Związek Sowiecki?

Nie, to by było nielogiczne. Jeżeli broń nuklearna ma być użyta jako środek odstraszania, to robi się to zupełnie inaczej. Wyobraźmy sobie, że w latach pięćdziesiątych Związek Sowiecki zostałby rzeczywiście zaatakowany przez zjednoczone siły Wielkiej Brytanii, Niemiec Zachodnich i Francji. Wtedy – cóż prostszego? – bolszewicy zrzuciliby bomby atomowe na Londyn, Berlin i Paryż. Do tego na węzły kolejowe i zakłady zbrojeniowe na zapleczu. I byłoby po wojnie. Agresorzy by uciekli.

Czyli sam Związek Sowiecki miał być agresorem.

Bez wątpienia. Uderzenie bombą atomową we front wroga, aby go przełamać i wedrzeć się na jego terytorium, ma sens tylko wtedy, jeżeli to terytorium się chce podbić. Ćwiczenia „Snieżok” posłużyły więc Żukowowi do przekonania Chruszczowa i innych aparatczyków partyjnych, że reformowanie kraju oraz uwolnienie gospodarki jest niepotrzebne. Komunizm co prawda rzeczywiście nie może współistnieć z kapitalizmem, ale nie ma się co tym przejmować. Wkrótce bowiem zaatakujemy oraz podbijemy Zachód i żadnego kapitalizmu nie będzie. Wszędzie wprowadzimy nasze dziadostwo.

Tak się jednak nie stało. Dlaczego?

Bo to od początku był blef. Chruszczow uwierzył w przedstawienie, które pokazał mu na poligonie Tockoje marszałek Żukow. Jednak zrealizowanie takiej operacji było możliwe tylko na ćwiczeniach. W prawdziwej wojnie przełamanie frontu za pomocą sowieckiej broni nuklearnej byłoby nie do zrealizowania.

Jak to?

Po pierwsze bombowiec Tu-4, którym dysponowała Armia Czerwona, był maszyną skrajnie przestarzałą. Po jednym z bombardowań Japonii podczas II wojny światowej amerykański samolot B-29 musiał awaryjnie lądować na terytorium Sowietów. Towarzysz Stalin oczywiście swoim amerykańskim sojusznikom go nie oddał. Kazał natomiast rozebrać go do ostatniej śrubki i skopiować. Tak powstał Tu-4. W roku 1954 był to już latający grat. I w prawdziwej sytuacji bojowej nie miałby najmniejszych szans nadlecieć nad wrogie pozycje. Zostałby błyskawicznie zestrzelony przez znacznie szybsze, nowocześniejsze maszyny nieprzyjaciela.

A gdyby jednak mu się udało?

To wtedy nie trafiłby w cel! W Tockoje, w miejscu, gdzie miał spaść pocisk, rozłożono wielkie białe koło o średnicy 150 metrów. Na środku był zaś gruby, stumetrowy czarny krzyż. Do tego reflektory, które oświetlały cel. A mimo to Tu-4 chybił prawie o 300 metrów! I to za drugim podejściem, bo za pierwszym bomby zrzucić mu się nie udało. Stało się tak, mimo że załoga wielokrotnie przećwiczyła ten lot w tym samym miejscu na „sucho”. Zrzucano wówczas atrapę Tatiany o takiej samej co ona wadze.

W prawdziwej wojnie takich udogodnień rzeczywiście by nie było.

To była wielka pokazówka. W prawdziwej wojnie załoga bombowca widziałaby w dole ciągnące się, zamaskowane okopy. Nie wiedziałaby, gdzie są swoi, a gdzie wróg. Wszystko szare i zielone, żadnych biało-czarnych krzyży. Zresztą – tak jak mówię – wróg by nie pozwolił, aby stary bombowiec z czasów II wojny światowej krążył nad jego pozycjami choćby przez minutę.

No cóż, to dość typowe dla Związku Sowieckiego.

Niestety, był to kraj, w którym wszystko tak działało, a raczej nie działało. Czyli pokazówka, za którą kryły się degrengolada i skrajna niekompetencja. Rok 1954 był dla Związku Sowieckiego przełomowy. Związek Sowiecki stanął na rozstaju dróg. Mógł albo się zreformować, albo wejść na drogę prowadzącą do klęski. Za sprawą Chruszczowa i Żukowa wybrano klęskę. Eksplozja Tatiany była początkiem końca Związku Sowieckiego.

Dlaczego?

Bo przywróciła komunistycznym aparatczykom wiarę w światową rewolucję, którą miała przynieść na swoich bagnetach Armia Czerwona. Wiara w tę iluzję spowodowała, że wszystkie sowieckie nakłady w kolejnych dekadach poszły na zbrojenia. Bolszewicy zaczęli produkować tysiące czołgów i samolotów, wspierać milionami dolarów rewolucjonistów na całym świecie. Tyle że socjalistyczny system – tak jak przewidział Beria – nie mógł udźwignąć takiego obciążenia. Efekt – spektakularny upadek bloku wschodniego na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych. To i tak cud, że trwało to tak długo. Związek Sowiecki został zmiażdżony przez tony broni, którą wyprodukował.

To się tak musiało skończyć.

Musiało. Niedawno była dziewięćdziesiąta szósta rocznica rewolucji październikowej. Niedługo będzie setna. To skłania do refleksji, jak wielka to była tragedia. Bolszewicki pucz roku 1917 był jednym z najczarniejszych dni w dziejach świata. Ten straszliwy eksperyment pochłonął miliony ofiar, sprowadził straszliwe cierpienia na mój kraj. A także na pański kraj i wiele, wiele innych państw na całym świecie. A wszystko to w imię iluzji, najbardziej niedorzecznego absurdu w historii ludzkości.

Co ma pan na myśli?

Podstawowym założeniem komunizmu było stworzenie systemu, który zapewni „każdemu wszystko według jego potrzeb” i w ten sposób zaprowadzi na świecie powszechną szczęśliwość. Problem polegał na tym, że „potrzeby” ludzkie są nieograniczone. Każdy marzy o milionach na koncie, nicnierobieniu, pięknych kobietach i szybkich samochodach. Każdy chce być królem, a nikt nie chce być czyścicielem klozetów. Ponieważ stworzenie systemu, w którym każdy to król, jest niemożliwe, komuniści stworzyli system, w którym sprowadzili wszystkich obywateli do poziomu czyścicieli klozetów.

Poza czerwoną nomenklaturą.

Rzeczywiście, im samym żyło się dobrze. Dlatego są tylko dwie możliwości: każdy przywódca komunistyczny mógł być albo zbrodniarzem, albo idiotą. Idiotą – jeśli wierzył w te wszystkie niedorzeczne hasła. A zbrodniarzem – jeżeli w nie nie wierzył, lecz wprowadzał je w życie. Idiotą był bez wątpienia Chruszczow, a zbrodniarzem Stalin.

Trzeciej możliwości nie było?

Była. Komunista mógł być również zbrodniczym idiotą. I takich było zatrzęsienie.

Dlaczego pułkownik GRU Oleg Władimirowicz Pieńkowski, gdy w maju 1963 roku usłyszał w Moskwie wyrok śmierci, uśmiechnął się od ucha do ucha?

Bo wiedział, że ocalił świat przed zagładą nuklearną. Warto chyba oddać za coś takiego życie.

Co się z nim stało?

Wiele wskazuje na to, że został żywcem wrzucony do pieca hutniczego. Wcześniej poddano go wręcz niewyobrażalnym torturom. „Pracowali nad nim” najlepsi specjaliści Związku Sowieckiego. A w tej dziedzinie akurat Związek Sowiecki miał specjalistów wybitnych.

Kim był Pieńkowski?

Najważniejszym szpiegiem w historii zimnej wojny. Być może najważniejszym szpiegiem w historii świata.

Co go odróżniało od innych tajnych agentów?

To, że nie dostarczył przeciwnikowi informacji na temat rozlokowania kilku dywizji, nie zdradził jakichś tajnych technologii. Pieńkowski przekazał Amerykanom informacje, które powstrzymały prezydenta Johna Kennedy’ego od naciśnięcia atomowego guzika. W ten sposób zapobiegł wojnie nuklearnej między Stanami Zjednoczonymi i Związkiem Sowieckim. A co za tym idzie, ocalił ludzkość. Na czele z Polską, która zostałaby zniszczona w pierwszej kolejności.

Amerykanie dokonaliby atomowego uderzenia na PRL?

Nie ma co do tego żadnych wątpliwości. Gdyby wybuchł konflikt nuklearny między światem kapitalistycznym a blokiem komunistycznym, PRL byłby jednym z pierwszych celów. Na terenie tego kraju, tak jak w NRD, znajdowały się bowiem sowieckie armie szykowane do inwazji na Europę. Przez PRL przebiegały również linie komunikacyjne ciągnące się ze Związku Sowieckiego na Zachód. Najważniejszym węzłem komunikacyjnym była naturalnie Warszawa, która zostałaby zmieciona z powierzchni ziemi w pierwszych godzinach konfliktu. Przez polską stolicę przebiegają najważniejsze z militarnego punktu widzenia drogi i linie kolejowe, znajdują się w niej najważniejsze mosty. Aby to zrozumieć, wystarczy spojrzeć na mapę.

Ale przecież Polacy nie byli w bloku komunistycznym z własnej woli. Byli okupowani przez Sowiety.

Bardzo mi przykro, ale gdyby rozpoczęła się wojna, sentymenty i moralność nie odgrywałyby żadnej roli. Amerykanie mogli dobrze wiedzieć, że polskie społeczeństwo nienawidzi Sowietów. Ba, mogli nawet mieć do Polaków słabość. Gdyby jednak doszło do wojny nuklearnej, nie mieliby wyboru. Po prostu musieliby zbombardować PRL i NRD. Inaczej pozwoliliby wedrzeć się Armii Czerwonej w głąb kontynentu europejskiego. Toteż Polacy także zawdzięczają życie Olegowi Pieńkowskiemu.

Jakie informacje przekazał Amerykanom? Czy świadczyły o tym, że Sowiety są potęgą, z którą nie warto zadzierać?

Odwrotnie! Były to informacje świadczące o tym, że Związek Sowiecki jest słabiutki. Że nie ma z Ameryką szans.

