REDAKCJA: Karolina Oponowicz, Paweł Goźliński

KONSULTACJA MERYTORYCZNA: Dr Katarzyna Dembicz

KOREKTA: Małgorzata Kacprzakowa, Danuta Sabała

PROJEKT GRAFICZNY OKŁADKI: Przemek Dębowski i Wojtek Kwiecień-Janikowski

FOTOEDYCJA: Maciej Murański

ZDJĘCIA [odwołania do numerów stron dotyczą wydania papierowego książki]: Archiwum Prywatne (2) s. 9; Pedro Portal/Miami Herald/MCT/Getty Images s. 20; Richard Manin/Getty Images s. 37; Jane Sweeney/awl images/Bew s. 46; Pedro Portal/Miami Herald/MCT/Getty Images s. 59; Ariana Cubillos/AP Photo/East News s. 70; Bettmann/Corbis/Fotochannels s. 90; Archiwum prywatne s. 115; Getty Images s. 143; Eduardo Munoz/Reuters/Forum s. 164; Mirosław Wlekły s. 187; Walter Bibikow/awl images/Bew s. 196; Getty Images s. 201; Peter Bialobrzeski/Laif/Czarny Kot s. 210, Ricardo Rojas/Reuters/Forum s. 222; Tim Dirven/Panos Pictures/Czarny Kot s. 231; Getty Images s. 236

MAPA: Albert Łukasiak

OPRACOWANIE GRAFICZNE: Elżbieta Wastkowska

ul. Czerska 8/10, 00-732 Warszawa

DYREKTOR WYDAWNICZY: Małgorzata Skowrońska

REDAKTOR NACZELNY: Paweł Goźliński

KOORDYNACJA PROJEKTU: Magdalena Kosińska

© copyright by MIROSŁAW WLEKŁY

© copyright by AGORA SA 2015

WSZELKIE PRAWA ZASTRZEŻONE

WYDANIE ELEKTRONICZNE WARSZAWA 2015

ISBN 978-83-268-1705-2 (epub), 978-83-268-1706-9 (mobi)

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując ją, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo!

Polska Izba Książki

Konwersja publikacji do wersji elektronicznej

SPIS TREŚCI

CZĘŚĆ 1. Raj

1. Wojna

2. Kamienie miłości

3. Koguty

4. Głos

5. Skóra

6. Wudu

7. Trujillo

8. Święta

CZĘŚĆ 2. Piekło

1. List

2. Telenowela

3. Ksiądz

4. Magiczne miejsce

5. Polka

6. Motele księdza Jezusa

7. Tiempito

8. Miasto Dzieci

9. Bogini

KALENDARIUM

POSŁOWIE

PRZYPISY

Wykonywały powolne obroty wokół własnej osi, naszyjniki odsłaniały to piersi, to nasadę pośladków. Stary Niemiec ciągle wpatrywał się w scenę; w pewnym momencie zdjął okulary i przetarł je, miał wilgotne oczy. Był w raju[1].

Michel Houellebecq, „Platforma”

1. Wojna

Wojna wybucha pod koniec lata 2013 roku. Rozlewa się na cały kraj, rykoszetem dociera do Krakowa i Watykanu. Ścierają się oddziały Nurii Piery i Alicii Ortegi. Dwóch największych potęg Dominikany.

Pierwsza atakuje Nuria: w poniedziałek 2 września o godzinie dwudziestej pojawia się na żywo w telewizji NCDN Canal 37 i zapowiada swój kolejny program.

– Przygotowywaliśmy ten materiał przez cały rok – mówi głośno, nieśpiesznie. – Przeprowadziliśmy żmudne śledztwo, zbierając dowody, odwiedziliśmy wiele miejsc. Zaczęliśmy od Dzielnicy Kolonialnej, gdzie dobrze znają Dżosefa Wesoloskiego – tak to się chyba wymawia – nuncjusza apostolskiego, przedstawiciela Watykanu w naszym kraju. Nie udało nam się nagrać, jak wewnątrz pomnika Montesinosa namawia chłopców, by za sto peso uprawiali z nim seks oralny. Ale mamy świadków. Nie zdążyliśmy go skonfrontować z zarzutami. Nuncjusz zniknął. Nikt nie wie, co się z nim dzieje. Nie mam wątpliwości, że usunięto go z Dominikany, zanim eksplodowała bomba.

Bomba Nurii detonuje inną, podłożoną kilka miesięcy wcześniej w małym górskim miasteczku Juncalito. W maju z wakacji w Polsce nie wrócił tam polski ksiądz Wojciech G., zwany Alberto. W czasie gdy przebywał w ojczyźnie, trwało śledztwo, które miało potwierdzić zarzuty niektórych mieszkańców Juncalito: ksiądz G. wykorzystywał seksualnie nieletnich ministrantów.

Dziennikarska wojna trwa wiele miesięcy. Kiedy Nuria pokazuje w swoim programie wyznanie księdza G., Alicia natychmiast jedzie do Polski, dociera pod jego rodzinny dom w Modlnicy, na rynek w Krakowie, do prokuratury w Warszawie. Opatulona w czarny płaszcz każdego dnia wysyła nowe wieści. Obie szeroko informują o sprawie, a każda emituje w swym programie ekskluzywne newsy, do których nie dotarła przeciwniczka.

Wspierają je potężne oddziały, bo ani Piera, ani Ortega to nie Kapuściński. Nie zmagają się z tematem w pojedynkę. Od czarnej roboty w terenie mają sztaby ludzi. Pierę do pracy szofer odwozi luksusowym samochodem. Ochrona otwiera i zamyka drzwi, kłaniając się w pas. Domu Ortegi pilnuje ochroniarz. Nie przypominają korespondentek wojennych. Zamiast bojówek moro noszą skrojone na miarę żakiety, nikt nie widział ich zmęczonych ani nieprzypudrowanych (ja będę miał okazję). Na razie oglądam je na wspólnym zdjęciu w internecie: starannie ułożone fryzury, złota biżuteria i czarne obcisłe sukienki. Modelki, nie reporterki.

Nuria: falujące włosy – aktualnie blond (kiedyś rude, jeszcze wcześniej brązowe). Lat pięćdziesiąt jeden, wygląda na dziesięć mniej, urodzona w Santo Domingo, obywatelstwo dominikańskie. Jej rodzice pochodzą z Hiszpanii: matka z Kraju Basków, ojciec z Katalonii. José Enrique Piera Puig był dziennikarzem w czasach balansującej między dyktaturą a demokracją prezydentury Joaquína Balaguera (rządził Dominikaną z przerwami w latach 1960–1996). W programie „Puntos sobre las íes” (Kropka nad i) ujawniał przekręty wojskowych. W październiku 1970 roku, godzinę po zmroku, „nieznani sprawcy” naszpikowali go siedmioma kulami. W domu były również jego żona i córki: dwunastoletnia Sofia i dziesięcioletnia Nuria.

Dziennikarki: Alicia Ortega i Nuria Piera. Dwie największe potęgi Dominikany.

Córki poszły w ślady ojca. Starsza produkuje program młodszej. Młodsza uważana jest za gwiazdę numer jeden dziennikarstwa w Dominikanie. Widzowie kanału informacyjnego NCDN nie mówią o niej inaczej niż „Nuria”. Tak właśnie nazywa się jej program: „Nuria. Investigación Periodística” („Nuria. Dziennikarstwo śledcze”). Szuka mocnych i kontrowersyjnych tematów ze sfery polityki, życia społecznego, religii. Opisuje skandale, korupcję, niesprawiedliwość.

Na początku 2013 roku ujawnia, jak siostry byłego prezydenta Leonela Fernándeza sprytnie łączą kariery w biznesie i rządzie. Dociera do nieletniej dziewczyny molestowanej przez słynnego piosenkarza Franka Reyesa. Piętnuje przekręty podczas finansowania kampanii wyborczej w Peru. Jeśli trzeba, awanturuje się z prezydentami. Żyleta.

W 2014 roku hiszpańska agencja prasowa EFE uznaje ją za jedną z najbardziej wpływowych kobiet Ameryki Łacińskiej. W Dominikanie mówią, że gdzie Nuria wetknie nos, tam prawda wypływa na wierzch.

Po drugiej stronie barykady Alicia Ortega: ciemne, proste włosy do ramion, lat czterdzieści siedem. Amerykanka urodzona w Dallas. Córka Kubańczyka i Kolumbijki. Żona Fernanda Hasbúna, producenta telewizyjnego z palestyńskimi korzeniami. Przez sześć lat pracowała dla amerykańskiej sieci NBC w Miami. W tym czasie zdobyła dwie Nagrody Emmy. W 2005 roku – Nagrodę Fundacji Nowego Dziennikarstwa Iberoamerykańskiego założonej przez Gabriela Garcíę Márqueza. Przyjęła dominikańskie obywatelstwo. Jest dyrektorką, dziennikarką śledczą i prezenterką „Wiadomości SIN” na kanale 9.

Dominikańczycy kłócą się o to, która z nich jest skuteczniejsza – Piera czy Ortega – a na marginesie tej kłótni trwa spór wielbicieli blondynek i brunetek: która jest ładniejsza – Nuria czy Alicia. Bo jeśli pierwszą nazwać Sharon Stone dominikańskiego dziennikarstwa, to druga jest jego Jennifer Lopez. Owszem, seksistowska dyskusja. Tylko że w Dominikanie nie da się jej odkleić od kwestii wiarygodności obu dziennikarek. Kobiety je szanują, mężczyźni wielbią i niezależnie od tego, którą zachwycają się bardziej, zapewniają mnie, że informacji przez nie podanych nie muszę nawet sprawdzać. Bo jak coś powie Alicia albo Nuria, to na pewno tak jest. Kropka.

W 2011 roku obie panie równocześnie ujawniają skandal na szczytach władzy. Zarzucają Euclidesowi Gutiérrezowi Félixowi, współtwórcy liberalno-centrowej Dominikańskiej Partii Wyzwolenia (Partido de la Liberación Dominicana; wywodzi się z niej dwóch ostatnich prezydentów kraju), że nie płaci za prąd. Drobiazg? Nie, jeśli poznamy sumę: ponad trzy miliony peso (ponad dwieście dwadzieścia pięć tysięcy złotych). Félix się odgryza: nazywa dziennikarki ignorantkami i analfabetkami. Straszy je sądem. A co na to naród? Naród uznaje to za szarganie świętości. Na popularnym portalu informacyjnym Acento.com.do jego dyrektor Fausto Rosario przypomina, że Dominikańczycy mogą być tylko wdzięczni protoplastom tych kobiet – hiszpańskim, kolumbijskim i kubańskim – że dali im te wspaniałe dziewczyny, z których wiedzy, zaangażowania i profesjonalizmu teraz korzystają. To one ratują twarz dominikańskiego dziennikarstwa[2].

Wkrótce je spotkam.

Na razie‌ przeglądam foldery.

2. Kamienie miłości

Niech spełnią się Wasze marzenia o Karaibach! Czekają tu na Was niekończące się gaje palmowe, białe plaże oraz ciepłe przyjęcie ze strony tryskających radością życia mieszkańców. Możecie rozkoszować się wypoczynkiem na rajskich plażach, grać na najpiękniejszych polach golfowych wyspy lub nurkować, podziwiając fascynujący podwodny świat.

Kilka kliknięć później:

Dominikana to nie tylko najpiękniejsze na świecie plaże. Występują tu obok siebie gorące sawanny, pustynie obfitujące w kaktusy i mgliste lasy równikowe.

Forum pod tekstem:

Hotel – rewelacja. Marmury, palmy, tysiące kwiatów, przemiła obsługa, duży, jasny, komfortowy pokój, wieeeelkie łoże. Plaża – baaardzo szeroka, bieluteńka, piasek niczym mąka. Woda – przezroczysta. Ani jednej fali, ani jednego glonu, nawet muszli nie było. Tylko biały piach i kolorowe rybki.

W biurze‍ podróży:

– Dominikana ma najlepiej na świecie rozbudowany serwis all inclusive. No i obsługa! Ten sam kelner, który uśmiecha się, podając ci śniadanie, w nocy znowu szczerzy zęby, nalewając drinki. Oni chyba się nie męczą. I nigdy nie przestają się śmiać. Poza tym świetne położenie poniżej zwrotnika Raka, trzydzieści stopni Celsjusza przez okrągły rok i pięć różnych ekosystemów na terenie kraju o powierzchni dwóch polskich województw.

To wszystko w pakiecie za sześć tysięcy złotych. A w promocji nawet za cztery. Kusząca oferta.

Nic dziwnego, że do Dominikany z roku na rok przyjeżdża coraz więcej turystów.

República Dominicana lo tiene todo.

Dominican Republic has it all.

Republika Dominikany ma to wszystko.

Tak reklamuje się dominikańskie Ministerstwo Turystyki na plakacie, który oglądam dwa tygodnie później w budynku lotniska w Punta Cana. Nie było łatwo go powiesić. Terminal nie ma ścian ani okien. To wiata przykryta strzechą. Oprócz uprzejmych celników wita nas orkiestra mariachi[3]. Stoją w przejściu w ciemnych uniformach i spodniach z lampasami. Na głowach wielkie sombrera, w rękach gitary. Dziewczyny w ludowych strojach z wymalowanymi na krwistoczerwono ustami śmieją się do wymiętych turystów, którzy schylają się do słomkowego kapelusza, by wydać pierwsze dolary.

Dalej: ciąg biurek, za nimi uśmiechnięci pracownicy biur podróży, wszyscy mówią po niemiecku. Przed każdym tabliczka z logo turystycznego koncernu. Tui, Neckermann, Itaka... Jest Schmetterling Reisen, to z nimi przyleciałem. Dominikańczykowi za biurkiem nie zamykają się usta:

– Qué tal? De dónde eres? Polaco? Qué bueno! Mucho gusto! Autobús numero veintiocho.

Na placu dziesiątki autobusów. Za chwilę rozwiozą turystów do Bavaro, Punta Cany, La Romany, Wybrzeża Kokosowego.

– Zimno szczypie tu tylko w grudniu, ale temperatura potrafi wtedy naprawdę spaść, nawet do dwudziestu siedmiu stopni – zauważa kierowca dwudziestki ósemki. Wysiadam jako ostatni, po stu sześćdziesięciu dziewięciu kilometrach i trzech godzinach jazdy. W miejscu, gdzie kończy się dominikański all inclusive. Dalej jest stolica – Santo Domingo, potem nieurodzaj, sawannowy krajobraz, kaktusy, bieda, wreszcie Haiti.

Boca Chica to wanna świata. Tak o niej mówią, bo w osłoniętej przez rafę koralową lagunie Andrés woda sięga tylko do pasa. Niektórzy nazywają to miejsce „dominikańskim Saint-Tropez” – wybrzeże naszpikowane jest barami i nocnymi klubami. Kariera Boca Chica zaczęła się jeszcze w latach pięćdziesiątych ubiegłego wieku, gdy dyktator Rafael Leónidas Trujillo kazał wybudować tu luksusowy hotel Hamaca (Hamak). Wkrótce bogacze zaczęli stawiać w jego pobliżu ekstrawaganckie rezydencje. Ale dziś Avenidą Duarte snują się mniej zamożni turyści. Amerykanie, Niemcy, Francuzi, Włosi. Albo dominikańscy emigranci, którzy przylecieli na wakacje ze Stanów.

W hotelu Dominican Bay (Zatoka Dominikańska) na powitanie podają mi sok z papai.

– Pan sam? – recepcjoniści uśmiechają się porozumiewawczo.

Recepcja ma wymiar kortu tenisowego. Długie kremowe zasłony zamiast ścian, wiklinowe fotele z białymi poduchami, pośrodku fontanna. Dostaję klucz. Numer 17307.

Spokojnie, hotel Zatoka Dominikańska ma „tylko” czterysta trzydzieści siedem pokoi: rozmieszczone są w trzypiętrowych domkach wśród basenów i bujnej zieleni.

W kopercie znajduję kartkę z planem hotelowych zabudowań (dwa baseny, cztery lokale gastronomiczne, kort tenisowy, plac zabaw, amfiteatr) i informacjami: śniadanie i lunch w barze Hibiskus – w formie gigantycznego bufetu; kolacja à la carte w restauracji włoskiej lub dominikańskiej.

Na rękę zakładają mi różową bransoletkę z plastiku. Od tej chwili mogę w pełni korzystać z dobrodziejstw all inclusive. Piwa, rumy, drinki i fast food od dziesiątej rano niemal do świtu. Wszystko w cenie wczasów.

Ciekawe, ilu z gości Zatoki Dominikańskiej (co trzeci z napotkanych przy basenie zatacza się lub przynajmniej zionie procentami) wie, że all inclusive wzięło‌ się z walki z alkoholizmem?

Kazania‌ już nie wystarczą. Słowa nie powstrzymają potopu. Zwłaszcza jeśli jest to potop whisky i ginu.

Jest‍ 5 lipca 1841 roku. Na stacji Campbell Street w Leicester do pociągu wsiada pięćset pięćdziesiąt osób. Chętnych jest więcej niż miejsc w wagonach. Nic dziwnego, całodniowa wycieczka (z pełnym wyżywieniem) na zjazd abstynentów w Loughborough w środkowej Anglii kosztuje tylko jednego szylinga (przeciętny brytyjski robotnik zarabia dziennie aż trzy)! Kiedy pociąg rusza, tłum na peronie wymachuje flagami. Gra orkiestra.

W Loughborough‌ podróżnych też wita muzyka. I plastry szynki z Yorkshire. Są ciastka i herbata. Otumanieni uczestnicy wycieczki masowo składają przysięgę abstynencji.

Kolej‌ między Manchesterem a Liverpoolem kursuje dopiero od czternastu lat. Pędzi prawie sześćdziesiąt kilometrów na godzinę. Mówią, że jest zapowiedzią przyszłości. Ale w równym stopniu jest nią też wycieczka za szylinga – zorganizowana przez Thomasa Cooka. Zaczątek ofert last‍ minut i all‌ inclusive.

Kolejne‌ bezalkoholowe ekspedycje ruszają do Liverpoolu, Glasgow i Edynburga. Przez dekadę nie przynoszą zysku – ich głównym celem jest promowanie trzeźwości. Cook uważa, że podróżowanie poszerza horyzonty, wyzwala z uprzedzeń, wypełnia‌ umysł, ożywia duszę i uwalnia człowieka z kajdan rzeczywistości[4]. Czytaj:‍ podróż wyciąga cię z grajdoła, w którym nie masz nic innego do roboty prócz zapijania własnej nędzy.

Ale‍ Cook wie coś jeszcze: reklama jest dla handlu tym, czym para dla maszyny. Dlatego drukuje plakaty, ulotki, poradniki i przewodniki. Wyszukuje tanie noclegi, negocjuje ceny, usługi kupuje w pakietach. Na inaugurację każdej wycieczki załatwia występ orkiestry i przemowę znanej osobistości.

Zakłada‌ gazetę „Cook’s Exhibition Herald and Excursion Advertiser”, która później będzie się nazywać „Excursionist” („Wycieczkowicze”). Bogacze jej nie czytują. Są działalnością Cooka oburzeni. To, co robi, jest ich zdaniem zagrożeniem dla klasowego ładu społecznego.

Dzięki‌ Cookowi turystą może być niemal każdy. Za jego namową robotnicy odkładają część swoich zarobków, by w 1851 roku wyjechać na wystawę światową w Londynie (odwiedza ją rekordowe sześć milionów ludzi, sto pięćdziesiąt tysięcy z nich dowozi Thomas Cook). Dwadzieścia lat po debiucie zaczyna wozić swoich klientów za granicę. Do Francji, Szwajcarii, Włoch, nawet w elitarne Alpy, dotąd zarezerwowane tylko dla wyższych sfer. Robotnicy nigdy nie zrozumieją piękna natury – mówią jego przedstawiciele, ale Cook się nie przejmuje. Organizuje pierwszą objazdówkę: Paryż, Waterloo, Kolonia, Heidelberg, Baden-Baden. Wkrótce dołącza do niego syn John A. Mason. Dla Thomasa Cooka liczą się idee. Jego syn przeobraża firmę w turystycznego potentata. Jako Thomas Cook and Son wysyłają ludzi już nie tylko tuż za kanał La Manche, ale również do Palestyny i za ocean. Organizują podróż dookoła świata (trwa dwieście dwanaście dni). Wprowadzają w obieg specjalne kupony (prototyp czeków podróżnych) – turyści za granicą wymieniają je na lokalne waluty.

Do morza,‍ choć podobno jest przejrzystoturkusowe jak nigdzie na świecie, nie dotrą wszyscy goście Zatoki Dominikańskiej. Nie dlatego, że się nie da. Pytanie brzmi raczej: po co? Po co komu morze, gdy pod nosem basen, przy nim leżaki, obok bar i tylko krok do hotelowego pokoju. A do morza trzeba przejść dwieście metrów i pokonać trzy przecznice. Nawet jeśli nie trzeba iść ulicami: zatłoczonymi, hałaśliwymi, brudnymi, z popękaną nawierzchnią. Hotelowe alejki, deptaki, wiadukty i mostki tak prowadzą zagranicznego turystę, by nie narazić go na kontakt z tubylcami. Ogrodzenia, mury i murki mają zapewnić mu poczucie bezpieczeństwa. I oddzielić od przykrych widoków i zapachów.

Izolacja‌ jest luksusem. Im droższa wycieczka, tym mniej kontaktu z realnym światem.

Sto‌ metrów od hotelu nie ma już idealnie przystrzyżonych trawników i spadających na nie z drzew czerwonych kwiatów hibiskusa; jest beton, na betonie śmieci. Zatrzymują się autobusiki, które wożą ludzi do stolicy (normalny – pięćdziesiąt, expresso – siedemdziesiąt‌ peso, dwadzieścia razy taniej niż taksówka).

Calle‌ Juan Bautista Vicini to dla wielu turystów początek i koniec kontaktów z tubylcami (nie licząc obsługi hotelu). To jedyne miejsce w drodze nad morze, gdzie dwa równoległe światy, turysty i tubylca, przecinają się. Na styku obu – przy płotach, wyjściach z hoteli, na brzegu morza – stoją sanky‍ panky, kolorowo ubrani młodzi Dominikańczycy: alfonsi, sprzedawcy narkotyków, przewodnicy, a przede wszystkim chłopcy do towarzystwa dla białych turystek.

– Hola,‌ amigo! Marihuana? Mujeres?

Są‌ namolni. Zagadasz – nie odpuszczą, dopóki nie kupisz trawki albo dziewczyny. Milczysz, czyli jesteś rasistą. Krzyczą za mną, kiedy wchodzę na teren zamkniętego dla osób spoza hotelu, pilnie strzeżonego parku. Po równo przystrzyżonej trawie pośród palm oprócz mnie spacerują tylko kury, które przeskoczyły z sąsiedniej posesji. Wspinam się na przerzucony nad zaniedbanymi ulicami wiadukt dla hotelowych gości. Z dołu nawołują mnie czarnoskóre dziewczyny, jakiś gość znów proponuje trawkę. Udaję, że nie słyszę. Na samym wiadukcie nikt mnie nie dotknie, nikt nie zaczepi. Jeszcze tylko przejście przez klimatyzowany korytarz budynku konferencyjnego i jestem.

Plaża.‌ Biały piasek, turkusowe ciepłe morze, bary pomiędzy palmami. Ochrona pilnuje, żeby nikt z zewnątrz nie przekroczył granicy. Wyznacza ją kamienny murek sięgający łydek. Tu: niemłode Niemki opalają się toples, Francuz na niebieskim leżaku czule przytula młodą Dominikankę, Włoch fotografuje się w uścisku z nastoletnimi Mulatami, darmowe drinki i zmrożone piwo. Tam: tani rum, placki z kukurydzy i smażone ryby. Miejska plaża jest zagracona i zaśmiecona. Z każdego głośnika charczy merengue:‌ o wiele szybszy od salsy jednostajny rytm, ulubiony taneczny akompaniament Dominikańczyków.

W Dominikanie‌ hotelami obrastają najpierw piaszczyste plaże w okolicach Puerto Plata. Potem Amerykanie odkrywają pokryte białym piaskiem bezludne wybrzeże na wschodzie kraju. Nie ma tu dróg ani elektryczności. Prawie nikt tu nie mieszka. Najbardziej wysunięty na wschód cypel pokrywa kokosowa dżungla. Las kokosowców ciągnie się wzdłuż wybrzeża na styku Morza Karaibskiego i Oceanu Atlantyckiego. Powstaje tam pierwszy hotel: Punta Cana. Składa się z dziesięciu dwuosobowych domków, świetlicy, pomieszczeń mieszkalnych dla obsługi oraz pasa startowego dla małych samolotów. Może pomieścić czterdzieści osób. Jego nazwę przejmie potem przylądek, kurort i lotnisko.

Przez‌ kilka lat nie było do Punta Cana nawet drogi dojazdowej. Wszystko zmienia się w 1978 roku, gdy zaczyna tu inwestować Club Med. Firmę zakłada w 1950 roku Belg Gérard Blitz, były gracz piłki wodnej i popularyzator jogi. Pierwszą turystyczną wioskę – ciąg chatek wzdłuż plaży – otwiera na Majorce. Kto do niej trafia, może zapomnieć o portfelu, bowiem Blitz postanowił wyeliminować‌ dodatkowe opłaty, które zostawiają gorzki posmak nawet po najsłodszych wakacjach[5].

Pierwszy‌ karaibski ośrodek all‌ inclusive powstaje w 1976 roku na Jamajce. Rosną kolejne, ale tradycyjne firmy turystyczne przyglądają się im z przymrużeniem oka. Potem pobłażliwość zmienia się w niedowierzanie, aż w końcu same zostają zmuszone, by kopiować model Blitza – wszystko, czego turysta potrzebuje do szczęścia, ma znaleźć się na terenie hotelu. Klienci niemal całą kasę zostawiają u jego właściciela, który do tego nie musi się już obawiać, że oszukają go pracownicy: w obiegu nie ma gotówki. Liczba pokoi w karaibskich hotelach all‍ inclusive rośnie lawinowo: w 1988 roku było ich siedem tysięcy sześćset. W 1993 roku już dwa razy więcej.

W 2012‍ roku do Dominikany przyjeżdża ponad cztery i pół miliona turystów. Za swoje wczasy i wycieczki płacą prawie pięć miliardów dolarów. To połowa wartości całego eksportu Dominikany.

Co dzieje‌ się z tymi pieniędzmi? Branża turystyczna podpowiada dwa przydatne angielskie słowa. Pierwsze to linkage, czyli‌ „łączenie”, a więc korzyści z pobytu turystów dla lokalnych restauracji, ich dostawców, branży rozrywkowej. Turystyka to siedemdziesiąt tysięcy miejsc pracy i piętnaście procent dominikańskiego PKB. Ale i tak większość pieniędzy odsysają agencje turystyczne, linie lotnicze i hotele, a te nie należą do Dominikańczyków. Dlatego przydatnym słowem jest również leakage, czyli‌ „wyciek”.

– Chcesz‍ piedra‌ china?

To‌ sanky‌ panky. Ma na imię Rafi. Najpierw coś wykrzykuje zza murka, potem zaczyna wymachiwać rękami.

– Chcesz‌ dziewczyny?

Zaprzeczam‌ ruchem głowy.

– My‌ też mamy żony. Żona nie musi o niczym wiedzieć – uspokaja. – A może jesteś gejem? To przywiozę ci chłopaka.

Uciekam‍ wzrokiem. Na plaży bardzo, bardzo dojrzałe Amerykanki tulą się do dwóch miejscowych dwudziestolatków. Słit focia za słit focią. Usta w dzióbek. Pstryk! Ręka na pupie. Pstryk! Całus w policzek. Pstryk! Mokry pocałunek. Pstryk! Amerykanki ryczą ze śmiechu.

Rafi‌ przeskakuje murek. Ostrożnie – tylko kilka kroków w głąb obcego terytorium. Wyciąga otwarte dłonie. Na nich płócienne woreczki. W każdym niewielkie okrągłe coś. Haszysz? Rafi rechocze. – To piedra‌ china, „chińskie kamienie”. Smarujesz nimi fiuta. Po piętnastu minutach wycierasz. Będzie sterczał całą noc. Możesz nim zabić kobietę.

– Zaraz‌ ci przyprowadzę una‌ chica buena. Buenissima! Jaką‍ wolisz? Dwadzieścia dwa, dwadzieścia sześć lat? W cenie cztery godziny w hotelu, todo‍ incluido.

Na plażę‌ przyniósł pięć kamieni miłości. Zapewnia, że to dzieła natury zrobione na bazie kakao. Pięćset peso sztuka. Czterdzieści złotych.

W 2008‍ roku po zażyciu piedra‌ china w Nowym Jorku zmarł mężczyzna. Tamtejszy Departament Zdrowia natychmiast wydał ostrzegawczy komunikat. Stosowany doustnie zaburza pracę serca, może je nawet zatrzymać. Nakładany na skórę – co jest najczęściej praktykowane – często powoduje jej podrażnienie lub uszkodzenie.

– Nie‍ chcesz piedry?‍ Pewnie, nie musisz. Zaraz ci przyprowadzę una‌ chica buena. Buenissima! Jaką wolisz? Dwadzieścia dwa, dwadzieścia sześć lat? W cenie cztery godziny w hotelu, todo‍ incluido.

Rafi‍ podsuwa mi wizytówkę. Cztery wypięte pupy w różowych stringach.

Pracuje‌ tylko z mujeres‍ clasicas, zapewnia, że lepszych i prawdziwszych lasek w mieście nie znajdę.

Ceny?

Dwa‌ i pół tysiąca peso (sto dziewięćdziesiąt złotych) za godzinę. Dwanaście tysięcy (dziewięćset złotych) za noc.

– Jeśli‌ potrzebujesz dziewczyny na cały tydzień, dogadamy się. Będziesz zadowolony. A może lubisz do dupki? Jak chcesz, przyprowadzę ci Haitankę, one są najciaśniejsze. Mówię ci, rewelacja.

Nie‍ skorzystam, ale postawię butelkę presidente. Rozlewamy‍ do plastikowych kubków.

Pogadamy‌ o kinie.

„Sanky‍ Panky”. Billboardy reklamujące ten film stoją przy głównych arteriach Santo Domingo. Pierwsza część miała premierę w 2006 roku. Komedia ze śmiechem z puszki. Hit na lokalną skalę. Młody Genaro rzuca pracę w spożywczaku w stolicy. Uczy się angielskiego i jedzie na wschód kraju pracować w kurorcie, a przy okazji zapolować na bogatą amerykańską turystkę. Udaje się. Wybucha jednoturnusowy romans.

Lindsay‌ de Féliz, Brytyjka mieszkająca w Dominikanie, spisała w dziesięciu punktach charakterystykę czyhającego na turystki niebezpieczeństwa zwanego sanky‍ panky. Ten dekalog mógłby również posłużyć za streszczenie filmu.

1.‌ Pojawiają się wszędzie tam, gdzie jest popyt – czytaj: turyści.

– Sanky‌ panky pojawiają się – większość turystów jest z Europy – Rafi pociąga łyk piwa. – To głównie Włosi, Francuzi i Niemcy. Trochę Kanadyjczyków i Amerykanów. Kiedy akurat nie zajmujemy się bogatymi turystkami, zarabiamy na facetach, którym naganiamy dziewczyny. Czarni biorą Mulatki. Biali wolą ciemne. Wiadomo, im ciemniejsza, tym lepsza, nie? Pracują tu dziewczyny z całej Dominikany. Jak znajdziemy im klienta, odpalają nam dwadzieścia procent. W sezonie da się tak wyciągnąć nawet trzydzieści tysięcy peso na tydzień (ponad dwa tysiące dwieście złotych).

2.‌ Zadbani: mięśnie, ciuchy z metkami, przeciwsłoneczne okulary znanych firm (zwykle podróbki) i biżuteria.

W Boca‌ Chica pełno takich: ubrani kolorowo, w modnych T-shirtach albo kwiecistych koszulach. Zawsze młodzi, zazwyczaj też piękni. Na dominikańskich plażach, w pobliżu drogich hoteli. Zaczepiają turystki i turystów. Załatwią wszystko.

– My‍ jesteśmy branża usługowa – zapewnia Rafi. – Zawozimy do dobrych dyskotek, przywozimy cygara, alkohol. Narkotykami się nie zajmuję, ale naganiam klientów wypożyczalniom pływających bananów. Na tym też można zarobić. Od każdego frajera dostaję pięćdziesiąt peso.

3.‍ Nie tracą czasu: zazwyczaj po kilku godzinach znajomości wyznają miłość, zapewniają, że nigdy nie czuli się w towarzystwie kobiety tak wspaniale, i deklarują, że chcą mieć z nią dziecko (bez względu na to, ile ma lat).

– Najfajniejsze‌ są Amerykanki, ciemnawe takie, ale ostatnio jakby ich mniej przyjeżdżało. Ale niemieckie blondynki też są niczego. No wiesz, tu mają, tam mają – Rafi kreśli dłońmi w powietrzu wielkie łuki. – I te anielskie włosy! Farbowane? Mniejsza, nie jestem wybredny. Gdybym był, nie zarobiłbym na chleb. Nawet jak się trafi stara i gruba, nie odmówię. To w końcu tylko praca. Jak trzeba, łykam pastylki. Biorę je potem ostro, całą noc. Żeby nigdy nie zapomniały tygodnia w Boca Chica.

4.‍ Zapraszają do rodzinnych domów (by przedstawić matce, dzięki czemu kobieta ma poczuć się wybranką), zazwyczaj nędznych, bez kuchni, kanalizacji. Jeśli domy ich rodziców nie spełniają warunków, wynajmują sobie na parę godzin klitkę z matką do wynajęcia.

Rafi‍ to chojrak i prawdziwy profesjonalista: bródka, diamencik w lewym uchu, różowy kolczyk na środku języka, okulary, fioletowe koraliki, tatuaże na ramionach. Pochodzi z pobliskiej La Calety, ma dwadzieścia dziewięć lat i siedmioletniego syna, którego widuje tylko od święta. Kiedyś chciał być barmanem, ale przerwał kurs. Przeprowadził się do Boca Chica i został sanky‌ panky. Raz miał nawet dziewczynę z Polski. Z Olą chodził przez trzy tygodnie. Tyle trwał turnus.

5.‌ Na początku nie proszą o pieniądze, najwyżej o telefon komórkowy, by po wyjeździe turystki móc utrzymywać z nią kontakt (profesjonalni „sanky panky” mają kilka telefonów, każdy do rozmów z inną zagraniczną „narzeczoną”).

– One‍ najczęściej mają czterdzieści parę, pięćdziesiąt lat. Ale bywają starsze. Młodsze rzadziej. Skoro już tu przyjechały, chcą się zabawić. Albo pocieszyć. Po rozstaniu, rozwodzie, ślubie z nudnym frajerem. Dominikańczyk, Haitańczyk, wszystko im jedno, byle był czarny. Nie wiesz, dlaczego czarny? – rechocze Rafi. – Ale to bzdury. Po prostu babki szukają odmiany. Miłość? Niektóre tak. Dajemy ją im przez tydzień, dwa. Nie, wcale nie za kasę. Czasem któraś rzuci sto euro za numerek. Ale z reguły nie bierzemy pieniędzy. Naprawdę. Posuwamy je za darmo.

6.‍ O pierwsze pieniądze, na przykład o tysiąc dolarów, zakochane w nich kobiety „sanky panky” proszą zaraz po ich wyjeździe (listownie lub telefonicznie): zazwyczaj na leczenie matki (tej miłej i biednej staruszki, u której niedawno gościła, a która właśnie trafiła do szpitala, a to kosztuje).

Sanky‍ panky nie lubi, gdy nazywa się go męską prostytutką. Tu chodzi o coś więcej niż seks. Sanky‌ panky stara się, by turystka uwierzyła w jego miłość. I żeby ta wiara przetrwała koniec turnusu.

– Policja‌ was nie tępi? – podpytuję Rafiego.

– Chłopie‌ – mówi – dlaczego policja miałaby się nas czepiać? Łapsy są od łapania złodziei, a my uczciwie zarabiamy na chleb. Turyści chcą rozrywki, to ją zapewniamy. Dopóki nasze panie są w Dominikanie, nie dopominamy się o pieniądze. Niektórych zresztą pieniądze mało interesują. Najważniejszy jest ślub.

– Ślub?

– Niektórym‌ chłopakom się poszczęści. Dostaną zaproszenie do Europy. Pojadą do Niemiec albo Norwegii i się ożenią. Ale to rzadziej. One częściej wysyłają pieniądze. Albo wracają.

7.‍ Po wyleczeniu matki „sanky panky” zwykle „trafiają do więzienia”, więc albo kobieta wpłaci kaucję (dwa do pięciu tysięcy dolarów), albo jej ukochany utkwi tam na wiele lat i już nigdy się nie zobaczą.

Sanky‌ panky pochodzą z biednych rodzin. Edukację kończą na podstawówce. Na więcej ich nie stać. Pracę zaczynają w wieku kilkunastu lat. Gdy zarabiają, pomagają swoim rodzinom.

Rafi‍ z pięcioma „chińskimi kamieniami” w kieszeni chodzi w tę i z powrotem po plaży. Zamówił je pewien Wenezuelczyk, ale się nie pojawił.

– Przecież‍ nie skorzystam ze wszystkich sam – denerwuje się Rafi. – Poza tym jeśli nie sprzedam kamieni, to z czego zapłacę za pokój (za dobę z łazienką trzysta peso, ponad dwadzieścia złotych). A żarcie? Mówię ci, lekko nie jest. W porze deszczowej interes siada. Bywają dni, gdy nic nie zarobię.

8.‌ W końcu „tracą pracę”, wmawiają kobietom, że to przez związek z nimi. W rezultacie turystki wysyłają swoim dominikańskim narzeczonym kilkaset dolarów miesięcznie.

– Popatrz‌ na mnie: to dzień moich urodzin, a ja byle jak ubrany, nie stać mnie nawet na fryzjera. Haruję w dzień, żeby w nocy moja rodzina mogła coś zjeść. Boca Chica podupada. Piętnaście lat temu było tu mnóstwo turystów. Amerykanie, pełno Włochów. Kobiety były tańsze, wszystko miałeś już za tysiąc peso. Teraz turyści wolą jechać do Punta Cany, na Kubę albo do Brazylii. Upadek, mówię ci.

9.‌ „Sanky panky” rzadko mają żony. Ale jeśli są związani z Dominikankami, te często wspierają ich w grze z zagranicznymi turystkami.

– Nie‌ możemy mieć rodziny. Musimy być independientes. W tej‌ okolicy jest nas kilkunastu. Jesteśmy jak bracia, współpracujemy. Niektórzy mówią o nas źle, a przecież odwalamy kawał dobrej roboty.

10.‌ Proszą o rękę. I wizę.

Pierwsza‍ część „Sanky‍ panky” była do bólu maczystowska. Genaro, młody Dominikańczyk bez wykształcenia i przyszłości, wkuwa angielski, by zapolować na bogatą gringę. Udaje‌ mu się, publiczność jest po jego stronie.

Nakręcony‌ po sześciu latach sequel ma‌ zupełnie inny ton. To właściwie sfabularyzowana umoralniająca pogadanka – przyprawiona oczywiście śmiechem z puszki. Amerykanka Martha wraca do Dominikany. I do Genara. Jest z nim w ciąży. Ale chłopak ma już miejscową narzeczoną La Morenę (gra ją dominikańska piosenkarka i seksbomba Alina Vargas). Pracuje w eleganckim kurorcie. Zabawia turystów w przebraniu kurczaka. Martha czule przykłada jego dłoń do swojego brzucha. – Éste‌ es tu hijo, to twoje dziecko – szepce, kalecząc hiszpański. Ale Genaro nie zamierza się ustatkować. Woli swoją La Morenę i zabawy z kolejnymi turystkami, tym razem Włoszkami. Martha z nowo narodzonymi bliźniętami odlatuje więc do Stanów. Ale Genaro pod wpływem spotkania z nią (i afery, która wybucha, gdy spotykają się obie jego narzeczone) zmienia się. Bierze z La Moreną romantyczny ślub na białej plaży. Będzie teraz odpowiedzialnym mężem. Może nawet ojcem.

„Świetna‍ komedia dla całej rodziny” – pisze dziennik „Hoy”, a „El Nacional” dodaje, że bardzo inteligentna: niby śmiech i groteska, ale też zachęta do odpowiedzialności i monogamii. A także szacunku wobec kobiet. „Nowy ton w dominikańskim kinie” – podkreślają recenzenci.

Na Karaibach‍ słońce przez okrągły rok zachodzi około osiemnastej. Od trzech godzin panuje mrok. Plaże i główna Avenida Duarte w ciągu dnia pełne są turystów. Po zmroku schodzą się tu prostytutki. Plaża przed hotelem Zatoka Dominikańska w ogóle nie jest oświetlona. W odróżnieniu od plaży miejskiej i eleganckiej restauracji tuż obok. Trudno byłoby oczyszczać langusty po ciemku.

Rafi‌ nie daje za wygraną. Przyprowadza niską Mulatkę. – Marisol wyssie z ciebie wszystkie soki.

Marisol‌ znaczy Morze i Słońce. Tanie znoszone dżinsy, wrzosowy chiński T-shirt opięty na niewielkich piersiach. Niska, włosy związane w kitkę. Tłumaczę, że nie dam jej zarobić, ale chętnie pogadam.

– Ciężko‍ gadać, gdy burczy w brzuchu – odpowiada. Biegnę do hotelowej kantyny, która o tej godzinie karmi już tylko fast foodem (dziesięć minut w jedną, dziesięć w drugą stronę; po drodze ani żywej duszy, większość turystów dogorywa przed telewizorami, inni zbierają siły przed nocnym wypadem do dyskoteki).

Morze‍ i Słońce polewa hot doga keczupem z saszetki, majonez zostawia na boku, zajada łapczywie. Cedzi cuba‌ libre, które przyniosłem z pustej jeszcze dyskoteki na plaży, nie dopije go do końca, w pracy woli nie przesadzać z alkoholem. Ma dwadzieścia cztery lata, mieszka w La Romanie, sto kilometrów stąd.

– Przekwalifikowałam‍ się. Znajoma opowiedziała mi, że w Boca Chica można dobrze się zaczepić. Trudno było się zdecydować. Ale miałam wyjście? To już jakieś półtora roku trwa. Można się przyzwyczaić. Szczegóły? Nic nadzwyczajnego. Praca jak inne. Wcześniej byłam kelnerką w La Romanie. Zarabiałam piętnaście tysięcy peso. Niewiele, choć cieszyłam się i z tego. Ale tak to już jest w Dominikanie: wy, turyści, lubicie słońce, chmur i deszczu nie lubicie, więc kiedy kończy się sezon, turystów ubywa, a ludzi z roboty zwalniają. Szukałam długo, nic innego nie znalazłam. A muszę utrzymać dzieci: synek ma siedem lat, córeczka cztery. Sama byłam dzieckiem, gdy pierwszy raz zaszłam w ciążę. Ojciec? Nawet przez kilka lat był moim mężem. Ale mąż to tylko kłopot. Wymagania i niewiele w zamian. Kupuje ciuchy, jakie chce, za ile chce i wcale go nie obchodzi, że ja nie mam z czego zapłacić rachunków. Rozwiedliśmy się. Zniknął. Na dzieci nic nie daje.

Siedzimy‍ na murku odgradzającym plażę Zatoki Dominikańskiej od reszty świata. Plaża jest niemal pusta. Od czasu do czasu przejdą jakieś dziewczyny, które, jak Marisol, nie znalazły jeszcze klienta. W okolicach Bożego Narodzenia klientów przybędzie. Ale jest dopiero listopad, dla przemysłu turystycznego najgorszy miesiąc w roku. Morze i Słońce dojada hot doga. Drugiego zostawia sobie na potem.

– Spaliłabym‍ się ze wstydu, gdyby ktoś się dowiedział, co robię. Na szczęście La Romana jest dość daleko, nikt ze znajomych i krewnych nie przyjeżdża do Boca Chica. Mama zajmuje się domem, tata jest taksówkarzem. Pomagają mi. Mama opiekuje się dziećmi. Co im powiedziałam? Że jestem kelnerką.

Jak‍ trafi się dobry klient, taki, co rzuci pięćset peso, to zaraz zwijam interes i wracam do dzieci. Ale czasami tkwię tu całą noc i nic. Wtedy dzwonię do matki, żeby została do rana.

Polak?‍ Nie, nigdy się nie zdarzył. Najkulturalniejsi? Znaczy fajni? Amerykanie i Włosi. Jeden przyniósł mi z hotelu hamburgera. Inny zapłacił pięćset peso, a potem dał jeszcze osiem dolarów. Ukradli mi je potem. W Boca Chica to normalne. Mówię ci, to najgorsza dziura. Kurwy i złodzieje. A turyści? Spoko, nie są groźni. Za to bardzo wdzięczni, bo robię im rzeczy, o które nie odważą się poprosić własnych żon.

Policja?‌ Nielegalny jest tylko seks z nieletnimi, więc co mi mogą zrobić? Czasami aresztują którąś z dziewczyn bez powodu. Albo straszą, żeby ściągnąć haracz. Jak coś im odwali, to nie ma innej rady, trzeba zapłacić.

Prostytucja‍ to najstarszy zawód świata. Tak mówią. Turystyka seksualna jest znacznie młodsza. Narodziła się – jak piszą historycy – podczas wojny w Wietnamie. Amerykańskim żołnierzom nie opłacało się wracać na przepustki do domu. Wykorzystywali je na poszukiwanie przygód na Filipinach, na Tajwanie czy w Tajlandii. W miejscach takich jak Pattaya (nazwa tego tajlandzkiego miasta stała się niemal synonimem prostytucji jako atrakcji turystycznej) jak grzyby po deszczu wyrastały bary go-go i burdele. Zanim w Wietnamie skończyła się wojna, Tajlandia zmieniła się w seksturystyczny raj.

Takich‍ rajów jest coraz więcej. Zapotrzebowanie na siłę roboczą – nienasycone. Dominikańskie prostytutki pracują w co czwartym kraju świata: od Libanu po Australię. Według różnych szacunków w ostatnich dekadach od trzydziestu do siedemdziesięciu tysięcy kobiet przemycono w tym celu za granicę. Po Tajlandii, Filipinach i Brazylii Dominikana to czwarty „dostawca” prostytutek na świecie. Zazwyczaj dziewczyny wyjeżdżają z wiarą, że za granicą czeka je finansowe eldorado, i nadzieją, że uda się im zasilić gotówką bliskich w kraju. W ich wyjazdy zazwyczaj angażują się całe rodziny. By sfinansować podróż, pożyczają pieniądze od znajomych, biorą kredyty pod hipotekę domu, sprzedają, jeśli mają jeszcze coś wartościowego. A koniec?

Pewien‍ mężczyzna przekonał mnie, żebym wyjechała do Hiszpanii. Miałam pracować jako manikiurzystka. Rodzina pomogła mi zdobyć trzy tysiące dolarów, głównie z pożyczek. Ale tamci zamiast do Hiszpanii zawieźli mnie do Puerto España w Trynidadzie i Tobago, uwięzili i zmusili do pracy w burdelu. Wszystkie tu jesteśmy odurzane narkotykami i alkoholem. Nikt nie dba, żebyśmy się nie zaraziły. Tracę głowę, bo jeśli nie zdobędę pieniędzy, mama w Dominikanie straci dom.

Koleżanka‍ próbowała uciec z miejsca, gdzie nas więzili. Złapali ją, włożyli pręt do waginy, związali i bili. To miała być dla nas lekcja, co robią z uciekającymi dziewczynami. Zakneblowali jej usta, żeby nie krzyczała. Bili kijami, na śmierć[6].

W hotelowej‌ restauracji czterech Niemców – każdy chłop jak dąb – robi przemeblowanie. Łączą stoliki, wymieniają krzesła, zamawiają wino za trzydzieści dolarów, choć inne kelnerzy podaliby im bez doliczania do rachunku. Po chwili odsuwają krzesła czterem Mulatkom. Z kolacji wychodzą, trzymając się za ręce.

Idą‌ oglądać przedstawienie. Na widowni pod strzechą z palmowych liści nadkomplet widzów. Kelnerzy donoszą plastikowe krzesła.

Na scenie‌ pokaz miejscowych tańców. Trzy pary wyginają się przy merengue. Jest‌ żywe, radosne, pikantne, grafomańskie.

Tańcz,‌ brunetko,

Wyginaj‍ się ładnie,

Wprawiając‌ biodra w ruch.

Ciesz‍ się nim, czarnulko,

Ruszaj‍ się żwawo,

Chociaż‍ spalasz się

w‍ płomieniu świecy.

Merengue to‍ najszybszy taniec Karaibów, więc oczy turystów ledwie nadążają za trzema parami na scenie. Chłopcy pokazują opalone torsy, dziewczyny potrząsają pośladkami. Potem ktoś parodiuje Michaela Jacksona. Widzowie od czasu do czasu biją brawo. Niechętnie. Muszą wtedy odstawić drinki rozlewane do plastikowych kubków.

Do wyboru‍ jest ich ponad dwadzieścia. Najbardziej podoba mi się fresca‌ bahía (rześka zatoka), według karty mieszanka brandy, wódki, syropu grenadina i soku pomarańczowego. Lubię go ze względu na nazwę, a nie smak. Bo drinki‍ w wersji all‍ inclusive niewiele się różnią. Oprócz alkoholu ich głównym składnikiem jest cukier w postaci pianki smakującej mydlinami. Poza tym barmani często mylą alkohole – rum zamiast wódki, wódka zamiast brandy – więc zdarza się, że ten sam drink za każdym razem ma inny skład.

Wybory‌ Miss Hotelu. Na widowni zostali już sami emeryci. Żadna staruszka nie wyrywa się na scenę. Konkurs odwołany. Ale w hotelu Zatoka Dominikańska i tak nigdy się nie będziesz nudzić. Mówi o tym firmowa piosenka, którą kończy się każdy wieczór w teatrze. Tancerze i tancerki wyrywają do niego na siłę turystów z pierwszych rzędów. Teraz kolebią się niepewnie. Z głośników słychać:

W‍ Zatoce Dominikańskiej czuję się jak król.

To‍ najlepszy hotel na świecie.

Boska‍ obsługa, morze, piasek i słońce.

Nie‍ siedzę po próżnicy w pokoju.

Ja‍ też nie zamierzam tracić czasu w moim pokoju z widokiem na basen. Jutro stąd znikam. Jadę spotkać się z kamiennym świętym.

3.‍ Koguty

Głośno,‍ głośniej, jeszcze głośniej. Na dominikańskiej ulicy trudno porozmawiać przez telefon. Gra muzyka, krzyczą kobiety, wrzeszczą dzieci. Mężczyźni są jak koguty: barwni, hałaśliwi i zadziorni. Zwłaszcza ci „zapuszkowani” w blaszanych klatkach.

Żółty‌ z uszkodzonym przodem rozpędza się i brawurowo wciska pomiędzy czerwony i zielony, omal masakrując im boki. Niebieski z pomarańczowymi ozdobami szarżuje z naprzeciwka, żółty nie odpuszcza. Zaraz się staranują. Biały wychynął nagle z prawej i żeby go nie zmiażdżyć, pozostałe muszą wyhamować. Zielony szturmuje na trzeciego, jakby zapomniał, że to nie gra komputerowa. Gnie się blacha, trzaskają reflektory...

Wcale‍ nie bejsbol ani boks. Walki kogutów to podobno najbardziej jaskrawy symbol machismo w Dominikanie‌ i zarazem największa namiętność prawdziwych macho z małych‌ wsi i dużych miast. „Ważny element dominicanidad, dominikańskości”‍ – powiedzą tutejsi politolodzy. Oczywiste‍ jest, że „mężczyźni identyfikują się ze swymi kogutami” – pisał antropolog Clifford Geertz[7] przyglądający‌ się walkom, co prawda na Bali, ale z Dominikany na pewno przywiózłby te same refleksje. Gregory Bateson i Margaret Mead, para amerykańskich antropologów kultury, stwierdzili, że koguty są dla tych facetów jak samodzielne, samosterujące penisy, ruchome, żyjące własnym życiem genitalia.

Spektakl‍ zaczyna się od ważenia i mierzenia. Profesjonaliści kupują koguty nawet za setki dolarów. Do pazurów przymocowują im metalowe ostrogi: żeby mogły ranić i zabijać. Popychają ptaka w stronę przeciwnika. Krzyczą „Zabij!”. Ptaki kaleczą się dziobami, w skórę wbijają ostrogi i pazury. Leje się krew. Sypie pierze. Wartość zwycięzcy wzrasta, przegrany trafia do rosołu. Obsługa wyciera między walkami krew, sprzedaje przekąski. Kibice w ekstazie. Wykrzykują z radości albo klną z rozpaczy. Przegrywają całe pensje. Niektórzy dostają ataku serca. Jatka toczy się na okrągłych arenach, klubach gallístico, drewnianych‌ rotundach bez okien (spotkać je można nawet we wsiach). Okrągły ring ma średnicę kilku metrów, dookoła tłoczą się ludzie. Tak, ludzie, hombres. Nie‌ mujeres. Nawet język hiszpański jest na usługach macho: słowo hombre oznacza człowieka, ale też mężczyznę.

Kobiet nie wpuszczano na walki kogutów przez lata. Dzisiaj rzadko korzystają z takiej możliwości.

Dla Geertza fakt, że koguty to symbole męskości, jest tak niepodważalny jak to, że woda spływa w dół. Podczas walki kogutów człowiek i zwierzę, dobro i zło, ego i id, twórcza moc pobudzonej męskości i niszcząca siła uwolnionej bestii stapiają się ze sobą w krwawym dramacie nienawiści, okrucieństwa, przemocy i śmierci. Nic więc dziwnego, że gdy po walce właściciel zwycięskiego koguta, zgodnie z obowiązującą zasadą, zabiera do domu do zjedzenia jego martwego rywala – często jeszcze rozdartego na strzępy przez rozwścieczonego właściciela – czyni to z mieszaniną zakłopotania, satysfakcji moralnej, odrazy i ludożerczego uniesienia. Nic też dziwnego, że porażka w ważnej walce doprowadza niektórych do stanu, w którym niszczą rodzinną kapliczkę i przeklinają bogów, co jest równoznaczne z metafizycznym (i społecznym) samobójstwem[8].

W Dominikanie Geertz do podobnych wniosków doszedłby nie tylko w czasie walki zwierząt, ale także obserwując ruch uliczny. Czuć, jak pisał antropolog o walce drobiowych samców, zgiełkliwość tłumu, poczucie, że za moment nad wszystkim zapanuje wszechogarniający chaos. To walka blaszanych kogutów, samodzielnych, samosterujących penisów, ruchomych, żyjących własnym życiem genitaliów.

