Tytuł oryginału: BOX 21

Copyright © Anders Roslund & Börge Hellström 2005

All rights reserved

Published by the arrangement with Salomonsson Agency

Polish edition copyright © Wydawnictwo Albatros A. Kuryłowicz 2010

Polish translation copyright © Beata Walczak-Larsson 2010

Przekład wywiadu z autorami: Wojciech Łygaś

Redakcja: Joanna Morawska

Ilustracje na okładce:

Photonica/Getty Images/Flash Press Media (kobieta)

Eky Chan/Fotolia.com (tło)

Projekt graficzny okładki: Andrzej Kuryłowicz

Skład: Laguna

ISBN 978-83-7659-460-6

Wydawca

WYDAWNICTWO ALBATROS A. KURYŁOWICZ

Hlonda 2a/25, 02-972 Warszawa

www.wydawnictwoalbatros.com

2011. Wydanie elektroniczne

Niniejszy produkt jest objęty ochroną prawa autorskiego. Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku osobę, która wykupiła prawo dostępu. Wydawca informuje, że publiczne udostępnianie osobom trzecim, nieokreślonym adresatom lub w jakikolwiek inny sposób upowszechnianie, kopiowanie oraz przetwarzanie w technikach cyfrowych lub podobnych – jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Spis treści

- Z DOKUMENTACJI MEDYCZNEJ SZPITAL SÖDERSJUKHUSET, SZTOKHOLM

- JEDENAŚCIE LAT WCZEŚNIEJ

- TERAZ CZĘŚĆ PIERWSZA

- PONIEDZIAŁEK TRZECIEGO CZERWCA

- WTOREK CZWARTEGO CZERWCA

- ŚRODA PIĄTEGO CZERWCA

- TERAZ CZĘŚĆ DRUGA

- CZWARTEK SZÓSTEGO CZERWCA

- PIĄTEK SIÓDMEGO CZERWCA

- SOBOTA ÓSMEGO CZERWCA

- NIEDZIELA DZIEWIĄTEGO CZERWCA

- TRZY LATA WCZEŚNIEJ

- OD AUTORÓW

- O tym, jak powstała książka pt. Dziewczyna, która chciała się zemścić

- Przypisy

Z DOKUMENTACJI MEDYCZNEJ SZPITAL SÖDERSJUKHUSET, SZTOKHOLM

…Nieprzytomna kobieta, tożsamość nieustalona, przywieziona karetką o 9.05, znaleziona w mieszkaniu przy Volundsgatan 3, po telefonie sąsiada do CPR.

St. ogólny: Nieprzytomna, nie reaguje na ból. Skóra blada i zimna. Świeże, dziesięciocentymetrowe laceracje na plecach, liczne sińce i otarcia naskórka na twarzy. Wyraźny obrzęk dolnej części lewego ramienia.

Ukł. odd.: Oddech spontaniczny, płytki i przyspieszony. Żadnych szmerów.

Kard.: Tętno miarowe, ale małe/nitkowate. Częstotliwość 110. CTK: 95/60

Jama brz: Powłoki brzucha bardzo silnie napięte.

Rozpoznanie wstępne: Kobieta, ok. 20 lat, prawdopodobnie ofiara brutalnego pobicia (biczowania?). Wykazuje pierwsze objawy szoku. Podejrzenie krwotoku w jamie brzusznej, uszkodzenia śledziony i złamania lewej kości ramiennej. Przewieziona na OIOM w celu dalszej opieki…

JEDENAŚCIE LAT WCZEŚNIEJ

Trzymała ją mocno za rękę.

Przez ostatni rok często trzymała mamę za rękę, ściskała silnie jej dłoń i czuła, jak mama odpowiada równie mocnym uściskiem.

Nie chciała tam jechać.

Nazywała się Lydia Grajauskas i brzuch zaczął ją boleć jeszcze w Kłajpedzie, gdy na obskurnym dworcu wsiadały do autobusu, a im bardziej oddalały się od domu, tym bardziej brzuch dokuczał.

Nigdy wcześniej nie była w Wilnie, oczywiście jakoś je sobie wyobrażała, widziała zdjęcia i słyszała opowieści innych, ale teraz absolutnie nie chciała tam jechać, to nie jej miejsce, nie miała tam nic do roboty.

Widziała go ostatnio ponad rok temu.

Kończyła wtedy dziewięć lat i wydawało się jej, że granat to całkiem udany prezent.

Tato oczywiście jej nie widział, siedział w tym zasmolonym pokoju odwrócony do nich plecami, całkowicie pochłonięty obecnością tych, którzy pili, krzyczeli i nienawidzili Rusków. Leżała z Vladim na waleta, na kanapie – zwalistym meblu, którego podniszczone obicie ze sztruksu wydzielało nieprzyjemną woń. Polegiwali tak czasami, gdy szkoła była zamknięta, a tato w pracy. Słuchali. Fascynowały ich podniesione głosy mężczyzn i te rozmowy o pistoletach i skrzynkach z prochem; właśnie głównie dlatego leżeli na tej brązowej kanapie częściej, niż to było wskazane. Na twarzy wystąpiły ojcu rumieńce; nie miał ich prawie nigdy, oprócz tych kilku razy w domu, gdy – pijąc prosto z butelki – zakradał się do mamy i przyciskał do jej tyłka. Naturalnie nie mieli pojęcia, że to zauważała, a ona nie dawała po sobie znać, że widzi. Zawsze pił jeszcze odrobinę więcej, mama też przykładała usta do szyjki butelki, a później wyrzucali wszystkich z maciupeńkiej sypialni i zamykali za sobą drzwi.

Lubiła, kiedy tato miał zaczerwienione policzki. W domu i tam, w towarzystwie tych obcych mężczyzn z bronią, którą właśnie skończyli czyścić. Było w nim wtedy jak gdyby więcej życia, nie wyglądał tak strasznie staro, Boże drogi, miał wówczas prawie dwadzieścia dziewięć lat.

Wyjrzała ostrożnie przez szybę.

Brzuch bolał ją jeszcze bardziej, odkąd autobus ruszył i rozpędził się na dziurawej szosie; każde uderzenie przednich kół o kant asfaltu wstrząsało jej siedzeniem i sprawiało, że czuła tępe ukłucie gdzieś poniżej żeber.

A więc tak wyglądał naprawdę. Ten ciągle jeszcze niezbadany świat, ta długa droga między Kłajpedą a Wilnem. Nigdy wcześniej nie pozwolono jej wziąć udziału w takiej wyprawie. Sporo kosztowała, a poza tym najważniejsze były jednak podróże mamy, jeździła tam w co drugą niedzielę, już prawie od roku; zawoziła jedzenie i pieniądze, które zdobywała w jakiś niewyjaśniony sposób. Lydia myślała, że tak naprawdę trudno zrozumieć, jak się czuł tato, co miał jej do powiedzenia, chyba najbardziej brakowało mu mamy.

Tego dnia z granatami nawet jej nie zauważył.

Ciągle leżąc na kanapie, schyliła się i zaczęła grzebać w skrzynkach z plastikiem i pociskami; palcem przyłożonym do ust nakazała Vladiemu milczenie, ich ojcowie nie chcieli przecież, żeby im przeszkadzano. I tak wiedziała, jak to wszystko funkcjonuje. Plastyczny materiał wybuchowy, granaty ręczne i niewielkie pistolety. Przyglądała się ćwiczeniom mężczyzn wystarczająco wiele razy, by dowiedzieć się o broni równie dużo, co niektórzy z tych jegomości.

Nieustannie wpatrywała się w dal przez zabrudzone okno autobusu.

Nie obmył go padający teraz ulewny deszcz; ciężkie krople, zamiast spłukać kurz, zacinały brązowawym błotem, co jeszcze bardziej utrudniało śledzenie krajobrazu. Ale po pewnym czasie droga stała się znacznie lepsza, bez dziur, bez wstrząsów, bez ukłuć pod żebrami.

Trzymała granat w ręce również wtedy, gdy żandarmeria wojskowa wyważyła drzwi i wtargnęła do dużego pokoju.

Tato i pozostali mężczyźni wołali coś do siebie, ale byli zbyt opieszali i zaledwie w ciągu minuty przyciśnięto ich twarzą do ściany, skuto kajdankami i wymierzono niezliczone ciosy. Nie pamiętała, ilu żandarmów wbiegło do środka, może dziesięciu, może dwudziestu, ale wryły się jej w pamięć wykrzykiwane raz po raz „Zatknis!” i pistolety napastników, tak bardzo podobne do tych sprzedawanych przez tatę i to, że oni wygrali, jeszcze zanim zaczęli walkę.

Ich wrzaski zmieszały się ze szczękiem broni i odgłosem tłuczonych butelek.

Wszystkie te dźwięki, które przez moment rozdzierały jej uszy, nagle przeszły w osobliwą ciszę, kiedy tato i pozostali mężczyźni przywarli do podłogi.

Właśnie ją zapamiętała najwyraźniej. Zapadłą nad wszystkim ciszę.

Ręka mamy; znów ją ścisnęła. Przyciągnęła do siebie i położyła na autobusowym siedzeniu, nie wypuszczając ze swojej dłoni. Trzymała tak długo, aż zbielała jej skóra, aż zabrakło jej sił. Podobnie jak wtedy, gdy siedziały przed sądem w Kłajpedzie, podczas procesu przeciwko tacie i pozostałym mężczyznom. Siedziały tam razem, trzymały się za ręce, a mama okropnie długo płakała, gdy strażnik w szarym garniturze opuścił salę rozpraw i oznajmił, że skazano ich na dwadzieścia jeden lat więzienia, każdego z nich.

Nie widziała go od roku. Chyba jej nie pozna.

Lydia dotknęła ponownie płóciennej torby, wypełnionej po brzegi wałówką. Mama opowiadała, co tam dostawali do jedzenia, prawie tylko kaszę, codziennie coś w rodzaju kleiku. Mówiła o witaminach, że inaczej tato się rozchoruje, że wszyscy tam muszą być dokarmiani przez odwiedzających.

Autobus jechał dość szybko. Na szerokiej drodze panował teraz większy ruch, a im bardziej zbliżali się do Wilna, tym większe domy migały za ubłoconym oknem. Te pierwsze budowle, wzdłuż szosy pełnej dziur, znajdowały się w opłakanym stanie. Teraz oczom Lydii ukazywały się bardziej wystawne czynszówki, które wprawdzie dla większości mieszkańców były tylko szarymi ścianami i blaszanym dachem nad głową, ale które mimo wszystko sprawiały wrażenie nowocześniejszych. Wkrótce pojawiły się jeszcze droższe domy, a później te niesamowite stacje benzynowe, jedna obok drugiej; Lydia pokazywała je z uśmiechem, nigdy wcześniej nie widziała tylu naraz.

Deszcz prawie ustał, ucieszyła się, nie chciała, żeby zmokły jej włosy, nie dzisiaj.

***

Więzienie Lukuskeles znajdowało się zaledwie kilkaset metrów od przystanku. Ten ogromny zakład kamy zajmował nieomalże cały kwartał, otoczony wysokim murem. Pierwotnie była tutaj rosyjska cerkiew, ale przerobiona, razem z dobudówkami mieściła obecnie ponad tysiąc więźniów.

Pod ciężką, żelazną bramą w betonowym murze utworzyła się kolejka. Innych mam i innych dzieci. Wpuszczano po jednej rodzinie; w ciemnym pomieszczeniu po drugiej stronie muru czekali uzbrojeni strażnicy w mundurach. Musiały odpowiadać na pytania. Przedstawić dowód tożsamości. Pokazać, co ze sobą mają. Jeden ze strażników uśmiechnął się do niej, ale nie odważyła się odpowiedzieć mu uśmiechem.

– Jak tylko ktoś zacznie kaszleć, natychmiast musisz wyjść z pokoju. Od razu, rozumiesz?

Mówiąc to, mama odwróciła się do niej. Przybrała surowy wyraz twarzy, jak zawsze, gdy chodziło o coś poważnego. Lydia chciała zapytać dlaczego, ale zrezygnowała, mama wyraźnie dała do zrozumienia, że nie ma ochoty o tym więcej mówić.

Wyprowadzono je z głównego budynku specjalnym przejściem, mijały ogrodzenie zwieńczone drutem kolczastym i białe psy rzucające się na nie z ujadaniem. W oknie za kratami Lydia dojrzała dwie sylwetki, które podążały za nimi wzrokiem, potem pomachały i w końcu krzyknęły:

– Hej, słodziutka, spójrz no tutaj, słodziutka!

Szła prosto przed siebie, patrzyła prosto przed siebie, do następnego budynku nie było już tak daleko.

Mama niosła torbę w objęciach, Lydia szukała jej nieistniejącej dłoni. Znów poczuła ukłucie w brzuchu. Tak jak w autobusie, gdy koła uderzały o kant dziurawego asfaltu. Weszły po schodach zabudowanych sterylnie zielonymi ścianami, farba lśniła wyjątkowo mocno; Lydia wbiła wzrok w plecy mamy, dotykała ich lekko ręką.

Zatrzymały się na trzecim piętrze i podążyły za strażnikiem, który wskazał im długi ciemny korytarz, przesiąknięty jednocześnie stęchlizną i jakimś środkiem czyszczącym. Przed każdymi drzwiami stały metalowe pojemniki oznaczone literami tbc, Lydia zajrzała do jednego z nich, spod niedomkniętej pokrywy wyzierał zakrwawiony papier.

Wszyscy mieli ogolone głowy, wyglądali niesamowicie blado, jakby zmęczeni.

Ktoś leżał, ktoś inny siedział opatulony prześcieradłem, przy oknie stało kilku zajętych rozmową. Osiem łóżek w rzędzie wzdłuż ściany, tak zwany oddział szpitalny. Tato siedział na ostatnim.

Lydia spojrzała na niego ukradkiem i pomyślała, że zrobił się mniejszy.

On jej nie widział. Jeszcze nie.

Czekała dość długo.

Mama podeszła do niego pierwsza, wymienili kilka słów, zaczęli rozmawiać, nie słyszała o czym. Nie spuszczając z niego wzroku, uświadomiła sobie, że już się nie wstydzi. Pomyślała o minionym roku, o złośliwych uśmieszkach koleżanek i kolegów z klasy, nagle przestały ją ranić, gdy stała tutaj, tak blisko. Nawet te ukłucia w brzuchu, nawet one zniknęły.

Gdy później go obejmowała, rozkaszlał się, ale nie wyszła na korytarz, tak jak obiecała mamie. Trzymała go mocno i nie wypuszczała z objęć.

Nienawidziła go, powinien wrócić z nimi do domu.

TERAZ

CZĘŚĆ PIERWSZA

PONIEDZIAŁEK TRZECIEGO CZERWCA

W mieszkaniu panowała cisza.

Od dawna nie myślała o nim ani o nikim innym związanym z przeszłością. A teraz nagle zaczęła myśleć. Przypomniała sobie ten ostatni uścisk, gdy tato stał w więzieniu Lukuskeles, ona miała dziesięć lat, a on był taki malutki i kaszlał całym ciałem, i mama podała mu papierową chusteczkę, która zapełniła się grudkami krwi, zanim zdążył ją zmiąć w dłoni i wrzucić do wielkiego pojemnika w korytarzu.

Nie zrozumiała wtedy, że widzieli się ostatni raz. Chyba nadal tego nie rozumiała.

Zrobiła kilka głębokich wdechów.

Otrząsnęła się z przykrego uczucia i uśmiechnęła do ogromnego lustra w przedpokoju. Ciągle był wczesny ranek.

***

Usłyszała pukanie do drzwi. Jak długo siedziała tutaj ze szczotką do włosów? Spojrzała jeszcze raz w lustro. Przechyliła odrobinę głowę. Znów się uśmiechnęła, chciała dobrze wypaść. Miała na sobie czarną sukienkę, ciemny materiał kontrastował z jasną cerą. Jej ciało, przyjrzała mu się ponownie, ciągle było ciałem młodej kobiety; nie zmieniła się prawie wcale, odkąd tutaj przyjechała, w każdym razie zewnętrznie.

Czekała.

Pukanie, tym razem silniejsze, rozległo się na nowo. Powinna otworzyć. Odłożyła szczotkę na półkę przy lustrze, ruszyła ku drzwiom. Nazywała się Lydia Grajauskas i lubiła wyśpiewywać swe imię i nazwisko, śpiewała je teraz, na melodię dziecięcej piosenki zapamiętanej ze szkoły w Kłajpedzie; refren miał trzy wersy, w każdy wstawiała Lydię Grajauskas, zawsze tak robiła, gdy zjadały ją nerwy.

Lydia Grajauskas.

Lydia Grajauskas.

Lydia Grajauskas.

Gdy doszła do drzwi, umilkła. Przecież on stał po drugiej stronie. Gdyby przyłożyła do nich ucho, po chwili mogłaby usłyszeć jego oddech, dobrze znała jego miarowy rytm, to na pewno był on. Spotkali się już parę razy, osiem, a może dziewięć? Pachniał trochę inaczej. Już go czuła, ten specyficzny zapach któregoś z mężczyzn, z którymi pracował jej tato w zasmolonym pokoju, gdzie jako dziecko polegiwała na kanapie; unosił się nad nim prawie identyczny zapach cygara, jakichś męskich perfum i potu spod gęstej tkaniny marynarki.

Zapukał. Trzeci raz.

Drzwi się otworzyły. To był on. Ciemny garnitur, jasnoniebieska koszula, złota spinka do krawata. Jasne, krótko przycięte włosy. Opalony; od połowy maja prawie nieustannie padało, ale on miał powakacyjną opaleniznę, zawsze tak wyglądał. Uśmiechnęła się, jak przed chwilą do lustra, wiedziała, że on to lubi.

Nie dotknęli się.

Jeszcze nie teraz.

Przekroczył próg, wszedł do mieszkania. Błyskawicznie omiotła wzrokiem półkę na kapelusze i wieszaki, mam wziąć twoją marynarkę, chętnie to zrobię. Pokręcił przecząco głową. Był chyba o dziesięć lat starszy od niej, już raczej po trzydziestce, to tylko domysły, tak naprawdę nic o nim nie wiedziała.

Znów chciała zacząć śpiewać.

Lydia Grajauskas. Lydia Grajauskas. Lydia Grajauskas.

Podniósł rękę, zgodnie ze swoim zwyczajem, palce delikatnie i niespiesznie muskały jej sukienkę, posuwały się wzdłuż szwów na ramionach, ku piersiom, cały czas ślizgając się po materiale.

Ona stała nieruchomo.

Jego dłoń zataczająca szeroki łuk wokół jednej piersi, w drodze ku drugiej. Lydia wstrzymała oddech, nieruchoma klatka piersiowa, uśmiechać się, muszę stać w bezruchu i uśmiechać się.

Uśmiechała się również wtedy, gdy splunął.

Ciągle stali blisko siebie, on nie tyle splunął, ile pozwolił ślinie wyciec z ust, rzadko na jej twarz, najczęściej plwocina rozlewała się u jej stóp w czarnych butach na wysokim obcasie.

Dał do zrozumienia, że Lydia się ociąga.

Wskazał palcem.

Prosto, w dół.

Lydia schyliła się, ciągle z uśmiechem na twarzy, przecież wiedziała, że on to lubi, czasami nawet sam się uśmiechał. Trzasnęło jej niegłośno w zginanych kolanach, opadła na czworaki, z twarzą wysuniętą do przodu. Prosiła o przebaczenie. Chciał, żeby o nie prosiła. Nauczył się frazy po rosyjsku, to było szczególnie ważne, musiał mieć pewność, że ona naprawdę używa właściwych słów. Z wolna ugięła ramiona, osunęła się i dotykając podłogi nosem, poczuła jej chłód, zanim wystawiła język, zebrała plwocinę, połknęła.

A później podniosła się. Tak sobie zażyczył. Zamknęła oczy, próbowała zgadnąć, w który policzek.

Prawy, raczej prawy.

Lewy.

Uderzył otwartą dłonią, zakrywając nią prawie pół twarzy. To nawet niespecjalnie bolało. Zostawał jedynie różowy ślad, mężczyzna miał przecież dość siły w rękach, ale czuła przede wszystkim pieczenie, zaróżowienie paliło wtedy, kiedy chciała, żeby tylko paliło.

Znów wskazał palcem.

Lydia wiedziała, co ma robić, więc to było zupełnie zbędne, ale on i tak za każdym razem kiwał nieznacznie palcem, chcąc, żeby przekroczyła próg pokoju i podeszła do pokrytego czerwoną narzutą łóżka. Szła przed nim powoli, machinalnie pieszcząc swoje pośladki, chciał słyszeć, jak dyszy, a ona czuła na plecach jego oczy, które – utkwione w jej ciele – sprawiały nieomalże fizyczny ból.

Zatrzymała się przed łóżkiem.

Rozpięła trzy guziki z tyłu sukienki i pozwoliła jej opaść przez biodra na podłogę.

Biustonosz, majtki, czarna koronka, którą sobie zamówił, którą jej kupił i którą obiecała założyć tylko dla niego, z tej okazji.

***

Gdy kładł się na niej, traciła swoje ciało.

Tak właśnie robiła. Robiła tak zawsze.

Myślała o domu, o tym, co się zdarzyło, za czym tęskniła i czego jej brakowało, odkąd tu przyjechała.

Tutaj, tu i teraz jej nie było. Tutaj zostawała tylko twarzą bez ciała. Nie miała szyi, piersi, łona, nóg.

I gdy on ją za coś szarpał, gdy gdzieś się wdzierał, gdy krwawiła z odbytu, nie miała z tym nic wspólnego. Była przecież zupełnie gdzie indziej, a na jej miejscu leżała tylko twarz, śpiewająca Lydia Grajauskas, na melodię, której nauczyła się kiedyś, dawno temu.

Padało, kiedy wjeżdżał na pusty parking.

To było takie lato, kiedy zaspani ludzie podchodzili chyłkiem do okien sypialni i wstrzymywali oddech w nadziei, że właśnie tego dnia zza żaluzji zaatakuje ich słońce. To było takie lato, kiedy deszcz baraszkował do woli, a zmęczone oczy natychmiast poddawały się na widok szarości i bębniących o parapet kropli.

Ewert Grens westchnął. Zaparkował samochód, wyłączył silnik i siedział w fotelu kierowcy tak długo, aż strugi deszczu zupełnie rozmyły widok za szybą. Nie mógł znaleźć w sobie tyle siły, żeby się poruszyć. Nie chciał. Nieprzyjemne uczucie targało wszystkim, czym tylko się dało targać, znów upłynął tydzień i prawie o niej zapomniał.

Jeszcze jeden ciężki oddech.

A przecież nigdy nie zapomniał.

Ciągle z nią był, każdego dnia, prawie każdej godziny, dwadzieścia pięć lat gówno pomogło.

Deszcz jakby trochę ustał, za przednią szybą zamajaczyła znajoma budowla. Sporych rozmiarów willa z cegły, czerwone lata siedemdziesiąte, ogród był piękny, niemalże do przesady, najbardziej podobały mu się jabłonie, sześć właśnie przekwitłych biało drzew.

Nienawidził tego domu.

Rozluźnił dłonie zaciśnięte na kierownicy, otworzył drzwi i wysiadł. Ogromne kałuże w zagłębieniach asfaltu, szedł zygzakiem, wilgoć wdarła się do butów, zanim jeszcze przemierzył połowę drogi. Idąc, próbował pozbyć się uczucia, że z każdym krokiem zbliżającym go do wejścia życie kończy się coraz bardziej.

Pachniało starym człowiekiem. Przychodził tutaj co poniedziałek, ale ciągle jeszcze nie przyzwyczaił się do tej woni. Ci na wózkach inwalidzkich albo z balkonikami nie byli nawet specjalnie starzy, zastanawiał się, skąd ten zapach.

– Siedzi, jak zwykle, w swoim pokoju.

– Dziękuję.

– Wie o pańskiej wizycie.

Nie miała pojęcia, że on przyjdzie.

Ale skinął potakująco głową, ta młoda asystentka rozpoznała go, chciała być po prostu miła, nie mogła wiedzieć, jak bardzo bolą go jej słowa.

W holu minął najpierw uśmiechniętego mężczyznę, mniej więcej w jego wieku, jak zwykle siedział w fotelu i machał radośnie do wszystkich przechodzących. Później tę, która miała na imię Margareta i krzyczała wniebogłosy, gdy zapomniano na nią spojrzeć i zapytać o samopoczucie. W każdy poniedziałkowy ranek siedzieli tam niezmiennie, jak część fotografii, której nigdy nie trzeba było robić. Pomyślał, czy mu ich zabraknie, gdy kiedyś znikną, czy może raczej poczuje ulgę, nie musząc wkraczać w przewidywalną rzeczywistość.

Poczekał chwilę w bezruchu przed jej pokojem.

Czasami budził się spocony w nocy i słyszał wyraźnie, jak – widząc go w progu – ona mówi głośno: „Witaj!”. Czuł, jak bierze go za rękę i nie wypuszcza, jak cieszy się, dotykając mężczyzny, który ją kocha. Pomyślał o tym powracającym śnie i zebrał się na odwagę, by – jak zawsze – otworzyć drzwi, wejść w jej życie, wejść do czternastu metrów kwadratowych z widokiem na parking.

– Cześć.

Siedziała zwrócona twarzą do drzwi. Spojrzała na niego. Ale nic w jej oczach nie zdradzało, że go rozpoznaje, nawet nie usłyszała przywitania. Podszedł do niej, dłoń na jej chłodnym policzku, znów z nią rozmawiał.

– Cześć, Anni. To ja, Ewert.

Zaśmiała się tym swoim stanowczo za głośnym śmiechem, zupełnie nie na miejscu, jak dziecko, jak zawsze.

– Poznajesz mnie dzisiaj?

Znów wybuchła śmiechem, nagle i za głośno. Przysunął do niej krzesło stojące przy biurku, którego nigdy nie używała, usiadł. Wziął ją za rękę, chwycił jej dłoń, schował w swojej.

Zadbali o to, żeby ładnie wyglądała.

Uczesali jej jasne włosy, upięli po obu stronach spinkami. Niebieska sukienka, dawno jej nie widział, pachniała świeżym praniem.

Czasami dziwił go jej prawie niezmieniony wygląd. Po dwudziestu pięciu latach w wózku inwalidzkim, w krainie nieświadomości, nie sprawiała wrażenia o wiele starszej niż wtedy. On przytył dwadzieścia kilo, wyłysiał, czuł pooraną zmarszczkami twarz. Ona pozostała niezniszczona. Jak gdyby nagrodą za to, że nie mogła uczestniczyć w prawdziwym świecie, była beztroska i wynikająca z niej młodzieńczość.

Próbowała coś powiedzieć. Gruchając jak dziecko, zwracała się do niego i zawsze zdawało mu się, że naprawdę chce coś przekazać. Uścisnął jej dłoń, przełknął to, co bolało w gardle.

– Jutro wychodzi na wolność.