Jak to?

Proszę sobie wyobrazić, że pan i ja jesteśmy amerykańskimi analitykami na początku lat sześćdziesiątych. Naszym zadaniem jest zbieranie informacji o przeciwniku i wyciąganie wniosków. Jest trzecia nad ranem. Przed nami leży stos dokumentów wywiadowczych. Pijemy kawę, palimy papierosy. Oto informacje:

1. Związek Sowiecki wystrzelił pierwszego na świecie sztucznego satelitę na orbitę Ziemi.

2. Związek Sowiecki wystrzelił pierwszego człowieka w kosmos.

3. Związek Sowiecki pierwszy wystrzelił sondę, która dosięgła Księżyca.

4. Związek Sowiecki pierwszy wysłał w kosmos pojazd, który okrążył Księżyc i sfotografował jego drugą stronę.

5. Związek Sowiecki zdetonował najpotężniejszy ładunek nuklearny na świecie, tak zwaną Matkę Diabła.

Jaki z tego wniosek?

Taki, że Związek Sowiecki jest największą rakietową potęgą na świecie.

Taki właśnie wniosek wyciągali Amerykanie! I dlatego reagowali bardzo nerwowo na wszelkie problemy w stosunkach z Sowietami. Obawiali się bowiem, że jeżeli w razie eskalacji konfliktu nie zaatakują błyskawicznie pierwsi i z całą mocą nie uderzą na Związek Sowiecki, to Sowieci zniszczą Amerykę. Przekonanie o sowieckiej potędze powodowało, że Amerykanie gotowi byli podjąć bardzo zdecydowane działania. Tylko że wniosek, który wyciągnęli wówczas amerykańscy analitycy, i wniosek, który kilkadziesiąt lat później wyciągnął pan, jest całkowicie błędny.

Błędny?

Oczywiście. Cały program rakietowy Związku Sowieckiego był na pokaz. To była tylko propaganda, pokazówka. Wszystkie siły szły na osiągnięcie tych jednorazowych, spektakularnych sukcesów. Za tym jednak nic nie stało. Moskwa nie miała produkowanych seryjnie rakiet międzykontynentalnych, nie miała wyrzutni. Jej okręty nosiciele broni nuklearnej nie mogły dopłynąć do wybrzeży USA i odpalić pocisków, a bombowce nie mogły do Ameryki dolecieć. Tak naprawdę Sowiety nie mogły więc wyrządzić Ameryce większej szkody. I właśnie o tym poinformował Amerykanów Pieńkowski.

Po co?

Żeby nie przejmowali się pogróżkami Chruszczowa, który walił butem na sesji ONZ. Pieńkowski powiedział Amerykanom, że nie mają się czego bać. Że w razie eskalacji konfliktu nie muszą reagować nerwowo, bo Sowiety nie mają czym prowadzić wojny nuklearnej i na pewno jej nie wywołają.

Czy Pieńkowski działał sam?

Skądże. Pułkownik GRU nie mógłby sam zorganizować takiej operacji. Nie miał przecież dostępu do wszystkich ważnych informacji. Stała za nim potężna grupa wyższych oficerów armii i służb specjalnych. Gdy Chruszczow zaczął coraz bardziej odrywać się od rzeczywistości i grozić światu wojną nuklearną, oficerowie ci zrozumieli, że Amerykanie – przekonani o olbrzymiej potędze Związku Sowieckiego – mogą zareagować nerwowo i nacisnąć czerwony guzik. Wtedy ze Związku Sowieckiego i połowy świata nie zostałby kamień na kamieniu. Postanowili więc przekazać Amerykanom materiały świadczące o sowieckiej słabości. Na wykonawcę tej misji wybrali pułkownika Pieńkowskiego, bohatera wojny z Niemcami, znakomitego oficera wywiadu wojskowego.

Kto stał na czele tego spisku? Komu świat zawdzięcza ocalenie?

Generałowi Iwanowi Aleksandrowiczowi Sierowowi.

Sierowowi?! Czy pan wie, jaką rolę ten człowiek odegrał w historii Polski?! Był to jeden z największych w historii katów narodu polskiego.

Tak, wiem. Sam w sowieckich archiwach znalazłem informacje świadczące o tym, że Sierow w 1940 roku nadzorował między innymi operację katyńską. Liczba zbrodni popełnionych przez tego czekistę jest olbrzymia. Ma na rękach krew setek tysięcy ludzi. Bez wątpienia był on straszliwym zbrodniarzem. Jednak zbrodniarze też chcą żyć. A Sierow mieszkał w Moskwie, na którą w wypadku wojny atomowej w pierwszej kolejności spadłyby pociski nuklearne. Sierow nie ratował więc świata dlatego, że był dobrym człowiekiem.

W październiku 1962 roku, gdy Chruszczow wysłał na Kubę kilkadziesiąt pocisków nuklearnych, Amerykanie rzeczywiście mogli się poczuć zagrożeni.

I poczuli się. Tak naprawdę jednak zagrożenia nie było. Pociski na Kubie były bowiem niegroźne.

Niegroźne? Przecież w ciągu kilku sekund mogły uderzyć w Waszyngton czy Nowy Jork.

Po odpaleniu – tak. Problem polegał na tym, że ich odpalenie zajmowało wiele godzin. To nie były rakiety gotowe do startu w przygotowanych wcześniej silosach. Gdyby Sowieci chcieli je wystrzelić w Amerykę, musieliby najpierw ustawić wyrzutnie, potem ustawić rakiety na sztorc i je zatankować, potem włączyć cały sprzęt. A przecież Amerykanie mieli tam całkowite panowanie w powietrzu. Wszystko, co działo się na Kubie, widzieli jak na dłoni. Gdyby Sowieci zaczęli szykować rakiety do startu, Amerykanie mieliby wiele czasu na ich zniszczenie. Szanse na to, żeby jakakolwiek rakieta została wystrzelona z Kuby w stronę USA, były równe zeru.

Czegoś tu nie rozumiem. Skoro Amerykanie wiedzieli, że pociski na Kubie są niegroźne, to dlaczego Pieńkowski miał ratować świat?

Po pierwsze dlatego, że to on przekazał Amerykanom wszelkie dane techniczne dotyczące rakiet sowieckich przetransportowanych na Kubę. To on powiedział im, że ich uruchomienie zajmuje wiele czasu. Najważniejsze jest jednak coś innego. Amerykanie obawiali się, że choć wojna może zacząć się od Kuby, to największe zagrożenie będą stanowiły dla nich setki rakiet międzykontynentalnych, które – jak im się wydawało – Sowieci mieli na swoim terytorium. Bali się, że gdy rozpocznie się konflikt, Moskwa natychmiast odpali te pociski. Dlatego, gdyby zdecydowali się na zniszczenie rakiet na Kubie, musieliby jednocześnie zaatakować terytorium sowieckie. Pieńkowski unaocznił im, że żadnego zagrożenia nie ma i podobne działania są niepotrzebne. Że Sowieci nie mają żadnych rakiet międzykontynentalnych, którymi mogliby uderzyć w amerykańskie miasta.

Stąd spokojne zachowanie Kennedy’ego?

Tak. Amerykański prezydent wiedział, że Chruszczow blefuje. Nie przestraszył się i – wbrew namowom wielu doradców – nie nacisnął czerwonego guzika. Kennedy spokojnie przetrzymał wojnę nerwów i postawił Sowietom ultimatum, że jeżeli natychmiast nie wycofają się z wyspy, to zniszczy ich rakiety. Zmusił ich tym do podkulenia ogona i ucieczki z Kuby. Kennedy upokorzył Związek Sowiecki i Chruszczowa. Gdyby Ameryka, dzięki Pieńkowskiemu, nie wiedziała, że komuniści są tacy słabi – najprawdopodobniej wybuchłaby III wojna światowa. Nie podjęłaby ryzyka.

Jak wpadł Pieńkowski?

Według oficjalnej wersji wydarzeń, której do dziś trzymają się rosyjscy historycy, Pieńkowski stał się nieostrożny. Udało się go ponoć namierzyć, gdy nawiązał kontakt z agentem brytyjskiego wywiadu. A raczej agentką. Pieńkowski podobno spotkał się na ulicy z pewną Brytyjką, która pchała przed sobą wózek z dzieckiem, i wręczył jej tajemniczą bombonierkę. Wtedy wkroczyli do akcji obserwujący go czekiści…

Słyszę w pana głosie powątpiewanie.

Słusznie. Cała ta historia to bowiem wielka bzdura. Proszę pamiętać, że KGB nigdy nie mówi prawdy. Nigdy nie zdradza swoich metod działania. Na tym polega praca tajnych służb. Opiera się właśnie na tajności i dezinformacji. Prawda na temat dekonspiracji Pieńkowskiego jest niestety bardzo brutalna. Zdemaskowali go Amerykanie.

Amerykanie?

Tak. Ponieważ Amerykanie byli przekonani, że Sowieci dysponują olbrzymim potencjałem nuklearnym, sami zbroili się po zęby. Lotniskowce, rakiety, bombowce strategiczne, głowice nuklearne, okręty nosiciele broni atomowej. Oczywiście wspaniale napędzało to gospodarkę. Zamówienia Pentagonu wzrastały, produkcja szła pełną parą, co zapewniało setki tysięcy miejsc pracy. Ludzie się bogacili. I nagle pojawił się jakiś Pieńkowski, który powiedział: To wszystko nieprawda. Sowieci nic nie mają. Wszystkie wasze wysiłki są niepotrzebne. Pieńkowski ujawnił więc, że amerykańskie zbrojenia nie mają żadnego sensu.

Wielu ludziom w USA musiało się to nie spodobać.

Delikatnie powiedziane. Wielu ludzi w USA doprowadziło to do czarnej rozpaczy. Postanowili się więc pozbyć Pieńkowskiego. Wystarczył kontrolowany przeciek, szepnięcie kilku słówek sowieckim towarzyszom i KGB bez problemu namierzył kreta.

W swojej książce opisuje pan, jak zarzucono na niego sieć.