Ulice Dominikany są jak clubes gallísticos. Za kółkiem poradzi sobie tylko macho. Przez kilka tygodni nie widziałem za kierownicą ani jednej kobiety (– Mujeres. Myślą, że jak już zdobędą prawo jazdy, to wszystko potrafią i wszystko im wolno – powie mi z drwiną José Manuel, gdy jego kuzynka Victoria będzie chciała jechać ze mną jako przewodniczka w góry; w końcu zostanie w domu, a towarzyszyć mi będzie José Manuel). Nigdzie indziej na świecie nie ma chyba tylu potrzaskanych samochodów: bez reflektorów, zderzaków, bocznych lusterek, z wybitymi szybami i pogiętą blachą. Nigdzie nie łamie się tak zasad ruchu drogowego i rozsądku. Dominikańskiemu macho za kierownicą wolno wszystko. Tam, gdzie dwa pasy, urządza sobie trzeci. Jedzie po linii, zamiast pomiędzy liniami. Nie uznaje pierwszeństwa przejazdu, wyprzedza, choć nie ma na to miejsca, jedzie na czerwonym. Polski kierowca to przy dominikańskim wzór kultury i drogowej elegancji. Dominikańscy jeżdżą jak opętani, więc na każdym zakręcie czai się śmierć. A policji nawet nie chce się interweniować przy stłuczce.

Dzień z życia dominikańskiego macho to popis brawury. Oto co widziałem tylko jednego dnia: rybak z Boca Chica spadł ze skały przy trasie do stolicy – kiedy tamtędy przejeżdżałem, akurat pakowali go do trumny na poboczu autostrady; wypadek na trasie Constanza – La Vega, zginęły cztery osoby; taksówka w Santo Domingo cofała z otwartymi drzwiami od strony pasażera, uszkodziła cały bok zaparkowanej z boku białej toyoty, taksówce odpadły drzwi. Samochód, którym podróżowałem, też miał stłuczkę.

Dwa razy w Dominikanie wynajmowałem jeepa z kierowcą, by pojechać w góry. Za każdym razem uczestniczyliśmy w kolizji. Raz w Constanzie, gdy nasze auto omal nie zmiażdżyło kobiety na motorowerze. Drugi w okolicach Janico, poszkodowanym również był motocyklista. Dzień wcześniej widziałem akcję wyciągania samochodu, który wpadł do morza. Kilka dni później duża terenówka z czterema osobami w środku z olbrzymią prędkością uderzy w mur przy autostradzie i rozpadnie się na pół. Innym razem cudem uniknę połamania nogi, gdy kierowca mototaksówki źle oszacuje dystans w czasie wyprzedzania i otrzemy się o pick-upa. (A przewodniki ostrzegały, że motoconcho są niebezpieczni i ubezpieczenie podróżne nie obejmuje skutków wypadku z ich udziałem!)

Humorystyczny portal Kedificil.com (jaktrudno.com) stwierdza: Regułą jest, że Dominikańczycy źle prowadzą. Nieważna jest sytuacja: stanie w rzędzie, czekanie na światłach, skręcanie w lewo, trąbienie, parkowanie – od dawna mamy do perfekcji opanowane robienie tego wszystkiego źle.

Koguty są dla tych facetów jak samodzielne, samosterujące penisy, ruchome, żyjące własnym życiem genitalia.

Polski przewodnik po Dominikanie dodaje, że miejscowi kierowcy oczekują od cudzoziemca pokrycia kosztów naprawy, nawet jeśli to oni spowodowali kraksę[9]. Inny ostrzega: Dominikańczycy kierują bez wyobraźni i zdumiewająco ryzykownie. Liczba ofiar śmiertelnych jest znaczna, zwłaszcza w karnawale, gdy pijanych kierowców jest zatrzęsienie. Trzeba poważnie podchodzić do zasady ograniczonego zaufania, zwłaszcza na skrzyżowaniach regulowanych światłami[10].

Wypadki drogowe to najczęstsza przyczyna śmierci w Dominikanie. Rocznie ginie w ten sposób półtora tysiąca ludzi. Tylko w turystycznym raju, niewielkim regionie Bavaro/Punta Cana, w 2013 roku wydarzyło się ponad tysiąc kraks.

Pod względem liczby zgonów w wypadkach drogowych kraj ten zajmuje drugie miejsce na świecie (41,7 na 100 tysięcy mieszkańców). Ustępuje tylko zależnej od Nowej Zelandii polinezyjskiej wyspie Niue, na której mieszka niecałe półtora tysiąca osób. Pod koniec 2013 roku w Dominikanie wydano „Podręcznik do nauki bezpiecznej jazdy”. W nakładzie stu dziewięćdziesięciu tysięcy egzemplarzy w dziesięciomilionowym kraju! Rozdaje się go za darmo. Przypomina, co oznaczają znaki drogowe. Wzywa kierowców do ich przestrzegania.

Autobus z Boca Chica do stolicy. W głośnikach dudni merengue, kierowca wciska gaz do dechy. Nie patrzę na jego popisy. Czytam. „Święto Kozła” Mario Vargasa Llosy opowiada o czasach, gdy Dominikaną rządził Rafael Trujillo. Stron jest ponad pięćset, a już na piątej przyszły noblista pisze o tym, co dzieje się za oknem: powracającą po latach do Dominikany Uranię, główną bohaterkę książki, uderza hałas, dobrze znana atmosfera rozmów, szumu motorów, grającego na cały regulator radia, melodie merengue, salsa, danzón i bolero albo rock i rap pomieszane z sobą, atakujące się nawzajem i bombardujące ją swoim hałasem [...]. Taki zdrowy wybuch nieokiełznanego życia, nietkniętego żadnymi falami nowoczesności. Coś takiego, co wiąże Dominikańczyków z irracjonalną, magiczną formą: potrzebą hałasu. („Hałasu, nie muzyki”[11]).

W łóżkach jest podobnie jak na ulicy. Tam też trwa walka kogutów. Zamiast dziobać albo wyprzedzać na trzeciego, prześcigają się, który zdobędzie więcej kobiet i spłodzi więcej dzieci.

Miguel, kierowca autobusu, ma troje dzieci z trzema kobietami.

Siedzący obok mnie Manuel, dwudziestosiedmiolatek o wyglądzie studenta pierwszego roku, ma ich siedmioro z trzema partnerkami. Po przygodach z drugą i trzecią ostatnio znów wrócił do pierwszej, długowłosej pracownicy lotniska Las Américas. Próbuje się ustatkować, założyć rodzinę, której tak naprawdę nie ma mimo gromadki dzieci. Dba o dom. Z ostatniej wypłaty kupił nowy materac do sypialni.

Taksówkarz Aramis, który wiezie mnie przez Santo Domingo, ma dwanaścioro dzieci z dziesięcioma kobietami. Słyszę żal w jego głosie, gdy mówi, że daleko mu do rekordów. W Puerto Plata, skąd pochodzi, jeden facet ma siedemdziesięcioro troje dzieci. Urodziło mu je około trzydziestu kobiet.

Chętnie bym jeszcze pogadał, ale zatrzymujemy się na dworcu autobusowym. Stoję w kolejce po bilet, bo nazajutrz wybieram się w głąb kraju.

– Qué tal, Mulata? Co słychać, Mulatko?

Kasjer zagaduje zgrabną dziewczynę, zamiast od razu wydać jej bilet.

– Nie za ciężkie te torby? Może ci pomogę?

Dziewczyna uśmiecha się, tylko trochę się mityguje. Jak mogłaby się peszyć? Przecież to Dominikana, serce Karaibów, królestwo podrywu.

– A dokąd to panienka się wybiera? – kasjer nie daje za wygraną. – Aaa, na uniwersytet do Santiago. Szczęściarze z tych profesorów. A sama panienka jedzie? Oj, niebezpiecznie tak podróżować.

Kolejka do kasy wydłuża się. Na peron podjeżdża żółty autobus Caribe Tours. Postoi trzy minuty i zaraz ruszy do Santiago. A facet w amoku – choć skasował już dwieście siedemdziesiąt peso, nie wydaje dziewczynie biletu. Odpuszcza dopiero, gdy kolejka okazuje zniecierpliwienie, a nawet złość (uczucia rzadkie w karaibskich kolejkach). Wzdycha z uznaniem.

– Za taką Mulatką pojechałbym na koniec świata! – komentuje, gdy proszę o swój bilet. A ja się dziwię, bo dziewczyna – choć naprawdę śliczna – jest czarna jak heban. Żadna z niej przecież Mulatka.

Będę o tym musiał porozmawiać z Miguelem, znajomym antropologiem z uniwersytetu w Santo Domingo. Na razie jednak docieram pod gigantyczny pomnik nad brzegiem morza.

4. Głos

Antón Montesinos z kamienia i brązu, wysoki na pięć pięter, stoi odwrócony tyłem do mnie, do Hiszpanii i rzeki Ozamy. Po prawej ma centrum Santo Domingo (stolica i największe miasto Dominikany, metropolia licząca ponad dwa miliony mieszkańców), a u stóp Morze Karaibskie. Na twarzy meksykański rzeźbiarz Antonio Castellanos Basich wykuł mu złość. Prawą rękę Montesinos opiera się o ambonę, lewą zbliża do ust, krzyczy.

Może rzeczywiście tak wyglądał, gdy w 1511 roku grzmiał z ambony: Czyż ci Indianie nie są ludźmi? Czyż nie mają dusz rozumnych? Czyż nie jesteście zobowiązani, aby miłować ich jak siebie samych?

Nie wiadomo, kiedy dokładnie Montesinos się urodził.

Wiadomo, że mniej więcej w tym samym czasie, gdy niedaleko jego rodzinnej Salamanki, w portugalskiej Sabrosie, na świat przychodzi Ferdynand Magellan (1480), którego wyprawa jako pierwsza okrąży ziemię.

Zanim w 1510 roku w grupie pierwszych misjonarzy wysłanych do Nowego Świata przypłynie do Hispanioli, świat zdąży stanąć na głowie:

Tomás de Torquemada, dominikanin, tak jak Montesinos, zostanie inkwizytorem (1482);

Bartolomeu Diaz dopłynie do Przylądka Dobrej Nadziei (1488);

Krzysztof Kolumb odkryje Amerykę i dopłynie do północnego wybrzeża wyspy, której większą część zajmuje dziś Republika Dominikany (1492).

Dominikańczycy nie lubią wymawiać jego imienia. Wierzą, że sprowadza fucú, klątwę. Kolumb jest jednocześnie bohaterem i przekleństwem Hispanioli. Choć na zło, które Korona Hiszpańska uczyniła jej dawnym mieszkańcom, nie ma już kto pomstować. Wszyscy Tainowie, pierwotni mieszkańcy wyspy, wyginęli.

To było pierwsze ludobójstwo w Nowym Świecie.

Dominikana ma dużo takich „pierwszych”: pierwszy szpital, pierwszy uniwersytet, pierwsza mennica królewska, pierwsza katedra... Nazywa się Primada de América i stoi na okupowanym przez turystów skwerze Kolumba. Na placu popijam kawę, przyglądam się zręcznej pracy pucybutów, grze w domino (wielkiej namiętności Dominikańczyków), słucham orkiestry mariachi. Pośrodku skweru stoi pomnik Kolumba. Potomkowie konkwistadorów chcieliby wierzyć, że królowa Tainów u stóp odkrywcy przygląda mu się z szacunkiem.

Pierwszą ulicą w Nowym Świecie (1502) była Calle de las Damas. Murowane domy budowali wzdłuż niej konkwistadorzy i najznamienitsi obywatele miasta. Ulicą Dam nazwano ją na cześć paradujących tędy synowej Kolumba, wicekrólowej Maríi de Toledo, i jej trzydziestu dam dworu. Zwiewne suknie okrywały każdy skrawek ich ciała. Jedynie twarze i dłonie miały odsłonięte. Niektóre nosiły też czepce, które mimo tropikalnego klimatu często zachodziły aż na policzki.

Pytam przechodniów, ale nikt nie potrafi wskazać domu, w którym mieszkał Kolumb.

Adres podpowiada mi tablica zawieszona na dwupiętrowym budynku z białego kamienia, który sczerniał wystawiony przez ponad pięć wieków na kurz, słońce i deszcz: „Ten budynek od 13 sierpnia do 11 września 1504 roku był ostatnim w Ameryce domem Krzysztofa Kolumba”.

Montesinos jest jeszcze nastolatkiem, gdy w Boże Narodzenie 1492 roku statek Kolumba „Santa María” osiada na mieliźnie u północnych wybrzeży nieznanej wyspy.

Odkrywca jest pewien, że wylądował w Cipango, w Japonii.

– Cipango? – pyta skonfundowanych Tainów.

– Cibao – przytakują, myśląc o urodzajnym regionie rozciągającym się na południe między Kordylierą Północną a Środkową.

– Cipango – powtarza podekscytowany Kolumb (taką wersję pierwszego spotkania opowiadają mi w Dominikanie).

Jest wniebowzięty, bo zbliża się do Indii. Chce podtrzymać zapał królowej Kastylii Izabeli, która wspiera wyprawę. Pisze, że ziemia jest tu niewyobrażalnie żyzna i bogata (do dziś zidentyfikowano na wyspie ponad pięć tysięcy endemicznych gatunków roślin), rosną na niej drzewa tak wysokie, że sięgają nieba (tu już Kolumb puścił wodze fantazji), zapowiada bogactwo kamieni szlachetnych (teraz zupełnie blefuje), a ludności nie da się zliczyć (w tym czasie mieszkało prawie sto tysięcy Tainów. Dwadzieścia dwa lata później, gdy przybędzie tu Montesinos, będzie ich o wiele mniej).

Kolumb ma jednak przede wszystkim nadzieję, że znajdzie w okolicy mnóstwo złota. Bo złoto – uważa – jest najwspanialszą rzeczą na świecie. I nie chodzi mu o wzbogacenie się. Za złoto z zamorskich ziem chce zorganizować nową krucjatę. Odbić niewiernym Ziemię Świętą.

Kolumb nazywa wyspę Hispaniolą (Española). Wykorzystuje drewno z wraku „Santa Maríi” i z pomocą tubylców buduje fort. Ponieważ dotarł tu w nocy z 24 na 25 grudnia, tę pierwszą europejską osadę w Nowym Świecie nazywa Fuerte de la Navidad, Fort Bożego Narodzenia (obecnie znajduje się na terytorium Haiti). Zdziwiony jest szczodrością Tainów i tym, że przenosząc ze statku zapasy, nie kradną ani igły. Tainowie też będą zaskoczeni: najbardziej własną bezsilnością. Hiszpanie napiszą, że w czasie pierwszej potyczki tubylcy będą uciekać „zadziwieni naszą odwagą i ranami zadawanymi przez naszą broń”.

Jednak podczas drugiej wyprawy do Nowego Świata, która przywiezie na wyspę ponad tysiąc ludzi, trzodę, ziarno i pędy trzciny cukrowej, Kolumb zastanie Fort Bożego Narodzenia spalony, a jego mieszkańców wybitych w pień. Drugi fort, La Isabela, założy w pobliżu dzisiejszego miasta Puerto Plata.

Pięćset lat później biura turystyczne uparcie będą powtarzać, że wyspa, której wschodnią część zajmuje Dominikana, była ukochanym lądem Kolumba.

Zanim przypłynie tu Montesinos:

Hiszpanie zakończą rekonkwistę, zdobywając z rąk Maurów Grenadę (1492); wraz z Portugalczykami podzielą między siebie odkryte w Nowym Świecie ziemie (1494);

John Cabot jako pierwszy nowożytny Europejczyk dopłynie do Ameryki Północnej (1497);

Mikołaj Kopernik odkryje, że teoria geocentryczna jest błędna (1497);

Kolumb dotrze do dzisiejszej Wenezueli, Vasco da Gama do Indii, a inni Portugalczycy do wybrzeży dzisiejszej Tanzanii i Kenii (1498).

Tainowie pierwotnie mieszkają nad rzeką Orinoko. Pracowici rolnicy i zręczni garncarze. Z kontynentu na Antyle wyruszają wyparci przez plemiona Karaibów. Wyspę, którą dzielą dziś Haiti i Dominikana, nazywają Wysoką Ziemią, Ayiti. Przed przybyciem Europejczyków chodzą nago, chociaż znają się na przetwarzaniu bawełny i konopi. Ciała wolą malować, niż przyodziewać. Z roślin wyplatają hamaki (z ich języka oprócz hamaka pochodzą również słowa: kanu, huragan, sawanna, tabaka i barbecue).

Dbają o wygląd. Nie znają pisma ani koła. Z grubych pni drzew wykuwają za to kanu, którymi bezpiecznie pływają po rzekach i morzu między wyspami. Misternie zdobią je geometrycznymi wzorami. Piją alkohol z kukurydzy i palą cohibę, zwijane w rolki liście tytoniu.

– Na świecie nie ma lepszych ludzi – zachwyca się Kolumb.

A ludzie, których przywiózł na Hispaniolę?

Iberyjskie męty, bandyci i nieroby tutaj przepoczwarzali się w panów. Palili, rabowali, torturowali, gwałcili i chrzcili. Zmuszali ludzi do niewolniczej pracy – pisał Wojciech Tochman w „Eli, Eli”[12]. To książka o Filipinach, ale co za różnica.

Odważni odkrywcy, dzielni konkwistadorzy podobnie zachowują się w każdym zakątku świata. Także Hiszpanie na Hispanioli są przekonani o swojej absolutnej wyższości nad tubylcami. Zastanawiają się, czy Tainów dotyczył w ogóle akt stworzenia. Czy są istotami bożymi, czy raczej tworami szatana? Czy mają dusze? I czy w ogóle są ludźmi?

Te pytania zadają sobie wszędzie: od Kastylii po Watykan. W Nowym Świecie brakuje rąk do pracy. Europejczyków jest za mało, a tym, którzy są, w tropikach niełatwo pracować. Pracować też nie wypada: w końcu są szlachcicami, odkrywcami, pionierami, panami świata.

Może rzeczywiście tak wyglądał, gdy w 1511 roku grzmiał z ambony: Czyż ci Indianie nie są ludźmi? Czyż nie mają dusz rozumnych? Czyż nie jesteście zobowiązani, aby miłować ich jak siebie samych?

Tubylcy nie przypominają ludzi znanych z Hiszpanii. Mają ciemniejszą skórę, mówią w dziwnym języku, chodzą nago. Poza tym nie odkrywają świata, nie słyszeli o Jezusie, nie potrafią budować karawel, strzelać i knuć intryg jak Europejczycy. To wystarczy, by traktować ich jak bezduszne istoty (oficjalnie w 1514 roku uznano, że Indianie posiadają duszę). I za wskazaniem Stwórcy czynić ich sobie poddanymi. W wyniku kolonizacji wśród Tainów wybuchają epidemie odry i ospy, a prawdopodobnie też syfilisu. Ci, którzy nie wymierają od chorób, giną od wyniszczającej pracy. Bo skoro na Hispanioli konkwistadorzy nie znaleźli dość złota, dzielą między siebie tubylców i zmuszają ich do odrabiania pańszczyzny. Nazywa się to encomienda i polega na zmuszaniu miejscowej ludności do pracy na rzecz konkwistadora lub osadnika w zamian za roztoczenie nad nią „opieki” i głoszenie jej Dobrej Nowiny.

Do Hiszpanii docierają raporty o niepokojach i uprawianiu prywaty na Hispanioli. W 1500 roku król wysyła tam swojego namiestnika. Aresztuje Kolumbów i odsyła do Europy. Zrehabilitowany Krzysztof odwiedza Santo Domingo jeszcze w 1504 roku, podczas swojej czwartej i ostatniej wyprawy do Nowego Świata. To wtedy mieszka w budynku przy Calle de las Damas.

Umiera zgorzkniały. O to, kto ma jego szczątki, setki lat później spierają się Hiszpanie, Włosi i Dominikańczycy. Po śmierci Kolumba w Valladolid jego ciało wielokrotnie ekshumowano i przenoszono z miejsca na miejsce. Do dziś nie jest jasne, czy szczątki odkrywcy znajdują się w Sewilli, czy w Santo Domingo. Hawana, Pawia i Genua również są kandydatkami do tytułu miasta z grobowcem odkrywcy Ameryki.

Śmierć Kolumba nic nie zmienia. Każdy kolejny gubernator wyspy jest okrutniejszy od poprzednika. Po Kolumbach i Francisco de Bobadilli rządzi Nicolás de Ovando. Pozwala hiszpańskim osadnikom na nieograniczone eksploatowanie Tainów. Każe podpalić budynek z ich osiemdziesięcioma wodzami oczekującymi na spotkanie z gubernatorem. Tylko gospodyni spotkania Anacaonie, wdowie po kacyku Caonabó, okazuje „szacunek”: nie pozwala jej spalić. Każe ją powiesić.

Na Calle de las Damas mijam luksusowy hotel, dawną rezydencję gubernatora de Ovando, członka zakonu Rycerzy Alcántary, ulubieńca katolickich władców i biskupów Hiszpanii. Najbardziej znanego z okrucieństwa wobec Indian i przywrócenia repartimiento, systemu, który wprowadził Kolumb. Pozwala on przyznawać osadnikom Indian, by mogli korzystać z ich służby według własnego uznania.

Kilka kroków dalej budynek Casa de Francia. Na kamiennej tablicy czytam, że w 1506 roku wprowadził się tu kolejny wielki konkwistador, ten, który utopił Meksyk we krwi, Hernán Cortés.

Idę dalej. Na końcu ulicy Dam: gigantyczny plac Hiszpański. Na nim alkazar. Dziwna architektoniczna mieszanka gotyku i mauretańskich wpływów. A jednak najpiękniejszy ze wszystkich kolonialnych zabytków stolicy. Wewnątrz: pięćdziesiąt pięć pomieszczeń, z piętra widok na rzekę Ozamę i Dzielnicę Kolonialną (dwa wieki później w pałacu będzie wysypisko śmieci, zostanie gruntownie odnowiony dopiero w XX wieku). Tu gospodarzami byli piękna María de Toledo, krewna króla Ferdynanda, i jej mąż Diego Kolumb, syn Krzysztofa.

Alkazar jest na ukończeniu, gdy na wyspę przybywa Montesinos. 21 grudnia 1511 roku, jak zawsze w czwartą niedzielę adwentu, w kościołach czytany jest fragment Ewangelii według świętego Jana (Jam jest głos wołającego na pustyni...). Na mszy w Iglesia Dominicos są Diego Kolumb i inni możni. Brat Montesinos wchodzi na ambonę.

Jestem głosem Chrystusa wołającym na pustyni tej wyspy, wyszedłem na to miejsce, aby przedstawić wam słowa prawdy. Dlatego słuchajcie mnie uważnie, nie z obojętnością, ale całym waszym sercem i wszystkimi zmysłami. Głos ten będzie dla was zupełnie nowy, nigdy go nie słyszeliście. Bardziej srogi, trudny, przerażający i groźny niż spodziewaliście się usłyszeć.

Ten głos mówi wam, że wszyscy jesteście w grzechu śmiertelnym, w nim żyjecie i umieracie, ponieważ stosujecie okrucieństwo i tyranię wobec bezbronnych ludzi[13].

Hiszpanie, którzy słuchają kazania, są zdumieni. Niektórzy zastanawiają się, czy dominikanin nie zwariował. Wiadomo przecież, że barbarzyńcy nie wykazują ludzkich zachowań. Żyją jak zwierzęta. Działają dzięki intuicji. Ich umysły jak u dziecka muszą być pod stałą kontrolą.

Montesinos nawet się nie zająknie. Tekst kazania adwentowego ułożył wraz z innymi zakonnikami. Wszyscy je zaakceptowali.

Powiedzcie, na podstawie jakiego prawa i jakiej sprawiedliwości tak okrutnie i strasznie zniewalacie Indian? Jakim prawem zgotowaliście tak wstrętne wojny tym ludziom? Co takiego było na ich łagodnej i spokojnej ziemi, że tak wielu pochłonęły śmierć i spustoszenie? Jak możecie ich tak uciskać i męczyć, nie dając wystarczająco jedzenia i nie dbając o chorych? Oni przecież chorują i umierają z powodu pracy, którą im nakazaliście. Choć należałoby powiedzieć, że wy ich zabijacie, aby wydobywać złoto każdego dnia.

A w jaki sposób ich nauczacie, aby poznali swojego Boga i Stworzyciela, zostali ochrzczeni, słuchali mszy, świętowali niedziele i święta? Czyż nie są ludźmi?! Czyż nie mają dusz rozumnych?! Czyż nie jesteście zobowiązani, aby miłować ich jak siebie samych?! Czyż nie rozumiecie?! Czyż nie czujecie?! Jak możecie pogrążać się w takim letargu?!

Miejcie pewność, że w stanie, w którym jesteście, nie możecie się zbawić, podobnie jak ci, którzy nie mają i nie chcą przyjąć wiary w Jezusa Chrystusa.

Konkwistadorzy i europejscy osadnicy żądają odesłania Montesinosa do Hiszpanii. Wyśmiewa go nawet wielki humanista Juan Ginés de Sepúlveda. Pierwotnych mieszkańców Nowego Świata porównuje do owadów. Twierdzi, że zdolność Indian do tworzenia sztuki wcale nie dowodzi ich inteligencji. Przecież pszczoły i pająki też wytwarzają piękne rzeczy.

Jednak dominikanin Bartolomé de Las Casas, który przypływa na Hispaniolę w 1502 roku wraz z okrutnym gubernatorem de Ovando, pod wpływem kazań Montesinosa do końca życia będzie żarliwym obrońcą Indian.

Montesinos musi wrócić do Hiszpanii i tłumaczyć się przed królem. Dominikanom na Hispanioli zabrania się głosić kazań w obronie Indian. Montesinos głosi je więc w Portoryko, potem w Wenezueli. Umiera tam 27 czerwca 1540 roku. W niewyjaśnionych okolicznościach. Jedna z wersji mówi, że ginie w obronie Indian, choć żaden z historyków nie znajduje na to potwierdzenia. Ale przy wejściu do refektarza klasztoru Świętego Stefana w Salamance można przeczytać, że umarł jako męczennik.

Po jego śmierci Hiszpania wstrzymuje na chwilę podbój świata i w 1550 roku organizuje debatę w Valladolid. Po jednej stronie renesansowy humanista Sepúlveda (Czyż można jeszcze wątpić, że ci ludzie, tak niecywilizowani, tak barbarzyńscy, skażeni tyloma grzechami i takim zepsuciem, zostali podbici przez naród dający najwyższe dowody człowieczeństwa i który przewyższa ich pod każdym względem[14]).

Po drugiej dominikanin de Las Casas (Wszystkie dzikie ludy zamieszkujące ziemię można przyrównywać do nieuprawianej gleby, która łatwo wydaje chwasty i bezużyteczne ciernie, ale kryje w sobie naturalną zdolność do tego, by pod wpływem pracy i uprawy wydać zdrowe i pożyteczne owoce. A zatem cały rodzaj ludzki jest jednością[15]).

Debata trwa do 1551 roku. Wygrywa ją de Las Casas. Ale nie zdaje sobie sprawy, jak fatalne konsekwencje będą miały jego argumenty. Grzmi w Kolegium Świętego Grzegorza, że wykorzystywanie Tainów jest grzechem. Są przecież poddanymi hiszpańskiego króla. Nie jest natomiast grzechem zniewalanie pogan, czarnych ludzi z Afryki. To może być wręcz jedyna skuteczna droga, by uratować ich dusze i przywrócić ich Panu. Niewolników łatwiej nawrócić na chrześcijaństwo. Król Hiszpanii ma więc czyste sumienie, gdy rozdaje handlarzom koncesje na wywóz darmowej siły roboczej. Z Czarnego Lądu do Nowego Świata płyną statki przeładowane niewiernymi. „Czarnym ścierwem” (rzadko nazywają ich ludźmi), które albo się nawróci, albo nadal będzie traktowane jak zwierzęta.

Wkrótce kilka tysięcy Europejczyków zamieszkujących Hispaniolę bogaci się na chwałę Pana. Wszystko dzięki morderczej pracy na plantacjach trzciny cukrowej pięćdziesięciu tysięcy czarnych niewolników.

W 1526 roku Hiszpanie przywożą z Afryki na wyspę pierwsze kobiety. Dziecko zrodzone z gwałtu białego człowieka nad afrykańską niewolnicą nazwą Mulatem.

Słowo pochodzi od muła, krzyżówki konia i osła.

5. Skóra

Miguel, antropolog z Uniwersytetu Autonomicznego w Santo Domingo, ma całkiem jasną skórę. Ale gdy spojrzę mu w twarz, widzę Afrykanina: usta ma pełne, nos wydatny, włosy czarne i choć krótko przycięte, mocno poskręcane. Niby Hiszpan, a dużo w nim Gwinejczyka, Ghańczyka albo mieszkańca Dahomeju.

Pytam go, czy przeszkadza mu ta dopisywana przeze mnie genealogia. Śmieje się.

Obiecuje, że więcej zrozumiem wieczorem, gdy zabierze mnie na konferencję o potomkach Afrykanów w Republice Dominikany. Spotykamy się przy przystanku metra.

Mamy jeszcze godzinę i idziemy na kawę do knajpki pełnej studentów w Zona Universitària. Proszę o czarną, Miguel chce z mlekiem, pije przez słomkę. Barman pyta z poważną miną, czy wiem, że od picia niezabielanej kawy skóra robi się ciemniejsza. Miguel wybucha śmiechem.

– Chcesz – mówi – to zrobimy eksperyment.

Z kawą w plastikowych kubkach spacerujemy zatłoczoną Avenida Doctor Bernardo Correa y Cidrón. Mijamy twarze jak na palecie malarza: wszystkie kolory i ich odcienie. Skręcamy w kierunku uniwersytetu. Wzdłuż zielonych alei rosną palmy, mnóstwo kolorowych kwiatów, na trawnikach, murkach i ławkach siedzą studenci.

– A teraz uważaj! – Miguel zaczepia pierwszą napotkaną dziewczynę. Nie ma jeszcze dwudziestu lat. Spódnica w kratę sięga jej do kolan, bujną czarną czuprynę związała czerwoną gumką, śnieżnobiała koszula kontrastuje z ciemnobrązową, prawie czarną skórą.

– Przepraszam – wyjaśnia grzecznie Miguel – mój przyjaciel przyjechał z Polski i tłumaczę mu, ile odcieni ma skóra Dominikańczyków. A ty jak byś określiła swoją?

Dziewczyna dziwi się pytaniu – tym razem to chyba nie podryw. Na odpowiedź nie musimy czekać.

– Mulata – mówi, a ja robię wielkie oczy, bo przecież bardziej przypomina Naomi Campbell niż Halle Berry.

Miguel nie jest zdziwiony. – Dziękuję – mówi uprzejmie i pyta kolejnych przechodniów. Z budynku wychodzi José, jego znajomy, ze swoją dziewczyną. José wygląda jak brat Miguela: biały chłopak z afrykańskimi rysami twarzy i mocno kręconymi włosami.

– Jestem jojoto – odpowiada. Za to dziewczyna opisuje siebie słowem morena; tak mówi się o kimś śniadym, o ciemnych włosach. Zamiennie można używać określenia Mulatka, jednak dziewczyna ma skórę koloru gorzkiej czekolady.

Kolejny jest chłopak w okularach i z teczką pod pachą. W Europie nazwalibyśmy go szatynem, a on twierdzi, że jest rubio, czyli blondynem. Z kolei czarny jak węgiel wesoły student prawa nie ma wątpliwości, że jest indio.

Myślę, że w takim razie wcale nie jestem biały, lecz przezroczysty. Dziwię się temu kolorowemu światu, a Miguel ma ubaw po pachy. Tłumaczy mi, że w Dominikanie jest przynajmniej kilkanaście określeń koloru skóry. Zaczyna wymieniać od najbielszej, takiej, co opala się na różowo: blanco rosa.

Potem są:

rubio,

jabao i jojoto (przez część społeczeństwa uważane za rasistowskie określenia białych),

blanquito,

desteñío (nieco pogardliwie o białym),

indiecito (co znaczy „zindianizowany”),

indio claro,

indio lavao,

indio oscuro,

indio canelo,

mulato (określa się nim przeróżne kolory skóry i używa się go prawie zawsze w pozytywnym kontekście),

moreno (kto w Dominikanie nie jest rasistą i ma w sobie odrobinę przyzwoitości, powie tak na Afrykanina),

prieto (może być używane z czułością, wymawiane serio niekoniecznie będzie dobrze odebrane),

negro tinto,

negro retinto.

Dwóch ostatnich raczej nie używa się w stosunku do Dominikańczyków.

Czarni są Haitańczycy.

Dwa kraje, które leżą obok siebie na Hispanioli, tylko na mapie wyglądają jak idealnie pasujące do siebie części jabłka. W rzeczywistości są jak ogień i woda, biedak i bogacz, sługa i pan, a wielu Dominikańczyków twierdzi, że jak Europa i Afryka.

Przepaść wzięła się z metod kolonizacji. W połowie XVI wieku wyspę nękają żądni skarbów piraci i opłacani przez nieprzyjaciół Hiszpanii bukanierzy[16]. Głównie francuskie wyrzutki: dezerterzy i uchodźcy. Osiadają nieopodal, na wyspie Tortuga, tak, tej z „Piratów z Karaibów”. Na Hispaniolę wyprawiają się, by kraść bydło. Niektórzy osiedlają się na zachodnim krańcu wyspy, tam, gdzie teraz jest Haiti. Atakowani przez Hiszpanów, w odwecie wyprawiają się coraz dalej na wschód Hispanioli.

Rok 1697 to oficjalny koniec piractwa: w Rijswijk Anglicy obiecują ukrócić działalność korsarską, a Hiszpania i Francja dzielą się wyspą. Zachodnia część, dzisiejsze Haiti, dostaje nazwę Saint Dominique. Wschodnia, obecna Dominikana, odtąd nazywać się będzie Santo Domingo.

Francuzi do nowej kolonii sprowadzają się całymi rodzinami. Mają białe żony i dzieci. Czarni służą im do pracy.

Hiszpanie – przeciwnie: to awanturnicy, wagabundy, przedsiębiorcy, którzy szukają szczęścia. Ruszają do Nowego Świata samotnie. Żony i kochanki zostawiają w Kadyksie i Sewilli. Przez ponad sto lat, od 1492 roku, Hiszpankom zabrania się uczestniczenia w wyprawach do Nowego Świata. Tylko najwyżsi urzędnicy Korony dostają pozwolenie na osiedlanie się w Ameryce z całymi rodzinami. Pozostali chętnie uprawiają seks z niewolnicami, nierzadko je gwałcą, na potęgę płodzą im dzieci. Czasami nawet się w nich zakochują i z nimi żenią. W tropiku tworzą haremy.

Latyfundysta Miguel de Cúneo, jeden z towarzyszy Kolumba, pisał: Na statku admirał podarował mi piękną Karaibkę, zaprowadziłem ją do kajuty. Zgodnie z indiańskim zwyczajem była naga. Natychmiast nabrałem na nią ochoty. Chciałem zrealizować to pragnienie, ale ona najwyraźniej nie chciała, bo rzuciła się na mnie, podrapała paznokciami. Wziąłem wtedy bicz i zacząłem ją chłostać. Niewyobrażalnie krzyczała. W końcu uległa. Była tak dobra, jakby wychowano ją w szkole nierządnic[17].

Czerwone kobiety przygotowują białym mężczyznom jedzenie, robią im pranie, godzą się na nieokiełznany seks. Hiszpanie w Nowym Świecie pozwalają sobie na zuchwałość, która w Starym byłaby niemożliwa. Kilka konkubin i nieślubne dzieci są tu obyczajową normą. Konkwistador Bernal Díaz del Castillo, autor „Prawdziwej historii podboju Nowej Hiszpanii”, wspomina o pewnym Hiszpanie, który w ciągu trzech lat spłodził trzydzieścioro dzieci. Ksiądz Martín González pisze w 1566 roku: Niemożliwe jest zliczyć wszystkie Indianki, które każdy z nich posiada. Ale wydaje mi się, że są chrześcijanie, którzy mają po osiemdziesiąt, a może nawet sto kobiet[18].

Miguel twierdzi, że podwójna moralność przetrwała od tamtych czasów w Dominikanie do dziś i stała się jej znakiem rozpoznawczym. Bo kobiety w Dominikanie służą do potwierdzania męskiej dominacji. I wciąż są przedmiotem masowej konsumpcji.

Inaczej jest w Saint Dominique. Od drugiej połowy XVII wieku to część francuskiego imperium. W wieku następnym – najbogatsza kolonia świata. Niektórzy uważają, że to najbardziej dostatnia kraina na planecie. Nie zauważają, że są tam także największe społeczne skrajności.

Czarnych niewolników jest tu zdecydowanie więcej niż białych panów. Są wyzyskiwani i brutalnie traktowani. Jednoczy ich pragnienie odzyskania wolności i zakazywane przez Europejczyków wudu. Dzięki temu ich opór wobec białych jest większy niż w jakimkolwiek innym zakątku świata.

Siły dodaje im też wiadomość o rozpoczęciu rewolucji francuskiej. Mają bowiem nadzieję, że za jej hasłami – wolności, równości i braterstwa – kryje się koniec kolonializmu i niewolnictwa. Ale grands blancs, biali plantatorzy na Saint Dominique, też cieszą się z przewrotu w metropolii. Liczą bowiem, że kolonia zyska niepodległość, a oni zaczną kontrolować Saint Dominique, wprowadzać własne prawa i jeszcze szybciej bogacić się kosztem niewolników.

Pierwsi przeciw białym występują Mulaci. Biali Francuzi gardzą nimi, bo zazwyczaj rodzili się z gwałtów. Podczas potajemnego zebrania na plantacji Bois Caïman, które prowadzi jamajski kapłan wudu Zamba Boukman, niewolnicy decydują się na atak. Hacjendy Saint Dominique płoną, ginie dwa tysiące Francuzów. W Port-au-Prince do walki przeciwko bogaczom przyłącza się biała biedota, przez bogatych latyfundystów traktowana równie źle jak Mulaci.

To koniec niewolnictwa. Rządy przejmuje Toussaint L’Ouverture, były niewolnik. Nazywają go Czarnym Napoleonem.

Prawdziwy Napoleon Bonaparte go nie znosi. Wysyła na Karaiby ponad dwadzieścia tysięcy żołnierzy. W tym trzy półbrygady polskich legionów we Włoszech. O Saint Dominique walczy sześć tysięcy Polaków. Giną w walkach, umierają z wycieńczenia i na tropikalne choroby. Dowódca francuskiego wojska pisze o nich w liście do swoich przełożonych w Europie: Ci ludzie ciężcy i apatyczni, obcy naszym zwyczajom, w tak ogromnej odległości od swej Ojczyzny, tracą tu całą swą energię, nie mogąc podołać trudom marszów, i są przerażeni niebezpieczeństwami wojny kolonialnej, o której nie mają pojęcia[19].

Niektórzy przechodzą na stronę powstańców. Kilkuset zostaje przy życiu. Niektórzy wracają do Europy. Inni zostają w Haiti.

Francuzi pacyfikują powstanie, a Toussainta L’Ouverture’a przewożą do Francji, gdzie umiera. Potomkowie niewolników znów atakują. Ścinają głowy białych i palą ich domy. Francuzów dobija żółta febra.

W 1804 roku, po rozbiciu wojsk napoleońskich, byli niewolnicy zakładają pierwsze w tej części globu niepodległe państwo, pierwszą czarną republikę na świecie. Wracają do taińskiej nazwy Haiti. Tworzą swoją flagę: niebiesko-czerwoną. Oddarcie białego pasa z francuskiej flagi to symboliczne pozbycie się białych ciemiężców. Białym zakazują posiadania ziemi. (Przepis ten nie dotyczy jednak Polaków, których w XX wieku przychylny im haitański dyktator dr François Duvalier, znany jako Papa Doc, nazywać będzie Murzynami Europy).

Osiemnaście lat później Haitańczycy podbijają też wschodnią część wyspy, dzisiejszą Dominikanę. Przejmują majątki białych panów i oddają je oswobodzonym niewolnikom.

Odtąd w Dominikanie wszystko, co hiszpańskie, europejskie i białe, przeciwstawiane będzie haitańskiemu, afrykańskiemu i czarnemu.

Miguel zdejmuje okulary przeciwsłoneczne. Wyciera chusteczką pot z czoła, przygładza krótkie kędziory. Jego rodzina od pokoleń mieszka w Dominikanie, ale – wie to na pewno – jego przodkowie przyjechali i z Europy, i z Afryki. Zresztą co tu dociekać, badać, sprawdzać – przecież w żyłach prawie każdego Dominikańczyka płynie mieszanka krwi z obu kontynentów. W żyłach wielu płynie też pogarda dla czarnej rasy.

Czarni mówią, że są Mulatami, Mulaci nazywają się białymi. Większość nie godzi się na wpisywanie prawdziwego koloru skóry do dowodu osobistego. W efekcie oficjalnie czarnych w Dominikanie nie ma w ogóle.

– Niektórzy nie lubią Kubańczyków, bo lenie. Inni znowu źle patrzą na Amerykanów, bo kapitaliści. Większość nie cierpi Haitańczyków przez dawne zaszłości, bo czarni, bo biedni, bo zacofani, bo uprawiają wudu, bo tacy i owacy – wylicza Miguel.

Do konferencji mamy jeszcze pół godziny. Wpadamy do studenckiego baru na wieprzowinę, fasolę i smażone platany. Chociaż rozmawiając o rasizmie, wypadałoby zjeść sancocho. Nie ma go w menu, bo to danie na specjalne okazje. Miguel wyjaśnia, że dominikańskie społeczeństwo jest jak ta potrawa (mieszanka wołowiny, wieprzowiny, koźliny, drobiu i kiełbasy z dodatkiem ziół i przypraw) – składa się z wielu ras. Niejeden dodałby, że ras – jak rodzajów mięs – bardziej i mniej wartościowych.

– To, co za chwilę zjemy, w dużym stopniu zawdzięczamy pracy Haitańczyków. Żyje ich w naszym kraju może nawet milion. Wielu jest tu nielegalnie, większość pracuje w budownictwie i rolnictwie – ciągnie Miguel. – Na granicy panuje korupcja. Łatwo do Dominikany wjechać na lewo. Ale Haitańczycy muszą za to słono zapłacić. Nieraz wydają na to oszczędności życia. A potem mieszkają tu nielegalnie, więc nie mogą dochodzić swoich praw, nie mają ubezpieczenia, nie mogą pójść do lekarza, ich dzieci nie chodzą do szkoły. Zarabiają co najmniej o połowę mniej niż Dominikańczycy.

Albo, jak pisze Vargas Llosa w „Święcie Kozła”, pracują za darmo, zamiast zapłaty otrzymują tylko jedzenie. Ponieważ w Haiti nie ma co jeść, odrobina ryżu i fasoli wystarcza im aż zanadto. Kosztują mniej niż osły i psy[20].

– Kto jest czarniejszy, czuje się gorszy. A przoduje w takiej postawie nasz kardynał, głowa Kościoła dominikańskiego, supernacjonalista! – oburza się Miguel.

Nicolás de Jesús López Rodríguez ma siedemdziesiąt siedem lat. Jest arcybiskupem Santo Domingo, jedynym w Dominikanie kardynałem. Mianował go Jan Paweł II. Po śmierci Wojtyły wymieniano go wśród kandydatów na nowego papieża.

Pisarz Mario Vargas Llosa nazwał Rodrígueza rasistą i jaskiniowcem. Wezwał papieża Franciszka, by usunął go ze stanowiska. Argumentował: To niesłychane, by arcybiskup Santo Domingo wspierał rasistowskie prawa, które uniemożliwiają dwustu tysiącom Dominikańczyków, synów haitańskich emigrantów, zdobyć obywatelstwo kraju, w którym mieszkają. To całkowicie sprzeczne z tym, co głosi Kościół katolicki[21].

Dojadamy wieprzowinę i idziemy w kierunku Audytorium Manuela del Cabrala, gdzie o piętnastej rozpoczynają się wykłady.

Antropolog o białej skórze, za to rysami twarzy jak u afrykańskiego szamana, powie, że Santo Domingo do lat trzydziestych ubiegłego wieku było miastem białych. Czarni, odkąd przestali być niewolnikami, mieszkali w comunidades na przedmieściach. A potem miasto wchłonęło przedmieścia i tak Afryka „zmetyzowała” się w Ameryce.

Piosenkarz, a jednocześnie socjolog – biały playboy z czarnymi rozpuszczonymi włosami – stwierdzi, że pochodzącą z wudu muzykę gaga grało się tylko w haitańskich slumsach, a teraz stała się częścią popkultury. Czarna muzyka kultu, którego biali się bali, trafiła pod ich strzechy i na sale koncertowe.

Historyczka, czarna, z imponującym afro na głowie, dowodzi oczywistej prawdy, że większość Dominikańczyków miała przodków w Afryce.

A filozof, zupełnie biały, tylko opalony, nazywa Dominikańczyków społeczeństwem café con leche, kawy z mlekiem, choć „fundamentalnie uważamy się za białych”. I cytuje socjologiczną analizę społeczeństwa dominikańskiego Francisca Moscosa Puello („Listy do Eweliny”): Stworzyliśmy tę Republikę, której nie powinna pani mylić z Haiti, gdzie ludzie jedzą ludzi, mówią francuską gwarą, panoszą się duchy wudu.[22]

Czy uwierzysz, że jesteśmy jedynym krajem na świecie, gdzie w dowodach osobistych wpisuje się słowo indio na określenie koloru skóry? – Miguel spogląda na mnie z uśmiechem.

– Co to za kolor?

– Trudno powiedzieć – wzrusza ramionami. – Wiem, co znaczy biały, czarny, żółty. A indio? Jedni uważają, że to to samo co Metys albo Mulat, inni mówią, że chodzi o kolor brązowy lub miedziany. W każdym razie Indian nie ma tu od wieków.

Miguel przypomina sobie wpis Caroliny Contreras na jej blogu zatytułowanym „Miss Loków”: Określenie indio w moim dowodzie to niezły żart. Jestem czarna, mam kręcone włosy i nie mam nic z Indianki. Dominikańczycy – od najbielszych do najczarniejszych – najwyraźniej potrzebują jakiegoś wstrząsu, rewolucji kulturalnej, która by ich obudziła i uświadomiła, że głęboko w nas tkwi piękna kultura Afryki.

Termin indio do dowodów osobistych trafił w tzw. erze Trujilla. Ponad osiemdziesiąt procent Dominikańczyków twierdzi, że ma taki kolor skóry, nie do końca rozumiejąc, co to naprawdę oznacza. Zaledwie cztery procent przyznaje się do czarnej skóry.

(W „Święcie Kozła” czytam o kobiecie, która mogła wyjść za mąż za nadzianego forsą lekarza: Zakochał się na śmierć. Ale był czarniuteńki i mówiono, że miał matkę Haitankę. Nie mam uprzedzeń, ale gdyby mój syn urodził się czarnoskóry[23]).

Białych w kraju jest najwyżej osiem procent, choć chciałoby się uważać za takich o wiele więcej. Od dziesięcioleci w szkołach każe się dziewczynkom o afrykańskim pochodzeniu związywać włosy, a chłopcom krótko je ścinać. Oficjalnie mówi się, że po to, by nie rozprzestrzeniały się wszy. Doszło do tego, że dzieci wstydzą się już swoich bujnych czarnych włosów. Dziewczyny prostują je, chłopcy golą się niemal na łyso. Niektóre dyskoteki w Santo Domingo w ogóle nie wpuszczają czarnych. Na szczęście ostatnio kilka z nich zamknięto.

– Czarni mówią, że są Mulatami, Mulaci nazywają się białymi – śmieje się Miguel. Większość nie godzi się na wpisywanie prawdziwego koloru skóry do dowodu osobistego. W efekcie oficjalnie czarnych w Dominikanie nie ma w ogóle.

A nieoficjalnie?

6. Wudu

– Do czarownika? Za Najświętszą Panienką skręćcie w prawo – dziewczyna w różowej falbaniastej mini wskazuje na figurę Matki Boskiej. Stoi przy skrzyżowaniu, między biednymi drewnianymi domkami, kilka kilometrów za miasteczkiem Villa Altagracia.

Domu Papita szukamy z taksówkarzem José. Wygodnym japońskim vanem pędziliśmy autostradą Juan Pablo Duarte ponad sto dwadzieścia na godzinę, bo ceremonia miała rozpocząć się o osiemnastej, zaraz po tym, gdy zajdzie słońce. Adres: batey Basima, naprzeciwko fabryki soków Jugo Rica, osiemdziesiąt kilometrów od Santo Domingo.

Batey to rodzaj slumsu, który, w przeciwieństwie do tych w Brazylii, Argentynie czy Wenezueli, nie znajduje się w mieście ani na jego przedmieściu, lecz na zapadłej wsi. Bateye służą za mieszkanie najgorzej opłacanym pracownikom plantacji trzciny cukrowej. Większość z nich to Haitańczycy, wielu bez pozwolenia na pracę. Przyjeżdżają na czas zafry, zbiorów rozpoczynających się w styczniu i trwających prawie do lata. Inni mieszkają w bateyach przez okrągły rok i w czasie tiempo muerto (martwego sezonu) biedują jeszcze bardziej, niż kiedy pracowali.

Basima leży na tyłach ruchliwej autostrady. Ma kilka wyasfaltowanych dróg, pozostałe spływają błotem. Domy są niewielkie. Drewniane. Pomalowane na kolorowo: seledynowo, błękitno albo różowo. Niektóre niepomalowane wcale. Z zimnym i brudnym betonem zamiast kafelków, paneli albo dywanów. Wchodzi się do nich przez skrzypiące drewniane drzwi. Wnętrza są chłodne, wilgotne, stęchłe. Przykurzone zasłony zawieszone na sznurkach dzielą niewielkie pomieszczenia na jeszcze mniejsze izby: kuchnię, jadalnię, sypialnię.

Na zakurzonych, gdy od kilku dni nie spadł deszcz, lub zabłoconych, gdy lało, wąskich ulicach nigdy nie brakuje ludzi. Mieszkańcy siedzą na plastikowych krzesłach. W przybrudzonych, spoconych, rozciągniętych koszulkach. Gawędzą. Piją piwo albo wodę z kokosa. Dzieciaki bawią się sfatygowanymi zabawkami lub kopią przebitą piłkę. Nad bateyem strzelają wysoko w górę palmy. Las tropikalny, który zaanektował slums, teraz próbuje odzyskać swoje od cywilizacji.

Wokół bateya Basima kiedyś rosła tylko trzcina. Jednak coraz mniej opłaca się ją uprawiać. Plantatorzy przerzucają się na cytrusy. Pracują Haitańczycy. Ponieważ wielu z nich jest tu nielegalnie, ich dzieci przychodzą na świat bez prawa do edukacji i opieki medycznej. Bez prawa do godziwego wynagrodzenia. Bez prawa do godnego życia. Harują, głodują, chorują i umierają. Praca, miska ryżu, tani rum, sen. Praca, miska ryżu, rum, sen. Aż do śmierci. Zaprogramowani jak zombi.

W Haiti wierzy się, że można ożywić ciało zmarłego. Wykorzystać. Skłonić, by do upadłego pracował w polu. Stał się żywym automatem. Na przykład do uprawy trzciny.

Zombi nie jest – jak się powszechnie uważa – elementem kultu wudu, lecz haitańskich ludowych przesądów. To nie czary, choć „przemienianiem” w zombi – jak twierdzi etnobotanik Wade Davis – zajmują się czarownicy[24]. W latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku ten kanadyjski członek National Geographic Society ogłosił, że używa się do tego specjalnego zombiproszku. Zawarta w nim trująca tetrodotoksyna wywołuje u ludzi wrażenie zgonu. Po jakimś czasie substancja przestaje działać. Wydaje się, że ludzie wstają z martwych. Ale zawarty w proszku bieluń wciąż wywołuje halucynacje, zamienia ludzi w automaty (psychologowie krytykują jednak teorię Davisa, wskazując na schizofrenię, katatonię czy niepełnosprawność umysłową jako źródła haitańskiej legendy zombi).

W Dominikanie Haitańczykom nie trzeba proszku. Wystarczy obietnica miski ryżu z fasolą.

Pomalowany na turkusowo drewniany dom Papita, kapłana wudu, stoi przy ubłoconej drodze w centrum zabudowań. Z jego ganku widać colmado, spożywczak otoczony zieloną gęstwiną. Z daleka wygląda tak, jakby pożerała go dżungla.

Dżungla daje cień. Przyjemnie jest przysiąść przy takim colmado. Można pić piwo albo rum pod palmami. Wieczory spędzają tu strudzeni pracą robotnicy, dni – bezrobotni. W drewnianej chatynce, na której dawno wyblakła zielona farba, można kupić mydło i powidło. Cukierki na sztuki, rozpuszczalne kostki kakao (traktowane jako minitabliczki czekolady), pieczywo, mleko, chemię, sprzęty gospodarstwa domowego. A przede wszystkim alkohol, więc zbierający się na ceremonię biegną jeszcze kupić piwo albo coś mocniejszego.

Papita zna każdy w slumsie, ale nie każdy kojarzy jego imię. Najlepiej pytać po prostu o brujo, czarownika. Wita nas w siatkowym, bordowo-białym podkoszulku i kremowych szortach. W ręce trzyma butelkę białego rumu Brugal. Już na werandzie czuć karmelkowy zapach kadzidła. Ledwie tli się zwisająca z sufitu żarówka. Mocniejsze, ciepłe światło daje stojąca przy drzwiach świeczka. Oświetla strzegący wejścia obraz Matki Boskiej. Najświętsza Panienka i miska z wodą witają tu gości. Tuż za progiem, na ścianie korytarza po lewej, oprawiony w ramkę tekst Psalmu 128.

Z pracy rąk swoich będziesz korzystał,

szczęśliwy będziesz i znajdziesz dobrobyt.

Żona twoja jak owocujący szczep winny

we wnętrzu twojego domu,

synowie twoi jak młode gałązki oliwki...[25]

Z Papitem poznał mnie profesor Carlos Andújar. Były dyrektor Muzeum Narodu Dominikańskiego, specjalista od wudu. Pytam, czy sam wyznaje wudu. Odpowiada, że jest ateistą. Tłumaczy mi, że wudu to duch. Słowo pochodzi z języka fon. Czarni niewolnicy przywieźli je z Dahomeju, obecnego Beninu, na Hispaniolę. Podobnie jak swoją afrykańską religię i obrzędy. Nie podobały się Europejczykom. Próbowali zmienić swoich niewolników w przykładnych chrześcijan. To się nie mogło udać. Dla czarnych dawne obyczaje były ostatnim bastionem wolności. Nie mogli jednak otwarcie oddawać czci swoim bogom. Mieszali więc elementy dawnych wierzeń i religii Europejczyków, uzupełniali je, zamieniali. Ten synkretyzm był manifestacją ich oporu. Widzieli w nim szansę przeżycia. Tak właśnie w Brazylii narodziło się candomblé, w Trynidadzie i Tobago – shangó, a na Kubie – santería.