Gaworząc, śliniła się coraz bardziej; wyciągnął z kieszeni chusteczkę i wytarł wiszącą u brody mokrą nitkę.

– Rozumiesz, Anni? On jutro wyklepuje. Będzie na wolności. Znów zasra nam ulice.

Jej pokój wyglądał dokładnie tak samo, jak w dniu, w którym się tu wprowadziła. To on wybrał meble, które zabrała ze sobą z domu, to on je tutaj poustawiał, przycież tylko on wiedział, dlaczego tak ważne było dla niej spanie z głową przy oknie.

Już pierwszej nocy przekonał się, że czuje się tu bezpieczna.

Przeniósł ją wtedy na rękach do łóżka, położył, okrył drobne ciało narzutą. Siedział przy niej aż do świtu, spała głęboko przez całą noc, opuścił pokój dopiero rano, gdy się obudziła, zostawił samochód na parkingu i ruszył pieszo do komendy policji na Kungsholmen, dotarł tam dopiero przed południem.

– Tym razem go złapię.

Przyjrzała mu się, jakby z prawdziwym zainteresowaniem. Wiedział, że go nie słucha, ale ponieważ wyglądało na to, że właśnie tak, udawali razem, że rozmawiają, jak wtedy, jak przed laty.

Jej oczy, może pełne oczekiwania, może tylko zupełnie puste.

Gdybym tylko zdążył się był zatrzymać.

Gdyby ten dupek cię nie wyciągnął. Gdyby twoja głowa była twardsza niż koło samochodu.

Ewert Grens pochylił się nad nią, jego czoło przy jej czole, pocałunek złożony na policzku.

– Tęsknię za tobą.

Ten w ciemnym garniturze, ze złotą spinką do krawata i pluciem na podłogę właśnie opuścił mieszkanie. Tym razem nie pomogło myślenie o Kłajpedzie, wyjście z ciała i zredukowanie się do twarzy. Czuła go w sobie, czasami okropnie bolało, gdy w nią wchodził, krzycząc jednocześnie, żeby się ruszała.

Lydia zaczęła się zastanawiać, czy to nie przez ten zapach.

Zapach, który przypominał jej mężczyzn siedzących wokół taty w tamtym zasmolonym składzie broni. Zastanawiała się, czy to dobrze, że go rozpoznaje, czy to znaczy, że ona sama w dalszym ciągu przynależy do przeszłości, za którą tak tęskni, czy może wręcz przeciwnie, ten zapach pogłębia rozpad, a wszystko, co kiedyś miała i co stało się nieosiągalne, jak gdyby kurczyło się w jej wnętrzu.

Już po wszystkim nie był szczególnie rozmowny. Spojrzał na nią i wskazał palcem ostatni raz, nie więcej, jakieś pojedyncze słowa. Nawet się nie obejrzał, wychodząc.

Lydia wybuchła śmiechem.

Gdyby miała łono, opłakiwałaby je, bo wypełniło się jego spermą. Jeszcze bardziej czułaby obecność jego genitaliów. Ale go nie miała. Była przecież tylko twarzą.

Śmiejąc się, mydliła każdą kolejną część ciała, skórę pokryły czerwone plamy, coraz mocniej tarła białym mydłem szyję, łopatki, piersi, pochwę, uda, stopy.

Ten duszący wstyd.

Spłukiwała go. Jego ręce, jego oddech, jego zapach. Woda była gorąca, na granicy wytrzymałości, a wstyd – wstrętną, niemożliwą do usunięcia błoną.

Lydia siedziała w brodziku pod prysznicem i śpiewała, refren, dziecięcą piosenkę z Kłajpedy.

Lydia Grajauskas.

Lydia Grajauskas.

Lydia Grajauskas.

Kochała tę piosenkę. Należała do nich, do niej i do Vladiego, śpiewali ją codziennie rano w drodze przez osiedle do szkoły, jedna sylaba, jeden krok, wyśpiewywali swoje nazwiska raz za razem.

– Przestań śpiewać!

Dimitr wrzasnął z przedpokoju, z ustami przy drzwiach łazienki, ale Lydia śpiewała dalej. Walnął w ścianę, znów zaczął krzyczeć, kazał jej wypierdzielać spod prysznica. Cały czas siedziała na mokrej podłodze brodzika, nagle przerwała melodię, jej głos był ledwo słyszalny.

– Kto teraz przyjdzie?

– Masz dług do spłacenia, pierdolona dziwko.

– Chcę wiedzieć, kto teraz przyjdzie.

– Szoruj tę swoją cipę, następny klient czeka.

Lydia słyszała narastającą wściekłość w jego głosie, podniosła się więc, osuszyła ciało ręcznikiem, stanęła przed lustrem, wymalowała usta na czerwono kilkoma warstwami szminki. Założyła śmietankową bieliznę z materiału, który przypominał cieniutki aksamit; mężczyzna, który zaraz miał przyjść, przesłał ją przez Dimitra.

Cztery tabletki rohypnolu i jedna valium. Przełknęła, uśmiechnęła się do lustra, przepłukała odrobiną wódki.

Otworzyła łazienkę i wyszła do przedpokoju. Kolejny klient, dzisiaj drugi i zupełnie nowy, czekał już na klatce schodowej. Dimitr siedział w kuchni, w drodze do drzwi napotkała jego wrogie spojrzenie.

Odczekała, aż mężczyzna zapuka jeszcze raz. A później otworzyła.

Hilding Oldéus rozdrapywał zraniony nos.

Chroniczna infekcja lewego nozdrza, po heroinie; kiedy wciągał to gówno, zawsze musiał się tam podrapać; od wielu lat żył z głęboką raną. Miał wrażenie, że ta dziura go pali, tarł, grzebał palcem, odrywał kolejne płaty skóry.

Rozejrzał się dookoła.

Obskurna pieprzona placówka opieki społecznej, nienawidził jej, ale zawsze tutaj wracał, gdy tylko wychodził z mamra, przychodził tutaj zawsze gotowy, by uśmiechem pozyskać sobie więcej pieniędzy. Minął tydzień. Ukłonił się klawiszom w zakładzie Aspsasanstalten, rzucił szybkie „nara” Jochumowi. Jochum Lang, facet, któremu przez ostatnie miesiące lizał dupę, bo potrzebował kogoś, za kim mógł się schować, a Jochum był przecież większy niż ustawa przewiduje, żadnemu dupkowi nawet przez myśl nie przeszło, żeby się dopieprzyć, gdy stał w cieniu Jochuma. Jochum też się pożegnał, miał jeszcze zasrany tydzień odsiadki (nagle Hilding uświadomił sobie, że to jutro, minął właśnie tydzień, ja pierdolę, to przecież jutro) i prawdopodobnie już nigdy nie spotkają się poza murami. Jochum stanowił przez pewien czas ochronę, ale nie był ćpunem, a tacy zawsze później gdzieś znikali, gdzieś zupełnie indziej.

Nie siedziało tu zbyt wielu klientów.

Parę cygańskich bab, jakiś fiński cep i dwóch pieprzonych emerytów. A czegóż, kurwa, oni tutaj chcą?

Znów pogrzebał w ranie, przecież zabierają mu czas, pierdolone masy ludzkie, zawadzają tylko.

Ale to był taki dzień. Na głodzie. Hilding nie chciał go czuć, ale czuł, nadchodził taki chujowy dzień, że czuł, czuł, czuł, musiał zdobyć działkę hery, musiał sobie strzelić, do kurwy nędzy, potrzebował hery, a ci wszyscy pojebani ludzie stali mu na przeszkodzie w tym zasranym socjalu! Przecież teraz jego kolej, kurwa mać, jego kolej!

– Następny, proszę!

To znów ona. Wielka, tłusta krowa.

W jednej chwili stanął pod jej drzwiami. Nierówny chód, szczupła sylwetka – wszyscy widzieli, że to młody człowiek, przed trzydziestką, dziecinne rysy i cera zniszczona ćpaniem, w drodze dokądś, co nie jest życiem.

Jeszcze raz podrapał się po nosie, czuł, że oblewają go poty. Niby czerwiec, a padało jak cholera, miał na sobie długi płaszcz od deszczu, taki, który nie przepuszcza powietrza, przez chwilę nawet rozważał, czy go nie ściągnąć, ale zabrakło mu sił. Usiadł na krześle dla klientów przed nagim biurkiem i kilkoma pustymi półkami na książki. Rozglądał się nerwowo po pokoju. Żadnej innej pieprzonej baby, zazwyczaj siedzą we dwie.

Klara Stenung zamknęła drzwi, zajęła miejsce po drugiej stronie. Miała dwadzieścia osiem lat, tyle samo, co siedzący przed nią narkoman. Spotkała go wcześniej, wiedziała, kim jest i dokąd zmierza. Trafiali się tacy. Przez kilka lat pracowała jako opiekunka społeczna w podmiejskich gminach, a od trzech – tutaj, w śródmiejskim biurze Katarina-Sofia. Wychudzeni, zestresowani, krzykliwi, dopiero co na wolności, przychodzili i odchodzili, znikali na dziesięć miesięcy, ale zawsze wracali.

Podniosła się, wyciągnęła rękę przez stół. Spojrzał na jej dłoń, przez chwilę pomyślał, żeby splunąć, w końcu podał swoją, bez uścisku.

– Potrzebuję forsy.

Spotkała jego wzrok w milczeniu, czekała na dalszy ciąg. Miała teczkę, swoje archiwum. Wiedziała o nim wszystko. Hilding Oldéus był podobny do innych. Nieobecny ojciec. Niespecjalnie obecna matka. Dwie starsze siostry, które próbowały robić, co w ich mocy. Dosyć zdolny, dosyć zagubiony. Alkohol od trzynastego roku życia, od piętnastego – marihuana. A później szybko poszło. Heroina palona, heroina dożylnie, pierwszy wyrok w wieku lat siedemnastu. Do tej pory, w ciągu jedenastu lat, siedział dziesięciokrotnie. Głównie za kradzieże, niekiedy paserstwo. Prosty złodziejaszek. Taki, co to wpada do 7-Eleven z nożem do chleba, zgarnia dzienny utarg i od razu przed sklepem płaci pierwszemu lepszemu dilerowi za działkę, którą wstrzykuje sobie w najbliższej klatce schodowej i nie ma pojęcia, o co chodzi, gdy – wskazany przez sprzedawcę – nagle ląduje na tylnym siedzeniu samochodu policyjnego, w drodze do aresztu.

– Znasz odpowiedź. Nie ma mowy o pieniądzach.

Poruszył się niespokojnie na krześle, zakołysał nim, nieomal tracąc równowagę.

– Ale o co, kurwa, chodzi? Przecież właśnie wyszedłem z pierdla!

Przyglądała mu się, a on krzyczał, drapał się po nosie i znów zaczął krwawić.

– Przykro mi. Nie jesteś zarejestrowany jako bezrobotny. Ani w biurze pośrednictwa jako starający się o pracę.

Wstał.

– Ty tłusta dupo! Jestem, kurwa, bez grosza! Głodny, do kurwy nędzy!

– Rozumiem, że potrzebujesz pieniędzy najedzenie. Ale nie jesteś zarejestrowany, więc nie mogę ci nic dać.

Krew z rany na nosie skapywała na podłogę, płynęła dość obficie, żółtawy plastik zabarwił się na czerwono. Hilding krzyczał, to fakt, groził, to też fakt, ale nigdy nie posuwał się dalej. Krwawił, jednak nie wszczynał bójki, to nie było w jego zwyczaju, a ona o tym wiedziała, nie przyszło jej nawet do głowy, żeby wezwać pomoc.

Trzasnął pięścią w półkę.

– Olewam wasze pierdolone zasady!

– Możesz robić to, na co masz ochotę, ale pieniędzy i tak nie dostaniesz. Mogę ci wypisać bony na żywność na najbliższe dwa dni.

Za oknem przejeżdżająca ciężarówka, przepychając się między cielskami domów, huczała w wąskiej uliczce. Hilding tego nie słyszał. W ogóle nic nie słyszał. Siedzący przed nim babsztyl mówił coś o bonach na żywność. A od kiedy, kurwa, można zhandlować herę na papier z socjalu? Wlepił oczy w tę tłustą kobietę, która siedziała po drugiej stronie biurka i proponowała kupony na żarcie, gapił się na jej cholerne, potężne cycki, na piździane korale z pieprzonych drewnianych kulek. Śmiał się i krzyczał, wywrócił krzesło, na którym przed chwilą siedział, kopnął je pod ścianę.

– Mam w dupie twoje pierdolone bony! Skombinuję szmal na własną rękę! Ty krowo w pizdu jebana!

Prawie wybiegł z pokoju, omiótł wzrokiem Finów, cygańskie baby i emerytów w brzydkiej poczekalni. Wszyscy spojrzeli na niego, ale żaden z nich się nie odezwał, siedzieli w milczeniu, skuleni. Mijając ich, wrzasnął: „Pieprzone przypadki socjalne!”, a później jeszcze coś, co trudno było zrozumieć, jego przeraźliwy głos zaświdrował w uszach i zmieszał się z krwią cieknącą z nosa, Hilding zostawił po sobie ślad na schodach, w drzwiach wyjściowych i na całej drodze od ulicy Ostgotagatan do Skanstull.

I to ma być lato.

Wietrznie, rzadko kiedy powyżej dwudziestu stopni, czasami jakieś chwilowo słoneczne przedpołudnie, ale przede wszystkim deszcz spływający po dachach i ogrodowych grillach.

Ewert Grens trzymał ją za rękę tak długo, jak pozwoliła; później stawała się niespokojna, jak zwykle gdy kończył się śmiech i gaworzenie, a ślina przestawała spływać na brodę tylko sporadycznie. Dlatego objął ją, pocałował w czoło i zapewnił, że wróci za tydzień, jak zawsze za tydzień.

Gdybyś tylko stawiała opór odrobinę dłużej.

A teraz przejeżdżał ponownie przez most Lidingobron, tym razem w drodze do Bengta Nordwalla, który od jakiegoś czasu mieszkał w Eriksbergu, mniej więcej dziesięć kilometrów na południe. Prowadził zdecydowanie za szybko i nagle, jak wiele razy wcześniej, zobaczył siebie samego za inną kierownicą.

W mikrobusie policyjnym, w którym przed dwudziestu pięciu laty był dowódcą.

Zauważył wtedy na ulicy Langa, o którym wiedział, że jest poszukiwany i zrobił to, co robili już niejeden raz: podjechali do biegnącego człowieka, Bengt otworzył boczne drzwi, a siedząca najbliżej Anni chwyciła uciekającego, krzycząc, że jest zatrzymany, dokładnie tak, jak nakazywały przepisy.

To ona siedziała na tym miejscu.

To dlatego Jochum Lang mógł ją wywlec.

Ewert Grens mignął kierunkowskazem, zjechał w bok i opuścił na chwilę rzekę porannie zestresowanych kierowców. Wyłączył silnik i czekał, aż obrazy znikną. Przez ostatnie lata, za każdym razem, gdy ją odwiedzał, działo się to samo: tłukące się w głowie wspomnienia, które utrudniały oddychanie. Stał tak przez chwilę, lekceważąc trąbiących idiotów, odczekał, aż poczuje się gotowy.

Po piętnastu minutach był na miejscu.

Przywitali się na zewnątrz, w wąskiej willowej uliczce i stali na deszczu, obok siebie, wpatrzeni w niebo.

Żaden z nich nie uśmiechał się zbyt często, czy to wiek robił swoje, czy zawsze tacy byli, ale ta zbita szarość, wiatr i ulewny deszcz zmusiły ich do uśmiechu, jakie mieli inne wyjście?

– Co ty na to?

– Co ja na to? Nie potrafię się dłużej przejmować.

Wzruszyli ramionami, usiedli w ogrodzie na przemokniętej sofie.

Znali się od trzydziestu dwóch lat. Byli wówczas młodzi, a teraz zużytego w pośpiechu życia zostało znacznie mniej niż połowa.

Ewert spojrzał w milczeniu na przyjaciela.

W zasadzie jedynego, jakiego miał, jedynego, z którym rozmawiał poza pracą i z którym wytrzymywał.

Bengt ciągle szczupły, ciągle z bujną grzywą; byli rówieśnikami, ale Nordwall wyglądał znacznie młodziej. Tak to już chyba jest z dziećmi. One wymuszają młodość.

Ewert nie miał ani dzieci, ani włosów, za to znaczną tuszę i ciężki chód. Bengt wciąż stawiał lekko kroki. Łączyła ich wspólna przeszłość i wykonywany po dziś dzień zawód policjanta w śródmieściu Sztokholmu, ale każdy z nich był panem swojego życia, Ewert widocznie potrzebował go więcej i prędzej je zużył.

Bengt westchnął zrezygnowany.

– Ta nieustanna wilgoć. Już nawet dzieciaki nie chcą wychodzić na dwór.

Grens nie był pewien, czy najstarszy przyjaciel i jego żona zapraszali go do siebie z nadzieją na miłe spędzenie czasu, czy raczej z poczucia obowiązku, ponieważ było im go żal, ponieważ poza korytarzami komendy policji wydawał się taki samotny i nagi. Przychodził na każde zaproszenie, nigdy tego nie żałował, ale nie potrafił przestać o tym myśleć.

– Dobrze się dzisiaj czuła. Przesyła pozdrowienia. Jestem tego pewien.

– A ty, Ewert? Jak ty się czujesz?

– O co ci chodzi?

– Nie wiem, o co mi chodzi. Ale sprawiasz wrażenie, jakby… jakby ci było ciężej, teraz, ostatnio. Zwłaszcza gdy mówisz o Anni.

Ewert nie zareagował na słowa przyjaciela, chociaż doskonale je słyszał. Rozejrzał się bez zainteresowania dookoła, popatrzył na podmiejskie życie, którego nie rozumiał. Właściwie ta ich niewielka willa była dość ładna. Taka zwykła, trochę cegły, trochę trawnika, trochę elegancko przyciętych krzewów, porozrzucane tu i ówdzie plastikowe zabawki wyblakłe w słońcu. Gdyby nie ten deszcz, dzieci na pewno biegałyby teraz wokół domu, zajęte czymś, w co zazwyczaj bawią się dzieci w ich wieku. Bengt został ojcem dość późno, zbliżał się wtedy do pięćdziesiątki, Lena była dwadzieścia lat młodsza. Dostał, można rzec, drugą szansę. Ewert zastanawiał się, co ta młoda, piękna i zdolna dziewczyna widziała w policjancie w średnim wieku; nie żałował Bengtowi niczego, ale nie potrafił tego pojąć.

Przemokli do suchej nitki, coraz cięższe ubrania przylegały do ich ciał. Już tego nie czuli, przez moment zapomnieli o ulewie. Ewert pochylił się do przodu, znów spojrzał na przyjaciela.

– Bengt?

– Tak?

– Jochum Lang wychodzi dzisiaj na wolność.

Bengt pokręcił głową.

– Kiedyś musisz dać sobie z tym spokój.

– Łatwo ci powiedzieć. To nie ty siedziałeś za kierownicą.

– I nie ja kochałem. Ale to teraz nie ma znaczenia. Przestań się tym przejmować. Ewert, to było dwadzieścia pięć lat temu.

Spojrzał na tylne siedzenie.

Zobaczył, jak chwyciła uciekającego.

Ewert Grens westchnął ciężko, przejechał dłonią po mokrej głowie, wezbrała w nim wściekłość, która wciąż jeszcze nie minęła.

Jochum Lang poczuł rękę Anni i – ciągle w biegu – odwrócił się. Złapał ją, szarpnął mocno, siedzący obok Bengt nie chwycił za szelki.

Jeszcze jedno westchnienie. Ręka sunąca po mokrej czaszce.

I właśnie wtedy, gdy wypadła z busu, a jedno z tylnych kół przejechało po jej głowie, właśnie wtedy zrozumiał, że skończyło się ich wspólne życie.

Lang śmiał się, kiedy udało mu się uciec, śmiał się również jakiś czas później, skazany na kilka zasranych miesięcy za nieumyślne spowodowanie obrażeń ciała.

Grens nienawidził tego człowieka.

Bengt odpiął guzik przemoczonej koszuli, szukał wzroku przyjaciela.

– Ewert?

– Słucham?

– Wygląda na to, że dokądś odpłynąłeś.

Ewert popatrzył na mokry trawnik, na tulipany kulące się w okazałym kwietniku. Poczuł się zmęczony.

– Złapię tego skurwysyna.

Bengt otoczył go ramieniem. Grens drgnął. Odzwyczaił się.

– Zapomnij o nim teraz.

Jeszcze przed chwilą trzymał ją za rękę. Śmiała się jak dziecko, a jej dłoń była chłodna, zwiotczała, jakby nieobecna. Pamiętał tę inną, ciągle jeszcze ją czuł, ciepłą, jędrną, żywą.

– Od dzisiaj znów chodzi po ulicach. Rozumiesz? Lang znów będzie na nas srał.

– Ewert, jesteś pewien, że to była wina Langa? A może to moja wina? Toja nie miałem dość siły, żeby ją przytrzymać. To może na mnie powinieneś skupić swoją nienawiść. To może mnie musisz złapać.

Wiatr nagle powrócił, zgarnął deszcz, pociągnął za sobą i zaczął nim siec po ich twarzach. Otworzyły się drzwi altany. Wyszła z niej, uśmiechając się, kobieta pod parasolem, młoda, po trzydziestce, z długimi włosami związanymi w kucyk.

– Chyba wam odbiło.

Odwrócili się. Bengt też się uśmiechnął.

– Jak człowiek zmoknie, to później już mu jest wszystko jedno.

– Wchodźcie natychmiast do środka. Na śniadanie.

– Teraz?

– Teraz, Bengt. Szkraby są głodne.

Podnieśli się.

Spodnie i marynarka przylepione do ciała.

Ewert Grens spojrzał w górę, niebo, ciągle szare.

Ranek jeszcze nie minął. Słyszała ptaki za oknem, śpiewały dla siebie, zazwyczaj właśnie o tej porze. Siedziała zasłuchana na łóżku, jakież to piękne! Śpiewały tak samo tutaj, jak wśród brzydkich betonowych bloków w Kłajpedzie. Nie wiedziała dlaczego, ale kilka razy zbudził ją w nocy sen o wizycie w Wilnie, w więzieniu Lukuskeles, do którego pojechała z mamą wiele lat temu. Śniło jej się, że tato machał na pożegnanie, gdy zostawiła go w ciemnym korytarzu na oddziale chorych na gruźlicę, że minęła piętnastu innych więźniów, którzy powoli dogorywali w tak zwanej sali zakażonych wirusem HIV i że nagle z daleka zobaczyła, jak ojciec się przewraca. Zatrzymała się, przez moment wszystko zamarło. Kiedy zrozumiała, że tato nie może podnieść się o własnych siłach, pobiegła z powrotem po kamiennej posadzce, co sił w nogach, szarpała nim i targała, aż w końcu wstał i kaszląc, wyrzucił z siebie krew i żółtą flegmę, która zalegała w płucach. Wszystko we śnie było tak jak wtedy, mama też przyszła, płakała i krzyczała tak długo, aż ktoś z personelu w końcu go stamtąd zabrał. Ten sam sen powracał za każdym razem, gdy tylko zasnęła, nigdy wcześniej go nie śniła.

Lydia westchnęła głęboko, przesunęła się odrobinę na łóżku i rozwarła uda, tak wolno, jak zażyczył sobie siedzący przed nią mężczyzna.

Znajdował się jakiś metr od niej.

W średnim wieku; pomyślała, że może mieć czterdzieści lat, tyle, ile miałby teraz jej tato.

Spotykała go raz w tygodniu, prawie od roku, w każdy poniedziałek rano, przychodził niezwykle punktualnie. Tego dnia był trzecim klientem, zawsze pukał do drzwi dokładnie wtedy, gdy przez zamknięte okno dochodziło do niej dziewięć uderzeń zegara z kościelnej wieży.

Nie pluł. Nie wchodził w nią. Nie musiała dotykać jego przyrodzenia. Nawet nie wiedziała, jak pachnie.

Był z tych, którzy chcieli ją obejmować w drzwiach na powitanie, ale później już jej nie dotykał. Jedną ręką ujmował swój członek, a drugą dawał znak, żeby się rozebrała.

Ściskając genitalia coraz mocniej, polecił jej wprawić podbrzusze w ruch. Kazał skomleć jak pies, którego kiedyś miał. Ugniatany penis przybrał bladoczerwoną barwę. Mężczyzna w czarnym skórzanym fotelu odchylił się do tyłu, gdy nasienie zaczęło spływać po błyszczącej powierzchni.

Dwadzieścia po dziewiątej był gotowy i opuścił mieszkanie, zanim zegar wybił pół do dziesiątej. Lydia wciąż siedziała na łóżku; ponownie usłyszała ćwierkające za oknem ptaki.

Krew wyciekająca z rany w prawym nozdrzu tworzyła regularny szlaczek na chodniku wzdłuż Ostgotagatan. Hilding prawie biegł, nie był w najlepszej kondycji, chociaż dopiero co wyszedł z mamra, nie należał do tych, którzy topili nienawiść albo zjednywali sobie szacunek w więziennej siłowni, ale teraz prawie biegł, spanikowany i wściekły, byle dalej od tego babsztyla z socjalu przy Katarina-Sofia, chory z tęsknoty za pieprzoną herą, dyszał, gdy zbliżał się do Ringvägen i stacji metra Skanstull.

Mam w dupie twoje pierdolone bony! Skombinuję szmal na własną rękę!

– Ej, ty tam!

Hilding dotknął ramienia dziewczynki stojącej przed nim na peronie. Jakieś dwanaście, trzynaście lat. Nie odpowiedziała, więc trącił ją jeszcze raz. Odwróciła się demonstracyjnie, twarzą do tunelu, z którego za chwilę miał wyjechać pociąg.

– Ej, ty tam. Rozmawiam z tobą.

Zobaczył jej telefon komórkowy. Wyciągnął rękę, zrobił krok do przodu, wyrwał komórkę i nie zważając na protesty, wystukał numer i czekał na połączenie.

Odchrząknął.

– Siostra? To ja.

Ponieważ zwlekała z odpowiedzią, mówił dalej.

– Siostra, no, kurwa, muszę trochę pożyczyć.

Usłyszał jej westchnienie, zanim powiedziała:

– Nie dostaniesz ode mnie żadnych pieniędzy.

– Siostra, najedzenie. I ubranie. Tylko na to.

– Przejdź się do opieki.

Ze złością wpatrywał się w trzymany w ręku aparat, wziął głęboki oddech i zaczął krzyczeć, przykładając usta do tej części, która wydawała mu się mikrofonem.

– Do kurwy nędzy, siostra! To znaczy, że sam muszę je skombinować. I to twoja wina!

Odparła dokładnie w ten sam sposób, w jaki odpowiedziała poprzednim razem.

– To twój wybór. Twój problem. Nie zrzucaj tego na mnie.