To była znakomicie przeprowadzona operacja. Jedna z najbardziej misternych akcji KGB. Majstersztyk, który powinien być analizowany w szkołach służb specjalnych. Pieńkowskiego śledziły dziesiątki ludzi. Codziennie zmieniali ubrania i peruki, żeby pułkownik nie zorientował się, że jest śledzony. Agentami byli wszyscy otaczający go ludzie – sprzedawczynie w sklepie, kierowcy, sprzątaczki, woźni. Pieńkowski mieszkał w bloku dla prominentów nad rzeką Moskwą. KGB wysiedlił rodzinę, która mieszkała nad nim. Wywiercono w podłodze niewielką dziurkę, przez którą dwadzieścia cztery godziny na dobę obserwowano jego gabinet. Gabinet, w którym robił zdjęcia tajnych dokumentów. Podpatrywano go również przez balkon. Jego mieszkanie było regularnie przeszukiwane. Wiedziano o nim wszystko…

Zaskakujące dla wielu czytelników może okazać się to, co napisał pan o dalekosiężnych skutkach działalności Pieńkowskiego. To, że ten człowiek zniszczył Związek Sowiecki.

Komunizm jest systemem, który nie może współistnieć z normalnym światem. Jest to bowiem system permanentnej nędzy, terroru, szarości i beznadziei. Chruszczow nie był oczywiście w stanie naprawić Związku Sowieckiego, bo komunizm jest systemem niereformowalnym, jego treścią jest właśnie permanentna nędza…

…pozostało mu więc podpalić „sklep” sąsiada.

Tak. Ten głupiec naprawdę wierzył, że za pomocą swoich potężnych, a jak wiemy, bezużytecznych bomb zniszczy zgniły świat kapitalistyczny. I rewolucja zatriumfuje na całym globie. Skoro nie można naprawić Związku Sowieckiego, to Związek Sowiecki musi zapanować nad całą planetą. Tak, żeby nikt nie mógł porównywać.

Z tego planu nic nie wyszło.

Nie, i Związek Sowiecki od tego czasu zaczął gnić. Prędzej czy później musiał się zawalić. Nie był w stanie wytrzymać konkurencji z wolnym światem kapitalistycznym. Towarzysz Stalin powtarzał, że Sowiety nie mogą handlować surowcami, bo będzie to początkiem ich końca. Co zrobił Chruszczow po kryzysie kubańskim? Zbudował rurociąg gazowy i zaczął sprzedawać sowieckie zasoby naturalne. Zawalenie się komunizmu było wówczas tylko kwestią czasu. Potrwało to już tylko trzydzieści lat. Była to zasługa Pieńkowskiego.

Wiemy, co się stało z Olegiem Pieńkowskim, a jaką cenę za spisek zapłacił Iwan Sierow?

Potraktowano go dość łagodnie. Został tylko zdegradowany. Pozbawiono go wszelkich wpływów. Gorzej skończyło się to dla innego spiskowca, marszałka Siergieja Siemionowicza Biriuzowa, który dwa lata później zginął w wypadku lotniczym.

Co ciekawe, sprawa źle się skończyła także dla Chruszczowa.

W październiku 1964 roku Chruszczow spędzał urlop na Krymie. Nagle został wezwany na plenum Komitetu Centralnego. Jak to?! Plenum zwołane bez zgody towarzysza Chruszczowa?! Do Moskwy przyjechał wściekły. A tam już był przygotowany pucz. Breżniew i spółka pozbawili go władzy. Uznali, że upokorzenie związane z kryzysem kubańskim było tak wielkie, że Chruszczow nie może już być przywódcą. Świetnie zdawali sobie sprawę, że z jego winy autorytet Związku Sowieckiego legł w gruzach. Że kwestią czasu jest rozpad imperium. Chruszczow musiał za to zapłacić.

Zawsze mnie zastanawiało, dlaczego pozwolono mu żyć. Dlaczego przeżył ten pucz?

Było to konsekwencją umowy, którą zawarli czołowi sowieccy aparatczycy po tym, jak w 1953 roku zabili Berię. Postanowili wówczas, że nie będzie już mordowania ustępujących przywódców. Przywódcy będą odchodzili i usuwali się w cień, nie przeszkadzając następcom. W ten sposób sowiecka rodzina mafijna przyjęła nową zasadę. I pojawiła się nowa funkcja – były przywódca Związku Sowieckiego. Pierwszym człowiekiem, który ją sprawował, był Nikita Siergiejewicz Chruszczow.

Porozmawiajmy teraz o współczesności. Czy powinniśmy bać się Rosji?

Nie, nie ma się czego bać.

Jak to? Przecież Rosja jest w ofensywie! Zdobywa nowe terytoria, terroryzuje świat.

To nic nie znaczy. To tylko przedśmiertelne drgawki. Rosja niedługo przestanie istnieć.

Jak to?

Rosja po prostu zbankrutuje. Czy pan wie, jaka jest kondycja finansowa państwa Władimira Putina? Otóż jest ono zadłużone na miliardy dolarów. Wielkość tego długu jest olbrzymia, przytłaczająca. W ostatnich latach Rosja zajmowała się głównie pożyczaniem pieniędzy na spłatę odsetek od swoich długów. W ten sposób jednak ten dług powiększała. Teraz, po tym, co się stało na Ukrainie, świat nie będzie już tak chętnie dawał Putinowi pieniędzy.

Obawiam się, że ktoś się znajdzie.

Zobaczymy. Nawet jeśli Putinowi uda się jeszcze wyłudzić gdzieś kilka miliardów, niewiele mu to pomoże. To, co się dzieje, zaczyna bowiem przypominać sytuację sprzed katastrofy, do której doszło w 1986 roku na Ukrainie.

Chodzi panu o eksplozję atomową w Czarnobylu?

Tak. Niech pan sobie wyobrazi, że zostajemy obaj zatrudnieni w elektrowni jądrowej. I to od razu jako operatorzy reaktora. Bez niezbędnej wiedzy, bez przeszkolenia. I co robimy? Oczywiście od razu włączamy wszystko na full. Pełna moc! Maszyneria trzęsie się, huczy, wyją turbiny, reaktor się nagrzewa. Wreszcie rozgrzewa się do czerwoności, ryk staje się ogłuszający. Zdajemy sobie wówczas sprawę, do czego doprowadziliśmy, próbujemy więc wyłączyć reaktor. Naciskamy guzik stop, ale on już nie działa. Wymknął się spod kontroli. Efekt może być tylko jeden – wielkie bum! W takiej sytuacji jest właśnie Rosja. Putin rozkręcił spiralę niebywałej agresji, spuścił ze smyczy najgorszy rosyjski szowinizm. On już tego nie kontroluje, co skończy się dla Rosji tragicznie.

Co Putin pomyślał, gdy wieczorem – w dniu, w którym zestrzelony został malezyjski samolot – myjąc zęby, spojrzał w lustro?

Bardzo trudno powiedzieć, co się w nim kryje, rozgryźć jego psychikę. Nie jest to bowiem człowiek normalny. Czy normalny człowiek dałby w ręce skończonych idiotów tak niebezpieczną i zaawansowaną technologicznie broń jak system rakietowy Buk? Przecież to jak dać małpie granat. Najwyraźniej operator rakiet został tylko pobieżnie przeszkolony. Powiedziano mu, jak ma wykryć samolot i jak go zestrzelić. Ale „zapomniano” powiedzieć, jak odróżnić maszynę pasażerską od wojskowej.

A dlaczego Ukraina nie zamknęła przestrzeni powietrznej nad ogarniętym rebelią wschodem kraju?

To zły trop. Kijów jest w tej sprawie zupełnie niewinny. Ukraińcy walczą przeciwko terrorystom, przeciwko separatystom. A więc ludziom uzbrojonym w kałasznikowy i granatniki. Po cóż w takim razie zamykać przestrzeń powietrzną? Z kałasznikowa samolotu pasażerskiego zestrzelić się nie da. Któż w Kijowie mógł się spodziewać, że w rękach separatystów nagle znajdą się potężne rakiety ziemia–powietrze! Broń tę swoim pupilom dał Putin, aby mogli strącać ukraińskie myśliwce. I jeżeli ktoś powinien był zamknąć przestrzeń powietrzną nad wschodnią Ukrainą – to powinien to zrobić on. Powinien powiedzieć: „Drodzy państwo, moi ludzie kontrolują okolice Doniecka. Dałem im rakiety Buk. Proszę więc nie latać nad tym terenem, bo ci kretyni was zestrzelą”. Putin tego nie zrobił i jest odpowiedzialny za tragedię pasażerów malezyjskiego boeinga. Ma na rękach krew kilkudziesięciorga dzieci, które były na pokładzie tego samolotu. Ukraińców o to obwiniać nie można.

To co teraz myśli Putin?

Ostatnio w jego oczach można dostrzec strach. Putin zrozumiał, że jest jak szczur zagoniony do kąta. Po tym, co zrobił na Ukrainie, po zestrzeleniu malezyjskiego samolotu, już nie wybrnie z tego, w co się wpakował. Sprawy zaszły zbyt daleko, Putin przekroczył czerwoną linię. Jeszcze kilka tygodni temu na mundialu w Brazylii obściskiwał się, całował i żartował z Angelą Merkel. To se nevrátí. Niezależnie od jej osobistych poglądów niemiecka kanclerz nie pozwoli już sobie na coś takiego. Gdyby zrobiła niedźwiedzia z Putinem, elektorat by ją zlinczował. Rosyjski prezydent dla Zachodu nie jest już normalnym przywódcą. Jest mordercą. Naprawdę nie chciałbym być teraz w jego skórze…

Ale przecież Putinowi Zachód wybaczył już bardzo dużo. Może wybaczy mu i ten samolot, tych ludzi?

Niestety Zachód do tej pory rzeczywiście był niebywale ustępliwy wobec Rosji. Nie był gotowy zerwać z Putinem. Te wszystkie żałosne rezolucje ONZ, w których bano się wymienić Rosję, to przymykanie oczu na rosyjskie zbrodnie. Na Czeczenię, na katastrofę samolotu z prezydentem Lechem Kaczyńskim na pokładzie. Czy tak będzie i tym razem? Zobaczymy. Wystarczą jednak nawet drobne sankcje – które już powoli są wprowadzane – żeby wywrócić niezwykle kruchą rosyjską gospodarkę. Tam wszystko dosłownie wisi na włosku.