Wudu niewolnikom z francuskiej części Hispanioli dodawało sił. Ceremonia odprawiona przez kapłana Boukmana rozpoczęła rewolucję w 1792 roku. Dzięki wudu niewolnicy z Haiti stworzyli republikę w 1804 roku.

Na Haiti wudu to istota narodowego ducha, jądro tożsamości. Jest ściśle związana z życiem społecznym, politycznym, ekonomicznym, duchowym, kulturalnym. To więcej niż religia, to sposób na życie.

Dziś Święto Zmarłych. We wspólnotach afrodominikańskich wierzy się, że śmierć to podróż ze świata żywych do świata umarłych. Bliscy zmarłego celebrują tę podróż. Profesor Andújar w książce „Identidad cultural y religiosidad popular” opisuje zwyczaj upamiętniania zmarłego, zwany banco de palo, praktykowany głównie na południu Dominikany.

Rozpoczyna się od rytuału rozdzielenia – dziewięciu dni modłów za duszę bliskiego. Na ołtarzyku jest krzyż, świeczki, portrety świętych, woda święcona. Kobiety przez cały dzień nie wychodzą z niewielkiego pomieszczenia, gdzie trwają modły. Mężczyźni grają na bębnach. Przerywają tylko na czas posiłków. Przychodzą krewni, sąsiedzi, znajomi. Zazwyczaj się nie tańczy, choć w niektórych społecznościach tańce są dopuszczalne. Odmawia się za to różaniec – to element katolicki tej ceremonii. Przy akompaniamencie bębnów wyśpiewuje się ból po odejściu bliskiego.

Podobną uroczystość – jako rytuał przejścia – powtarza się w pierwszą rocznicę śmierci.

Kilka lat później, zazwyczaj między czwartym a siódmym rokiem po zgonie, organizowany jest tak zwany drugi pogrzeb, rytuał połączenia, uroczystość zwaną banco de palo. To ostateczne pożegnanie zmarłego, który wędruje na wieczny odpoczynek do kraju przodków. I koniec żałoby. Towarzyszy temu muzyka, tańce w parach, toasty, wspólne posiłki i modlitwy. Żałobnicy ubrani są na biało – w Afryce to kolor śmierci.

Zwyczaje te przerażały kolonizatorów. W jednym z rozporządzeń dla niewolników pod groźbą najcięższych kar zakazywali nocnych i potajemnych uroczystości na cześć zmarłych, a także modlitw, tańców i śpiewów na cześć zmarłego.

Istnienie wudu w Dominikanie negowały tamtejsze elity: pisarze, dziennikarze, historycy. Wudu miało smak Haiti. Było nie do przełknięcia. Pisarz i poeta Félix María del Monte (1819–1899) pisał, że jego wyznawcy są związani pętlą z gniewnymi diabłami, co piją krew i obnażone zawierają pakt z Belzebubem, tańczą swoje okropne wudu i jedzą na surowo ludzi[26].

Z żałobnymi zwyczajami w Dominikanie trudno pogodzić się Europejczykom do dzisiaj. Oburza ich na przykład to, że podczas uroczystości pogrzebowych w kościele gra się na bębnach. Próbowali tego zabronić. Bezskutecznie.

– Wchodźcie, wchodźcie, jeszcze mamy czas, pokażę wam ołtarz – Papito popija rum z gwinta, prowadzi do pierwszego pokoju. Ściany wyłożone są kolorowymi materiałami. Do spoconego torsu przykleja mu się siatkowy podkoszulek. Na beżowe szorty kapnęła spora kropla rumu. Przed chwilą obficie wlewał go do gardła. Stopy: bose. W oczach: ślady niewyspania albo zapalenia spojówek.

Wtajemniczeni mówią, że duch ujeżdża swojego konia. Wchodzi do jego głowy, przejmuje we władanie umysł. Osobowość kapłana znika. Władzę nad jego ciałem przejmuje bóstwo. Dodaje mu energii.

Papito ma jedenaścioro dzieci. Pytam, jak mieszczą się na kilku metrach kwadratowych. Odpowiada, że mieszka z nim tylko troje.

Na ołtarzu czekają już wszyscy święci: kilka Matek Boskich, ukrzyżowany Chrystus, czarna Dominadora z wężem oplecionym wokół szyi. Jest leciwy Piotr, Eliasz z ognistym mieczem, Michał Archanioł – właśnie dobija szatana. Stoją w ramkach na stole pośród darów ofiarnych albo wiszą na ścianie. Jest duszno, z zapachem stęchlizny mieszają się kadzidło, wosk, kwiatowe perfumy, rum. Staję w progu.

– Zapraszam, nie ma się czego obawiać – Papito znów pociąga łyk brugala.

(– Jak chcesz się wkupić w łaski bóstwa, musisz je przekupić ofiarą – wytłumaczy mi potem Rafael Almánzar, badacz wudu z Santiago. – Metresili pije szampana, łagodne alkohole. Belie woli coś mocniejszego, najlepiej rum. Anaisa pije piwo. Dlatego wierzący zawsze idzie na ceremonię z butelką).

Ołtarz w domu Papita tonie w ofiarach: butelki 7up, sprite’a i red rocka (dominikańska oranżada o smaku winogronowym). Jest też popularna w Dominikanie peruwiańska kola real (podróbka amerykańskiej), kieliszek białego wina, piwo słodowe, piersiówka mamajuany (narodowego alkoholu Dominikany), w białym półlitrowym kubku – gałązki bazylii, w misce – pokruszony chleb i orzechy, pięciolitrowa butla oleju sojowego, cygaro, dwie paczki krajowych papierosów nacional, plastikowe opakowanie z talkiem, ciasto ze świeczką pośrodku (przypominające urodzinowy tort), podróbki perfum i kosmetyków, sporo sztucznych kwiatów. Najliczniejszą grupę darów stanowią butelki z białym rumem Brugal. Uwielbia go większość duchów.

Duchy wudu to loa. Duchy kobiety – metresy. Każde z nich odpowiada za inną sferę życia. Wiele utożsamia się z katolickimi świętymi. Ana Mambo to święta Anna, Oyá to święta Teresa od Jezusa, Changó to święta Barbara, a Ogún Badagrí jest odpowiednikiem świętego Jerzego.

Legba Carfu to święty Antoni Pustelnik, słabowity starzec z długą białą brodą, ubrany w czarne szaty, wspiera się na lasce. Symbolizuje oziębłość seksualną, jego dzwonek otwiera za to drzwi do świata duchów, przełamując barierę dzielącą śmiertelników i bóstwa.

Ogún Balendyó – święty Jakub – w zbroi, na białym koniu – jest patronem wojowników i wojska, generałem wszystkich ogúnów: zdolnych do zabijania, niszczenia małżeństw i czynienia wszelkiego zła.

Belié Balcán – święty Michał w czerwonym płaszczu i z wagą w jednej i mieczem w drugiej ręce, na obrazach zabija szatana, na co dzień załatwia sprawy beznadziejne.

Papa Pier – święty Piotr, czcigodny staruszek, który grzmi na grzeszników, ale ma też talent do godzenia zwaśnionych bóstw.

Damballah – święty Patryk chodzi w stroju biskupa, rozdaje bogactwa, pomaga znajdować skarby i dodaje sił witalnych.

Anaisa – święta Anna, pomocna przy kobiecych chorobach.

Barón del Cementerio – Eliasz, ma długą białą brodę, czarne odzienie, w ręce płonący miecz, według tradycji wudu jest stróżem cmentarzy.

Candelo – święty Karol Boromeusz strzeże ludzi bezradnych; na obrazach w stroju kardynała błogosławi schorowanego staruszka.

Metré Sili – Matka Boska Bolesna, nosi niebieski płaszcz, a jej serce przebite jest mieczem.

Baron Semedi – święty Gerard jest przywódcą duchów śmierci. Lubi alkohol, jest ambitny, egoistyczny, lubieżny i chciwy.

Oto dlaczego osiemdziesiąt procent ludności Haiti wyznającej wudu (to oficjalna religia tego kraju) w większości twierdzi, że jednocześnie są katolikami. W Dominikanie wudu jest mniej popularne. Tylko dziesięć procent Dominikańczyków to jego wyznawcy. Ale nawet zdeklarowani katolicy, niezwiązani z wudu, gdy dopadnie ich jakiś problem – choroba, zdrada małżeńska czy brak pracy – biegną do czarownika. W samym Santiago de los Treinta Caballeros, historycznie uważanym za mocno katolickie i konserwatywne, doliczono się trzystu miejsc, gdzie urządza się ceremonie.

– Chodźmy do krzyża – Papito wyprowadza nas na zewnątrz, pokazuje miejsce, gdzie odbędzie się obrzęd. W ogrodzie wywieszone są flagi. Ta czarno-biała symbolizuje świętą Martę w Czerni (Santa Marta Vista de Negro w panteonie wudu nazywa się Lubana). A tamta dalej, biało-zielona, to symbol Metré Sili, Matki Boskiej Bolesnej.

Na tyłach domu, w ogrodzie, pomiędzy drzewami Papito zbił z dwóch gałęzi krzyż i zawiesił na nim trzy butelki rumu. Belie Balcan (ten od kokosów i prażonej kukurydzy) uwielbia rum! Dziś nabożeństwo ku jego czci. Po katolicku: święto Michała Archanioła.

Profesor Andújar: – Ostatnio w kościele Świętego Michała, w sercu Dzielnicy Kolonialnej Santo Domingo, obchodzono święto jego patrona. Jak co roku przyszły setki wiernych. Ale patrząc na ubiór i ceremonię, która odbywa się poza kościołem, można się było przekonać, że tak naprawdę odprawiano tam rytuały wudu. Kolor zielony, czerwony, tytoń, hymny, czerwone i zielone świeczki, ofiary z pokarmu, gra na bębnach...

Część katolickich hierarchów twierdzi, że modły za pomocą bębnów mają związek z szatanem, więc nie akceptują takich praktyk. Ale są kapłani, szczególnie ci „na dole”, którzy na co dzień żyją blisko ludzi i tolerują współistnienie tych zwyczajów.

– Ostatnio z katolikami jest mniej problemów. Za to ewangelicy nas nie akceptują. Mówią, że uprawiamy kult szatana – oburza się Francisco Adames. Muzyk, bezrobotny, podczas obrzędów wudu gra na bębnie. Syn Haitańczyków z Villi Altagracii. Lat czterdzieści dziewięć, pięcioro dzieci, na zmianę jest kierowcą albo budowlańcem. Na chwilę ściąga białą bejsbolówkę, ociera pot i uspokaja, że w Dominikanie nie praktykuje się czarnego wudu: czarownicy nie rzucają klątw ani nie robią ze swych ofiar zombi. Jest tylko białe wudu, tolerancyjna religia harmonii, okazja do spotkania żywych i umarłych.

Francisco opowiada też o gagá. To muzyka wywodząca się z wudu. Tradycja mówi, że świadkami ukrzyżowania Chrystusa byli członkowie afrykańskiej trupy teatralnej Gagá. Nie mogli patrzeć na cierpiącego. Aby choć trochę mu ulżyć, wyciągnęli z jego boku włócznię. Na pamiątkę tego zdarzenia gagá jest jedynym przejawem wudu, który towarzyszy świętom wielkanocnym (na czas Wielkiego Tygodnia na znak szacunku dla Chrystusa rozbiera się wszystkie ołtarze wudu).

W Dominikanie gagá stała się częścią popkultury, robi furorę wśród młodzieży, a jej wykonawcy to prawdziwe gwiazdy.

– Dzisiaj jednak będziemy grać nie gagę, ale petró – Francisco sięga po swój czerwony, mocno odrapany bęben. – Oba mają gorące rytmy, ale petró jest wolniejsze, bardziej święte.

Obrzędy petró organizuje się niekiedy w lasach, przelewa się na nich krew zwierząt. Podczas rytuałów tańczy się i pije rum aż do fizycznego wyczerpania uczestników.

Tak będzie i tym razem.

Profesor Andújar: – Inaczej niż w świecie chrześcijańskim, w afrykańskiej kosmogonii każde bóstwo potrafić władać jednocześnie dobrem i złem. Bóg jest jednocześnie diabłem, życie jest śmiercią. W Dominikanie wudu nie ma takiego wpływu na życie polityczne jak w Haiti. Ale tutaj politycy też go używają jako instrumentu władzy, zwracają się o pomoc do kapłanów. Wykorzystują w kampanii wyborczej jako jeden ze sposobów na osiągnięcie politycznych celów.

Leje. Jak to w tropikach: z nieba na ziemię spada ściana deszczu.

Uczestnicy ceremonii: głównie mężczyźni, w średnim wieku i dwudziestoletni młodzieńcy, dwóch czy trzech pod sześćdziesiątkę, kilka dziewczyn towarzyszących swoim chłopakom. Ubrani modnie i nowocześnie: w bejsbolówkach, kolorowych szortach, bluzkach z dekoltem. Zbierają się na werandzie, pod przeciekającym dachem wspartym na drewnianych palach otoczonym sfatygowanym niskim ogrodzeniem z kamieni. Ktoś wcześniej kredą wymalował na ziemi linie i znaki. To veve – symbole loa. Towarzyszą wszystkim rytuałom. Wyznawcy wudu wierzą, że stworzyły je same bóstwa.

Papito przynosi rum. Polewa nim ziemię, popija, butelkę puszcza w obieg. Ktoś zawiązuje na drewnianym słupie czerwoną chustkę. Francisco Adames i inni wybijają transowy rytm na bębnach, reszta śpiewa.

Rytm bębnów i zawodzenie uczestników rytuału powoli wprowadza ich w trans. Młodzi chętnie sięgają po rum. Pięćdziesięcioletni jegomość z wydętym brzuchem w czarnym garniturze donosi kolejne butelki rumu, bo półlitrowy brugal puszczony w kółko znika w piętnaście minut.

Belie Balcan (święty Michał Archanioł), do którego przyszli się modlić, to przyjazny ludziom duch, chodzi w czerwonym płaszczu, w lewej ręce trzyma wagę, w prawej szpadę do obrony przed diabłem. Dobrze czuje się w towarzystwie Anaisy Pye, czyli świętej Anny, więc w dominikańskich domostwach obrazy obojga świętych często wiszą obok siebie.

Papito rozpala ogniska, przynosi plastikową pięciolitrową butelkę, bierze z niej duży łyk, spluwa na pochodnię, roznieca kłęby ognia. Potem chwyta rozpaloną pochodnię, opala sobie twarz. Bębny dudnią, rytm przyspiesza, głosy zawodzą. Głowę Papito wkłada do ogniska. Odliczam: raz, dwa, trzy... osiem sekund.

Profesor Andújar: – Oni mieli wudu, my byliśmy bardziej katoliccy. My hiszpańscy, oni afrykańscy. My – Hiszpanie, oni – Francuzi. To był pierwszy krok do podziału, do nienawiści. Od dawna wypieramy się wszystkiego, co związane z Haiti. Akceptacja haitańskości oznaczałaby jednocześnie negację katolicyzmu, który jest fundamentem dominikańskości. Nasz Kościół jest więc bardzo konserwatywny i powiązany z władzą. Nie akceptuje duchowej różnorodności. Wudu miałoby w Dominikanie łatwiej, gdyby przyszło bezpośrednio z Afryki. Niestety, trafiło tu przez Haiti.

Papito staje nad ogniem w rozkroku, opala sobie krocze. Z ogniska wyciąga rozgrzany do czerwoności metalowy pręt, ociera się o niego. Rum leje się strumieniami, ceremonia dochodzi do punktu kulminacyjnego – opętania. Papito wchodzi w trans, a Belie Belcan w Papita. Wtajemniczeni mówią, że duch ujeżdża swojego konia. Wchodzi do jego głowy, przejmuje we władanie umysł. Osobowość kapłana znika. Władzę nad jego ciałem przejmuje bóstwo. Dodaje mu energii. Teraz pląsa w rytm wybijany przez bębny, polewa rumem ziemię dookoła i wlewa go do gardła. Ujeżdżany kapłan przyjmuje zdolności bóstwa, nawiązuje więź z siłami nadprzyrodzonymi i czerpie z mądrości przodków.

Jeszcze o tym nie wiem, że ktoś taki jak Belie Belcan, mędrzec i dyplomata, uwielbiający pić i palić, objawi mi się w rzeczywistości. Podczas podróży przez Dominikanę natknę się też na inne uczłowieczone loa. Spotkam Mambo, babkę wszystkich duchów, trochę słabowitą, za to nonkonformistkę. I Papę Piera, czcigodnego staruszka, który potrafi godzić duchy. Usłyszę też o całym zastępie złowrogich ogúnów, duchów zdolnych do zabijania, niszczenia małżeństw i czynienia zła. Aż w końcu, zmierzając do kresu mej podróży, trafię na historię ziemskiego Baróna Samedi, przywódcy duchów śmierci. Lubiącego alkohol, ambitnego, egoistycznego, lubieżnego i chciwego, który marzył, by zostać królem wioski, a wylądował za kratami aresztu śledczego w Warszawie.

W bateyu Basima leje coraz mocniej, jegomość z wydętym brzuchem donosi już chyba dwudziestą flaszkę brugala, kiedy na sygnale, z migającym na niebiesko kogutem na dachu, pod dom Papita podjeżdżają dwie eleganckie terenówki. Wychodzą z nich młodzi ludzie: piękni i bogaci. Panowie świata. Około trzydziestki, jak z latynoskich telenowel. Jedna dziewczyna, dwóch mężczyzn i karzeł podrygujący w rytm dźwięków ceremonii wudu. Czuję się jak w filmie Davida Lyncha. Ktoś z domu Papity zaprasza ich do środka, choć inni uczestnicy ceremonii stoją na zewnątrz. Terenówki odjadą (z kierowcami w środku, już bez włączonych kogutów i sygnałów), młodzi i piękni znikną we wnętrzach domu kapłana i już tej nocy ich nie zobaczę.

Później dowiem się, że byli to jedni z tych, którzy choć wudu nie wyznają, to przyjechali coś załatwić: być może dziewczyna chciała usidlić niewiernego męża (to załatwia się u Alaili – Matki Boskiej), być może chłopak błagał o uzdrowienie kogoś bliskiego (od tego jest święty Józef), a może karzeł prosił Damballaha – świętego Józefa – o porządny wzwód.

7. Trujillo

Lubię chodzić do księgarni Trinitaria. Przy spokojnej ulicy arcybiskupa Nouela, dwa kroki od gwarnego nadmorskiego Malecónu. Mówią, że to najlepsza księgarnia w kraju. Jedna z czterech, które przetrwały w Zona Colonial, najstarszej dzielnicy Santo Domingo. Kiedyś było ich tam osiemnaście. Ale ludzie czytają coraz mniej. Jak wszędzie. Wewnątrz na zakurzonych regałach wylegują się książki, o które nikt już nie pyta. Monumentalna historia Dominikany, powieści, poezja, poradniki, bajki. Oraz cała seria o dyktaturze Trujilla. Na krześle za biurkiem od ponad czterdziestu lat czeka na klientów ta sama – i jak jej niesprzedane książki coraz starsza – doña Virtudes Uribe.

Coraz rzadziej przychodzą, jeszcze rzadziej kupują. Jeśli się zjawią, doña Virtudes wita ich swawolnym uśmiechem. Tylko okulary w srebrnych oprawkach dodają jej powagi. Brak kupujących próbują rekompensować starsi mieszkańcy okolicy. Siadają na jednym z krzeseł ustawionych w rzędach pod regałami. Gdy wejdzie nieznany klient, doña Virtudes też każe mu usiąść. Wielu korzysta z propozycji, bo nad krzesłami kręci się wentylator. Potem wstanie, wyciągnie z półki jedną książkę lub dwie, odłoży (zysk z tego taki, że przy okazji zetrze z nich grubą warstwę kurzu), zapyta akurat o taką, której nie ma, nie kupi żadnej, wyjdzie i nigdy więcej się nie pojawi.

Doña Virtudes lubi wspominać czasy młodości. Robi to z rozrzewnieniem, choć nie idealizuje przeszłości. Przecież była to epoka Trujilla. Kozła, jak go niektórzy nazywali z powodu nieposkromionego apetytu na seks. Zaspokajał go bez ograniczeń, nie bacząc na zasady etyki i reguły prawa. Największy macho Dominikany.

Tak mówią o nim ci, którzy go jeszcze pamiętają. Potwór – dodają.

Był biedakiem z San Cristóbal. Miasta leżącego na zachód od stolicy, tam, gdzie kończą się białe plaże i palmy kokosowe, a zaczyna pustynia i góry.

Rafael Leónidas Trujillo Molina rodzi się jako trzecie z jedenaściorga dzieci emigranta z Hiszpanii i dominikańskiej wieśniaczki o haitańskich korzeniach. Jest rok 1891, krajem rządzą skorumpowani caudillos, wojskowi. Dwie dekady wcześniej jeden z nich próbuje sprzedać całą wyspę Stanom Zjednoczonym za sto pięćdziesiąt tysięcy dolarów. Amerykanom podoba się pomysł, ale na transakcję nie zgadza się ich senat.

Czego Amerykanom nie udaje się kupić, biorą siłą w 1916 roku. Prawie dwa tysiące żołnierzy ląduje w Dominikanie i kieruje się do prowincji Cibao. Pod Barranquitas ścierają się z Dominikańczykami uzbrojonymi w maczety. Okupacja Dominikany trwa osiem lat. Ale przy okazji do kraju płyną miliony dolarów. Amerykanie budują drogi, poprawiają edukację i służbę zdrowia. Drobnych rolników wyrzucają z ich ziemi. Powiększają plantacje trzciny cukrowej.

Trujillo młodość spędza w San Cristóbal. Nie lubi się uczyć. W wieku szesnastu lat zatrudnia się jako telegrafista. Na kilka miesięcy trafia za kratki za podrabianie czeków i obrabowanie poczty. Dowodzi bandą rabusiów La 42 (za kilka lat banda zmieni się w bojówkę wspierającą polityczne ambicje swojego szefa). Jest oskarżony o zgwałcenie nastolatki w kościele, ale udaje mu się uniknąć wyroku. Wstępuje do Gwardii Narodowej. Szkolą go Amerykanie. To dzięki nim robi zawrotną karierę wojskową.

Amerykanie opuszczają wyspę w 1924 roku, ale Dominikana krótko cieszy się demokracją. Trzy lata później Trujillo jest już generałem i uważnie przygląda się rządom liberała Horacia Vásqueza Lajary.

To uczciwy i postępowy prezydent. W 1930 roku obala go jednak pucz, którym kieruje Rafael Estrella Ureña. Zostaje tymczasowym prezydentem. Czeka na wybory. Trujillo, dowódca armii dominikańskiej, na początku obiecuje mu wsparcie. Jednak wkrótce ogłasza swoją kandydaturę na prezydenta. Bandziory z La 42 jeżdżą po kraju i terroryzują jego przeciwników. Kto się nie daje zastraszyć, ginie. Jedną z ofiar jest Virgilio Martínez Reyna, polityczny oponent Trujilla. Członkowie La 42 zabijają go wraz z ciężarną żoną. Uciszają też dziennikarzy gazety „Listín Diario”, nękają sędziów. Są bezwzględni i skuteczni: Trujillo wygrywa wybory. Tylko sześć lat Dominikana cieszy się demokracją. Trujillo wkrótce zmusza kongres, by ogłosił nową erę. „Erę TrujillA”.

...a jemu podobały się pulchne dziewczyny, z wydatnym biustem i szerokimi biodrami. Kobiety obfite. Miał tropikalny gust[27] – pisze w „Święcie Kozła” Vargas Llosa.

– Lubił kształtne, krągłe, ale nie grube. Najlepiej białe, z długimi włosami i nogami – tłumaczy mi Aida, siedemdziesięciopięciolatka (w księgarni siedzi na jednym z krzeseł po prawej stronie, naprzeciwko biurka właścicielki księgarni). Z Trinitarii spaceruję z nią do jej mieszkania za rogiem, na piętrze, nad tanią jadłodajnią z hiszpańsko-dominikańską kuchnią. Aida niewiele tam zmieniła od czasów Trujilla. Czarno-białe zdjęcia, wiekowe bibeloty, stary stół i sofa. Grube mury dają chłód. Była nastolatką, a Trujillo sześćdziesięciolatkiem, gdy chodziła oglądać defilady na Malecónie.

– Uwielbiał dziewczyny – ciągnie. – Jednym z jego ulubionych zajęć było ich podziwianie. Te w jego guście, najładniejsze w tłumie przyglądającym się defiladom, prowadzono do pierwszych rzędów. A najpiękniejsze z nich szły na czele defilad z flagami.

Chociaż miałam już siedemnaście lat, wciąż wyglądałam jak dziecko. Byłam chuda jak patyk, w dodatku niska. Niewiele dawały mi piękne długie włosy. Nigdy nie stałam w pierwszym rzędzie. Ale widywałam go podczas wieczornych spacerów, gdy zatrzymywał się na rogu Melecónu i Avenida Máximo Gómez. Ze swoją świtą siadał na ławce przy Playa de Güibia. Można go tam było zobaczyć prawie codziennie. Przystojny, elegancki, postawny. O jego przygodach z kobietami opowiadano różne rzeczy. Czy prawdziwe? Skąd mam wiedzieć?

W trzecim tygodniu „ery Trujilla” huragan San Zenón czyni wielkie szkody w Santo Domingo i zabija ponad tysiąc osób. Nowy prezydent wykorzystuje okazję do pozbycia się swoich przeciwników politycznych. Wielu z nich ginie. Wersja oficjalna mówi, że zabił ich huragan.

Za pieniądze z amerykańskiego Czerwonego Krzyża Trujillo odbudowuje stolicę. Jej nazwę zmienia na Ciudad Trujillo, Miasto Trujilla. Swoje nazwisko daje też najwyższemu szczytowi w kraju (3098 m n.p.m.). Przejmuje kontrolę nad państwowymi firmami. Jednej ze swoich kochanek załatwia kontrakt na pranie mundurów. Każdy żołnierz co miesiąc oddaje jej za tę usługę część swojej pensji. Po kilku latach kochanka prezydenta jest milionerką.

Dyktator nie ma żon. Miewa je. Podobnie jak kochanki i dzieci. O niektóre dba. Synom, Ramfisowi i Radhamésowi, nadaje imiona z opery Verdiego. Ramfis w wieku czterech lat zostaje pułkownikiem armii dominikańskiej. Najmłodszym pułkownikiem świata.

Trujillo zbija fortunę na dostawach dla armii. Przejmuje też kopalnię soli w Barahonie. Zabrania wydobywania jej innym firmom. Jako monopolista podnosi ceny. Tylko na soli zarabia każdego roku czterysta tysięcy dolarów. Kolejne pięćset tysięcy daje mu handel mięsem. Mięso obejmuje monopolem zaraz po soli. Następne są ryż i mleko.

Zarobione pieniądze inwestuje. Przejmuje dobrze prosperujące firmy, zmuszając ich właścicieli do odsprzedania akcji. Kontroluje prostytucję, eksport owoców, pobiera opłaty od koncesji na roboty publiczne, a pracownikom budżetowym zabiera z pensji dziesięć procent na rzecz Partii Dominikańskiej. Przynależność do niej jest obowiązkowa. Bez legitymacji partyjnej nie można znaleźć pracy ani dostać paszportu.

Są też dobre strony jego rządów. Buduje drogi i mosty, modernizuje rolnictwo, rozwija przemysł, poprawia służbę zdrowia, zakazuje ścinki drzew, dzięki czemu Dominikana jest dziś wzorem dla wyniszczonego ekologicznie Haiti.

W czwartym roku „ery Trujilla” (1934), pod koniec swojej pierwszej kadencji, jest już najbogatszym człowiekiem Dominikany. Generalissimusem armii dominikańskiej. Jedynym kandydatem do prezydentury w kolejnych wyborach.

*

Vargas Llosa w „Święcie Kozła”: Potrafił przechwalać się „kobietami, które przeleciał”, co dworacy także przyjmowali z uznaniem, nawet gdy z tego powodu musieli zamieniać się w potencjalnych wrogów Pierwszej Damy, doñi Martínez, albo, co gorsza, nawet jeśli kobiety, o których mowa, były ich żonami, siostrami, matkami lub córkami[28].

– Mówią, że chodził do łóżka z żonami swoich ministrów – opowiada José Miguel, były księgowy, od Trujilla młodszy o czterdzieści cztery lata. Też spotykam go w księgarni Trinitaria. Siedzi na krześle w rzędzie po lewej, tuż obok biurka doñi Virtude. – Bo że miał kochanki, to pewne. Wszyscy ważni urzędnicy w czasach Trujillo je mieli. A on był pierwszym kochankiem Dominikany. Mundur leżał na nim jak ulał, zachowywał się jak intelektualista. Pełna kultura. Kobiety zakochiwały się w nim ze względu na wygląd i władzę. Mężczyźni też go podziwiali. W szkole w San Francisco de Macoris uścisnął rękę najlepszym uczniom. Byłem wśród nich.

Joaquín Balaguer, następca Trujilla na stanowisku prezydenta, wspominał wiele lat po jego śmierci: Był niewolnikiem swoich namiętności [...]. Często zachowywał się jak szalony[29].

Historyk Francisco Berroa Ubiera na podstawie relacji ludzi z otoczenia dyktatora zebrał cały repertuar tych szaleństw.

Jako młodzieniec zawstydzał i upokarzał kobiety w Baní, pokazując się im nago. Ale nikt nie mógł się spodziewać, że dziesięć czy dwanaście lat później pod wojskowym mundurem wciąż będzie ukrywać swą młodzieńczą agresję (Juan Bosch, prezydent Dominikany w 1963 roku)[30].

Głównym zadaniem jego najbliższych współpracowników było zdobywanie i kolekcjonowanie kobiet do haremu. Jedne wybierał sam. Inne zabiegały o przysługę dla siebie lub swojej rodziny i same aspirowały do bycia jego kochankami. Przywożono je ze wszystkich części kraju, pochodziły z różnych grup społecznych (Joaquín Balaguer, prezydent Dominikany w latach: 1960–1962, 1966–1978 i 1986–1996)[31].

Podniecało go zaciąganie do łóżek żon swoich przyjaciół i najbliższych współpracowników. Był megalomanem. Uważał się za wybitniejszego przywódcę niż Napoleon, Juliusz Cezar, Bolivar i... Adolf Hitler. Lubił słuchać, gdy mówiono: „Bóg i Trujillo” albo „Trujillo na ziemi, Bóg w niebie” (Francisco Berroa Ubiera)[32].

Liczba jego rzekomych podbojów stoi pod znakiem zapytania. Jednak niezaprzeczalny jest fakt, że żaden inny mężczyzna w nowożytnych czasach nie odebrał dziewictwa tylu kobietom (Víctor Alicinio Peña Rivera, były funkcjonariusz Wojskowych Służb Wywiadu)[33].

– Trujillo to typowy produkt społeczeństwa dominikańskiego. Społeczeństwa macho. Był uzależniony od seksu. Odwiedzał szkoły, by wybierać sobie czternasto-, piętnastolatki do łóżka – opowiada mi Eladia, trzydziestoletnia antropolożka, atrakcyjna, wciąż panna, bez dziecka. – Rzadkość w Dominikanie – jak sama podkreśla. Siedzimy w knajpce naprzeciwko katedry w Santo Domingo. Do naszego stolika zbliża się orkiestra mariachi, gra melodię dla zakochanych. Nie wiem, jak się zachować, pewnie się czerwienię. Eladia dyskretnie się uśmiecha, tłumaczy grajkom, że to nie randka. Facet od skrzypiec mówi, że mogę tylko żałować.

– Tak właśnie myśli macho. To w Dominikanie norma. Możemy uważać Trujilla za tyrana, ale dla wielu facetów on wciąż jest wzorem – mówi Eladia, gdy mariachi grają już przy innym stoliku. – Zawsze tu tak było. Mężczyźni mieli żony. Ale one im nie wystarczały. Szukali kochanek. I często nie wystarczała im jedna. Kochanki wiedziały o żonach, a żony o kochankach. I jedne, i drugie to akceptowały. Tak jest przecież do dzisiaj. Większość Dominikanek wciąż jest uzależniona od mężczyzn. Wychowują gromadkę dzieci. Nie mają co włożyć do garnka, jeśli pieniędzy nie przyniesie im mąż. Więc siedzą cicho. Trudno im się buntować, nawet gdy mężowie zdradzają albo piją. Mężczyźni z kolei mogą robić, co im się podoba. Mają dzieci z różnymi kobietami. Sytuacja wciąż się powtarza, bo dziewczynki rodzą się w domach bez ojców. Szukają ich potem w mężczyznach o wiele od siebie starszych i same w młodym wieku zachodzą w ciążę.

Babka Rafaela Trujilla od strony matki była Haitanką. Zakompleksiony Mulat zaprzecza jednak swojemu pochodzeniu. Wciera w siebie kosmetyczne proszki, usiłuje wybielić skórę. Nawet w połowie balu, gdy proszki spływają z potem, ucieka na zaplecze, gdzie makijażyści starannie nakładają mu nowe, by ukryć każdy zakamarek śniadej cery. Po kobietach, brandy Carlos I, władzy i pieniądzach to jego największe uzależnienie. Każe się też wybielać na zdjęciach i obrazach. Gdyby żył w naszych czasach, obok podstarzałych gwiazd, które w kolorowych magazynach wyglądają na dwudziestolatki, byłby najczęstszym użytkownikiem programów typu Photoshop. A gdyby nie latynoski wąsik, mógłby na tych fałszujących rzeczywistość fotografiach ze swoim trupiobiałym obliczem uchodzić za Skandynawa.

Rasizm, który zawsze był na Hispanioli, za Trujilla nasila się. Ci, którzy fizycznie przypominają konkwistadorów, kończą uniwersytety i dostają lepsze posady. Dla tych, którzy są podobni do niewolników, pozostaje praca na plantacjach trzciny cukrowej. Albo śmierć.

W siódmym roku „ery Trujilla” (1937) tyran wysyła wojsko na tereny leżące wzdłuż granicy z Haiti. Kto nie umie wypowiedzieć słowa „pietruszka” (perejil) po hiszpańsku, a kaleczy je z francuskim akcentem, ginie od maczety. W imię chrześcijaństwa, europejskości i hiszpańskości. W ciągu jedenastu dni charczącego „j” w słowie perejil nie wypowiada dwadzieścia tysięcy Haitańczyków i ich potomków żyjących w Dominikanie. Wydarzenie to potomni nazywać będą „masakrą pietruszki”.

Amerykanie nie protestują. Zaciskają zęby, bo cenią Trujilla za jego odporność na „czerwoną zarazę”. Mówią: „To sukinsyn, ale nasz sukinsyn”. Trzy lata później zgodzą się nawet na likwidację gigantycznego długu Dominikany.

W ósmym roku „ery Trujilla” (1938) tyran postanawia pokazać swoją dobroć i wyraża zgodę na osiedlenie się w Dominikanie stu tysięcy Żydów, których w Europie prześladują faszyści. Ma swój cel: Żydzi wybielą zbyt smagłą dominikańską rasę. Pierwszeństwo mają zdrowi i dobrze zbudowani mężczyźni, bo rasa ma być nie tylko biała, ale też sprawna i silna. Czeka na nich ziemia i bydło.

Nie przyjeżdża nawet tysiąc osób.

Trujillo nacjonalizuje gospodarkę tylko po to, by w miejsce zamkniętych firm zagranicznych zakładać własne. Kontroluje osiemdziesiąt procent produkcji w kraju. Wiele z jego firm nie płaci podatków i korzysta z ochrony państwa. Te, które nie przynoszą zysku, nacjonalizuje. Zatrudnia co szóstego Dominikańczyka. Płaci minimalne stawki. Do pracy w swoich firmach zmusza pracowników państwowych, żołnierzy, więźniów.

Kolekcjonuje rezydencje, w których organizuje orgie. Ulubiona to La Casa de Caoba, Dom Mahoniowy w La Suiza, niedaleko San Cristóbal. Ma ich tyle, że w niektórych nie spędza nawet nocy. Uwielbia się stroić: ma dwa tysiące mundurów i garniturów. Krawatów ma dziesięć tysięcy. Nie wiadomo, ile kobiet. Wiadomo, że w miarę starzenia się kobiety w jego kolekcji są coraz młodsze. Często to nastolatki.

W dwudziestym czwartym roku „ery Trujilla” (1954) jedzie do Watykanu, by podpisać konkordat, jeden z najkorzystniejszych na świecie dla Kościoła katolickiego. Obowiązuje w Dominikanie do dzisiaj. Przy okazji dostaje od papieża Order Błogosławionego Piusa IX.

– Trujillo nie jest, jak się powszechnie uważa, nacjonalistą. To trujillista – uważa dominikański historyk Frank Moya Pons.

Nie ma drugiego takiego na świecie. W Dominikanie wznosi się jego pomniki, jego imieniem nazywa mosty. Poeci piszą o nim wiersze. Admiratorzy Trujilla zgłaszają jego kandydaturę do Pokojowej Nagrody Nobla. Sam przyznaje sobie tytuły: Doktor, Dobroczyńca Narodu, Ojciec Nowej Ojczyzny, Pierwszy Nauczyciel, Pierwszy Dziennikarz... Swoją ostatnią żonę Maríę Martinez Albę, półanalfabetkę, każe nazywać pisarką i filozofką. Z okazji dwudziestopięciolecia „ery Trujilla” (1955) organizuje święto Pokoju i Braterstwa Wolnego Świata. Jedną ze swoich córek koronuje i nadaje jej imię Angelita I. Jej suknia kosztuje osiemdziesiąt tysięcy dolarów, cała uroczystość trzydzieści milionów. Wydatki na obchody święta wywołują w Dominikanie kryzys gospodarczy.

Jadę autobusem do San Cristóbal, miasta, z którego pochodził Trujillo. Długo przedzieramy się przez korki, a potem pędzimy wzdłuż Morza Karaibskiego. Kierowca na całą parę włączył merengue, ulubioną muzykę Trujilla. Tyran zrobił z niej wizytówkę Dominikany, kazał nadawać w radiu, towarzyszyła mu nawet podczas kampanii wyborczych, a zespoły komponowały utwory na jego cześć. Powstawały piosenki pod tytułami: „Trujillo jest wielki i nieśmiertelny” albo „Trujillo to wielki architekt”. W rytm wesołego merengue podwładni Trujilla więzili, torturowali i zabijali jego przeciwników politycznych.

Po wyjeździe ze stolicy pasażerowie uprzedzają mnie, bym patrzył na lewo. Po drodze mijamy dwa pomniki z czarnego kamienia. Na jednym: torturowany ma zasłonięte oczy, krzyczy, rękami próbuje wyswobodzić się z więzów. Na drugim: nad płomieniem unosi się postać. Symbolizuje wysiłek, odwagę i ofiarę ludzi, którzy obalili tyrana. To miejsce, gdzie go zamordowano.

Pół godziny później docieramy do San Cristóbal. Trujillo za kilka milionów dolarów z państwowego budżetu wybudował tu zamek na wzgórzu: z marmurowymi dekoracjami, drzwiami z mahoniu i jedenastoma łazienkami. Nigdy w nim nie zamieszkał, bo uznał, że rezydencji brakuje wdzięku. Za to miasto uczynił stolicą największej prowincji w kraju, której – oczywiście – nadał swoje imię.

Nie z powodu Trujilla tu przyjeżdżam. Niedaleko stąd do Cambity. Małe miasteczko, dziesięć kilometrów od San Cristóbal. Po drodze z ciężarówek wysypują się dorodne awokado, to karaibskie centrum uprawy tego owocu. Uważanego za afrodyzjak, bo leczy niepłodność, wzmacnia potencję i dodaje odwagi w kontaktach z kobietami. Nawet Aztekowie kojarzyli awokado z męskimi jądrami.

Plantacje otaczają Cambitę z każdej strony. Przy wjeździe: osiedle nieotynkowanych chatynek, najbiedniejsza część miasteczka. Na werandzie jednej z nich siedzi María. Ma szesnaście lat. Dopiero dojrzewa. Niedawno wybiły jej się piersi. Podkreśla je dekolt białej bluzki. Mocno wycięty, jak u większości Dominikanek.

María wyszywa wzory na pościeli. To jej ulubione zajęcie. Sześć lat temu mieszkała z rodziną w wiosce o nazwie Semana Santa (Wielki Tydzień). Była równie chuda, ale znacznie mniejsza, w ogóle nie przypominała kobiety. Była dzieckiem. Na zmianę gwałcili ją wtedy dwaj szwagrowie. Mężowie starszych sióstr.

Sekrety okolicy skrywają się za wzgórzami La Colònia. Rodzice Maríi, oboje pod pięćdziesiątkę, są adwentystami. Konserwatyści, wręcz ortodoksi. Tak religijni, że więcej czasu poświęcają Bogu niż swoim dzieciom. Kiedy klęczą przed Panem, dzieci siedzą same w domu. Nie chodzą do szkoły, nie wychodzą do ludzi, nie poznają świata. Rodzice uważają, że wszędzie czai się grzech, rozpusta, cudzołóstwo. María ma dziesięcioro rodzeństwa. Czterech młodszych braci, czterech starszych i dwie zamężne już siostry.

Pierwszy do drewnianej okiennicy puka mąż starszej, dwudziestopięciolatki. W domu jest tylko María i jej trzej bracia. Rodzice z najmłodszym synem w kościele chwalą Boga.

Szwagier wchodzi do domu, dźwięczy monetami. Na dziesięciopesowych jest portret Matiasa Ramóna Melli, bohatera wojny z Haiti, na dwudziestopięciopesowych – Gregoria Luperóna, dawnego prezydenta republiki. Za kilka melli i kilka luperónów młodsi bracia Maríi idą kupić sobie słodycze.

Szwagrowi już dawno znudziła się starsza siostra. Dusza macho podpowiada mu, że czas na nowy podbój. Kawałkiem szmaty zapycha usta Maríi. Gwałci. Dopóki jej bracia nie wydadzą wszystkich melli i luperonów, ma Maríę tylko dla siebie.

Macho lubi się przechwalać. O wizycie u Maríi opowiada młodszemu szwagrowi. Druga siostra Maríi ma dwadzieścia trzy lata, niedługo urodzi dziecko. Bywa zmęczona.

Młodszy szwagier również puka w drewnianą okiennicę. On też przekupuje braci Maríi. Jej mówi, że jeśli mu się nie odda, zabije ją i jej siostrę, swoją ciężarną żonę. María ulega.

Podniecało go zaciąganie do łóżek żon swoich przyjaciół i najbliższych współpracowników. Był megalomanem. Uważał się za wybitniejszego przywódcę niż Napoleon, Juliusz Cezar, Bolívar i... Adolf Hitler. Lubił słuchać, gdy mówiono: „Bóg i Trujillo” albo „Trujillo na ziemi, Bóg w niebie”.

Szwagrowie przyjaźnią się, ale nigdy nie przychodzą do Maríi razem. Być może się umawiają: Ty – poniedziałek i środa, ja – wtorek i czwartek. Na zmianę wysyłają braci Maríi po słodycze, dziewczynce kneblują usta, straszą, że ją zabiją. Gwałcą. Być może potem wymieniają się spostrzeżeniami i osiągnięciami.

Starszych sióstr Maríi raczej nie dziwią wypady mężów. Macho rzadko bywa w domu. Kiedy wychodzi, nie musi się tłumaczyć.

Szwagrowie do drewnianej okiennicy pukają przez dwa lata. Dziewczynka nie puszcza pary z ust, bo szwagrowie zabraniają. Taką ze szwagrami ma umowę: młode ciało za bezpieczeństwo rodziny.

Tajemnicę zdradza przypadkiem. Bawi się z koleżanką. Patrzy na zegarek, mówi, że musi biec do domu. Na pewno przyszedł już któryś ze szwagrów, a jeśli jej nie zastanie, to on zabije jej braci, a może nawet rodziców. Słyszy to matka koleżanki. Nie dowierza. Powiadamia organizacje broniące praw kobiet.

Szwagrowie na dziesięć lat trafiają do więzienia. Jeden wychodzi szybko, po półtora roku. Ciotka Maríi jest pewna, że zapłacił rodzicom dziewczynki za wycofanie oskarżenia. Spotykam się z nią na ryneczku w Cambicie. Otyła, trochę zaniedbana. Przychodzi w dżinsach, zielonej koszulce i z różową siatką na włosach.

– Moja siostra nigdy nie pozwoliła swoim dzieciom iść do szkoły. To chyba przez religię. Tylko: dom – kościół, kościół – dom. Dzieci nie poznały życia. Po tym wszystkim María w ogóle nie mogła wychodzić z domu. Odizolowali ją od świata. Nie rozmawiała z nikim. Straciłam z nią kontakt. Trzy lata temu przyjechali na pogrzeb babci w Cambicie. Udało nam się porozmawiać. María powiedziała mi, że nie chce mieszkać z rodzicami, że dłużej tego nie wytrzyma, odbierze sobie życie. Pojechałam rozmawiać z jej matką, moją starszą o sześć lat siostrą. Była wściekła, że mieszam się do ich spraw. Powiedziała, że wszystko, co się stało, to moja wina. Czemu? Nie wiem. Ale w końcu María przeprowadziła się do mnie. Wydobrzała. Nazywa mnie mami. Nie chce wracać do domu. Od tamtego czasu dwa razy odwiedziła rodziców. Im też nie zależy: nie przyjechali do córki ani razu. Starszy szwagier Maríi, ten, który wyszedł z więzienia, wrócił do swojej żony. María nie ma z nimi kontaktu. Młodszy wciąż siedzi w więzieniu. Żona go zostawiła, wyszła za innego. Tę siostrę María odwiedza. W Cambicie wreszcie poszła do podstawówki. Szybko nadrobiła zaległości, jest w siódmej klasie. Poza tym robi kurs komputerowy i krawiecki w Ośrodku Szkolenia Liderów Chłopskich. Uczy się tam o prawach kobiet, poznaje podstawy administracji. Gdy ma wolne, to szyje. Najbardziej lubi szyć pościel. Marzy, by studiować prawo. Mieszkamy we troje, mam jedenastoletnią córkę. Nie pracuję i ledwo wiążemy koniec z końcem. Minęło już kilka lat, a María moim zdaniem wciąż nie przypomina kobiety, chociaż znalazła sobie chłopaka. Przecież to wciąż dziecko.

Horror? W naszym kraju to nic szczególnego. Takie rzeczy w zaciszu domów w Dominikanie dzieją się bardzo często. Tylko w naszym miasteczku znam kilka.

– Tak, pedofilia tak jak machismo jest częścią dominikańskiej kultury – tłumaczy mi już w stolicy Denise Paiewonsky. Jest socjolożką, potomkinią Żydów z Litwy, autorką określenia pedofilia cultural. Rozmawiamy w ocienionym ogródku jej domu w zamożnej dzielnicy uniwersyteckiej. Przyniosła lodowatą wodę i mocną kawę w małej filiżance.

– To bardzo tolerancyjny naród. Przemoc wobec dziewczynek niewielu oburza. Wystarczy, że nastolatka ma menstruację, od razu staje się towarem seksualnym. Gwałty na nastolatkach wielu nie wzruszają. Nastolatki sprzedają się zagranicznym turystom. Tak, powodem jest ubóstwo. Pochwalają to sąsiedzi, rodzina, a nawet rodzice. To przecież powód do dumy, że córką zainteresował się siwy Amerykanin. Jak nastoletnia dziewczynka oddaje się bogatemu sąsiadowi, to też nic złego. To właśnie jest pedofilska kultura Dominikany. Dopiero gdy ksiądz zgwałci chłopca, opinia publiczna potrafi się oburzyć.

Machismo? Istnieje bez względu na klasę społeczną, a tutaj, na Karaibach, jest jeszcze silniejsze niż w innych zakątkach Ameryki Łacińskiej. Mężczyźni mogą się różnić między sobą zamożnością, wykształceniem, pozycją, ale zawsze najniżej będą kobiety. W Dominikanie to one są odpowiedzialne za dzieci. Rodzą je, wychowują, odprowadzają do szkół, karmią, wysłuchują problemów, są dla nich całym światem. Mężczyźni tylko dzieci robią. A jak zrobią, to zmieniają partnerkę i płodzą następne dzieci, następne, następne. W ogóle o nie nie dbają, nie płacą, nie utrzymują.

W połowie 2013 roku Baró Gutiérrez, prokurator zajmujący się handlem ludźmi, ogłosił, iż osiemdziesiąt procent dominikańskich dziewczynek zmuszanych do seksu (nawet jedenastoletnich) faszeruje się narkotykami, by sprostały dużej liczbie klientów.

Rodzice przymykają na to oko, bo z pracy córek czerpią korzyści finansowe. Prawie połowa Dominikanek zachodzi w ciążę przed skończeniem dziewiętnastu lat. Co dziesiąta piętnastolatka jest zamężna. Osiemnastolatek po ślubie jest niemal czterdzieści procent.

„Głos Dominikany” po nadaniu reklamy restauracji hotelu El Conde i zapowiedzi wieczorku tanecznego z udziałem zespołu Giganci Rytmów pod batutą profesora Johnny’ego Ventury ogłosił nazwisko laureatki nagrody imienia Julii Moliny, wdowy Trujillo, ustanowionej dla Najpłodniejszej Matki. Zwyciężczyni, Alejandra Francisco, która urodziła dwadzieścioro i jedno dziecko, przy czym wszystkie przeżyły, otrzymując medal z podobizną Dostojnej Matrony, oświadczyła: Wszystkie moje dzieci oddadzą życie za Dobroczyńcę Narodu, jeżeli tego zażąda – czytam w „Święcie Kozła”[34].

W powieści Peruwiańczyka Trujillo mówi: Byłem mężczyzną, którego bardzo kochano, mężczyzną, który tulił w ramionach najpiękniejsze kobiety w tym kraju. To one dawały mi energię do rządzenia. Bez nich nigdy nie zrobiłbym tego, czego dokonałem[35].

Erotyczne szaleństwa Trujilla nie ustępują tym na scenie politycznej.

Aby dostać się na uniwersytet, trzeba zadeklarować mu posłuszeństwo. Aby skończyć studia, trzeba wyznać wiarę w trujillizm. Intelektualistów zmusza do pisania książek, które później przypisuje sobie. Kiedy przyjmuje gości, jego czterej ochroniarze oddają salwy honorowe.

W zimowych mistrzostwach bejsbolu obowiązkowo wygrywa jego drużyna – Lwy Wybrańca. W wyścigach na hipodromie pierwsze do mety muszą dotrzeć jego konie.

Rozkrada majątek Juancita Rodrígueza, po Trujillu najbogatszego Dominikańczyka. Najlepsze krowy Rodrígueza trafiają do gospodarstw Trujilla. W 1945 roku Rodríguez musi emigrować.

Gdy krytykują go zagraniczni politycy, wymyśla marionetkowych prezydentów (w latach 1938–1942 i 1952–1961). Wybierani są w niby-demokratycznych wyborach – tak oszukuje opinię światową. W rzeczywistości ani na chwilę nie przestaje rządzić Dominikaną.

Pod koniec „ery Trujilla” widzi wrogów nawet w najbliższych współpracownikach. Zaostrza represje. Organizuje Wojskowe Służby Wywiadu. Jego agentami dowodzi Johnny Abbes. Notoryczny morderca i sadysta. W Pałacu Prezydenckim widują go pochłoniętego lekturą książek o chińskich metodach torturowania więźniów. Imponują mu hitlerowskie obozy koncentracyjne. Wielu faktycznych lub wyimaginowanych przeciwników Trujilla Abbes zabija osobiście. Jego ulubiona metoda to rzucanie żywych ludzi na pożarcie rekinom.

Trujillo każe torturować i zabijać również kobiety. Jedną z nich, Tomasinę Cabral, rozbierają przy mężczyznach w więzieniu La 40. Wprowadzają nagą do sali tortur. Jest tam krzesło elektryczne, druciane baty, noże do zrywania paznokci, przyrząd do duszenia. Słyszy, że jeśli nie będzie odpowiadać na pytania, po kolei zgwałcą ją wszyscy żołnierze. Pułkownik Cándido Torres włącza paralizator, dotyka jej piersi i podbrzusza. Gdy spala się jej skóra, wojskowi komentują figurę kobiety. Jeden z oprawców otwiera pióro i polewa ją atramentem.

Więźniowie nie chcą patrzeć na nagą Tomasinę. Spuszczają głowy, zamykają oczy. Wojskowi drwią z nich, wyzywają od pedałów.

Historyk Frank Moya Pons uważa, że „era Trujilla” była tylko kontynuacją tego, jak wyglądało życie Dominikany w poprzednich dekadach i stuleciach. Ale zostawiła największą w dziejach traumę w mentalności Dominikańczyków. Pisze: [...] w rządzie i poza nim mamy jeszcze mnóstwo Trujillów, którzy nie zrozumieli albo zapomnieli, że misją rządów jest służenie społeczeństwu i zapewnianie mu najpotrzebniejszych środków do życia[36].

Sergia Galván Ortega, szefowa Związku Kobiet i Zdrowia (CMS), zdradza mi, że najpopularniejszym macho próbującym wywinąć się od płacenia alimentów jest tu Marino Vinicio Castillo, przewodniczący rządowej Komisji ds. Etyki i Przeciwdziałania Korupcji. Pieszczotliwie mówią na niego Vincho. Ostatnio ujawniono, że spec od etyki ma przynajmniej dwoje dzieci ze związków pozamałżeńskich. Ukrywa to w deklaracji podatkowej i nie płaci alimentów.

– W tym kraju od lat ojcowie masowo opuszczają dzieci. Siedem na dziesięć kobiet samotnie wychowuje potomstwo. Ojcowie odcinają się kompletnie. Najwięcej zawiadomień w prokuraturach składa się z powodu niepłacenia alimentów. Na drugim miejscu są przypadki przemocy w rodzinie. Samotne matki w Dominikanie pochodzą ze wszystkich klas społecznych. Dbają o dom, bieżące naprawy, wychowują dzieci, zarabiają na rodzinę, często na więcej niż jednym etacie, czasem nawet na trzech. A najgorsze jest to, że większość z nich nie zdaje sobie sprawy z tego, że coś jest nie tak. Wydaje im się, że tak to wygląda na całym świecie.