Hilding krzyczał jeszcze w elektroniczną ciszę, która zaległa po odłożeniu słuchawki, a potem cisnął zakrwawionym telefonem o beton. Pieprzona gówniara wciąż stała na peronie i płakała, gdy wsiadał do pociągu.

Zajął miejsce przy jednych z dwojga drzwi i rozdrapywał coraz głębsze warstwy kapiącej czerwieni. Krople krwi, pokłady potu i mizerna twarz, której brakowało życia, było go po prostu czuć.

Wysiadł przy T-Centralen i wyjechał schodami z podziemia. Prawie nie padało, nie wiedział nawet, czy tego ranka w ogóle spadł jakiś deszcz. Rozejrzał się dookoła, coraz bardziej spocony pod zapiętym płaszczem, czuł porządnie już mokre plecy, przeszedł przez Klarabergsgatan i chodnik po drugiej stronie ulicy. Pospiesznie minął domy przy pomniku Ferlina i przez niewielką furtkę wkroczył na teren cmentarza przy kościele Świętej Klary.

Pusto, właśnie taką miał nadzieję.

Jakiś zapruty pijaczyna leżał trochę dalej w trawie, a poza tym żywej duszy.

Hilding przeszedł obok obelisku Bellmana i usiadł na stojącej za nim ławce, pod – jak mu się wydawało – wiązem.

Rozprostował nogi, zanucił jakąś melodię. Sięgnął do prawej kieszeni płaszcza. Czuł przesypujący się między palcami proszek do prania. Z lewej wyjął opakowanie z dwudziestoma pięcioma kieszonkami na znaczki pocztowe; w malutkich torebkach foliowych, sześć na osiem centymetrów, wymieszał proszek do prania z amfetaminą, która ledwie przykrywała dno.

Potrzebował forsy i niedługo będzie ją miał.

Zapadał wieczór. Na dzisiaj to już wszystko, nie zaplanowano dla niej nikogo więcej.

Lydia przeszła przez mieszkanie w przyjemnym mroku, nie paliło się tu wiele lamp. Było chyba największe ze wszystkich, w których przyszło się jej zatrzymać, odkąd tu przyjechała, czteropokojowe.

Stanęła w holu.

Znów bezwiednie zaczęła przeszukiwać wzory tapety, wzdłuż cienkich kreseczek wypełniających pustą przestrzeń między podłogą a sufitem. Często to robiła, stojąc tak, zapominała o wszystkim innym, chyba dlatego, że te wzory przypominały jej coś, co już kiedyś widziała, na innej ścianie, w innym pokoju, dawno temu.

Pamiętała tę ścianę, ten pokój nad wyraz ostro.

Wbiegający żandarmi, tato i ci inni mężczyźni przyciśnięci do ściany, i głosy wrzeszczące „Zatknis, zatknisl”, i ta osobliwa cisza odrobinę później.

Już wtedy wiedziała, że tato siedział wcześniej w więzieniu. Za to, że wywiesił za oknem litewską flagę, został skazany na pięć lat w zakładzie w Kaunas. Była wtedy taka malutka, miała może rok. Ale za flagę? Pokręciła głową, w dalszym ciągu nie mogła tego pojąć. Oczywiście nigdy już nie pozwolono mu na powrót do zawodowej służby wojskowej i tylko raz zapytał głośno, pamiętała to wyraźnie, gdy skończyła się wódka i policzki nabrały rumieńców, w pokoju z kreskowanymi tapetami, między skradzioną bronią, która wkrótce miała znaleźć nabywcę, właśnie wtedy zapytał głośno, cóż innego może robić? Kiedy dzieciaki płaczą z głodu, a państwo nie chce płacić, co wtedy, kurwa, ma robić?

Lydia ciągle stała w przedpokoju. Lubiła ciszę i mrok, który otulał ją niespiesznie i kołysząc, dawał ukojenie. Cienkie kreski na ścianie sięgały sufitu; żeby podążyć za nimi, musiała unieść głowę wysoko, to stara kamienica. Pomyślała, że kilkakrotnie pracowała sama w znacznie mniejszych mieszkaniach, ale zazwyczaj była jeszcze druga dziewczyna i że mężczyźni pukający do drzwi mogli wybierać, którą z nich chcą posiąść.

Każdego dnia musiała przyjąć dwunastu. Czasami przychodziło ich jeszcze więcej, nigdy mniej. Bo wtedy Dimitr albo ją bił, albo wchodził w nią przemocą tyle razy, ile brakowało do wyrobienia normy, tylko w odbyt.

Miała oczywiście swój rytuał. Każdego wieczoru.

Stawała pod prysznicem i zdecydowanie za gorąca woda spłukiwała dotyk ich rąk. Brała swoje tabletki, cztery rohypnole i jedną valium w odrobinie wódki. Zakładała luźne ubrania, które wisząc jak na kołku, zakrywały jej kształty, nikt nie mógł ich zobaczyć, nikt nie mógł dotknąć.

A mimo to podbrzusze nieraz bolało bardziej niż zwykle.

Czuła wyraźnie, gdy czasem gdzieś zakłuło. Wiedziała dlaczego. Kilku mężczyzn było nowych, a nowi zazwyczaj nadużywają siły. Ale rzadko coś mówiła, nauczyła się, jakie to ważne, żeby zechcieli wrócić.

Znudzona cienkimi kreskami na ścianie, zwróciła twarz w kierunku drzwi. Dawno przez nie nie wychodziła. Od jak dawna? Nie była pewna, od czterech miesięcy, tak jej się przynajmniej wydawało. Kilka razy próbowała rozbić okno kuchenne, którego nie dało się otworzyć, podobnie jak wszystkich innych. Planowała stłuc szybę i wyskoczyć, ale zawsze tchórzyła, mieszkały na szóstym piętrze i nie wiedziała, jak to jest – wyskoczyć i spaść na ziemię. Podeszła do drzwi obitych szarą blachą, dotknęła zimnej, twardej powierzchni. Zamknęła oczy, oparła dłoń na czerwonej lampce, oddychała powoli, przeklinając w duchu, że nie rozumie zasady działania obu elektronicznych zamków. Próbowała podpatrzyć Dimitra, ale nigdy jej się nie udało, zawsze stał na przeszkodzie, przecież zdawał sobie sprawę, że zerkała za jego plecami.

Przeszła z holu do nieumeblowanego pomieszczenia, które z jakiegoś powodu nazywali salonem, minęła swój pokój, popatrzyła na ogromne łóżko, którego nienawidziła, ale w którym musiała spać.

Szła dalej, do znajdującego się na samym końcu pokoju Aleny.

Drzwi były zamknięte, ale Lydia wiedziała, że Alena skończyła pracę, wzięła prysznic i że jest sama.

Zapukała.

– Tak?

– To tylko ja.

– Próbuję zasnąć.

– Wiem. Ale mogę wejść?

Kilka sekund. Lydia czekała, aż Alena podejmie decyzję.

– Jasne. Wejdź!

Alena leżała nago w niepościelonym łóżku. Miała ciemniejszą karnację niż Lydia, długie włosy jeszcze mokre, trudno będzie je rozczesać następnego ranka. Często leżała tak, gdy wszyscy już sobie poszli, wpatrzona w ścianę myślała o tym, że nigdy mu nie powiedziała o wyjeździe, że minęło kilka lat, że ciągle czuje jego ostatni dotyk, że tęskni za nim, chodziło tylko o parę miesięcy, miała przecież do niego wrócić, do Janoza, mieli się przecież później pobrać.

Lydia stała nieruchomo. Badając nagość Aleny, myślała o swoim ciele – tym, które wieczorami musiała ukrywać w zbyt obszernych ubraniach, wiedziała, że przecież o to chodzi: żeby je ukryć. Nie przestając patrzeć, porównywała i zastanawiała się, jak Alena ma siłę leżeć w tym samym łóżku, zupełnie goła, i zrozumiała, że widzi swoje przeciwieństwo, kogoś, kto jakby pozwala tej innej rzeczywistości trwać, kto jej nie ukrywa, kto nieomalże nie wypuszcza jej z rąk.

Alena wskazała na łóżko, na jego pustą połowę.

– Siadaj.

Weszła do pokoju, takiego jak jej własny, z podobnym łóżkiem, podobną półką, bez żadnych innych sprzętów. Usiadła w pościeli, w której jeszcze niedawno ktoś leżał. Zatrzymała się chwilę wzrokiem na czerwonej tapecie, kwiatuszkach jak z aksamitu, falujących. Poszukała ręki Aleny, wzięła ją w swoją i ścisnęła, pytając szeptem:

– Jak się czujesz?

– Eh, przecież wiesz.

– Jak zwykle?

– Jak zwykle.

Znały się od ponad trzech lat. Spotkały się na promie, wtedy roześmiane, w drodze. W dole rozcinane fale, spieniona biało woda, żadna z nich nie była wcześniej na otwartym morzu.

Przyciągnęła do siebie rękę Aleny, nie wypuszczała z uścisku, głaskała, wplotła jej dłoń między swoje.

– Wiem. Wiem.

Alena leżała nieruchomo z przymkniętymi powiekami.

Nie miała żadnych widocznych sińców na ciele, jak jej przyjaciółka, przynajmniej na pierwszy rzut oka.

Lydia położyła się obok niej, przez chwilę dzieliły ciszę, Alena myślami była z powrotem u Janoza, którego po prostu zostawiła, nie wtajemniczając w swoje plany; Lydia ponownie w więzieniu Lukuskeles, wśród ogolonych głów mężczyzn, kaszlących na zakurzonym oddziale szpitalnym.

Nagle Alena podniosła się, wsunąwszy poduszkę pod plecy, oparła się o ścianę.

Wskazała na podłogę, na leżącą tam popołudniówkę.

– Zobacz.

Lydia wypuściła dłoń przyjaciółki, schyliła się, podniosła gazetę.

Nie spytała, jak ją zdobyła, zrozumiała, że popołudniówkę zostawił ktoś z odwiedzających, klient, który chciał zrobić coś ekstra i któremu na to pozwoliła. Lydia nie miała wielu, którzy przynosili jej prezenty. Wolała pieniądze, wolała okradać Dimitra z tego, na czym mu najbardziej zależało. Ci, którzy przychodzili do niej i chcieli czegoś ekstra, musieli zapłacić dodatkowe sto koron.

– Otwórz. Na siódmej stronie.

Opowiedziała o tym Alenie.

Odwiedzający płacili pięćset koron. Wiedziała, ile to jest – pięćset razy dwanaście każdego dnia. Ale Dimitr zabierał prawie wszystko. One dostawały dwieście pięćdziesiąt za cały dzień. Reszta szła najedzenie, nocleg i spłatę długu. Na początku próbowała upomnieć się o więcej, ale wtedy Dimitr znów wtargnął w jej odbyt, i jeszcze raz, i robił to tak długo, aż w końcu obiecała, że nigdy więcej nie zada takich pytań. Postanowiła więc od czasu do czasu przechwytywać stukoronówki. Po swojemu. Bardziej, by oszukać Dimitra Chuja Złamanego niż dla samych pieniędzy.

Bito ją.

Przyjmowała razy. Pozwalała im bić, to kosztowało dodatkowe sto koron. Większość nie biła mocno, zaczynali tylko w ten sposób, zanim w nią wchodzili. Brała sześćset koron, Dimitr dostawał pięćset, nie mając pojęcia, że ona chowa stówkę. Trwało to już dość długo, zdążyła trochę zaoszczędzić, a Dimitr Chuj Złamany o niczym nie wiedział.

Lydia nie mówiła po szwedzku. Jeszcze mniej w tym języku czytała. Nie rozumiała tytułu, wytłuszczonego leadu i długiego tekstu artykułu. Ale zobaczyła fotografię. Alena trzymała gazetę tak, żeby Lydia mogła ją dokładnie obejrzeć. Zatrzymała się przy zdjęciu, krzyknęła, zaczęła płakać i wyć, wybiegła z pokoju i zaraz wróciła, gazeta w rękach Aleny obudziła w niej nienawiść.

– Ten skurwysyn!

Rzuciła się na łóżko, położyła obok nagiego ciała, teraz bardziej płacząc, niż krzycząc.

– Ten cholerny, cholerny skurwysyn!

Alena odczekała chwilę, mówienie czegokolwiek mijało się z celem, Lydia musi się wypłakać, tak jak ona sama jeszcze przed chwilą.

Objęła przyjaciółkę.

– Mogę ci przeczytać.

Alena mówiła po szwedzku. Lydia nie mogła zrozumieć, skąd brała się w niej wola nauki. Były w tym kraju równie długo, spotykały równie dużo osób, nie w tym rzecz.

Lydia postanowiła się po prostu odizolować. Nie słuchać. Nie przyswajać sobie języka, w którym ją gwałcono.

– Chcesz, żebym ci przeczytała?

Nie chciała. Nie chciała. Nie chciała.

– Tak.

Przysunęła się do nagiej skóry, poczuła jej ciepło. Alena była zawsze gorąca, ona sama najczęściej marzła.

***

Zdjęcie było dość nieciekawe: mężczyzna w średnim wieku oparty o ścianę domu. Wyglądał na zadowolonego, jak gdyby przed chwilą otrzymał pochwałę. Szczupły, pod wąsem, o jasnych przyczesanych włosach. Alena wskazała na niego, na tytuł nad fotografią. Przeczytała, najpierw po szwedzku, po chwili przetłumaczyła na rosyjski. Lydia słuchała w milczeniu, bała się poruszyć. A później tekst, napisany niezdarnie, w pośpiechu o dramacie, który rozegrał się wcześnie rano, zaledwie jakąś godzinę przed zamknięciem numeru. Ogarnięty paniką złodziejaszek zupełnie nieoczekiwanie, za drzwiami bankowego skarbca zatrzymał pięciu zakładników. Mężczyźnie spod ściany, policjantowi, udało się najpierw nawiązać z nim dialog, następnie przekonać do odwrotu, by wkrótce zmusić do poddania się. Nic szczególnego. Policjant, coś w rodzaju codzienności, strona siedem; jutro zostanie zastąpiony innym policjantem, inną codziennością.

Ale on się uśmiechał.

Policjant na zdjęciu uśmiechał się, a Lydia znów płakała z nienawiści.

Na Plattan było ich pełno. Ćpunów. Nieustannie w cugu, nienasyconych.

Hilding przesunął się kilka kroków, stanął na schodach do Drottninggatan, na swoim zwykłym miejscu, to ważne, żeby go było widać. Totalnie olewał gliny, którzy plątali się tu z lornetkami.

Dziewczyna czekała trochę dalej, przy wejściu do metra. Najmniejsza czarna, jaką znał: nie więcej niż sto pięćdziesiąt centymetrów wzrostu. Nieszczególnie stara, chyba jeszcze nawet nie miała dwudziestki, ale brzydka jak cholera z tą ogromną szopą na głowie i w wielkim swetrze, i na prochach – trzeciego, czwartego dnia była upierdliwa i napalona, chciała tylko dawać sobie w kanał i bzykać się, dawać w kanał i znowu bzykać. Wiedział, że ma na imię Mirja i cholernie ciężki akcent, i że trudno było zrozumieć, co mówi, a kiedy była nawalona, zupełnie nie szło pojąć, jak gdyby jej usta nie chciały…

– Coś?

Uśmiechnął się drwiąco.

– Co coś?

– Ma coś?

– Czy ja coś mam? A co, kurwa, chcesz?

– Grama.

Cholerna laska. Tylko dragi i pierdolenie. Hilding wyprostował się, zanim zadał kolejne pytanie, obrzucił wzrokiem Plattan i olewających bajzel gliniarzy.

– Mety czy zwykłej?

– Zwykłej, trzysta.

Schyliła się, pogrzebała ręką w bucie, gdzieś przy sznurowadłach. Wyciągnęła kilka zmiętych banknotów, dała mu trzy.

– Tylko zwykłej.

***

Mirja była w cugu prawie od tygodnia.

Nie jadła, musiała brać więcej, więcej, więcej, żeby nie czuć w głowie przewodów wysokiego napięcia, tych paranoi, które brzęczały, targały mózgiem i sprawiały ból, jaki mogą sprawić tylko linie wysokiego napięcia w głowie.

Najszybciej jak umiała, zostawiła Hildinga, schody, Drottninggatan i kierując kroki ku pomnikowi przed kościołem, weszła na cmentarz.

Słyszała wyraźnie, jak mijani ludzie o niej mówią. Słyszała ich głosy, wszystkowiedzące, znające jej tajemnice; głosy, które mówiły, mówiły, mówiły, ale które wkrótce miały zamilknąć, przynajmniej na kilka minut.

Usiadła na ławce najbliżej wejścia. Nie miała czasu, spuściła z ramienia płócienną torbę, wyjęła puszkę po coca-coli wypełnioną do połowy wodą, w drugiej ręce trzymała już strzykawkę. Nabrała trochę wody, wstrzyknęła do plastikowego woreczka.

Tak bardzo tęskniła, była w cugu tak długo, że nie zwróciła uwagi na pianę.

Uśmiechając się, założyła igłę, odczekała chwilę.

Robiła to wiele razy. Jak zwykle zacisnęła gumę, znalazła żyłę, odciągnęła tłoczek, wstrzyknęła.

Ból był natychmiastowy.

Mirja podniosła się gwałtownie, nie potrafiła wydać głosu, próbowała odessać tłoczkiem wstrzyknięty roztwór.

Żyła napuchła, centymetrowe wybrzuszenie od przegubu ręki do łokcia.

Przestało boleć, gdy skóra nagle zabarwiła się na czarno, gdy proszek do prania przeżarł ścianki naczynia krwionośnego.

WTOREK CZWARTEGO CZERWCA

Jochum Lang nie spał. Ostatnia noc zawsze była najgorsza.

To ten zapach. Poczuł go wyraźnie, kiedy klucz przekręcił się w zamku po raz ostatni. Małe cele zawsze tak pachniały, nieważne, w którym zasranym pierdlu, nawet w areszcie – ściany i prycza, i szafka, i stół, i pomalowany na biało sufit – wszystko pachniało podobnie.

Usiadł na brzegu łóżka. Zapalił papierosa. Nawet ciśnienie powietrza było takie samo. To przecież tak cholernie głupie, że nie mógł o tym nikomu powiedzieć, ale właśnie tak jest: każda cela w każdym pierdlu ma to samo ciśnienie powietrza, żadne inne pomieszczenia, nigdzie.

A teraz zaczął bić w klapę, tak jak zawsze ostatniej nocy, podszedł do metalowej płytki w ścianie i wcisnął czerwony guzik alarmowy.

Klawisz się nie spieszył.

– Co chcesz, Lang?

Zajaśniała czerwona lampka, odezwała się główna dyżurka. Jochum pochylił się i przycisnął usta do tandetnego mikrofonu.

– Chcę wziąć prysznic i spłukać z siebie ten cholerny zapach.

– Zapomnij. W dalszym ciągu jesteś więźniem, tak jak wszyscy inni.

Jochum nienawidził ich. Przesiedział swoje lata, ale te dupki musztrowały go do samego końca.

Nie opuszczając łóżka, rozejrzał się po klitce. Poczeka dziesięć minut, a później znów uderzy w klapę. Zazwyczaj w końcu spuszczali z tonu. Trzy, cztery razy, a później przesuwali się o krok, to wystarczało, żeby mógł się przecisnąć, wiedzieli przecież, że nie jest na tyle rąbnięty, żeby zacząć wygrażać, kiedy została mu tylko jedna noc, ale pojmowali też, że już następnego dnia mogą go spotkać na ulicy, i że czasami dobrze jest mieć możliwie najmniej związków z przeszłością.

Wstał. Kilka kroków do kraty w oknie, stamtąd kilka kroków do stalowych drzwi.

Zapakował dwie książki i cztery pudełka papierosów, mydło, szczoteczkę do zębów, radio, stosik listów i nieotwartą paczkę tytoniu, wkładał do plastikowej torby dwa lata i cztery miesiące, robił to tak wolno, jak potrafił i w końcu postawił reklamówkę na stole.

Znów uderzył w klapę, zasyczał poirytowany z ustami przy mikrofonie i otaczającej go płycie; metalowa powierzchnia zaszła parą jego oddechu. Ten skurwiel wcale się nie spieszył.

– Chcę dostać swoje ubranie.

– O siódmej.

– Obudzę cały ten pieprzony oddział.

– Rób, na co masz ochotę.

Jochum zaczął walić w drzwi. Odpowiedział mu ktoś po drugiej stronie korytarza. Później jeszcze ktoś inny. Nie dało się nie słyszeć. Tym razem klawisz pojawił się o wiele szybciej.

– Wszystkich pobudzisz!

– No, przecież powiedziałem.

Strażnik westchnął.

– Jasne. No tak. Pójdziemy do worków. I do magazynu. Coś sobie znajdziesz. A później z powrotem. Nie wyjdziesz stąd przed siódmą.

Korytarz był pusty.

Nikomu się nie spieszyło. Ci za drzwiami musieli jeszcze poczekać parę lat, na co im wtedy świt? Przemierzał oddział, szesnaście celi, osiem po każdej stronie, minął kuchnię, stół bilardowy, kącik telewizyjny. Szedł zaraz za klawiszem, z oczami wlepionymi w jego plecy, cienki skurwiel, mógłby go powalić w okamgnieniu, dziesięć minut po zakończeniu kary, kiedyś coś takiego zrobił.

Przeszli przez zamykane na klucz drzwi oddziału, przez jeden z długich podziemnych korytarzy tak dobrze mu znany z wcześniejszych pobytów, zbliżali się do głównej dyżurki. Magazyn znajdował się obok, za ścianą monitorów w budce strażnika. W zasadzie to właśnie była wolka[1]: móc wejść między te wszystkie jutowe worki pachnące piwnicą, znaleźć wśród setek innych ten właściwy, otworzyć go, przymierzyć leżące w nim ciuchy. Za małe, prawie zawsze okazywały się za małe. Tym razem przybyło mu siedem kilo, trenował jak cholera, więcej niż kiedykolwiek. Rozejrzał się dookoła. Żadnego lustra. Spojrzał na kartony opatrzone nazwiskami; bezdomni odsiadujący długie wyroki, cały ich dobytek mieścił się w kilku pudłach, w magazynie zakładu karnego Aspsås.

***

Wziął ze sobą wyciągniętą z worka buteleczkę perfum Karla Lagerfelda, klawisz nie widział albo najzwyczajniej się nie przejmował. Jochum Lang nie pachniał mężczyzną, odkąd odebrali mu wszystko pierwszego dnia, przy rejestracji, żadnych pojemników z alkoholem na oddziale. A teraz, rozebrawszy się do naga, odkręcił korek i trzymał otwór flakonika nad ogoloną głową. Potrząsając nim, wylał całą zawartość, która spływała z głowy na ramiona i tors, skapywała na stopy i podłogę. Spłukiwaniu więziennej błony towarzyszył smród perfum.

***

Za dziesięć siódma. Klawisz był punktualny.

Drzwi otwarte na oścież, Jochum wziął plastikową torbę, splunął na podłogę celi i wyszedł.

Teraz tylko jeszcze przejść korytarzem, przebrać się w te przyciasne, przed chwilą przymierzane ubrania, przyjąć pieprzone trzysta koron i bilet na pociąg, potem, czekając na otwarcie bramy, powiedzieć klawiszowi, żeby spadał na drzewo, a później wyjść z reklamówką w ręku i pokazać palec kamerze monitorującej, zrobić parę kroków wzdłuż najbliższego muru, rozpiąć rozporek i naszczać na szarość.

Na zewnątrz wiało.

Gdzieś w najdalszej, dolnej części budynku komendy policji świt śpiewał na wyścigi z Siw Malmkvist. Tak było od zawsze. Ewert Grens pracował jako policjant trzydzieści trzy lata. Od trzydziestu miał własny gabinet i równie stary magnetofon kasetowy, taki z wbudowanym głośnikiem mono; dostał go w prezencie na trzydzieste urodziny i przy każdej reorganizacji przenosił ostrożnie między pokojami. Słuchał wyłącznie Siw Malmkvist. Z najprzeróżniejszych kaset utworzył pokaźny stos, wszystkie zawierały to samo: jej cały repertuar, dzieła zebrane, klasyczne utwory nagrane w różnym porządku.

Tego ranka puścił Tunna skivor, 1960, w oryginale: Everybody’s somebody's fool. Przychodził zawsze jako pierwszy i słuchał muzyki tak głośno, jak mu się podobało. Ten i ów narzekał na natężenie dźwięku, ale dopóki Grens był kwaśny jak cholera, zostawiano go w spokoju; za zamkniętymi drzwiami, z Siw na cały regulator i w gąszczu dochodzeń mógł ukryć się przed życiem.

Ciągle jeszcze wspominał wczorajszy dzień. Odwiedziny u Anni: była taka piękna, przyczesane ładnie włosy, wyprasowana sukienka. Patrzyła na niego intensywniej niż zwykle, miał wrażenie, że nawiązali kontakt, że na moment przestał być tylko obcym mężczyzną, który trzymając ją za rękę, siedział na krześle obok. A później Bengt w zadbanej, tętniącej życiem willi. Śniadanie wśród paćkających się dzieci i życzliwych spojrzeń. Był wdzięczny jak zawsze, przytakiwał radośnie, jak to miał w zwyczaju, traktowany przez Bengta, Lenę i dzieci jak członek rodziny, za każdym razem w ten sam sposób, ale wczoraj czuł się bardziej samotny niż kiedykolwiek. Ciągle zanurzony w tym cholernym uczuciu, nastawił muzykę jeszcze głośniej, żeby je zagłuszyć.

Podniósł się z krzesła, przeszedł wolno tam i z powrotem po zniszczonym linoleum. Musi zacząć myśleć o czymś innym. O czymkolwiek, byle nie o tym. Nie o zwątpieniu, nie dzisiaj, wystarczy. Zrezygnował ze wszystkiego na rzecz pracy, na rzecz codzienności policjanta, na rzecz tego właśnie. Tak po prostu wyszło. Najpierw jeden dzień, później kolejny, później jeszcze jeden, później trzydzieści trzy lata i żadnej kobiety, żadnych dzieci, żadnych prawdziwych przyjaciół, jedynie długa wierna służba, która skończy się za niespełna dziesięć lat, a wtedy on też się skończy.

Ewert Grens rozejrzał się dookoła. Gabinet należał tylko do niego, dopóki odrabiał swoje godziny, później przejdzie w posiadanie kogoś innego. Ciągle dreptał w jedną i drugą stronę; ten jego niezdarny chód, zwaliste cielsko zawracające niezgrabnie przy regale i oknie. Nie należał do pięknych, wiedział o tym, ale kiedyś był energiczny, obecny i gniewny, teraz – chyba tylko wkurzony. Przejechał dłonią po resztkach czupryny, po krótko ostrzyżonych, siwych kępkach włosów. Słuchał:

Przysłałeś mi najpiękniejsze tulipany,

Prosząc, bym zapomniała wczoraj

i zapomniał: naraz było rano, on sam i stosy dokumentów na biurku, dochodzenia, które należało przeczytać i zamknąć, nawet jeżeli miała to być ostatnia rzecz, którą robił.