Zachód jest jednak uzależniony od rosyjskiego gazu.

To działa i w drugą stronę. Rosja jest uzależniona od pieniędzy, które za ten gaz dostaje. Weźmy przykład Ukrainy. Kraj ten jest największym odbiorcą rosyjskiego gazu. Kupuje go najwięcej, za dwa razy większe pieniądze niż Wielka Brytania. Mimo że transport gazu na Ukrainę jest bardzo tani, a do Wielkiej Brytanii bardzo drogi. Czyli Ukraina kupuje tani gaz za duże pieniądze, a Wielka Brytania drogi gaz za niewielkie pieniądze. Co powinien zrobić Zachód? Kupować od Rosji tani gaz i nieoficjalnie sprzedawać go Ukrainie. Ukraina zaś powinna przestać kupować gaz bezpośrednio od Rosji. To byłby potężny cios dla Rosji. Być może śmiertelny.

W ogóle chyba gospodarka Rosji jest ściśle powiązana z gospodarką Ukrainy. To jeszcze spuścizna czasów sowieckich.

Na przykład reaktory atomowe. Rosja ma ich sporo, sporo reaktorów buduje również na świecie. W Ameryce Łacińskiej i innych egzotycznych krajach. Moskwa zarabia na tych kontraktach krocie. Problem tylko w tym, że turbiny do tych elektrowni produkowane są na Ukrainie. Prezydent Poroszenko mówi teraz Rosji: Stop! Jakoś przetrwamy bez rosyjskich pieniędzy za te cholerne turbiny. Zobaczymy za to, jak Rosja poradzi sobie bez nich. To także wielka katastrofa dla Moskwy.

A co się dzieje w samej Rosji?

Olbrzymia zmiana nastrojów. Putin jeszcze niedawno był niezwykle popularnym przywódcą, a obecnie jest wręcz znienawidzony. Ludzie chcą spokoju, stabilności. On do niedawna zdawał się to gwarantować. Teraz to, co wyprawia, wywołuje w społeczeństwie niepokój. Co jednak ważniejsze, odwracają się od niego oligarchowie. Niech pan teraz dla odmiany wyobrazi sobie, że nie jesteśmy już operatorami elektrowni atomowej, ale właśnie rosyjskimi oligarchami. Mamy za granicą konta napchane milionami dolarów, mamy wspaniałe pałace w Wielkiej Brytanii i Francji, jachty i baseny. Wokół nas tłumy pięknych modelek, jeździmy lamborghini i jemy homary.

Rozmarzyłem się…

To teraz proszę sobie wyobrazić, że ma pan to wszystko i przez nieodpowiedzialne, ryzykanckie działania jakiegoś faceta może pan to w jednej chwili stracić. Cała ta fortuna, cały ten luksus może zniknąć, a pan zostanie w samych skarpetkach. Rosyjscy oligarchowie swoje olbrzymie pieniądze zarobili nielegalnie, dzięki układom z reżimem Putina i dokonywanym dzięki nim przekrętom. Wtedy oligarchowie go lubili. Obecna polityka towarzysza Putina może zaś doprowadzić do tego, że któregoś dnia do drzwi ich pięknych pałaców na Zachodzie zapuka policja. Rosyjscy miliarderzy zostaną aresztowani, a ich miliardowe konta zamrożone. Pałace z basenami i jachty skonfiskowane. Można sobie tylko wyobrazić, jak oni teraz „kochają” Putina. A jest to w Rosji stronnictwo bardzo wpływowe.

Nawet jeśli zagraniczne aktywa tych ludzi zostaną skonfiskowane, to zostanie im przecież sporo w samej Rosji.

Jak Rosja zacznie się walić – a nie mam wątpliwości, że stanie się to już wkrótce – to oligarchowie natychmiast stracą swoje rosyjskie majątki. Właśnie dlatego ci ludzie przerzucają swoje pieniądze i inwestują za granicą. Wiedzą, że ich ojczyzna to kraj niestabilny, że wszystko się w nim może wydarzyć. Oligarchowie są zaś w Rosji po prostu znienawidzeni. Zwykli Rosjanie żyją w bardzo ciężkich warunkach i kiedy patrzą na bajeczne fortuny ludzi związanych z obozem władzy, zaciskają pięści z nienawiścią. Kiedyś te pięści pójdą w ruch.

Konające zwierzę bywa najbardziej niebezpieczne. Czy Putin wywoła III wojnę światową?

Mam nadzieję, że znajdzie się na Zachodzie jakiś odważny przywódca, który zdoła go zatrzymać. Wracając do naszego porównania z elektrownią atomową – zaleje zimną wodą rozpalony do czerwoności reaktor. Przywódca taki nie może się pojawić za rok czy za dwa. Jest potrzebny już dzisiaj. Swoją drogą, jak historia lubi się powtarzać. Dokładnie sto lat temu, w 1914 roku, jeden strzał oddany przez Gavrilo Principa uruchomił lawinę. Jego skutkiem były miliardy strzałów i miliony zabitych. Cztery imperia – rosyjskie, niemieckie, austro-węgierskie i otomańskie – obróciły się w ruinę. Dziś Europa i świat stoją w obliczu takiego samego zagrożenia jak przed I wojną światową.

Tyle że mocarstwa mają w arsenałach nieporównanie silniejszą broń.

Jeżeli dojdzie do konfrontacji wojennej z Rosją, spory kawałek naszej planety może się zamienić w radioaktywną pustynię. Władcy Kremla, jeżeli będą szli na dno, nie zawahają się nacisnąć czerwonego guzika. Putina trzeba więc wykończyć w inny sposób. Trzeba go powstrzymać, dopóki nie jest za późno. Przypomina on małego złodziejaszka, który – gdy mu folgowano i patrzono przez palce na jego występki – w końcu poczuł się tak bezkarny, że wyszedł na ulicę z pistoletem i zaczął strzelać do ludzi. Gdyby ktoś od razu złapał go za rękę i okiełznał, do tragedii by nie doszło. Liczę więc na Zachód, że jednak otrzeźwieje i okaże zdecydowanie. Jeszcze nie jest za późno, aby zapobiec III wojnie światowej.

Od polityki globalnej przejdźmy może do spraw lokalnych. Jak teraz potoczy się sytuacja na wschodniej Ukrainie?

Widać, że Moskwa przechodzi do defensywy. Z całego projektu wielkiej „Noworosji” niewiele zostało. Separatyści trzymają się tylko na niewielkich obszarach wokół Doniecka. A ukraińska armia spokojnie i metodycznie ich wykańcza. Rosjanie są w coraz gorszej sytuacji, nie zdołali nawet opanować Charkowa. Po kompromitacji z zestrzeleniem cywilnego samolotu Putin musi być bardzo ostrożny z przekazywaniem separatystom broni. Bo każdy czołg, który im wyśle, każdy karabin i każdy nabój jest dowodem potwierdzającym, że to Moskwa ponosi odpowiedzialność za zestrzelenie samolotu Malaysia Airlines. Że to Rosja dostarcza rebeliantom broń, z której mordują oni ludzi.

A bez amunicji i broni rebelia wygaśnie.

Oczywiście. Każdy dobry dowódca rozumie, że przepisem na sukces na polu bitwy jest odcięcie przeciwnika od zaopatrzenia. Bez zaopatrzenia armia nie może walczyć i się rozpada. Rozumieją to również generałowie ukraińscy, którzy starają się odciąć separatystów od granicy rosyjskiej. Gdy odzyskają kontrolę nad całą granicą, rebelianci będą musieli skapitulować.

Czyli nie będzie powtórki z Krymu.

Na pewno nie. Ługańsk i Donieck pozostaną częścią Ukrainy. A co prezydent Petro Poroszenko zrobi z Krymem – zobaczymy. Gdyby chciał, mógłby sprawę załatwić bardzo szybko. Otóż Krym nie ma własnej słodkiej wody. Cała woda jest dostarczana z Ukrainy. Podobnie jak niemal cała elektryczność. Wystarczyłoby więc, żeby Poroszenko zakręcił kurek z wodą i nacisnął odpowiedni guzik w elektrowni, żeby Krym znalazł się w dramatycznej sytuacji. Wyglądałoby to mniej więcej jak branie zamków głodem w średniowieczu. Problemem jest tylko to, że taki ruch spowodowałby katastrofę humanitarną na gigantyczną skalę. I nie sądzę, żeby prezydent Ukrainy chciał coś takiego zrobić. Całe szczęście nie żyjemy już w krwawym wieku XX.

To co by pan zrobił z Krymem na miejscu Poroszenki?

Co bym zrobił? Nic bym nie zrobił. Nawet nie kiwnąłbym w tej sprawie palcem. Najważniejsze jest teraz, jakie reformy wprowadzą nowe ukraińskie władze w swoim kraju. Ci ludzie stoją przed olbrzymią szansą. Muszą zmienić spróchniały system, który niszczył ich kraj. Otworzyć się na Zachód, rozkręcić gospodarkę i podnieść poziom życia obywateli. Gdy bowiem poziom życia Ukraińców będzie wyższy niż Rosjan, mieszkańcy Krymu, Doniecka i Ługańska staną się lojalnymi obywatelami Ukrainy. Ludzie chcą godnie żyć, a Rosja nie potrafi im tego zapewnić. Dawno temu, gdy jako sowiecki dyplomata jechałem do Genewy, mój pociąg przejeżdżał przez komunistyczną Polskę. Z prawdziwą przykrością oglądałem pański kraj przez okna wagonu. A teraz, gdy bywam w Polsce, po prostu nie mogę uwierzyć w to, co widzę! Polska to piękny, majętny kraj ze świetną infrastrukturą i zamożnymi obywatelami. Taka diametralna zmiana w tak krótkim czasie. Co więc powinna zrobić Ukraina? Iść śladem Polski. Teraz wszystko w rękach nowego rządu w Kijowie.

Myśli pan, że sobie poradzi?

Myślę, że tak. Dlatego nie martwię się o Krym. Prędzej czy później będzie znów ukraiński.

Nastroje w kraju Putina naprawdę są takie złe?