Galván, samotna matka jednego dziecka. Ma mieszkanie w bloku z ochroniarzem w Gazcue, dzielnicy klasy średniej w Santo Domingo.

– Też nieraz bywałam ofiarą machismo. Wychowanie i utrzymanie naszego syna całkowicie spadło na mnie. Jego ojciec miał to gdzieś. To w domu. A na ulicy przydarzyła mi się też próba gwałtu. Myślę, że nie ma w tym kraju kobiety, której w jakiś sposób machismo by nie dotknęło.

Niedawno Victor Grimaldi, ambasador Dominikany w Watykanie, napisał list do papieża Franciszka. Pożalił się w nim na Jamesa „Wally’ego” Brewstera, od niedawna ambasadora USA w Santo Domingo, który przywiózł tu swojego męża. Ostrzegł, że Brewster wraz z dominikańskimi gejami, lesbijkami, biseksualistami i transwestytami chcą obalić kardynała Lópeza Rodrígueza, głowę dominikańskiego Kościoła. W styczniu 2014 roku korpus dyplomatyczny zorganizował koktajl na cześć prezydenta Danila Mediny. Zaproszono wszystkich mężów i żony. Z wyjątkiem męża Brewstera. Wielu zaproszonych gości na znak protestu nie przybyło. Nowy nuncjusz apostolski Jude Thaddeus Okolo, Nigeryjczyk, który zastąpił Polaka Józefa Wesołowskiego, tłumaczył, że partner Brewstera nie jest zarejestrowany w Dominikanie jako jego żona. Nie dostał więc zaproszenia, bo byłoby to wbrew konstytucji dominikańskiej. Do Brewstera zaapelował o wyrozumiałość w tej sprawie.

– Można współżyć z dwunastolatką, ale homoseksualizmu nikt tu nie akceptuje – mówi mi Denise Paiewonsky. Sama jest lesbijką. Pokazuje mi raport, który w 2013 roku dominikańskie organizacje LGBT przedstawiły Komitetowi Praw Człowieka ONZ. Czytam w nim między innymi:

Homoseksualizm w Dominikanie wciąż jest traktowany jak choroba. Specjaliści mówią w radiu i prasie, że należy leczyć go elektrowstrząsami.

Lesbijki, geje, biseksualiści i transseksualiści są wyrzucani z pracy. W Santo Domingo sześćdziesiąt procent z nich nie ma stałego zatrudnienia.

Nękają ich i poniżają pracodawcy, współpracownicy, a nawet policjanci i wojskowi. Zdarzają się pobicia, aresztowania, a nawet gwałty na osobach transseksualnych.

W ośrodkach zdrowia nie zapewnia się im należytej opieki.

W 2009 roku władze zleciły wykonanie zdjęć przedstawicielom LGBT i, by ich skompromitować, upubliczniły.

W domach narażeni są na pobicia, ograniczenia ekonomiczne, gwałty, co często popycha ich do popełniania samobójstw. Zdarzało się, że krewni bili gejów, bo chcieli w ten sposób zmienić ich orientację seksualną.

Szczególnie agresywni są heteroseksualni mężczyźni wobec lesbijek.

Pary homoseksualne mają trudności ze znalezieniem mieszkania.

Transseksualiści nie mogą zmieniać imion. Noszą zatem imiona, które ich nie identyfikują.

Na wizerunku pierwszego macho i wzoru męskości Dominikany jest skaza. Wielu Dominikańczyków wolałoby o niej nie mówić.

Dobrze wiadomo, że kiedy Trujillo zbliżył się do Abbesa Garcíi, miał już problemy z prostatą i nietrzymaniem moczu. Wiele razy w ciągu dnia musiał zmieniać spodnie. Jedyną osobą, która pomagała mu zmierzyć się z tymi intymnymi problemami, był Abbes, młody, równie zdolny do zbrodni jak Trujillo. I podobnie jak on biseksualny (Francisco Berroa Ubiera)[37].

Kozioł w południe przychodził z najbliższymi współpracownikami do jadalni. Wysłuchiwał plotek i intymnych historii. Kochał salonowe intrygi, uwielbiał opowieści swoich towarzyszy o ludzkich niepowodzeniach, nieszczęściach, niewierności małżeńskiej w znanych rodzinach Dominikany. W tych osobliwościach ujawniała się jego kobieca natura i uraza, jaką żywił do ludzi (Joaquím Balaguer)[38].

Był mężczyzną w każdym calu. Jednak z kobiecymi skłonnościami. Kochał kremy, kosmetyki i perfumy. I jak kobiety kochał też plotki (Peña Rivera)[39].

Być może wiedziony pożądaniem wdał się w relacje z mężczyznami (José Almoina, osobisty sekretarz Trujilla)[40].

Trujillo w dziobaniu nie uznawał norm. Dziobał kury. Ale dziobał też inne koguty. Nie wiemy tylko, czy sam też pozwalał się im dziobać (Francisco Berroa Ubiera)[41].

Zaufanym człowiekiem Trujilla był Manuel de Moya, który rozbierał się przed Szefem i razem wymyślali nieprawdopodobne kombinacje. Podobnie było z Vegą Battlem, bardziej zdegenerowanym, przyjacielem tyrana i... rektorem uniwersytetu (Almoina)[42].

Były momenty w jego życiu, gdy otaczał się pedałami. Zazwyczaj wtedy, gdy dawało o sobie znać jego ponadprzeciętne libido (Almoina)[43].

Trujillo głośno zawołał Cándida Torresa. „Powtórz mi, co piszą o mnie w »New York Timesie«”, „Kolejne oszczerstwa przeciwko reżimowi”, odpowiedział major Torres. „Cóż – powiedział Trujillo – przyjdź do mnie, gdy znajdziesz artykuł w amerykańskiej prasie, który mówi, że Rafael Leónidas Trujillo jest pedałem” (Balaguer)[44].

– U części najmłodszych mężczyzn widać zmianę nastawienia, mniej postaw maczystowskich, ale zmienia się to bardzo powoli – mówi mi Denise Paiewonsky. – Ale czy można mówić o poprawie, skoro liczba zabójstw i przypadków przemocy w rodzinie wciąż rośnie?

W 2011 roku Komisja Gospodarcza ONZ ds. Ameryki Łacińskiej i Karaibów (CEPAL) zestawiła liczbę kobiet zamordowanych przez swoich byłych lub aktualnych partnerów. Wśród jedenastu krajów Ameryki Łacińskiej i Hiszpanii Dominikana jest na pierwszym miejscu (bezwzględna i średnia liczba zabójstw – 1,27 na 100 tysięcy mieszkańców).

W następnych dniach czytam w gazetach:

Piątek. Policja aresztowała Charly’ego Arrendela Taváresa, lat pięćdziesiąt cztery, który na peryferiach Santiago, w dzielnicy El Dorado I, przy szosie Tamboril zgwałcił swoją niepełnosprawną matkę Lidię, lat osiemdziesiąt cztery („Hoy”).

Sąd okręgowy powołał pięcioro świadków w procesie przeciwko znanemu piosenkarzowi Vakeró; o przemoc fizyczną i psychiczną oskarża go żona Martha Heredia, także piosenkarka („Hoy”).

Sobota. Sąd skazał A.G. (brak nazwiska w celu ochrony ofiary) na dwadzieścia lat więzienia za gwałty na swojej ośmioletniej córce („Hoy”).

Wtorek. Gregory Antonio Reyes, lat trzydzieści trzy, trzydziestoma sześcioma dźgnięciami noża (w szyję, klatkę piersiową, nogi, ramiona, boki i brzuch) zamordował swoją byłą żonę Mariley Francisco, lat trzydzieści trzy, w jej domu przy ulicy nr 6, w dzielnicy 27 Lutego w Navarrete („Listín Diario”).

Środa. Haitańczyk Reynaldo Noel (24) i Dominikańczyk Amaury Cordero Castillo (25) przy ulicy Primera w Guerra zgwałcili i zabili dwudziestojednoletnią Claudię Maríę Nova Martínez („Hoy”).

Daniel José skazany na dwadzieścia lat więzienia za zgwałcenie i odcięcie rąk Rosannie Durán („Hoy”).

Mężczyzna znany jako El Lobo na dwudziestym piątym kilometrze autostrady Duartego zaatakował nożem kuchennym swoją byłą konkubinę Claudię Sánchez, lat trzydzieści dziewięć, grożąc jej śmiercią („El Nacional”).

Czwartek. Julio Arias, trzydziestodwulatek z San José de la Villa, podczas gdy jego żona Dilania Ortega wyjechała na targ do Santiago, podał swoim córkom (ośmio- i dziewięciolatce) czekoladę z trucizną. Gdy dziewczynki umierały, sam wypił resztę trucizny („Listín Diario”).

8. Święta

Tyranowi się nie odmawia. Choćby obmacywał cię po tyłku, w tańcu ocierał się kroczem, a prosto w twarz posyłał wyziewy wilgotnego, przesiąkniętego brandy oddechu. Wiele dominikańskich dziewczyn przyjmowało to z pokorą. Niektóre nawet czuły się wyróżnione. Były takie, które same o to zabiegały. Ale nie Minerva.

DRZEWO PIEPRZOWE nazywane jest też schinusem peruwiańskim. Rośnie w tropikalnych zakątkach Ameryki Południowej. Jego owoce stosuje się w kuchni jako czerwony pieprz. Niekiedy rośnie dziko, ale najczęściej sadzi się je jako drzewo ozdobne. Miewa do piętnastu metrów wysokości.

Pod nim Mirabalowie najchętniej spędzają popołudnia. Jego gęste gałęzie dobrze chronią przed tropikalnym słońcem. Bujają się w fotelach. Długo dyskutują. O wszystkim. Z wyjątkiem polityki. Enrique woli się do niej nie mieszać. Jest przedsiębiorcą. Jednym z najbogatszych w okolicy. Chodzi w białej guayaberze[45]. Każdego wieczora wyjeżdża na inspekcję swojej plantacji kakao i ryżu. Ma najlepiej w okolicy zaopatrzony sklep, hodowlę zwierząt i masarnię przynoszącą coraz większy zysk.

Chea, gospodyni domowa, choć nigdy się do tego nie przyznaje, prawdopodobnie nie umie czytać. Za to najlepiej na świecie potrafi opiekować się córkami.

Spośród nich najpiękniejsza jest Minerva. Ale pierwsza rodzi się Patria, w 1924 roku. Rok później Belgica (zwana Dedé). Minerva przychodzi na świat w tym samym roku (1926), w którym w pobliskim San Francisco de Macorís otwierają park Pułkownika Trujilla, pierwsze miejsce w kraju nazwane imieniem późniejszego tyrana. Za cztery lata rozpocznie się jego „era”.

W 1935 roku, w piątym roku „ery Trujilla”, jako efekt niespełnionego marzenia Mirabalów o synu, na świat przychodzi jeszcze María Teresa.

Mirabalowie są zgodną rodziną. Żyją dostatnio. Na prowincji, z dala od zgiełku i problemów świata. Gdyby obok wzorców kilograma i metra w Sevrès dołożyć jeszcze wzorzec sielskości, mógłby to być obrazek z życia Mirabalów. Tak się ludziom wydaje.

Nikt przecież nie wie, że Enrique miewa kochanki, a małżonkowie, odkąd próba poczęcia syna skończyła się niepowodzeniem, już ze sobą nie sypiają. Mieszkają w Ojo de Agua, „Oku Wody”, niedaleko Salcedo, w rolniczej prowincji na północy kraju. Pomiędzy wilgotnymi podzwrotnikowymi lasami, gdzie plony są bardziej dorodne i rosną szybciej niż gdzie indziej. Kto by pomyślał, że w 2007 roku porośnięta kolorowymi bugenwillami prowincja otrzyma nazwę Hermanas Mirabal, „Siostry Mirabal”.

BUGENWILLA to roślina pnąca z rodziny dziwaczkowatych. Ma kilkunastometrowe pędy. Nazwę wzięła od nazwiska Louisa Antoine’a Bougainville’a, żeglarza i sekretarza Ludwika XV, który opisał ją jako pierwszy. Ponieważ naszpikowana jest cierniami, nazywają ją też kąciciernią. Kwiaty ma małe, ozdobą są ich podsadki w przeróżnych kolorach: od białego przez żółty po purpurowy. To dzięki bugenwillom miasta, ogrody i wsie Karaibów i Ameryki Południowej są tak kolorowe.

Pewnego dnia ucieka czapla, jedno z wielu zwierząt, którymi opiekuje się Minerva. Jej ulubione.

– A to niewdzięcznica! – denerwuje się ojciec Minervy.

– Nawet czaple kochają wolność – spokojnie odpowiada dziewczynka (przekazy o Minervie bardzo często ocierają się o hagiografię). Ma jedenaście lat, gdy Trujillo każe wymordować tysiące Haitańczyków. W tym samym czasie Dominikana, szczególnie region Cibao, w którym mieszkają Mirabalowie, przyjmuje uciekinierów z Hiszpanii. Uciekają ze swojego kraju, bo do władzy dochodzi generał Franco. Jako nastolatka Minerva poznaje wielu z nich. Demokratów, socjalistów, komunistów.

Enrique ma nadzieję, że wszystkie jego córki na zawsze zostaną w Ojo de Agua i pomogą w prowadzeniu interesu. Niechętnie zgadza się, by trzy najstarsze wybrały szkołę w dużym mieście. Uspokaja go dopiero to, że Kolegium Niepokalanego Poczęcia prowadzą zakonnice, uczą się w nim tylko dziewczynki, a każdy dzień rozpoczyna się od pobudki o piątej trzydzieści i mszy. Nieobecność grozi karą cielesną. Do La Vegi, w pierwszą podróż w dorosłość, dziewczyny jadą pociągiem.

Pierwszego dnia szkoły Minerva zwraca uwagę na zapłakaną dwunastolatkę. Zagadnięta dziewczynka opowiada, że widziała, jak mordowali jej ojca. Próbuje wytłumaczyć, że Trujillo jest zbrodniarzem. Minerva nie wierzy. Ale zaczyna zadawać pytania. Rodzice ją zbywają. Odpowiada tylko wujek José, brat matki.

– Nie mów dziewczynkom takich rzeczy – denerwuje się Chea. Ale Minerva chce słuchać.

Ma kilkanaście lat, kiedy wchodzi w miejskie środowisko rodzin swoich przyjaciółek. Słyszy od nich, jak na polecenie Trujilla oprawcy zabili i odcięli nos liderowi opozycji Virgiliowi Martínezowi Reynie. Don Francisco, ojciec Violety, Hiszpan w Dominikanie, nie znosi Franco i klerykałów. Twierdzi, że nigdzie nie żyje się lepiej niż w Rosji. Poznaje Minervę z innymi hiszpańskimi emigrantami. Wielu z nich to komuniści.

W La Vedze Minerva zaprzyjaźnia się z Rubénem Suro, autorem wiersza „Proletariusz”. Jego bohater to utopista, który czeka na przyjście czerwonego Mesjasza: „Karola Marksa Ameryki lub Lenina tropików” (Rubén ożeni się potem z Emmą, przyjaciółką Minervy. Jej imię dadzą swojej najstarszej córce).

Minerva gra w szkolnych spektaklach, deklamuje podczas uroczystości, zgłasza się do recytowania wierszy. W spektaklu z okazji stulecia państwa dominikańskiego owinięta w narodową flagę gra rolę Ojczyzny. W ostatniej klasie najlepsze oceny ma z logiki i hiszpańskiego.

Po pięciu latach wraca do Ojo de Agua. Ma piętnaście lat i lekko falujące włosy opadające za ramiona, do których po prawej stronie często przyczepia sobie olbrzymi kwiat. Uwielbia kwiaty. I zwierzęta. Zajmuje się królikami. Maluje i sięga po coraz bardziej zbuntowaną poezję.

Nie chce już pomagać ojcu w interesach. Wstaje wcześnie, pije kawę i czyta książki. Platona, Arystotelesa, Homera, Wilde’a, Dickensa, Zolę, Martíego. Opowiada znajomej, że ojciec obiecał jej całą bibliotekę w spadku. I że to najlepsze, co mogłaby dostać, bo wszystkie rzeczy przemijają, ale książki nigdy. Książki zamawia też u Emmy, która stosami kupuje je w księgarni w Santo Domingo.

– Señorita, życzę, by przeczytała pani te wszystkie książki w tak młodym wieku – mówi z przekąsem księgarz. Minerva jeździ też po nie do księgarni w San Francisco de Macorís. Przy okazji gawędzi z księgarzem, zapalonym antytrujillistą. Książki podrzuca siostrom. Cytuje najlepszy fragment, poleca i zostawia do przeczytania. Uwielbia poezję, zwłaszcza Pabla Nerudę.

Gdy nie czyta, maluje rewolucyjne obrazy, na których dominikańskie dzieci chodzą bez butów. Być może, żeby odreagować złość, że nie uda się jej obuć całego kraju, wyrabia ceramiczne buciki. Kolekcjonuje je w gablocie przy łóżku. Są tam do dzisiaj: malutkie, ozdabiane kolorowymi wzorami.

Jest jedną z pierwszych kobiet na wyspie, które potrafią prowadzić samochód. Enrique kupuje forda, ale sam nie ma zapału i cierpliwości, by nauczyć się jeździć. Rodzinę wozi Minerva.

Coraz mocniej żyje też polityką. Kiedy goście w restauracji w La Vedze wznoszą toast za Trujilla, ona jedyna nie podnosi kieliszka. Kiedy sprzedawca w Moce poleca jej ojcu nowy samochód i zachwala, że kilka takich kupił Trujillo, odpowiada:

– Jeśli tak, to my go nie kupimy.

W 1946 roku poznaje Periclesa Franco. Niedawno wrócił z Chile, gdzie skończył medycynę. Opowiada o długiej i bohaterskiej walce Chilijczyków o niepodległość. Zachwala, że już w 1912 roku utworzono tam partię komunistyczną. Po powrocie do kraju Pericles jest jednym z czołowych działaczy Młodzieży Demokratycznej. Współtworzy Socjalistyczną Partię Ludową.

Ma lekko odstające uszy, mały nos i zawadiacki uśmiech. Może podobać się kobietom. Ale nie to jest najistotniejsze dla Minervy. Imponuje jej ciętym dowcipem, świetnymi manierami, pięknym słownictwem i znajomością z Nerudą (należeli wspólnie do Frontu Ludowego). Jemu podoba się odwaga i zaangażowanie Minervy. Wielu myśli, że są parą.

– Była to głęboka, piękna przyjaźń, bez grama erotyzmu – przyzna potem Pericles. – Minerva miała cudowne włosy, piękne brązowe oczy i bystre spojrzenie. Za jej urodą kryła się interesująca osobowość. Wielu starało się o jej względy.

Uroda Minervy legendarna była w La Vedze, a nawet w Santiago. Gdy kręcono potem o niej filmy, w jej rolę wcielały się najpiękniejsze Latynoski – Meksykanka Salma Hayek albo Michelle Rodríguez, Amerykanka dominikańsko-portorykańskiego pochodzenia. Gdyby te aktorki żyły w czasach Trujilla, na pewno byłyby w jego typie. Mógłby je wielbić, zapraszać na przyjęcia i do sypialni. A może nawet – jak Minerva – miałyby pecha stać się jego obsesją.

Siostry Mirabal. Co to za nazwa dla prowincji? Czy w Polsce nazwalibyśmy województwo mazowieckie na przykład Bracia Kaczyńscy? W Dominikanie nikt się nie dziwi – wszyscy wymieniają siostry z Ojo de Agua wśród największych bohaterów narodowych Dominikany.

Do Salcedo, stolicy Hermanas Mirabal, jadę z Santiago de los Treinta Caballeros. Za sto peso. Ponad godzinę w ścisku drugiego rzędu siedzeń nieklimatyzowanego guagua, niewielkiego autobusu, jakie od rana do wieczora kursują między niedaleko od siebie położonymi dominikańskimi miastami.

Guagua nie dojeżdża do Ojo de Agua. Łapię taksówkę. Do „Oka Wody” jedziemy wąską drogą wzdłuż platanowego gaju. Wieś jest spokojna, cicha, w jej środku urządzono park. Pod starymi, rozłożystymi drzewami rosną hibiskusy.

HIBISKUSY to duże kwiaty w kształcie trąbek. Mają różne kolory. W Ojo de Agua najczęściej rosną czerwone albo purpurowe. Jeden kwiat hibiskusa żyje tylko dobę, ale w tropikach rozwijają się tak dobrze, że na krzewach oglądać można je przez okrągły rok.

Antonia Rosario buja się na drewnianym fotelu, jak to robi większość staruszków na Karaibach. Mieszka w domu z ogrodem warzywnym, zaraz za gajem platanowym. Drewniane ściany pomalowane na kremowo, lekko pożółkłe firany, na regale z ciemnego drewna fotografia nieżyjącego męża w dobrze skrojonym białym garniturze. Powyżej na ścianie portret sióstr Mirabal.

Antonia nosi falbaniastą białą spódnicę. Wyobrażam sobie, że w czasach sióstr Mirabal mogła nosić podobną. Włosy też ma nadal kruczoczarne. Na błękitnej bluzce wisi złoty krzyżyk. Do tego złote kolczyki i okulary w cienkich metalowych oprawkach. Urodziła się w 1927 roku, rok po Minervie. Pomagała Mirabalom: szyła, dbała o kwiaty, chodziła na zakupy, a czasem po prostu dotrzymywała im towarzystwa. Szczególnie w czasach, gdy u boku pań zabrakło mężczyzn. Nie zarobkowo, po prostu, z sąsiedzkiej dobroci.

– Pewnego dnia im powiedziałam: „Kiedyś was zabiją”. María Teresa nieźle się ubawiła tą moją przestrogą. Nie wierzyła w to, że Trujillo mógłby się aż tak daleko posunąć. Nikt by o rodzinie Mirabalów nie usłyszał, gdyby nie pewien wieczór w Santiago. To właśnie wtedy po raz pierwszy zobaczył Minervę. Opowiem panu, jak to było.

Antonia Rosario zamyśla się, na chwilę przestaje się bujać, gładzi się po brązowym policzku. Mówi, że siostry uwielbiały kwiaty. Spogląda w stronę okna, przez które do środka zaglądają strelicje.

STRELICJE wyglądają jak grzebienie. Pomarańczowo-niebieskie grzebienie. Przypominają ubarwieniem rajskie ptaki. Dlatego po angielsku nazywają się birds of paradise. Pochodzą z południa Afryki, ale w Dominikanie sadzi się je w ogrodach, a nawet przy ulicach.

Więc było tak: 24 lipca 1949 roku Trujillo organizuje w Santiago bankiet ku czci świętego Jakuba Apostoła, patrona tutejszej diecezji. Zaproszenie dostaje także Enrique Mirabal. Chea nie lubi wystawnych uroczystości. Enrique zabiera więc Minervę.

Dziewczyna ma dwadzieścia trzy lata. W sali balowej Palacio de la Gobernación dyktator jak zwykle tańczy z najpiękniejszymi kobietami, ale nie może oderwać wzroku od Minervy. Ktoś słyszy, jak o nią wypytuje.

Kilka dni później zaprasza Mirabalów na inaugurację hotelu Montaña, w górskim kurorcie Jarabacoa. Na balu towarzyszy mu syn Ramfis. Ma dopiero osiemnaście lat. Ale niedługo Dominikana pozna go z rozrzutności, obsypywania drogimi prezentami kobiet z całego świata, romansu z aktorką Zsa Zsą Gabor.

Na razie młody Ramfis tańczy z Minervą. Tylko chwilę. Odbija mu ją ojciec. Jest szarmancki, powściągliwy, ostrożnie prawi jej komplementy.

Mijają dwa miesiące.

W październiku do drzwi domu w Ojo de Agua puka gubernator prowincji. Chce rozmawiać z Enrique Mirabalem. Spogląda na portret dyktatora na ścianie. Wisi tuż obok wizerunku Jezusa Chrystusa. Jest pod nim podpis: „W tym domu rządzi Trujillo”.

Gubernator przynosi zaproszenie od samego dyktatora. Na bankiet z okazji Dnia Kolumba, Święta Odkrycia Ameryki, który Trujillo organizuje w rocznicę pojawienia się konkwistadora na wyspie. Zaproszona jest Minerva, ale mile widziana będzie cała rodzina. Chea nie chce wypuścić córki. Nie raz już słyszała, czym kończy się zapraszanie młodych dziewczyn do San Cristóbal. Głos jej drży, ręce się pocą, zmyśla coś o kłopotach zdrowotnych rodziny. Jest mało przekonująca. Gubernator uśmiecha się z politowaniem, życzy szybkiego powrotu do zdrowia. Wiadomo przecież, że tyranowi się nie odmawia.

12 października o czwartej nad ranem wyjeżdżają z Ojo de Agua. Z Minervą i Enrique jest najstarsza Patria (lat dwadzieścia pięć) z mężem Pedritem Gonzálezem i Belgica Dedé (lat dwadzieścia cztery) z mężem Jaimem Fernándezem.

Błądzą, nie mogą znaleźć drogi. Mijają dorodne mahoniowce.

MAHONIOWCE rosną w dolinach, w wilgotnych lasach równikowych. Kwitną od lutego do kwietnia. Ich drobne białe kwiaty to symbol Dominikany. Wysokie drzewa dają wartościowe drewno. Najdroższy mahoń pochodzi właśnie z Karaibów.

Leje. Tego roku pada częściej i obficiej niż w poprzednich latach. Ulewa w tropikach potrafi cieszyć, daje wytchnienie, choćby na pół godziny pozwala zapomnieć o całodziennej spiekocie. Deszcz nigdy nie jest zimny, najwyżej orzeźwiający. Dzieci zdejmują koszulki, wystawiają się na obfitość spadającej z nieba wody, dorośli z rumem w ręce wchodzą do morza i tańczą merengue. Gorzej, gdy podczas ulewy idzie się na przyjęcie.

Pod hacjendę Borinquen podjeżdżają o dwudziestej. Rezydencja stoi pomiędzy Santo Domingo a San Cristóbal. To podobno najpiękniejsza z posiadłości tyrana.

Siostry Mirabal przeklinają paskudną pogodę, ostrożnie stąpają pomiędzy kałużami, by nie zabłocić sukienek w jasnych, pastelowych kolorach.

Przy wejściu Manuel de Moya Alonso, sekretarz Trujilla. Były model w Nowym Jorku, teraz ekspert do spraw mody. Specjalista w łowieniu dla niego najurodziwszych zdobyczy Dominikany. Gdy widzi Mirabalów, jest podwójnie uprzejmy: – Ach, bardzo mi miło. Państwa stolik jest tam.

Mirabalowie są zdumieni, bo prowadzą ich w pobliże stolika Szefa. Od razu doskakują do nich kelnerzy. Proponują alkohol. Panowie popijają johnniego walkera z czarną etykietą. Dedé i Minerva nie piją, proszą kelnera o tabletkę na ból głowy.

Na sali poruszenie. Wszyscy wstają. Skandują: – El Jefe! El Jefe! El Jefe! – Szefie! Tak nazywa go cała Dominikana.

Trujillo wchodzi przy dźwiękach merengue. Bal rozpoczyna od kieliszka mamajuany, narodowego alkoholu Dominikany. W jego składzie jest pega palo, czyli „podnieś pałę”, wywar z tropikalnego Cissusa verticillata. Dla wzmocnienia działania afrodyzjaku do mamajuany dorzuca się też penis żółwia.

CISSUS VERTICILLATA to roślina winoroślowata, popularna na Karaibach. Ma długie, szybko rosnące pędy i pnie się nawet po wysokich drzewach. Wspomaga leczenie cukrzycy, reumatyzmu i epilepsji. U mężczyznom wzmaga potencję.

Dominikańscy prominenci i zagraniczni ambasadorzy raczą się innym ulubionym alkoholem gospodarza – hiszpańską brandy Carlos I. Ma zapach opiekanych migdałów. W smaku czuć wanilię i gałkę muszkatołową. Kobiety Trujilla będą po latach wspominać, że zawsze miał nią przesiąknięty oddech.

Scenariusz nocy jest dobrze zaplanowany. Manuel de Moya prosi Minervę do tańca. Patria zaciska zęby, Dedé zamiera. Ale Enrique pokazuje Minervie gestem, że nie ma innego wyjścia. Mirabalowie bezradnie przyglądają się, jak de Moya w połowie kawałka oddaje Minervę w szpony Szefa.

Orkiestra Luisa Albertiego gra następny kawałek: merengue „Ay... Tana, La maricutana”. „Wędkowałem pewnej ciemnej nocy/Ale ryba mi uciekła, zanim ją złapałem” – śpiewa wokalista.

Dedé zauważa, że Minerva tańczy z równie grobową miną, jaką mają muzycy i tancerze na muralu „Fiesta Campesina” („Wiejskie Święto”) José Veli Zanettiego. Hiszpański malarz namalował go w jadalni dyktatora, a potem omal nie przypłacił tego życiem – Trujillo wściekł się, że uczestnicy święta wyglądają jak na pogrzebie.

Dzisiaj też ma być święto zwieńczone upojną nocą spędzoną z kolejną przedstawicielką oddanego ludu. Trujillo tańczy w białym mundurze: złote naramienniki i frędzle, kolorowe odznaczenia. Niektórzy złośliwie nazywają go Chapita („kapsel”), bo w dzieciństwie obwieszał się kapslami, udając, że to medale. Do orderów przyciska o trzydzieści pięć lat młodszą od siebie Minervę.

– Pięknie tańczysz. Kobiety z Cibao są wspaniałymi tancerkami – zagaja.

– Pańska żona jest z Cibao? – dziwi się dziewczyna.

– Mówię o naszym narodowym skarbie, który trzymam w ramionach.

– Nie czuję się jak narodowy skarb.

– Ależ jesteś jak bursztyn z La Cumbre.

Trujillo jest coraz bliżej Minervy. Wokalista śpiewa: „Już nie będę wędkować, choćby noc była pogodna/Bo ryba mi uciekła, gdy miałem ją w garści”. Twarz Minervy teraz już na pewno przypomina twarze ludzi na muralu Zanettiego. Próbuje zmienić temat.

– Mój przyjaciel siedzi w więzieniu.

– Zamiast przyjmować moje zaloty, wolisz rozmawiać o swoim przyjacielu? A kim on jest?

– To Pericles Franco.

– Ależ to komunista. Komuniści mnie nie kochają – Trujillo sztywnieje, gubi krok. Rytm „Maricutany” jest szybki, radosny, a tyran wyraźnie zwalnia, przestaje nadążać za jej tempem. Zastanawia się, czy Minerva jest tak naiwna, czy raczej bezczelna, że ośmieliła się spytać go o Periclesa.

– Lubisz politykę? – podpuszcza ją Trujillo.

– W ogóle mnie nie interesuje.

– A może nie popierasz naszego reżimu? Może sama jesteś komunistką?

– Taka ze mnie komunistka jak z pana komunista.

– Sprawię, że zaczniesz podzielać moje poglądy.

– A jeśli to moje będą bardziej przekonywające...

Trujillo napiera, prawa ręka opada mu na pośladek Minervy. Orkiestra śpiewa: „Użądliła mnie osa, ukąsił mnie pająk / Uważaj, żeby nie dopadła cię maricutana”. To, co się dzieje dalej, będzie przedmiotem legend. Niektórzy będą opowiadać, że dziewczyna daje dyktatorowi „ciasteczko”. Na Karaibach mówi się tak, gdy ktoś komuś wymierza policzek. Minerva kończy taniec, choć orkiestra gra jeszcze „Maricutanę”. Trujillo zagryza wargę. Stoi teraz na środku parkietu sam jak palec. Mirabalowie wychodzą. Orkiestra przestaje grać.

Bal kończy się dopiero o siódmej nad ranem. Trujillo przedłuża go, choć nikt nie ma ochoty się bawić. Jest wściekły. Znieważa swoich podwładnych, a jednego nawet policzkuje (przeczytać o tym można w powieści Julii Alvarez „Czas Motyli”, zobaczyć w nakręconym na jej podstawie filmie z Salmą Hayek albo w „Trópico de sangre” z Michelle Rodriguez i dowiedzieć się z dziesiątek relacji w dominikańskich książkach i prasie).

Po latach Dedé Mirabal powie, że był to policzek wymierzony argumentami, bez użycia dłoni.

Wystarczająco bolesny. Nazajutrz, choć Enrique wysyła telegram z przeprosinami, w którym tłumaczy nagłe wyjście rodziny względami zdrowotnymi, Trujillo każe go aresztować. Kolejnego dnia policja przychodzi do Minervy. Przeszukuje jej rzeczy. Znajduje list od Periclesa Franco. Aresztuje.

Tyran pozwala ją w końcu wypuścić, ale cel osiąga: pokazuje swoją siłę. Może aresztować każdego, nie podając powodów. Przez znajomego generała wysyła Mirabalom ostrzeżenie, by mieli oko na Minervę. Przez wiele miesięcy nie pozwalają jej wyjeżdżać z Ojo de Agua. Rodzina liczy, że skandal przycichnie.

Represje wobec antytrujillistów nasilają się. Niektórzy giną w niewyjaśnionych okolicznościach. Na przykład Andrés Francisco Requena, pisarz i polityk, który mieszka w Nowym Jorku. Ujawnił szereg międzynarodowych intryg Trujilla, w tym kontakty z Hitlerem podczas II wojny światowej.

W 1949 roku publikuje opowiadanie „Cmentarz bez krzyży. Męczeństwo Republiki Dominikany pod drapieżną tyranią Trujilla”. W październiku 1952 roku ginie od pięciu strzałów w swoim gabinecie w Nowym Jorku.

Dwa miesiące później Trujillo podczas wizyty w Miami ogłasza: – Nie mamy już problemów z komunistami.

Inni trafiają do więzień, są torturowani. Kozioł nie może zapomnieć o dziewczynie z Ojo de Agua. Jego kierowca jest zdumiony, gdy na ulicy krzyczy: „Popatrz na Minervę! Popatrz na Minervę!”, chociaż wokół nie ma żadnej kobiety. Jakby objawił mu się jej duch.

Znów aresztują ojca Minervy. Tym razem dlatego, że odmówił zakupu książki dyktatora. I nawet nie chodziło o to, że jej nie chciał. Po prostu jak rasowy przedsiębiorca nie chciał towaru przed uregulowaniem rachunku, a akwizytorzy zażądali przedpłaty. Dla Trujilla to był wystarczający pretekst.

Kiedy Minerva i doña Chea jadą w sprawie aresztowania Enrique do Santo Domingo, także trafiają za kratki. Trujillo zaprasza Minervę do hotelu Jaragua. Samą. Minerva odmawia. Wychodzą jednak z matką z więzienia. Natychmiast jadą do Trujilla. Tyran zadaje Chei pytania o zdrowie rodziny. Nie patrzy na Minervę. W końcu pyta, po co przyszła.

– Więźniarka powinna mieć prawo do sądu. Proszę więc osądzić mnie za to, o co pan mnie podejrzewa.

Trujillo nie ugina się. Enrique w więzieniu choruje. Kozioł najpierw pozwala mu się przenieść wraz z żoną i córką do „aresztu domowego” w hotelu San Cristóbal, potem zezwala na powrót do Ojo de Agua. Nawet tam są śledzeni i zastraszani.

W 1952 roku Minerva spełnia swoje marzenie: wbrew woli ojca jedzie do Santo Domingo. Jako jedna z pierwszych kobiet w kraju będzie studiować prawo.

Do Kozła należy już większość fabryk, więc połowa mieszkańców kraju to jego pracownicy. Swoje kochanki ozłaca. Jest szóstym najbogatszym człowiekiem świata. Ostatnie wybory prezydenckie, w których głosowało na niego dziewięćdziesiąt procent Dominikańczyków, krytykuje wiele krajów świata.

Enrique wychodzi w końcu z więzienia, ale jest strzępem człowieka. Umiera dwa miesiące po uwolnieniu.

Rok później Minerva zachwyca się napisanym w więzieniu tekstem mowy obronnej Fidela Castro „Historia mnie rozgrzeszy”. Władze uczelni nie dopuszczają jej jako jedynej na drugi rok. Argument: jest opozycjonistką i komunistką. Rada jest na to tylko jedna: ukorzyć się przed Trujillem.

(od lewej) Patria, Minerva i María Teresa Mirabal. Patria: „Trujillo nie robi dla tego kraju nic dobrego”. María Teresa: „Młodzież nie może spokojnie się temu przyglądać”. Minerva: „Jeśli mnie zabiją, przebiję rękami trumnę i będę jeszcze silniejsza”.

– Jak możesz to robić, gdy prześladują naszego ojca?! – wyrzucają jej siostry. Dwa miesiące przed śmiercią Enrique Mirabala, dziennik „El Caribe”, główna tuba propagandowa reżimu, drukuje list:

Ojo de Agua, Salcedo, 9 października 1953 roku

Generalissimus Doktor Rafael Leónidas Trujillo Molina, Dobroczyńca Narodu, Ciudad Trujillo

Znamienity Szefie, to zaszczyt móc pozdrowić Waszą Ekscelencję, a przy okazji opowiedzieć o moim problemie.

W ubiegłym roku akademickim studiowałam na pierwszym roku prawa. Od dawna miałam zamiar wyrazić wdzięczność, że mogę korzystać z możliwości realizowania ideałów mojego życia, jakie daje Era Trujilla.

Nie zrobiłam tego z mojej wrodzonej nieśmiałości i z obawy, by nie zawracać Panu głowy. Z bólem przyjęłam wiadomość, że w tym roku odmówiono mi kontynuowania studiów. Dlatego ośmielam się prosić Pana o hojne wsparcie i powierzyć mój los w Pana ręce. Mam nadzieję, że Wasza Ekscelencja wie, że moje zachowanie nie budzi najmniejszych zastrzeżeń. Bunty i nieporozumienia – nierozłączni towarzysze mojej młodości – piszę to bez chluby – już dawno przeminęły; zmieniłam się w osobę gotową stać zawsze w Pańskich szeregach, szczerze i spontanicznie, pełna trujillistycznego zapału [...].

Minerva Mirabal

Trujillo godzi się, by nadal studiowała prawo. Ma perwersyjny plan: gdy Mirabal skończy studia, zakaże jej wykonywania zawodu prawnika.

Manola Taváreza Justę Minerva poznaje podczas wakacji w Jarabacoi. Też studiuje prawo. Śpiewa, gra na gitarze, wędkuje i jest jednym z najzagorzalszych liderów opozycji. Wynajmuje furgonetkę w Monte Cristi, ładuje na nią fortepian i jedzie pod dom Minervy śpiewać serenady. Wygląda na starszego. Długo ukrywa wiek przed Minervą. Kiedy dziewczyna w końcu dowiaduje się, że jest od niej młodszy o pięć lat, mówi do sióstr: „Koniec z amorami, nie będzie żadnego ślubu”.

Ślub biorą po półtora roku znajomości, 20 listopada dwudziestego piątego roku „ery Trujilla” (1955). Goście weselni twierdzą, że tropikalna ulewa tego dnia oznacza błogosławieństwo i szczęście dla młodej pary. „Forum Publiczne”, kolumna ze złośliwościami w dzienniku „El Caribe”, za pomocą której Trujillo wysyła ostrzeżenia swoim oponentom, ogłasza: „Manolo Tavárez ożenił się z komunistką”.

Minerva ma dwadzieścia dziewięć lat, Manolo – dwadzieścia cztery. Ich małżeństwo trwać będzie pięć lat i pięć dni. Póki co mieszkają w Monte Cristi, nieopodal Ojo de Agua.

W 1956 roku na świat przychodzi ich jedyna córka Minerva Josefina Tavárez Mirabal. Pieszczotliwie mówią na nią Minou, na cześć młodej francuskiej poetki Minou Drouet. Dwa lata później urodzi się syn, Manuel Enrique. Będą na niego wołać Manolito.

Minerva kończy studia w Ciudad Trujillo. W tym samym czasie zaczyna studiować tam María Teresa. Na studiach poznaje Leandra Guzmána, przyszłego męża, kolejnego antytrujillistę w rodzinie.

Tymczasem wśród przeciwników tyrana nikt nie czuje się bezpieczny. Obojętnie, w jakim jest zakątku świata.

Szpony Szefa sięgają poza granice Dominikany. W 1956 roku dominikański komunista Pipi Hernández pracuje przy budowie hotelu Habana Hilton na Kubie. Ginie zasztyletowany.

W tym samym roku na uniwersytecie Columbia w Stanach Zjednoczonych pracę doktorską przygotowuje Jesús de Galíndez, Hiszpan, który w 1939 roku uciekł do Dominikany, a w 1946 roku przeprowadził się do Nowego Jorku. Praca ma siedemset stron i tytuł „Era Trujilla. Studium dyktatury hispanoamerykańskiej”. Zaczyna się od zdań: Reżim polityczny w Republice Dominikany to dyktatura, a właściwie tyrania. Bazująca na jedynej osobie, w rażący sposób łamiącej konstytucję państwa. W pracy Galíndez zdradza kulisy terroru Trujilla i wyjawia, że Ramfis nie jest jego prawdziwym synem.

Trujilla za dostarczenie mu oryginału oferuje dwadzieścia pięć tysięcy dolarów. Galíndeza w Nowym Jorku po raz ostatni widzą 12 marca 1956 roku, około godziny dwudziestej drugiej, na stacji kolejowej na rogu Ósmej Alei. Agenci Trujilla odurzają go narkotykami, dzięki pomocy amerykańskiego pilota Gerarda Murphy’ego przewożą do Dominikany, torturują. Jego ciało odnajduje się w San José de Ocoa. Niedługo potem, niedaleko Boca Chica, okoliczni mieszkańcy wyławiają z morza ciało amerykańskiego pilota.

W 1957 roku do zamachu dochodzi w Gwatemali. Prezydent Carlos Castillo Armas jest przeciwnikiem liberalizmu, a wiceprezydent USA Richard Nixon mówi o nim, że przez dwa lata zrobił więcej dla ludzi niż komuniści przez dziesięć lat. Zabija go członek jego ochrony. W zamach zamieszani są też ludzie Trujilla.

Minerva pracę dyplomową dedykuje córce, mężowi, w trzeciej kolejności wymienia Trujilla: „...Dobroczyńcy Ojczyzny i Ojcu Nowego Narodu, jako dowód mojej dozgonnej lojalności, miłości i oddania dla obrońcy narodu dominikańskiego”. Podobną formułkę musi zamieścić każdy student, by otrzymać dyplom.

Kiedy siostry były małe i coś przeskrobały, Chea kazała im najpierw klękać przed Sercem Pana Jezusa. Potem czekało je lanie. Dedé płakała już na widok paska. Minerva nie krzyczała nawet po czwartym uderzeniu. Rodzina uważa ją za marzycielkę i buntowniczkę. Jest nią teraz o wiele bardziej niż podczas tańca, gdy nie pozwoliła obmacywać się Trujillowi.

– Cuba libre! – krzyczy na wieść o wygnaniu z Hawany do dominikańskiego Boca Chica prezydenta Fulgencio Batisty. Kuba ma nowych wodzów: Fidela i Che. Przy ich wsparciu 14 czerwca 1959 roku grupa wygnańców zjednoczona w Ruchu Wyzwolenia Dominikany wraca na wyspę. Nie udaje im się wzniecić powstania przeciw Trujillowi, wielu z nich ginie, ale w Dominikańczykach zasiewają pierwsze ziarno buntu.

Pół roku później, podczas kolacji w Ciudad Trujillo, Minerva denerwuje się: Kuba i Wenezuela (gdzie w 1958 roku obalono Marcosa Péreza Jiméneza) zdołały obalić dyktatury. Dlaczego Dominikańczycy nie są w stanie się zjednoczyć i obalić Trujilla? Przeżuwając duszoną koźlinę ze smażonymi platanami, przytakują jej mąż Manolo, siostra María Teresa, szwagier Leandro, ksiądz Daniel Cruz i inni opozycjoniści. Na początku 1960 roku spotykają się w domu Patrii, w San José de Conuco.

Doña Antonia odwraca się przez lewe ramię. Spogląda na portret sióstr: Patria i María Teresa w czarnych bluzkach z kołnierzykami, Minerva za nimi, pośrodku, ubrana na biało.

– Były ze sobą zżyte, ale Patria była domatorką, lubiła kwiaty, miała zadbany i uporządkowany dom. Miła dla wszystkich, dla biednych też, a może przede wszystkim. Była religijna, w młodości chciała nawet zostać zakonnicą. Jej ojciec mawiał, że szkoda byłoby takiej ładnej dziewczyny. Potem się zakochała i sama stwierdziła, że stan zakonny nie jest dla niej. Co niedzielę z dziećmi chodziła na mszę. A po mszy odwiedzała swoich rodziców.

Nie wiem, czy udzielała się w ruchu, nie była aktywna jak Minerva i María Teresa. Ale jej dom był miejscem tajnych spotkań.

Patria, akuratna i ułożona, bardziej zachowawcza od Minervy i Maríi Teresy, sprzyja im i nawet jeśli nie jeździ do stolicy na potajemne zebrania, to chętnie zaprasza na nie do swojego domu.

Mówi Patria: „Trujillo nie robi dla tego kraju nic dobrego”.

María Teresa: „Młodzież nie może spokojnie się temu przyglądać”.

Minerva: „Jeśli mnie zabiją, przebiję rękami trumnę i będę jeszcze silniejsza”.

Jedynie Dedé, choć też w głębi duszy antytrujillistce, angażowania się w opozycję zabrania mąż.

Nazajutrz po zebraniu w domu Patrii opozycjoniści z całego kraju spotykają się w prowincji Valverde. Powstaje Ruch Rewolucyjny 14 Czerwca, nazwany tak na cześć poległych Dominikańczyków, którzy tego dnia w 1959 roku przybyli z Kuby, by wzniecić nieudaną rewolucję. Wstępują do niego siostry Mirabal. Minerva działa pod pseudonimem „Motyl”. Jej męża Manola wybierają na przewodniczącego.

Niespełna dwa tygodnie później Minerva ścina w ogrodzie róże, gdy aresztują Manola.

RÓŻE występują głównie na półkuli północnej. Rosną też na Karaibach, a położone jeszcze dalej na południe Kolumbia i Ekwador są liderami w ich eksporcie.

Agenci tajnej policji demolują dom Patrii. Aresztują jej męża i najstarszego syna. Trujillo odbiera im nieruchomości, samochód. Patrii proponuje, że uwolni jej męża, jeśli się z nim rozwiedzie. Dedé ukrywa swoje dzieci w domach sąsiadów. Minerva i María Teresa trafiają do więzienia La Cuarenta. Są głodzone i torturowane. W lutym obie wychodzą na wolność, ale w maju znów czeka je areszt.

Amerykanie już nie mówią, że to ich skurwysyn. Tym bardziej że Trujillo planuje znacjonalizować amerykańskie firmy i rozpocząć współpracę gospodarczą z krajami socjalistycznymi. „New York Times” drukuje analizę. Amerykański publicysta Tad Szulc pisze w niej o nasilającej się korupcji i terrorze w Dominikanie. Wkrótce przy drodze Constanza – Bonao wewnątrz auta znajdują spalone ciało jego przyjaciela, dominikańskiego pisarza Rámona Marrera Aristy. Dominikańskie gazety piszą, że był to nieszczęśliwy wypadek. Amerykańska ambasada natychmiast ewakuuje Szulca z wyspy, aby nie stał się ofiarą kolejnego wypadku.

Nawet Kościół katolicki odwraca się od Trujilla. Przez lata otaczał się biskupami, papież Pius XII odznaczył go Orderem Błogosławionego Piusa IX, co legitymizowało tyranię Kozła. Ale przymykanie oka Kościoła na wyskoki Trujilla ma swój kres. 25 stycznia 1960 roku w sześciuset kościołach Dominikany księża czytają „Pierwszy list pasterski”. Ludzie nazwą go „nowym kazaniem Montesinosa”. Najważniejsi arcybiskupi i biskupi w kraju piszą w nim, że łamanie praw człowieka wywodzących się z prawa naturalnego, ograniczanie zasad demokracji, wolności myśli, prasy, zgromadzeń jest wielką obrazą Boga, a obrona tych praw jest powinnością każdego państwa. W liście duchowni proszą o modlitwę za Trujilla, „Dobroczyńcę Narodu”, jego brata Héctora Bienvenido, który urzęduje jako marionetkowy prezydent, ale również wszystkich tych, którzy cierpią w dominikańskich więzieniach, i ich rodziny. Trujillo odpowiada hierarchom, że respekt dla konstytucji i praw Republiki nie pozwala mu interweniować w sprawy administracji i sądownictwa, które działają teraz równie niezależnie i uczciwie jak wtedy, gdy je ustanawiał.

Tyranowi puszczają nerwy, chyba też traci zdrowy rozsądek. Sześć lat po podpisaniu słynnego konkordatu Trujillo wtrąca do więzień kolejnych księży, każe podkładać bomby pod domy hierarchów i zapowiada, że na pierwszego sekretarza ambasady dominikańskiej w Watykanie mianuje czarownika, którego zadaniem będzie uśmiercenie papieża.

W marcu kolejny List Pasterski żąda uwolnienia więźniów politycznych przed Wielkanocą. W Wielki Piątek jeden z agentów Trujilla, by nastraszyć duchownych, pojawia się w katedrze w Santo Domingo z ładunkami wybuchowymi domowej roboty i pistoletem.

Tyran zleca też zamordowanie prezydenta Wenezueli Rómula Betancourta. W połowie 1960 roku w Caracas eksploduje jego cadillac. Ojciec wenezuelskiej demokracji obalił dyktaturę, zwiększał wydatki na opiekę społeczną i edukację, wspierał zagraniczne inwestycje, krytykował i Fidela Castro, i Trujilla. W zamachu ginie szef ochrony prezydenta i przechodzień. Rannych jest więcej. Betancourt jest poparzony, ale żyje.

Śledztwo dowodzi, że za zamachem stoi Trujillo. Organizacja Państw Amerykańskich nakłada na Dominikanę sankcje: państwa w niej zrzeszone zrywają stosunki dyplomatyczne i gospodarcze z krajem Kozła.

W sierpniu, po interwencji Organizacji Państw Amerykańskich, Trujillo każe zwolnić siostry Mirabal do domu.

Doña Antonia wstaje ociężale i idzie do kuchni. Przynosi dzbanek wody i szklanki.

– Odkąd Trujillo zaczął nękać Mirabalów, na przemian trafiali do więzienia – ciągnie. – Mówiono, że Enrique zginął w wypadku. Ale prawda jest taka, że zamęczyli go w więzieniu, rozchorował się i zmarł.

Kiedy Minervę i Maríę Teresę wypuścili z więzienia, odprawiono mszę w Salcedo w podziękowaniu za ich powrót. Proboszcz, udzielając komunii Minervie, szepnął: Viva la Mariposa! (Niech żyje Motyl!).Był Hiszpanem. Następnego dnia Trujillo kazał mu wynosić się z kraju. Ksiądz przyszedł i opowiedział mi o tym. Obiecywał, że szybko wróci, że rządy Trujilla niedługo się skończą.

Radość nie trwa długo. Trujillo w dzienniku „El Caribe” ogłasza: Jedynymi problemami mojego rządu są Kościół i Minerva Mirabal. Mąż Patrii siedzi w Salcedo. Pięć dni po publikacji w „El Caribe” mężów Minervy i Marii Teresy przerzucają do więzienia w Puerto Plata, na północnym wybrzeżu kraju. To początek zbrodniczego planu służb specjalnych.

Dla Minervy i Marii Teresy odwiedziny u mężów to dalekie wyprawy. Z Salcedo do Puerto Plata jadą górzystą drogą przecinającą Kordylierę Północną, wśród postrzępionych grani i wierzchołków. Widzenie trwa pół godziny.

Podczas drugiej wizyty siostry opowiadają mężom o plotkach, które krążą po Salcedo: że podczas jednej z podróży będą miały kraksę. Upozorowanie wypadku to jedna z ulubionych metod usuwania przeciwników politycznych Trujilla. Manolo wie, że to prawdopodobne, mówi, że lepiej nie kusić losu. Namawia siostry, by przeprowadziły się do Puerto Plata. Uważają, że to dobry pomysł. Minou, córka Minervy i Manola, ma cztery lata. Syn Manuel – dwa. María Teresa ma dziesięciomiesięczną córkę Milkę. Dzieci Patrii to: Nelson – osiemnaście lat, Noris – szesnaście, Jaime – cztery i Fidel – półtora roku.

Od dziesięciu miesięcy wszyscy mieszkają w domu matki, w Conuco, na przedmieściach Salcedo, gdzie Chea z Maríą Teresą przeprowadziły się po śmierci Enrique.

W tamtych dniach doña Antonia często bywała u Mirabalów. Opowiada, że siostry na przemian wyjeżdżały z domu i wracały. Chea zajmowała się dziećmi.

– Patria swojego męża w więzieniu La Victoria odwiedzała w czwartki, zazwyczaj wracała ze stolicy dopiero w piątek w południe. Minerva i María Teresa zamierzały przeprowadzić się do Puerto Plata, żeby być bliżej mężów i nie ryzykować częstymi podróżami przez góry. Tym razem oprócz odwiedzin miały przygotować przeprowadzkę. Patria chciała zostać w domu. W ostatniej chwili zmieniła plany: zapragnęła odwiedzić szwagrów w więzieniu przed przeprowadzką sióstr. Potem może nie być okazji. Minevra chciała zabrać dzieci, ale mając na głowie przeprowadzkę, wyjątkowo zostawiła je w domu. Gdyby jechały z nimi, zamachowcy być może nie odważyliby się na atak.

W Salcedo, w domu Chei, jest teraz muzeum sióstr Mirabal. Jego pracownica proponuje mi placek z manioku z kawałkami wieprzowiny, specjalność okolicy. W sadzawce kwitną fioletowe lotosy.

LOTOSÓW nie było w czasach, gdy mieszkali tu Mirabalowie. Nie rosną na Karaibach. Posadzono je w Conuco, gdy otwarto muzeum. Ich wonne kwiaty wyrastają wraz z liśćmi ponad wodę. Czczone w hinduizmie i buddyzmie. Nasiona mają tak długowieczne, że potrafią kiełkować po setkach lat. W Japonii mawia się, że piękne kwiaty lotosu rodzą się z błota.

Wchodzę do domu, oglądam rzeczy osobiste sióstr. W pokoju Patrii i jej matki: maszynę do szycia, czarną torebkę, po prawej łóżko matki, po lewej córki, na nim różaniec i czarny szalik.

Naprzeciwko, w pokoju Maríi Teresy: w głównej gablocie jej warkocz.