Usłyszał pukanie do drzwi. Za wcześnie. Nie zareagował.

Ktoś otworzył, zajrzał do środka. Sven.

– Ewert?

Grens nie odpowiedział. Wskazał na krzesło dla odwiedzających. Sven Sundkvist wszedł do pokoju, młodszy o pokolenie, jasne krótkie włosy, szczupły, prosty jak strzała. Poza tym mądry, jedyny w komendzie, oprócz Bengta, do którego Ewert nie czuł odrazy. Sven usiadł bez słowa, ponieważ już dawno zrozumiał, że Siw dla Ewerta reprezentuje inną epokę, szczęśliwe czasy, wspomnienia, do których Sven nigdy nie został dopuszczony, ale o których wiedział, że ciągle są żywe.

Milczeli. I tylko muzyka.

A później szum kończącej się taśmy i krótki trzask przycisku play, który w przestarzałym magnetofonie wrócił do pozycji wyjściowej.

Dwie i pół minuty.

Ewert ciągle stał. Odchrząknął. Pierwsze wypowiedziane dzisiaj słowo:

– Tak?

– Dzień dobry!

– Tak?

– Dzień dobry!

– Dzień dobry!

Powoli podszedł do biurka, usiadł na krześle, popatrzył na Svena.

– Masz coś więcej do powiedzenia? Więcej niż „dzień dobry”?

– Wiesz, że Lang wychodzi dzisiaj na wolność?

Ewert machnął zniecierpliwiony ręką.

– Wiem.

– W zasadzie tylko to. A teraz idę na przesłuchanie. Heroinista sprzedający proszek do prania.

Minęła może sekunda. Ewert z całej siły uderzył dłońmi w stosy papierów przed sobą. Oderwały się od biurka, zasłały podłogę.

– Dwadzieścia pięć lat.

Uderzył jeszcze raz. W pustą przestrzeń, gdzie przed chwilą leżały dokumenty. Ręce na drewnianej powierzchni.

– Dwadzieścia pięć lat, Sven.

Leżała pod samochodem.

Zatrzymał się, podbiegł do jej nieruchomego ciała, krew lała się strumieniem gdzieś z głowy.

Sterty papierów pokrywały teraz prawie całą podłogę. Sven Sundkvist widział, że Ewert zatrzymał się przy jakiejś myśli, którą na pewno się nie podzieli. Pochylił się więc i podniósł kilka rozrzuconych dokumentów, pierwszych z brzegu, a później zaczął czytać na głos.

– Student Wyższej Szkoły Pedagogicznej, nagi, w Ralambshovsparken. Przetrącone podudzie. Dwa złamane kciuki. Brak dowodów popełnienia przestępstwa.

Przesunął palec wskazujący na następny dokument.

– Urzędnik ubezpieczeniowy w Eriksdalslunden. Cztery ciosy zadane nożem w pierś. Dziewięciu świadków. Nikt nic nie widział. Brak dowodów popełnienia przestępstwa.

Ewert poczuł wzbierającą wściekłość. Wypełniała brzuch, sprawiała ból w całym ciele, musiała gdzieś znaleźć ujście. Nakazał Svenowi gestem ręki, żeby się cofnął kilka kroków, żeby nie stał na przeszkodzie. Ten ustąpił mu miejsca, wiedział. Ewert wziął rozpęd i jednym kopnięciem przerzucił kosz na śmieci na drugą stronę pokoju, nieczystości opadły na podłogę jak cichy deszcz. Sven pochylił się ponownie, w milczeniu, nieomalże mechanicznie zaczął zbierać puste pudełka po snusie[2] i zużyte jednorazowe kubki po kawie. Wyprostował się i wrócił do czytania.

– Podejrzenie o ciężkie pobicie. Brak dowodów popełnienia przestępstwa. Podejrzenie o próbę zabójstwa. Brak dowodów popełnienia przestępstwa. Podejrzenie o morderstwo. Brak dowodów popełnienia przestępstwa.

Sven przesłuchiwał Jochuma Langa częściej, niż zdołał zapamiętać. Korzystał ze wszystkich znanych z podręczników technik przesłuchań, a także innych. Kilka lat temu, przez jakiś czas był bliski zdobycia jego zaufania, dał mu do zrozumienia, że potrafi przyjąć do wiadomości najohydniejsze sprawy, że wysłucha wszystkiego, o ile tylko Jochum zechce się otworzyć. Lang zdawał sobie z tego sprawę, ale wycofał się w ostatniej chwili i jak zwykle zaczął żebrać o papierosy, wyglądać przez okno, by w końcu wszystkiemu zaprzeczyć, nie przyznać się nawet do tego, że chodzi do sraczyka.

Sven zwrócił się do szefa:

– Ewert, te porozrzucane papiery na podłodze… Przecież mogę je czytać jeszcze nie wiem jak długo.

– Wystarczy.

– Przemoc lub groźba bezprawna wobec świadka albo innego uczestnika postępowania karnego, pozbawienie wolności połączone ze szczególnym udręczeniem… Dwadzieścia razy zaszło uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa.

– Powiedziałem, że wystarczy.

– Skazany zaledwie trzykrotnie i tylko w niewielkim wymiarze. Pierwszy raz za… tutaj… nieumyślne spowodowanie obrażeń ciała…

– Przestań!

Sven Sundkvist wzdrygnął się, nie poznawał krzyczącej twarzy. Widział szefa krzyczącego na innych, ale nigdy na niego, nigdy, to było oczywiste. A teraz Ewert odwrócił się do niego plecami, podszedł do magnetofonu; muzyka z tej samej kasety w antycznym sprzęcie, wystarczająco głośna, zagłuszyła czytanie.

…zostaną z ciebie cienkie plasterki, nic nie pomogą twe prośby na kolanach już nigdy się do ciebie nie uśmiechnę, zostaną tylko plasterki, nanana…

Grens słuchał, głos Siw zastąpił wściekłość. Nie mam już siły, pomyślał. Może właśnie teraz, właśnie tutaj to wszystko się skończy. Jochum Lang stanowił pożywkę dla trzydziestotrzyletniej pracy zawodowej, zmuszał Ewerta, by starał się jak diabli, by nigdy nie popuścił i nie spoczął, nim zapadnie wyrok; ale jeżeli Ewert przestanie sobie dawać radę z hołotą, musi odpuścić, pójść do domu, odważyć się żyć. Takie myśli nie dawały mu spokoju przez ostatni rok, odtrącał je, ale one wracały, coraz wyraźniej, coraz częściej.

Sven usiadł przed nim, z ręką na brodzie, z palcami zanurzonymi w jasnej grzywce.

– Posłuchaj…

Ewert podniósł rękę.

– Ciiii.

Jeszcze minuta.

I nie myśl sobie, że zmienię zdanie, chcę tylko twoje plasterki pokrajane…

Sven czekał. Siw zamilkła. Ewert spojrzał w górę.

– Tak?

– Nie wiem. Pomyślałem… Zakład karny Aspsas. Wiesz, ten Hilding Oldéus, heroinista, chudy jak patyk, za chwilę mam go przesłuchać.

Spojrzał na Ewerta, który skinął potwierdzająco głową, wiedział, kim jest Hilding Oldéus. Sven mówił dalej:

– Wiemy przecież, że siedział jednocześnie z Langiem. Wiemy też, że nawet zostali przyjaciółmi, oczywiście na tyle, na ile można zaprzyjaźnić się z kimś takim jak Jochum Lang. Hilding podlizywał się, oferując zacier; ukryli go w gaśnicy, a później wpadli, że szkoda gadać, chociaż nie od razu, dopiero jak strażnik przyłapał dwóch lekko naprutych.

– Hilding zapewniał zacier, a Jochum ochronę?

– Tak.

– No więc co pomyślałeś?

– Po tym przesłuchaniu o proszek do prania. Możemy porozmawiać o Langu. Pozwolimy Oldéusowi, żeby pomógł nam do niego dotrzeć.

Muzyka ucichła. Siw mogła teraz poczekać. Ewert znów rozejrzał się po gabinecie. Nie był obszerny, nie miał ani krzty prywatności. Pomijając maszynę grającą, wszystko świadczyło o tym, że to tylko pomieszczenie służbowe umeblowane przez firmę Kinnarp, ze sprzętami z jasnej brzozy, gabinet, który równie dobrze mógłby znajdować się w urzędzie skarbowym na Gotgatan albo w kasie ubezpieczeniowej w Gustavsbergu. Ewert spędzał tutaj jednak więcej czasu niż w domu. Przychodził o świcie, wychodził późno, o ile w ogóle wychodził, często przesypiał noce na niewielkiej sofie pod oknem, o wiele mniejszej niż jego ogromne cielsko, ale – o dziwo – spał zdecydowanie lepiej niż we własnym łóżku. Tylko tutaj nie męczyły go długie bezsenne noce, dokuczliwe godziny na jawie wypełnione niepokojem i pogonią za ciemnością. Nie wiedział dlaczego, wiedział jedynie, że początkowo sporadyczne noce w pracy przechodziły w tygodnie bez powrotów do domu.

– Oldéus i Lang. Wątpię. Żyją w dwóch różnych rzeczywistościach. Oldéus ćpa, myśli tylko o dragach, reszta go nie interesuje. Lang to kryminalista, nieuzależniony, raz wykryto mu w siuśkach marychę, w Aspsas, ale już nigdy potem. Oni nie mają ze sobą nic wspólnego. W każdym razie nie na wolności.

Sven zmienił pozycję. Westchnął. Nagle wyglądał na bardzo zmęczonego.

Ewert długo mu się przypatrywał.

Rozpoznał to. Zrezygnowanie.

Pomyślał o Oldéusie, o tym, że już od dawna ma dość gównianych ćpunów rozdrapujących rany w nosie, że nie ma siły tracić na nich czas, bo dni są zbyt krótkie, a idiotów zbyt wielu.

– Ale… właściwie dlaczego nie? Chodźmy. Jeden czubek mniej lub więcej. Przepytamy go też o Langa.

Samochód podjeżdżający wolno pod ogromną bramę w środku muru lśnił nowością. Jeden z tych, które po otwarciu przednich drzwi pachną skórzanymi siedzeniami i nietkniętą deską rozdzielczą.

Jochum Lang dojrzał go natychmiast, gdy tylko opuścił centralną dyżurkę i wyszedł na podwórze. Nie rozmawiał z nimi i nie zamówił go, ale zrozumiał, że będą na niego czekać, to było jakby wliczone w całość.

Skinął krótko głową na przywitanie, mężczyzna za kierownicą odpowiedział równie oszczędnym gestem.

Silnik pracował na wolnym biegu, podczas gdy Jochum, oddając mocz na beton, pokazywał palec kamerze monitorującej. Żaden pośpiech nie zakłócał rytuału, samochód czekał, Jochum kończył obsikiwanie muru i spokojnie jeszcze raz mógł podnieść palec, ale zamiast tego spuścił spodnie i obnażył tyłek przed zamykającą się bramą. Wiedział, że to bezsens i dziecinada, ale właśnie wyszedł na wolność i czuł się zmuszony podkreślić, że już żaden inny skurwiel nie będzie go upokarzał, teraz on mógł poniżać, czekał dwa lata i cztery miesiące, i tak naprawdę wolka osiągała swoje apogeum właśnie tu i teraz: mocz na ścianie, dupa wypięta w stronę centralnej dyżurki.

Podszedł do samochodu, otworzył przednie drzwi, wsiadł.

Badali się nawzajem, nie wiedzieć czemu, mierzyli się wzrokiem.

Slobodan postarzał się, nie mógł mieć więcej niż trzydzieści pięć lat, ale jego długie jugolskie włosy zdążyły posiwieć na skroniach, wokół oczu przybyły nowe zmarszczki, siwizna przyprószała również niedawno zapuszczone, rzadkie wąsy.

Jochum zapukał lekko w przednią szybę.

– Pniesz się?

Dragović przytaknął, wyglądał na zadowolonego.

– Co sądzisz?

– Za bardzo jugolski.

– Nie mój. Należy do Mia.

– Ostatnim razem miałeś świeżutko skradziony, ze śrubokrętem w stacyjce. Lepiej do ciebie pasował.

Samochód potoczył się z wolna. Jochum wyciągnął z tylnej kieszeni spodni bilet na pociąg, podarł go na drobne kawałki i wystawił rękę za okno. Dosadnym dialektem uppsalskim wykrzyczał jeszcze, że pożegnalne prezenty służby więziennej nie nadają się nawet do podcierania tyłka, a potem wypuścił strzępy papieru na wiatr. Slobodan odebrał telefon, który dzwonił już jakiś czas, jednocześnie przyspieszył, zostawili za sobą bramę i wysokie ogrodzenie. Przejechali zaledwie kilkaset metrów, kiedy się rozpadało, wycieraczki, najpierw spokojne, po chwili pracowały coraz zapalczywiej.

– Nie przyjechałem po ciebie z własnej woli. Mio mnie poprosił.

– Wydał ci rozkaz.

– Chce się z tobą jak najszybciej spotkać.

Jochum Lang był potężnie zbudowany: szerokie bary, ogolona głowa, szrama od lewego ucha do ust, bo któryś z nieszczęśników próbował bronić się za pomocą żyletki. Wypełniał mnóstwo przestrzeni w samochodzie, gestykulował, a teraz – rozjuszony – potrzebował jeszcze więcej miejsca.

– Posłuchaj, gdy ostatnio coś dla niego zrobiłem, kosztowało mnie to tę pierdoloną podróż.

Wyjechali z wąskiej drogi prowadzącej z więzienia na szerszą; teraz całkiem spory ruch, ludzie w drodze do pracy.

– Ty siedziałeś. Ale my się opiekowaliśmy i tobą, i twoją rodziną. Nie?

Slobodan Dragović odwrócił się do Jochuma, pokazał w uśmiechu kiepsko wyleczone zęby, ponownie odebrał telefon. Jochum milczał wpatrzony przed siebie, w wycieraczki rozmazujące wodę po szybie. Wiedział, że tak właśnie było. Przy którymś egzekwowaniu należności cały interes trafił szlag, a ten pieprzony świadek zamiast stulić pysk, wyśpiewał wszystko aż do wskazania winnych i wyroku. Jochum śledził krople deszczu spadające na szybę, myślał, że przecież o tym wie, że shit happens, że dlatego Mio stale był gdzieś w pobliżu, jak gdyby za pomocą pożyczonych uszu i oczu nieustannie czuwał, każdego ranka, gdy tylko Jochum budził się i zaczął rozglądać po celi; opieka, tak, opieka, bez wątpienia zajmowali się takimi rzeczami.

Nowy błyszczący samochód jechał coraz szybciej, przemykał przez krajobraz, który niespiesznie zmieniał się z wiejskiego w miejski, przez północne przedmieścia, do Sztokholmu.

Pokój przesłuchań znajdował się piętro niżej niż cele aresztu.

W zasadzie – jaki tam pokój.

Zapaskudzone ściany, które kiedyś były białe, na samym końcu zakratowane okno, w środku stół, prawie jak kuchenny, ze zniszczonym sosnowym blatem, cztery proste krzesła wykonane z innego gatunku drewna, jakby wyjęte z jakiejś stołówki szkolnej.

Przesłuchujący Sven Sundkvist (P): Wolałbym, żebyś siedział na krześle.

Hilding Oldéus (HO): Za co, kurwa, zgarniacie niewinnych?

P: Amfetamina wymieszana z proszkiem do prania, i ty to nazywasz niewinnością?

HO: Nic o tym nie wiem.

P: Sprzedawałeś nieczysty towar. Do tej pory mamy trzy osoby z przeżartymi żyłami. Zdradziły nam twoje nazwisko.

HO: O czym mi tu, kurwa, mówisz?

P: Miałeś przy sobie trefny towar.

HO: Nie mój.

P: Państwowe Laboratorium Kryminalistyczne zbadało woreczki z białym proszkiem, które miałeś przy sobie podczas zatrzymania. Sześć sztuk.

HO: No, kurwa, nie moje!

P: Dwadzieścia procent amfetaminy. Dwadzieścia dwa fenazonu z kofeiną. Pięćdziesiąt osiem proszku do prania. Usiądź, Oldéus.

Ewert Grens wszedł do środka. Żeby dotrzeć tutaj ze swojego gabinetu, musiał przejść przez ośmioro drzwi zamkniętych na klucz, ale nawet nie zdawał sobie z tego sprawy. Jeszcze przed chwilą tkwił w starych dochodzeniach. Znów słyszał czytającego na głos Svena, znów kołatały mu się w głowie myśli o spowodowaniu obrażeń ciała, o mikrobusie policyjnym, który stanął zbyt późno, o tym, jak trzymał Anni w swoich ramionach, zanim sanitariusze złożyli ją na nosze i zniknęli bezpowrotnie.

Zmagał się z głosem Svena, próbował się go pozbyć przez moment wpatrzony w ostre światło lampy u sufitu, a później w wychudłą twarz człowieka, który nerwowo rozdrapywał ranę w nosie, w krople krwi spływające do ust, po brodzie.

P: Inspektor kryminalny Ewert Grens wchodzi do pokoju o godzinie dziewiątej dwadzieścia dwie.

HO: (niesłyszalnie)

P: Co powiedziałeś, Hilding?

HO: Kurwa, nie moje.

P: Hilding, posłuchaj. Wiemy, że sprzedawałeś trefny towar na Plattan.

HO: Gówno wiecie.

P: Złapaliśmy cię tam. Z woreczkami. Z proszkiem do prania.

HO: Kurwa, to nie moje. Dostałem od jednego gościa, chuj mu w dupę. Opychać mi trefne dragi! Dorwę skurwiela, jak tylko wyjdę.

Ewert Grens (EG): Nie wyjdziesz stąd.

HO: O czym pierdolisz, glino?

P: Jest paru, którzy chcieliby się z tobą spotkać. Jeżeli ktoś z tych, którzy kupili twoje gówno, złoży doniesienie, potraktujemy to jako usiłowanie zabójstwa. Od sześciu miesięcy do ośmiu lat.

Mizerne ciało domagające się heroiny, które jadło, rzygało i rozpadało się na ich oczach. Mężczyzna wstał i podrygując, zaczął chodzić po ciasnym pokoju, niespodziewanie wyrzucił ramię przed siebie, by po chwili je przyciągnąć, znów zrobił kilka kroków, zatrzymał się, mówił coś bez ładu i składu, potrząsał głową to w jedną, to w drugą stronę. Ewert spojrzał na Svena. Widzieli to niejeden raz. Mężczyzna mógł teraz usiąść przy stole i powiedzieć im wszystko, czego chcą. Ale równie dobrze mógł lec na podłodze i w pozycji embrionalnej wić się w drgawkach aż do utraty przytomności.

EG: Od sześciu miesięcy do ośmiu lat. Ale dzisiaj jesteśmy tutaj w cholernie dobrym nastroju. Twój skonfiskowany trefny towar mógłby zniknąć.

HO: Jak, kurwa, zniknąć?

EG: Chcemy się trochę dowiedzieć. O facecie, który nazywa się Lang. Jochum Lang. Znasz go.

HO: Nigdy o nim nie słyszałem.

Twarzą wstrząsały drgawki. Hilding wykrzywiał ją w grymasach, przewracał oczami, raz za razem kręcił głową. Rozdrapywał ranę. Bał się. Nazwisko Jochuma szarpnęło nim, chciał je z siebie zrzucić, nie czuć jego ciężaru, nie tutaj. Właśnie zamierzał zaprotestować, gdy ktoś zapukał do drzwi. Kobieta, Ewert nie pamiętał jej nazwiska, na zastępstwie w Sztokholmie, dialekt skański.

– Przepraszam, inspektorze Grens. Sądzę, że to ważne. Ewert zaprosił ją gestem do wejścia.

– Nie szkodzi. I tak tu wszystko trafia szlag. Ten naćpany herą młodzieniec chce jak najszybciej stąd wyjść, żeby umrzeć.

Krótkie spojrzenie na Svena, który skinął głową, kobieta weszła do ciasnego pomieszczenia, zatrzymała się za Hildingiem. Ten podniósł się nagle i wskazując na policjantkę, zaczął pompować nieporadnie biodrami.

– Grens, ja pierdolę, jakaś nowa gliniarska cipa! Uderzyła mocno, otwartą dłonią, w policzek Oldéusa. Zatoczył się. Pochylił ku przodowi, z obiema dłońmi przy twarzy, powoli wyrastało na niej spore zaczerwienienie.

– Pierdolona świnia!

Spojrzała na niego.

– Dla ciebie jestem starszą posterunkową Hermansson. A teraz możesz wyjść.

Hilding nie spuszczał ręki z czerwonej plamy; wychodząc z pokoju, ciągle jeszcze przeklinał, Sven prowadził go przed sobą, trzymał mocno za ramię.

Ewert, osłupiały, szukał wzroku Svena, po chwili odwrócił się do młodszej koleżanki.

– Hermansson, tak?

– Hermansson.

Była młoda, na oko dwadzieścia pięć lat, w jej spojrzeniu nie dojrzał cienia wątpliwości. Nie pokazywała po sobie niczego. Ani zdumienia, ani gniewu. Ani z powodu wulgarnej odzywki Hildinga, ani wymierzonego mu siarczystego policzka.

– Miałaś coś ważnego?

– Z centrali. Chcą, żebyście pojechali na Volundsgatan trzy. W dzielnicy Atlas.

Ewert przeszukiwał pamięć, miał wrażenie, że był tam całkiem niedawno.

– W kierunku torowisk? Przy S:t Eriksplan?

– Tak. Sprawdziłam na planie miasta.

– O co chodzi?

Trzymała w ręce kartkę, ze zwykłego notatnika, rzuciła na nią okiem, nie chciała się pomylić, nie przed Ewertem.

– Kilku naszych kolegów włamało się tam ze względu na brutalne pobicie w mieszkaniu na szóstym piętrze.

– Więc?

– Czas nagli.

– Więc?

– Mają problem.

To była stara posesja w pięknej okolicy.

Każda fasada troskliwie odrestaurowana, każdy trawnik przed każdym wejściem starannie wypielęgnowany, czerwień i żółć w ciasnych kwietnikach, kilka niewysokich drzew, które właściwie miały tutaj zbyt mało miejsca.

Ewert Grens otworzył drzwi samochodu, ślizgał się wzrokiem po bryle budynku, rzędach okien. Kamienica z przełomu wieku, taka, w której słychać sąsiadów, gdy stąpają ciężko w kuchni, gdy o wpół do ósmej nastawiają głośno wiadomości, gdy niespiesznie schodzą na półpiętro, by otworzyć zsyp na śmieci. Szukał wśród okien z drogimi zasłonami. Piętro za piętrem, ludzie, którzy mają tam swoje życia, rodzą się i umierają, wszystkie te światy, które istnieją o kilka oddechów od siebie, ale które nigdy się nie zazębiają, nikt nic nie wie o człowieku za ścianą.

Sven Sundkvist zaparkował samochód, mruknął coś, zatrzymując się obok Grensa.

– Volundsgatan 3. Raczej drogi adres. Kogo tutaj stać na mieszkanie?

Szóste piętro. Osiem okien. Któreś z nich. Ewert Grens porównywał je, zatrzymując się przy każdym, wszystkie wyglądały jednakowo, te same cholerne zasłony i te same cholerne rośliny doniczkowe, różne kolory i różne wzory, a mimo to bliźniaczo podobne.

Wziął głęboki oddech i prychnął ze złości, wskazując wymuskaną elewację.

– Nie lubię pobić. Nie za takimi ścianami. A przecież właśnie to tam zawsze się zdarzają takie rzeczy.

Rozejrzał się dookoła. Karetka pogotowia, dwa wozy policyjne, obydwa z zimnym światłem koguta. Zaciekawieni sąsiedzi, około dziesięciu, przynajmniej zatrzymali się przy samochodach, okazując coś w rodzaju respektu, ten nie zawsze był oczywisty. Ewert i Sven przeszli kamienną ścieżką do otwartej na oścież bramy, klamkę przywiązano sznurkiem do stojaka na rowery. Gdy weszli do środka, Ewert z satysfakcją kiwnął głową, to faktycznie był dom z przełomu wieków, na wewnętrznej ścianie duże żelazne cyfry: 1901. Spojrzał na wiszącą obok tablicę ze spisem mieszkańców, piętro za piętrem. Na szóstym cztery nazwiska: Palm, Nygren, Johansson, Löfgren.

Do bólu szwedzkie.

To był taki dom.

– Sven, widzisz kogoś znajomego?

– Nie.

– Tacy się nie afiszują.

– A ty?

– Nie mam pojęcia.

Jakaś śmieszna namiastka windy. Ciasna, z czarną, odsuwaną w bok kratą zamiast drzwi, maksymalnie trzy osoby albo dwieście dwadzieścia pięć kilogramów. Stojący przed nią policjant w mundurze, dawno niewidziany starszy kolega.

Czasami zapominam, co za wariaci pracują w tym zawodzie, pomyślał Ewert, na przykład tego zupełnie nie pamiętałem, gdy człowiek przez jakiś czas nie widuje idiotów, to wydaje mu się, że nie istnieją.

Grens uśmiechnął się, studiując stojącego przed nim mężczyznę.

Jeden z tych, którzy stoją z szeroko rozstawionymi nogami, jak policjanci w telewizji, gdy pełnią straż przy czymś ważnym, a w tle rozbrzmiewają groźne smyczki; jeden z tych, którzy udzielając odpowiedzi, trzaskają obcasami, którzy sylabizują słowa, pisząc raporty, którzy nigdy nie będą robić nic innego, niż tylko pilnować windy, właśnie jeden z tych.

Policjant stojący w rozkroku wyczuł chyba pogardę i nie odwzajemnił uśmiechu. Składając relację o wydarzeniach, odwrócił się demonstracyjnie do Sudkvista.

– Dostaliśmy alarm godzinę temu. Porządnie pijany alfons. I zbita na kwaśne jabłko kurwa.

– No i?

– Zadzwonili sąsiedzi. On zdążył ją nieźle sprać. Jest nieprzytomna. Potrzebuje opieki medycznej. Ktoś tam jeszcze jest w środku. Też wygląda na kurwę.

– Pobita?

– Myślę, że nie. Pewnie nie zdążył.

Ewert stał bez słowa, przysłuchiwał się rozmowie Svena z idiotą sprzed windy. W końcu nie wytrzymał.

– Godzinę temu! Więc na co jeszcze czekacie?

– Nie wolno nam wejść do środka. Do mieszkania. Chodzi o coś z terytorium litewskim.

– A co ty mi tu, kurwa, wygadujesz! Kiedy chodzi o pobicie, to po prostu wkraczacie!

Ewert Grens miał kłopoty ze złapaniem oddechu. Każdy stopień schodów to męka, szóste piętro, powinien był oczywiście skorzystać z windy, ale – wściekły – minął tylko stojącego przed nią idiotę. Coraz wyraźniej słyszał nad sobą głosy dyskutujących ludzi. Na piątym piętrze spotkał lekarza i dwóch sanitariuszy z karetki pogotowia. Skinął lekko głową, odpowiedzieli równie oszczędnie, szedł dalej.