Rosjanie widzą, dokąd zaprowadziły ich rządy obecnego reżimu. Władimir Putin jest u władzy od roku 2000, czyli czternaście lat. I jakie są jego osiągnięcia? Jakie są osiągnięcia Rosji? Rosja się wali.

Wojsko wciąż ma jednak silne.

Odwołam się do przykładów historycznych. Gdy wybuchła I wojna światowa, wszystkie córki cara Mikołaja II – oprócz Anastazji, która była zbyt młoda – zgłosiły się do szpitali wojskowych jako sanitariuszki. Gdy wybuchła II wojna światowa, synowie Stalina walczyli w Armii Czerwonej. Jeden był pilotem myśliwca, drugi oficerem artylerii. Czy wyobraża pan sobie, żeby dzieci Putina albo któregoś innego z naszych upasionych oligarchów poszły dzisiaj na front?

Nie bardzo.

No właśnie. Te dzieci zostałyby natychmiast ewakuowane w bezpieczne miejsce. Razem z rodzicami. Reżim Putina nie ma już nic wspólnego z narodem i państwem, oprócz tego, że bezczelnie okrada obywateli. Dlatego Polska nie musi się obawiać prężącej muskuły Rosji. Rosjanie nie będą walczyć za jachty Abramowicza i luksusowe rezydencje Putina.

Tak jak nie walczyli w 1941 roku za Stalina i innych bolszewickich komisarzy?

Właśnie. Z moich informacji wynika, że w armii Federacji Rosyjskiej nastąpiła całkowita i ostateczna demoralizacja. Wojsko może jeszcze urządzić manewry, zająć nie broniony Krym czy wesprzeć jakąś lokalną rebelię. Ale nie zdoła już walczyć w prawdziwym konflikcie. Oficerowie niskiego i średniego szczebla są nastawieni antyreżimowo. Jeszcze bardziej Putina nienawidzą szeregowi. Jeżeli więc rozkazałby wojsku rozpocząć wojnę z jakimś krajem, na przykład z…

…Polską…

…gdyby Putin rozkazał wojsku rozpocząć wojnę z Polską, to wojsko by tego rozkazu nie zdołało wykonać. Od razu pojawiłby się problem logistyczny: należałoby przejść przez całą Białoruś, a już to mogłoby przekroczyć możliwości rosyjskiej armii.

Nie jest to znowu tak daleko.

Mimo to rosyjska armia po prostu by się rozlazła. Nie ma w niej dyscypliny. Oficerowie nie utrzymaliby wojska w kupie. Zresztą pewnie nawet by tego nie chcieli. W momencie kryzysu – jakim byłaby wojna z każdym państwem potężniejszym niż Gruzja czy Ukraina – Rosja by się po prostu wewnętrznie załamała. Implodowałaby.

Tak jak podczas I wojny światowej?

Tak, tylko że od razu, a nie dopiero po kilku latach. Reżim Putina popełnia podstawowy błąd – przecenia własne możliwości i nie dostrzega potwornego kryzysu, który trawi społeczeństwo. Nie liczy się z własnym narodem. W efekcie, gdyby Rosja wydała dzisiaj setkom tysięcy żołnierzy karabinki Kałasznikowa wraz z ostrą amunicją, żołnierze ci skierowaliby je przeciw reżimowi. Doszłoby do rebelii. Rosja nie stanowi więc dziś zagrożenia konwencjonalnego. Niestety może jednak zrobić światu straszliwą krzywdę swoimi pociskami nuklearnymi. Na tym polega dramatyzm sytuacji.

Dlaczego sytuacja Rosji jest tak dramatyczna?

Dlatego, że dysproporcja między olbrzymim bogactwem ludzi reżimu a permanentną, zatrważającą nędzą zwykłych Rosjan przekroczyła już punkt krytyczny. Zwykli Rosjanie, którzy żyją w warunkach uwłaczających ludzkiej godności, gnieżdżą się w rozpadających się blokach i harują za głodowe pensje, na co dzień oglądają swoich oligarchów. Widzą ich pędzące przez Moskwę limuzyny, ich prywatne samoloty, luksusowe rezydencje i chodzące w futrach kochanki. Jak to możliwe, że minister kolejnictwa za skromną pensję buduje sobie warte miliony dolarów pałace? Ta władza zatraciła instynkt samozachowawczy. Gardzi swoim narodem do tego stopnia, że nawet nie ukrywa własnych grabieży. A jej pazerność jest niebywała.

Do tego dochodzą konflikty na tle etnicznym.

To kolejna gangrena, która toczy to państwo. Rozsadza je od środka. Przyjrzyjmy się Moskwie, gdzie napięcia między przedstawicielami różnych nacji i religii są niezwykle silne. Spośród mieszkańców stolicy Federacji Rosyjskiej zaledwie trzydzieści jeden procent to Rosjanie. Reszta to Tatarzy, Czeczeni, Azerowie, Uzbecy, Tadżycy, Turkmeni i inni. Reprezentowane są tam wszystkie narody byłego Związku Sowieckiego. Do tego Wietnamczycy i Chińczycy.

Dlaczego przyjeżdżają do Moskwy?

Ponieważ Moskwa jest jak polip, który wysysa wszystkie soki życiowe z Federacji. Zyski ze sprzedaży surowców nie rozpływają się równomiernie po całym państwie, ale trafiają do stolicy. Wszystko ląduje w kieszeni Putina i stojącej za nim sitwy byłych oficerów KGB. To powód olbrzymiej frustracji na prowincji. Jednak nie tylko. Na ulicach Moskwy wręcz fizycznie wyczuwa się nienawiść. Nienawiść wszystkich obywateli do reżimu oraz obywateli różnych narodowości do siebie nawzajem. Do tego dochodzi panosząca się bezkarnie mafia. Gdyby doszło do wojny, wszystko to by eksplodowało. Trudno mi sobie nawet wyobrazić, co by się wówczas stało z moją piękną Moskwą.

Wszyscy skoczyliby sobie do gardeł?

Tak. Moskwa zamieniłaby się w strefę wojny.

A co by się stało z państwem rosyjskim?

Używa pan trybu przypuszczającego, a ja jestem przekonany, że mówimy o scenariuszu, który niedługo się zrealizuje. Nie chodzi oczywiście o wojnę Rosji z którymś z sąsiadów – bo to jest mało prawdopodobne – ale o wewnętrzne załamanie się tego kraju. Przede wszystkim w Rosji występują olbrzymie napięcia między poszczególnymi regionami i miastami.

Słynna rywalizacja Petersburg–Moskwa?

Na przykład. Petersburg, który uważa się za miasto bardziej europejskie, bardziej cywilizowane niż „azjatycka” Moskwa, patrzy na stolicę z pogardą. Nie odpowiada mu rola miasta numer dwa.

Rozumiem, że podczas rozpadu Rosji powstałyby dwa państwa ze stolicami w Petersburgu i Moskwie.

To na pewno będzie jedna z linii podziału. Kraj ten rozpadnie się jednak na większą liczbę organizmów. Dzisiaj największa rywalizacja jest między Rosją a Kazaniem, stolicą Tatarstanu. Tatarzy są obecnie w znakomitej kondycji, znacznie lepszej niż zdegenerowany naród rosyjski. Mają olbrzymie ambicje i są piekielnie niezadowoleni, że muszą się dzielić zyskami ze swoich surowców z dojącym ich rosyjskim molochem.

Tatarstan spróbuje się wybić na niepodległość?

Jeżeli tylko dojdzie do jakiegoś wewnętrznego zawirowania, to nie mam co do tego wątpliwości. Tatarstan będzie pierwszym krajem, który odpadnie od Federacji Rosyjskiej. Druga będzie Syberia.

Która staje się coraz bardziej chińska.

Jestem pewien, że za dziesięć–piętnaście lat Syberia nie będzie już częścią Rosji. Urodziłem się na sowieckim Dalekim Wschodzie, na samym krańcu imperium, nad Pacyfikiem. Kocham Syberię. I choć nie mogę jeszcze powiedzieć, że należy ona do Chin, to nie mogę już powiedzieć, że należy do Rosji. Proces przejmowania tych terenów już się rozpoczął.

W jaki sposób?

Rosjanie po prostu z Syberii masowo wyjeżdżają. Nie mają żadnego powodu, żeby tam dalej mieszkać. Otoczeni są obcoplemieńcami, żyją w trudnych warunkach klimatycznych, w biedzie. Stanowią niewielki odsetek populacji, mniej więcej taki jak niegdyś Brytyjczycy w swoich afrykańskich koloniach. Ich miejsce zajmują Chińczycy.

Ilu już może ich być na Syberii?

Nikt tego nie wie. Są to jednak liczby olbrzymie. Ten napływ spowodowany jest restrykcyjną „polityką jednego dziecka” prowadzoną przez chińską partię komunistyczną. Polityka ta jest sprzeczna z chińską mentalnością i tradycją, w której duża liczba dzieci jest oznaką powodzenia. Dlatego chińscy mężczyźni masowo wyjeżdżają na Syberię, gdzie są najlepszą partią dla tamtejszych kobiet.

Dlaczego?

Bo w przeciwieństwie do Rosjan nie zapijają się na śmierć. Są pracowici, potrafią utrzymać rodzinę na przyzwoitym poziomie. W efekcie Rosjanki marzą o chińskim mężu. A Chińczyk marzy o tym, żeby z taką kobietą mieć jak najwięcej dzieci. Najlepiej piętnaścioro. Przyrost naturalny wśród Chińczyków na Syberii jest więc olbrzymi. Rosjanie zaś wymierają. Długofalowy efekt takiego zjawiska jest oczywisty. Syberia niedługo będzie chińska. Najpierw stanie się chińska etnicznie, a później politycznie. Zostanie wchłonięta przez państwo chińskie. To zresztą naturalne. Miliard Chińczyków dusi się w swoim państwie. Potrzebuje przestrzeni i surowców. Obie te rzeczy oferuje sąsiednia Syberia, która jest terytorium niemal pustym, dziewiczym. Rosjanie żyją tam w zasadzie tylko wzdłuż Kolei Transsyberyjskiej.

Czyli to na wschodzie czyha na Rosję największe niebezpieczeństwo?