Ostatni pokój przed tylnym wejściem należał do Minervy, a w nim: portret, jej ostatnie zdjęcie, suknia ślubna, duża zielono-czarna flaga Ruchu 14 Czerwca zawieszona na drewnianej ścianie.

Gablota z miniaturkami bucików i książki: Tołstoja, Hugo, Szekspira, Goethego, Manna, Lorki, Freuda i francuskiego noblisty z fizjologii i medycyny Alexisa Carrela.

Na tyłach, na świeżym powietrzu, wiejska kuchnia. Dawniej gotowało się poza domem, by palenisko nie nagrzewało i tak gorącego mieszkania. Jest też kuchnia wewnątrz: skromna, nieduża, w pastelowych kolorach. I – luksus w tamtych czasach – wewnętrzna łazienka z wyposażeniem w kolorze łososiowym. Chea nazywała ją „pokojem sanitarnym” i ceniła jako szczególną zdobycz cywilizacji. Obok pokój, w którym mieszkała sprzątaczka. Na półce zdjęcie Rufina de la Cruza, o rok starszego od Patrii, rolnika i kierowcy, członka Ruchu 14 Czerwca.

Tamtego dnia nikt nie chciał jechać z siostrami. Rufin zgłosił się na ochotnika.

Patria z tylnego siedzenia jeepa pokrzykuje do swojej córki Noris: – Będziesz teraz szefunciem tej gromadki. – Kiedy Minerva, Patria i María Teresa odjeżdżają z Rufinem do Puerto Plata, doña Antonia kiwa im na pożegnanie.

– Było zimno, w końcu był listopad. A kiedyś w Dominikanie w listopadzie czy grudniu bywały naprawdę rześkie dni. Nie to, co teraz – wciąż jest upał. Pamiętam, że Chea prosiła córki: „Wróćcie wcześnie” – relacjonuje doña Antonia. I dodaje: Coś wisiało w powietrzu.

Po latach porucznik policji Víctor Alicinio Peña Rivera potwierdzi w swojej książce, że był to dokładnie przemyślany scenariusz. Rozpoczynał się od przeniesienia mężów sióstr do odległego Puerto Plata. Zmuszało to kobiety do podróżowania mało uczęszczanymi górskimi drogami.

18 listopada plan spalił na panewce. Siostry jadą z dziećmi. Kaci powstrzymują się od egzekucji. 25 listopada miejsce dzieci zajmuje najstarsza z sióstr. Jadą jeepem, bo droga nie dość, że górska, to jeszcze w bardzo złym stanie.

W więzieniu w Puerto Plata pół godziny rozmawiają z mężami. Przekazują im paczki z jedzeniem.

Manolo boi się o żonę. Prosi Minervę, by nocowały w Puerto Plata i do domu wróciły nazajutrz. Minerva jak zwykle ma swoje zdanie.

Siostry jadą do centrum miasta. Dzień jest szary, pochmurny, ale nie pada. Znajdują mieszkanie, do którego przy okazji następnej wizyty u mężów mają się przeprowadzić. Po drodze odwiedzają koleżankę, Miriam. Mówią jej, że wkrótce będą się częściej widywać. Po południu starą szosą w kierunku Santiago wyjeżdżają z Puerto Plata. Za nimi ciężarówka Dominikańskiego Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Prowadzi José Gabriel Pérez.

Krótko przed szesnastą dojeżdżają do mostu Mara Picá, tuż przed plażą Long Beach. To tylko trzy kilometry za miastem. Most jest niewielki, betonowy, wokół rosną palmy. Drogę blokuje im biało-niebieski austin. Z tablic rejestracyjnych wynika, że przyjechał z Santiago. Jeep gwałtownie hamuje, o mało co nie wpada na niego ciężarówka Pereza. Przy austinie stoi pięciu mężczyzn: Ciriaco de la Rosa, Ramón Emilio Rojas Lora, Alfonso Cruz Valerio, Emilio Estrada Malleta, z pochodzenia Kubańczyk, i Néstor Antonio Pérez Terrero.

De la Rosa podchodzi z pistoletem. Każe siostrom wysiadać. Mówi, że ma rozkaz doprowadzić je „do pułkownika”. Minerva i María Teresa posłusznie wychodzą. Patria kuli się na tylnym siedzeniu jeepa, krzyczy. Ciężarówka Péreza próbuje ominąć terenówkę, omal nie urywa jej klamki od drzwi. Ciriaco de la Rosa wchodzi do jeepa, wyciąga Patrię siłą. Zbiry prowadzą siostry do austina. Dwóch wchodzi do jeepa, towarzyszą Rufinowi. Dwa samochody zjeżdżają w boczną drogę w kierunku La Cumbre. To miejsce słynie z kopalni bursztynu. W Dominikanie to klejnot narodowy.

Dojeżdżają do lichego domku na peryferiach La Cumbre. Zbudowany z adobe[46], otoczony plantacją trzciny cukrowej.

Tak rozpoczyna się zbrodnia. Żadna inna nie miała tak dużego wpływu na losy Dominikany.

Akcją kieruje sierżant Ciriaco de la Rosa. Rojasowi Lorze rozkazuje przynieść pałki. Rojas wykonuje polecenie i wybiera jedną z dziewczyn: ma długie warkocze, to María Teresa. Alfonso Cruz Valerio chwyta najwyższą, to Minerva. Sierżant bierze niską i pulchną, to Patria. Malleta ciągnie kierowcę Rufina. Każdy prowadzi swoją ofiarę w swoją stronę. Pérez Terrero stoi przy drodze na czatach.

Pałkami każdy z nich uderza kilkadziesiąt, może więcej razy. Ciała układają na tylnych siedzeniach obu samochodów.

– Jedno nieszczęście jeszcze żyje. Niech poczeka, aż dojedziemy – mówi po drodze Ciriaco de la Rosa. Klnie i czerwieni się ze złości. Na miejscu rzuca Minervę na ziemię, znów okłada ją pałką. Rojas Lora wyzna potem, że de la Rosa zachowywał się, jakby był wysłannikiem szatana.

Fotel Antonii Rosarii przestał się bujać. Staruszka zaciska zęby, marszczy czoło. Dopiero teraz widzę jej nieliczne zmarszczki.

– Chea zaczęła się martwić już o ósmej wieczorem. O pierwszej w nocy była przerażona. Co chwilę wychodziła przed dom. Położyłam się w pokoju Patrii, spało tam jej roczne dziecko. Szybko usnęłam. Śniło mi się, że siostry ściskają moją dłoń i wołają: „Moje dziecko, moje dziecko”. Dłonie, które mnie dotykały, stygły. A potem widziałam, jak jedna siostra leży na drugiej. Obudziłam się. Pobiegłam do nianiek, które siostry zatrudniały do opieki nad dziećmi. Krzyczałam: „Musimy się wziąć w garść, bo siostry nie żyją”.

Siedemdziesiąt kilometrów na północ od Conuco Salcedo pięciu mężczyzn układa cztery ciała na siedzeniach jeepa, zapalają światła, spychają auto z kilkusetmetrowego klifu.

Ciriaco de la Rosa w nocy stawia się u swojego przełożonego Víctora Alicinio Peñi Rivery, szefa tajnej policji w Santiago. Mówi: – Udało się perfekcyjnie.

– Chcieliśmy tego uniknąć, ale nie mogliśmy. W przeciwnym razie to nas by wykończyli – zezna w sądzie sierżant de la Rosa.

Tymczasem w domu Mirabalów doña Antonia wysyła niańki do Dedé. Jadą z wiadomością, że jej siostry nie wróciły z Puerto Plata. O piątej trzydzieści przychodzi wysłannik burmistrza z informacją, że zginęły w wypadku.

W muzeum w Conuco Salcedo oglądam przedmioty znalezione w rozbitym jeepie: czerwony but Maríi Teresy i jej czerwono-czarną torebkę, słomkową torbę Minervy i podobną, trochę większą Patrii, modlitwy spisane na karteczkach wielkości świętych obrazków, metalowe spinki do włosów, nożyczki. Jest też biały ręcznik z różowym wzorem na krawędziach. Brudny, bo wycierano nim zakrwawione ciała sióstr. Jest długi czarny warkocz Maríi Teresy, wciąż przyprószony liśćmi i kurzem, który jej siostra Dedé obcięła podczas identyfikacji zwłok.

Przed domem jest grób sióstr. Pobliski trawnik ocienia dorodny figowiec pamiętający jeszcze ich czasy.

FIGOWCE rosną w najbardziej tropikalnych zakątkach świata. Dzielą się na setki gatunków. Jako pnącza można sadzić je w doniczkach. Rosną też jako krzewy. Albo – jak przed domem Mirabalów – jako gigantyczne drzewa.

Trujillo łudzi się, że zlikwidowanie sióstr Mirabal rozwiąże jego problem, a tylko go pogłębia. Mówią, że to zabójstwo przelało czarę goryczy. Dominikańczycy po raz pierwszy od trzydziestu lat „ery Trujilla” są naprawdę wściekli. Opozycja nabiera siły.

Pół roku po zamordowaniu sióstr Mirabal, 30 maja 1961 roku, Trujillo jedzie ze stolicy do swojej posiadłości w San Cristóbal. Za miastem wpada w zasadzkę. Napastnicy strzelają do niego z broni, którą dostarczyło im CIA. Trujillo wydostaje się z auta, błaga o litość. Strzałem z bliskiej odległości dobija go Antonio de la Maza, były gubernator Moki, który dwanaście lat wcześniej w imieniu Szefa zapraszał Minervę na bal w San Cristóbal.

Kult sióstr zaczyna się w momencie ich śmierci. Dziś w całej Dominikanie można natknąć się na ich portrety. Są na banknocie dwustupesowym. W 1999 roku Organizacja Narodów Zjednoczonych uznała rocznicę ich śmierci za Międzynarodowy Dzień Walki z Przemocą wobec Kobiet.

Po Trujillu na fotelu prezydenckim Amerykanie posadzili Joaquína Antonia Balaguera. Kolejnego dyktatora, który fałszował wybory, opozycję wykańczał rękami tajnej policji i rządził z przerwami aż do 1996 roku.

Po erze dyktatorów nadeszła era turystyki.

W opartej na faktach powieści Julii Alvarez „Czas Motyli” Leandro, wdowiec po Maríi Teresie, po latach mówi do jej siostry: Koszmar się skończył, Dedé. Ma na myśli wolne wybory, złych prezydentów teraz dochodzących do władzy jak należy, nie za pomocą czołgów. Ma na myśli nasz kraj, który zaczyna prosperować, powstające wszędzie strefy wolnocłowe, wybrzeże przeładowane klubami i ośrodkami wypoczynkowymi. Kiedyś byliśmy polami śmierci Karaibów, teraz jesteśmy ich placem zabaw. Cmentarz zaczyna kwitnąć[47].

Czasem wątpił w transcendencję, w Boga, ale nigdy w niezastąpioną rolę katolicyzmu jako narzędzia równoważącego społeczne namiętności i destrukcyjne apetyty ludzkiej bestii[48].

Mario Vargas Llosa, „Święto Kozła”

1. List

List napisała jego żona dzień wcześniej. Rankiem 26 października 2013 roku Francisco Sánchez ostrożnie wkłada go do teczki i jedzie na pocztę. Odrapany budynek stoi naprzeciwko niedawno odnowionej, pomalowanej na pastelowe kolory szkoły. Chodzi do niej Elsita, szesnastoletnia wnuczka Francisca, który teraz, w kolejce, niecierpliwie przestępuje z nogi na nogę. – Prędzej – pogania pocztowców. Jest przekonany, że dzisiaj to jego przesyłka jest najważniejsza. Nie tylko w Bonao czy w prowincji Monseñor Nouel. Nie tylko w Dominikanie i na Karaibach. Być może to najważniejszy list na całym świecie.

Staje wreszcie przed okienkiem. Stanowczo i głośno, tak, żeby wszyscy słyszeli, oświadcza, że chce nadać przesyłkę do Watykanu. Pokazują mu znaczki: z plażami Dominikany, z pająkami, z bohaterami narodowymi. Pocztowcy nie są pewni, które będą odpowiednie. Francisco mówi, że chce najpewniejszy, to znaczy najdroższy.

Najdroższa jest zagraniczna przesyłka ekspresowa. Kosztuje tysiąc sto pięćdziesiąt peso. To prawie sto złotych. W Dominikanie majątek.

Francisco płaci tysiąc dwieście peso. Mówi kasjerowi, żeby wziął sobie pięćdziesiąt reszty na oranżadę. Chce mieć absolutną pewność, że list dotrze do papieża.

25 października 2013 roku

Bonao, Republika Dominikany

Wasza Świątobliwość,

nazywam się Andrea Jiménez i piszę w imieniu całej naszej rodziny, mojego męża, dzieci i ukochanej wnuczki, którą od początku uczyłam kochać i ufać Kościołowi i duchownym. Takie wychowanie sprawiło, że została ministrantką. Piszę, bo zaufanie to zostało nadwyrężone.

Francisco przy pasku ma maczetę. Wrzosową koszulę rozpiął do połowy torsu. Na głowie czapka Tygrysów, bejsbolistów z Santo Domingo, którzy za kilka miesięcy zdobędą mistrzostwo ligi. Wsiada do niewielkiego terenowego samochodu. Dwadzieścia minut za miastem dociera do pola, które miejscowi nazywają „Zgniecioną Lianą”. Przesiada się na jednego ze swoich koni, zazwyczaj na ulubioną klacz Danilę. Plantację kupił dziesięć lat temu. Nie da się tam dotrzeć na czterech ani na dwóch kołach. Danila jest niezastąpiona.

Koń wspina się powoli po stromym zboczu. Pokonuje chaszcze i strumyki z zimną wodą. Francisco dumnie siedzi w siodle uplecionym z trzciny cukrowej. Jedzie zbierać owoce kakaowca. Są wielkości małych melonów, już żółcą się na drzewach. Francisco schodzi z konia, przywiązuje go do drzewa, przedziera się przez zarośla. Spore owoce ciężko zwisają na gałęziach. Ścina je gwałtownym ruchem maczety.

Obiera. Pestki otula biały miąższ. Gdy jest słodki, owoc jest dojrzały. Dzieci Francisca, kiedy były małe, wysysały miąższ z powierzchni ziaren, jakby jadły landrynki.

Kakaowce dojrzewają przez okrągły rok, ale kwiecień i maj to miesiące wielkiej obfitości. Wtedy Francisco zatrudnia wielu mężczyzn. Zbiory trwają ponad tydzień.

Brunatne nasiona wykłada na słońce. W dominikańskiej spiekocie szybko się wysuszą, wystarczą trzy dni. Praży je, ugniata tłuczkiem. Wałeczki stuprocentowej gorzkiej czekolady przypominają trochę zakopiańskie oscypki. Różni je to, że są czarne. Francisco sprzedaje je w Bonao i okolicy.

Z listu katechetki do papieża:

W tym kraju dzięki konkordatowi z 1954 roku wielu księży chodzi uzbrojonych, pobierając wojskowe lub policyjne pensje, otrzymując przywileje, które gwałcą naszą konstytucję. Wszystko to wymyślił morderca Rafael Trujillo, by przy pomocy Kościoła okłamywać ludzi i popełniać złe uczynki.

Do Bonao Francisco z rodziną przeprowadza się w 1988 roku z Los Cacaos w prowincji Sánchez Ramírez. Pracował tam w kopalni przy wydobyciu złota.

W Bonao zajmuje się handlem i rolnictwem. Andrea jest gospodynią domową, po godzinach katechetką. Pracę znajduje w parafii pod wezwaniem świętych Piotra i Pawła.

Bonao ma siedemdziesiąt cztery tysiące mieszkańców i bogate tradycje górnicze. Międzynarodowy koncern Falcondo wydobywa w okolicy rudę niklu. Niedaleko jest też plantacja tytoniu i wytwórnia słynnych cygar Fuente. Poza tym uprawia się ryż, kawę i kakao.

To jedno z najbogatszych miejsc w kraju. Czyste i spokojne. Jak na Dominikanę. Bo Dominikana jest głośna, radosna, roztańczona, a w miastach zaśmiecona i zakopcona spalinami. W Bonao jest schludnie, ulice są zadbane, pełno tu kwiatów.

Miejscowość leży w samym sercu kraju, przy autostradzie, która łączy dwa największe miasta: Santo Domingo i Santiago de los Treinta Caballeros. Jest stolicą prowincji Monseñor Nouel. Nazywa się je miastem hortensji. Od kwietnia do czerwca różowe kwiaty (rzadziej białe, niebieskie i fioletowe) wyrastają pod płotami i murami.

Nie widzę hortensji, bo jadę tam jesienią. Yvelice, córka Francisca, w mailu napisała mi, że najlepsza na odwiedziny będzie sobota. Wysiadam z autobusu przy stacji Shella. Czekam pięć minut. Francisco przyjeżdża po mnie terenówką. Na miejsce dojeżdżamy po trzech minutach. Rozsiadamy się na plastikowych krzesłach na werandzie. Obwoźny sprzedawca na motorowerze proponuje lody własnej roboty. Francisco kupuje dla każdego po jednym. Są tłuste i maślane. Mają smak najprawdziwszej śmietany z dodatkiem trzcinowego cukru. Liżę loda, czytam podsuwane mi dokumenty i słucham.

Z listu katechetki do papieża:

Znamy księdza Alberta Zacaríasa Cordera Liriana od czasów, gdy był jeszcze seminarzystą. Gościł u nas pewnego weekendu z Césarem, swoim kolegą z seminarium.

Seminarzystów przyjeżdża wielu. Jest rok 1993. Śpią w domach parafian z kościoła świętych Piotra i Pawła. Katechetka Andrea zaprasza do siebie dwóch spośród nich. Mają około dwudziestu lat. Są uprzejmi, sympatyczni, wygadani.

Na tyłach domu, w ogrodzie, do dziś stoi polowa kuchnia, a w niej stary piec, naczynia do tłuczenia kawy i inne sprzęty, z których korzystała Andrea w czasie wizyty seminarzystów. W domu mieszka wtedy trzech synów Sánchezów, dwie córki oraz jedyna wówczas wnuczka Rosanny, dziesięciolatka.

Seminarzyści śpią w domu Sánchezów dwie noce. Jedzą z gospodarzami posiłki, modlą się w kościele, w niedzielę wyjeżdżają. Nikt nie zauważa w ich zachowaniu nic dziwnego. Kilka lat później Alberto zostanie księdzem, César odejdzie z seminarium.

Z listu katechetki do papieża:

Od czasów Trujilla nic się nie zmieniło: konkordat jest taki sam i politycy też.

Elsity nie ma jeszcze na świecie. Urodzi się kilka lat później, 12 stycznia 1997 roku. Chodzić zaczyna, gdy ma rok i trzy miesiące. Ma dwa latka, gdy idzie do prowadzonego przez zakonnice przedszkola. Bawi się lalkami, ale lubi też jeździć na rowerze. Naukę w podstawówce rozpoczyna w wieku sześciu lat. Szkoła jest naprzeciwko domu. Wystarczy, że wyjdzie minutę przed lekcją. Uczy się świetnie. Matka nie musi się martwić, czy odrobi zadanie domowe. Po podstawówce Elsita wybiera Colegio Juan Pablo Duarte.

Jest cicha i nieśmiała. Mieszka z matką, młodszym bratem, dziadkiem, babcią i ciocią. W parterowym żółtym domku z zacienioną werandą. Kilka przecznic za stacją benzynową Shell, przy której zatrzymuje się autobus Transporte Espinal kursujący co godzinę ze stolicy do Santiago.

Jak wiele dzieci w Dominikanie nigdy nie pozna swojego ojca. Ojcem nazywa dziadka (nosi nawet jego nazwisko). Matką – babcię. Do biologicznej mamy mówi „mamusiu”. Gdy pyta o biologicznego ojca, dziadek zawsze się denerwuje i zazwyczaj odpowiada tak samo: że nie chce widzieć tego złodzieja. Elsita wtedy milczy.

Z listu katechetki do papieża:

Po kilku latach skierowali go do naszej parafii św. Piotra i Pawła. Już wtedy Elsita chodziła ze mną do kościoła.

Jest niski. Na zdjęciach w internecie wydaje mi się, że z oczu dobrze mu patrzy. Sánchezowie karnację jego skóry nazywają indio claro albo żółtawą, choć Europejczyk bez zastanowienia powiedziałby, że to Mulat. Kiedy trafia do parafii św. Piotra i Pawła jako wikariusz, już na pierwszej mszy podkreśla, że nocował kiedyś u Sánchezów. Andrea i Francisco zapraszają go na kolację. Przygotowują koźlę. Chivo guisado to w Dominikanie potrawa, którą podaje się na specjalne okazje. Cordero grymasi. Nie lubi koźliny. Andrea w pośpiechu przyrządza mu huevo frito. Smażone jajko ksiądz zjada ze smakiem.

W parafii tryska energią. Dobrze czuje się wśród młodych. Tworzy dla nich różne grupy. Comunidad Divino Niño (Zgromadzenie Boskiego Dzieciątka) dla dziewczynek idących do komunii. Las Reinitas (Królewny) dla dziewczynek w wieku dziewięciu–dwunastu lat. Las Consegradas al Señor (Poświęcone Panu) dla przedziału od dwunastu–piętnastu lat. I Escuela de Monaguillos (Szkołę Ministrantów). Ta ostatnia to jedyna grupa, którą tworzą też chłopcy, i jedyna, w działanie której ksiądz Cordero w ogóle się nie angażuje. Z chłopcami pracuje inny wikariusz.

W Dominikanie większość matek samotnie wychowuje dzieci. Ich córki – jak twierdzą Sánchezowie – w księdzu szukają oparcia, patrona, wychowawcy, a może nawet ojca. Wkrótce po przyjęciu pierwszej komunii Elsita zostaje królewną. Potem ministrantką. Aż w końcu poświęconą Panu.

Poświęcenie Panu zakłada, że nie może przez rok mieć chłopaka. Ale Elsicie Cordero przedłuża ten okres do dwóch lat.

Z Królewnami i dziewczynkami z innych grup ksiądz spędza dużo czasu. Organizuje im urodziny w pizzerii. Zabiera na lody. Zawsze płaci rachunek. Rozwozi je do domów. Trasę powrotną planuje tak, by Elsitę zawieźć jako ostatnią.

W 2011 roku przenoszą księdza do Santiago. Gdy tylko może, przyjeżdża do Bonao. Spotyka się z Królewnami. Ktoś widzi wnuczkę Sánchezów w towarzystwie Cordera. Mówi im: „Pilnujcie Elsity”.

– To tylko ksiądz – uspokajają Sánchezowie.

Cordero zabiera dziewczynki na basen. Zawsze w towarzystwie mam albo babć. Andrea zwraca uwagę jednej z dziewczyn, by nie wieszała się księdzu na plecach. Cordero nie reaguje. Andrea zapomina o sprawie. Francisco z kolei kilka razy jedzie odebrać swoją żonę i wnuczkę z basenu. Dziwi go, że kobiety plotkują w pomieszczeniu, a ksiądz kąpie się sam z Królewnami. Dziwi go też, że Cordero gra i śpiewa z parafianami bachaty, dominikańskiego bluesa, czyli rzewne kawałki o miłości. Dziwi się, bo bachaty opowiadają o miłości ziemskiej, nie miłości do Boga.

Zastanawia go to, ale nie oburza. Zresztą w Bonao wszyscy księdzu ufają.

Z listu katechetki do papieża:

Kiedy proboszcz Alberto Zacarías Cordero Liriano, lat czterdzieści, jeździł po nią do szkoły, nie zdawaliśmy sobie sprawy, co może z nią robić. Był jedynym mężczyzną, z którym pozwalaliśmy jej wychodzić poza dom, dla nas ksiądz to świętość.

Francisco budzi się wcześniej niż zwykle i od rana jest niespokojny. Wkłada czarne spodnie, białą koszulę, nie może wysiedzieć w domu. Na przystanku autobusowym pojawia się prawie godzinę przed odjazdem. Pojechałby samochodem, bo lubi prowadzić, ale nie znosi zgiełku stolicy, korków i kierowców toczących walkę na śmierć i życie. Stolica to jedyne miejsce, gdzie za kierownicą nie czuje się pewnie.

Dwupiętrowy autobus do Santo Domingo dojeżdża przed dziesiątą. Francisco przesiada się do guagua, wysiada na placyku otoczonym odrapanymi kamienicami. Już po dziesięciu minutach słyszy szum morza na Melecónie.

Wchodzi do recepcji ekskluzywnego hotelu. Recepcjonista kieruje go do Auli Karaibskiej. Siada wygodnie przy okrągłym stole przykrytym śnieżnobiałym obrusem. Młoda dziewczyna przynosi mu wodę, pyta, czy napije się kawy.

Francisco nic nie mówi. Słucha uważnie: profesorów, którzy przylecieli aż z Meksyku, działaczek feministycznych, których twarze i nazwiska zna z gazet, ludzi mądrych, obytych, wygadanych.

Kiedy wszyscy ważni ludzie milkną, Francisco bez wahania podnosi rękę. Wstaje, donośnym głosem przemawia:

– Dotąd byłem pewny, że musimy zmagać się sami z naszym smutkiem i bólem, gdy kolejni księża i Kościół stawali po stronie gwałciciela mojej kochanej wnuczki. Ale dziś czuję się dumny, że jesteście tu ze mną, a ja jestem wśród was. Po raz pierwszy od dawna czuję radość.

Z listu katechetki do papieża:

Piszemy, bo mamy nadzieję, że Ojciec Święty sprawi, że Kościół katolicki przestanie chronić księży pedofilów.

O ojca Elsita pyta coraz rzadziej. Odnajduje go w bliskich mężczyznach. Z wiekiem towarzystwo dziadka coraz częściej zastępuje towarzystwem księdza. Ufa mu. Ksiądz przyjeżdża po nią nawet do szkoły. Nikogo to nie dziwi. Nikt nigdy o to nie pyta.

Ma dziesięć lat, gdy Pierwszą Komunię Świętą podaje jej ksiądz Cordero. Tymi samymi rękoma – Elsita stwierdzi to pięć lat później – które dotykały jej piersi, sięgały do majtek.

Na czternaste urodziny dostaje pierwszy telefon komórkowy. Czarny, najprostszy model, dziadek płaci za niego dwa tysiące peso. Od teraz Elsita i ksiądz Cordero mogą komunikować się częściej. Dzwonią do siebie, wysyłają esemesy.

Z listu katechetki do papieża:

Ksiądz, do którego od wczesnego dzieciństwa prowadziłam ją na różne uroczystości i spotkania religijne, którego traktowała jak ojca, bo nie znała swojego ojca biologicznego, krzywdził ją, gdy była niewinnym dzieckiem.

– Ya no soy señorita – słyszy w środę dwudziestoletnia kuzynka Rosanny od Elsity. „Już nie jestem panienką”. Kuzynka myśli, że się przesłyszała. Albo mała zadurzyła się w jakimś koledze ze szkoły.

Rosanny mieszka teraz z rodzicami w Maimón, dwadzieścia kilometrów od Bonao, i rzadziej wpada do miasta. Na początku po przeprowadzce często odwiedzała Bonao i kościół świętych Piotra i Pawła. Kiedy skończyła szesnaście lat, Cordero zabrał ją i Elsitę do pizzerii. Dojadali pizzę, gdy ksiądz objął Rosanny, położył swoją dłoń na jej piersi. Rosanny nikomu o tym nie powiedziała, ale przestała przyjeżdżać do kościoła i rzadziej bywała w Bonao.

Cztery dni po zwierzeniu kuzynki, w niedzielę, Rosanny specjalnie jedzie do miasta, by spotkać się z Yvelice, ciocią Elsity. Na przywitanie, choć nigdy tak nie robiła, obejmuje ją z tak smutną miną, że Yvelice wydaje się, jakby ktoś umarł. Jąkając się, opowiada, że mała kuzynka straciła dziewictwo w parafialnej toyocie z całkowicie zaciemnionymi szybami.

Yvelice pyta siostrzenicę, czy to prawda. Elsita płacze.

Z listu katechetki do papieża:

Wszystko wyszło na jaw, bo dziewczynka opowiedziała swojej starszej kuzynce, że miała stosunki seksualne z księdzem Corderem. Zrobiła to zupełnie naturalnie. Nie rozumiała jeszcze, że robią coś złego. Kuzynka przeciwnie. O wszystkim powiedziała swojej cioci.

Kolejny dowiaduje się Francisco. Klnie tak donośnie, jakby z nieba spadały gromy. Nawet gdy Francisco mówi normalnie, ściany drżą. Kiedy krzyczy, pękają.

Przez myśli przewijają mu się obrazy: Cordero z Królewnami w basenie, Cordero śpiewający bachaty, Cordero przesiadujący z ministrantkami w pizzerii... Zarządza naradę. Każe usiąść Yvelice i Rosanny przy stole. Ustalają, co i jak. Najtrudniej jest powiedzieć matce Elsity.

Cordero jest na wakacjach w Stanach Zjednoczonych. W mailach, które wręczy mi Francisco, przeczytam, co ksiądz pisał stamtąd do Elsity.

12 czerwca: Cześć, Czarodziejko, jak się masz? Tutaj, dzięki Bogu, wszystko dobrze. Poznaję mnóstwo ludzi i miejsc. Jeśli Bóg pozwoli, wracam do Dominikany 28 czerwca. Niech Bóg ma cię w opiece. Kocham cię bardzo, nie zapominaj o tym.

14 czerwca: A jak twoi wielbiciele? Podejrzewam, że jest ich wielu, ale to nie dziwi – jesteś piękna, a to znaczy, że zawsze wielu będzie się starało cię zdobyć.

Tego samego dnia Elsita w mailu do Cordera: Tylko ty mnie interesujesz, poza tym wszyscy inni są brzydcy, piękny jesteś jedynie ty.

25 czerwca (gdy ksiądz już wie, że poszukuje go policja w Dominikanie): Wiesz, że nigdy nie chciałem stracić twojej przyjaźni i chciałbym, abyś mi pomogła.

Owoce kakaowca są wielkości małych melonów, już żółcą się na drzewach. Francisco schodzi z konia, przywiązuje go do drzewa, przedziera się przez zarośla. Spore owoce ciężko zwisają na gałęziach. Ścina je gwałtownym ruchem maczety.

26 czerwca: Nigdy w życiu nie zrobiłem ci ani nie powiedziałem nic złego. Nie wiem... Dlaczego? Dlaczego? Dlaczego?

28 czerwca: Wiem, że dobra z ciebie dziewczynka, nie chcę, żeby stała ci się krzywda, wierzę w ciebie.

2 lipca matka Elsity dowiaduje się, że Cordero wrócił ze Stanów i jest w domu swoich rodziców w Cotuí.

– Tatusiu, jedziemy, diabeł jest w domu – krzyczy do Francisca.

Z listu katechetki do papieża:

Jednym z pierwszych kroków, które zrobiliśmy, było zawiadomienie biskupa Antonia Camila Gonzáleza.

Dziadek, matka Elsity i ich sąsiadka. We troje siadają naprzeciwko Gonzáleza w siedzibie diecezji na rogu Calle Sánchez i Leoncio Ramos w mieście La Vega.

Biskupowi towarzyszy dwóch księży. Biskup jest spokojny, wyciąga kartkę formatu A4, słucha uważnie, po kolei spisuje. Francisco opowiada w szczegółach. Komentuje. Jeden wątek powtarza dwa albo trzy razy. Na wypadek, gdyby biskup nie dosłyszał, i by mieć pewność, że wszystko dobrze zrozumiał. Księdza Cordera nazywa synem diabła. Zastanawia się, czy odważył się dotknąć tylko jego wnuczkę. A może wcześniej były inne? Młodsze? Starszy z towarzyszących biskupowi księży zauważa, że za takie czyny idzie się do więzienia na dwadzieścia lat.

Jest sobota, 7 lipca 2012 roku. W poniedziałek 9 lipca biskup González zawiesza Cordera w pełnieniu funkcji kapłańskich. Policjanci zatrzymują go tydzień później w Cotuí na podstawie nakazu aresztowania numer 00870.

Z listu katechetki do papieża:

Dzisiaj pogrążamy się w bólu. A za to, że poszliśmy ze sprawą do sądu, cały kler zjednoczył się w obronie księdza, odwrócili się od nas sąsiedzi i nawet biskup nie robi nic, aby to powstrzymać.

10 lipca 2012 roku piętnastoletnia Elsita zeznaje w prokuraturze:

– Przez cztery lata byłam ministrantką w kościele św. Piotra i Pawła. Było nas w sumie siedem albo osiem dziewczyn. Księdzem był tam Alberto Cordero. Często towarzyszyłam mu w przeróżnych uroczystościach organizowanych przez inne parafie. Kiedy miałam czternaście lat, ksiądz Alberto Cordero zaczął nalegać, abym go pocałowała, zapraszał do parafialnej furgonetki. Mówiłam: „Przecież tak nie można z księdzem”. Odpowiadał: „Wiem, moje dziecko, ale chcę, byś mnie pocałowała”.

Zdarzało się to za każdym razem. W końcu zaczęliśmy się całować. Pewnego dnia wyciągnął swojego penisa i poprosił, abym go possała. Zrobiłam to. Potem on zrobił mi podobnie. A potem ruszył furgonetką i zatrzymał się w drodze do stolicy. Tam miał ze mną stosunek od przodu, potem chciał z drugiej strony – w końcu udało mu się mnie do tego przekonać. Zdrzemnął się, ja na nim. Potem położył mnie na kanapie samochodu, sam położył się pod nią. To zdarzało się co tydzień, co kilka dni, kiedy tylko była okazja. Przyjeżdżał po mnie do domu i z innymi dziewczynkami zabierał na lody. Jedliśmy, rozwoził tamte po domach, mnie ostatnią, zawsze więc wykorzystywaliśmy okazję. Mówił, że jeśli ktoś kiedyś spyta, odpowiemy, że jest ojcem mojej przyjaciółki. Jest bardzo inteligentny, jak psycholog, nauczyciel, i potrafi być przekonujący. Pytałam, czy wie, co robi. Odpowiadał, że dobrze wie, ale chce nadal być księdzem.

Jeździliśmy też do cabañas[49], ale tylko dwa razy. Parafialnym samochodem, płacił tam gotówką. To było w czasie lekcji, byłam w mundurku, lekcje odrabiałam po południu. Do domu wracaliśmy około osiemnastej trzydzieści. O tej godzinie codziennie kończyłam lekcje. W szkole nic nie mówili, o nic nie pytali. W październiku czy listopadzie 2011 roku przenieśli go do innej parafii, ale widywaliśmy się, kiedy tylko było to możliwe. Teraz on jest w seminarium w Santiago. Byłam i w jego domu, i w seminarium, ale nic tam nie robiliśmy. Nie dawał mi prezentów. Nie jest sentymentalny ani nie zwraca uwagi na szczegóły. Mówił mi za to: „Kocham cię”, „Jesteś moją czarodziejką”, wysyłał mi esemesy, pisał takie rzeczy, jak piszą sobie narzeczeni. Mówił, że jestem jego „zakazaną miłością”. Ja nazywałam go „tatusiem”. To trwało około roku. Kiedy przyjeżdżał z Santiago do Bonao, zawiadamiał mnie. Wyjeżdżał na wakacje do Tampy, na Florydę. Nie powiedział, że akurat w dniu moich urodzin, 12 stycznia. Poprosiłam go o prezent, zamówił dla mnie mszę dziękczynną i powiedział: „Nie przejmuj się, postaram się przyjechać”.

Dlatego moje urodziny wyprawiliśmy w domu 11 stycznia, a na 12 zaplanowana była msza. Na imprezę nie przyjechał, ale następnego dnia odprawił nabożeństwo. Chciałam się z nim zobaczyć, ale nie mówiłam mu tego.

Zawsze o siebie dbał, używał prezerwatyw, mówił, że to po to, żebym nie zaszła w ciążę i dla ochrony przed chorobami.

Prokurator pyta, jak ją traktował. Elsita odpowiada: – Był wyjątkowy, dużo ze mną rozmawiał.

O Elsicie i Corderze donoszą media.

– Stróże dominikańskiego prawa muszą wreszcie zrozumieć, że Kościół katolicki to magnes dla pedofilii, raj, w którym mogą otaczać się dziećmi, przebierać w ofiarach, nie budząc podejrzeń – grzmi na poczytnym portalu Argelia Tejada Yangüela, była siostra zakonna, dominikańska blogerka mieszkająca w Miami.

Z listu katechetki do papieża:

Konkordat jest niezmienny, politycy wciąż tacy sami. Dlatego bardzo trudno w Dominikanie osądzić księży pedofilów.

Babcia Andrea kołysze się na bujanym fotelu i ogląda telenowelę. Na chwilę zasypia. Alexandra (mama Elsity), korpulentna i postawna kobieta, nie może usiedzieć na krześle, krąży między werandą a wnętrzem domu. Nie jest rozmowna. Yvelice, jej siostra, pokazuje mi kolejne wydruki z wymianą maili między Elsitą a księdzem.

Francisco znowu grzmi, jakby od siły jego głosu zależało dosięgnięcie sprawiedliwości: – Niech pan czyta, wszystkiego się pan z tych maili dowie.

3 listopada 2011 roku Elsita pisze: Dziękuję Bogu za to, że pozwolił mi się z tobą spotkać, że jestem twoją ukochaną królową i że jesteś ze mną. Kocham cię.

Yvelice mówi cicho, chyba nie chce, by usłyszeli sąsiedzi. Dość już Sánchezowie mieli nieprzyjemności. Ledwie ją słyszę, bo siedzimy na werandzie, tuż przy ulicy, którą przejeżdżają kopcące spalinami samochody albo, co gorsze, niewielkie motorowery o dźwiękach tak przeraźliwych, że pękają bębenki w uszach. Ale dziadek Francisco zaciska pięść, jeszcze bardziej nadszarpuje struny głosowe, żeby przekrzyczeć uliczny harmider:

– Jak mógł, kryjąc taką tajemnicę, specjalnie przyjeżdżać na urodziny Elsity i podawać jej, swojej kochance, komunię!

Z listu katechetki do papieża:

Biskup diecezji La Vega Antonio Camilo González zawiesił księdza Cordera, żeby sprawa mogła trafić do sądu, tak to się odbywa w moim kraju, w którym Kościół ma olbrzymie przywileje. Ale to za mało. Nie zapytał nas, jak się ma Elsita. Milczy, wiedząc, że księża opowiadają o niewinności Cordera i że całe miasto zwróciło się przeciwko nam.

Najpierw do domu Sánchezów przychodzi jeden ksiądz, w geście solidarności. Jaka to solidarność, przy następnym spotkaniu z księdzem przekonuje się ciotka Yvelice. Kapłan nakłania, by Elsita wyszła za Cordera. Sugeruje, że niepotrzebny skandal wokół Kościoła szybko wtedy ucichnie.

7 lipca spotkanie w restauracji w Bonao aranżuje ojciec dziecka Yvelice, a kolega Cordera.

– Ja jadłam pierś z kurczaka, ojciec mojego syna – krewetki, a Cordero rybę – opowiada Yvelice. – Ksiądz stwierdził, że wszyscy popełniamy błędy i że chce być odpowiedzialny za swoje czyny. Nie powiedział, na czym ta odpowiedzialność ma polegać. Mówię do ojca mojego małego: „Ty jesteś facetem i znasz się lepiej na tych sprawach niż ja. Wytłumacz mi, jak się ponosi odpowiedzialność w takich przypadkach”. Odpowiedział: „Są trzy wyjścia: pieniądze, więzienie albo ślub”. Patrzę na Cordera i mówię: „Pan zamierza ożenić się z nią, żeby rozwiązać problem?”. A on na to: „Jeśli taka jest wasza wola, to ją zaakceptuję”. Nie jestem matką dziecka, odpowiedziałam, nie ja decyduję. Ale wiedziałam, że jedyne, czego naprawdę chcieliśmy, to sąd.

W Bonao dawno nie było takiego skandalu. O księdzu Corderze pisali nawet w Stanach Zjednoczonych. Tamtejsze media za pośrednictwem agencji Associated Press informowały o niespotykanym wsparciu katolików i księży dla duchownego oskarżanego o molestowanie nieletniej.

Bo ludzie podzielili się na tych, co dają wiarę księdzu, i na tych, którzy ufają rodzinie Elsity. Pierwszych jest zdecydowanie więcej. Przeciwko oskarżycielom przyjeżdżają protestować duchowni i mieszkańcy pobliskich miejscowości. Pod Palacio de Justicia w Bonao zbierają się dziesiątki protestujących. Sędzia decyduje: areszt tymczasowy dla księdza, trzy miesiące w więzieniu La Isleta de Moca. Kiedy wyprowadza go grupa policjantów, niektórzy w tłumie na Avenida Doctor Gautier płaczą.

W kościele Elsita miała mnóstwo koleżanek, ale prawdziwe przyjaciółki tylko trzy. Przychodziły do Sánchezów, tak jak Elsita chodziła do ich domów. Teraz nie spotyka się z żadną. Przeciwko Elsicie zwracają się nawet jej krewni. Wujek, brat dziadka Francisco, zakłada się o cztery butelki whisky, że Cordera nie wsadzą do więzienia. A ciocia, jedyna siostra dziadka, wraz ze swoimi córkami, wraz z tłumem innych ludzi, wspierają Cordera w sądzie w La Vedze. Popierają go też inne trzy ciocie dziewczynki, siostry jej ojca.

Gdy Cordero jest jeszcze w areszcie, dwóch księży chce spotkać się z Andreą. Francisco stawia warunek: że nie z Andreą, tylko z nim, i w biurze adwokata, naprzeciwko posterunku policji. Księża przychodzą, proszą dziadka Elsity, by zaakceptował skrócenie czasu aresztu księdza. Francisco odpowiada, że zaakceptuje tylko to, co zdecyduje sąd.

Za pośrednictwem krewnego spotyka się też w Cotuí z bratankiem oskarżonego. Ten przychodzi w imieniu rodziny Cordera i proponuje rekompensatę za rozwiązanie problemu. Nie wymienia kwoty.

– Mówił, że rodzice Cordera są schorowani i bardzo przez to aresztowanie syna cierpią – relacjonuje Francisco. – Wytłumaczyłem mu, dlaczego cierpią. Bo nie wychowali Bożego dziecka, wychowali dziecko diabła. Wymieniliśmy się telefonami. W końcu zadzwonili: „Mamy rozwiązanie!”. Tym razem w biurze adwokata spotkałem się z bratem Cordera, Juanem. Przy adwokacie zaproponował mi milion peso.

Propozycje składają też inni. María Gutiérrez, współwłaścicielka sklepu żelaznego, w imieniu swoim i brata, uroniwszy nad księdzem kilka łez, deklaruje, że podaruje Elsicie teren, na którym mogłaby w przyszłości założyć własny interes. Bratanek Francisca mówi, że ktoś wspomniał mu nawet o zapłacie trzech milionów peso. Gdy pisze o tym portal Acento.com.do, bratanek milczy.

Francisco mówi biskupowi La Vegi: – Choćby oddali mi całe bogactwo Watykanu, to nie ugnę się i nie pójdę z księdzem na ugodę.

Z listu katechetki do papieża:

O hipokryzji tych księży mówi choćby propozycja zapłaty od księdza Cordera albo wizyta księdza Francisca Jiméneza, dyrektora Seminarium Santo Tomás Aquino, który zaproponował, by nasza dziewczynka wyszła za księdza, mężczyznę czterdziestoletniego, kłamcę, który molestuje dzieci. To coś niedopuszczalnego.

W sierpniu 2013 roku koleżanka Elsity pojawia się w sądzie z listem. Opowiada, że spotkała Elsitę w kościele. Elsita szeptała, że chce jej coś opowiedzieć. Umówiły się niedaleko. Elsita przyniosła list, który zostaje dowodem w sprawie, a rozpoczyna się tak:

Drogi Ojcze Cordero, chciałabym cię prosić o wybaczenie za wszystko, co Ojciec przeze mnie przeszedł.

Spisany jest nieporadną, chwilami trudno zrozumiałą hiszpańszczyzną. Dalej autorka przekonuje, że do wszystkiego skłonili ją krewni, którym zależało, by wyszła za księdza. I kończy:

Wiem, że może już za późno, ale zrobię wszystko, żeby to naprawić. Cierpię bardziej, niż Ojciec jest w stanie sobie to wyobrazić.

Przepraszam, przepraszam, przepraszam,

Elsita S.J.

– Dziwne – znowu podnosi głos Francisco. – Datowany jest na 29 marca 2013 roku. Dziewczyna powiedziała, że dostała go w maju. Ale obrona Cordera ujawniła go dopiero w sierpniu.

W dodatku Elsita twierdzi, że po wybuchu skandalu już nigdy nie poszła do kościoła i w ogóle nie napisała tego listu. Nawet podpis w liście nie jest jej. A przede wszystkim: podpisując się, nie używa nazwiska Jiménez, lecz tylko Sánchez.

Choć Elsita wypiera się, że jest autorką listu, sąd uznaje, że jest autentyczny. Francisco unosi lewą rękę i po kolei wysuwając spracowane, ale zadbane palce wylicza: śledczy nie sprawdzili twardego dysku komputera księdza, jego telefonu komórkowego ani numeru rejestracyjnego parafialnej toyoty, który z pewnością był zapisywany przy wjeździe do cabañas.

Cordero z aresztu w Moce wychodzi po wpłaceniu kaucji: czterystu tysięcy peso. Prokurator Carmen Elizabet Jiménez żąda dla niego dziesięciu lat więzienia. 13 października 2013 roku sąd pierwszej instancji w Bonao uznaje, że kapłan jest niewinny.

Cordero komentuje, że zawsze był po stronie Boga i wierzył w jego sprawiedliwość.

Z listu katechetki do papieża:

Sędzia Nelson Langumas nie wziął pod uwagę dowodów, które przedstawiliśmy, testów Narodowego Instytutu Nauk Sądowych (INACIF) przeprowadzonych w Santo Domingo, opinii lekarza sądowego, ginekologa ani psychologa. Tylko dlatego, że ktoś jest księdzem, wierzy się we wszystkie jego kłamstwa, w jego hipokryzję. Czy tak wyglądałby sąd boski? Czy księża będą z niego wyłączeni?

Międzynarodowa konferencja „Pedofilia w Kościele katolickim: to, co nie zostało jeszcze powiedziane”. 13 października 2013 roku, Santo Domingo, szykowny hotel Crowne Plaza z widokiem na Morze Karaibskie. Goście przybyli z różnych części kraju. Wystarczy spojrzeć za okno, by ujrzeć Malecón, miejsce spacerów nuncjusza Wesołowskiego. Francisco, mocno trzymając mikrofon, mówi drżącym głosem:

– Teraz już wiem, że nie jesteśmy sami.

Dostaje głośne brawa. Podchodzi Alberto Athié, były ksiądz, filozof i teolog. Jedna z ofiar Marciala Maciela, pupila Jana Pawła II, meksykańskiego księdza, założyciela zgromadzenia Legion Chrystusa, maniaka seksualnego, notorycznego gwałciciela i pedofila, ojca przynajmniej kilkorga nieślubnych dzieci. W 1997 roku Athié podpisał list do papieża, w którym ujawnione były zbrodnie Maciela. Papież nigdy nie odpowiedział i w sprawie Maciela nie kiwnął palcem. Trzy lata później Athié zrezygnował z kapłaństwa.

Teraz ściska Francisca, mocno poklepuje go po plecach, niektórzy zgromadzeni w Auli Karaibskiej płaczą.

Athié kilka miesięcy później doczeka się przeprosin Legionistów Chrystusa za grzechy założyciela swojego zgromadzenia. Francisco Sánchez będzie walczyć dalej.

Z listu katechetki do papieża:

Mamy nadzieję, że Wasza Świątobliwość napisze do Monsiniora Antonia Camila Gonzáleza z diecezji La Vega, żeby powstrzymał tych, którzy bronią księdza pedofila. Księża z naszej diecezji nie postępują dobrze, zastraszając nas. Postanowiliśmy złożyć apelację, choćby miało stanąć przeciwko nam całe miasto.

Pozdrawiam Ojca Świętego z całym bólem, odrzuceniem i poczuciem zastraszania ze strony tutejszej społeczności, które musimy znosić, podczas gdy biskup trwa w milczeniu, chociaż dobrze wie, co jego księża wyprawiają.

Wiele łask Bożych,

Andrea Jiménez

Wiosna 2014 roku: ktoś puka do drzwi Sánchezów. W drzwiach stoi dwóch mężczyzn. Dominikańczyków. Duchownych. W rękach trzymają papier: kopię listu, który pół roku wcześniej Francisco Sánchez wysłał do Watykanu, kupując najdroższy znaczek, jaki zaoferował mu urząd pocztowy w Bonao. To wysłannicy papieża Franciszka. Mówią, że dostali polecenie zbadania sprawy jego wnuczki. Niezależnie od tego, co postanowi świecki sąd.

Elsita zaczęła studia na uniwersytecie. Jest na pierwszym roku. Ostatnio ktoś na ulicy rzucił, że zrujnowała życie księdzu. Dziewczyna z płaczem pobiegła do domu. Powinna być pod opieką psychologa. Nie jest, bo jej rodziny na to nie stać.

Sánchezowie składają apelację do Sądu Najwyższego. Czekają też na decyzję Watykanu.

2. Telenowela

Ángela, dziennikarka popularnej gazety „Hoy” („Dzisiaj”), przyjedzie spotkać się ze mną białą toyotą. Elegancka, w kremowej garsonce, z błyszczącymi blond włosami i manierami matrony. Nie w smak jej będzie rozmowa w tanim barze na piętrze dworca autobusowego w Santo Domingo, gdzie usiądziemy na niewygodnych plastikowych krzesełkach przy stoliku poplamionym kawą i sokiem. Będzie rozkazywać czarnemu reporterowi. Rzuci mu na stół kilka drobniaków, wyśle po kawę, wyda dyspozycje, jak ma zrobić zdjęcia (fotoreporter z uśmiechem wykona wszystkie polecenia). O mnie napisze, najwyraźniej ze zdziwieniem: „Odważny, pracowity, praktyczny i aktywny w swoich dziennikarskich poszukiwaniach”. W weekendowym magazynie w tekście na całą stronę, opatrzonym trzema fotografiami wykonanymi przez czarnego fotoreportera pod dyktando białej reporterki, opisze mnie jako rzadki eksponat z muzeum dziennikarskich osobliwości: „Plecak na ramionach, sandały, bermudy, koszulka; pomiędzy miastami przemieszcza się autobusami, taksówkami i mototaksówkami”. Doda, że jestem socjologiem, co nie jest prawdą, za to zrobi na czytelnikach wrażenie. Na odchodne zapyta, czy my, Polacy, wszyscy tak mamy. Czy pedofilia to nasza specjalność? Spojrzy na mnie badawczo, próbując zgadnąć, czy i ja mam coś na sumieniu.

Półtora miesiąca wcześniej taksówka wyrzuca mnie tuż za rogiem zatłoczonej i okopconej spalinami alei Johna F. Kennedy’ego w stołecznej dzielnicy Los Prados. Biurowiec, w którym mieszczą się redakcje telewizji NCDN oraz „El Caribe”, jednej z najbardziej wpływowych gazet kraju, niespecjalnie rzuca się w oczy. Luksus widać dopiero wewnątrz. Portier nie zwraca na mnie uwagi, gdy mijam barierkę, ale w recepcji biurowca muszę zostawić paszport. Pracuje tu Nuria Piera, będę rozmawiać z nią o nuncjuszu.

– Szefowa przyjmie pana, jak tylko znajdzie chwilę, teraz jest na wizji.

Pierwsze piętro. Na ścianie duży telewizor. Gapię się, nie mam nic innego do roboty. Poradnik o zwalczaniu łupieżu, dyskusja o dyskryminacji kobiet, debata o prawie imigracyjnym. Przestaję liczyć kolejne wydania wiadomości na żywo. Przez hol przewijają się wysocy przystojniacy i długonogie piękności. Wszyscy są rubios, blanquitos, czasami indiecitos (od spotkania z Miguelem trudno mi się uwolnić od obsesyjnego nazywania kolorów skóry). Biali lub delikatnie śniadzi. Kobiety wyglądają, jakby wybierały się na casting dla modelek. Mężczyźni w garniturach, starannie ogoleni, włosy mają przygładzone żelem. To dyrektorzy, szefowie, redaktorzy i dziennikarze. Niektórych widzę po chwili na ekranie w Wiadomościach lub dyskutujących na żywo. Młode prezenterki uśmiechają się do mnie w holu. Jedna nawet pyta, czy nie zabłądziłem.

Siedzę na skórzanej kanapie. Czuję się w tej latynoskiej telenoweli jak idiota.

Czasami korytarzem przechodzą morenos i prietos – czarni mężczyźni w koszulach w kratę, rozciągniętych T-shirtach, z ciężkimi statywami w rękach. To operatorzy kamer, kierowcy, chłopcy na posyłki. I jeszcze czarne kobiety w błękitnych fartuchach – te donoszą mi kawę.

Wreszcie pojawia się Sonia Piera. Tłumaczy, że na jej siostrę muszę jeszcze trochę poczekać. Prowadzi mnie do newsroomu. Klimatyzacja schładza tu jednak powietrze do arktycznych temperatur, więc po chwili uciekam do holu. (W tropikach zimno to znak luksusu. Im droższy bilet na autobus, tym chłodniej będzie wewnątrz. Do ekspresu z wygodnie rozkładanymi fotelami bez kurtki lub koca nie wsiadaj! Piwo pije się niemal zamrożone – normalnie zimne nie wydaje się Dominikańczykom smaczne. Zimno jest w siedzibach korporacji, redakcjach ważnych mediów, holach drogich hoteli. Tam chodzi się po amerykańsku i europejsku, w drogich garniturach. W urzędach, sądach jest już znośniej, chłodno, ale bez przesady. Dla biednych jest żar).

W studiu, w którym przyjmuje mnie Nuria, trzęsę się z zimna.

– Informację, że ten pan wykorzystuje seksualnie nieletnich w dzielnicy Zona Colonial, dostaliśmy jakiś rok temu – Nuria zaczyna opowieść o swoim śledztwie.

„Ten pan” to oczywiście nuncjusz apostolski arcybiskup Józef Wesołowski.

W Polsce wiemy o nim niewiele. Urodził się w 1948 roku w Mizernej, w Małopolsce. Jego matka Teresa Drohojowska pochodziła z rodziny, do której przed wojną należał zamek w pobliskim Czorsztynie. Na kapłana w katedrze na Wawelu wyświęca go w 1972 roku kardynał Karol Wojtyła.