Oddychał ciężko, kątem oka zobaczył zbliżającego się sprężystym krokiem Svena, nie mógł się teraz poddać, zmusił nogi, które odmawiały posłuszeństwa, do ostatniego wysiłku, prawie ich nie czuł.

Na samej górze znajdowało się czworo drzwi. Jedne z ogromną wyrwą, prawdopodobnie właśnie zrobioną. Przed nimi czekało troje umundurowanych policjantów, których Ewert chyba wcześniej nigdy nie spotkał, ale trochę dalej – znajoma twarz, Bengt Nordwall, podobnie jak on sam i Sven Sundkvist, w cywilnym ubraniu. Od ich ostatniego spotkania minęła ponad doba, cholernie deszczowy ranek w ogrodzie szczęśliwej rodziny. Ewert zjadł tam śniadanie, czuł się dobrze otoczony ich troską. Ostatnimi czasy rzadko spotykali się w pracy, dlatego spojrzał na przyjaciela ze zdziwieniem.

– Co ty tu robisz?

Przywitali się, krótki uścisk dłoni, jak zawsze.

– Rosyjski. Ten chłopak nie mówi w żadnym innym języku.

Bengt Nordwall był jednym z niewielu sztokholmskich policjantów, którzy znali rosyjski. Zdał mu zwięzłą relację.

– Alfons daje w dupę kurwie. Gdy przychodzi tu patrol, dziewczyna drze się wniebogłosy, chłopcy włamują się do środka. Spotykają tego oto.

Nordwall wskazał na mężczyznę, który stał za drzwiami, jak gdyby pilnując ogromnej dziury. Niewysoki i trochę przy kości, około czterdziestki, w połyskliwie szarym, raczej dość drogim garniturze, który zupełnie do niego nie pasował, bardziej wisiał niż przylegał do ciała.

Bengt mówił dalej:

– A wtedy on zaczyna wymachiwać paszportem dyplomatycznym. Krzyczy, że to terytorium litewskie i że szwedzka policja nie ma prawa wstępu. Odmawia wydania dziewczyny. Nie pozwala nawet wejść naszemu lekarzowi. Jeżeli już, to ma to być lekarz ambasady litewskiej. Pobita dziewczyna jest nieprzytomna, ale ta druga tutaj w środku kilka razy krzyczała. Wyzywała go od „Dimitrów Chujów Złamanych”, po rosyjsku oczywiście, on się wściekł, ale nie zrobił jej krzywdy, tylko odpyskował, nie ma odwagi w naszej obecności.

Sven Sundkvist zatrzymał się kilka stopni niżej, stał przy zsypie na śmieci, między piątym a szóstym piętrem, i z telefonem komórkowym przy uchu usiłował przyciągnąć uwagę Grensa. Kończąc rozmowę, pomachał ręką podekscytowany. Zamknął klapkę telefonu, wszedł na szóste piętro i mówiąc, nie spuszczał wzroku z Ewerta.

– Zadzwoniłem właśnie do Stockholmshem. Mieszkanie należy do niejakiego Hansa Johanssona. Nie jest wzięte w podnajem. To by się zgadzało ze spisem lokatorów na parterze.

Ewert przyjrzał się w milczeniu drzwiom i stojącemu za nimi mężczyźnie, który twierdził, że jako pracownik ambasady ma prawo katować kobiety, spojrzał ponownie na mundurowych i wyciągnąwszy rękę, poprosił o pałkę.

– To dobrze. Teraz Dimitr Chuj Złamany może sobie wymachiwać paszportem dyplomatycznym, ile tylko chce.

Podszedł do drzwi. Mężczyzna w połyskliwie szarym garniturze momentalnie dał do zrozumienia, że stanie na przeszkodzie, cofnął się kilka kroków i wyciągnął ramiona w bok. Grens szedł przed siebie, wcisnął mocno końcówkę pałki w szczelinę między nieosłonięte guziki marynarki, ciało przed nim zgięło się wpół; ten, który jeszcze przed chwilą perorował o nienaruszalności terytorium, trzymał się kurczowo za brzuch i syczał coś po rosyjsku. Ewert minął go, zawołał czekających piętro niżej lekarza i sanitariuszy, gestem ręki zachęcił do wejścia pozostałych policjantów, a sam pospieszył przez długi hol i pusty salon.

Początkowo nie zdołał pojąć, co widzi.

Łóżko miało czerwoną narzutę, leżąca na nim kobieta, plecami do drzwi, była zupełnie naga; przez moment nie potrafił ocenić, gdzie kończy się materiał, a gdzie zaczyna ciało, odcienie czerwoności zlewały się w jedno.

Dawno nie widział kogoś tak bardzo zmasakrowanego.

***

Światło na pogotowiu szpitala Södersjukhuset było zawsze jednakowe.

Rankiem, przed południem, w porze lunchu, po południu, wieczorem, w nocy światło po prostu trwało.

Młody, wysoki i szczupły lekarz o zmęczonych oczach wpatrywał się w lampę u sufitu korytarza, próbując zebrać myśli, szedł obok noszy na kółkach, słuchał pielęgniarki, jeszcze tylko jeden pacjent, a później chyba będzie mógł pójść do domu, zobaczyć inne światło, to na zewnątrz, w różnych odcieniach.

– Nieprzytomna kobieta, prawdopodobnie ofiara pobicia, urazy czaszki, złamanie ramienia, podejrzenie o krwotoki wewnętrzne. Trudności z oddychaniem bez wspomagania. Dzwonię po zespół urazowy.

Młody lekarz spojrzał niemo na pielęgniarkę, nie chciał już nic więcej słyszeć, miał na dziś dość, nie chciał dowiadywać się więcej o człowieku, o tym, jak sam siebie próbuje wytrzebić.

– Musimy ją intubować.

Lekarz skinął głową, potwierdził, zatrzymał się na moment przy noszach. Kilka sekund należących tylko do niego. W czasie tego długiego dyżuru spotkał wyjątkowo wielu młodych ludzi, w jego wieku i młodszych, składał i zszywał ich pokaleczone ciała na tyle, na ile potrafił, wiedząc, że żadna z tych osób nie będzie już żyła tak, jak dotychczas. Wiedział, że zapamiętają ten dzień na zawsze, wiedział, że po niektórych będzie to widać, a inni ukryją to głęboko w sobie i nigdy nie okażą.

Studiował jej twarz. Nie była Szwedką, ale nie przyjechała z daleka, miała jasne włosy, pewnie była piękna. Kogoś mu przypominała, ale nie wiedział kogo. Wyciągnął kartkę z plastikowej koszulki, dokument od ratowników. Przeczytał krótkie zdania. Wiedział już, że nazywa się Lydia Grajauskas, informacji udzieliła inna kobieta znajdująca się w mieszkaniu, w którym doszło do pobicia.

Przyglądał się jej.

Te wszystkie kobiety.

Jak wyglądała, kiedy ją bił?

Co mówiła?

Ubrani na biało i na zielono przemierzali w pośpiechu korytarze. Czekali na lekarza o zmęczonych czarnych oczach, szukali jego wzroku, dali mu do zrozumienia, że są gotowi. Przejęli nosze, wjechali do sali urazowej, ostrożnie przenieśli pacjentkę na stół operacyjny. Sprawdzili puls, EKG, ciśnienie. Otworzyli jej usta i odessali zawartość żołądka. Przeobraziła się w ciało, zmniejszył się w niej człowiek, zamieniła się w statystykę i wykresy, tak było łatwiej się ustosunkować.

Czy w ogóle coś mówiła?

Może krzyczała, ale co można krzyczeć, gdy ktoś rości sobie prawo do katowania?

Ten o zmęczonych oczach nie mógł odejść.

Chciał zobaczyć, nie wiedząc, co chce zobaczyć.

Jeden z kolegów, którzy przejęli odpowiedzialność, stał jakiś metr przed nim i przenosił ostrożnie kobietę, o której już wiedzieli, że nazywa się Lydia Grajauskas, odwrócił jej lekkie ciało na bok, zobaczył pokaleczoną, zakrwawioną skórę i zawołał wstrząśnięty:

– Potrzebuję pomocy!

Lekarz o zmęczonych oczach podbiegł pierwszy. Dojrzał to, co zobaczył przed chwilą jego kolega.

Zaczął je liczyć.

Zatrzymał się przy trzydziestu.

Pręgi były czerwone, spuchnięte.

Czuł, że musi zdławić płacz. Uświadomił sobie, jak wiele wysiłku kosztuje go zachowanie profesjonalnej postawy. Ta kobieta powinna być statystyką i wykresami. Tak właśnie usiłował myśleć: nie znam jej, nie znam jej, nie znam jej, ale to nie pomagało, nie dzisiaj, za dużo tego wszystkiego, za dużo bezsensów.

Te czerwone strzępy, powiedział to głośno, może żeby usłyszeć, jak to zabrzmi, a może tylko po to, żeby poinformować innych, nie miał pojęcia.

– Przecież ona została wychłostana!

Powtórzył to. Wolniej, ciszej.

– Została wychłostana. Od karku po pośladki. Jej skóra! Ktoś potargał ją na strzępy.

***

Dość ładne to mieszkanie, chyba właśnie tak pomyślał, gładkie deski podłóg, piece kaflowe, wysoki sufit; w takim domu powinien panować spokój. Ewert Grens siedział przy kuchennym stole, na jednym z czterech składanych, plastikowych krzeseł. Razem ze Svenem Sundkvistem i dwoma technikami próbował w tych wszystkich pokojach znaleźć coś w rodzaju wiedzy: kim jest kobieta, która według przyjaciółki nazywa się Lydia Grajauskas, kim jest przyjaciółka przedstawiająca się jako Alena Sljusariewa, kim jest Dimitr Chuj Złamany, który wymachiwał paszportem dyplomatycznym i twierdził, że znajdują się na terytorium Litwy?

Obie kobiety, zarówno pobita Grajauskas, jak i jej przyjaciółka Sljusariewa, która w pewnym momencie, między wyniesieniem noszy a przybyciem techników, zniknęła; obie z pewnością były prostytutkami z drugiej strony Bałtyku. Widział już kilka takich. Zawsze ta sama historia. Młode, biedne dziewczyny z krajów nadbałtyckich, przekonane przez jakiegoś krasomówcę, który przyjechał do wsi, obiecał pracę i dobrobyt, załatwił dokumenty. I w tym samym momencie, w którym dostawały fałszywe paszporty, przeobrażały się z obiecujących nastolatek w napalone na niby kobiety. Fałszywy paszport był drogi, kobiety zaciągały poważny dług, który musiały później odpracować. Te nieliczne, które odważyły się na protest, powoli uczyły się, czym jest przemoc, gwałcone przez swoich opiekunów tak brutalnie, aż krwawiły z podbrzusza, z pistoletem przy głowie i jeszcze raz: „Rozłóż nogi, do kurwy nędzy, musisz spłacić dług za paszport i bilet na prom, no, dawaj dupy, zanim włożę ci do niej lufę!”. Ten, który je namówił, bił, gwałcił i przykładał pistolet do skroni, ten sam później je sprzedawał; trzy tysiące euro za każdą sprowadzoną ze Wschodu na Zachód nastolatkę, która umiejętnie postękiwała, gdy ktoś w nią wchodził.

Ewert Grens westchnął, spojrzał na Svena Sundkvista, który właśnie pojawił się w kuchni, żeby opowiedzieć o schowku przeoczonym w trakcie pierwszego przeszukania.

– Tam też, cholera, nic. Zero rzeczy osobistych.

Kilka par butów, kilka sukienek, sporo bielizny oczywiście, flakoniki perfum, plastikowe torebki z kosmetykami, pudełko prezerwatyw, parę atrap penisa i kajdanki. Nic więcej. Nie znaleźli w mieszkaniu nic zaskakującego. Nic, co zdradzało istnienie czegoś więcej poza penetrowanymi łonami.

Ewert rozłożył zniecierpliwiony ręce.

– Te dzieci bez twarzy.

Tego rodzaju dziewczyny w zasadzie nie istniały. Nie miały pozwolenia na pracę, tożsamości, życia. Oddychały ostrożnie w mieszkaniu z elektronicznymi zamkami na szóstym piętrze, w mieście różniącym się znacznie od opuszczonej przez nie wioski.

– Ewert, jak dużo mamy ich w Sztokholmie, tak naprawdę?

– Tak dużo, jak duże jest zapotrzebowanie.

Grens znów westchnął, pochylił się, dotknął tapety. To tutaj ten alfons ją wychłostał. Poczuł pod palcami krew stężałą na kwiecistej ścianie, zobaczył, jak rozpryskała się po całej powierzchni, nawet na suficie. Był wściekły i zmęczony, zamierzał podnieść głos, ale zniżył go do szeptu.

– Ona jest tutaj nielegalnie. Musi mieć nadzór.

– Przecież teraz ją operują.

– Ale potem.

– To potrwa jeszcze parę godzin, według lekarzy. Później ją przewiozą na oddział.

– Załatwisz to, Sven? Ochroniarza? Nie chcę, żeby zniknęła.

***

Na zewnątrz domu o pięknej elewacji było pusto i cicho.

Ewert Grens błądził wzrokiem po oknach naprzeciw, też pustych, też z podobnie wyglądającymi zasłonami i kwiatami w doniczkach.

Czuł, jak narasta w nim nieprzyjemne uczucie.

Skatowana kobieta i alfons w błyszczącym garniturze, i Bengt z kolegami czekający na zewnątrz prawie godzinę, podczas gdy ona leżała nieprzytomna i nie przestawała krwawić.

Próbował się pozbyć tego uczucia, było mu zimno; jak otrząsnąć się z czegoś, czego się jeszcze nie wie?

Było wpół do jedenastej, w zajeździe Ulriksdal, mimo późnej pory, Jochum Lang jadł śniadanie podane w formie bufetu. Taki już mieli zwyczaj Jugole. Okazywali szeroki gest, a później mówili o robocie. Przejechali razem przez północne przedmieścia, zbliżając się nieuchronnie do rozmowy, która za chwilę miała się zacząć. Jeszcze tylko jeden kęs omletu, filiżanka kawy i kilka wykałaczek o smaku mięty.

Lang spojrzał w głąb sali. Białe obrusy, posrebrzane sztućce i uczestnicy jakiejś konferencji. Kobiety o rumianych policzkach zapalały papierosy, mężczyźni siedzieli możliwie jak najbliżej, popijali kolejną kawę. Lang uśmiechał się na widok tych spotkań i oczekiwań, nigdy nie brał w nich udziału, nigdy nie zrozumiał sensu tej przewidywalnej gry.

– Miałeś coś.

Odkąd Slobodan Dragović przyjechał po niego błyszczącym samochodem i odebrał spod bramy zakładu karnego Aspsas, odkąd Jochum usiadł na skórzanym siedzeniu i odkąd – gdy tylko ruszyli – wyrzucił przez okno darmowy bilet na pociąg, w ogóle ze sobą nie rozmawiali.

A teraz przyglądali się sobie wyczekująco przy eleganckim stoliku w drogiej restauracji, zaledwie dziesięć minut od centrum Sztokholmu.

– To Mio.

Jochum milczał uparcie, duża ogolona głowa, opalenizna z solarium, blizna biegnąca od ust do policzka, ciągle wypełniał sobą przestrzeń.

Slobodan pochylił się.

– Mio chce, żebyś pogadał z chłopakiem, który sprzedaje nasz towar zmieszany z proszkiem do prania.

Jochum Lang ciągle czekał. Ani słowa, dopóki nie zadzwonił telefon leżący na środku stołu; wyciągnął rękę i chwycił Slobodana za przegub dłoni.

– Teraz rozmawiasz ze mną. Swoje zasrane interesy możesz załatwić później.

Tylko kilka sekund, przekora w oczach.

Dragović cofnął rękę właśnie wtedy, gdy umilkł elektroniczny sygnał.

– Jak już powiedziałem, sprzedaje gówno. Sprzedaje między innymi bratanicy Mia.

Jochum podniósł solniczkę, położył ją na boku, poturlał po stole, powiódł za nią wzrokiem, patrzył, jak znika na podłodze, toczy się w kierunku okna.

– Chodzi o Mirję?

Jugol skinął głową.

– Tak.

– Mio raczej nigdy się o nią nie troszczył. Pierdolona naćpana dziwka.

Nijaka muzyka z głośnika wiszącego pod sufitem. Roześmiane kobiety o rumianych policzkach zapalały kolejne papierosy, mężczyźni rozpinali kołnierzyki i próbowali ukryć obrączki na tyle, na ile to było możliwe.

– Myślę, że znasz tego chłopaka.

– Przejdź do rzeczy.

– On go miesza z proszkiem do prania. Nasz towar. Rozumiesz?

Podniósł głos.

– Nie podoba mi się to! Miowi też się to nie podoba! Pierdolony trefny towar.

Jochum odchylił się do tyłu, bez słowa. Twarz Slobodana przybrała czerwony kolor.

– Cred! Łatwo stracić. Proszek do prania w paru żyłach i rozchodzi się fama.

Jochumowi zaczął przeszkadzać dym papierosowy, nużył go zapach podsmażanych parówek, męczyła zbytnia uprzejmość kelnerów. Miał ochotę stamtąd wyjść, rozpocząć inny dzień. Pomyślał, że Aspsas powinno raczej budzić tęsknotę za czymś takim, ale było przecież dokładnie na odwrót, zawsze kiedy odsiedział kilka lat, trudniej mu było znosić to, co działo się tylko na niby.

– Powiedz w końcu, kurwa, co chcesz, żebym zrobił!

Slobodan zrozumiał, że Lang traci cierpliwość.

– Żaden skurwysyn nie będzie w naszym imieniu sprzedawał proszku do prania. Kilka złamanych palców. Ręka. Ale nie więcej.

Spojrzeli po sobie. Jochum skinął głową.

Pianino masakrowało grany do znudzenia utwór z listy przebojów, Lang podniósł się, ruszył w stronę samochodu.

Dworzec Centralny w Sztokholmie ziewał, ciągle jeszcze niedobudzony, choć minęło już przedpołudnie. Zawsze ktoś w drodze, zawsze tymczasowa sypialnia, zawsze miejsce dla zmagających się z samotnością. Od północy nieustannie padał deszcz, ci bez dachu nad głową szukali schronienia za ogromnymi drzwiami, polegiwali na ławkach wewnątrz hali ogromnej j ak boisko do piłki nożnej. Zmieniali systematycznie miejsce, zanim wypatrzą ich i przegonią strażnicy; ukrywali się wśród zestresowanych pasażerów, wśród tych trzymających w jednej ręce walizkę, a w drugiej kawę latte w papierowym kubku z plastikową pokrywką.

Hilding Oldéus właśnie otworzył oczy. Po dwóch godzinach snu w środku dnia. Rozejrzał się dookoła.

Wszystko go bolało, ławka była twarda, a jakiś pieprzony strażnik nie robił nic innego, tylko cały czas go trącał.

Nie jadł nic od niby-przesłuchania przed południem, kiedy jeden z gliniarzy poczęstował go paroma herbatnikami.

Nie czuł głodu. Nie czuł pożądania.

Nie czuł w zasadzie nic.

Zaśmiał się głośno, kilka bab wlepiło w niego pieprzone gały, pokazał im palec. Nie czuł nic i musiał skombinować więcej hery, bo z herą w żyłach mógł się odizolować i przedłużyć stan nieczucia i niebycia.

Wstał. Śmierdział wyraźnie moczem, potargane włosy wisiały w strąkach, krew z rany w nosie znów zakrzepła, on sam był chudy i brudny, miał tylko dwadzieścia osiem lat i znajdował się bliżej drugiego końca niż kiedykolwiek wcześniej.

Kroczył powoli w kierunku schodów ruchomych, które teraz stały w bezruchu, chwycił się kurczowo poręczy z czarnej gumy, zatrzymał parę razy, gdy zakołysało nim zbyt mocno.

Schowki bagażowe znajdowały się trochę dalej, w betonowym przejściu, naprzeciwko toalety, gdzie jakiś człowiek brał piątkę od każdego, kto chciał się odlać. Nie dziwota, kurwa, że ludzie szczali w przejściu do metra.

Olsson leżał zazwyczaj jeszcze dalej, gdzieś między schowkiem numer sto dwadzieścia a sto pięćdziesiąt. Skurwiel spał. Hilding zbliżał się do niego, bosa noga, bez buta, bez skarpety, ten skurwiel miał pieniądze, a kto, kurwa, będzie się przejmował jakimś pierdolonym butem.

Chrapał. Hilding pociągnął go za ramię, potrząsnął na tyle, na ile się dało.

– Potrzebny mi szmal.

Olsson spojrzał na niego, niepewny, czy dalej śni.

– Słyszysz? Muszę dostać szmal. Miałeś się rozliczyć w zeszłym tygodniu.

– Jutro.

Nazywano go Olsson. Hilding wiedział, że nie nazywa się Olsson, byli kiedyś razem na odwyku w Skanii, ale i tak, za cholerę, nie pamiętał jego prawdziwego nazwiska.

– Słuchaj! Mówię tauzen, do kurwy nędzy! Teraz! No, chyba że sam sobie walnąłeś tę herę, dupku jebany.

Olsson usiadł. Ziewając, rozłożył ręce.

– No, kurwa, nie mam!

Hilding Oldéus rozdrapał ranę. Ten skurwiel nie miał forsy. Tak jak babsztyle w socjalu. Tak jak siostra. Zadzwonił do niej jeszcze raz i żebrał jak idiota, jak parę dni wcześniej z peronu metra, a ona powiedziała jeszcze raz dokładnie to samo: „To twój wybór, twój problem, nie zrzucaj go na mnie”. Nie przestawał grzebać w ranie, zerwał strup, krwawił teraz obficie.

– Potrzebna mi forsa! Rozumiesz, kurwa?

– Nie mam. Ale mam informację wartą tysiąca.

– Jaką, kurwa, informację?

– Szuka cię Jochum Lang.

Hilding drapał ranę, oddychał ciężko, usiłował ukryć, że przełyka nerwowo ślinę.

– Olewam.

– Hilding, czego on chce?

– Siedzieliśmy razem. W Aspsas. Może chce trochę pogadać.

Napięty ku oku policzek, jeszcze raz i jeszcze raz, jakby Olsson nieustannie mrugał, więzień ćpuńskich tików.

– No i co, warta tysiąca?

– Oddaj mi forsę.

– Nie mam.

Olsson uderzył się lekko po kieszeni kurtki.

– Ale mam zajebisty towar.

Wyciągnął schowany w szmatce woreczek, pokazał Hildingowi.

– Możesz dostać grama. Gram i jesteśmy kwita.

Hilding przestał się drapać.

– Grama?

– Mocny jak skurwysyn.

Hilding pokazał dłonie, pomachał nimi, popchnął lekko Olssona.

– Pokaż.

– Horse z wykurwem.

– Ćwiartkę. Strzelę sobie ćwiartkę. Pasi ci?

Pociąg do Malmö i Kopenhagi był opóźniony, głos z megafonu przeszukiwał halę, piętnaście minut, proszę usiąść na ławkach i poczekać. Z pobliskiej kawiarni dochodziło lekkie pobrzękiwanie; zapach świeżo zaparzonej kawy i tłustych ciast francuskich spenetrował poczekalnię i zawisł nad nią. Hilding i Olsson nie zwrócili na to uwagi. W ogóle nie zwracali uwagi na ogromne puste przestrzenie, które nieustannie zapełniały się ludźmi, byli tu dojeżdżający do pracy, biegnący w pośpiechu na perony i przybyli znikąd młodzi turyści w drodze dokądś, dźwigający ogromne plecaki ozdobione flagami; były rodziny podróżujące w nietypowych godzinach, dorośli trzymali kurczowo tanie bilety, na które przedstawiciele prywatnych firm spoglądali z pogardą. Nie zwracali na to uwagi. Szli, podrygując, w kierunku automatu fotograficznego, który znajdował się przy jednej z wejściowych kolumn, Olsson stał na straży, miał dopilnować, żeby nikt nie próbował wejść do środka i żeby Hilding nie przedawkował. Hilding usiadł na niskim stołku. Wstrząsały nim dreszcze.

Zaciągnął kotarę, widać mu było nogi, Olsson przesunął się odrobinę, żeby je zasłonić.

Łyżeczka leżała w wewnętrznej kieszeni płaszcza od deszczu.

Wsypał do niej białą heroinę, skropił kwaskiem cytrynowym, potrzymał nad płomieniem zapalniczki, poczekał, aż się stopi, wymieszał z wodą i napełnił strzykawkę.

Wychudł porządnie; pasek, który kiedyś zapinał na trzecią, czwartą dziurkę, mógł teraz ścisnąć do siódmej. Zaciągnął mocno, tak żeby reszta wystarczyła na owinięcie przedramienia, rzemień wrzynał się głęboko w skórę.

Pochylił głowę, chwycił końcówkę napiętego paska w zęby, zacisnął jeszcze mocniej, ale w zgięciu łokcia nie znalazł ani jednej żyły. Przeszukiwał igłą, naciskał w łykowatą chrząstkę i wgłębienie powstałe w ramieniu, gdzie wkłucie po wkłuciu przez wiele lat wyżarły fragment ciała.

Grzebał jeszcze kilka razy, próbował, próbował ponownie, nagle poczuł, jak igła przebija ściankę żyły.

Odciągnął tłoczek i uśmiechnął się, nie zawsze szło mu tak dobrze, ostatnio musiał się wkłuwać w szyję.

Zobaczył strużkę krwi w przezroczystym płynie w plastiku strzykawki, najpierw zwartą, po chwili coraz bardziej rozpuszczoną, jak rozchylające się płatki czerwonego kwiatu, piękną.

Stracił przytomność już po kilku sekundach.

Leżał przewieszony przez stołek, wyraźnie widoczny spod kotary, którą przed chwilą zasunął; nie oddychał.

ŚRODA PIĄTEGO CZERWCA

Właśnie otworzyła oczy.

Lydia próbowała przewrócić się na drugi bok, prawy, w tej pozycji plecy piekły odrobinę mniej. Czekała samotnie w dużej sali. Była nieprzytomna przez pół doby, przynajmniej tak twierdziła pielęgniarka, ta mówiąca po rosyjsku.

Złamał jej lewe ramię. Nie pamiętała tego, nie wiedziała, co on z nim wyczyniał, musiała wcześniej stracić świadomość. Teraz ręka była w gipsie i miała w nim pozostać przez parę tygodni.

Kopał ją w brzuch. To pamiętała. Wrzeszczał, że jest kurwą, a kurwy dają dupy tak, jak im się każe. Gdy przestał kopać, wdarł się w jej odbyt, najpierw członkiem, później palcami.