Jak pan zapewne wie, brałem udział w sowieckiej inwazji na Czechosłowację w 1968 roku. Usłyszałem tam wówczas taki dowcip. Pewien Czech złapał złotą rybkę, która jak zwykle za uwolnienie obiecała spełnić jego trzy życzenia. „Chcę, żeby przez jeden dzień Chiny okupowały Czechosłowację” – zażądał Czech. „Załatwione” – odparła rybka. Chińczycy przyszli i poszli. Pora na drugie życzenie. „Chcę, żeby przez jeden dzień Chiny okupowały Czechosłowację” – powtórzył Czech. I znów Chińczycy przyszli i poszli. Trzecie życzenie brzmiało tak jak dwa poprzednie: „Chcę, żeby przez jeden dzień Chiny okupowały Czechosłowację”. Rybka spełniła je ponownie: Chińczycy przyszli i poszli. Miała już odpłynąć, ale zapytała jeszcze Czecha na odchodnym: „Ty głuptasie, nie lepiej było poprosić, żeby Chińczycy okupowali Czechosłowację przez trzy dni? Miałbyś jeszcze dwa życzenia”. Czech się uśmiechnął i odparł: „Przecież żeby trzy razy okupować Czechosłowację, Chińczycy musieli sześć razy przejść przez Związek Sowiecki”.

Czyli co? Czeka nas powtórka z roku 1991?

Ćwierć wieku temu na wschodzie Europy istniał potężny blok. Związek Sowiecki, a wokół niego PRL, NRD, Węgry, Czechosłowacja i tak dalej. Pewnego dnia w 1989 roku wszystko to zaczęło się walić, rozpadać. Nagle Związek Sowiecki został sam, wszystkie podległe mu państwa odzyskały wolność. Sowieccy przywódcy mieli wówczas poważny powód, żeby usiąść przy dużym, suto zastawionym stole i na serio przemyśleć, co w tej sytuacji zrobić. Odpowiedzieć sobie na pytanie: Towarzysze, co jest z nami nie tak?

W ogóle tego nie przemyśleli?

Oczywiście, że nie. Wszystko toczyło się siłą bezwładu. Minęły dwa lata i w 1991 roku rozsypał się sam Związek Sowiecki. Sowieccy, a właściwie już rosyjscy, przywódcy mieli wówczas poważny powód, żeby usiąść przy dużym, suto zastawionym stole i na serio przemyśleć, co w tej sytuacji zrobić. Ale i tym razem nie usiedli do stołu. Procesy dezintegracyjne nie zostały w żaden sposób zatrzymane. Rozpadło się już imperium zewnętrzne, rozpadł się Związek Sowiecki, a teraz przyszła pora na Rosję.

Mówi pan o upadku rosyjskich mężczyzn.

To kolejny dowód na to, że nie ma powodu bać się Rosji. Rosjanie są bowiem wymierającym gatunkiem. Wyniszczają ich alkoholizm, choroby. W efekcie cały naród się degeneruje. Fizycznie, ale przede wszystkim mentalnie. Następuje całkowity rozkład. ONZ opublikowała badania, według których przekroczenie pewnego progu rocznego spożycia alkoholu na mieszkańca prowadzi do unicestwienia narodu. Obok była tabela. Rosjanie przekroczyli ten poziom dwukrotnie. I tu nie chodzi nawet o ilość alkoholu, ale o jakość. W Rosji mafia na przemysłową skalę produkuje alkohol będący de facto trucizną. Ludzie go piją i umierają.

Wróćmy do scenariusza ewentualnego rozpadu Rosji.

Powtarzam: ten rozpad nastąpi na pewno. Będzie to kolejna faza rozpadu imperium, który rozpoczął się w roku 1991, gdy został rozczłonkowany Związek Sowiecki. Od dwudziestu lat to, co po nim pozostało, trzeszczy w szwach i w końcu te szwy puszczą. Nie mam wątpliwości, że Władimir Putin jest ostatnim prezydentem Rosji.

Czy taki rozpad może nastąpić pokojowo, jak w roku 1991?

Imperia na ogół nie rozpadają się w sposób pokojowy. Wyjątkiem od tej zasady był rzeczywiście rok 1991. Znając jednak skalę napięcia, które występuje obecnie na terenie Federacji Rosyjskiej, rozpadowi tego tworu może towarzyszyć fala brutalnej, gwałtownej przemocy.

Co by to oznaczało dla Polski?

Jesteście oddzieleni od Rosji Białorusią i Ukrainą, co jest dla was błogosławieństwem. Gdy w Rosji dojdzie do przewidywanego przeze mnie trzęsienia ziemi, do was dotrą tylko niewielkie drgania. Największe zagrożenie związane jest z tym, że na terenie Rosji znajdują się olbrzymie ilości broni nuklearnej. Gdy państwo to zacznie się załamywać i pogrąży się w wojnie domowej, głowice mogą wpaść w nieodpowiednie ręce.

Cała Rosja jest zresztą tykającą bombą. Znajduje się w niej wiele elektrowni jądrowych, fabryk chemicznych, arsenałów broni biologicznej. Wszystkie te obiekty wymagają bardzo specjalistycznych procedur, fachowej obsługi. Gdy w Rosji zapanuje chaos, nikt nie będzie miał do tego głowy. Rozumie pan, co to oznacza?

Rozumiem. I mam nadzieję, że nikt nie otworzy tej puszki Pandory.

Ja także. Jednak nie mam nadziei, jeśli chodzi o przyszłość Rosji. Żadnej nadziei nie ma też większość Rosjan. Nie widzą światełka w tunelu. Rosja na ich oczach się wali. Czują się upokorzeni tym, że żyją w zacofanym kraju, że nie mają być z czego dumni. Ich ojczyzna nie jest państwem europejskim, bardziej przypomina afrykańską kolonię. Niczego się w Rosji nie produkuje, kraj żyje ze sprzedaży surowców państwom cywilizowanym. Niczym jakiś bantustan.

Jeden rosyjski produkt wciąż cieszy się sporym powodzeniem…

Karabinek Kałasznikowa. Gdy włączy się wiadomości telewizyjne, można być pewnym, że zaraz zobaczy się „kałasza”. Nie ma bowiem dnia, żeby w jakimś miejscu na świecie jedni ludzie nie mordowali innych za pomocą tej broni. W ten sposób Rosja stała się czołowym światowym eksporterem terroryzmu. Z czego mają być dumni Rosjanie? Z tego, że Abramowicz kupił w Anglii klub piłkarski lub nowe ferrari? Ci, którzy mają trochę oleju w głowie, po prostu wyjeżdżają z tego walącego się kraju. Odbywa się negatywny dobór naturalny.

Kto głównie wyjeżdża?

Każdy, kto jest ambitny i brzydzi się sitw, które opanowały kraj. Często jeżdżę do Ameryki z wykładami dla Rosjan. Kogo ja tam nie spotykam! Wybitni fizycy nuklearni, spece od komputerów, najlepsi chirurdzy. Ojczyzna nie potrafi wykorzystać ich wiedzy i umiejętności i zapewnić im godnego życia. Uciekają więc i pracują dla innego kraju.

Dla pana, rosyjskiego patrioty, musi to być wielki dramat.

(chwila ciszy) Wie pan, ja zdałem sobie sprawę z tego, co się dzieje, już trzydzieści pięć lat temu. Wtedy właśnie zdecydowałem, że ucieknę na Zachód. Zrozumiałem bowiem wówczas, że Rosja jest krajem bez przyszłości. To bardzo smutne, jednak proszę pamiętać o starej zasadzie Karola Marksa: każdy naród ma taki rząd, na jaki zasługuje.

Cały czas mówimy o Stalinie, Leninie, Hitlerze i innych dawno nie żyjących postaciach historycznych. Chciałbym teraz zapytać o Wiktora Suworowa. Dlaczego właściwie postanowił Pan przejść na stronę Zachodu?

Po prostu miałem oczy. I któregoś dnia zadałem sobie pytanie: Dlaczego poziom życia w Związku Sowieckim jest tak dramatycznie niski? Przecież mamy wszystko, co można sobie wymarzyć! Więcej gazu niż ktokolwiek inny na ziemi, olbrzymie złoża ropy, złoto, srebro, uran, węgiel. Najżyźniejsze czarnoziemy. A do tego niezwykle inteligentnych ludzi. Naród rosyjski wydał z siebie takich tytanów jak Czajkowski, Dostojewski czy Gogol. Co się więc teraz dzieje?!

Bolszewicy mówili, że w innych krajach jest jeszcze gorzej.

O tym, że kłamią, przekonałem się w 1968 roku, gdy jako młody oficer trafiłem do Czechosłowacji. Było to zaraz po tym, gdy przyszyto mi do epoletów gwiazdki porucznika. Niemal od razu posłano mnie na czołgu „wyzwalać bratni naród”. Gdy tam dotarłem, zrobiłem wielkie oczy. Co my wyrabiamy? Przecież standard życia w Czechosłowacji – a proszę pamiętać, że tam również panował komunizm i się nie przelewało – jest znacznie wyższy niż w Związku Sowieckim. Mój dziadek był kowalem w kołchozie. Ja także mam chłopski rozum i staram się myśleć logicznie. Doszedłem więc do wniosku, że to my powinniśmy brać przykład z Czechów i starać się wznieść na ich poziom. Tymczasem robiliśmy na odwrót. Żyliśmy w morzu nieczystości i staraliśmy się wciągnąć do niego innych.

Czyli to rok 1968 był dla pana przełomowy?

To był dla mnie wielki wstrząs. Do Armii Sowieckiej dołączyłem, mając jedenaście lat. Poszedłem na ochotnika do szkoły wojskowej, bo marzyłem, że kiedyś będę mógł obronić ojczyznę przed najazdem wrogów. Przed jakimś nowym Hitlerem, który będzie chciał wymordować moich rodaków. To była bardzo ciężka szkoła życia. Przez siedem lat mojej młodości żyłem w bardzo ostrej dyscyplinie. W roku 1968 okazało się, że nie szkolono mnie do obrony ojczyzny, ale do stłumienia wolności w kraju ościennym.

A wcześniej ta wolność została stłumiona w Rosji.