Wesołowski bije brawo na placu Świętego Piotra, gdy po konklawe w 1978 roku ogłaszają wybór Wojtyły na papieża. Szybko zaczyna robić karierę w Watykanie. Nic dziwnego: mówią o nim, że jest urodzonym dyplomatą. Pomagają też znajomości, zwłaszcza z kardynałem Andrzejem Marią Deskurem, zmarłym w 2011 roku wysokim watykańskim urzędnikiem i przyjacielem Jana Pawła II. Rodziny Wesołowskich i Deskurów przyjaźniły się. Poza tym, jak to mówią duchowni, Karol Wojtyła i Józef Wesołowski byli krajanami. Wywodzili się z tej samej diecezji.

Już w 1980 roku jako watykański dyplomata Wesołowski wyjeżdża na pierwszą placówkę. Potem są kolejne: RPA, Kostaryka, Japonia, Szwajcaria, Indie, Dania. Od 2000 roku jest biskupem i nuncjuszem apostolskim w Boliwii. W latach 2002–2008 ambasadorem papieża w Kazachstanie, Tadżykistanie, Turkmenistanie i Uzbekistanie. Do Dominikany przenosi się w 2008 roku. Pełni jednocześnie funkcję delegata papieskiego w Haiti i Portoryko. Kiedy wybuchnie skandal, episkopat Dominikany wyretuszuje swoją oficjalną fotografię: Wesołowskiego zastąpi na niej emerytowany biskup Francisco José Arnáiz.

Już wcześniej „Vatican Insider”, portal z plotkami z Watykanu, przebąkuje o alkoholizmie nuncjusza w Santo Domingo. Przede wszystkim jednak duchowny z Polski znany jest z ataków na arcybiskupa San Juan Roberta Gonzáleza Nievesa. Zarzucał mu... tuszowanie przypadków pedofilii w Portoryko.

Malecón. Na Karaibach nazywa się tak bulwary biegnące wzdłuż morza. Ten w Santo Domingo ma około dwunastu kilometrów i oficjalną nazwę aleja Jerzego Waszyngtona. Jej wschodni kraniec, dzielnica Zona Colonial, to pozostałość po pierwszym mieście założonym przez Europejczyków w Nowym Świecie. Nad brzegiem karuzele, place zabaw, bary z lodami i piwem. Policjanci ze strzelbami trzymanymi, jakby zaraz miały wystrzelić.

We wschodniej części Malecónu stoi obelisk w kolorach flagi narodowej Republiki Dominikany. Jeden z wielu zbudowanych w czasach dyktatury Trujilla. Na wąskim stożku strzelającym czterdzieści metrów w górę namalowano postaci w barwnych szatach. Obelisk – jak to obelisk – ma falliczny kształt, dlatego nazywają go El Macho. Kilkaset metrów dalej inny monument. Dominikańczycy – też ze względu na kształt – mówią o nim Hembra, „samica”. Albo po prostu „wagina”.

„Macho” i „Wagina” mają oczywiście i oficjalne nazwy: Obelisk Santo Domingo (na pamiątkę „starej” nazwy miasta przemianowanego w 1936 roku na Ciudad Trujillo) oraz pomnik Niezależności Finansowej (postawiony z okazji umorzenia przez Amerykanów dominikańskich długów). Jednak prawie nikt o tym nie wie.

W dzień mężczyźni rozciągają mięśnie na Malecónie, uprawiają jogging, zakochane pary spacerują, a rodzice przyprowadzają tu dzieci na place zabaw. Ulicą suną setki aut, ocienionym palmami deptakiem chodzą turyści, czasami wpadają na piwo do jednej z nadmorskich knajp. Bezdomni wylegują się na murkach oddzielających bulwar od zaśmieconego brzegu morza.

Po zmroku pojawiają się prostytutki i neony w stylu „The Baby Dolls. Gentlemen’s Club” na starych kamienicach. Nadal jest dużo dzieci. Nie tych z placów zabaw.

Spaceruję z młodym prawnikiem, działaczem na rzecz państwa laickiego, którego poznałem, próbując dowiedzieć się, co naprawdę działo się wewnątrz stojącego na końcu alei posągu Montesinosa. Juan postanawia nas uzbroić: trzymamy w rękach butelki po piwie (– Jakby co, to szkłem w łeb i w nogi).

Zatrzymujemy się przy ostatniej z otwartych knajp, nie mamy odwagi iść dalej. Nie ma ulicznych lamp, nie ma ludzi, sklepów ani barów. Z jednej strony stare drzewa, pusty chodnik, plaża, z drugiej – mknące Malecónem samochody. Po zachodzie słońca okolice Montesinosa to jedno z najbardziej niebezpiecznych miejsc w stolicy. Miejscowi mówią, że przychodzą tu ćpuny, a bezdomni chłopcy oddają się za kilkaset peso, nie pytając, czy ich klient jest turystą, czy może nuncjuszem apostolskim. Nie wiedzą, gdzie leży Polska. Każdego białego mężczyznę biorą za Amerykanina.

W dzień wcale nie jest tu tak strasznie, jak opowiadają mieszkańcy Santo Domingo. Betonowy postument pomnika wyrasta z trzypoziomowego otwartego budynku z jasnego kamienia przypominającego piętrowy parking. Do środka można wejść o każdej porze. Najwyższy poziom to taras, na którym stoi piętnastometrowy monument. Nudzi się na nim dwóch funkcjonariuszy Guardia Civil[50]. Kiedy pytam jednego z nich, czy widywał tu nuncjusza apostolskiego, mruczy coś pod nosem i unosi karabin. Chce nas chyba postraszyć. Piętro niżej młodzi ludzie urządzają sesję fotograficzną. Obok przytulają się zakochani. Najniższe piętro to małe piekło. Smród i sterty śmieci. To miejsce nocnych schadzek.

Gdy robiło się ciemno, kardynał Wesołowski odpalał swojego szarego suzuki jimny (żaden luksus – miniaturowa terenówka, 85 koni mechanicznych, na ulicach i parkingach nie rzucał się w oczy) i ruszał na Malecón. Jadąc z domu w nuncjaturze przy alei Máxima Gómeza (tej samej, którą lubił się przechadzać Trujillo), mijał pomnik El Macho, a po chwili zatrzymywał się na jednym z nadmorskich parkingów. Wstępował na piwo do którejś z tamtejszych restauracji. Pił presidenta w litrowej butelce. Potem szedł w kierunku posągu Montesinosa.

W filmie Nurii Piery, wyemitowanym po raz pierwszy w poniedziałek 2 września 2013 roku, nuncjusz w białym T-shircie, biało--czarnej bejsbolówce i czarnych dresowych spodniach patrzy na morze. Misiowaty, twarz pulchna, okrągła, wygląda na swoje sześćdziesiąt lat. Ociężale spaceruje po Malecónie. Wymachuje rękami, jakby ćwiczył. Idzie w kierunku Montesinosa, zawraca w stronę plaży Güibia, tej, przy której stoi pomnik „Waginy”.

W knajpie: zbliżenie z ukrycia. Nie widać jednak twarzy, kadr jest zbyt ciemny. Poza tym zasłania ją wysoka butelka piwa.

Znów Malecón: Montesinos – Güibia, Güibia – Montesinos, tam i z powrotem, jakby kogoś szukał. Wraca na kolejne piwa. Tak od siedemnastej do dwudziestej. Nurii nie udaje się przyłapać nuncjusza na seksie z dziećmi. Znajduje jednak chłopców, którzy jej o tym opowiadają.

Jestem na Malecónie po raz pierwszy niespełna miesiąc po emisji filmu Nurii Piery. Parne południowe powietrze miesza się z odorem spalin. Aramis Burgos, jowialny i stale uśmiechnięty taksówkarz z Zona Colonial, zazwyczaj czeka na klientów przy deptaku El Conde. Mówi, że często widział nuncjusza Wesołowskiego przechadzającego się po okolicy.

– Chodził z zasępioną miną. Jakiś zamknięty, niedostępny. Na głowie? Nie, żadnych biskupich oznak, zawsze po cywilnemu, kapelusz albo czapka. W ogóle nie wyglądał na duchownego. Na kryminalistę też nie. Kiedyś patrzyłem, jak spaceruje z jakimś chłopakiem. Myślałem: pewnie skapnie coś młodemu, to jakiś bogaty Amerykanin, da mu parę dolców. Później dzieciaki z okolicy zaczęły szeptać, po co ten facet tu się kręci. Aż w końcu z programów Nurii i Alicíi dowiedziałem się, że to nuncjusz. No szok. Teraz ludziom jest wstyd, odchodzą z Kościoła. Ja zrobiłem to wcześniej, rok temu. Dość już miałem tego zakłamania.

– Siwy, stary i gruby. Przychodził w białej koszulce i czarnych spodniach. Przedstawiał się jako Jusepe – opowiada mi jeden z nastolatków, który w cieniu „Waginy” ze szmatą w ręce czeka, aż ktoś pozwoli, żeby za parę peso umył mu samochód. Opowiada, że arcybiskup nigdy nie dał mu zarobić: ani na umyciu szarego suzuki, ani w inny sposób. Ale inni chłopcy z pewnością będą mieli więcej do opowiedzenia.

Na przykład piegus o ciemnej skórze, który przedstawia się jako Toni. Ma siedemnaście lat i zero zębów z przodu. Na głowie krótkie loki, na ustach drwiący uśmiech. Żąda pieniędzy za informacje. Nie daję. Po dwóch dniach sam odnajduje mnie na Malecónie.

– Raz wziąłem mu do buzi – mówi niemal na powitanie. Mieszka w pobliżu, jego rodzice handlują ciuchami. Nie chodzi do szkoły, całe dnie spędza w pobliżu alei Waszyngtona.

– To było jakiś rok temu – ciągnie bez skrępowania w towarzystwie kolegi. – Oral za osiemset peso. W uliczce odchodzącej od Malecónu. Tylko ten jeden raz, mówię ci, akurat bardzo potrzebowałem pieniędzy. Pewnie, że o wszystkim opowiedziałem w prokuraturze.

– Zauważył mnie na plaży przy Malecónie i zawołał – opowiada inny czyścibut, trzynastolatek, w filmie Nurii Piery. – Spytał, jak mam na imię, i dał sto peso. Innego dnia zabrał mnie do samochodu, szarej terenówki suzuki, zaparkował ją niedaleko plaży Güibia. Wyciągnął komórkę, zaproponował, że będzie dotykał mojego penisa, a ja mam dotykać jego. Nagrał to, podotykał mnie trochę i dał tysiąc peso. Potem jeszcze ze trzy razy brał mnie do samochodu. Ale niektórych chłopaków zabierał czasem do domu nad morzem, blisko Boca Chica. Trzech, czterech, a nawet pięciu naraz. Ja pojechałem tylko raz. Po dwóch, może trzech godzinach wróciliśmy. Kawał na piechotę: wyrzucił nas po drugiej stronie rzeki. Bo był ostrożny.

– Wiesz, że to było złe? – pyta Nuria. – A może uważasz, że robiliście coś zupełnie normalnego?

– Wiem tylko, że życie czasem zmusza do robienia takich rzeczy.

Im bliżej pomnika Montesinosa, tym bardziej cuchnie. Chłopcy, którzy się tutaj kręcą, są brudni i zaniedbani. Niewysoki czternastolatek w czerwonej koszulce polo jest wyjątkiem. Ma twarz cherubina. Sprzedaje kwiaty przy Malecónie. Bukiet róż za sto peso. Arcybiskup Wesołowski nigdy ich nie kupił.

– Wiedziałem, że jest gejem. Wszyscy wiedzieli. Nie, nigdy niczego mi nie proponował, naprawdę. Ale i tak kupował mi coś do jedzenia, do picia, lody, czasem dawał pięćset peso – opowiada.

Chłopak nie zdradza swojego imienia, każe na siebie mówić Biblia. Co niedziela biega do kościoła, ale nigdy nie był na mszy celebrowanej przez nuncjusza.

– No wiedziałem, kim jest. Przychodził na Malecón codziennie. Nie mówiłem mu po imieniu, tylko „księże”. Nigdy nie zaprotestował. Skąd wiedziałem? Tylko księża noszą takie pierścienie. Teraz opowiadają o nim tyle strasznych rzeczy, a to dobry człowiek, choć za dużo pił. Na Malecónie to codziennie. Ale nie wierzę, że uprawiał seks z dziećmi. Nie wierzę, bo dziennikarze za opowiadanie takich historii płacili, nawet tysiąc peso. Koledze dali pięćset. Mnie też proponowali. Odmówiłem.

Pytam o to Nurię Pierę. Twierdzi, że to Wesołowski płacił, ale policjantom, kiedy wchodził z dziećmi do pomnika. Pilnowali go.

– Nie wierzę, że tam bywał – kręci głową Biblia. – Na takim stanowisku? Nie ryzykowałby. Prędzej pojechałby z chłopakami w bezpieczne miejsce. Uwierzę za to, że lubił patrzyć na onanizujących się chłopców. Kolega mi opowiadał, że też to w jego obecności robił.

– Miał narzeczonego – opowiadają mi młodzieńcy z Malecónu. – Nazywają go Zapaton, czyli „Bucior”. Zazwyczaj chodzi w koszulce koloru czerwonego wina. To morenito, który myje na Malecónie samochody.

Mówię o „młodym narzeczonym” Nurii Pierze. Dziennikarka poprawia mnie: miał ich na Malecónie przynajmniej trzech.

Pytam Nurię, kto jej dał cynk.

– Ktoś dobrze zorientowany. Bałam się, że Kościół będzie próbować ukryć prawdę, więc nagrałam wypowiedzi i przed emisją programu dostarczyłam prokuraturze. Śledczy dotarli do kolejnych dzieci, mają ich zeznania.

– W pani filmie wypowiadała się Prudencia Fernández, przewodnicząca rady sąsiedzkiej Zony Colonial, gdzie grasował polski arcybiskup.

– Opowiadała mi, że wszyscy tam od dawna wiedzieli, co ten człowiek wyprawia. Ale kiedy włączyliśmy kamerę, niewiele miała do powiedzenia. Potem tłumaczyła się, że się bała. Że Kościół nie da jej spokoju.

(– Prudencia nic więcej nie powie. Tutaj łatwo narazić się władzy albo Kościołowi. Ale powiedziała prawdę. Wszyscy tu wiedzą, co nuncjusz wyprawiał – miesiąc później wyjaśni mi Milagro. Znajdę ją na Calle San Tomé. Jest przewodniczącą innej rady sąsiedzkiej w Zona Colonial.

Prosto od niej idę do domu Prudencii. Pukam, dzwonię, długo czekam. Nikt nie otwiera, chociaż na piętrze otwarte są drzwi balkonowe, a w mieszkaniu kręci się wentylator. A przecież Prudencia mogła widzieć i opowiedzieć mi dużo. Mieszka dokładnie naprzeciwko pomnika Montesinosa).

Mój czas minął, Nuria musi gdzieś pędzić. Ochroniarze informują przez walkie-talkie, że gwiazda schodzi na dół, wszyscy kłaniają się nisko, podjeżdża biały wóz, ochroniarze otwierają drzwi, Nuria siada na tylne siedzenie, nie widać jej za przyciemnianą szybą. Auto znika za zakrętem.

Ksiądz Gerald Fitzgerald, który zajmował się terapią pedofilów, w 1963 roku przestrzegał papieża, że jeśli skandale seksualne z udziałem księży zaczną wychodzić na jaw, świat stwierdzi, że winny jest celibat. Zalecił więc odsunięcie księży pedofilów od służby duszpasterskiej i zakup jakiejś wyspy na Karaibach, by zesłać na nią „te żmije”. Pomysł jednak upadł. Wydaje się, że teraz odżył, choć Watykan wcale nie musiał w niego inwestować.

Jadę do nuncjatury, do niedawna siedziby arcybiskupa Wesołowskiego. Pomalowany na bladożółto pałac otaczają palmy. Jest zamknięty na cztery spusty. Dwóch pracujących tu księży obcokrajowców akurat wyjechało. Z dziennikarzami i tak nie rozmawiają. Rozmawia Yabon, znudzony bezczynnością ochroniarz.

– Normalny, miły, dużo pracował: w swoim biurze albo jeździł odprawiać msze – mówi o Wesołowskim. – Późnymi popołudniami albo wieczorem wychodził lub wyjeżdżał. Prawie codziennie. Po co? Jak to po co? Spacer, każdy ma do tego prawo.

O tym, że Piera, Ortega i inni dziennikarze echan leña al fuego (dosł. „dorzucają drewna do ogniska”), przekonani są wciąż co bardziej religijni Dominikańczycy. Jak Héctor Sánchez, siedemdziesięcioletni właściciel sklepiku w Zona Colonial, który co niedziela chodzi z żoną do katedry. Nieraz mszę odprawiał tam nuncjusz. Kilka razy Héctor zamienił z nim słowo. Właściwie może powiedzieć, że się znają.

– To ci, którzy forsują homoseksualizm, antykoncepcję i aborcję, wywołali ten skandal!

Konferencja Episkopatu Republiki Dominikany przeprosiła ewentualne ofiary przemocy seksualnej, ale zaraz nazwała dziennikarzy „wytwórcami intryg”.

Kardynał Nicolás de Jesús López Rodríguez, ten sam, który o grzechach nuncjusza opowiedział papieżowi, napisał list do mediów. Rozpoczął go słowami: Jezu, wybacz im! Dlatego, że wiedzą, co robią, i ranią serce całego Kościoła i wiarę wielu ludzi, ale dalej pisał o kapłanach bez powołania, którzy wchodząc pomiędzy kler, ukrywają prawdę o sobie.

Poza tym w Kościele milczenie. Długo nikt nie wie, gdzie się podział nuncjusz.

Odnalazł się w Watykanie.

Latem 2014 roku kanoniczny trybunał w Kongregacji Nauki Wiary wydalił Józefa Wesołowskiego ze stanu kapłańskiego. Nuncjusz złożył apelację. We wrześniu 2014 roku, rok po wybuchu skandalu, Watykan zdecydował się na jego aresztowanie. W areszcie domowym spędził dwa miesiące.

Tymczasem włoski dziennik „Corriere della Sera” doniósł, że nuncjusz mógł należeć do międzynarodowej siatki pedofilskiej. Osiemdziesiąt sześć tysięcy zdjęć i ponad sto nagrań wideo z dziecięcą pornografią, które znaleziono w jego komputerach, w tym jednym należącym do Watykanu, nazwał archiwum grozy. Podejrzewano, że wykorzystał dziesiątki nieletnich.

Ale ze względu na stan zdrowia Wesołowski opuścił areszt domowy. Pozwolono mu poruszać się po Watykanie, choć wydano zakaz jego opuszczania. W kamienicy, gdzie znajduje się Kolegium Penitencjarzy, sąd i mieszkania spowiedników z Bazyliki Świętego Piotra, czekał na proces przed trybunałem Państwa Watykańskiego.

Tylko jeden z biskupów rzucił: – W ciszy błagamy o obecność Boga.

– Boga mamy tu za dużo. A Kościoła to już na pewno – słyszę od Denise Paiewonsky. Podczas naszego drugiego spotkania znów siadamy w jej ogrodzie. Zamyka w domu trzy rozszczekane pieski, bo nie pozwalają nam rozmawiać. Jedna z czołowych działaczek Forum na rzecz Świeckiego Państwa, socjolożka, na co dzień pracuje w Instytucie Technologicznym INTEC w Santo Domingo. Krótkie, lekko kręcone włosy, okulary w drucianych oprawkach. Jest współautorką listu, który przez nielicznych traktowany jest jak zapowiedź rewolucji, która jednak nie wybuchnie, bo większość zignorowała jego treść. Jego autorzy żądają obalenia konkordatu i usunięcia z konstytucji zapisów o uprzywilejowaniu Kościoła w państwie.

– To grzebanie przy fundamentach tego państwa. Niebezpieczne zajęcie – przyznaje Denise i opowiada o dokumencie, który podpisali w 1954 roku Trujillo i kardynał Domenico Tardini, sekretarz stanu Stolicy Apostolskiej. Dominikański dyktator szczycił się, że wzorowany jest na „najlepszym konkordacie” w dziejach Kościoła. Podpisali go rok wcześniej papież i generał Franco. Oba, ten w Europie i ten na Karaibach, niemal całkowicie znosiły granice między tym, co państwowe, a tym, co kościelne. W Hiszpanii konkordat przestał obowiązywać w 1978 roku, kiedy nowa konstytucja przywróciła odrębność państwa i Kościoła. W Dominikanie obowiązuje do dziś i zapewnia Kościołowi:

– środki na budowę katedr, rezydencji biskupów i arcybiskupów oraz siedzib kurii w całym kraju oraz comiesięczne subwencje dla diecezji (artykuł VII);

– przywilej mianowania kapelanów wojska i policji, opłacanych przez państwo (artykuł XVII);

– naukę religii w szkołach (artykuł XIX);

– zwolnienie duchownych od wszelkich podatków (artykuł XXIV).

– Taki konkordat całkowicie narusza konstytucję Dominikany – mówi Denise i dodaje, że Dominikana jest państwem wyznaniowym, które dyskryminuje inne religie, wchodzi w układy z Kościołem, a przy okazji mając obowiązek szczególnej ochrony prawnej kleru, traci możliwość obrony naprawdę biednych i uciśnionych. Chociażby ofiar księżowskiej pedofilii. Tymczasem hierarchowie kościelni żyją jak książęta, chronieni przez prawo, zwolnieni z podatków.

– Kiedy w Dominikanie zostajesz księdzem, stajesz się nietykalny, poza kontrolą, niemal jak Bóg – przyznaje ksiądz Rogelio Cruz. – Chyba że tak jak ja masz inne zdanie niż większość kleru, wtedy próbują wykopać cię na zbitą mordę.

To inne zdanie dotyczy konkordatu, którego Cruz jest gorącym przeciwnikiem, ale też roli Kościoła, którą rozumie w duchu teologii wyzwolenia[51]. W 2011 roku zadeklarował, że jego jedyną misją w Kościele katolickim jest pomoc ubogim. Prowadzi fundację, która ich wspiera.

– Próbowali się mnie pozbyć, posłać do Rzymu, potem do Hiszpanii. Ale zostałem i krzyczę, bo mówić w obronie biednych to za mało, nikt cię nie usłyszy. Jesteśmy wciąż społeczeństwem uśpionym, niezdolnym do krytycznego myślenia. Tutaj wciąż robi się to, co każe polityk, policjant i ksiądz. Jak więc mogę nie być krytykiem konkordatu? Im Kościół będzie miał mniej przywilejów, tym szybciej odzyska wiarygodność.

Zdaniem Denise Paiewonsky w ostatnich latach Dominikańczycy zaczynają się budzić. To efekt trzech zdarzeń, które wstrząsnęły ludźmi.

– Aborcja zawsze była u nas całkowicie zakazana, a w państwowych aptekach nie wolno sprzedawać środków antykoncepcyjnych. Ale Kościół zażądał więcej: sankcjonującego ten stan zapisu w konstytucji. I dostał go: w 2010 roku dopisano do konstytucji trzydziesty siódmy artykuł. Mówi on, że życie ludzkie zaczyna się w momencie poczęcia. Przeciw było osiemdziesiąt procent społeczeństwa. Jednak Kościół dopiął swego.

Drugim wydarzeniem była kampania „Profamilia”, narodowy program zapobiegania ciążom wśród nastolatek. Spoty reklamowe pod hasłem „Twoje prawa seksualne i reprodukcyjne to prawa człowieka. Wiedz! Działaj! Żądaj!” emitowała nawet telewizja. Mówiono w nich otwarcie o molestowaniu seksualnym, ciąży, antykoncepcji.

To była rewolucja. Bo w Dominikanie wciąż się zdarza, że dziecko wydaje się mniejsze od własnego brzucha. Tak jak to, które leży w szpitalu położniczym Nuestra Señora de Altagracia w Santo Domingo. Chucherko. Na oko dziesięcioletnie, hemoglobina poniżej normy, anemia, niedobór witamin. Mówi, że ostatnio głodowała.

Matka dawno temu poszła sobie w świat. Chucherko wychowywał ojciec, sprzedawca węgla, sezonowy pracownik na plantacji grochu. Z nim i pięciorgiem rodzeństwa mieszkała w biednej okolicy Los Corozos koło San José de Ocoa, sto piętnaście kilometrów od stolicy. W szpitalu w Santo Domingo nikt jej nie odwiedza. Mała ledwo się porusza. A do rozwiązania jeszcze dwa miesiące.

Ojcem jest sześćdziesięcioletnie monstrum. Tak mówią o nim w siedzibie Związku Kobiet i Zdrowia (CMS). Na imię ma David. Chucherko zna od lat. Ona nie zdawała sobie sprawy, czy to, co robi z tym mężczyzną, jest dobre, czy złe. Kiedy zaszła w ciążę, podobno deklarował pomoc.

Chucherko ma trzynaście lat, trojaczki w brzuchu, lekarze mówią, że podczas porodu może umrzeć. Do szpitala kilka tygodni wcześniej przywiózł ją ojciec. Ciąża małej zbulwersowała personel, ale wcale nie zdziwiła. To szpital z jedną z największych na świecie liczbą urodzeń. Średnio trzy, cztery na godzinę, ponad siedemdziesiąt dziennie, ponad dwa tysiące miesięcznie i ponad dwadzieścia tysięcy rocznie. Co trzecia rodząca tu matka jest nastolatką.

Ojciec Chucherka był tak biedny, że córki użyczył sąsiadowi. Sześćdziesięciolatek miał ją żywić, a rodzinę wspierać finansowo. Przede wszystkim jednak Chucherko gwałcił.

Przychodził do nich codziennie. Oficjalnie: żeby pomagać. Kiedy mała miała jedenaście lat, sąsiad zaczął z nią współżyć. Milcząco akceptowali to ojciec, krewni i sąsiedzi. Kiedy mała zaszła w ciążę, też chyba nikogo to nie zdziwiło.

– Trzydzieści procent nieletnich dziewcząt zachodzi w ciążę zapłodnione przez dorosłych. Zazwyczaj w konsekwencji gwałtu. Większość kobiet jest przekonana, że to normalne, że taki jest ich los. Nie znają innego życia. Gwałty w rodzinie to rzecz powszechna. Gwałci dziadek, ojciec, brat. Kobiety nie mają odwagi się przeciwstawić. O edukacji seksualnej w szkołach nie ma mowy. Kościół się na nią nie zgadza. Lepiej udawać, że nie ma problemu. Plus ten nieszczęsny totalny zakaz aborcji, podobnie jak w ośmiu innych krajach: w Chile, Haiti, Hondurasie, Nikaragui, na Malcie, w Salwadorze, Surinamie, Watykanie – mówi Sergia Galván, przewodnicząca Związku Kobiet i Zdrowia.

– W Dominikanie co roku przeprowadza się prawie sto tysięcy nielegalnych aborcji. Są tu czwartą przyczyną śmierci. Kościół udaje, że nie wie, że nie rozumie. Problem zresztą dotyczy kobiet biednych, a nie bogatych sąsiadek księży i biskupów. Te stać na zabiegi w zagranicznych klinikach – twierdzi Margarita Cordero, szefowa portalu informacyjnego 7dias.com.do.

Już po powrocie do Polski dostaję wiadomość, że Chucherko w trzydziestym czwartym tygodniu urodziła trzech chłopców. Samuela, Josué, Jovanny’ego. Ważą kilo dziewięćset, kilo siedemset i kilo czterysta. Cała czwórka ma się dobrze.

David, który gwałcił Chucherko, ma teraz, łącznie z trojaczkami, czternaścioro dzieci.

Na różowej pościeli w pokoju córki matka układa misia. Kiedy przekłada na bok torebkę, wypada z niej paczka kondomów. Matka jest wściekła. Wystraszona dziewczynka spuszcza głowę. Lektorka pyta: „Wiedziałaś, że masz prawo do stosunków seksualnych niezależnie od twojego stanu cywilnego i bez strachu przed niechcianą ciążą lub chorobami przenoszonymi drogą płciową?”.

Z całej kampanii „Profamilia” trzydziestoośmiosekundowy spot z prezerwatywą rozwścieczył Kościół najbardziej. Księża twierdzili, że spoty promują aborcję i ingerują w życie rodzinne. Żądali wycofania kampanii i ukarania jej twórców. Doprowadzili do sądowego procesu.

Księża dzieci nie mają, więc Kościół katolicki pozbawiony jest władzy rodzicielskiej – uznał jednak sąd. Pozew oddalił. W uzasadnieniu sędzia Eunice Minaya Pérez wyjaśniła, że w Dominikanie jest wiele dysfunkcyjnych rodzin, a wiek inicjacji seksualnej młodzieży wciąż się obniża i coraz więcej nastolatek zachodzi w ciążę. Nie można w tej sprawie milczeć. To do rodziców lub prawnych opiekunów należy decydowanie o ich dzieciach.

Wyrok zaskoczył wielu: wcześniej mało kto miał tu odwagę tak otwarcie występować wbrew woli Kościoła. Ale Kościół się nie poddał. Sprawa zawędrowała do Trybunału Konstytucyjnego. Rozstrzygnięcia sporu nie widać.

Trzecim wydarzeniem, które wstrząsnęło Dominikańczykami i osłabiło pozycję Kościoła, była afera z udziałem nuncjusza apostolskiego. Wszelkie pedofilskie skandale z udziałem księży w Dominikanie dotąd wyciszano. Ale tego z Wesołowskim już się nie da. – Nie w czasach elektronicznych mediów, kiedy porządku pilnują Nuria i Alicia – mówi Denise Paiewonsky.

Alicię Ortegę poznałem niedługo po moim pierwszym spotkaniu z Nurią Pierą. Sama mnie wezwała, gdy dowiedziała się, że rozmawiam z jedną z jej dziennikarek. Miała dla mnie wiadomość. Kilka dni wcześniej dostała list z biura diecezji Nuestra Señora de la Altagracia Higüey, do której należy między innymi turystyczny raj Punta Cana. Zawieszono tam w prawach diakona, niejakiego Francisca Javiera Occi Reyesa. Sprawa – piszą autorzy listu – ma związek z zarzutami stawianymi nuncjuszowi apostolskiemu. Nie precyzują, jaki. Zapewniają za to, że są gotowi do współpracy z organami ścigania, i proszą o modlitwę w intencji ewentualnych ofiar diakona.

– Zapomnieli tylko dodać – śmieje się Alicia – że Reyes od trzech miesięcy jest w areszcie. Podejrzewają go o przestępstwa seksualne na piętnastolatku. Do napaści doszło w Santo Domingo. Wewnątrz pomnika Montesinosa.

Alicia wciska „enter”, drukarka wypluwa dokument:

Dnia 24 czerwca 2013 roku około godziny piętnastej na placu Antóna Montesinosa, przy alei Jerzego Waszyngtona oskarżony Francisco Javier Occi Reyes napastował seksualnie nieletniego, lat piętnaście. Oskarżony skorzystał z okazji, że niepełnoletni był sam na placu, zadawał mu różne pytania, między innymi o to, czy jest sportowcem, dotykając przy tym różnych części jego ciała, w tym intymnych.

Chłopak jest sportowcem, więc ucieka. Prosi o pomoc policjantów. Zatrzymują sprawcę. Reyes trafia do aresztu. Adwokat ofiary mówi dziennikarzom, że podczas procesu diakon „powoływał się na wpływy polityczne”. Na zdjęciu, które pokazuje mi dziennikarka, widzę czarnoskórego mężczyznę o łagodnym wyrazie twarzy i bystrych oczach.

W tych dniach, kiedy rozmawiam z Ortegą o Reyesie, informacyjne bomby wybuchają w Dominikanie niemal każdego dnia. Kilka dni później wszyscy już wiedzą, że diakon wyznał prokuratorom, że był kochankiem Wesołowskiego. Poza tym wyszukiwał i dostarczał mu chłopców. Kiedy Reyesa aresztowano za napastowanie nastolatka, nuncjusz czekał „na łup” w zaparkowanym nieopodal samochodzie.

Pierwsza do diakona dociera Nuria. Wywiad poprzedza przebitka: Piera, na luzie, w dżinsach i swobodnej białej bluzce z dużym złotym krzyżem na szyi, spaceruje z diakonem na tle fasady więzienia w San Pedro de Macoris. Rozmowa toczy się w więziennej świetlicy.

– Poznałem go w Domu Świętego Pawła podczas zajęć z filozofii albo teologii. Zagadnął mnie, dał swoją wizytówkę. Powiedział, że zawsze mogę do niego zadzwonić. Zaprosił do nuncjatury przy ulicy Máxima Gómeza – opowiada Reyes. – Na początku myślałem, że chodzi o zwykłą i szczerą przyjaźń. Czułem się wyróżniony. Byłem przecież zwykłym studentem przygotowującym się do stanu duchownego. Miałem dwadzieścia dwa, a może dwadzieścia trzy lata, gdy zaczęliśmy ze sobą współżyć. Robiliśmy to w siedzibie nuncjatury. Wesołowski był uzależniony od seksu. Szukał czegokolwiek, co zaspokoi jego apetyt. Mówił mi, że ma specyficzny gust: chłopcy, czternaście, szesnaście lat. Im bardziej blady, tym lepiej. „O, blanquito, jak dobrze!” – mówił, kiedy przyprowadziłem mu białego. Szukałem ich w różnych częściach miasta. Lubił biedniutkich, ładniutkich. Ale w ostateczności zadowalał się każdym. Pewnego dnia pojechaliśmy do Santo Domingo, do jakiejś restauracji. Powiedział, że chciałby białego chłopca. Wskazał na takiego jednego, który siedział w kącie. Podszedłem, powiedziałem, że zainteresowany jest nim jeden stary. Zapytał, ile. Odpowiedziałem, że sporo: tysiąc pięćset peso.

Arcybiskup był chytry. Ale czasami wręczał mi, ot tak, cztery, pięć, dziesięć tysięcy peso. Kiedy zachorowała mi matka, potrzebowałem pieniędzy na leczenie. Dużo: czterdzieści tysięcy. Dał mi je. Miał pieniądze albo potrafił je zdobywać.

Nie lubił dużo mówić. Był typem dyplomaty. Nigdy nie pozwolił, żebyśmy sobie zrobili razem zdjęcie. Dwa lata temu Nicanor Peña, mój biskup z Higüey, zapytał mnie, co łączy mnie z nuncjuszem. Bałem się, nie powiedziałem mu prawdy.

Pił sporo wódki i piwa. Nie lubię narkotyków, a on je brał. Ale nigdy nie robił tego w mojej obecności. Palił marihuanę, wciągał kokainę. Kupował je na ulicy.

W dniu, kiedy mnie aresztowali, też szukałem dla niego chłopca. Wesołowski czekał w samochodzie zaparkowanym po drugiej stronie ulicy. Przez strach i wstyd nie powiedziałem o nuncjuszu absolutnie nic. To chyba jeden z policjantów skojarzył, że jestem przyjacielem arcybiskupa.

– Więc był alkoholikiem, narkomanem i pedofilem? – pyta Nuria.

Diakon przymyka oczy, przytakuje.

– Dzieci zabierał do Juan Dolio, do letniej willi nuncjatury. Nie brałem udziału w tych wyjazdach, ale wiedziałem o nich. Jeździł też do Juncalito, do tego polskiego księdza.

Z mieszkania w bloku Sergii Galván, szefowej Związku Kobiet i Zdrowia, która próbuje walczyć z dominikańskim machismo, widać pałacyk nuncjatury papieskiej.

– Można powiedzieć, że ziścił się tutaj pomysł zrodzony pół wieku temu. Gerald Fitzgerald, amerykański ksiądz, który zajmował się terapią pedofilów, w 1963 roku spotkał się z papieżem Pawłem VI, a nazajutrz wysłał mu list. Przestrzegł w nim, że jeśli skandale seksualne z udziałem księży zaczną wychodzić na jaw, świat stwierdzi, że winny jest celibat. Zalecił więc odsunięcie księży pedofilów od służby duszpasterskiej i zakup jakiejś wyspy na Karaibach, by zesłać na nią „te żmije”. Pomysł jednak upadł. Wydaje się, że teraz odżył, choć Watykan wcale nie musiał w niego inwestować.

3. Ksiądz

Stoi w cieniu drzewa mangowego. Opiera się o ścianę swojego domu i przemawia do mieszkańców Juncalito: – Kto z was nie kochał księdza Alberta, niech podniesie rękę.

Głos mu się łamie, ręce drżą. Ma pięćdziesiąt pięć lat, jest stolarzem, dobrym, ale i tak coraz częściej brakuje mu zleceń.

W maju 2013 roku dowiedział się, że najmłodsze z jego pięciorga dzieci molestował miejscowy proboszcz. Chłopiec dwa razy chciał się zabić.

Ludzie z Juncalito patrzą na Ramóna Alcedę Peraltę, kiwają głowami. Bo w całym Juncalito nie ma chyba nikogo, kto nie kochałby padre Alberta. Od kiedy w 2009 roku pojawił się w Juncalito, mieszkańcy poczuli, że ktoś o nich wie, dostrzega, troszczy się. W miasteczku zaczęli bywać „ludzie ważni”: proboszcza odwiedzał polski konsul z Puerto Plata, ambasador z Bogoty, politycy, a nawet nuncjusz apostolski.

Dzieci go uwielbiały, dorośli podziwiali.

Był inteligentny i przyjacielski. Szybko nauczył się mówić po hiszpańsku, wyremontował kościół, stworzył darmowy internat dla dziewczyn, które wcześniej dojeżdżały tu do szkoły. Zastał w parafii ośmiu ministrantów, po czterech latach dowodził armią stu osiemdziesięciu. Potrafił zorganizować wszystko: górski sprzęt ratowniczy z Polski, wycieczki, obozy dla dzieci. Był dobrym wujkiem, który nagle spadł z nieba. Dawał im wszystko, czego tutaj nigdy nie mieli. Wiedział, czego im brakuje: kina, plaży, McDonald’sa i Pizzy Hut. Dzieciom w wyjazdach towarzyszyli miejscowi dorośli. Nikt nigdy nie zauważył niczego podejrzanego.

Znał więcej ludzi niż niejeden miejscowy. Odwiedzał wszystkich. Widział biedę.

Kilka lat temu zaproponowano mu przenosiny do parafii w Puerto Plata. Nie chciał. Błagał mieszkańców Juncalito, żeby wstawili się za nim u zakonnych przełożonych. Został w miasteczku. Potem miał być sekretarzem nuncjusza apostolskiego. Też odmówił. Chcieli go przenieść do Portoryko albo Curaçao. A on nie. Za wszelką cenę chciał zostać w Juncalito.

– Nikt nie ufał mu tak jak ja. Przez pięć lat za darmo pracowałem dla parafii jako kierowca.

Pedro „Pepo” Espinal to były burmistrz Juncalito, dawniej prawa ręka księdza Alberta, jego przyjaciel, niektórzy mówią, że też ochroniarz. Przed pięćdziesiątką, mocny jak drwal, smagła twarz, jednodniowy zarost, lekko szpakowate włosy. Po Juncalito jeździ na motocyklu. Mówią, że to jeden z największych macho w Juncalito. Siedzi na kanapie w swoim domu, opowiada mi o padre Albercie:

– Zabrał nas do Polski. W czasie mszy opowiadał ludziom, że pochodzimy z ubogiego kraju, z bardzo biednej parafii. Potem staliśmy pod kościołem z koszami do zbierania datków. Pierwszej niedzieli zebraliśmy jedenaście tysięcy złotych. Ludzie wrzucali złote, euro – każdy chciał pomóc.

Wycieczki do Polski rozpoczęły się rok po jego przyjeździe do Juncalito. Organizował obozy dla polskich dzieci w Dominikanie i dla dominikańskich w Polsce. Skąd brał na to pieniądze? Nie mówił.

Po trzęsieniu ziemi w Haiti zapytał: „A jeśli nas spotka to samo?”. Pewnie, że nie byliśmy na takie nieszczęście przygotowani. Grupę nazwaliśmy – EDEREPAJUN, od Escuadrón de Rescate de la Parroquia Juncalito (Parafialna Eskadra Ratownicza z Juncalito). Senator z Santiago dał trzysta dwadzieścia tysięcy peso. Sami trenowaliśmy, ale organizowaliśmy też kursy pierwszej pomocy, ratownictwa górskiego i wodnego. Pojechaliśmy z księdzem na szkolenie do Polski, zdobyliśmy certyfikat Unii Europejskiej. Alberto sprawił, że małe górskie miasteczko miało ważną misję do wykonania. Byliśmy jedyną taką grupą w całym kraju. Poszlibyśmy za nim w ogień.

Założył konto w banku i zachęcał do wpłacania pieniędzy na ratownictwo. Pieniędzy było sporo, także z zagranicy. Zabierał nas do pięciogwiazdkowych hoteli: Barceló, Hamaca, Hilton. Zapraszał do zwiedzania z nim kraju. W San José de Ocoa spaliśmy w domu księży, potem w hotelach, domkach letniskowych. Meldował się na nazwisko Alberto G. (a nie polskie Wojciech, jak miał w paszporcie). Za wszystko płacił, czasem zabierał swoich przyjaciół. Także ministrantów.

Ale zawsze był z nimi ktoś dorosły.

W czasie pobytów w Polsce ksiądz lubił opowiadać o swoich dokonaniach w Dominikanie. Mówił, że pełni tam potrójną funkcję: jest kapłanem, ale też doradcą miejscowego wójta oraz policjantem w stopniu majora[52].

Opowiadał, że odciąga swoich ministrantów od narkotyków, alkoholu i nieodpowiedzialnego seksu w młodym wieku. To ostatnie nie jest łatwe, bo, jak twierdził, wczesna inicjacja to część dominikańskiej kultury.

Mówił, że wierzy w Bożą Opatrzność. Podczas wizyty w parafii pod wezwaniem świętego Jana Ewangelisty i Apostoła w Jeleniej Górze tłumaczył, że kiedy na krętych dominikańskich drogach jego życie wisi na włosku, to Pan Bóg zsyła mu ratunek.

Przy okazji tej wizyty dziennikarka tygodnika katolickiego „Niedziela” napisała, że o Republice Dominikany wiemy tyle, ile zobaczymy na prospektach reklamujących najpiękniejsze ponoć plaże na świecie:

Tymczasem nie dla tubylców jest ten raj. Ich losem jest ciężka praca, pokonywanie krętych, stromych i źle utrzymanych dróg, dotkliwy niedostatek wszystkiego. Takiej rzeczywistości doświadczają misjonarze, którzy zawierzywszy swoje przeznaczenie Najwyższemu, starają się na wszystkie sposoby pomagać tubylcom[53].

Na wschód od Santo Domingo aż do rajskiego Punta Cana rozciąga się równina. Na zachód, w kierunku Haiti, piętrzą się góry. Wzdłuż Oceanu Atlantyckiego wznosi się pas Kordyliery Północnej. Kraj przecina znacznie większa Kordyliera Centralna. To tu leży Juncalito i najwyższy szczyt kraju Pico Duarte (3175 m n.p.m.).

Z Santo Domingo do Juncalito jedzie się pięć godzin. Od Santiago de los Treinta Caballeros droga pnie się stromo w górę, bo Juncalito leży na szczycie jednego z najwyższych wzniesień w okolicy. To ponad tysiąc metrów nad poziomem morza. Ostatni odcinek nie ma asfaltu, w porze deszczowej droga spływa błotem. Aby tam dojechać, najlepiej wynająć terenówkę.

Jedynym miasteczkiem po drodze jest Janico. Wojciech G. trafił tu w 2006 roku. Od 1997 roku proboszczem jest tu ksiądz Jimmy. Miejscowi plotkują, że jest bratem lub kuzynem G.

– Bzdura – mówi proboszcz z Janico. Sądzi, że to dlatego, że jest trochę podobny do księdza G. Jimmy ma okrągłą twarz, bladą skórę, jest postawny, wśród Dominikańczyków musi rzucać się w oczy. Ksiądz Alberto jest jeszcze wyższy i młodszy o osiem lat.

Obydwaj należą do Zgromadzenia Świętego Michała Archanioła, które na początku XX wieku założył ksiądz Bronisław Markiewicz. Jego wizerunek będę oglądał na barwnym muralu naprzeciwko kościoła w Juncalito. Michalici pracują na całym świecie: z dziećmi i młodzieżą, szczególnie tą trudną. W Dominikanie pojawili się po raz pierwszy w 1988 roku.

Ludzie w Janico nie lubią Jimmy’ego.

– To nieprawdziwe imię. Jak nazywa się naprawdę, nie wie nikt. Dba o kościół, fakt. Ale miesza się w sprawy miasteczka. Zadziera nosa. Chce być ważniejszy od burmistrza? – mówi sklepikarz.

– Kumpluje się z bogaczami, na biednych nie spojrzy. To milioner. Ma dziesięć samochodów, motocykle, założył firmę pogrzebową i za pogrzeb bierze czterysta peso. Nieważne, że ktoś jest biedny – dodaje właściciel baru.

Pukam do drzwi domu parafialnego, otwiera wikariusz, niedawno przyjechał z Polski, by pomóc proboszczowi.

– Mam kilka pytań w sprawie księdza G. – mówię.

– No to krzyż na drogę – wikariusz kreśli dłonią hieroglif w powietrzu. Jednak proboszcz każe nam wejść. Właśnie skończył odprawiać mszę, dopiero co wrócił do domu. Ma czterdzieści cztery lata, w Dominikanie jest od szesnastu. Pochodzi z Dolnego Śląska. Podaje prawdziwe imię i nazwisko, ale prosi, by go nie zdradzać. Mama w Polsce jest chora. Po co ją denerwować?

– Ja nie mam żadnej firmy, to parafia urządza pogrzeby. Ludzie są tu prości, uczymy ich, że zwłok nie przechowuje się w domu. Wszystkim zajmuje się rada parafialna.

I żąda za usługę czterysta peso?

– Bierzemy co łaska. Nikomu nie odmówię sakramentu, jeśli nie ma na to pieniędzy. Poza tym od funeraliów jest jedna pani, ja się tym nie zajmuję.

– Dlaczego nie używa ksiądz polskiego imienia, dlaczego nikt w tak małym miasteczku nie wie, jak naprawdę ksiądz się nazywa?

Jimmy zwraca się do José Manuela, mojego kierowcy, głośno wymawia swoje imię i nazwisko.

– Powtórz – nakazuje. José Manuel robi wielkie oczy. Nie potrafi.

– Widzi pan, prędzej połamaliby sobie języki, niż to wymówili. Mam pod opieką dwadzieścia wiejskich kaplic, we wszystkich odprawiam msze święte. Do jednej z nich dojeżdżałem aż cztery godziny, ale niedawno przeniesiono ją do innej parafii. Budzę się o szóstej. Mam godzinę na modlitwę i w drogę. Wracam o dwudziestej drugiej. Tylko poniedziałek jest wolny. Dziennie przejeżdżam sto, dwieście kilometrów. Po to mi samochód. I nie mój, tylko zgromadzenia michalitów. Swój samochód ma wikariusz, a trzecie auto jest z parafii w Juncalito. Motocykl też mam jeden, ale i tak zepsuty. Zresztą nie muszę się tłumaczyć. Posiadanie samochodu to nie przestępstwo. Prawda?

– Czemu ludzie tu tacy zacietrzewieni?

– Nie rozumieją, że dom, samochód nie są moje, tylko parafii. Uczymy ich odpowiedzialności za Kościół, a im się wydaje, że wszystko tu należy do księdza.

– Są religijni?

– Powierzchownie. Jak pojawia się problem, zaraz biegną do czarownika. Rozwiązłość jest wielka, ale to już sprawy, które chroni tajemnica spowiedzi.

– Czym różni się praca księdza w Polsce i Dominikanie?

– Najwyraźniej nie rozumie pan istoty Kościoła. Kościół z założenia jest misyjny. Obojętnie, w jakim miejscu świata. Są rejony w Polsce bardziej misyjne niż tutaj, w Dominikanie.

– Czy Dominikana ma problem z pedofilią, przemocą w rodzinie?

– To pytanie do prokuratury, ja się tym nie zajmuję. Mówi się o machismo, że to problem narodowy. Pewnie, że nawiązuję do tego w kazaniach. Ale tu trzeba być ostrożnym. To nie moje sprawy, ja się na tym nie znam. Ja się koncentruję na sakramentach.

– Czy wiedział ksiądz, że ksiądz G. jest pedofilem?

– A skąd mogłem wiedzieć? Właściwie od pięciu lat nie miałem z nim kontaktu. Sympatyczny, otwarty. Pracował tu trzy lata, potem posłano go wyżej w góry. Od pięciu lat go praktycznie nie widziałem. Jestem zaskoczony, jak wszyscy. W Juncalito był lubiany i miał owoce swojej pracy.

– Jakie to owoce?

– Na przykład stworzył grupę ratownictwa górskiego.

– Należeli do niej mali chłopcy?

– Nie, młodzież, dorośli.

– Czy przyjaźnił się z nuncjuszem apostolskim?

– Nie. Nuncjusz przyjeżdżał i tu, i do Juncalito, chociażby na bierzmowania, ale zaraz wyjeżdżał.

– Dlaczego G. uciekł z Dominikany?

– Przecież nie uciekł. Wyjechał na wakacje i nie wrócił. Może się czegoś wystraszył? Nie ma co robić szumu. Jeśli jest winny, poniesie karę.

Asfalt kończy się tuż za Janico. Terenówka pnie się z mozołem. Widoki jak na pocztówkach. Po prawej w dole Santiago de los Treinta Caballeros. Po lewej, wysoko na szczycie góry, zabudowania Juncalito. Krajobraz rozdziela warstwa chmur, które zasłaniają drogę do Santiago.

Dojeżdżamy na miejsce. Ksiądz José Olivo, Dominikańczyk, właśnie odprawił niedzielną mszę. Mocno ściska mi dłoń na powitanie.

– Kiedy Alberto nie wrócił z wakacji w Polsce, na początku na nabożeństwa z Janico przyjeżdżał ksiądz Jimmy – opowiada mi zaraz po mszy Clemente Núñez, nauczyciel. – Parafianie z Juncalito napisali jednak do biskupa, aby nie przysyłał tu więcej Jimmy’ego ani innych księży z Polski. Widzieliśmy, że Jimmy jest po stronie G., a nie po naszej. On wie, co tu się działo. Przed odkryciem tego wszystkiego powiedział naszemu diakonowi, że „Alberto będzie miał problemy”, bo za dużo zadaje się z dziećmi. Potem mówił, że dzieciom nie można ufać. Kiedy przestał tu przyjeżdżać, wiele osób znów zaczęło chodzić do kościoła.

Juncalito ma sto pięćdziesiąt lat, ponad trzysta pięćdziesiąt domów, a okolica trzy tysiące mieszkańców. Jest szkoła podstawowa i liceum. A przy wjeździe do miasteczka mała przychodnia zdrowia. Do najbliższego szpitala trzeba jechać do Janico – półtorej godziny. Do kina: aż do Santiago. Na miejscu jest za to kilka boisk, głównie do bejsbolu, bo to narodowy sport Dominikany.

Elektryczność dotarła tu dziesięć lat temu. Na pamiątkę przy kościele zamontowano ozdobną tablicę. Internet jest od 2005 roku. Z telefonów komórkowych korzystają prawie wszyscy. Sporo osób z Juncalito wyjechało za pracą: do Santiago albo znacznie dalej, do Stanów.

Ksiądz G. trafił do Dominikany w 2006 roku. Trzy lata później został tu proboszczem.

– Jaki to był miły człowiek. Wieczorami stawał na balkonie, wołał mnie i prosił o kawę. W poniedziałki, kiedy jego kucharka miała wolne, jadł u nas obiady – opowiada Dilenia Espinal, sąsiadka. Była kiedyś sekretarką w parafii pod wezwaniem świętego Antoniego Padewskiego. Pomagała też padre Albertowi. Tu wszyscy tak na niego mówili.

Kawa to główne źródło utrzymania mieszkańców Juncalito. Rośnie wszędzie. Podobno jest najlepsza w całej Dominikanie. Znają ją nawet w Stanach. Sprzedaje się ją pod własną marką: „El Cacique – aromat i smak Juncalito”.

Dom Espinalów od pomarańczowej willi parafialnej dzieli szary mur. Z balkonu, z którego ksiądz prosił o kawę, w dole widać gigantyczny lej zielonej doliny. Daleko na horyzoncie przecinają go wierzchołki Kordyliery Środkowej. Okna pomarańczowego domu zasłonięte są krwistoczerwonymi zasłonami. Za jedną z nich ksiądz miał swoją sypialnię.

Do maja 2013 roku wszyscy uważali go za chodzący ideał. Choć teraz w Juncalito przyznają, że nie zwracali uwagi na sprawy, które powinny ich zaniepokoić. No bo padre Alberto lubił wypić. Ale to drobiazg. Gorzej, że był despotyczny, nikogo nie dopuszczał do finansów parafii, nawet tych najbardziej zaufanych osób. Do parafialnego konta dostęp miał tylko on. Sprawozdania finansowe, rozliczenia? Nikt z rady parafialnej niczego takiego nie widział. Prawdę mówiąc, nieszczególnie się tego domagali. Zwłaszcza że ksiądz lubił wszystkich mieć w garści. Nawet policję.

Po Juncalito spacerował z bronią. Tłumaczył, że to na wszelki wypadek, w razie problemów. Nikt nie wiedział, co to mogą być za problemy.

Pedro Espinal opowiada, że pierwszy pistolet Alberto przywiózł z Polski. Na plastikowe kulki, ale wyglądał jak prawdziwy. Na przejściu celnym nie robili problemów. Potem zapytał Espinala, jak zdobyć prawdziwy pistolet. Usłyszał, że trzeba iść na policję po pozwolenie. Skończyło się tym, że Alberto został kapelanem policji. Ktoś podarował mu pistolet. Zawsze nosił go ze sobą. Miał też policyjną pałkę.

W Juncalito mówią też, że ksiądz z czasem coraz mniej przejmował się obowiązkami. Potrafił nie pojechać na mszę do wiejskiej kaplicy, tylko siedzieć w domu przed komputerem. Potem wymyślał jakiś pretekst.

Ale mimo to byłby do dziś chodzącą ikoną, gdyby pewien nastolatek nie pomyślał o samobójstwie i nie opowiedział o tym koleżance.

– Molestowanie? Wie pan, w Dominikanie dzieci nie mówią takich rzeczy rodzicom. Mogą za to najwyżej dostać lanie – mówi Ramón Alceda Peralta. – Przecież żaden ojciec by w taką historię nie uwierzył. Ja też nie wierzyłem. Nikomu by tu do głowy nie przyszło, że ksiądz może robić krzywdę dzieciom. Ale skoro sprawą zajęła się prokuratura, to musi być coś na rzeczy. Niektórzy nazywają mnie teraz kłamcą, mówią, że oczerniam księdza. Ale ja wierzę synowi. Jest nieśmiały. Myślę, że łatwo ulega wpływom.