Słyszała, że Alena usiłowała mu przeszkodzić, że krzycząc, tłukła go w plecy, aż w końcu zamknął ją i zmusił, żeby rozebrała się do naga. Jej kolej miała nadejść później.

Lydia potrafiła odtworzyć przebieg wydarzeń aż do bata. Pamiętała wszystko przed nim.

Najpierw bił lekko, w tyłek, „Dupy ci nie zniszczę, ale pleców nikt nie będzie jebał, o plecy nie trzeba się martwić!”.

Doliczyła do jedenastu. Tyle zapamiętała. Ale on nie przestał bić. Tak jej powiedziała pielęgniarka. Że było ich więcej niż jedenaście, wyraźnie widocznych pręg.

– Dzień dobry.

Pielęgniarka miała ciemne włosy, na imię Irena i pochodziła z Polski, to było słychać po jej akcencie, gdy mówiła po rosyjsku. Mieszkała w Szwecji prawie dwadzieścia lat, miała męża i trójkę dzieci, dobrze się tu czuła, powiedziała, podoba się jej w tym kraju.

– Dzień dobry.

– Dobrze ci się spało?

– Chwilami.

Irena przemywała jej rany, tak jak dzień wcześniej. Najpierw na twarzy, potem na plecach. Na nogach były tylko sińce, te znikną z czasem same.

Wzdrygnęła się, gdy dłonie dotknęły jej pleców.

– Szczypie?

– Tak.

– Postaram się być jak najbardziej ostrożna.

Przed salą stał strażnik.

Zielony mundur, podobny do tych, które widziała na skandynawskich dworcach kolejowych, przez które spieszyli za każdym razem, gdy ogarnięty paniką Dimitr kazał im się pakować i zmienić miejsce pobytu; pięć miast w ciągu trzech lat. Mieszkania były do siebie podobne, zawsze na najwyższym piętrze, zawsze czerwone narzuty, zawsze elektroniczne zamki.

Lydia czuła ból, czuła, jak sterylny płyn podrażnia otwarte rany. Nie wiedzieć czemu, pomyślała o pogrzebie w wiosce, leżącej gdzieś między Kłajpedą a Kaunas, gdzie leżeli pochowani babcia i dziadek, i gdzie dlatego też miał spocząć ojciec. Pomyślała, że już nie tęskni za mężczyzną o ogolonej głowie, który w korytarzu więzienia Lukuskeles sprawiał wrażenie takiego kruchego. Już go nie było, zniknął wtedy, gdy stała na cmentarzu, przytulona do mamy, zapłakana; od tamtej pory przestał dla niej istnieć.

Lydia poruszyła się niespokojnie, stłumiła krzyk, rany znów zapiekły dotkliwie, spojrzała na strażnika w zielonym mundurze, jeżeli uda się jej skupić na nim uwagę, to może ból zmaleje.

Nie miała pojęcia, dlaczego on tam stoi. Na wypadek, gdyby powrócił Dimitr Chuj Złamany? Na wypadek, gdyby chciała uciec?

Irena rozmawiała z nią podczas zmiany opatrunków, pytała o zeszyt leżący na stoliku, o szpitalne jedzenie i obie wiedziały, że te bezsensowne pytania padają tylko po to, żeby Lydia się rozluźniła, żeby choć na chwilę pomyślała o czymś innym i zapomniała o bólu tego, co porwane na strzępy. Odpowiedziała, że to jej notatnik, że zapisała w nim tylko parę myśli o przyszłości, że jedzenie nie jest szczególnie smaczne, że trudno jej przeżuwać, bo bolą ją policzki.

– Moja dziecino!

Pielęgniarka spojrzała na nią, pokręciła głową.

– Moja dziecino, nie pojmuję, co ci się przydarzyło. Lydia milczała. Wiedziała, co się jej przydarzyło. Wiedziała, jak teraz wygląda jej ciało, którego zazwyczaj nie czuła. Wiedziała, co zapisała w leżącym obok notatniku. Wiedziała, że to już nigdy się nie powtórzy.

– No to gotowe! Powtórzę to dzisiaj jeszcze raz, po południu. Za każdym razem będzie szczypało coraz mniej. Jesteś bardzo dzielna.

Irena pogłaskała ją spiesznie po ramieniu, uśmiechnęła się, wychodząc. W drzwiach spotkała lekarza, który prowadził ze sobą cztery osoby, trzech mężczyzn i kobietę. Zamienił parę słów – najpierw ze strażnikiem, po chwili z nią, wróciła do sali w ich towarzystwie.

– Lydia.

Irena znów stała przy jej łóżku, wskazując na lekarza i cztery osoby w białych fartuchach.

– To jest lekarz. Spotkałaś go wcześniej, to on cię zbadał, gdy do nas przyjechałaś. Ma ze sobą czterech studentów medycyny, którzy odbywają tutaj praktykę, w szpitalu Södersjukhuset uczą się pomagać innym. Lekarz chce im ciebie pokazać. Twoje rany. Pozwolisz mu?

Lydia spojrzała na ich twarze. Zupełnie nieznajome. Nie miała siły być oglądaną, nie chciała być kimś, kogo studiują wzrokiem, wszystko ją bolało, nie chciała, żeby widzieli.

– Mogą popatrzeć.

Irena przetłumaczyła, lekarz odczekał, spojrzał na Lydię, skinął głową w podziękowaniu.

Poprosił Irenę o pozostanie i tłumaczenie, zależało mu na tym, żeby Lydia rozumiała, co mówią. Zwróciwszy się do czwórki przyszłych lekarzy, opowiedział o procedurach przyjmowania pacjentów na pogotowiu ratunkowym, o podróży Lydii przez korytarze szpitala Södersjukhuset od karetki pogotowia po oddział chirurgiczny. Wyjął z kieszeni laserowy wskaźnik, wskazał na jej nagie plecy, czerwony punkt przesuwał się niespiesznie z rany na ranę.

– Intensywne zaczerwienienie i opuchlizna. Widzicie? Zadano jej mocne razy. Biczem. Widzicie? Sądzimy, że użyto bata z wołowej skóry. Trzy, cztery metry. Widzicie?

Odwrócił się ponownie do Lydii, szukał jej wzroku. Młodzi żądni wiedzy ludzie milczeli, nigdy nie widzieli pręg od uderzeń bata na plecach człowieka. Lekarz odczekał, pozwalając im uporać się z myślami, po chwili mówił dalej:

– Bat z wołowej skóry to narzędzie do popędzania zwierząt. Ta kobieta dostała trzydzieści sześć razów.

Mówił jeszcze przez chwilę, ale Lydia nie miała już siły słuchać.

A później zniknęli, prawie tego nie zauważyła.

Spojrzała na swój notatnik.

Wiedziała.

Wiedziała, co jej się przydarzyło.

Wiedziała, że to już nigdy się nie powtórzy.

Piętro niżej, w sali numer dwa, na jednym z oddziałów internistycznych szpitala Södersjukhuset leżały trzy osoby.

Ani nie widziały kobiety z pręgami od bata, ani o niej nie słyszały.

Ona też ich nie widziała i nie wiedziała o ich istnieniu.

Podłoga Lydii Grajauskas była ich sufitem, i tylko tyle.

***

Lisa Öhrström stała na środku sali i przyglądała się swoim trzem pacjentom. Stała tak już dłuższą chwilę. Miała trzydzieści pięć lat i była zmęczona, po kilku latach pracy w szpitalu była równie zmęczona jak jej rówieśnicy w zawodzie. Często o tym rozmawiali: pracowała cały czas, a jednocześnie miała wrażenie, że nigdy nie nadąża, zabierała ze sobą do domu chyba bardziej to uczucie niedosytu niż nieskończenie długie dni, zasypiała z nim. Uczucie, że nigdy nie ma czasu na wystarczająco długą rozmowę, że recytuje rozpoznanie, aktualny stan i zaleconą terapię, a później biegnie do następnego łóżka, następnej sali; uczucie, że musi wyłapywać rozstrzygające decyzje w biegu, że nigdy nie może zatrzymać się, by je schwytać.

Spojrzała na swoją trójkę pacjentów jeszcze raz, na każdego z osobna.

Starszy mężczyzna pod oknem nie spał, siedział na łóżku, trzymając się za brzuch, dokuczał mu ból, szukał przycisku dzwonka, powinien być gdzieś na stoliku, na którym leżał nietknięty posiłek.

Młodszy, obok, w zasadzie chłopiec, osiemnaście, może dziewiętnaście lat, w ciągu ostatnich pięciu lat przewinął się przez rozliczne oddziały tego szpitala. Gdy zachorował, miał młody i silny organizm, a później po prostu nie chciał się zgodzić na śmierć; płakał i przeklinał, ciągle uczepiony swych długich oddechów, dawno temu stracił włosy, zdrowy wygląd i większą część swojej wagi, ale ciągle tam, cholera, leżał i wpatrywał się w ścianę tak długo, aż uzyskał pewność, że tego dnia też się obudził.

Ten trzeci był nowy.

Lisa Öhrström wzięła głęboki oddech. To on był przyczyną jej zmęczenia, to on sprawiał, że stała niemo, podczas gdy w korytarzu brzmiały wściekle sygnały dzwonka.

Leżał w najdalszym kącie sali, naprzeciw starszego mężczyzny. Przywieźli go poprzedniego wieczoru. To doprawdy dziwne i niesprawiedliwe, nie miała prawa tak myśleć, ale właśnie tak myślała: z tych trzech mężczyzn przeżyje tylko ten ostatni i tylko on opuści szpital z bijącym sercem.

On, który jako jedyny robił wszystko, żeby nie przeżyć. Który zabierał jej czas i siły. To nie miało zupełnie znaczenia, że jeszcze przed chwilą był bardziej martwy niż żywy. Nie rozumiał tego albo może właśnie rozumiał, ale i tak zrobi to jeszcze raz i jeszcze raz, i jeszcze raz, a ona, albo któryś z jej kolegów znów staną na środku sali, apatyczni i wściekli.

Nienawidziła go za to.

Podeszła do jego łóżka. Przecież musiała.

– Znów się obudziłeś.

– Co, kurwa? Kurwa, się stało?

– Przedawkowałeś. Tym razem ledwo cię odratowaliśmy.

Zaczął zrywać bandaż, którym wcześniej obwiązano mu głowę, po tym jak upadł bez czucia i uderzył twarzą w posadzkę. Nie przestając szarpać opatrunku, drugą ręką rozdrapywał ranę w nosie, którą miał już od dawna i o której zawsze mu przypominała, i prosiła, żeby zostawił w spokoju; wtedy, kiedy jej jeszcze na nim zależało. Zajrzała do jego historii choroby, choć wiedziała przecież już wszystko. Hilding Oldéus, dwadzieścia osiem lat. Policzyła daty przyjęć, znała je na pamięć, leżał tutaj dwunasty raz, dwunasty raz zajmował miejsce w szpitalu z powodu przedawkowania heroiny. Przy pierwszych pięciu, sześciu pobytach bała się o niego, płakała. Teraz był jej obojętny.

Powinna rozdzielać swoje siły, opłakiwać wszystkich po równo.

Nie mogła nic na to poradzić.

Nie potrafiła przejmować się właśnie jego przyszłością.

– Miałeś szczęście. Mężczyzna, który wezwał pogotowie, chyba ktoś z twoich przyjaciół, zaczął od razu sztuczne oddychanie i masaż serca, na miejscu. Przy automacie fotograficznym na Centralnym.

– Olsson.

– Twój organizm inaczej nie dałby sobie rady. Nie tym razem.

Ciągle rozdrapywał ranę w nosie. W pierwszym odruchu chciała mu przerwać, tak jak to robiła dawniej, ale wiedziała, że po chwili jego ręka znów tam wróci, niech sobie rozdrapie całą twarz, jeśli ma ochotę.

– Nie chcę cię tu więcej widzieć.

– Siostra, no, kurwa…

– Nigdy więcej!

Hilding próbował się podnieść, ale w jednej chwili opadł na łóżko, kręciło mu się w głowie, chwycił się za czoło.

– No widzisz. Tak to się kończy, jak mi nie chcesz pożyczyć forsy. Skoncentrowany proszek. Kapujesz?

– Słucham?

– Nie można zaufać żadnemu skurwielowi.

Lisa Öhrström westchnęła.

– Słuchaj, to nie ja rozpuściłam heroinę w kwasku cytrynowym. To nie ja napełniłam nią strzykawkę. To nie ja ją wstrzyknęłam. To wszystko zrobiłeś ty, Hilding.

– O czym ty mówisz?

– Nie wiem. Tak naprawdę nie wiem, o czym mówię.

Nie miała siły. Nie dzisiaj. Przeżył. To powinno wystarczyć.

Myślała o tym, jak jego uzależnienie stopniowo stawało się jej udziałem. Trzymała w ręce każdą strzykawkę, mieszkała w każdym ośrodku odwykowym, każde przedawkowanie sprawiało, że traciła oddech. Chodziła na spotkania grup wsparcia dla rodzin narkomanów, te wszystkie kursy samopomocy, nauczyła się, że jest współuzależniona, i w końcu zrozumiała, dlaczego jej własne uczucia nigdy nie były ważne, przez długi okres ona sama jak gdyby w ogóle nie istniała, liczył się tylko i wyłącznie nałóg Hildinga, i tylko on sterował rodziną i Lisą.

Nie zdążyła jeszcze wyjść na korytarz, kiedy zaczął ją wołać. Postanowiła, że nie zawróci, że pójdzie do innych pacjentów, więc krzyczał coraz głośniej. Wytrzymała zaledwie minutę, wbiegając ponownie na salę, płakała z wściekłości.

– Czego chcesz?!

– Siostra, no, kurwa.

– Powiedz, o co ci chodzi!

– Mam tutaj tak tylko leżeć? Przecież przedawkowałem.

Lisa Öhrström czuła na sobie spojrzenia starszego mężczyzny i chłopca, który nie godzi się na śmierć; patrzyli na nią, to ona miała im dodać otuchy i nadziei, a przecież nie da rady, nie teraz.

– Siostra, chcę coś na uspokojenie.

– Nie podamy ci tutaj żadnych prochów. Ale zapytaj swojego lekarza prowadzącego. Dostaniesz dokładnie tę samą odpowiedź.

– Relanium.

Przełknęła ślinę, łzy toczyły się po policzkach, nie pierwszy raz doprowadził ją do tego stanu.

– Przez te wszystkie cholerne lata stałyśmy po twojej stronie. Mama, ja i Ylva. Żyłyśmy twoim pieprzonym lękiem. Więc przestań teraz jęczeć.

Hilding nie słyszał jej słów. Nie podobał mu się ton jej głosu.

– Albo rohypnol.

– Zawsze się cieszyłyśmy, gdy siedziałeś za kratkami, tak jak ostatnio w Aspsas. Rozumiesz? Wtedy przynajmniej wiedziałyśmy, gdzie jesteś.

– To może valium, co?

– Następnym razem. Następnym razem zrób to porządnie. Jak masz przedawkować, to przedawkuj tak, żebyś umarł na miejscu.

Lisa Öhrström pochyliła się, chwyciła za brzuch i odwróciła z płaczem, nie chciała, żeby widział jej łzy. Nie powiedziała nic więcej, po prostu odeszła od jego łóżka i skierowała kroki do starszego pacjenta, to on nacisnął guzik dzwonka, który ciągle było słychać w korytarzu. Siedział z ręką na piersi, potrzebował więcej środków przeciwbólowych, nowotwór miał swoje sposoby. Przywitała się z mężczyzną, uścisnęła jego dłoń, i na moment odwróciła się jeszcze raz do Hildinga.

– Byłabym zapomniała.

Jej brat nie zareagował.

– Masz gościa. Obiecałam, że dam znać, gdy tylko się obudzisz.

Podeszła do drzwi, chciała jak najszybciej opuścić tę salę, zniknęła za niebieskozielonymi drzwiami.

Hilding odprowadził ją wzrokiem. Nie rozumiał.

Jak ktoś mógł wiedzieć, że on się tutaj znalazł?

Ledwo sam to wiedział.

***

Jochum Lang wysiadł z samochodu zaparkowanego przed głównym wejściem do szpitala Södersjukhuset, zostawił za sobą zapach skórzanej tapicerki, który w ciągu dwóch godzin udało mu się znienawidzić równie mocno jak zapach celi, w której przesiedział dwa lata i cztery miesiące. Zupełnie inny zapach, a przecież ten sam. Pozbawiający swobody działania, taki, w którym chodzi o władzę i kontrolę; Jochum żył wystarczająco długo, by zrozumieć, że tak naprawdę przyjmowanie rozkazów klawisza w mamrze nie różni się zbyt wiele od przyjmowania rozkazów Mio na wolności.

Minął pacjentów stojących przy wejściu i tęskniących za domem, przemierzył korytarz pełen ludzi, zawsze w drodze dokądś, podróżujących błyszczącymi windami, w których nagrany głos życzliwie informował, na którym piętrze aktualnie się znajdują.

Sam sobie winien.

To tylko jego wina.

Jochum Lang recytował swoją mantrę. Za każdym razem ten sam proces, zawsze tak robił, wypróbował, że to działa.

Sam sobie winien.

Wiedział, gdzie leży. Na internie. Szóste piętro. Sala numer dwa.

Szedł tam w pośpiechu, dostał zlecenie, chciał je mieć jak najszybciej z głowy.

***

W tym pomieszczeniu było zbyt cicho. Staruszek z naprzeciwka i ten bardziej martwy niż żywy chłopak zapadali właśnie w sen. Hilding nie lubił ciszy. Nigdy za nią nie przepadał. Rozejrzał się nerwowo dookoła, spojrzał w kierunku drzwi, czekał.

Zobaczył go, gdy tylko stanął w progu. Miał dość porządnie zmoczone ubranie, widocznie na dworze padało.

– Jochum?

Serce zaczęło walić mu jak szalone. Znów rozdrapywał paznokciem ranę w nosie. Nie chciał czuć rozdzierającego strachu.

– Co tu, kurwa, robisz?

Jochum Lang wyglądał dokładnie tak samo jak zwykle. Cholernie wielki jak szafa, cholernie łysy jak kolano. Hilding czuł. Nie potrafił się przeciwstawić. Nie chciał czuć. Nie chciał! Chciał trochę relanium. Albo rohypnolu.

– Siadaj.

Jochum był niecierpliwy, jego głos – niezbyt donośny, ale wyraźny.

– Siadaj.

Lang wziął wózek inwalidzki stojący obok łóżka starszego mężczyzny. Pochylił się, odblokował hamulce. Przejechał nim przez salę, zaparkował przy Hildingu, poczekał, aż ten usiądzie na brzegu materaca.

Wskazał palcem: z łóżka na wózek.

– Masz tutaj usiąść.

– Czego chcesz?

– Nie tutaj. Na korytarzu, koło windy.

– Czego chcesz!?

– Siadaj, do kurwy nędzy!

Wskazał ponownie na wózek; ręka coraz bliżej twarzy Hildinga. Sam sobie jest winien. Hilding zamknął oczy, jego wychudzone ciało było słabe, zaledwie kilka godzin wcześniej padł bez czucia na posadzkę w automacie fotograficznym. To tylko jego wina. Przesuwał się niespiesznie z brzegu łóżka na wózek inwalidzki, zrobił przerwę, by rozdrapać ranę w nosie, krew ściekała po brodzie.

– Nic nie powiedziałem.

Lang stanął za nim i popychając przed sobą wózek, przeszedł przez salę, minął śpiących już staruszka i chłopaka.

– Ty, Jochum, kurwa. Nic nie powiedziałem. Słyszysz? Pytali, gliny pytały o ciebie na przesłuchaniu, ale nic nie powiedziałem.

Korytarz był pusty. Niebieskozielona podłoga, białe ściany, zimno.

– Wierzę ci. Jesteś na to zbyt strachliwy.

Spotkali dwie pielęgniarki, obydwie skinęły głowami w kierunku wózka, chyba w geście pozdrowienia. Hilding płakał. Pierwszy raz od czasów dzieciństwa, od epoki przed herą.

– Ale opylasz trefny towar. Nieodpowiednim osobom.

Opuścili oddział, zbliżali się do wind. Korytarz był tutaj szerszy, zmieniły się kolory: szara podłoga i żółte ściany. Ciałem Hildinga wstrząsały drgawki, nie wiedział, że strach może sprawiać tak ogromny ból.

– Nieodpowiednie osoby?

– Mirja.

– Mirja? Ta tłusta krowa?

– Ona jest bratanicą Mia. A ty jesteś pierdolnięty i wciskasz jej jugolski towar wymieszany z proszkiem do prania.

Hilding próbował stłumić płacz, nie znał go, to nie jego łzy.

– Nie rozumiem.

Zatrzymali się przed windami, czterema, dwoma w drodze.

– No, mówię, że nie rozumiem!

– Zrozumiesz. Ty i ja. Porozmawiamy teraz przez chwilę.

– Jochum, do kurwy nędzy!

***

Drzwi windy. Gdyby wyciągnął ręce, mógłby ich dotknąć, chwycić, przytrzymać się.

Przecież nie wiedział.

Skąd brał się ten idiotyczny płacz.

Alena Sljusariewa biegła wzdłuż nadbrzeża w porcie Värtahamnen.

Wbiła oczy w ciemną wodę, padał deszcz, padało przez cały ranek; to, co w ostrym słońcu mogło być niebieskie, było teraz tylko czarne, fale uderzały o betonową ścianę, bardziej jesiennie niż letnio.

Płakała. Płakała już prawie całą dobę. Najpierw ze strachu, później z wściekłości, trochę z tęsknoty, teraz z poczucia beznadziei.

W czasie tej jednej jedynej doby przeżyła trzy lata. Przejrzała czas, który upłynął od momentu, gdy razem z Lydią weszła na litewski prom. Dwóch mężczyzn pokazało im drogę, ich ręce uprzejmie przytrzymywały drzwi, ich roześmiane usta zasypywały komplementami, jeden z nich był Szwedem, mówił dobrze po rosyjsku, dał im fałszywe paszporty, klucze do przyszłego życia. Kabina była ogromna, jak sypialnia w Kłajpedzie, gdzie mieszkali w czwórkę. Alena śmiała się, przeszczęśliwa, w drodze do innej epoki.

Była dziewicą.

Prom ledwie zdążył wyjść z portu.

Ciągle czuła krew spływającą po wewnętrznej stronie uda.

Trzy lata. Sztokholm, Göteborg, Oslo, Kopenhaga, znów Sztokholm. Nigdy nie mniej niż dwanaście sztuk. Każdego dnia. Usiłowała przypomnieć sobie któregoś z nich. Próbowała wyobrazić sobie twarze tych, którzy bili, kładli się na niej albo tylko chcieli popatrzeć.

Nie pamiętała ani jednej.

Oni nie mieli twarzy.

To tak jak Lydia i jej ciało, chociaż na odwrót. Lydia nie miała ciała. Alena nigdy tego nie potrafiła zrozumieć. Ona je miała cały czas. Wiedziała, że jest hańbione, każdego wieczoru liczyła ile razy, leżała naga i liczyła, mnożyła dwanaście razy dziennie przez trzy lata.

Miała ciało, niezależnie od tego, jak wiele razy próbowano jej je odebrać.

Dla niej nie istniały ich twarze, właśnie tak.

Próbowała ostrzec przyjaciółkę. Uspokoić ją. Nie udało się. Lydia zmieniła się w tym samym momencie, w którym zobaczyła artykuł. Jej silna reakcja to była czysta nienawiść; Alena widziała Lydię poniżaną, ale nigdy nie widziała, jak pała nienawiścią. Teraz żałowała, powinna była ukryć tę gazetę, wyrzucić ją, przecież miała właśnie taki zamiar.

Lydia, stojąc przed Dimitrem z uniesionym czołem, powiedziała, że od tej chwili będzie zatrzymywała pieniądze dla siebie, że to w nią wchodzą, że to ona je zarabia. Najpierw uderzył ją w twarz. Liczyła się z tym, przecież często tak zaczynał, nie zrobiła uniku. Ale po chwili oznajmiła, że przez parę dni nie będzie przyjmowała żadnych mężczyzn, że nikt nie będzie się na niej kładł, że jest zmęczona, że już ma dość.

Nigdy wcześniej nie protestowała. Nie głośno, nie przed Dimitrem, bała się ciosów i bólu, i pistoletu, który czasami przykładał im do skroni.

Alena usiadła na brzegu, nogi zwisały nad wodą. Trzy lata. Tak bardzo brakowało jej Janoza, znów szarpnęła nią tęsknota, dlaczego pojechała, dlaczego nie powiedziała mu, że wybiera się za granicę?

Wtedy była dzieckiem.

Teraz była kimś innym.

Stała się tym kimś już wtedy, gdy mówiący po szwedzku mężczyzna zniewolił ją w kabinie, splunął dwukrotnie w twarz i wtargnął w jej ciało. Później już cały czas stawała się kimś innym. Coraz bardziej, za każdym razem, gdy ktoś wykradał jej część.

Stała w swoim pokoju i patrzyła. Kiedy wyjął bicz i przytrzymał go przed twarzą Lydii, wybiegła do holu i rzuciła się na Dimitra. Nigdy wcześniej nie używał pejcza, tylko pokazywał, tylko nim straszył. Teraz zaczął bić, ale gdy spróbowała mu go odebrać, kopnął ją w brzuch i zamknął w pokoju, mówiąc, że dostanie za swoje, za chwilę.

Spojrzała w wodę.

Czekała.

Pojedzie do domu, do Kłajpedy. Do Janoza, jeżeli on ciągle tam jeszcze mieszka. Ale nie teraz. Nie wcześniej, niż odezwie się Lydia. Nie wcześniej.

Liczyła uderzenia. Każde z osobna. Policja przyjechała, gdy Dimitr zadał trzydzieści sześć razów. Słyszała każdy z nich przez zamknięte drzwi, najpierw ruch podnoszonej ręki, a później smagnięcie rzemienia o nagą skórę Lydii.

Gdy się wyciągnęła, jej stopy prawie dotykały ciemnej wody. Mogłaby wskoczyć. Mogłaby wstać i wejść na pokład.

Jeszcze nie.

Widziały się nawzajem, gdy je gwałcono. Musi poczekać.

Ktoś otworzył jej pokój, przeszukiwali mieszkanie, Dimitr leżał na podłodze w holu i trzymał się za brzuch. Stała tak kilka sekund, nagle zobaczyła policjanta, którego rozpoznały ze zdjęcia, wpadła w panikę i zrobiła kilka kroków w stronę drzwi, w których ktoś wybił ogromną dziurę, odwróciła się jeszcze i czubkiem buta, z całej siły kopnęła leżącego Dimitra Chuja Złamanego w krocze, by po chwili, w pośpiechu, zbiec po kamiennych schodach z szóstego piętra.

Leżał w torebce przewieszonej przez ramię. Słyszała, jak zadzwonił.

Wiedziała kto.

– Tak?

– Alena?

– To ja.

Ucieszyła się na dźwięk głosu Lydii. Słychać było, że jest obolała. Mówiła z trudem, ale jakże miło było usłyszeć jej głos!