Tak. To, co bolszewicy zrobili z moją ojczyzną, wywołuje dreszcz przerażenia. Najpierw eksterminowali nasze ziemiaństwo, naszą klasę wyższą i klasę średnią. Po prostu wymordowali tych ludzi, na czele ze świętej pamięci cesarzem Mikołajem II. Potem zabrali się do kułaków. A więc zamożnych, pracowitych chłopów, którzy żywili Rosję. To dzięki nim, mimo wszystkich wariackich eksperymentów wprowadzonych w latach dwudziestych przez bolszewików, ludzie w moim kraju mieli co jeść.

W latach trzydziestych to się skończyło?

Tak. I to drastycznie. Kierując się założeniami absurdalnej, ludobójczej ideologii, Stalin – zamiast chuchać i dmuchać na kułaków – zniszczył ich. Odebrał im ziemię i cały majątek i kazał wywieźć w bydlęcych wagonach gdzieś na zaśnieżone pustkowia Syberii. Dwadzieścia milionów ludzi. Dwadzieścia milionów najlepszych, najciężej pracujących obywateli. Na ziemi, z której zniknęli zamożni chłopi, stworzono zaś kołchozy, a ich kierownictwo powierzono największym wiejskim szumowinom. Pijakom, degeneratom, a przede wszystkim patentowanym leniom.

Jak to?

Sowieci wprowadzili bowiem kryterium majątkowe. Do łagrów trafili ludzie zamożni, a stanowiska w kołchozach dostała biedota. A jak się zostaje na wsi biednym lub bogatym? Sprawa jest prosta. Ten, kto wstaje o czwartej rano i bierze się do roboty, jest bardzo bogaty. Ten, kto wstaje o szóstej i bierze się do roboty, jest bogaty. A ten, kto wstaje na kacu w południe i pierwsze, co robi, to otwiera butelkę wódki, jest bardzo biedny. Właśnie taką biedotę poparli komuniści. Kołchozy były zarządzane przez żuli. A gdy dodano do tego utopijną, obcą ludzkiej naturze koncepcję „wspólnej własności”, efekt mógł być tylko jeden – katastrofa! Oczywiście zamożne wioski zamieniły się w slumsy, żyzne uprawne pola w nieużytki. Bydło powyzdychało. I Związek Sowiecki aż do swojego upadku 1991 roku był państwem powszechnego głodu.

Efekty kolektywizacji wsi były rzeczywiście zastraszające.

Komuniści zamordowali ludzi, którzy nas żywili! Przed I wojną światową Rosja była największym eksporterem żywności w Europie. Po kolektywizacji wsi stała się jej największym importerem na całym świecie! Tak właśnie wyglądał „raj robotników i chłopów”. Gdy już raz zacząłem o tym myśleć i zadawać sobie takie niepoprawne pytania, znalazłem się na drodze do całkowitej negacji sowieckiego systemu. Dla każdego myślącego człowieka było bowiem jasne, że to on odpowiada za całe to nieszczęście. Postanowiłem więc ten system zwalczać.

Właśnie wtedy zdecydował się pan przejść na drugą stronę?

Gdybym był profesorem uniwersytetu albo studentem, mógłbym zostać dysydentem. Pisywać i wydawać samizdaty, chodzić na demonstracje w obronie praw człowieka. Ale ja byłem oficerem wywiadu wojskowego, GRU! Gdybym został dysydentem, z miejsca by mnie rozstrzelali. Mogłem więc tylko w jeden sposób zaszkodzić bolszewikom – uciec na Zachód i przekazać całą swoją wiedzę wolnemu światu. Oczywiście wiedziałem, że sam nie pokonam Związku Sowieckiego, że sam nie obalę komuny. Chciałem jednak dodać swoją drobną cegiełkę do tego dzieła. Nie mogłem służyć tym potworom. Choć minęło już tyle lat, wciąż jestem dumny z tamtej decyzji. Gdy ktoś nazywa mnie dzisiaj zdrajcą, odpowiadam: „Nie. Ja nie zdradziłem Rosji. To bolszewicy, którzy wymordowali miliony Rosjan, byli zdrajcami”.

Obecna Rosja ma chyba w tej sprawie inne zdanie. Wydany na pana sowiecki wyrok śmierci nie został odwołany.

Niech pan nie żartuje, jaka to Rosja? Ten kraj łączy z Rosją tylko nazwa, godło i flaga. W rzeczywistości za tym pięknym makijażem ukrywa się paskudna kontynuacja Związku Sowieckiego.

To z jakim krajem się pan teraz identyfikuje?

Niedawno, gdy Ukraińcy obalili reżim Wiktora Janukowycza, nowe władze tego kraju zaproponowały mi swoje obywatelstwo. Ukraińcy powiedzieli, żebym przyjechał do nich z wizytą, a jak mi się spodoba, mogę tam zostać i spokojnie żyć. Jestem z tego bardzo dumny. Jestem dumny, że w ten sposób stałem się Ukraińcem, choć do formalnego nadania mi obywatelstwa nie doszło. Ze względów zdrowotnych nie mogę latać samolotami. Pozostaję więc obywatelem Wielkiej Brytanii.

Wiem już, dlaczego pan podjął decyzję o porzuceniu służby Związkowi Sowieckiemu. A jak to się stało?

Stało się to 10 czerwca 1978 roku. Pracowałem wtedy jako oficer GRU w Genewie. Pobyt na Zachodzie utwierdził mnie w moim spostrzeżeniach. Zamożna Szwajcaria w porównaniu z siermiężnym Związkiem Sowieckim wydawała mi się rajem. Nie miałem pojęcia, że można żyć tak cudownie. Mimo to zrobienie tego kroku nie było łatwe. To był w końcu mój kraj, byłem człowiekiem sowieckim, oficerem Armii Sowieckiej. Było to więc dla mnie trudne nie tyle fizycznie – wystarczyło tylko wykonać jeden telefon do brytyjskiej ambasady – ile psychicznie. Zrywałem przecież z całym dotychczasowym życiem.

Z Genewy pojechał pan prosto do Wielkiej Brytanii?

Tak, choć pojawił się drobny problem – jak przekroczyć granicę. Paszporty dyplomatów sowieckich były bowiem zdeponowane w sejfie KGB w ambasadzie. Nie można ich było sobie ot tak wziąć i wyjechać. Brytyjczycy przerzucili mnie jednak sobie tylko dostępnym kanałem. Nie mogę jednak powiedzieć, jak to wyglądało, bo nie jest to moja, lecz ich tajemnica. A ja zobowiązałem się do milczenia i nikt mnie z tego zobowiązania nie zwolnił.

Podróż tę odbył pan z rodziną?

Tak, z żoną i dwojgiem małych dzieci. Jedno miało sześć, drugie dwa lata. W książce Akwarium – w której opisałem tę ucieczkę – nie wspominam o żonie. A to dlatego, że nie mam wystarczającego talentu, by opisać tę cudowną kobietę. Ograniczyłem się tylko do dedykacji „Dla Tani”… Ucieczka dla niej też była bardzo trudna. Porzucała przecież rodzinę, kraj. Jechała ze mną w nieznane. Wspierała mnie w tej przełomowej chwili. Wiem, że bez niej bym sobie nie poradził. Jestem szczęściarzem, że ją poznałem. W zeszłym roku obchodziliśmy rubinową rocznicę ślubu. Jesteśmy małżeństwem od czterdziestu lat.

Znaleźliście się razem w innym świecie.

Tak, Wielka Brytania przybyszom ze Związku Sowieckiego jawiła się jak obca planeta. Działało to jednak i w drugą stronę. Nas Brytyjczycy także traktowali jak przybyszów z Marsa. Pamiętam, że na początku przyszedł do naszego domu hydraulik wymienić jakiś element w systemie grzewczym. W pewnym momencie – a działo to się przy nim – żona rzuciła do mnie jedno słowo po rosyjsku. Już następnego dnia do naszych drzwi zapukało dwóch panów, którzy pod jakimś pozorem zaczęli nas wypytywać, kim jesteśmy, co robimy. Natychmiast po tym, gdy wyszli, zadzwoniłem do brytyjskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, żeby poinformować ich o tej wizycie. Po godzinie oddzwonili i powiedzieli, że ci dwaj panowie byli z kontrwywiadu. Gdy ten hydraulik usłyszał to jedno rosyjskie słowo, był po prostu zszokowany. Natychmiast poinformował władze, myśląc, że ma do czynienia z sowieckimi szpiegami. Teraz, gdy Rosjan w Wielkiej Brytanii jest tak wielu, język rosyjski można usłyszeć wszędzie. Wtedy to był ewenement.

Kiedy pan zdecydował, że będzie pisał książki?

Od razu, pierwszej nocy po ucieczce. W Wielkiej Brytanii. Tania i dzieci natychmiast zasnęli. To był dla nich bardzo ciężki dzień. Nie spali dobre dwadzieścia godzin. Usiadłem obok nich i zacząłem myśleć o tym, w jakiej sytuacji się znalazłem.

Jaka była pańska pierwsza myśl?

Że popełniłem fatalny błąd. I że muszę teraz popełnić samobójstwo. Ale przecież nie mogę się zabić, bo gdy żona i dzieci obudzą się rano, zobaczą trupa. Poza tym zostaną same w obcym kraju. Nie mogę im tego zrobić. A więc rozwiązanie mogło być tylko jedno: zanim odbiorę sobie życie, muszę zabić również ich. Całe szczęście te myśli szybko mnie opuściły. Gdy dzisiaj to wspominam, sądzę, że byłem na skraju załamania psychicznego. Moje widoki na Zachodzie nie były jednak za ciekawe.

Przecież w ucieczce pomogli panu Brytyjczycy. Chybaby o pana zadbali?

Ale oni nie zrobili tego z miłości do mnie. Zależało im tylko na mojej wiedzy, informacjach na temat sowieckiego wywiadu, sowieckiej armii i dyplomacji, które posiadałem. Wiedziałem, że gdy przekażę Brytyjczykom wszystkie tajemnice, nie będę już im potrzebny. Nie miałem złudzeń. Uznałem więc, że nie mogę zdawać się na łaskę Londynu. Że muszę sam zadbać o rodzinę. Czyli znaleźć pracę. Zresztą już na samym wstępie, pierwszego dnia, Brytyjczycy powiedzieli mi wprost: „Niech pan się nie spodziewa nie wiadomo czego. Jesteśmy biedni”.