Najpierw nie chciał chodzić do kościoła. Dziwiliśmy się.

O tym, co się działo, opowiedział koleżance. Mówił, że chce się zabić. Koleżanka opowiedziała swojej nauczycielce. Nauczycielka jest żoną członka Unión, Fuerza y Seguridad (Jedność, Siła i Bezpieczeństwo) – grupy zrzeszającej największe szychy w mieście. Należał do niej też ksiądz Alberto.

To była wiosna 2013 roku. Ksiądz Alberto od miesiąca przebywa na wakacjach w Polsce. Pozostali członkowie grupy naradzają się. Dwóch z nich: przewodniczący rady miejskiej Roberto Rodríguez i diakon Sergio Rodríguez, w tajemnicy przed rodzicami ministrantów prowadzą śledztwo.

Rodríguez opowiada mi, że molestowanie potwierdziły słowa sześciu kolejnych chłopców. Jeden z nich opowiadał, że kiedy nie chciał się zgodzić na to, co próbował mu zrobić ksiądz, ten przyłożył mu pistolet do skroni. Powiedział, że jest księdzem i jeśli nie posłucha, Bóg się zemści i rzuci klątwę na jego ojca. Posłuchał.

Gdy przewodniczący i diakon byli pewni, że mają mocne dowody, pojechali do prokuratury.

– Nazywam się Ambiory Espinal, mam osiemnaście lat, jestem sekretarzem parafii w Juncalito i pół roku temu byłem z padre Albertem w Polsce. Ponad miesiąc mieszkaliśmy w rodzinnym domu księdza w Modlnicy. Ja spałem z moim dziewięcioletnim bratankiem. Trzeci chłopak z Juncalito, już dorosły, osobno. A ksiądz sam, w pokoju, na tyłach domu. Któregoś dnia poprosił o dostęp do mojego konta na Facebooku, bo chce z kimś porozmawiać. Zgodziłem się. Z kim i o czym rozmawiał, nie wiem, bo skasował konwersację. Następnego dnia pojechaliśmy do Warszawy. Na lotnisku ksiądz powiedział, że źle się czuje i nie leci z nami do Dominikany. Dziwne, bo nie wyglądał na chorego. Do kraju wróciliśmy sami. Na miejscu czekali na nas policjanci. Milczeli. Dopiero w Santiago trochę nam wyjaśnili. Nie chciało mi się wierzyć. Ale wszystko to potwierdziły osoby godne zaufania, zwłaszcza nasz diakon. On też był w szoku.

Ksiądz zadzwonił do mnie następnego dnia po powrocie, wypytywał, co się dzieje w miasteczku. Powiedziałem, że jest jakieś śledztwo. Więcej się nie odezwał.

W Juncalito dowiedziałem się, że wtedy, w Polsce, korzystając z mojego Facebooka, podszył się pode mnie i rozmawiał z Lupe, kobietą z Calaverny, sąsiedniej wioski. Nie wiedziała, że pisze do księdza, więc wszystko mu opowiedziała o śledztwie, o podejrzeniach. Widocznie musiał się już wcześniej czegoś domyślać.

Ksiądz G. zawsze, kiedy wyjeżdżał do Polski, wydzwaniał i pisał. Sprawdzał, co się dzieje w Juncalito. Wszystko chciał mieć pod kontrolą. Zadzwonił i tym razem. 27 maja, o godzinie siódmej trzydzieści pięć, czasu dominikańskiego. W Polsce była trzynasta trzydzieści pięć. Poprosił diakona Sergia Rodrígueza, by schował kilka rzeczy: nośniki pamięci, wszystko, co mogłoby księdza skompromitować.

Diakon nie schował. Tego samego dnia mieszkanie księdza przeszukali śledczy z prokuratury w Santiago.

Roberto Rodríguez: – Znaleźliśmy zdjęcia nagich dzieci i damskie ciuszki, przebierał w nie ministrantów. Nie wszystko nam pokazali.

Prokuratura zabezpiecza między innymi różowe majtki, białe legginsy, srebrne spodnie, kondomy, katalogi z kobiecą odzieżą, dwa pistolety...

Mediom prokuratura ujawnia: ksiądz Wojciech G. przechowywał w swoim komputerze osiemdziesiąt siedem tysięcy zdjęć, w tym rozebranych dzieci, a także kilkadziesiąt nagrań wideo z udziałem nieletnich. Ksiądz dotykał genitaliów, molestował seksualnie ministrantów w wieku od siedmiu do dwunastu lat i kazał im zaspokajać siebie. Zakładał prezerwatywy na palce, które wkładał chłopcom do odbytu. Zmuszał do seksu.

Synowi stolarza Peralty – polskie media będą nazywać go Carlo, ale naprawdę nosi inne imię – kazał się przebierać w damskie ubrania i tańczyć w bikini. Molestował go i wykorzystywał seksualnie przez kilka lat. Groził śmiercią. Mówił, że jeśli się wygada, to i tak nikt nie uwierzy.

– Ja się za te dzieci modlę. Proszę Pana Boga, żeby mi wybaczyli, jeśli cokolwiek złego do mnie czuli – krótko po tym, gdy wracam z pierwszego wyjazdu do Dominikany, oglądam księdza Wojciecha G. na ekranie telewizora.

Od kiedy w 2009 roku pojawił się w Juncalito, mieszkańcy poczuli, że ktoś o nich wie, dostrzega, troszczy się. W miasteczku zaczęli bywać „ludzie ważni”: proboszcza odwiedzał polski konsul z Puerto Plata, ambasador z Bogoty, politycy, a nawet nuncjusz apostolski.

Kongregacja michalitów, do której należy, zawiesiła go w czynnościach kapłańskich i nakazała natychmiastowy powrót do Dominikany. Ksiądz nie wykonał polecenia. Michalici zapewniają, że nie wiedzą, gdzie jest. Szuka go też Interpol.

Tymczasem ksiądz G. siedzi spokojnie na pomarańczowej kanapie, uśmiecha się do dziennikarza TVP Info i opowiada:

– Wydaje mi się, że żadne moje słowo – czy tak było, czy tak nie było – nie będzie dla ludzi wiarygodne. Z tego względu, że jestem księdzem, jestem człowiekiem, a ludzie dzisiaj wierzą dzieciom, które zeznają. Ja mogę powiedzieć, że jestem niewinny.

Te oskarżenia, które chłopiec o imieniu Carlo kieruje pod moim adresem, są całkowicie zmyślone. Z jakiego względu? Nie wiem. Kto za tym stoi? Też nie wiem. Może to jakiś tego chłopca wewnętrzny żal za to, że do Polski nie poleciał. A może jest kierowany przez inne osoby, które chcą się zemścić za to, co nie podobało im się w mojej działalności w wiosce.

Stworzyliśmy pilotażowy program oczyszczania wioski. To się niektórym w Juncalito spodobało, a innym stanowczo to przeszkadzało. Może chodzi o narkotyki, może chodzi o relacje, które miałem z wieloma politykami. Mój dom był regularnie odwiedzany przez wielu polityków wysokich rangą (jak Marino Collante, prawa ręka prezydenta, czy García Cuevas, drugi rangą policjant w Dominikanie). Wiadomo, kto kieruje narkotykami na Dominikanie, wiadomo, kto je rozprowadza.

Mnie obowiązuje tajemnica spowiedzi. Ja wszystkiego mówić nie mogę. Nawet gdyby miało mnie to uchronić przed więzieniem. Ale to, co wszyscy wiedzieli w Juncalito i co nie wynika z tajemnicy spowiedzi, to, że dzieci były używane do rozprowadzania narkotyków. Każdy wiedział, kto sprzedaje i kto narkotyki może przynieść. I w pewnym momencie ucięliśmy te powiązania i to się mogło komuś nie spodobać.

(Ksiądz G. siedzi spokojnie naprzeciwko dziennikarza. W błękitnej koszuli z krótkim rękawem, w koloratce. Zazwyczaj bez zastanowienia odpowiada na pytania, czasami trochę się waha, bawi się różańcem na palcu, nerwowo się uśmiecha).

Wiadomo, co może się stać, jeśli odcina się źródło dochodów groźnej grupie. A na Dominikanie wiele razy grożono mi śmiercią. Byłem napadnięty przynajmniej z sześć, siedem razy. Miałem raz nóż przy szyi, dwa razy pistolet przy głowie, byłem wyciągany z samochodu.

O całej sprawie dowiedziałem się z ostrzeżeń: że jest na mnie wydany wyrok śmierci, że ktoś na mnie czeka. Miałem informację, że mam nie wracać na Dominikanę, bo grozi mi niebezpieczeństwo.

W 2010 roku zacząłem dostawać pierwsze pogróżki. „Nie jedź sam, bo wypadki chodzą po ludziach”. „Rządzić możesz sobie we własnym kraju, ale nie tu”. Kolejne mocniejsze ostrzeżenia były przy przekraczaniu granicy na lotnisku we Frankfurcie, w maju, w ubiegłym roku. W moim bagażu podręcznym znaleziono pięć ostrych naboi do pistoletu. Brygada antyterrorystyczna zaprowadziła mnie do pokoju zwierzeń, dostałem za to mandat sto euro. Ja tych naboi nie brałem. Komuś już wtedy zależało, żebym na Dominikanę nie wracał. Kolejny wyjazd: wylatywałem z Puerto Plata, w moim bagażu podręcznym znaleziono nie pięć, ale pięćdziesiąt naboi. Musiałbym być samobójcą albo totalnym idiotą, aby coś takiego zabierać na pokład samolotu.

Tym razem przez miesiąc nie było mnie w domu. Wyleciałem w kwietniu. Miałem wracać następnego dnia po tym, jak się dowiedziałem. Mój adwokat mówił, żeby nie wracać, że ktoś jest na mnie zły, ktoś chce mi zrobić krzywdę. To było dla mnie, jakbym spadł z dziesiątego piętra, ogromny cios, którego nigdy się nie spodziewałem. Chciałem wrócić, stawić temu czoło. Ale wszyscy przyjaciele mi odradzali. Stwierdziłem, że mam moralne prawo do obrony własnego życia, i nie wrócę tam.

Do mojego domu mieli dostęp wszyscy. Nawet do mojego sejfu cztery osoby znały kod. Przez miesiąc można było podrzucić tam wszystko.

W dzisiejszych czasach ciężko się bronić przed takimi zarzutami. I wolałbym się nie bronić w mediach, bo media mnie już skazały. Jestem człowiekiem zniszczonym moralnie, nie tylko w społeczeństwie dominikańskim, ale i polskim, w którym przyjdzie mi prawdopodobnie żyć. Jestem człowiekiem totalnie zniszczonym przez ludzi, którzy nie mając żadnych dowodów w ręku, wszystko to podają jako fakt.

Dzieci za nic nie winię. Bo jak wszyscy na Dominikanie to ofiary systemu. Chorego systemu, w którym najważniejsza jest partia, do której się przynależy, najważniejszy jest honor. Miło wspominam każdą chwilę w Juncalito. Wydaje mi się, że jeśli byłbym zły, to sto osiemdziesiąt osób nie chodziłoby za mną wte i wewte.

Jeżeli przepraszam, to przepraszam za moją naiwność, mój brak odpowiedzialności za to, że za bardzo tym ludziom zaufałem.

Jestem ufny, że prawda wyjdzie na jaw. Przekonany, że skończy się dobrze. Nie może się skończyć inaczej, jeżeli jestem niewinny.

Polscy przyjaciele księdza G. podsuwają mediom alibi. Opowiadają dziennikarzowi „Newsweeka”, że to on stworzył grupę Jedność, Siła i Bezpieczeństwo, a teraz grupa go tropi i szuka dowodów na pedofilię.

Według bliskich Polaka Unión, Fuerza y Seguridad powstała, bo na początku 2012 roku zastrzelono w Juncalito młodego chłopaka. Potem była seria samobójstw. Wszystkie przez narkotyki.

Twierdzą, że Alberto naraził się klanowi Espinal, który trzęsie całym miasteczkiem. Że publicznie napiętnował byłego burmistrza, a grupa Jedność, Siła i Bezpieczeństwo wykluczyła Pepa ze swych szeregów za molestowanie starszych kobiet, w tym chorej na alzheimera.

Jego brat Alonso Espinal jest dilerem narkotyków. Ksiądz wydzierał z jego szponów młodzież. Gdyby spróbował teraz wrócić do Dominikany, pożyłby najwyżej miesiąc, góra dwa. Woli zginąć za Jezusa niż za pomówienia.

Wracam do Juncalito, by skonfrontować wersję księdza G. z mieszkańcami miasteczka i członkami Jedności, Siły i Bezpieczeństwa. Juan Miguel Espinal, dwudziestotrzylatek, kierowca autobusu i trener bejsbolu. Jest bratankiem byłego burmistrza Pepy i przewodniczącym Jedności.

Opowiada, że stworzyli grupę, by poprawiać jakość życia mieszkańców. Ostatnio zorganizowali badanie wzroku. Przyjechali lekarze z Santiago. Zajrzeli do oczu dwustu mieszkańcom.

Jednym z jej pierwszych osiągnięć było ograniczenie godzin handlu. W nocy sklepy zamieniały się w miejsca alkoholowej libacji i ludzie bali się wieczorami wypuszczać dzieci z domów.

Twierdzi, że to nie padre Alberto stworzył grupę. To oni go zaprosili, by dołączył do organizacji.

Ludzie z organizacji przekonują mnie, że Juncalito to spokojne miejsce. Nie ma poważnych problemów. Nawet kradzieże to rzadkość. Na kazaniach ksiądz Alberto wspominał o problemach z narkotykami, ale nie prowadził przeciwko nim jakiejś wielkiej kampanii. Bo narkotyki nigdy nie były tu problemem. Nie ma tu też żadnej mafii. Jeśli jest, dlaczego Alberto nie wrócił i nie opowiedział o niej prokuraturze?

Dominikańscy dziennikarze potwierdzają, że nazwisko G. nigdy nie przewijało się w kontekście kampanii antynarkotykowych. Przed wybuchem skandalu był nikomu nieznany.

Fakt, doszło w Juncalito do morderstwa. To był wypadek. Młodzi pili alkohol przy jednym ze sklepów. Ktoś wyjął pistolet, przypadkowo wystrzelił. Zginął osiemnastolatek. Ale żadnej fali samobójstw nie było.

Alonso Espinal, który handluje narkotykami, jest wujkiem Juana Miguela, szefa Jedności, Siły i Bezpieczeństwa. Jednak wszyscy, łącznie z Espinalami, go ignorują. Za to ksiądz G. był z nim w dobrych kontaktach. Więc jeśli coś między nimi zaszło, to niech rozwiążą to między sobą i niech ksiądz nie oskarża całej rodziny.

Ludzie w Juncalito opowiadają mi, że Pepo to rzeczywiście jeden z największych macho w miasteczku. Żony zmienia jak rękawiczki. Ale żeby molestował stare kobiety, w dodatku schorowane? To bzdury.

Konflikt między G. a Pepo Espinalem był, ale miał zupełnie inne podłoże: poszło o pieniądze grupy ratowniczej. G. chciał o nich decydować sam. Pepo głośno protestował. Stwierdził, że nie można wspólnych pieniędzy traktować jak swoich. Ksiądz Alberto odprawił Pepa, bo ten mu się sprzeciwił.

Pedro Pepo Espinal znów przyjmuje mnie w domu.

– Proponowałem, abyśmy wybrali skarbnika. Ale on chciał mieć władzę absolutną. Od tamtej pory opowiada o mnie niestworzone rzeczy. Niektórzy bezgranicznie mu ufali, natychmiast chcieli mnie usunąć z grupy.

W lutym 2014 oku w Modlnicy pod Krakowem policja aresztuje księdza Wojciecha G. Prokuratora stawia mu dziesięć zarzutów: sześć pedofilii, pozostałe: posiadania pornografii dziecięcej i broni bez zezwolenia.

W listopadzie „Gazeta Wyborcza” publikuje szczegółowe informacje: Wojciecha G. oskarżono o obcowanie płciowe i molestowanie seksualne sześciu chłopców z Dominikany i dwóch z Polski.

Znaleziono u niego między innymi pistolet walther, stringi małych rozmiarów, dziewięćdziesiąt jeden tysięcy zdjęć i czterysta filmów pornograficznych z udziałem dzieci. Wśród pornografii ściągniętej z internetu były też pozowane zdjęcia zrobione na plebanii. Wnętrze rozpoznano po charakterystycznym portrecie Jana Pawła II. Jeden z fotografowanych chłopców miał zaledwie dziewięć lat.

Przy okazji dominikańskich wątków śledztwa biegli odkryli kulisy wcześniejszej działalności księdza w Polsce.

Zanim wstąpił do seminarium, był wychowawcą na koloniach. Są świadkowie, którzy twierdzą, że wchodził z chłopcami do łazienki i namawiał ich do ściągania majtek.

Podczas studiów w seminarium przechodził roczną praktykę pedagogiczną w ośrodku Zgromadzenia Świętego Michała Archanioła na Mazowszu. Zapraszał niektórych wychowanków do pokoju, skuwał kajdankami, pieścił ich genitalia, a jednemu z nich wziął członek do ust. Gdy przyłapali go na tym inni chłopcy, kazał im uklęknąć, związał im ręce, bił po pośladkach i nogach drewnianą poręczą od łóżka. Potem przebrał się za policjanta i woził samochodem, grożąc wyrzuceniem z auta.

Prokuratorzy zażądali od zakonu dzienników pedagoga, psychologa i kierownika z okresu, kiedy G. przebywał w ośrodku. Nie ma ich. Zniknęły.

Biegli seksuolodzy uważają, że padre Alberto ma zaburzenia preferencji seksualnych. Powinien być leczony w zamkniętym zakładzie.

Ksiądz nie przyznał się do zarzutów i odmówił składania wyjaśnień.

4. Magiczne miejsce

Sanky panky w końcu odpuścili. Rafi przestał proponować mi dziewczyny, ale gdy tylko widzi mnie w okolicy, zaczepia, chce pogadać. Rozmawiamy zazwyczaj kwadrans, pół godziny, po czym Rafi rusza w miasto – musi przecież zarabiać.

Po dwudziestej pierwszej na hotelowej plaży nie ma już żywej duszy. Dwóch ochroniarzy stoi pod dyskoteką. Otworzą ją dopiero za dwie godziny. Powietrze wciąż jest parne, choć dawno zaszło słońce. Spaceruję wzdłuż brzegu. W oddali, na plaży miejskiej kilka osób zajada smażone ryby. Kręcą się cwaniaczki w kolorowych koszulach i panny w nadziei na pierwszego tej nocy klienta: nasto- i dwudziestoparolatki, w opiętych dżinsach albo krótkich jaskrawych spódniczkach, niektóre z głębokimi dekoltami, jeśli mają się czym pochwalić.

Z przeciwnej strony na motocyklu podjeżdża do mnie dwóch policjantów.

– Milcz! – krzyczy jeden, gdy chcę zapytać, o co chodzi. Drugi unosi zardzewiałą strzelbę. Przeszukują mnie, wyciągają wszystko z kieszeni. To wszystko to właściwie nic: klucz od pokoju, chusteczki. Pieniędzy nie znajdują.

Starszy z nich pyta, czy szukam dziwki i gdzie się podziała moja żona. Gdy zaczynam się tłumaczyć, że jestem bez żony, ale dziwki też nie szukam, drugi znów każe mi się zamknąć. Jeszcze raz pytają o pieniądze. Hotelowi ochroniarze kryją się za palmami, obserwują z daleka. Starszy grozi, że zabiorą mnie do aresztu. Ten drugi wymachuje bronią. Ale gdy dociera do nich, że dopadli kolesia bez gotówki, ich miny stają się mniej straszne, głosy łagodniejsze, a pogróżki mniej przekonujące.

Próbują jeszcze negocjować: może jednak jakiś grosz. Proponują, żebym wrócił do hotelu po portfel. W końcu zaczynają prosić. Twierdzą, że nic nie jedli od paru godzin. W końcu dają mi spokój. Odjeżdżają w kierunku miejskiej plaży.

Zza palmy wychodzą hotelowi ochroniarze. Poklepują mnie przyjaźnie.

– Policjanci to najwięksi złodzieje w tym kraju – mówią. Zagaduję w recepcji. Zapewniają, że nigdy nie słyszeli o podobnym przypadku.

Pewnie też nie słyszeli, że pod koniec 2011 roku wiceprezydent Republiki Dominikany Rafael Alburquerque kazał zwolnić ze służby czterdziestu sześciu policjantów (czterech majorów, po sześciu kapitanów i poruczników, jedenastu podporuczników, pozostałych mniejszych rangą). Powód to zarzuty: zabójstwa, wymuszenia, handlu narkotykami.

Przed wejściem do hotelu ochroniarz w granatowej kurtce z naciągniętym kapturem drepcze dla rozgrzewki w miejscu. Bo kiedy w Dominikanie jest listopad i pada deszcz, a temperatura spadnie o parę stopni poniżej trzydziestki, wszyscy trzęsą się z zimna i w ulicznych kramach powodzeniem cieszy się gorąca herbata z ziołami. Manuel ma trzydzieści sześć lat, żonę, dwoje dzieci, musi ich utrzymać za dziewięć tysięcy peso na miesiąc. To siedemset złotych.

„Tak wygląda raj...”

Nie straszy bronią, za to grzecznie pyta, czy pod osłoną nocy nie wyniósłbym mu z hotelu hamburgera. Przez cały dzień nic nie jadł.

Następnego dnia w dzienniku „Hoy” czytam, że niedaleko stąd w busie jadącym do stolicy policjant zabił trzydziestotrzylatka i ranił innego mężczyznę. Zeznał, że pistolet Glock kaliber dziewięć milimetrów wystrzelił przypadkowo.

Mam już tego dość. Wolałbym jak Justyna Steczkowska...

W marcu 2014 roku na okładce dwutygodnika „Party. Życie gwiazd” piosenkarka w białym kostiumie kąpielowym i podpis: „Te zdjęcia Justyny Steczkowskiej z Dominikany zapierają dech”[54].

W środku tekst zaczyna się od słów: „Tak wygląda raj...”. Towarzyszą mu zdjęcia:

Justyna na jachcie dryfującym po turkusowym morzu.

Justyna na dominikańskiej ulicy wysiada z kremowego amerykańskiego kabrioletu.

Justyna w otoczeniu palm rozkoszuje się herbatą znanej marki, która sfinansowała jej pobyt na Karaibach.

Justyna w białej tunice nad brzegiem morza trzyma filiżankę z tą samą herbatą.

Justyna spaceruje wśród kolonialnych kamienic.

Justyna w opiętej sukience klęczy na brzegu basenu.

– To po prostu magiczne miejsce – cytuje gwiazdę dwutygodnik „Party”. – Takie podróże są dla mnie największym źródłem artystycznych inspiracji.

5. Polka

Zaproponował mi to jeden z klientów. Prowadziłam wtedy restaurację na polu golfowym pod Warszawą. Restauracja w Dominikanie. Egzotyczna propozycja, tym bardziej że nigdy wcześniej nie byłam na Karaibach. Nawet w Ameryce Łacińskiej. Nie znałam hiszpańskiego. Ale decyzję podjęłam w pięć minut. Zabrałam ośmioletnią córkę, jednego z moich kelnerów i psa. Przeniosłam się do Cabarete koło Puerto Plata.

Przez pierwszy miesiąc budowa nie mogła wystartować. Kolejni Dominikańczycy sami odchodzili z pracy. Jeden splunął nawet przez ramię. Nazwał mnie czarownicą. Na początku nie wiedziałam, o co chodzi. Nie zdawałam sobie sprawy, że nie wypada, by kobieta im rozkazywała, a, nie daj Boże, na nich krzyczała. Tak działa machismo.

Po miesiącu wymyśliłam sposób. Zaprzyjaźniłam się z dwoma Dominikańczykami i to oni pośredniczyli w kontaktach z budowlańcami. Wydawali im moje polecenia i wszystko było w porządku. Jeździli do sklepów po lodówkę czy inne sprzęty – dostawali lepsze ceny.

Kluczem do sukcesu lokalu okazała się polska kuchnia, choć dopiero w Dominikanie nauczyłam się lepić pierogi i kisić kapustę. Furorę robiły duszone ziemniaki z cebulą i boczkiem. Nakładaliśmy je jak lody – w kulkach. Odwiedzała nas między innymi polonia z Kanady i USA. Mnóstwo ich było: mieszkają pół świata od ojczyzny, a do Dominikany ze Stanów mają tylko dwie godziny lotu. Polacy z Polski? Rzadko. Raczej boją się wychodzić z hoteli. Wmawia się im, że poza kurortem jest niebezpiecznie.

W Polsce unikałam kościołów, a w Dominikanie zaczęłam chodzić na msze. Bo dominikański katolicyzm jest bardzo fajny, spontaniczny, wesoły. Przekazywanie sobie znaku pokoju trwa piętnaście minut. Wszyscy biegają po kościele i się przytulają. Ksiądz na mszy pyta: Czy jest wśród nas ktoś nowy? Prosi, by się przedstawił, i cały kościół mu klaszcze. Pyta, kto ma dzisiaj urodziny albo imieniny. Zaprasza na ołtarz, wszyscy śpiewają „Sto lat”.

Restaurację zamknęłam po trzęsieniu ziemi w Haiti. Wtedy interesy na północnym wybrzeżu padały jeden po drugim. Media w Europie trąbiły, że z Haiti do Dominikany przenosi się epidemia cholery. Ubywało turystów. Przyjeżdżali tylko ci, którzy mieli już wykupione wczasy. Po dwóch tygodniach od trzęsienia w Haiti Cabarete umierało.

Tylko że ja już nie chciałam wracać do Polski. Spodobało mi się tutaj. Bardzo. Zaczęłam więc prowadzić pensjonat dla kitesurferów. Pokój: dwieście dolarów za miesiąc. Warunki dominikańskie, czyli żaden luksus, ale ja takie uwielbiam. Prąd z ulicy tylko przez dwie godziny na dobę. Przez resztę dnia z generatorów. Mój generator to trzydzieści sześć połączonych ze sobą akumulatorów samochodowych. Gdy jedna z klientek podłączyła w pokoju prostownicę do włosów, cały system szlag trafił.

Bo my, Europejczycy, z naszymi zwyczajami kompletnie się w takiej Dominikanie nie odnajdujemy. Zdenerwowała mnie Ewa Drzyzga, gdy zrobiła reportaż o haitańskich matkach sprzedających dzieci. Zdenerwowała, bo nie chciała ich zrozumieć i spojrzała na nie po europejsku. A tam nie ma w zwyczaju wychowywania dzieci do dwudziestego roku życia. Nie ma z dziećmi takich więzi jak w Europie. Dzieciaki często mają wybór: bieda albo oddanie się białemu obcokrajowcowi. I decydują się na to drugie.

Na sprzedawanie ciała w Dominikanie mówi się sponsoring, nie prostytucja. Dziewczyna na tydzień oddaje się białemu człowiekowi, a dzięki temu może dla rodziny zdobyć lodówkę. Inaczej nigdy by się jej nie udało. A dlaczego jeśli Dominikanka widzi białego, to zaraz chce mieć z nim dziecko? Właśnie w trosce o to dziecko: żeby było białe, żeby potem żyło mu się łatwiej.

W dodatku dominikańska kultura jest kulturą dotyku. Kiedy w autobusie siedzą tylko dwie osoby, nowi pasażerowie siadają tuż obok nich. Tu wszyscy się dotykają, głaszczą, poklepują. Wzbudza to mniejsze emocje niż u nas.

Dużo wcześniej następuje też inicjacja seksualna. Nastolatki wolą obcowanie z białymi turystami niż głód. Obrzydliwe jest dopiero to, że biali tę biedę wykorzystują. Nie ma co ukrywać: większość białych samotnych ludzi przyjeżdża do Dominikany po seks.

Powiedział mi jeden Dominikańczyk: – To wy zaczęliście nam płacić za seks. Wy nas tego nauczyliście.

Wróciłam do Polski, ale tęsknię za relacjami takimi jak w Dominikanie. Za ludzkimi odruchami. Zepsuł mi się motocykl. Jadę z nim do mojego mechanika. Naprawia – jak wszyscy w Dominikanie – kamieniem i młotkiem (nie wiem jak, ale zawsze im się to udaje). Pytam: na ile daje mi gwarancję.

– Na dwie godziny.

– Jak to? Tylko tyle?

– Jak dla ciebie. Normalnie daję na godzinę.

Dominikańska kultura jest kulturą dotyku. Kiedy w autobusie siedzą tylko dwie osoby, nowi pasażerowie siadają tuż obok nich. Tu wszyscy się dotykają, głaszczą, poklepują.

Najbardziej boję się policji. Kiedy przejęłam pensjonat, uczulano mnie, by z policją dobrze się ułożyć. Od razu przedstawiono mi miejscowego komendanta. Doradzono, by obiecać mu pokój za darmo. Przyjeżdżał do niego z kobietami. Nawet kiedy miałam turystów, musiałam ich przekwaterować, bo komendant chciał „swój” pokój.

Raz policjanci ukradli mi motocykl. Nikogo to nie zdziwiło. Mówili: no jasne, przecież dzisiaj w policji jest dzień wypłaty.

W dzień wypłaty kradzieży jest najwięcej. Tak policjanci dorabiają sobie do swoich pensji.

Znam dwie Dominikany. Na południu i północy ludzie mają inną mentalność. Na południu: bary, dyskoteki, plaże z cudownym piaskiem; wszystko dla białych i z cenami dla białych. Na północy: osiemdziesiąt procent to analfabeci, bezrobocie, ale za to wspaniali ludzie. Kiedy miałam wypadek motocyklowy, zbiegła się cała wioska. Jedna pani poprawiała mi włosy, dwie przemywały rany, mężczyźni podawali wodę, inni dzwonili na pogotowie.

Tak, mieć wypadek w Dominikanie to naprawdę wielkie przeżycie.

Innym razem postanowiłam zrobić dla znajomych test. Na autostradzie zatrzymałam samochód, włączyłam światła awaryjne. Dziewięć na dziesięć samochodów zatrzymało się, ich kierowcy zaproponowali pomoc. Dziesiątym kierowcą był biały.

Nuncjusza apostolskiego poznałam, gdy prowadziłam restaurację. Przyjechał z trzema innymi księżmi. Też Polakami. W cywilu. Dwaj pracujący w Dominikanie. Trzeci: jakaś szycha z Watykanu. Robili objazdówkę po wyspie. Jak zwykle przygotowaliśmy pierogi. Zamówili piwo. To, że po kilku kuflach jeden z nich prowadził później samochód, wcale mnie nie zdziwiło. W Dominikanie to normalne.

Nawet nie pamiętam, jak przedstawił się Wesołowski. Zwracał się do mnie na „ty”. Ja mówiłam do niego „pan” – przecież był w cywilu. Szybko zostałam upomniana. Zaznaczył, kim jest, wymienił te swoje tytuły i kazał do siebie mówić „Jego Ekscelencjo” czy coś w tym rodzaju. Obróciliśmy to w żart, ale więcej się do niego nie odezwałam. Niemiły gość. Dawał do zrozumienia, kto tu jest panem. Rządził. Widać było, że czuje się na wyspie bardzo swobodnie. To on był niekwestionowanym szefem tej wycieczki.

Dużo opowiadali o seksie i śmiali się z mentalności Dominikańczyków. Wesołowski zupełnie poważnie tłumaczył pozostałym, że każdy człowiek ma nad nosem czuły punkt, który odpowiada za popęd płciowy. W Dominikanie ten gruczoł bardzo się nagrzewa i popęd jest duży. Dlatego Dominikańczycy tak kochają seks. Księża wcale się z tego nie śmiali, kiwali głowami. Wyglądało na to, że tłumaczenie nuncjusza traktowali bardzo poważnie.

Pomyślałam sobie, że facet strasznie się panoszy. Nigdy więcej go nie widziałam.

Księdza Wojciecha znałam lepiej. Robił ze znajomymi off-roady po dominikańskich górach. Czasami ich odwiedzałam i też z nimi jeździłam.

To był człowiek z wielką inicjatywą. Miał ciepłe spojrzenie. Zależało mu, by coś zrobić dla dominikańskich dzieciaków. On je naprawdę wyciągał z biedy. Dawał im pomysł na inne życie. Żałował, że góry w Dominikanie są tak niewykorzystane. Wpadł na pomysł, by uczyć chłopców wspinaczki.

Nikt nie pytał, dlaczego tylko chłopcy. Przecież to były ciężkie wyprawy. A poza tym Dominikance nie przyszłoby do głowy, żeby wspinać się po górach.

Niczego nie podejrzewałam. Dopiero niedawno wspólny znajomy zwrócił mi uwagę, że księdzu odwaliło. Jeździ od rana po Juncalito na quadzie i pozdrawia ludzi ręką. Udaje króla.

Teraz, gdy wszystko wyszło na jaw, czuję się oszukana. Pierwszy raz w życiu miałam kontakt z człowiekiem, który tak bardzo mnie zmylił.

Zrobił nam wszystkim dużą krzywdę. Cała Dominikana nagle znienawidziła polskich księży. Polacy w Dominikanie przestali przyznawać się, że są Polakami. Dziś nie mam czym się chwalić, ale zakładając fundację, wzorowałam się na tym, jak pomagał tamtejszej ludności.

Mówiłam Dominikańczykom: – Prowadzę fundację.

– Jak padre Alberto? – pytali z drwiną.

Pedofilia i narkomania są w Dominikanie tajemnicą poliszynela. Można współżyć z dziećmi, brać narkotyki, wszyscy udają, że tego nie widzą. Dopóki ktoś komuś za coś nie podpadnie. Wtedy wytyka się go palcem:

– To jest pedofil!

– Ten kupuje narkotyki!

Wcale nie zdziwiłabym się, jeśli o pedofilii Alberta wszyscy w Juncalito wiedzieli wcześniej, jednak poskarżyli się dopiero, gdy czymś im podpadł.

Nazywam się Katarzyna Izydorczyk, jestem konsul honorową Republiki Dominikany w Warszawie.

Założyłam fundację Moja Dominikana i Polsko-Dominikańską Izbę Handlową.

6. Motele księdza Jezusa

Jeden z tamtych wieczorów mógł wyglądać tak: on – niewysoki, ciemnoskóry, trochę otyły. W recepcji podaje zmyślone nazwisko. Na przykład José Reyes. Do pokoju wprowadza nastoletnią Mulatkę. Pomieszczenie jest tak małe, że mieści się w nim tylko łóżko. Cerata przykryta jest prześcieradłem. Na prześcieradle dwie poduszki. Na ścianie są trzy włączniki. Po naciśnięciu pierwszego z niewielkiego głośnika sączy się romantyczna muzyka. Po naciśnięciu drugiego na ścianie świeci się czerwone serce. Trzeci włącza mały, podwieszony pod sufitem telewizor, w którym leci hard porno.

Jeśli nie zostaje się na noc, spędza się tam zazwyczaj jedną, dwie godziny. Płatność reguluje się przed wejściem. Na koniec pobytu można wejść pod prysznic, bo mikroskopijne pokoje wyposażone są też w mikroskopijne łazienki.

Po wyjściu obsługa ściąga prześcieradło, przeciera mokrą ścierką ceratę, wyłącza trzy pstryczki, jeśli nie zrobili tego goście. Pokój jest gotowy na kolejne odwiedziny.

Tak to wygląda w wielu krajach Ameryki Łacińskiej. W Dominikanie bywa nawet bardziej luksusowo niż na kontynencie, więc jeden z tamtych wieczorów mógł też wyglądać tak: niewysoki, ciemnoskóry, lekko otyły mężczyzna wjeżdża szarą toyotą hilux bez numerów rejestracyjnych przez różową, rozświetloną neonami bramę. Wychodzi z auta, przedstawia się jako José Reyes, płaci w recepcji, parkuje w garażu, z którego wychodzi bezpośrednio do pomalowanego na łososiowo domku. Wprowadza tam nastoletnią Mulatkę. Rozbierają się. Wchodzą do wanny, w której zmieściłyby się cztery osoby. Po wspólnej kąpieli mężczyzna prowadzi dziewczynkę do mahoniowego łóżka z baldachimem.

Cabaña to po hiszpańsku wiejski domek. W Dominikanie słowo to ma jeszcze jedno znaczenie. To motele miłości, oczywiście pozamałżeńskiej. Stoją przy ruchliwych szosach, odgrodzone wysokimi murami i szczelnie zamykanymi bramami. Łatwo je poznać po nazwach: Księżniczka, Miłość, Ekstaza, Obsesja. Przyciągają krzykliwymi neonami lub billboardami, na których dominują czerwień i róż. Nazywane bywają też: Fabrykami Pieprzenia lub Las Vegas – z powodu liczby neonów, podświetlanych okien, drzwi i ścian.

W Dominikanie większość samochodów ma przyciemniane szyby, można więc wjechać do cabañi, spędzić w niej kilka godzin i wyjechać niezauważonym przez nikogo.

Cabañas zazwyczaj są tanie. Dni, w których trudno znaleźć w nich miejsce, to: walentynki, niemal cały grudzień, Nowy Rok i Dzień Sekretarki, w którym szefowie dziękują swoim pracownicom za ciężką pracę.

Ksiądz zgarnia z łóżka płatki róż, które pokojówka ułożyła w napis Te amo (Kocham cię). Złożone w harmonijkę ręczniki rzuca na fotel. Spadają z nich krwistoczerwone kwiaty hibiskusa. Wraz z Mulatką kładą się pod obrazami z aktami i martwą naturą.

Cabaña, do której zabierał Paulę, Milkę, Alexandrę, Erickę, Yuderkis i inne dziewczyny, znajduje się za miastem, blisko podnóża góry, naprzeciwko hotelu California, na końcu stromego podjazdu. Z centrum Constanzy jedzie się tam kilkanaście minut. Ale moteli było więcej: w Bonao, La Vedze, na wybrzeżu.

Zdejmował tablice rejestracyjne. Mówił: – Jestem takim samym mężczyzną jak inni.

Jadę do Constanzy, by wysłuchać historii księdza Juana Manuela de Jesúsa Moty, do niedawna proboszcza w katedrze św. Piotra. Mówią o nim padre Johnny.

Droga wije się pod górę, powietrze rozrzedza i orzeźwia. Im wyżej, tym zieleń jest soczystsza, kwiaty bardziej kolorowe, ludzie przychylniejsi, wioski spokojniejsze.

Zabudowań jest coraz mniej, coraz więcej kwiatów. Na prawo ciągnie się Kordyliera Centralna: zielone, lekko pofalowane wzgórza, za nimi bardziej strome szczyty. Na billboardzie reklamującym miasto Constanza gromadka dzieci trzyma w rękach paprykę, ziemniaki, cebulę, kapustę, czosnek. To owoce pracy japońskich chłopów, których w połowie XX wieku sprowadził tu Rafael Trujillo, by nauczyli miejscowych rolnictwa. W tle soczyście zielona dolina otoczona górami.

Zatrzymujemy się na drugie śniadanie przy przydrożnej budce, w wiosce Pedregal de Jarabacoa. Przysmak okolicy nazywa się chicharrón de cerdo. To smażone wieprzowe skóry z dodatkiem gruboziarnistej soli, skropione sokiem z kwaśnej pomarańczy. Przygotowują je w gigantycznym kotle, na ogniu, tuż przy ulicy. Podają ze smażonymi bananami. Tłuste kawałki zaskakująco dobrze komponują się z orzeźwiającym owocowym sokiem.

Jedno z najpiękniejszych miast Dominikany leży w zagłębieniu na wysokości ponad tysiąca metrów. Dolina powstała po uderzeniu meteorytu. Otaczają ją urodzajne pola i zielone wzgórza. Drogę do Constanzy wybudowano dopiero pod koniec XIX wieku. Drewniane domy w miasteczku są najbardziej kolorowe w całym kraju, powietrze – bardziej rześkie niż w stolicy. Pola równe, zadbane, wypielęgnowane.

Dziewczyny księdza Jesúsa mają długie czarne włosy, krągłe kształty, większość z nich to Mulatki. Aracelis założyła jaskrawożółtą bluzkę z rękawami wyciętymi na ramionach. Usta pomalowała szminką w kolorze ostrej czerwieni. Na fotografii pozuje zalotnie, siedząc na stole obok gęstego bukietu kwiatów. Paula ma wydatne usta i spory biust. Ubrana w niebieskie spodnie i biało-niebieską bluzkę. Siedzi na betonowej ławce w parku i spogląda wprost na fotografującego. Waleska ma z nich najpełniejsze kształty. Opiera się o burtę łodzi, w tle widać morze. Na zdjęciu napis: „Możliwość realizowania marzeń nadaje życiu sens”.

ERICKA

Parafia Świętego Piotra w Constanzie powstaje tego samego dnia, w którym Ericka leci na operację serca do Stanów Zjednoczonych (2002). Operacja ratuje jej życie. Czuje wdzięczność wobec Boga. Po powrocie jeszcze bardziej zbliża się do Kościoła. Przybywa jej kilka kilogramów, skóra odzyskuje zdrowy kolor. Często bywa w katedrze świętego Piotra. Przyjmuje intencje, przed mszą porządkuje ołtarz, układa kwiaty, przygotowuje młodzież do czytań i sama bierze w nich udział. Coraz częściej widuje się z proboszczem.

Yuderkis, lat dwadzieścia jeden (opowiada dominikańskiej dziennikarce Nereydzie Feliz, która udostępniła mi zapis rozmowy):

– Skończyłam piętnaście lat, moja siostra Ericka miała siedemnaście (był początek sierpnia 2007 roku). To ona wciągnęła mnie do dziecięcego duszpasterstwa, do czytania Pisma Świętego. Z okazji moich urodzin ksiądz zaproponował nam wycieczkę. Rodzice nie mieli nic przeciwko temu. Dlaczego nie mieliby się zgodzić? Przecież miałyśmy jechać z proboszczem. W planie były odwiedziny u jego rodziców w Cotuí.

Nie byliśmy sami. Jechała z nami Paula, rówieśniczka mojej siostry, jej przyjaciółka. A także Willy oraz Peña, niespełna trzydziestoletni, obaj pomocnicy księdza, członkowie kościelnego chóru. Bez Willy’ego i Peñi ksiądz nigdzie się nie ruszał. Po drodze opowiadali sprośne żarty. Ksiądz kazał się im zamknąć. Mówił, że jestem jeszcze dzieckiem. Odpowiedziałam, że wszystko rozumiem, ale mi się to nie podoba. Przestali.

Przy wyjeździe z Constanzy ksiądz zadzwonił do swojej matki, wyjaśnił, że odwiedzi ją ze znajomymi. Ale zamiast do Cotuí dojechaliśmy do Santiago. Wtedy ksiądz oznajmił, że zmienił plany, że jedziemy nad morze, do kurortu, że to niespodzianka na urodziny, które obchodziłam trzy dni wcześniej. Był piątek. Do hotelu Grand Paradise (Wielki Raj) w Puerto Plata dojechaliśmy o osiemnastej.

Ksiądz wynajął pokoje. Do formularza nie wpisał swojego nazwiska. A skoro tak zrobił ksiądz, jasne było dla nas, że też nie możemy używać prawdziwych nazwisk. Zostawiliśmy bagaże w pokojach: mężczyźni w swoim, my w swoim.

Myślę, że moja siostra o wszystkim wiedziała, wszystko było zaplanowane.

Trochę popluskaliśmy się w jacuzzi obok basenu. Piliśmy alkohol. Wszyscy oprócz mojej siostry, bo lekarz jej zabronił. Ja piłam pierwszy raz w życiu. Nagle ksiądz zaczął gładzić mi plecy. Dziwnie się czułam, odsunęłam jego rękę.

Potem poszliśmy na plażę. Peña i Paula zniknęli. Moja siostra była z księdzem.

Dziewczyny księdza Jesúsa mają długie czarne włosy, krągłe kształty, większość z nich to Mulatki.

Poszliśmy na dyskotekę. Nie chciałam tańczyć. Na plaży skaleczyłam się w nogę i strasznie mnie bolało. Chciałam spać. Ksiądz stwierdził, że też jest zmęczony i wraca ze mną. Nie miałam klucza, więc zabrał mnie do swojego pokoju. Położyłam się na jednym łóżku, on na drugim. Po chwili spytał, czy przyjdę do niego. Powiedziałam, że nie.

Obudziłam się około trzeciej nad ranem, kiedy pozostali wrócili. Siostra zabrała mnie do naszego pokoju.

Rano poszłyśmy na śniadanie. Ksiądz już zjadł, William i Peña pili w barze przy plaży. Wróciłam z Paulą do pokoju. Spytała, czy nie zauważyłam czegoś dziwnego w zachowaniu księdza. Odpowiedziałam, że tak, że dotykał mnie w jacuzzi, że proponował wspólne spanie, nie wiem po co. A ona na to, że też jej to proponował. Było to w naszym pokoju. Nie zgodziła się, uciekła do łazienki, zamknęła się tam. Wtedy ksiądz zaczął się masturbować. Próbował wyważyć drzwi, ale mu się nie udało. Paula opowiadała, że zachowywał się jak szalony. Nigdy wcześniej nie widziała spermy. Spytała mnie, czy chcę zobaczyć ręcznik, którym wycierała ją z podłogi. Powiedziałam, że nie ma mowy.

Chciałyśmy opowiedzieć mojej siostrze o tym, co się zdarzyło. Tylko nie miałyśmy okazji. W drodze powrotnej ksiądz był dla nas bardzo miły, ale nawet nie pozwolił się zatrzymać, żebyśmy mogły pójść do toalety. Przepraszał mnie: chciał dla mnie dobrze, a nie wiedział, że mi się to nie spodoba.

Trzy dni później znalazłam w telefonie siostry wiadomość od księdza: Chcę znów poczuć twoje ciało... Wtedy zdałam sobie sprawę, że wtedy byli razem.

Innym razem, w sobotni wieczór, kiedy wychodziłam z kościoła, zadzwonił do mnie. Mówił, że ładnie mi w kręconych rozpuszczonych włosach. Prosił, bym pozwoliła mu, żeby mnie kochał. Nie chciałam.

W niedzielę w telefonie siostry odkryłam kolejną wiadomość – to był jej esemes do księdza: Następnym razem, gdy będziemy się kochać, zróbmy to na krześle, mój piękny Czarnuchu. W piątek ksiądz powiedział mi: – Podobno widziałaś tego esemesa. Chcę, żebyś wiedziała, że to nie była wiadomość wysyłana do mnie, nigdy nie widziałem tej wiadomości, nigdy do mnie nie dotarła. Zapewniam cię, że nie przyjechałem do Constanzy, by szukać przygód z kobietami. Gdybym chciał to robić, pojechałbym do Stanów Zjednoczonych albo Portoryko. Przyjechałem tu, aby pracować. Stworzyłem centrum dla matek, tę parafię, wszystkie kaplice, które znasz. Odpowiedziałam: – Nie interesuje mnie, co ksiądz mówi, wiem dobrze, co widzę. I poszłam sobie. To samo ksiądz powtórzył podczas mszy: – Nie przyjechałem do Constanzy szukać kobiet...

DILENIA, MATKA ERICKI I YUDERKIS:

– Traktowaliśmy go jak członka naszej rodziny. Byliśmy przyjaciółmi, kochaliśmy go. Często nas odwiedzał, a dziewczynki zabierał na wycieczki. Ludzie mówili mi, co się dzieje, a ja stawałam w jego obronie („Listín Diario”).

ALEXANDRA, LAT DWADZIEŚCIA JEDEN, JEDNA Z OFIAR, ZEZNAJE W PROKURATURZE:

– W kościele byłam lektorką. Pewnej niedzieli proboszcz zaprosił mnie na mszę do innego miasta, do Bonao. Miałam tam czytać podczas nabożeństwa. Pojechaliśmy. Ale krótko przed dziewiętnastą oznajmił, że msza odwołana. Zamiast tego pojechaliśmy do motelu. Poszliśmy na basen. Kąpaliśmy się bieliźnie, przecież nie miałam stroju kąpielowego. W nocy przyszedł do mojego łóżka i zaczął mnie obmacywać. Uciekłam.

Potem kontynuował swoje bajki o mszach. Kiedy odmawiałam wyjazdów, przychodził do mojej matki. Mama była dumna, że księdzu tak zależy na mojej pomocy, więc wypychała mnie na te msze. Jednego razu pojechaliśmy większą grupą do motelu w Puerto Plata. Znów odmówiłam seksu. Zdenerwował się, zostawił nas samych i odjechał.

Dzień przed moimi szesnastymi urodzinami zaprosił mnie na kolację. Jechali też Willy, Peña, Raysa, moja siostra Esmailyn. Zamiast na kolację dojechaliśmy do motelu. Poił mnie rumem, aż moja siostra zapytała, dlaczego próbuje mnie upić. Zaprowadził mnie do pokoju, uwiódł. Po trzech godzinach wyjechaliśmy z motelu.

Od tamtego czasu wyjeżdżałam z księdzem regularnie do różnych miejsc, prawie co tydzień. Takie wyjazdy i relacje seksualne, w grupach i w parach, powtarzały się do 2010 roku. Na pewno mieliśmy ponad sto stosunków. Oferował mi pieniądze. Nie przyjmowałam. Proponował nawet kupno domu. Nie chciałam przyjąć. Za to mojej matce zafundował aluminiowe rolety do okien. Przez Willy’ego wysłał mi pięć tysięcy peso. Zwróciłam mu je. Potem przy różnych okazjach urządzał mi sceny, znęcał się psychicznie. Szeptano w mojej dzielnicy, że ksiądz zadaje się z jakąś nieletnią. Pytano mnie o to. Byłam już tym zmęczona. Związałam się z jednym chłopakiem. Wkurzył się, kiedy opowiedziałam mu o księdzu. Poszedł do niego, pobili się, ksiądz groził mu śmiercią.

JOSÉ, OJCIEC ALEXANDRY:

– Ufaliśmy mu bezgranicznie. Do głowy nie przychodziły mi takie rzeczy. Córka pomaga w kościele od dwunastego roku życia. Czasem proboszcz mi mówił: Josésito, powiedz swojej dziewczynce, że dzisiaj będzie czytać na mszy albo że w niedzielę jedziemy na rekolekcje. Bzdura, nie było żadnych rekolekcji („Listín Diario”).

ALE WIĘKSZOŚĆ LUDZI W MIASTECZKU MÓWI MI, ŻE:

– To wszystko nieprawda. Ksiądz Johnny to dobry człowiek. Całe swoje życie poświęca parafii. To duchowny z krwi i kości. Pomaga głodnym, buduje domy dla potrzebujących, biednym dzieciom rozdaje maskotki. Stworzył nowe parafie, wybudował kaplice, otworzył centra kształcenia. To wstrętne, że tak mu odpłacają za wspaniałe rzeczy, które zrobił.

JUAN MANUEL DE JESUS MOTA, KSIADZ JOHNNY:

Gdy o sprawie zaczyna robić się głośno, we wtorek niespodziewanie mówi z ambony: – W środę wygłoszę ostatnie kazanie dla wiernych w Constanzie.

Ofiary i wspierające je organizacje boją się, że duchowny zamierza uciec. Natychmiast zawiadamiają prokuraturę. Ksiądz zapada się pod ziemię.

GAZETA „EL CARIBE”:

Juana María Castillo z Ministerstwa do spraw Kobiet wyznaje, że płakała, słuchając relacji ofiar.

JUANA MARIA CASTILLO, PRAWNICZKA, PRZEDSTAWICIELKA MINISTERSTWA DO SPRAW KOBIET, ODDZIAŁ W CONSTANZIE:

– Nie macie w Polsce Ministerstwa do spraw Kobiet? To dziwne, myślałam, że wszędzie są. Pewnie dlatego, że w Europie kobiety traktuje się na równi z mężczyznami. Takie ministerstwo im niepotrzebne. Tutaj to co innego. Kiedy widziałam, ilu mieszkańców miasta broni księdza, powiedziałam: „O kurczę, nie ma w tym kraju wsparcia dla kobiet”.

Mamy zeznania pięciu ofiar, które opowiedziały też o pozostałych. Ale one nie chcą mówić, boją się. Wcale się nie dziwię. To mała społeczność. O tym, że ksiądz Johnny współżyje z nieletnimi, szeptano na ulicach od dawna. Głośno nie rozmawiał nikt.

Kiedy zaczęłam badać tę sprawę, rozpoczął się koszmar. Miałam dziwne telefony. Nie wiem, od kogo. Mówili, że dzwonią w imieniu Kościoła. Próbowali mnie nastraszyć, zniechęcić do śledztwa. Nie było miło słuchać takich rzeczy, tym bardziej że jestem katoliczką, a moja rodzina jest bardzo religijna. Długo żyłam w atmosferze terroru. Bałam się wychodzić z domu. Zamartwiała się o mnie matka, zamartwiał mąż. Ale ja wierzę w Boga. Wierzę, że Bóg w sprawie księdza będzie sprawiedliwy.

GAZETA „HOY”:

Padre Johnny wydawał mnóstwo pieniędzy na podróże, imprezy i wizyty w motelach z co najmniej jedenastoma nieletnimi – wynika z zeznań świadków. Mogło to trwać nawet dwanaście lat. Oskarża się go również o defraudowanie pieniędzy z datków. Rozdawał je nieletnim, by je uwieść, i inwestował w fikcyjną fundację w Portoryko.

Młode dziewczyny działały w kościołach, kaplicach i grupach młodzieżowych, którymi kierował ksiądz. Jest też zeznanie mówiące o tym, że współżył jednocześnie ze swoją kucharką i jej córką, odkąd ta skończyła dwanaście lat. Przypuszcza się, że zwolnił kościelną, której się to nie podobało.

ANA, WŁAŚCICIELKA MODNEJ RESTAURACJI W CONSTANZIE, W KTÓREJ BYWAŁ KSIĄDZ JOHNNY:

(po czterdziestce, krząta się między zapleczem a salą restauracyjną; specjalnością lokalu jest jagnięcina z pieca)

– Przychodził z innymi księżmi: kulturalny, grzeczny, uśmiechnięty. Czasem grywali tu w domino. Trudno uwierzyć w opowieści tych dziewczyn. Ale czemu miałyby zmyślać? Ludzie potem różnie gadali, ale ja się nie odzywałam. Niech wszystko rozsądzi Bóg. Tylko Bóg wie, jak było. Nawet w wyroki naszego sądu nie uwierzę.