– Gdzie jesteś?

– W porcie.

– W drodze do domu?

– Czekałam na ciebie. Wiedziałam, że zadzwonisz. Potem. Potem pojadę.

Telefon komórkowy dostała w prezencie od którejś z tych niezapamiętanych twarzy. Lydia brała dodatkowe sto koron. Ona nie chciała pieniędzy, wolała rzeczy; za podarunki twarze mogły robić coś ekstra. Dostawała ubrania, wisiorki, czasami kolczyki. Dimitr nie miał o tym pojęcia. O telefonie też nie. Był dosyć nowy, Alena dostała go za to, że niezapamiętana twarz robiła coś ekstra z nimi dwiema jednocześnie. To był pomysł Lydii. Chciała, żeby miały wspólną komórkę, na wszelki wypadek.

– Co zrobisz?

– Kiedy?

– Jak wrócisz do domu.

– Nie wiem.

– Tęsknisz?

Alena wstrzymała oddech, zobaczyła swoją przeszłość, dosyć mroczną, dosyć zagmatwaną. Kłajpeda nie była szczególnie piękna.

– Tak. Chcę ich znów zobaczyć. Jak wyglądają. Jak wyglądaliśmy.

Opowiedziała, jak bez zastanowienia uciekła ze znienawidzonego mieszkania i domu na Volundsgatan, opowiedziała o długiej bezsennej dobie w mieście, o tym, że tęskni za snem, choćby najkrótszym. Lydia nie mówiła dużo. Trochę o szpitalu, w którym obie były kilka razy wcześniej, trochę o łóżku, o jedzeniu, o pielęgniarce z Polski mówiącej po rosyjsku.

Nic o pręgach na plecach.

– Słuchaj.

– Tak?

– Potrzebuję twojej pomocy.

Alena spojrzała na powierzchnię wody, chwilowo spokojną, zobaczyła zamazany obraz siebie samej, odzwierciedlone dyndające nogi i rękę z telefonem przy uchu.

– Pomogę ci. W czym tylko zechcesz.

Lydia oddychała łagodnie do słuchawki. Szukała słów.

– Pamiętasz piwnicę?

Pamiętała. Twarda podłoga, nieprzenikniona ciemność, wilgotne powietrze. Dimitr zamknął je kiedyś w niej na dwa dni, kiedy podejmował gości. Gości, którzy korzystali z ich łóżek. Nigdy nie powiedział, co to za jedni.

– Tak. Pamiętam.

– Chcę, żebyś tam poszła.

Z powierzchni wody, w niewielkich falach, które nadeszły z motorówką, zniknęło jej odbicie.

– Jestem poszukiwana. Może nawet listem gończym. Nie mogę się swobodnie poruszać.

– Chcę, żebyś tam poszła.

– Dlaczego?

Lydia umilkła, zwlekała z odpowiedzią.

– Dlaczego, Lydia?

– Dlaczego? To już nigdy nie może się powtórzyć. To, co się zdarzyło, już nigdy się nie może powtórzyć. Dlatego.

Alena wstała. Szła wzdłuż nabrzeża, poruszała się tam i z powrotem, między żelaznymi, dwumetrowymi żerdziami.

– Co chcesz, żebym zrobiła?

– W piwnicy stoi wiaderko. Pod ręcznikiem, którym jest przykryte, znajduje się broń – rewolwer. A obok niego semteks.

– Semteks?

– Czeski plastik, materiał wybuchowy. I kilka spłonek. Razem, w plastikowej torebce.

– Skąd to wiesz?

– Widziałam.

– Skąd wiesz, co to jest semteks?

– Po prostu wiem.

Alena Sljusariewa słuchała. Słuchała, ale nie słyszała. Syknęła. Gdy Lydia mówiła dalej, syknęła ponownie, głośniej. Psykała do słuchawki tak długo, aż ta należała tylko do niej.

– Muszę kończyć. Zadzwoń do mnie za dwie minuty. Dwie minuty wystarczą.

W południe odchodził jej prom. Za dwie i pół godziny. Mogła się nim zabrać. Miała pieniądze, wszystko, czego potrzebowała, miała w torebce. Chciała jechać do domu. W każdym razie do czegoś, co nazywała domem. Chciała zamknąć oczy i zapomnieć, że minęły trzy lata, ciągle jeszcze była piękna, ciągle jeszcze radosna, miała siedemnaście lat i nigdy nie opuściła Kłajpedy, nawet nie widziała Wilna.

Ale wszystko się zmieniło. Nastały inne czasy. Była kimś innym.

Znów zadzwonił telefon.

– Pomogę ci.

– Dzięki. Kocham cię, Alena.

Nie przestała przemieszczać się nerwowo między żerdziami przy nabrzeżu. Tam i z powrotem, ciągle z telefonem przy uchu.

– Numer czterdzieści sześć. Niewielkie cyfry, dość wysoko na drzwiach. Wisi tam malutka kłódka, bardzo niepozorna. Wiaderko stoi zaraz przy wejściu po prawej stronie. Pistolet leży razem z amunicją w niewielkim woreczku. Czeski plastik obok. Weźmiesz te rzeczy i pojedziesz na Dworzec Centralny. Do naszej skrytki.

– Byłam tam wczoraj.

– Wszystko jest?

Alena zwlekała z odpowiedzią. Czworoboczny schowek przy betonowej ścianie w jednej z poczekalni. Miały tam swoje życia. W skrytce 21.

– Wszystko jest.

– Chcę, żebyś wzięła stamtąd naszą kasetę wideo.

Kaseta. Alena prawie o niej zapomniała. Ten bez twarzy, który zawsze żądał, żeby go filmować, kiedyś poprosił ją, żeby kochała się z Lydią. Odmówiła, ale Lydia, głaszcząc ją po policzku, wyjaśniła, a będą się dotykać, że będzie je mógł sfilmować, jeżeli później pozwoli im nagrać ich kasetę.

– Teraz?

– Tak. Nadszedł odpowiedni moment. Teraz ją wykorzystamy.

– Jesteś pewna?

– Jak najbardziej pewna.

Lydia odchrząknęła, szykując się do wyjaśnienia.

– Leżałam tutaj trochę i wszystko przemyślałam. Ręka ciągle mnie boli, a plecy… pieką i palą, nie mogłam spać. Opisałam to. Przeczytałam, poskreślałam, pisałam od nowa. Alena, jestem najzupełniej pewna. Ktoś musi się o tym dowiedzieć. To się nie może powtórzyć.

Alena zatrzymała się, spojrzała na ogromny niebieski prom, czekający kilkaset metrów dalej. Na ten nie zdąży. Nie dzisiaj. Ale jutro. Odchodzi o tej samej godzinie. Będzie tylko musiała zniknąć gdzieś na jeszcze jedną noc, to żaden problem.

– A później?

– Później przyjdziesz tutaj. Do Södersjukhuset. Jestem pod nadzorem, więc nie możemy ze sobą rozmawiać. Będę siedziała w sali telewizyjnej, nie sama, przychodzą tu pooglądać telewizję inni pacjenci, nie wiem skąd. Zaraz obok jest toaleta. Jeżeli usiądę na sofie, to będę widziała, jak przejdziesz. Wejdź do toalety i włóż to, co masz ze sobą, do kosza na śmieci, przykryj paroma papierowymi ręcznikami. Włóż to wszystko do jakiegoś foliowego worka, tam może być mokro. Pistolet, amunicję, czeski plastik, kasetę wideo. I trochę sznurka. Będzie mi potrzebny sznurek, możesz to załatwić?

– Czy to znaczy, że mam przejść koło ciebie i nie wolno mi nawet powiedzieć „cześć”?

– Tak.

Alena Sljusariewa odwróciła się plecami do wody. Trochę wiało, kiedy doszła do drogi, która przecinała teren portu i która, mijając magazyny, wiodła ku Gardet.

***

W deszczowym mieście roiło się od ludzi, turystów oddających się desperacko konsumpcji. Alena była im wdzięczna. Im większy tłum, tym łatwiej się ukryć.

Pojechała metrem, najpierw na Dworzec Centralny, otworzyła schowek, wyjęła kasetę, włożyła do torebki. Stała długo przed otwartą skrytką, wpatrzona w jej czeluść, w dwie półki zapełnione ich wspólnymi rzeczami. To było ich życie. Jedyne życie, do którego się przyznawały. To, co zostało im po trzech latach.

Była tutaj wcześniej tylko dwa razy: wczoraj i wtedy, gdy załatwiły sobie ten schowek.

Przesiadały się z pociągu na pociąg, przed niespełna dwoma laty Dimitr Chuj Złamany wyjaśnił, że na parę tygodni przenoszą działalność z mieszkania w Sztokholmie do mieszkania w Kopenhadze, niedaleko portu i Stroget; głównie pijani Szwedzi, którzy przeprawiali się promem z Malmo, których czuć było czekoladą i piwem, i którzy płacili najczęściej z góry za dwa razy, drinkowali całą noc, a później wracali następnego dnia i bili je albo wchodzili w nie, albo onanizowali się, w drodze do domu.

Powiedziała, że musi iść do ubikacji, wtedy, gdy czekali na pociąg do Kopenhagi, że po prostu musi. Dimitr był z nimi sam i tylko ostrzegł ją, że jak nie wróci przed odejściem pociągu, to zabije Lydię. Była pewna, że mówił to poważnie i nigdy nie zamierzała opuścić przyjaciółki, nigdy przenigdy.

Chciała mieć schowek, swój dom.

Jeden z jej stałych klientów, właściciel firmy instalacyjnej w Strängnäs, który raz w tygodniu jechał stamtąd godzinę do Sztokholmu i do niej, opowiedział kiedyś o schowkach, które można wynajmować za każdym razem na dwa tygodnie i które były głównie przeznaczone dla goszczących tymczasowo w stolicy, ale najczęściej korzystali z nich bezdomni.

Zamiast pójść do toalety, zużytkowała swoje piętnaście minut na załatwienie takiej skrytki. Pędziła co tchu i na szczęście zdążyła na czas, z kluczykiem w każdym bucie.

Stały klient, ten z firmy instalacyjnej, skopiował potem klucze i przedłużał umowę wynajmu za każdym razem, gdy ta dobiegała końca, w ten sposób płacił za swoje dodatkowe wymagania, Alena krwawiła później obficie, ale warto było.

Zrozumiała to teraz, stojąc przed otwartymi drzwiczkami.

Warto było przyjąć każdy cios, by mieć świadomość, że istnieje miejsce, które należy tylko i wyłącznie do nich, do którego Dimitr Chuj Złamany nie miał dostępu, niezależnie od tego, jak bardzo im wygrażał.

Wiedziała, że nigdy tu już nie wróci. Wzięła wszystkie swoje rzeczy – naszyjniki, kolczyki, sukienki. Zostawiła pudełko i pieniądze należące do Lydii, kiedy wyzdrowieje, będzie mogła po nie przyjść, miała własny klucz.

Zamknęła skrytkę i odeszła.

Znów metro, zielona linia. Wysiadła z nieładnego wagonu przy S:t Eriksplan, weszła po schodach na mokry asfalt, odszukała wietnamską restaurację, stały punkt odniesienia. Minąwszy ją, dotarła do kolejnych schodów, tych pięknych, ozdobionych przy poręczach kamiennymi aniołami. Teraz szła w dół, na Volundsgatan.

Zobaczyła samochód policyjny, zanim jeszcze opuściła ostatni stopień. Siedziało w nim dwóch mężczyzn, obydwaj umundurowani. Schyliła się, zdjęła but, wyciągnęła nieistniejący kamyczek, grała na zwłokę, musiała coś szybko wymyślić.

Nie potrafiła.

Podążyła wzrokiem za dwójką dzieci z rowerami, właśnie przechodziły obok samochodu, prawie nie zwracając na niego uwagi.

Nie potrafiła myśleć.

Będzie, jak będzie. Zawsze tak było.

Założyła but na nogę, wyprostowała się i ruszyła, jak gdyby nie zważając na padający deszcz; spokojne kroki, prosto ku bramie. Myślała o tych, którzy kładli się na niej, o ich niezapamiętanych twarzach i szła prosto przed siebie, patrzyła tylko przed siebie.

Nie poruszyli się. Siedzieli na przedzie samochodu, widzieli ją.

Weszła do bramy, odczekała.

Nic.

Policjanci ciągle siedzieli. Zaczęła liczyć do sześćdziesięciu. Minuta. Za minutę zejdzie do piwnicy.

Była przygotowana na odgłos kroków, dźwięk głosu, polecenie, by odwróciła się i podeszła wolno do tylnego siedzenia samochodu.

Ale ciągle nic.

Otrząsnęła się z nigdy niewypowiedzianych słów i ruszyła kamiennymi schodami w dół. Dwa poziomy. Nie spieszyła się, nie chciała oddychać gwałtownie, chciała poruszać się bezgłośnie, pomyślała o drzwiach na szóstym piętrze.

O wyrwie stojącej otworem, czymś w rodzaju wolności.

Zamknęła oczy, ciągle słyszała uderzenia topora strażackiego, którym ktoś rozłupywał drewno, słyszała, jak Dimitr upuścił ciało Lydii na podłogę i podbiegł do mężczyzny usiłującego wejść do środka.

Zatrzymała się na moment, próbowała zdusić przyspieszony oddech.

Przeczekała tak prawie rok z tych trzech lat.

Nie mogła tego zrozumieć.

Poruszała się swobodnie po mieście zaledwie przez dobę, ale to wystarczyło, by cały rok niejako stał się jej obcy. Nigdy tu nie była. Jeśli tak postanowi, to właśnie tak będzie: nigdy nie gościła w mieszkaniu z dwoma ogromnymi łóżkami, nigdy nie stała w przedpokoju wpatrzona w elektroniczne zamki.

Zeszła na sam dół, do poziomu piwnicy. Odwróciła się, spojrzała w górę, w kierunku drzwi z dziurą, wyciągnęła palec, pokazała go tym, którzy już nie przychodzili i nie dzwonili.

Drzwi do piwnicy były szare i z zimnej blachy. Alena nie odznaczała się szczególną siłą, ale mogła je wyważyć łomem. Już kiedyś to zrobiła, dawno temu w Kłajpedzie, pewnej cholernej nocy, ale gdy teraz o niej myślała, miała wrażenie, że chodzi o jakieś radosne wspomnienie z zupełnie innej epoki.

Zdjęła torbę z ramienia, postawiła ją na kamiennej podłodze. Sukienki i plastikowe szkatułki z biżuterią odsunęła na bok, wyłożyła kasetę wideo i kłębek sznurka.

„Łom i sznurek, planuje pani włamanie? Nie wygląda pani na włamywacza”. Łom leżał na samym dnie. Sprzedawca w sklepie żelaznym dowcipkował. Ona też się śmiała. I live in an old house, powiedziała. You know, you just need a strong man and some tools, odparł. Popatrzyła na niego tak jak na tych, którzy się na niej kładli; wiedziała, jak powinna na nich patrzyć. Dostała kłębek sznurka za darmo, sprzedawca życzył jej powodzenia w tym starym domu, z silnymi mężczyznami.

Był lekki. Najmniejszy, jaki mieli na składzie. Wyjęła go, wepchnęła dwa zęby ostrza w szparę przy zamku, nacisnęła z całej siły. Podważyła raz, dwa razy, trzy. Ani drgnęło.

Bała się, że będzie ją słychać, nie chciała napierać mocniej.

Ale nie miała innego wyjścia.

Ponownie skierowała zęby łomu ku zamkowi, wcisnęła lekko w futrynę, spróbowała, a potem już tylko cały ciężar ciała, od tyłu i w przód.

Głuchy trzask ustępującego zamka obiegł klatkę schodową, każdy mieszkaniec będący teraz w domu mógł usłyszeć.

Położyła się na podłodze, jak gdyby to miało zapewnić jej niewidzialność.

Czekała. Znów liczyła do sześćdziesięciu.

Czuła ból w nadgarstku, wysiliła się bardziej, niż życzyło sobie jej ciało.

Później do sześćdziesięciu, jeszcze raz.

Nieustannie panowała cisza. Nie otworzyły się żadne drzwi, nie słychać było żadnych kroków.

Wstała, zebrała swoje rzeczy i włożyła z powrotem do torby.

Pchnęła blaszane wrota, rozwarła je na oścież.

Długi korytarz i nacierające na nią białe, betonowe ściany. Na samym końcu nowe drzwi. Wiedziała, że po drugiej stronie znajdują się cztery rzędy piwnicznych boksów, do których zmierzała.

Z ręką przytrzymującą blachę, a drugą zaciśniętą na łomie Alena właśnie miała wyłamać zamek równie gwałtownie, jak przed paroma minutami, kiedy odkryła, że drzwi nie są zamknięte na klucz.

Ktoś był tam w środku. Ktoś, kto te drzwi otworzył, kto zaraz zza nich wyjdzie, zamknie, odejdzie.

Otworzyła.

Poczuła piwniczny zaduch, woń wilgotnych mat.

Ta chwila, zanim oczy przyzwyczają się do ciemności.

Czuć było coś jeszcze.

Męskie perfumy. Pot. Tak pachniał Dimitr. Tak pachnieli inni mężczyźni. Stała nieruchomo. Ból w piersi. Z trudem łapała oddech, jak gdyby brakowało jej powietrza, jakkolwiek głęboko usiłowała wciągać je w płuca.

Ktoś tu był.

Alena pomyślała o promie, na który kupiła bilet, o wodzie, w którą się wpatrywała.

Czyjeś kroki w oddali.

Czyjeś stopy dotykające chropowatej, jakby ceglanej powierzchni.

Płakała. Płacząc, poruszała się ostrożnie wzdłuż ściany najbliższego korytarza, usiadła przy odrobinę wysuniętym boksie, zamknęła oczy, nie otworzy ich, póki wszystko się nie skończy.

Siedziała tak dłużej, niż mogła ogarnąć myślą. Ktoś przechodził obok, trzaskał drzwiami, podnosił i stawiał ciężkie przedmioty; dźwięki targały nią, dopóki nie ucichły.

Cisza, która później nastąpiła, była niemal jeszcze gorsza.

Alena oddychała szybko i płytko, płakała roztrzęsiona.

Aż dopuściła do siebie myśl, że jest sama.

Wstała, nogi niczym z waty, boląca głowa. Nie zapaliła światła, nie potrzebowała numeru boksu.

Wiedziała, jak trafić.

Siedziała przecież w tym wilgotnym miejscu dwa dni i dwie noce.

Znajdował się w jednym ze środkowych korytarzy. Ściany z pomalowanego na brązowo drewna, wąski otwór na samej górze. Za wąski dla niej, raczej coś w rodzaju szczeliny wentylacyjnej. Zamek, zważyła go w dłoni, zaledwie niewielka kłódka. Wzięła głęboki oddech.

Wbiła łom, niczym klin, między złotawy czworokąt a stalowy pałąk. Stała blisko drzwi, wsparła drąg o deskę, do której był przymocowany skobel, naparła całym ciałem, jak przed chwilą, tylko raz.

Spojrzała zdumiona na skobel i kłódkę kołyszące się swobodnie w powietrzu.

Otworzyła drzwi, weszła do środka.

Ciągle trwało środowe przedpołudnie, piątego czerwca, panoszący się od świtu deszcz tańczył z niezmienną werwą po ulicach, niebo było ciemne, jak w senny listopadowy wieczór. Ewert Grens otworzył drzwi jednego z cywilnych samochodów należących do Komendy Policji w Śródmieściu, zajął miejsce pasażera. Chciał, żeby prowadził Sven. Życzył sobie tego coraz częściej, męczyło go koncentrowanie się na ulicznym ruchu, męczyło światło, od którego łzawiły oczy. Szybko się postarzał i nienawidził tego. I nie chodziło o fasadę popadającą w ruinę, ta nie miała już dla niego żadnego znaczenia, zrezygnował z jedynej kobiety wiele lat temu, nie musiał być piękny dla kogoś. Chodziło o energię. Wcześniej dawał sobie radę ze wszystkim. Miał w sobie siłę, która go napędzała i niosła, zmuszając do walki z niepokojem. Pięćdziesiąt sześć lat i ciągle samotny. Do czego wtedy potrzebna jest przeszłość?

Sven prowadził szybko, jechali z Arlandy do centrum Sztokholmu. Już spóźnieni; to był osobliwy poranek, planowane kilka minut w terminalu piątym zamieniło się w kilka godzin. Chcieli zobaczyć, jak mężczyzna o przydomku Dimitr Chuj Złamany wsiada do biało-niebieskiego samolotu, który za godzinę miał wylądować w Wilnie. Chcieli się przekonać, że naprawdę opuści kraj, chcieli napisać o tym w popołudniowym raporcie.

Ewert, wpatrzony w dwupasmówkę przed sobą, nie słyszał irytacji w głosie Svena.

– Mamy mało czasu.

– Co?

– Muszę przyspieszyć. Jacyś koledzy z drogówki w pobliżu?

– Z tego, co wiem – nie.

Wyjazd z Arlandy był prawie pusty. Sven znacznie przekroczył dozwoloną prędkość, tęsknił do domu, postanowił, że dzisiaj zdąży na czas.

Dimitr Chuj Złamany wydawał się już zamkniętym rozdziałem, przynajmniej taką mieli nadzieję.

Szedł przez halę odpraw pasażerskich w towarzystwie dwóch rosłych mężczyzn i przygotowywał się do przejścia przez bramkę. Ewert i Sven stali trochę z boku, przed punktami sprzedaży biletów, widzieli jego nerwowe ruchy głowy, jego zdecydowanie za krótkie, drobiące kroki, którymi irytował eskortę. Właśnie gdy zupełnie się nie spiesząc, szukał karty pokładowej w kieszeniach marynarki, podszedł do niego mniej więcej sześćdziesięcioletni krępy mężczyzna w garniturze. Zaczął głośno krzyczeć, uderzył go w twarz. Przez kilka minut skupiał na sobie uwagę wszystkich dookoła, wymachując rękami i nie ustając w strofowaniu Dimitra Chuja Złamanego, który kulił się coraz bardziej. Starszy mężczyzna wymierzył mu jeszcze jeden policzek, popchnął w kierunku elektronicznej bramki, taśmy z rentgenem i kolejnej poczekalni.

Ewert i Sven nie interweniowali. Na miejscu był personel porządkowy, który wkraczał, gdy zachodziła potrzeba. Zjawili się tutaj tylko po to, żeby przekonać się, że w przyszłości nie będą mieli do czynienia z mężczyzną, który maltretuje młode kobiety, tylko po to.

Mężczyzna w garniturze przestał krzyczeć, odwrócił się na pięcie i skierował prosto ku Ewertowi i Svenowi. Szedł bez wahania, cały czas świadomy, gdzie stoją, świadomy, że obserwują.

Teraz zbliżał się do nich zaskakująco lekkim krokiem, w jednej ręce aktówka, w drugiej parasol. Zatrzymał się przed nimi, ściągnął kapelusz, uścisnął im dłonie.

Samochód opuścił wyjazd z lotniska, teraz jechali E4 w kierunku północnej drogi wylotowej do Sztokholmu. Deszcz utrudniał widoczność, wycieraczki na najwyższych obrotach, Sven był zmuszony trochę zwolnić.

Ewert westchnął głośno, włączył radio.

Starszy mężczyzna z kapeluszem w ręku wymienił nazwisko, które Ewertowi momentalnie wypadło z pamięci, stał przed nimi z niezmąconym spokojem, podczas gdy spóźnieni pasażerowie przebiegali obok, potrącając go i przeklinając. Zaczął mówić w tym samym momencie, w którym Dimitr Chuj Złamany zniknął gdzieś za jego plecami. Wyjaśnił, że jest szefem służb bezpieczeństwa przy Ambasadzie Litewskiej w Szwecji i że zaprasza na drinka. Ewert odmówił, był zmęczony i spragniony; akurat tego ranka nie miałby nic przeciwko odrobinie alkoholu, ale ze Svenem u boku – nie, nie dało się. A może filiżankę kawy? – nalegał przedstawiciel ambasady, odrobinę kawy w barze na drugim piętrze, gdzie kończyły się schody ruchome.

Wahali się zbyt długo i mężczyzna zdążył wskazać stolik przy szklanej ścianie z widokiem na pas startowy. Sam poszedł do kasy, wrócił z trzema filiżankami i trzema kawałkami ciasta francuskiego, podał je gościom, usiadł na wolnym krześle zwrócony do nich twarzą, czekał przez chwilę w milczeniu, wypił połowę swojej kawy.

Mówił po angielsku dobrze, z mocnym akcentem, ale ogólnie rzecz biorąc, o wiele lepiej niż Ewert i Sven. Przeprosił za swoje zachowanie, uważał się za przeciwnika przemocy i podnoszenia głosu, ale w niektórych sytuacjach to niezbędne, a teraz właśnie zaistniała taka sytuacja.

A później im podziękował. W rozwlekłej i zawiłej tyradzie, w imieniu narodu litewskiego.

Siedział długo, wpatrzony w nich, zanim wyjaśnił, jak bardzo wzburzyło go ujawnienie działań jego współpracownika, Dimitra Simaita, tak się podobno nazywał, jak żenujące to było dla kraju, który powoli usiłował przyjść do siebie po dziesięcioleciach ucisku. Usiłował namówić policjantów do zatuszowania całej sprawy, przecież sami widzieli, jak Dimitr Chuj Złamany wyjechał z kraju, przecież mogli na tym poprzestać.

Ewert Grens i Sven Sundkvist podziękowali uprzejmie za kawę i tłuste ciasto, i zbierając się do wyjścia, wyjaśnili w zgryźliwym tonie, że tego typu dochodzeń nie da się zatuszować, w każdym razie oni tego nie mogą zrobić; jeżeli chodzi o handel ludźmi, rzadko się to udawało.

Tapeta muzyki w radiu, Ewerta już dawno znudziła ta jednobrzmiąca papka. Trzymał w ręku którąś ze swoich kaset.

– Sven?

– Tak?

– Słuchasz tego?

– Tak.

– Ale tego nie da się słuchać.

– Chcę mieć dostęp do radia w razie zakłóceń w komunikacji, zbliżamy się do wylotówki.

– No to uważaj, zmieniam kanał.

Grens przerwał mężczyźnie informującemu w lokalnym radiu o zderzeniu pojazdów, wcisnął w szparę nagraną przez siebie kasetę z Siw Malmkvist. Jej głos! Zamknął oczy, znów mógł myśleć.

Litewski pracownik ambasady miał zaróżowione policzki, gdy policjanci podnieśli się gwałtownie, ciągle w kawiarni z widokiem na pas startowy. Prosił ich jeszcze, żeby nie odchodzili, żeby przynajmniej chcieli go wysłuchać. Powiedział to tak zmęczonym głosem, że Ewert i Sven, spojrzawszy po sobie, usiedli ponownie; z czoła zwisały mu rzadkie włosy, pocił się obficie, błyszczał w ostrym świetle jarzeniówek. Szukał ich dłoni, wziął tę, która spoczywała najbliżej, położył na niej swoje pulchne lepkie palce, przytrzymał.