Był pan rozczarowany?

Przeciwnie! Nie liczyłem na jałmużnę. „Oczekuję od was tylko jednego” – odpowiedziałem. – „Nie wydawajcie nas Związkowi Sowieckiemu. O to, z czego będę żył, się nie martwicie. To moje zmartwienie. Znam tylko jedno słowo po angielsku. «Paddington». Z tego, co wiem, jest to nazwa dużej stacji kolejowej w Londynie. Zakładam, że na tej stacji jest publiczny szalet. I zakładam, że ktoś go musi czyścić. Chętnie podejmę się tej pracy. Jestem bowiem gotów w zamian za wolność osobistą szorować wasze sedesy”.

(śmiech) Rzeczywiście nieciekawa perspektywa.

Wróćmy więc do tej nocy i moich rozważań, co mnie czeka. Zapowiadało się, że zostanę czyścicielem sedesów. Zawsze coś. Wówczas jednak wpadło mi do głowy co innego: Może bym został pisarzem? Uznałem, że to lepszy pomysł, usiadłem przy biurku i napisałem pierwszy rozdział Żołnierzy wolności. Mojej pierwszej książki. Gdy Tania i dzieci obudzili się rano, nie zobaczyli więc trupa, lecz pisarza.

Kiedy ukazali się Żołnierze wolności?

W 1981 roku. Książka spotkała się ze sporym zainteresowaniem. Natychmiast po jej napisaniu uzyskałem niezależność finansową. I mogłem pisać Lodołamacza, moją najważniejszą i najlepiej sprzedającą się książkę. Wydałbym ją pierwszą, ale wymagała długich, mozolnych badań, a ja bezzwłocznie musiałem stanąć na nogi. Tak narodzili się Żołnierze wolności, w których opisałem mój udział w „wyzwalaniu” Czechosłowacji. Książka ta jest zresztą w pewien sposób związana z Polską.

Jak?

Otóż natychmiast po tym, gdy wyszła na Zachodzie, została przetłumaczona na polski i wydana w podziemnym antykomunistycznym wydawnictwie. A właściwie nie w jednym, lecz wielu. Sam nie wiem, ile razy Polacy ją przedrukowali. Do dzisiaj, gdy przyjeżdżam do Polski, zdarza się, że na spotkaniach autorskich podchodzą do mnie ludzie i podają do podpisania jakieś kolejne wydanie Żołnierzy wolności, o którym nie miałem pojęcia. Na fatalnym papierze, z drobnym, rozmazanym drukiem i siermiężną okładką. Zawsze proszę wtedy takiego czytelnika, aby się ze mną wymienił. Ja biorę Żołnierzy, a jemu daję dziesięć moich innych książek. Dzięki temu mam w domu pokaźną kolekcję tych polskich podziemnych wydań. Jestem niezwykle dumny, że ktoś kiedyś ryzykował wolność, aby przetłumaczyć, wydrukować i rozprowadzić moją książkę. Chciałbym teraz skorzystać z okazji i podziękować wszystkim polskim drukarzom, którzy w latach osiemdziesiątych wydawali moje książki. Jestem wam bardzo wdzięczny. To dla mnie najlepsze potwierdzenie, że miałem rację, gdy porzuciłem służbę Związkowi Sowieckiemu i wybrałem wolność.

Wspomniał pan, że Lodołamacz jest pańską najlepiej sprzedającą się książką. O jakich liczbach mówimy?

Gdy Związek Sowiecki się załamał, natychmiast zgłosił się do mnie rosyjski wydawca. Pierwsze wydanie Lodołamacza miało nakład 320 tysięcy egzemplarzy. Rozeszło się natychmiast. Dodrukowano milion kopii. Potem przyszły kolejne wydania i dodruki. Z tego, co wiem, do tej pory w samej Rosji sprzedało się jedenaście milionów egzemplarzy. Nie oznacza to jednak, że stałem się dzięki temu milionerem. Niestety wydawca od razu powiedział: „Pieniądze dla mnie, sława dla ciebie”. I tak się stało. Zresztą ten człowiek skończył marnie. W 1994 roku został zamordowany. W ogóle rosyjski rynek książki jest bardzo specyficzny. Kontroluje go mafia, której wydawcy muszą płacić haracz. Autorzy na ogół nie dostają więc honorariów.

Czym pan tłumaczy sukces Lodołamacza?

Znakomitą kampanią reklamową! Wzięli w niej udział czołowi komuniści. Pierwszy moją książkę publicznie od czci i wiary odsądzał towarzysz Gorbaczow. Potem znęcał się nad nią towarzysz Jelcyn, a wreszcie towarzysz Putin. Do tego towarzystwa dołączali kolejni ministrowie obrony i szefowie służb specjalnych Federacji Rosyjskiej. Sporo pomogli mi również rządowi „historycy”. Samych książek polemizujących z Lodołamaczem powstało w Rosji blisko siedemdziesiąt – wszystkie mam w swojej kolekcji – artykułów zaś chyba nikt nie zdołałby zliczyć.

Nie próbowano w Rosji blokować publikowania pańskich książek?

Oczywiście, że próbowano. W Rosji obowiązuje przepis, że za druk normalnych książek płaci się normalny podatek, natomiast za książki uznane za pornografię płaci się podatek gigantyczny. Wszystkie moje książki zostały więc uznane przez władze za pornografię. Do dziś w Rosji rozpuszcza się plotki, że Wiktor Suworow nie istnieje. A moje książki piszą specjaliści z brytyjskiego wywiadu.

A w jakim kraju pańskie książki są obecnie najbardziej popularne?

Oczywiście w Polsce! Od samego początku Polacy bardzo chętnie mnie czytali. A ja Polskę po prostu uwielbiam. Poza Polską moje książki znajdują wielu czytelników w Bułgarii, na Węgrzech – gdzie działa stowarzyszenie moich fanów – i innych krajach niegdyś zniewolonych przez Związek Sowiecki. Gorzej na Zachodzie. Wyjątkiem są tu tylko Niemcy, gdzie było osiem wydań Lodołamacza. Ale i tam nie jest zbyt różowo.

Dlaczego?

Bo ludziom Zachodu to, co piszę, trudno zaakceptować. Oni naprawdę wierzą, że II wojna światowa była starciem dobra ze złem. A ponieważ w obozie dobra znajdował się też Związek Sowiecki, oznacza to, że wujek Stalin był bojownikiem o wolność i demokrację. Gdy mówię im, że Stalin był takim samym masowym mordercą i tyranem jak Hitler, zaczynają się denerwować, krzyczeć. Na spotkaniach autorskich oskarżają mnie o kłamstwa, wygrażają mi. Dla tych ludzi to niepojęte, że można mówić tak niepoprawne politycznie rzeczy, jak to, że Stalin zamierzał zaatakować Niemcy. Przecież wiadomo, że Związek Sowiecki tylko bronił się przed „faszystowską agresją”. Ludzie Zachodu nie rozumieją Związku Sowieckiego, nie rozumieją historii Europy Środkowo-Wschodniej. Wierzą w propagandowe bajki z czasów wojny. Podobne oskarżenia rzucano na mnie we Włoszech, Austrii i Niemczech. W Polsce zaś nigdy, ale to nigdy nie miałem takich problemów. Zawsze znajdowałem z Polakami wspólny język.

Jakie ma pan plany na przyszłość? Przejdzie pan na emeryturę?

Nigdy! Historia jest zbyt fascynująca. Każde kolejne pytanie prowokuje do zadawania kolejnych. Każda kolejna książka otwiera kolejne drzwi. Mam mnóstwo pomysłów na książki. I jeszcze wiele do napisania. Co więc będę robił? Pisał książki. Już zawsze.

Spis treści

Karta tytułowa

Wstęp

Alfabet Suworowa

A

agent ochrany

Alliłujewa

B

Beria

Bormann

Breżniew

Bucharin

Bukowski

C

Chruszczow

Churchill

D

Depardieu

Dragomirow

Dzierżyński

E

Erenburg

F

Franco

G

Gogol

Gorbaczow

H

Hitler

I

Iwan Groźny

J

Janukowycz

Jaruzelski

Jelcyn

Jeżow

K

Kadyrow

Katarzyna II

Kirow

Kołczak

Kołłontaj

krasnoarmiejec

Kukliński

L

Lenin

Litwinienko

M

Malinowski

Mao Tse-tung

Mikołaj II

Mołotow

N

Napoleon

O

Orwell

P

pacyfista

Piłsudski

Piotr (nie)Wielki

Pol Pot

Polak

pożyteczny idiota

Putin

R

Rasputin

Reagan

Robespierre

Rokossowski

Rybakow

S

Saakaszwili

Sołżenicyn

Stalin

T

Thatcher

Trocki

Tuchaczewski

U

Układ Warszawski

W

Własow

Wysocki

Wyszynski

„wyzwolicielka”

Ż

Żukow

Od Stalina do Putina. Rozmowa z autorem

Karta redakcyjna

Copyright © Wiktor Suworow, 2014

Copyright © Piotr Zychowicz, 2014

All rights reserved

Copyright © for the Polish e-book edition by REBIS Publishing House Ltd., Poznań 2014

Informacja o zabezpieczeniach
W celu ochrony autorskich praw majątkowych przed prawnie niedozwolonym utrwalaniem, zwielokrotnianiem i rozpowszechnianiem każdy egzemplarz książki został cyfrowo zabezpieczony. Usuwanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

Redaktor: Grzegorz Dziamski

Projekt i opracowanie graficzne okładki: Zbigniew Mielnik

Fotografia na okładce

© Francois LOCHON/Gamma-Rapho/Getty Images

Wydanie I e-book
(opracowane na podstawie wydania książkowego:
Alfabet Suworowa, wyd. I, Poznań 2014)

ISBN 978-83-7818-332-7

Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o.

ul. Żmigrodzka 41/49, 60-171 Poznań

tel. 61-867-47-08, 61-867-81-40; fax 61-867-37-74

e-mail: rebis@rebis.com.pl

www.rebis.com.pl

Plik opracował i przygotował Woblink

woblink.com