EDWIN QUIROZ CRUZ, DZIENNIKARZ TELEWIZYJNY Z CONSTANZY:

(w jego niewielkim gabinecie stoi duży telewizor i sprzęt do nagrywania programów, stosy książek, głównie o tematyce politycznej, na ścianie dyplomy i odznaczenia, między innymi Złoty Mikrofon Dominikany; żona za ścianą usypia kilkumiesięczne dziecko)

– Większość z tych dziewczyn to córki samotnych matek, z ubogich rodzin, przecież cała parafia Świętego Piotra obejmuje biedne części miasta. Łatwo nimi manipulować. Ludzie wolą milczeć, nie angażować się, jeśli jakaś sprawa dotyka Kościoła. Też pochodzę z religijnej rodziny. Mama wielokrotnie prosiła mnie, bym zostawił tę sprawę. Ludzie są tu fanatycznie religijni. Będą, choćby nie wiem co, bronić księdza. I wywierać presję na innych, by robili to samo. Mają wręcz patologiczną odporność na przestępstwa popełniane przez duchownych.

ANTONIO CAMILO GONZÁLEZ, BISKUP DIECEZJI LA VEGA:

– My, chrześcijanie, musimy być gotowi na powiedzenie „przepraszam”. Kościół codziennie zaprasza nas do przepraszania Boga i bliźnich za nasze grzechy. Dlatego prosimy o wybaczenie ofiary, ich rodziny, całe społeczeństwo...

KSIĄDZ JOHNNY:

Zapewnia, że nie zamierza uciekać z kraju, i prosi parafian o modlitwę.

Na YouTuba wrzuca film ze swoją wypowiedzią:

– Naprawdę nie wiem, kim są osoby, które mnie oskarżają. Jeśli mi to udowodnią, poniosę konsekwencje. Ale jeśli to wszystko okaże się kłamstwem, to oni za to zapłacą. Niech więc przedstawią dowody. W mediach osądzili mnie, jakbym był naprawdę winny tych wszystkich czynów, i już mnie potępili. Zobaczymy, co będzie, jestem spokojny.

Katedra świętego Piotra to ładny kościół pomalowany na żółto, otoczony biednymi chatkami. Niektóre są murowane, inne drewniane. Wystarczy wejść w boczną uliczkę, by znaleźć się w miejscach przypominających slumsy. Juan Manuel de Jesús jest tu księdzem od 2002 roku.

Jego związek z chorą na serce Ericką trwa dwa lata. Powtarza dziewczynie, by nie rozmawiała o tym ani z rodziną, ani ze znajomymi z kościoła. Ericka chce zerwać z księdzem. Kiedy proboszcz wyjeżdża na wakacje do Portoryko, postanawia znaleźć sobie narzeczonego. Zachodzi z nim w ciążę, choć lekarze powtarzali, że jej serce ciąży nie wytrzyma. Umiera w ósmym miesiącu. Nie daje się uratować też dziecka.

Yuderkis nie może otrząsnąć się po śmierci siostry. Ciężarem jest dla niej świadomość, że kiedyś żyła z księdzem. I że ksiądz molestował także inne nastolatki. Postanawia na niego donieść. Zeznawać decydują się też inne dziewczyny.

Dziennikarka Nereyda Feliz twierdzi, że istniało nagranie, na którym ksiądz Johnny uprawia seks z jedną ze swoich ofiar. Miała je w swojej komórce Rubia. Tak nazywają żonę chórzysty Peñi. Podobno ksiądz pojechał do niej z pistoletem, odebrał telefon, spalił kartę z nagraniem.

Wojsko zawiesza księdza Johnny’ego w pełnieniu funkcji kapelana 6. Batalionu Piechoty Armii Dominikańskiej i odbiera mu broń. Zawiesza go też archidiecezja. Luty 2014 roku. Sąd w Constanzy nakłada na księdza Jesúsa siedemdziesiąt tysięcy peso kaucji i zakazuje mu opuszczać miasto.

Minął rok, ale sprawa wciąż nie doczekała się wyjaśnienia. Ofiary Johnny’ego nadal dostają pogróżki. Ludzie opowiadają, że dla pieniędzy chcą pogrążyć Kościół. Ich prawnik Félix Portes opowiada mediom, że księdza wspiera aż pięciu adwokatów. Żali się, że prokuratura nie poświęca tej sprawie tyle uwagi co śledztwom w sprawie polskich duchownych. Boi się, że dojdzie do matactw.

Proboszcz czeka na proces. Zakłada profil na Facebooku, na którym dowodzi swojej niewinności. Polubiło go czterysta osiemnaście osób.

7. Tiempito

W kwietniu 2014 roku list adresowany do papieża Franciszka podpisują tysiąc osiemset trzy osoby. Przypominają w nim, że w ciągu ostatniej dekady co najmniej siedmiu księży w Dominikanie oskarżono o pedofilię. To denerwujące, że lokalne władze kościelne chronią sprawców tych czynów, zamiast ułatwić sądom ich zbadanie i ukaranie winnych – piszą. Proszą papieża Franciszka o ukrócenie nieludzkiej i niesprawiedliwej polityki Watykanu oraz wydanie nuncjusza apostolskiego krajowi, na terenie którego popełnił przestępstwa. Przypominają, że wykorzystywanie nieletnich to nie tylko występek kanoniczny, lecz przede wszystkim naruszenie świeckiego prawa karnego.

Papież Franciszek spieszy się z odpowiedzią. Już wcześniej przysłał do Dominikany nowego nuncjusza. To Nigeryjczyk Jude Thaddeus Okolo. Za jego pośrednictwem wysłał też zapewnienie, że ofiary grzechów popełnianych przez mężczyzn i kobiety Kościoła będą zawsze chronione i wspierane. A sprawiedliwości stanie się zadość. Zapewnia też, że się za ofiary duchownych pedofilów modli.

Zupełnie nie w stylu poprzedników już tydzień po nadaniu listu, podczas audiencji dla delegacji Międzynarodowego Katolickiego Biura do spraw Dzieci, zapewnia: – Czuję się w obowiązku, by poprosić o przebaczenie za zło, które wyrządzili niektórzy księża, za seksualne wykorzystywanie dzieci.

Zapewnia, że w podejściu do pedofilii w Kościele i karaniu za nią nie będzie „żadnego kroku wstecz”.

W maju Papieska Komisja do spraw Ochrony Nieletnich, powołana przez papieża Franciszka, oświadcza, że niewystarczająca troska o ofiary i zaniedbania przyniosły katastrofalne skutki.

Krótko potem Komitet ONZ do spraw Zapobiegania Torturom apeluje do Watykanu o natychmiastowe i bezstronne śledztwo w sprawie podejrzanego o pedofilię byłego nuncjusza Wesołowskiego.

Tymczasem Watykanowi powodów do wstydu dostarczają kolejni purpuraci. W tych samych dniach prasa na całym świecie rozpisuje się o Tarcisio Bertonem, sekretarzu stanu papieża Benedykta XVI, nazywanym często wicepapieżem. Dotąd znany był „tylko” z czerwonego ferrari, ogromnego apartamentu z trzema zakonnicami do posługi i łamania karier innym duchownym. Niemieckie media dodały do tego piętnaście milionów euro, które miał wyprowadzić z Banku Watykańskiego.

Franciszek na pokładzie samolotu, w drodze z Tel Awiwu do Rzymu, mówi dziennikarzom: – Ksiądz powinien prowadzić chłopca bądź dziewczynkę do świętości. Dziecko mu ufa. A on zamiast prowadzić do świętości, wykorzystuje je. To coś niesłychanie poważnego. To tak, jakby odprawić czarną mszę[55].

Potem, podczas jednego z jesiennych kazań, Franciszek przypomina, że styl życia kapłana musi być skromny i nienaganny. Upomina, że temu, kto sieje zgorszenie, lepiej, by „kamień młyński zawieszono u szyi i wrzucono go w morze”[56].

Następnie spotyka się z sędziami Watykanu, którzy zajmują się sprawą nuncjusza Wesołowskiego, i – to rzecz bez precedensu w historii Watykanu – z prokuratorem generalnym Dominikany Franciskiem Rodríguezem Brito. Zachęca oba wymiary sprawiedliwości: Watykanu i Dominikany do współpracy w dojściu do prawdy.

Mam wiele pytań. Do kardynała Nicolása de Jesúsa Lópeza Rodrígueza, głowy dominikańskiego Kościoła, a jednocześnie generała sił zbrojnych, którego konkordat z czasów Trujilla czyni jedną z najważniejszych osób w państwie.

Nie znajduje dla mnie czasu, choć w jego sekretariacie zapewniają, że kardynał chętnie odpowie na pytania. Odpowiedzi nie dostałem do dziś.

Podobnie jak Rodríguez czasu dla mnie nie ma zajęty akurat kanonizacją Jana Pawła II kardynał Stanisław Dziwisz. Chcę porozmawiać o nuncjuszu Wesołowskim i księdzu G., bo obaj wywodzą się z archidiecezji krakowskiej, której Dziwisz jest metropolitą.

Z Krakowa dociera do mnie mail rzecznika prasowego arcybiskupa:

Szanowny Panie Redaktorze,

ksiądz G. jest księdzem zakonnym z zakonu Michalitów. Trzeba więc rozmawiać z przedstawicielem Michalitów. Natomiast arcybiskup Wesołowski jest dyplomatą watykańskim i podlega Rzymowi. Z tej racji w tamtym kierunku należy kierować swoje kroki. Rozmowa z Ks. Kardynałem nie jest realna z powodu przygotowań do kanonizacji.

Pozdrawiam

Ks. dr Robert Nęcek

Rodzina i argentyńscy współpracownicy papieża Franciszka mają dla mnie mnóstwo czasu. Kilka miesięcy przed wylotem do Dominikany odwiedzam ich w Argentynie. María Elena Bergoglio pokazuje mi listy od brata. Wśród nich jeden wysłany z nowicjatu w Santiago de Chile ponad pół wieku temu.

Papież Franciszek przypomina, że styl życia kapłana musi być skromny i nienaganny. Upomina, że temu, kto sieje zgorszenie, lepiej by „kamień młyński zawieszono u szyi i wrzucono go w morze”.

Rok 1960, Jorge pisze: Uczę tutaj religii w trzeciej i czwartej klasie. Te dzieci są takie biedne, niektóre nie mają nawet butów. Często nie mają co jeść, a zimą marzną. Nie zdajesz sobie sprawy, jak to jest, bo zawsze miałaś czym napełnić żołądek, a kiedy było ci zimno, siadałaś przy piecyku. Piszę ci to, żebyś zdawała sobie z tego sprawę. Bo kiedy ty się cieszysz, wiele dzieci płacze. Kiedy siadasz do stołu, inne dzieci nie mają nawet kawałka chleba, a kiedy pada i zimno, mieszkają w barakach i nawet nie mają czym się okryć. Powiedziała mi jedna staruszka: „Ojczulku, gdybym zdobyła jakiś koc, jak dobrze by mi się wtedy żyło, bo teraz całą noc marznę”. A najgorsze jest to, że oni nie znają Jezusa. Nie znają, bo nie ma kto im o nim powiedzieć. Rozumiesz teraz, dlaczego uważam, że na świecie brakuje świętych?

Slums Isla Maciel (Wyspa Maciel) na peryferiach Buenos Aires. Hiszpan Paco Olveira, jedyny pracujący tu ksiądz, nie boi się przyjąć homoseksualistki na wolontariuszkę, koleguje się z transseksualistami. Kiedy policja niesłusznie aresztuje ludzi z dzielnicy, idzie się o nich wykłócać, wyciąga ich zza krat.

– Zadzwonił kiedyś: „Tu Jorge”. Myślałem, że ktoś sobie żartuje, i się rozłączyłem. Zadzwonił jeszcze raz: „To naprawdę ja, kardynał”. Kiedy tu bywał, pytał mnie: „Co za awanturę znowu szykujesz?”. Bo ja jestem księdzem awanturnikiem.

Jak śmieszne są niektóre reguły naszego Kościoła. Na przykład, że papież nie powinien myć nóg kobietom w Wielki Czwartek. Oburzali się za to na Bergoglia. Czasami jest mi wstyd, że jestem księdzem.

Moim zadaniem jako księdza jest zejście z krzyża i pomaganie. Tak jak robił Jezus. Tutaj można żyć z biednymi, dzielić z nimi smutki i radości. W Hiszpanii takich dzielnic nie ma. Dlatego się przeprowadziłem. Chciałem się opiekować chorymi, najlepiej w jakimś szpitalu. Powiedziałem o tym arcybiskupowi Buenos Aires. Od Bergoglia usłyszałem, że właśnie umarł ksiądz w Isla Maciel. I że to idealne miejsce dla mnie.

Ten dom to nie pałac: jeden pokój, kilkanaście metrów kwadratowych, jest salonem, biurem i kuchnią jednocześnie. Ale jest o wiele lepszy od innych w dzielnicy. Kiedy tu przyjechałem, kupiłem zrujnowane mieszkanie, takie jak inne. Gdyby to zależało od Bergoglia, pewnie nie miałby nic przeciwko temu. Ale biskup diecezji nie pozwolił mi się przeprowadzić. Dlaczego? Taka mentalność. A mnie za każdym razem boli, gdy przychodzi ktoś z dzielnicy i zachwyca się: „Jaki piękny ma ksiądz dom”. Jeśli zdecydowałem się być z biednymi, uważam, że powinienem żyć tak samo jak oni.

Już po moim wyjeździe ksiądz Paco Olveira przekazuje przez znajomego wiadomość dla papieża. Pisze: Kochany Ojcze Franciszku, drogi Jorge, nie chcę zabierać Ci czasu, ale chciałbym Ci podziękować. Jestem w Isla Maciel, ponieważ to Ty, Ojcze, zaryzykowałeś i postawiłeś na mnie, chociaż nie miałeś ku temu żadnych powodów. Wręcz przeciwnie, dobrze przecież wiedziałeś, że byłem księdzem bardziej znanym ze swoich występków niż ze swoich dokonań. Cały świat jest pełen nadziei. Jak zawsze modlę się w intencji Ojca. Potrzebujemy innego Kościoła, III Soboru Watykańskiego i abyśmy my, księża, mogli się żenić (któż by przypuszczał, że będę miał tyle odwagi, aby powiedzieć to papieżowi). Niech Ojciec na siebie uważa, bo bardzo go potrzebujemy, Paco.

Wkrótce przychodzi do niego e-mail. Na prośbę papieża wysyła go sekretarz Franciszka ksiądz Fábian Pedacchio. Drogi bracie Paco, nie wyobrażasz sobie nawet, jaką radość sprawiłeś mi swoim listem. Dziękuję. Cieszę się, że nadal pracujesz z entuzjazmem i energią. Przy okazji chciałbym Ci podziękować za świadectwo męstwa, które dajesz (no cóż, czasami przesadzasz z tą odwagą, ale to też jest dobre). Proszę, nie zapomnij się za mnie modlić. Wspominam cię z braterską miłością. Niech Cię błogosławi Jezus i niechaj Święta Dziewica ma Cię w opiece, Franciszek.

W kwietniu 2014 roku wysyłam pytania do Prokuratury Generalnej Republiki Dominikany: chcę wiedzieć, jak zakończyło się śledztwo w Mieście Dzieci, katolickim przytułku w San Rafael de Yuma. Minęła dekada, a nadal nikt nie wie, jak wyglądała prawda o pierwszym skandalu pedofilskim, który wstrząsnął Dominikaną. Co się stało z podejrzanymi księżmi?

Noemi Herrera z biura prasowego prokuratury prosi, abym dał jej trochę tiempito („czasiku”) na znalezienie tych informacji. Dopominam się o nie przez wiele kolejnych miesięcy – nie doczekam się.

8. Miasto Dzieci

O dwudziestej trzeciej w pawilonie Wietnam dwa gangi rozpoczynają bitwę. Nie wiadomo, skąd mają noże i broń. Ktoś podpala łóżka.

Jest noc z niedzieli na poniedziałek. Nie reaguje straż pożarna, chociaż jej posterunek znajduje się tuż obok więzienia. Strażnicy próbują otworzyć główne kraty, ale zamek się zacina. Nie udaje się ewakuować więźniów.

W południe 7 marca 2005 roku ciała czekają na identyfikację w szpitalu Nuestra Señora de la Altagracia. Media podają, że liczba ofiar przekroczyła sto trzydzieści. Jedni podejrzewają, że podpalenie więzienia w Higüey ma związek z przybywającymi tam Portorykańczykami zamieszanymi w przemyt kokainy. Inni, że z dwoma byłymi pracownikami katolickiego sierocińca, Miasta Dzieci Świętego Franciszka Ksawerego w San Rafael de Yuma.

O tym, co działo się w Yumie, niedaleko turystycznego raju Punta Cana, jako pierwsza pisze Edith Febles. Wtedy była młodą dziennikarką gazety „El Caribe”, teraz jest jedną z gwiazd telewizyjnych Wiadomości SIN.

– Pojechałam tam, a potem bardzo długo wracałam do normalnego życia – opowiada mi i wręcza kopie swoich tekstów sprzed lat. Przekazuje kontakty. Jadę do San Rafael de Yuma, na południowo--wschodnim krańcu wyspy. W połowie drogi mijam zieloną dolinę, w której Amerykanie kręcili kiedyś „Rambo”. Głupia myśl: szkoda, że nie było go w Yumie, gdy gwałcono tam dzieci.

Afera w skrócie.

W 2000 roku pięćdziesięciosiedmioletni diakon Rigoberto de Jesús Padial i jego żona, obywatele amerykańscy pochodzenia kubańskiego, zakładają w Yumie sierociniec. Mieszkają w nim. Jego dzieci nazywają wujkiem Rigo, ją – ciocią Margaritą. Dwa lata później duchowny donosi władzom, że jedna z pracownic, pochodząca z Haiti pięćdziesięciotrzyletnia kucharka, molestowała seksualnie co najmniej dziewięcioro dzieci.

Sąd skazuje ją na piętnaście lat więzienia.

Nikt w Dominikanie o tym nie słyszy, media nie interesują się sprawą.

Na początku 2004 roku Padial znów jedzie do prokuratury. Oskarża o molestowanie dzieci kolejnych podwładnych: kierowcę, kucharki, opiekunów, a nawet starsze małżeństwo, które mieszka w sąsiedztwie.

Z zeznań diakona:

Siedzieliśmy w gabinecie, gdy weszły cztery dziewczynki i o wszystkim nam opowiedziały. Że pracownice je rozbierały i kazały uprawiać seks oralny między sobą. Że wieczorami opiekunowie puszczali filmy pornograficzne, dotykali dziewczynki i też zmuszali do seksu oralnego. Że mąż jednej z pracownic sześcioletniemu chłopcu kazał to robić z suką. Pies należał do sąsiadów i wabił się Lassie.

Najstarsze z wykorzystywanych dzieci ma jedenaście lat. Najmłodsze – trzy. Próbują opisać śledczym, co się z nimi działo, choć brakuje im słów. Penisa nazywają „tą rzeczą”, seks – „robieniem tego”, orgie – „wagabunderią”. Wszystkie opowiadają, że pracownice sierocińca zarabiały na sprzedawaniu mężczyznom ciał swoich podopiecznych.

Dziewczynki opowiadają o seksie grupowym i o mężczyznach, którzy zjawiają się w Mieście Dzieci. Mówią, że nie znają ich nazwisk, ale bez trudu by ich rozpoznały. Jedna z nich wspomina, że wśród nich był ksiądz.

Nie wiadomo, dlaczego nie interesuje to śledczych. Ograniczają się jedynie do przesłuchania pracowników sierocińca. Nie badają mnóstwa zdarzeń, o których opowiadają dzieci. Podobno prokurator mówi: „Jeśli mielibyśmy aresztować wszystkich podejrzanych, trzeba by zatrzymać pół Yumy”.

Z czasem dziewczynki zaczynają opowiadać o satanistycznych obrzędach i orgiach, do udziału w których zmuszano je siłą albo odurzano sokiem z manioku. „Celebrować” mieli je dwaj księża. Mówią, że były świadkami zabijania ludzi. Piętnastolatka opowiada, że trzymała w rękach ludzkie serce.

Gdzie kończy się prawda, a gdzie zaczyna konfabulacja? Śledczy nie zadają tych pytań. Twierdzą, że „wszystko wskazuje na to, że dziewczynki nie są skłonne do kłamstw i mówią prawdę”. Latem uznają, że mają dość dowodów, by oskarżyć siedmioro z dziewięciorga podejrzanych. Troje trafia do więzienia w Higüey. Dwoje z nich niecały rok później zginie w pożarze.

– Spokojnie tu – zagajam do sprzedawcy w sklepie ze wszystkim, który stoi przy rynku w San Rafael de Yuma.

– Spokojnie. Tak cicho, że tylko się położyć i zaraz człowiek zasypia.

Do placu prowadzi dwupasmowa aleja Wolności. Rzadko widać na niej samochody. Ludzie spacerują jej środkiem.

– Czarnulko, chcesz, żebym ci wjechał w tyłek? – taksówkarz, który wozi mnie po okolicy, wychyla się przez okno. Dziewczyna uśmiecha się i nadal idzie środkiem drogi.

Miasto ma czterdzieści pięć tysięcy mieszkańców. Na placu stoi kilka mototaksówek. Kierowcy nudzą się, czoła opierają na kierownicach. Kościół pod wezwaniem świętego Rafała Archanioła jest jednym z nielicznych murowanych budynków na placu i jedynym pomalowanym na biało. Pozostałe drewniane domki są jaskrawożółte, czerwone, różowe, pomarańczowe. Ziemia jest śliska od wilgoci i od porastającego ją mchu. Stąpam ostrożnie.

Rynek jest martwy oprócz stoiska z ciuchami z drugiej ręki. Zbiegły się do niego chyba wszystkie kobiety z okolicy. Również Antonia z Yumskiej Federacji Kobiet Wiejskich. – Do przytułku przyjeżdżały nie sieroty, ale dzieciaki z biednych domów, których rodziców nie stać było na ich utrzymanie – opowiada. – Z całego kraju, stąd nie mieli żadnego dziecka. Wozili je tylko do szkoły i do kościoła. Tam i z powrotem. Żadnego kontaktu z ludźmi tutaj. Aż nagle Yuma stała się centrum świata. Pisały o nas gazety, w telewizji gadali o pueblo de los violadores, miasteczku gwałcicieli. A przecież my zupełnie nie zdawaliśmy sobie sprawy z tego, co tam się dzieje. Przytułkiem zarządzali ludzie Kościoła. Ufaliśmy im.

Budynki po Mieście Dzieci stoją kilometr za miastem, kilkaset metrów za klubem jeździeckim Piorun. Kobiety z Yumy twierdzą, że nikt tam nie chodzi. Ze strachu. Kręcę się wokół pół godziny, w tym czasie szosą przejeżdża tylko ciężarówka, pick-up i staruszek na motorowerze obładowany towarami. Odpadła część tablicy informującej, co znajdowało się za bramą zamkniętą na przerdzewiałą kłódkę. W oddali widzę żółte zabudowania. Otoczone iglakami, palmami i różowymi kwiatami. Miejscowi nazywają je koralikami świętej Rity. Rolety spuszczone, okna zakratowane, mury zawilgocone, droga dojazdowa przykryta wyschniętymi łodygami palm. Zupełnie inny obraz niż na zdjęciu w gazecie sprzed dekady: wtedy sierociniec otaczał wypielęgnowany ogród.

Dzień po opublikowaniu w „El Caribe” pierwszego tekstu o sierocińcu mieszkańcy miasta nabierają wody w usta. Z dziennikarzami nie rozmawia też nikt z oskarżonych. Adwokat jednego z nich umawia się z Edith Febles, ale anuluje spotkanie. Kontaktował się z kilkoma księżmi. Doradzili mu, by dziennikarzy omijał z daleka.

Jednak Nicanor Peña, biskup diecezji Nuestra Señora de la Altagracia, w dniu publikacji pierwszego artykułu nagle przerywa zagraniczną podróż, wraca do kraju i zwołuje konferencję prasową. Zapewnia o uczciwości diakona Padiala. Twierdzi, że szef sierocińca nie ponosi winy za to, co się w nim działo. – Macie w domu opiekunkę, zostawiacie jej córkę, dzieje się coś złego. To przecież nie wasza wina.

Podczas konferencji prasowej biskupowi towarzyszy prokurator Lucas Pérez . Zapewnia, że w gronie podejrzanych nie ma księży.

W dniach, w których ukazują się artykuły, Padiala i jego żony nie ma w Dominikanie. Kiedy zaczęło się śledztwo, zamknęli sierociniec i wyjechali do Miami. Biskup Nicanor Peña zapewnia, że za jego zgodą.

Mijają dwa dni od pierwszej publikacji. Podejrzani zaczynają się bronić.

D.M., kucharka, lat pięćdziesiąt trzy, skazana na piętnaście lat więzienia: – Nikt nie chciał mnie słuchać. Słuchali tylko diakona.

Y.C., lat dwadzieścia siedem, kucharka, troje dzieci: – Mój mąż był tam tylko kierowcą, my nic nie wiemy. Diakon chce nas zniszczyć, całą moją rodzinę: męża, rodziców, teściową.

Z czasem dziewczynki zaczynają opowiadać o satanistycznych obrzędach i orgiach, do udziału w których zmuszano je siłą albo odurzano sokiem z manioku.

V.P., lat pięćdziesiąt sześć, rolnik: – Te dzieciaki kłamią. A jeszcze bardziej kłamią, gdy rozdmuchuje się całą sprawę. Ja nigdy nie dotknąłem żadnej z tych dziewczynek.

Andrés Mota Álvarez, adwokat: – Współwinny jest Kościół. Powinien zainteresować się problemem, gdy ujawniono go po raz pierwszy, w 2002 roku. Jak mogło dochodzić do takich zdarzeń, skoro diakoni spali w sierocińcu i pracownice nigdy nie zostawały w nim same?

Tydzień po pierwszej publikacji nuncjusz apostolski Timothy Broglio, Amerykanin, wzywa, by za wszelką cenę ukarać winnych.

Sąd wydaje nakazy aresztowania kolejnych podejrzanych. Wśród nich są mieszkający w sąsiedztwie przytułku Pérezowie: Ventura, Felipa i ich syn Joel, kierowca i ogrodnik w sierocińcu.

Do ich domu prowadzi wyboista droga wśród mangowców. Zielona chatynka stoi wśród pola i tonie w błocie. Dalej, na łące pasą się konie. Felipa nie zamierza rozmawiać, choć ją i męża w końcu oczyszczono z zarzutów. Wspomina tylko o bólu, który nie chce minąć. Za to wynosi przed dom duży portret syna. Zdjęcie zrobiono z okazji zakończenia szkoły. Sympatyczny Mulat z chudą, pociągłą twarzą. Zginął w pożarze więzienia w Higüey. Miał dwadzieścia osiem lat.

– Jedźcie już, po co tu przyjechaliście? – znika za drzwiami domu. Na pożegnanie wymienia nazwisko M. – Był pomocnikiem Padiala, on dużo wie.

M. mieszka w parterowym domku, do którego prowadzi zagracony ogród. Mówię, po co przychodzę, a on ręką pokazuje mi, żebym wszedł. W pokoju jest jeszcze większy bałagan niż w ogrodzie. Siedzimy w półmroku. W głębi domu, w kuchni, krząta się jego żona.

– Nie notować, nie nagrywać. Przeszliśmy drogę krzyżową. Chociaż ujawnialiśmy kolejne informacje, to nas w końcu zamknęli w więzieniu. Spędziliśmy tam cztery miesiące. Razem z ludźmi, których oskarżały dziewczynki. To nie miało logicznego wytłumaczenia. Po wyjściu z więzienia wróciliśmy do Yumy. Ale ludzie nie chcieli nas tutaj. Odwrócili się od nas, bo oskarżaliśmy ludzi z tej społeczności. Diakon? To on odważył się donieść. To był święty człowiek. Ale tutaj zbyt wielu ludziom wciąż zależy, żeby prawda nie wyszła na jaw. Te dziewczynki wymieniały bardzo wiele nazwisk... Niech pan nie pyta więcej. W mieście też panu nic nie powiedzą. Dość, proszę już iść.

Po pożarze w więzieniu w Higüey śledztwo ślimaczy się. Podobno diakon Padial, mimo zakazu opuszczania Dominikany, próbuje wyjechać do Stanów. Księża wskazani przez ofiary: Ramón Betances, proboszcz parafii świętego Rafała Archanioła w San Rafael de Yuma, i jego następca Cirilo Núñez wpłacają kaucje po trzy miliony peso i znikają. Na początku 2006 roku po ataku serca umiera diakon Padial.

W 2012 roku kilkuset Dominikańczyków podpisuje się pod petycją, w której domagają się wyjaśnienia, co naprawdę działo się w Mieście Dzieci w San Rafael de Yuma.

Władza wykonawcza, sądownicza i Kościół katolicki powinny dać społeczeństwu jasny sygnał, że zbrodnie na dzieciach nie będą tolerowane. W krajach takich jak Kanada, Australia, USA, Irlandia, Belgia, Anglia, Holandia czy Niemcy rządy podjęły zdecydowane działania w celu zbadania i postawienia przed sądem duchownych, którzy korzystając ze swojej władzy i zaufania społecznego, wykorzystywali słabe, bezbronne dzieci.

W czasach gdy taką troskę wykazuje się wobec dzieci nienarodzonych, niewytłumaczalne jest, że Kościół katolicki nie domaga się sprawiedliwości i osądzenia księży wskazywanych przez dzieci jako winnych.

Petycja trafia do prezydenta Dominikany, prezesa Sądu Najwyższego i arcybiskupa Józefa Wesołowskiego, nuncjusza apostolskiego w Dominikanie. Żaden z nich nie odpowiada.

9. Bogini

Wsiadam do taksówki na rogu El Conde, głównego deptaku Santo Domingo, i Calle Sánchez. Chociaż w polskim biurze turystycznym przestrzegali mnie przed jesiennymi huraganami na Karaibach, powietrze stoi tu nieruchomo. Jest duszno jak w środku lata.

– Dokąd sobie życzy, muchacho? – pyta taksówkarz.

– Bella Vista.

Kierowca wiele słyszał o tej okolicy, wille mają tam najbogatsi mieszkańcy stolicy, ale nie wie, jak dojechać pod wskazany adres. Nieczęsto tam jeździ. Wybieram numer, a gdy słyszę głos po drugiej stronie, podaję mu komórkę. Prosi o wskazówki.

– Rozumiem, księżniczko – rzuca na zakończenie i oddaje mi telefon. Mówię mu, że rozmawiał przed chwilą z Alicią Ortegą.

– O matko, rozmawiałem z boginią!

Po drodze Alicia Ortega uśmiecha się do nas z billboardów reklamujących jej „Wiadomości”. Pod dom Ortegi podjeżdżamy po niespełna pół godzinie.

– Pani już czeka – ochroniarz otwiera furtkę lewą ręką, w prawej trzyma strzelbę. Taksówkarz mówi, że na mnie poczeka, choć wcale mi na tym nie zależy. Ale on nie chce stracić okazji, by postać pod domem bogini.

Chociaż w polskim biurze turystycznym przestrzegali mnie przed jesiennymi huraganami na Karaibach, powietrze stoi tu nieruchomo. Jest duszno jak w środku lata.

Za bramą jaguar i chyba jeep. Drzwi otwiera służąca, po kuchni krząta się kucharka, zbliża się pora obiadu i w domu pachnie rzuconym na oliwę czosnkiem. Bogini pojawia się w głębi korytarza. W dżinsach, niebieskiej bluzce, niewysoka, bo bez szpilek, w skromnym makijażu. Wspiera się na kulach. Właśnie przeszła operację biodra.

Prowadzi do salonu z przeszkloną ścianą i widokiem na niewielki basen w ogrodzie. Na ścianach nowoczesne malarstwo. Na ławie stos albumów przyrodniczych. Naprzeciwko stołu gigantyczny plazmowy telewizor, z przyłączonym dużym mikrofonem (czyżby komentowała bieżące wydarzenia z domu?).

Niedawno wróciła z podróży, robiła materiały o księżach pedofilach. Siadamy przy stole z przeszklonym blatem, naprzeciwko mam widok na basen. Mówi po hiszpańsku, ale momentami, być może bezwiednie, Ortega przechodzi na angielski.

– Rozmawiałam z władzami, dziennikarzami, zwykłymi ludźmi na ulicy. Z policjantami też. Byli bezradni: nie mogli księdza aresztować, choć wiedzieli, gdzie jest. Brakowało dowodów. Really, miałam wrażenie, że wszyscy się tą sprawą interesują. Po prostu ludzie stają się bardziej świadomi, pewnie też czują presję świata. Media naciskają, by wyjaśnić sprawę, poświęcały jej więcej czasu niż kanonizacji Jana Pawła II.

Byłam w życiu w różnych krajach, ale ten wydaje mi się jakiś inny. W ludziach widać ślady po totalitaryzmie. Boją się władzy. Są posłuszni i ulegli. Mówią: „Nie parkuj tu, bo zaraz przyjedzie policja i odholują ci samochód”. Nie wiem tylko, czy jest to strach, czy poszanowanie prawa. Rzecznik prokuratury powiedział mi, że będą chcieli mnie przesłuchać. – Jak to? – zdziwiłam się, przecież nie jestem świadkiem.

– Odpowiedział, że jeśli nie stawię się w prokuraturze z własnej woli, może mnie przymusić. Odpowiedziałam: – Przyjdę, jasne, że przyjdę. Tomorrow? What time? Przecież to dla mnie żaden problem. – Ale czułam presję, you know? Jakąś pozostałość po dawnych, ponurych czasach.

Spotkałam dziennikarza, który napisał książkę o pedofilii w miejscowym Kościele. Okazuje się, że przypadków wykorzystywania nieletnich przez księży było tam znacznie więcej niż w Dominikanie. Nasz Kościół ma gigantyczną władzę, ale kilku księży jednak już osądzono. A tam, u ciebie? Są niemal bezkarni.

Dominikana? Polska to jest dopiero dziwny kraj.

PS

Byłem jednym z 4 064 754 obcokrajowców, którzy w 2013 roku odwiedzili Dominikanę, najpopularniejsze miejsce wypoczynku na Karaibach. W 2014 roku tamtejsze Ministerstwo Turystyki spodziewało się kolejnego rekordu: ze Stanów Zjednoczonych miało przyjechać o 22 procent więcej turystów niż rok wcześniej, z Niemiec i Hiszpanii po około 25 procent, a z Kolumbii i Portoryko nawet o ponad 80 procent. Na lotnisku międzynarodowym Punta Cana obsłużono o 66,5 procent więcej podróżnych niż w roku poprzednim.

90 procent turystów jest całkowicie zadowolonych z wakacji w Dominikanie. Prawie wszyscy (96,6 procent ankietowanych) deklarują, że chcą tam wrócić.

KALENDARIUM

1492 – Krzysztof Kolumb przypływa do wyspy nazywanej przez mieszkających na niej Tainów Ayiti; nazywa ją La Españolą i przyłącza do terytorium korony hiszpańskiej

1494 – powstaje La Isabela, pierwsza europejska osada w Nowym Świecie (nie licząc osad w Nowej Fundlandii zakładanych kilka wieków wcześniej przez wikingów)

1498 – Bartolomé Kolumb, brat Krzysztofa, u ujścia rzeki Ozamy zakłada Santo Domingo, przyszłą stolicę Dominikany

1500 – aresztowanie braci Kolumbów i odesłanie ich do Hiszpanii; nowym gubernatorem zostaje Francisco de Bobadilla

1506 – umiera Krzysztof Kolumb

1509 – okrutnego Nicolása de Ovandę na stanowisku gubernatora zastępuje Diego Kolumb, syn Krzysztofa

1511 – brat Antón Montesinos wygłasza słynne kazania w obronie Indian: ich pośrednim efektem będzie masowe sprowadzanie na wyspę niewolników z Afryki

1522 – na plantacji Diega Kolumba dochodzi do jednego z pierwszych w historii wyspy powstania czarnych niewolników

1526 – Hiszpanie przywożą z Afryki pierwsze kobiety

1540 – liczba afrykańskich niewolników na wyspie dwukrotnie przekracza liczbę hiszpańskich osadników

1586 – korsarz Francis Drake zajmuje i plądruje miasto Santo Domingo

1629–1668 – walka między Hiszpanami i Francuzami o kontrolę nad wyspą Tortuga

1697 – układ w Rijswijk dzieli wyspę na francuskie Saint Dominique (na zachodzie) i hiszpańskie Santo Domingo (na wschodzie)

1715 – walka między Francuzami a Hiszpanami o wschodnią część wyspy

1777 – Hiszpania i Francja podpisują traktat z Aranjuez ustanawiający granicę na wyspie Hispanioli między terytoriami przynależącymi do obydwu mocarstw

1791–1795 – walki między Hiszpanią a Francją o panowanie nad Hispaniolą

1795 – Hiszpania zrzeka się swojej części wyspy na rzecz Francji

1791–1804 – Rewolucja haitańska doprowadza do zniesienia niewolnictwa we francuskiej Saint Dominique i proklamowania Republiki Haiti, pierwszego na świecie państwa utworzonego przez byłych niewolników

1809 – Santo Domingo wraca do Hiszpanii, która przywraca tam niewolnictwo; rozpoczyna się okres rządów nieudolnych gubernatorów nazywany España Boba (Głupią Hiszpanią)

1822–1844 – okupacja hiszpańskiego Santo Domingo przez Haiti

1844 – ogłoszenie niepodległości i utworzenie Republiki Dominikany

1860–1863 – aneksja Dominikany przez Hiszpanię

1863–1865 – Guerra de Restauración – wojna powstańcza o przywrócenie niepodległości

1869 – nieudana próba sprzedaży wyspy Stanom Zjednoczonym

1874 – traktat pokojowy między Haiti a Dominikaną

1916–1924 – Dominikanę okupują Stany Zjednoczone

1930 – początek „ery Trujilla”

1935 – admiratorzy dyktatora rekomendują go do Pokojowej Nagrody Nobla

1936 – masowa zmiana nazw geograficznych: odtąd stolica nazywa się Ciudad Trujillo, prowincja San Cristóbal – Provincia Trujillo, a najwyższy szczyt – Pico Trujillo

1937 – „masakra pietruszki” – na polecenie Trujila ginie ponad dwadzieścia tysięcy mieszkających w Dominikanie Haitańczyków

1938 – Trujillo ogłasza gotowość przyjęcia stu tysięcy Żydów z Europy

1941 – podpisanie paktu Trujillo–Hull, na mocy którego Dominikana odzyska niezależność finansową i który pozwala na stopniowe redukowanie gigantycznego długu zagranicznego względem USA

1947 – Dominikana spłaca Stanom Zjednoczonym resztę długu: 9 271 855 55 dolarów, dla Trujilla to wielki sukces propagandowy

1954 – Trujillo podpisuje z Watykanem jeden z najkorzystniejszych na świecie konkordatów; przy okazji dostaje od papieża Order Błogosławionego Piusa IX

1956 – zabójstwo Jesúsa de Galindeza, autora pracy doktorskiej pt. „Era Trujilla. Studium dyktatury hispanoamerykańskiej”

1959 – zamach na prezydenta Kolumbii Rómula Betancourta; w efekcie Organizacja Państw Amerykańskich nakłada na Dominikanę sankcje: zrywa z nią stosunki dyplomatyczne i gospodarcze

1960 – zabójstwo sióstr Mirabal; we wszystkich kościołach Dominikany czytany jest List Pasterski krytykujący reżim Trujilla

1961 – zabójstwo Trujilla

1962 – pierwsze demokratyczne wybory wygrywa Juan Bosch

1963 – ustanowienie nowej konstytucji Republiki Dominikany

1965–1966 – druga okupacja Dominikany przez USA (Amerykanie w obawie przed rodzącym się w Dominikanie socjalizmem i „drugą Kubą” wysyłają tam wojsko w celu „zaprowadzenia porządku”)

1966–1996 (z przerwą w latach 1978–1986) – dyktatura Joaquína Balaguera

1979 – cyklon „David” powoduje śmierć ponad 2 tysięcy osób i ogromne zniszczenia

1981 – w Polsce ukazuje się bestseller Andrzeja Wydrzyńskiego, powieść polityczna pt. „Ciudad Trujillo” opowiada o dyktaturze w Dominikanie

1996 – demokratyczne wybory wygrywa Leonel Fernández; początek boomu turystycznego

2003 – kryzys finansowy i hiperinflacja; Dominikanka Amelia Vega zdobywa tytuł Miss Universe

2004 – Leonel Fernández ponownie wybrany na prezydenta; wybuch skandalu w przytułku dla dzieci w San Rafael de Yuma

2013 – Dominikana żyje doniesieniami o trzech księżach pedofilach; dwaj z nich z nich to Polacy

POSŁOWIE

Do Dominikany jeździłem w drugiej połowie 2013 roku. Mógłbym zachwycać się jak Kolumb: „Na świecie nie ma lepszych ludzi”. Uśmiechali się na każdym kroku, pomagali, odpowiadali na pytania, wyjaśniali, podsyłali informacje.

Argelia miesiącami odpowiadała na każdy e-mail i – choć mieszka w Stanach Zjednoczonych – kontaktowała mnie z kolejnymi mieszkańcami Dominikany. Poza wyjątkami nikt nie odmawiał spotkania.

Mildred zawsze znajdowała czas, by odebrać telefon i umówić się ze mną w Santiago albo odległym od jej domu Santo Domingo.

Ivan, choć zwykle tego nie robi, penetrował ze mną najmroczniejsze zaułki stolicy.

José obwoził mnie po wyspie i zawsze miał w zanadrzu jakąś zabawną historię. Uśmiałem się za wszystkie czasy.

Gościnni, serdeczni, pełni wigoru, aż do przesady uprzejmi. Biorą z życia tyle, ile można wziąć. Wszyscy – poza policjantami, którzy chcieli mnie obrabować – byli mili. Nawet sanky panky się nie gniewali, gdy okazało się, że żaden ze mnie klient.

Na ulicach, w autobusach, sklepach i domach gra merengue – najweselsza na świecie muzyka. Ludziom uśmiech rzadko schodzi z twarzy. Ich radosne i przyjacielskie usposobienie zupełnie nie pasują do historii, które mi opowiadali.

Odwiedziłem w Dominikanie wiele miejsc, rozmawiałem z dziesiątkami osób. Wszystkie historie są prawdziwe, podobnie jak prawdziwi są bohaterowie tej książki. Personalia niektórych z nich, na ich prośbę lub z uwagi na ich bezpieczeństwo, musiałem zmienić. W nielicznych przypadkach ze względów kompozycyjnych jednego bohatera, tak było z Rafim – sanky panky z plaży w Boca Chic – stworzyłem z kilku rzeczywistych postaci.

Moim przewodnikiem po kraju, jego obyczajach i historii była powieść Mario Vargasa Llosy „Święto Kozła”, rzecz o córce ministra w rządzie Rafaela Trujilla, która po trzydziestu latach wraca do ojczyzny, by zmierzyć się z koszmarami przeszłości. Książka towarzyszyła mi zarówno podczas włóczęgi po ulicach Santo Domingo, jak i w czasie bliższych i dalszych podróży po kraju, w tym wypraw do górskiego Juncalito.

Powstanie mojej książki nie byłoby możliwe, gdyby nie pomoc napotkanych w drodze ludzi. Dziękuję za poświęcony mi czas Alicii Ortedze i Nurii Pierze, gwiazdom i czołowym dziennikarkom dominikańskiej telewizji. A także innym dziennikarzom: Faustowi Rosario Adamesowi i Gustavowi Olivo Peñi, szefom acento.com.do, Edith Febles z Noticias SIN, Addis Burgos z Teleuniverso, Edwinowi Quirozowi Cruzowi z TV Montaña Canal 10.

Sergia Galván, szefowa Organizacji Kobiet i Zdrowia, poświęciła mnóstwo czasu, by wyjaśnić mi, jak wygląda życie kobiet w Dominikanie. O tym, jak również o życiu ludzi w tym kraju sporo opowiedziała mi Denise Paiewonsky, a także: pisarz Guido Riggio Pou, socjolożka Argelia Tejada Yangüela i Susi Pola, koordynatorka programu „Profamilia”. Z kolei dzięki Mariluz Martinez z Centro de Orientación e Investigación Integral, organizacji pomagającej ludziom wykluczonym, zrozumiałem problem prostytucji w Dominikanie.

Pisząc o turystyce, korzystałem m.in. z książek: Jennie Dielemans „Witajcie w raju. Reportaże o przemyśle turystycznym”, Wojciecha Tochmana „Eli, Eli”, „Podróże marzeń: Dominikana i Haiti” i przewodnika Christophera P. Bakera „Dominikana”.

W zrozumieniu obsesji dominikańskich macho na punkcie walk kogutów pomagał mi esej Clifforda Geetrza „Głęboka gra: walki kogutów na Bali”.

O hiszpańskich konkwistadorach oraz historii i kulturze Hispanioli czytałem m.in. w książkach: Michaela Wooda „Konkwistadorzy”, Franka Moi Ponsa „Manual de Historia Dominicana”, „Dominican Cultures. The making of a Caribbean Society” pod redakcją Bernarda Vegi.

W zrozumieniu, czym jest religia wudu, pomogli mi Rafael Almánzar Mármol, dyrektor Casa de Arte w Santiago de los Treinta Caballeros, i profesor Carlos Andújar Persinal, socjolog, historyk i antropolog, były dyrektor Museo del Hombre Dominicano, z którym spotkałem się w Archiwum Narodowym w Santo Domingo, gdzie obecnie pracuje.

Korzystałem też z jego książek: „Identidad cultural y religiosidad popular”, „La presencia negra en Santo Domingo”, „Encuentros y desencuentros de la cultura dominicana” oraz „Meditaciones de cultura. Laberintos de la dominicanidad”. Nieoceniona okazała się też pozycja „Vodu y magia en Santo Domingo” Carlosa Estebana Deive.

Z kolei z tekstów historyka Francisca Berroa Ubiery, byłego dyrektora Instytutu Historii na Universidad Autónoma w Santo Domingo, dowiadywałem się o szaleństwach Rafaela Trujilla. Pisząc o dyktatorze, czerpałem też z książki Miguela Ángela Bissié „Trujillo y el 30 de Mayo. En honor a la verdad. Testimonio” oraz wielu tekstów z prasy dominikańskiej.

Historię sióstr Mirabal odtworzyłem na podstawie książek: „Minerva Mirabal: Historia de una heroína” Williama Galvána, „Las Heroínas no callan” Wendy Santany, powieści Julii Alvarez „Czas Motyli”, a także tekstów prasowych i filmów fabularnych: „Czas Motyli” z Salmą Hayek i „Trópico de sangre” z Michelle Rodriguez.

Dzięki uprzejmości Flory Alby Jiménez i Lisette Santany miałem nieograniczony dostęp do dominikańskiej prasy w archiwum OGM w Santo Domingo. Korzystałem tam z roczników gazet: „El Caribe”, „El Nacional”, „Hoy”, „Listín Diario”, „Diario Libre”, „El Nuevo Diario”, „El Día” i „La Información”.

Pomocne okazały się programy i wywiady oglądane w: NCDN, Noticias SIN i TVP Info, jak również informacje zamieszczane w mediach amerykańskich, m.in. w agencji Associated Press i dzienniku „New York Times”.

Informacje czerpałem też z portali i stron internetowych: www.acento.com.do, www.clubmed.co.uk, www.kedificil.com, www.kedificil.com, www.teofil.dominikanie.pl, www.teofil.dominikanie.pl, www.missrizos.com i inne.

Korzystałem wreszcie z dominikańskich opracowań i raportów, m.in.: „El tráfico ilícito y la trata de mujeres dominicanas en el exterior” („Przemyt i traktowanie kobiet dominikańskich za granicą”) i „Aportes al debate sobre Estado Laico” („Wkład do dyskusji o państwie laickim”), a także pouczających komiksów o prostytucji wydawanych przez Centro de Orientación e Investigación Integral.

Wywiady Nurii Piery z chłopcem, który oskarża nuncjusza apostolskiego o molestowanie i z diakonem Franciskiem Javierem Occi Reyesem można obejrzeć na YouTubie.

Za nieocenione wsparcie w Dominikanie dziękuję też: Mildred, Ivanowi, Eladii, Nereydzie, Yvelice, José.

W Polsce dziękuję Ariadnie Machowskiej, redaktorce „Dużego Formatu” – za zaufanie. Filolożce hiszpańskiej Magdzie Frąckowiak – za pomoc językową. I redaktorom Karolinie Oponowicz i Pawłowi Goźlińskiemu – za wspaniałą współpracę.

I wreszcie mojej żonie Bognie – za anielską cierpliwość.

PRZYPISY

[1] Michel Houellebecq, Platforma, tłum. Agnieszka Daniłowicz-Grudzińska, W.A.B., Warszawa 2007, s. 110.

[2] Fausto Rosario, Reconocimiento a Nuria Piera y a Alicia Ortega, www.acento.com.do, 16 kwietnia 2011 r.

[3] Mariachi to rodzaj orkiestry popularnej w Meksyku; zazwyczaj w swoim składzie ma skrzypce, gitarę, mandolinę i trąbkę.

[4] Jennie Dielemans, Witajcie w raju. Reportaże o przemyśle turystycznym, tłum. Dominika Górecka, Czarne, Wołowiec 2011, s. 101.

[5] All Things Considered: A Brief History od All Inclusive Holidays, www.clubmed.co.uk.

[6] Raport Przemyt i traktowanie kobiet dominikańskich za granicą, Tu, Mujer, 2013.

[7] Clifford Geertz, Głęboka gra: walki kogutów na Bali, tłum. Grzegorz Godlewski. „Dialog, Miesięcznik Literatów Polskich”, t. 50, nr 7-8, rocznik 2005, s. 89.

[8] Clifford Geetrz Głęboka gra: walki kogutów na Bali, tłum. Grzegorz Godlewski, Dialog, Miesięcznik Literatów Polskich, T.50, Nr 7-8, Rocznik 2005, s. 91.

[9] Podróże marzeń: Dominikana i Haiti, Biblioteka „Gazety Wyborczej”, Warszawa 2006, s. 351.

[10] Christopher P. Baker, Dominikana, „National Geographic”, Warszawa 2013, s.198.

[11] Mario Vargas Llosa, Święto Kozła, tłum. Danuta Rycerz, Znak, Kraków 2008, s. 11.

[12] Wojciech Tochman, Eli, Eli, Czarne, Wołowiec 2013, s. 25.

[13] www.teofil.dominikanie.pl.

[14] Michael Wood, Konkwistadorzy, tłum. Jarosław Mikos, Świat Książki, Warszawa 2004, s. 271.

[15] Tamże.

[16] Bukanierzy to piraci na usługach rządów Anglii, Francji i Holandii walczący przeciw Hiszpanii.

[17] Cronistas de Indias. Antología, Ediciones del Pensamiento Nacional, Buenos Aires 1982.

[18] Alberto M. Salas, El mestizaje en la conquista de América w: Historia de las mujeres en Occidente: Del Renacimiento a la Edad Moderna, tom 3., Santillana, Madryt 2000.

[19] Riccardo Orizio, Zaginione białe plemiona, tłum. Joanna Ugniewska i Mateusz Salwa, Czarne, Wołowiec 2009, s. 165.

[20] Mario Vargas Llosa, Święto Kozła, dz. cyt., s. 216.

[21] Gustavo Olivo Peña, Vargas Llosa pide al papa destituir al cardenal López, por racista y cavernario, www.acento.com.do.

[22] Francisco Moscoso Puello, Cartas a Evelina, tłum. autora, Editora Cole, Santo Domingo 2000, s. 14.

[23] Mario Vargas Llosa, Święto Kozła, dz. cyt., s. 203.

[24] Encyclopedia of the Zombie: the Walking Dead in Popular Culture and Myth, ed. June Pulliam, Anthony J. Fonseki, ABC-CLIO, Santa Barbara 2014, Encyclopedia of Religion and Film, ed. Eric Michael Mazur, ABC-CLIO, Santa Barbara 2001, Patrick D. Hahn, Dead Man Walking w: www.biology-online.org , 4 września 2007 r.

[25] Stary Testament, Księga Psalmów, Psalm 128, Poznań 2008, s. 806.

[26] Carlos Esteban Deíve, Vodú y Magia en Santo Domingoî, Fundación Cultural Dominicana, Santo Domingo 1988, s. 163.

[27] Mario Vargas Llosa, Święto Kozła, dz. cyt., s. 506.

[28] Mario Vargas Llosa, Święto Kozła, dz. cyt., s. 69.

[29] Francisco Berroa Ubiera, Trujillo, el bisexualismo, las orgías, y su conducta ambivalente. La otra fiesta del Chivo, www.notihistoriadominicana.blogspot.com.

[30] Tamże.

[31] Tamże.

[32] Tamże.

[33] Tamże.

[34] Mario Vargas Llosa, Święto Kozła, dz. cyt., s. 27.

[35] Tamże, s.72.

[36] Frank Moya Pons, Manual de Historia Dominicana, tłum. autora, Santo Domingo 2013, s. 506.

[37] Francisco Berroa Ubiera, Trujillo, el bisexualismo, las orgias, y su conducta ambivalente. La otra fiesta del Chivo, dz. cyt.

[38] Tamże.

[39] Tamże.

[40] Tamże.

[41] Tamże.

[42] Tamże.

[43] Tamże.

[44] Tamże.

[45] Guayabera to rodzaj koszuli popularnej na Karaibach.

[46] Adobe to cegła z wypalanej na słońcu gliny.

[47] Julia Alvarez, Czas Motyli, tłum. Barbara Sieradz, Black, Wołowiec 2014, s. 416.

[48] Mario Vargasa Llosa, Święto Kozła, dz. cyt., s. 303.

[49] Motele przy głównych szosach, wykorzystywane głównie do szybkiego pozamałżeńskiego seksu.

[50] Rodzaj zmilitaryzowanej policji.

[51] Teologia wyzwolenia to popularny w Ameryce Łacińskiej ruch teologiczny, który kładzie nacisk na sprawiedliwość społeczną i prawa człowieka.

[52] Komunikat policji w Polkowicach po wizycie księdza i jego ministrantów w 2010 roku: http://www.polkowice.policja.gov.pl/www/index.cgi?strona=dziecizdominikany&numer=29.

[53] Maria Suchecka, Cierpliwe czekanie na Pana Boga, www.niedziela.pl.

[54] Dwutygodnik „Party”, nr 7 (169), 31 marca 2014 r.

[55] Polska Agencja Prasowa, Papież: czyny pedofilii są jak czarne msze, zero tolerancji dla sprawców, 26 maja 2014 r.

[56] Nawiązanie do Nowego Testamentu, Ewangelia wg św. Łukasza, 17.