Setki tysięcy młodych kobiet, powiedział. Ze wschodniej Europy. Kilkaset tysięcy istnień! W nielegalnym handlu w celach seksualnych. Tylko podczas tej rozmowy przybyło ich na Zachód jeszcze więcej. Jeszcze więcej, właśnie teraz. Nasze dziewczęta. Nasze dziewczęta!

Ściskał ich dłonie, miał zrozpaczony głos.

To z powodu bezrobocia, mówił dalej. Nietrudno nakłonić dziewczynę. A co myślicie? Są młode, szukają pracy, która na nich czeka, szukają zatrudnienia, przyszłości. A mężczyźni, którzy im obiecują cały świat, są bardzo sprytni. Obiecują i grożą, i sprzedają je do pokoi z elektronicznymi zamkami, tak jak te dziewczyny z Volundsgatan. Bo taki był ich adres, prawda? A kiedy wszystko już jest gotowe, kiedy mężczyźni, którzy obiecali i grozili, dostają swoje tysiące, nagle znikają; wiadomo – żadnej odpowiedzialności, żadnych inwestycji, żadnego ryzyka. Pieniądze. Pieniądze, a potem zwijają interes!

Pracownik ambasady nagle uniósł ich ręce, Ewert spojrzał wściekły na Svena, właśnie miał zaprotestować, gdy zdecydował, że jeszcze poczeka, krępy mężczyzna przycisnął ich dłonie do swoich policzków, trzymał je mocno.

Rozumiecie? – zapytał. Czy naprawdę rozumiecie?

W moim kraju, na Litwie, poważnym przestępstwem jest handel, no, powiedzmy, narkotykami. Wiele wyroków, twardych wyroków, długie kary więzienia. Ale handel ludźmi, młodymi kobietami, to zupełnie niegroźne. Na Litwie prawie nie karze się alfonsów. Żadnych wyroków, żadnych kar.

Widzę, co się dzieje z naszymi dziećmi. Płaczę razem z nimi. Ale nie mogę nic zrobić.

Czy naprawę rozumiecie?

Zbliżali się do wylotu przy Norrtull.

Ewert z wolna odpychał obraz zrozpaczonego, niewysokiego mężczyzny, który z kapeluszem i aktówką w rękach prosił usilnie o zrozumienie, zamienił go na inny: długie sznury samochodów mokrych od deszczu. Światła na skrzyżowaniu przy każdej zmianie pochłaniały dziesięć pojazdów; szybka ocena sytuacji: przed nimi co najmniej setka samochodów, czyli mniej więcej dziesięć minut stania w korku. Sven przeklinał poirytowany, nie robił tego często, byli już spóźnieni, spóźnią się jeszcze bardziej.

Grens rozparł się w fotelu, podkręcił gałkę magnetofonu; jej głos:

gdy zawiodłeś mnie pierwszy raz, poszłam do domu płakałam jakiś czas, nie mówiąc nic nikomu

zagłuszył przekleństwa i trąbiących idiotów. Ewert odpoczywał; gdzieś głęboko, głęboko w sercu istniała przeszłość, taka zwykła, dawno temu, kiedy wszystko było proste w czarno-białych fotografiach, kiedy miał w sobie więcej życia, a czas ciągle na niego czekał. Spojrzał na trzymane w ręku puste plastikowe opakowanie: For sent skall syndaren vakna, 1964, oryginał: Today’s teardrops, patrzył na zdjęcie Siw, które zrobił w parku, uśmiechała się prosto w obiektyw, przywitali się, później pomachała mu i odeszła, spojrzał na listę melodii, które sam wybrał, sam nagrał i opisał.

Słuchając Siw, nie potrafił przestać myśleć o niewysokim pracowniku ambasady, o jego rozpaczy. Gdy kawa się skończyła, udało im się uwolnić dłonie z jego uścisku, podziękowali za rozmowę, ale zdążyli zaledwie wyjść z kawiarni, gdy mężczyzna zawołał do nich jeszcze raz. Poprosił, żeby na niego poczekali.

Szedł później między nimi i na schodach tłumaczył, że oczywiście zna ze słyszenia Lydię Grajauskas i jej ojca. Że przyjechał na Arlandę nie tylko po to, by przekonać się, że Dimitr Simait wsiądzie do odpowiedniego samolotu, ale że chodziło mu również o okazanie szacunku i współczucia, chodziło o historię ojca, nieszczęśliwą i – wydawałoby się – bez końca.

Umilkł na jakiś czas, weszli w milczeniu do ogromnej hali głównej, po chwili mówił dalej, opowiadał o mężczyźnie, którego uwięziono i zmuszono do opuszczenia rodziny tylko dlatego, że nie był hipokrytą i że z dumą nosił litewską flagę w społeczeństwie, które na to nie pozwalało, a po odsiadce wyrzucono go z pracy w wojskowości, by po kilku latach znów skazać na karę więzienia za przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu państwa; zrobiło się głośno wokół sprawy, jako że razem z trzema kolegami, którzy w dalszym ciągu pełnili zawodową służbę wojskową, dopuścił się kradzieży i nielegalnego handlu bronią, sprzedając ją obcemu mocarstwu.

Urzędnik ambasady nagle przerwał swą opowieść, ubolewając nad tragicznym losem Lydii, po czym uściskał im ręce i zniknął w tłumie walizek stojących w kolejce do odprawy pasażerskiej. Ewert i Sven długo patrzyli za oddalającym się mężczyzną, nie mogąc oprzeć się wrażeniu, że właśnie po to tu przyszedł – żeby sformułować przebieg wypadków, którymi z jakiegoś względu był poruszony, i żeby zrzucić na szwedzkich policjantów odrobinę ciężaru, którego nie potrafił udźwignąć.

Ewert Grens oderwał na moment wzrok od radiomagnetofonu, spojrzał na niezmiennie długą kolejkę samochodów. Sven wiercił się niespokojnie w fotelu kierowcy, przycisnął pedał gazu, silnik zawarczał.

– Ewert, nie zdążymy.

– Nie teraz. Słucham Siw.

– Obiecałem. Tym razem też obiecałem.

Sven Sundkvist miał dzisiaj urodziny, czterdzieste pierwsze. Wyszedł z domu rano, kiedy Anita i Jonas jeszcze spali, mieli świętować później, już w południe powinien był wrócić do domku szeregowego w Gustavsbergu. Na popołudnie wziął urlop; przynajmniej w dniu urodzin chciał obejmować kobietę, którą kochał od czasów licealnych, przynajmniej wtedy chciał mieć pewność, że będzie mógł siedzieć z Jonasem i trzymać go za rękę, dopóki chłopiec nie zacznie protestować.

Dziecko, na które czekali prawie piętnaście lat.

Dość wcześnie postanowili stworzyć nowe życie. Nigdy im się nie udało. Anita zaszła w ciążę trzy razy, urodziła pierwsze dziecko martwe, w siódmym miesiącu. Zmuszona do prowokowanego porodu, parła w szpitalnym łóżku obolała, a potem płakała w jego ramionach, z leżącą obok nieżywą dziewczynką. Dwa kolejne późne poronienia, nagle milknące serduszka.

Ich tęsknota: ciągle jeszcze, w każdej chwili potrafił czuć jej siłę, przez długi czas lepiła się do wszystkiego, co robili, wykradała im to, co mieli wspólnego, nieomalże zdusiła ich miłość i ich samych. Aż do dnia, prawie osiem lat temu, kiedy pojechali do miejscowości położonej dwieście kilometrów na zachód od Phnom Penh, urzędnik z biura adopcyjnego wyszedł po nich na lotnisko i pokazał drogę przez zupełnie nieznany krajobraz. Chłopiec leżał w prostym łóżeczku, w lokalnym domu dziecka, miał rączki, nóżki i włosy, i już wtedy wiedzieli, że ma na imię Jonas.

– Powinienem teraz siedzieć w autobusie do Varmdo.

– Zdążysz.

– Powinienem przynajmniej stać na przystanku przy Slussen.

– Zaraz tam będziesz.

Obiecał. Również tym razem.

Pamiętał urodziny sprzed roku, gdy skończył czterdzieści lat, miasto zalała fala upałów, a zostawiony w samochodzie tort z bitą śmietaną zdążył zjełczeć. Właśnie tego dnia w lesie pod Strängnas znaleziono porzuconą pięcioletnią dziewczynkę z przeraźliwie pokaleczonym podbrzuszem. Był wtedy w drodze do domu, Jonas czekał przy nakrytym stole, a on przez telefon nie potrafił wytłumaczyć synowi, dlaczego ktoś świadomie kaleczy dziecko, ale że właśnie z tego powodu trochę się spóźni.

Tęsknił za nimi.

– Włączę koguta. Olewam. Muszę być w domu.

Sven spojrzał na Ewerta, który tylko wzruszył ramionami. Umocował na dachu niebieską plastikową lampkę, poczekał na dźwięk. Wyrwał się z nieruchomego zatoru, przekroczył podwójną ciągłą linię, pruł zygzakiem między samochodami, które próbowały usuwać się na nieistniejące boki. Już po minucie minęli gigantyczny korek i trzy skrzyżowania, w drodze do centrum.

Właśnie wtedy nadszedł alarm.

Najpierw go nie dosłyszeli, radiowe wezwanie tonęło w dźwięku syreny i śpiewie Siw Malmkvist.

Lekarka znalazła Hildinga Oldéusa.

Martwego, na schodach, niedaleko oddziału, na którym leżał po przedawkowaniu narkotyków.

Oldéus był okaleczony nie do poznania. Lekarka wyjaśniła słabym głosem, że Hilding miał gościa, to ona mu go zaanonsowała. Jej opis, właśnie ten prosty opis spowodował, że wzywano Grensa i Sundkvista: rosły, opalony w solarium mężczyzna, ogolona głowa, blizna biegnąca od ust do skroni.

Ewert wpatrzony przed siebie, jakby uśmiechnięty.

– Jedną dobę. Zajęło mu to tylko jedną dobę.

Sven popatrzył na kolegę.

Pomyślał o czekających na niego Anicie i Jonasie, ale milczał.

Zmienił pas, ruszył w kierunku mostu Västerbron i szpitala Södersjukhuset.

Siedziała na samym końcu autobusu. Prawie sama. Kilka siedzeń przed nią jakaś starsza kobieta, na środkowej platformie – młodsza, z wózkiem dziecięcym. Alena Sljusariewa liczyła na więcej pasażerów, w tłumie łatwiej zniknąć, ale prawie wszyscy wysiedli dwa przystanki wcześniej, przy Eriksdalshallen, większość w dresach, w drodze na jakąś imprezę sportową.

Opuścili Ringvagen, przejechali obok pogotowia ratunkowego, które odwiedziła z Dimitrem parę lat temu, gdy jeden z klientów, który chciał zrobić coś ekstra, posunął się za daleko i zrobił coś, co wykraczało poza umowę. Jeszcze tylko niewielkie wzniesienie i łagodne półkole, przystanek leżał przed głównym wejściem do szpitala, nie nacisnęła guzika „stop”, autobus i tak się zatrzymał, tutaj kończył bieg.

Rozejrzała się dookoła. Jeżeli ktoś ją obserwował, robił to niepostrzeżenie.

Trzymała parasol tak blisko głowy, że zasłaniał jej twarz. Wyszła z deszczu, który teraz lał jak z cebra, i weszła do ogromnego holu; ostrożnie omiotła wzrokiem ściany pokryte dziełami sztuki z jakiegoś metalu, zerknęła na twarde ławeczki, na których odwiedzający pili kawę z papierowych kubków, później rzuciła spojrzenie na korytarze biegnące w przeróżnych kierunkach.

Nikt się nie odwrócił, wyglądało na to, że nikt się nią nie przejmuje.

Każdy był zajęty leczeniem własnego życia, własnego ciała.

Zrobiła kilka kroków w prawo, weszła do kiosku Pressbyrao i znajdującej się w sąsiedztwie kwiaciarni. Kupiła bombonierkę, jakiś tygodnik i gotowy bukiet w przezroczystej folii. Niosła wszystko na wierzchu, każdy mógł zobaczyć, że szła do kogoś zbolałego, była jedną z wielu osób, które korzystając z przerwy na lunch, składały szybką wizytę, była tylko jedną pośród innych.

Winda na oddział chirurgiczny znajdowała się w głębi długiego korytarza, który wgryzał się w budynek bez końca. Alena mijała dopiero co przyjętych w drodze na jakieś badania i tych, którzy już z wolna wygasali, i tych, którzy nie wiedzą i nigdy nie będą wiedzieli, gdzie się znajdują. Korytarze rozwidlały się w lewo i w prawo, podobne do tego, którym właśnie szła, było ich tak dużo, że ją przerażały.

Winda stała otworem, czekała. Siedem pięter, Alena jechała na najwyższe. Była w tym ciasnym pomieszczeniu zupełnie sama; zobaczyła w lustrze dwudziestoletnią dziewczynę w zdecydowanie za dużej pelerynie od deszczu, dziewczynę, która chciała jedynie wrócić do domu.

Bombonierka i bukiet kwiatów, Alena ścisnęła je mocniej, gdy otwarły się drzwi, trzymała je przed sobą niczym tarczę. Minął ją jakiś lekarz, spieszył się, zniknął w połowie korytarza w pokoju za zamkniętymi drzwiami. Z naprzeciwka – dwóch pacjentów, zgrzebne szpitalne ubrania, plastikowe opaski na przegubach dłoni, spojrzała na nich przelotnie; ciekawe, jak długo tu przebywali, czy kiedykolwiek stąd wyjdą.

Sala telewizyjna znajdowała się po lewej stronie. Alena była coraz bliżej, słyszała wyraźnie hałaśliwy sygnał rozpoczynający serwis informacyjny, słyszała, jak trąbił, jak przez moment próbował nadać sobie znaczenia. Zobaczyła stojącego tuż obok strażnika. Zielony mundur, pałka, futerał na kajdanki, skrzyżowane ramiona. Głowa skierowana na kanapę i siedzących na niej ludzi. Dwóch chłopców w prywatnych ubraniach. Koło nich kobieta. Otarta skóra twarzy, ręka w gipsie, nieobecne oczy wpatrzone w mężczyznę na ekranie, ale niewidzące. Alena chciała przyciągnąć jej wzrok, choćby na moment, ale kobieta nie poruszyła się, siedziała nieruchomo, jak gdyby wokół niej nic nie istniało.

Kilka kroków, Alena minęła strażnika i trójkę na sofie. Przed nią kończył się korytarz, u zbiegu ścian dojrzała toaletę z symbolem niepełnosprawnych. Otworzyła drzwi, weszła, zamknęła na klucz.

Drżała na całym ciele. Wypuściła wszystko z rąk, pochyliła się, wsparła o ścianę, nogi odmawiały jej posłuszeństwa.

Znów zobaczyła kogoś w lustrze.

Kogoś, kto pragnął wrócić do domu.

Kogoś, kto rozpaczliwie pragnął wrócić do domu.

Zdjęła torbę z ramienia, postawiła na sedesie. Leżący w niej plastikowy worek był szczelnie zwinięty, Alena próbowała maksymalnie zmniejszyć jego rozmiary. Wyjęła zawiniątko z torby i zważywszy w dłoni, włożyła do kosza na śmieci pod umywalką. Odkręciła kran, należało od tego zacząć, woda powinna się była lać od samego początku; przeklinając swoją głupotę, Alena na wszelki wypadek spuściła jeszcze wodę w ubikacji; te wszystkie odgłosy, które muszą zaistnieć, żeby stać się niesłyszalne. Z prawie pustego pojemnika na ścianie wyszarpnęła kilka papierowych ręczników, zmięła je w rękach, przykryła nimi plastikowy worek, wkrótce zupełnie niewidoczny.

***

Lydia czuła ból.

Ciało karało bólem jej każdy ruch, poprosiła polską pielęgniarkę o dwie tabletki morfiny, by uśmierzyć cierpienie.

Siedziała na sofie obok dwóch chłopców, których obserwowała od samego rana, do których uśmiechała się kilkakrotnie, ale z którymi jeszcze nie rozmawiała, nie chciała nawet podjąć próby, nie chciała o nich nic wiedzieć. Przed jej oczami spiker informował o czymś, o czym nie miała pojęcia, z drugiej strony stał niespuszczający z niej wzroku strażnik.

Kątem oka dostrzegła przechodzącą właśnie obok kobietę, z bombonierką i kwiatami w rękach.

Coraz trudniej było jej oddychać.

Czekała, aż ponownie otworzą się drzwi, aż umilknie odgłos kroków. Chciała zamknąć oczy, chciała położyć się na brzuchu, chciała zasnąć na kanapie i obudzić się, kiedy już będzie po wszystkim.

To nie trwało długo. A może właśnie trwało. Nie była pewna.

Kobieta wyszła z toalety. Lydia słyszała to wyraźnie, potrafiła wyłączyć agresywną fonię wiadomości telewizyjnych, w jej wnętrzu istniały tylko odgłosy z korytarza. Kroki kobiety zbliżały się, widziała ruch, nie odwracając głowy, mijająca ją postać ledwie zamajaczyła, zanim zniknęła równie szybko, jak się pojawiła.

Lydia zerknęła na mężczyznę w zielonym mundurze.

Zarejestrował przechodzącą sylwetkę, ale nic poza tym.

Nie podążył za nią. Gdy tylko opuściła oddział, przestała dla niego istnieć.

Lydia poprosiła chłopców, żeby ją przepuścili, chciała wstać z kanapy. Popatrzyła na strażnika, skinęła głową, wskazała na podbrzusze i toaletę. On kiwnął potakująco, pozwolił jej pójść, czekał, aż wróci.

Przekręciła zamek w drzwiach. Usiadła na sedesie. Oddychała głęboko.

To już nigdy się nie powtórzy.

Wstała, lekko utykając – Dimitr Chuj Złamany kopnął ją mocno w biodro. Odkręciła kran, woda lała się silnym strumieniem. Dwukrotnie uruchomiła spłuczkę ubikacji. Pochyliła się nad koszem, zdrową ręką odsunęła leżące na wierzchu pomięte papierowe ręczniki.

Od razu rozpoznała plastikową torebkę. Zwykłą, z logo ICA. Podniosła ją, otworzyła. Wszystko było na miejscu. Pistolet, czeski plastik, kłębek sznurka. Nie miała pojęcia, w jaki sposób, ale Alena spełniła jej życzenie: dotarła do skrytki 21 na Dworcu Centralnym i na Volundsgatan 3, ominąwszy strażników, którzy tam najprawdopodobniej pełnili wartę, udało się jej wejść do piwnicy i sforsować dwoje zaryglowanych drzwi.

Wykonała swoje zadanie.

Teraz kolej Lydii.

Ubrania noszone przez prawie wszystkich pacjentów były białe i dalekie od szytych na miarę. Lydia od samego początku miała stanowczo za dużą koszulę, a mimo to poprosiła o jeszcze obszerniejszą, wisiała teraz na jej nieistniejącym ciele. Wyjęła z kieszeni plaster chirurgiczny i opasując się nim dwukrotnie, przymocowała do prawego boku pistolet. Kolejnymi dwoma owinięciami przylepiła z drugiej strony materiał wybuchowy. Reklamówkę ze sznurkiem i kasetą wideo włożyła pod koszulę i podciągając majtki, umocowała na brzuchu.

Ostatni raz spojrzała w lustro.

Poobijana twarz, Lydia dotknęła ostrożnie olbrzymich sińców wokół oczu. Szyja – biały bandaż wokół kołnierza ortopedycznego. Lewe ramię usztywnione gipsem.

To już nigdy się nie powtórzy.

Otworzyła drzwi toalety, ciągle utykając. Kilka kroków w korytarzu, strażnik odwrócił się w jej stronę, Lydia uniosła zdrową rękę i pokazała mu na migi, że nie wróci na kanapę przed telewizorem, że chce pójść do swojego łóżka. Zrozumiał, skinął potakująco głową. Szła powoli, jeszcze raz użyła palców, prosząc, żeby towarzyszył jej w drodze powrotnej. Nie pojął, o co jej chodzi, rozłożył bezradnie ręce. Pokazała jeszcze raz – najpierw na siebie, później na niego i na szpitalny pokój, miał do niego wejść, potrzebowała jego pomocy. Podniósł rękę w geście zrozumienia, nie musiała więcej tłumaczyć. Wymamrotał „OK”, ona uśmiechnęła się i z „Thank you” na ustach dygnęła tak głęboko, jak tylko potrafiła, po chwili ruszyła przed nim w stronę drzwi.

Czekała, aż nabrała pewności, że zdążył wejść do środka. Aż usłyszała za sobą jego oddech.

Później wszystko potoczyło się bardzo szybko.

Ciągle odwrócona do niego plecami, oderwała plaster przytrzymujący pistolet przy jej prawym boku. Odwróciła się. Pokazała strażnikowi broń. Zwolniła kurek, odbezpieczyła.

– On knee!

Wskazała lufą pistoletu na podłogę, jej angielski był toporny, akcent fatalny.

– On knee! On knee!

Stał przed nią. Wahał się. Widział kobietę, którą zaledwie dzień wcześniej przywieziono nieprzytomną na pogotowie. Kulała, z ręką w gipsie, z posiniaczoną twarzą. W tym zbyt obszernym ubraniu przywodziła na myśl wystraszonego ptaka. A teraz wymierzała w niego broń.

Lydia dostrzegła jego niezdecydowanie. Uniosła rękę. Czekała.

Miała tylko dziewięć lat.

Przypomniała sobie, jak myślała wtedy o śmierci, nigdy wcześniej o niej nie myślała, nie w ten sposób, przeżyła dziewięć marnych lat, kiedy mężczyzna w mundurze, podobnym do tego, jaki miał na sobie stojący przed nią strażnik, skierował pistolet w jej skroń, wrzeszcząc „Zatknis! Zatknis!”, jego ślina pryskała na jej twarz. Tato trząsł się i płakał, i krzyczał; jeżeli chcą, żeby się poddał, to proszę bardzo, niech tylko nie przykładają broni do głowy córki.

A teraz sama groziła komuś bronią. Trzymała ją przy czyjejś głowie, tak jak inni trzymali broń przy jej twarzy. Znała to uczucie. Wiedziała, jak bardzo ten cholerny strach potrafi targać wnętrzem, wystarczy jeden ruch palca i życie ulotni się w mgnienia oka; wiedziała, co zdążył pomyśleć: że już nigdy nie poczuje zapachu, smaku, dotyku, że już nigdy nic nie zobaczy i nie usłyszy, że nigdy już nic nie będzie jego udziałem, że to, co rozgrywa się wokół niego, będzie rozgrywało się bez niego, tylko ja przestanę istnieć, tylko ja.

Pomyślała o Dimitrze i jego pistolecie – tym, który przykładał do jej skroni tak wiele razy, że straciła rachubę. Pomyślała o jego uśmiechu, który był uśmiechem żandarma, gdy miała dziewięć lat, a dużo później – uśmiechem tych wszystkich, którzy na niej leżeli, dotykali jej, wdzierali się w nią.

Nienawidziła ich.

Patrzyła na stojącego przed nią strażnika, znała to uczucie, wiedziała, co on przeżywa z bronią wycelowaną w głowę, trzymała pistolet wysoko, nie spuszczała z niego wzroku, bez słowa.

Mężczyzna padł na kolana.

Splótł dłonie na karku.

Lydia znów wskazała wylotem lufy, nakazując, żeby się odwrócił, plecami do niej.

– Around! Around!

Odwrócił się, tym razem bez wahania, ciągle na kolanach, twarzą do drzwi. Lydia ujęła pistolet za lufę, uderzyła w potylicę tak mocno, jak tylko potrafiła.

Strażnik stracił przytomność, jeszcze zanim runął na podłogę.

Wyjęła plastikową torebkę z ukrycia, trzymała ją teraz w ręku, jak najzwyklejszą reklamówkę, pospieszyła przez salę, na korytarz, w kierunku wind. Czekała prawie minutę. Przeszło koło niej kilka osób, nikt nie zwracał na nią uwagi, zajęty własną podróżą.

Weszła do środka, w jasnym rzędzie guzików nacisnęła pierwszy od dołu.

Nie myślała o niczym. Wiedziała, co ma zrobić.

Zjechała na sam dół. Gdy winda stanęła, weszła w jasny korytarz prowadzący do kostnicy.

Jochum Lang siedział w poczekalni szpitala Södersjukhuset, kiedy przeszła obok niego Alena Sljusariewa. Nie zauważył jej z tej prostej przyczyny, że nie wiedział, kim jest. Ona nie zauważyła go z tej prostej przyczyny, że nie wiedziała, kim jest.

Siedząc na ławce, próbował otrząsnąć się z nieprzyjemnego uczucia.

Dawno nie pobił tak dotkliwie kogoś, kogo znał.

Sam sobie winien. To tylko jego wina.

Potrzebował kilku minut, tylko tyle, posiedzieć trochę, podążyć za myślami, zrozumieć, skąd wzięło się to napięcie.

Hilding trzymał się desperacko drzwi windy. Płakał i błagał, i zwracał się do niego po imieniu.

Jochum wiedział, że Hilding to pieprzony narkoman. Że ćpa. Że będzie ćpał dotąd, aż jego wymizerowane ciało dłużej tego nie wytrzyma. Że dla tych swoich strzykawek wyroluje każdego człowieka. Ale nie miał wrogów, nie miał żadnych złych zamiarów, nie żywił nienawiści; liczyła się tylko krew zmieszana z chemiczną substancją po to, żeby odciąć się od wszystkiego, z czym sobie nie radził.

Westchnął.

Teraz było inaczej. Dawniej nie obchodziło go, czy wiedział, kim oni są. Dawniej nie liczyło się, czy płakali i błagali o życie.

To przecież nigdy nie miało znaczenia.

Sam sobie winien.

Hol szpitala to osobliwa przestrzeń. Jochum rozejrzał się dookoła. Ludzie w nieustannym ruchu. Ktoś w drodze do środka, ktoś inny opuszczający budynek z ulgą. Nikt się tutaj nie śmiał, to miejsce zarezerwowane dla innych uczuć. Tak w ogóle to nie przepadał za szpitalem. Tutaj nie miał władzy, był kruchy, nagi i pozbawiony kontroli nad życiem innych.

Wstał, drzwi otworzyły się automatycznie, gdy tylko do nich podszedł. Ciągle padał deszcz, asfalt na zewnątrz zamienił się w niewielkie jeziora, strumienie wody szukające ujścia.

Slobodan siedział w samochodzie. Kilka metrów za przystankiem autobusowym, na parkingu taksówek, dwa koła na chodniku. Nie odwrócił się, gdy Jochum otworzył drzwi po stronie pasażera, widział go, jak wychodził ze szpitala.

– Cholernie dużo czasu.

Dragović, wpatrzony przed siebie, przekręcił kluczyk, nacisnął pedał gazu. Jochum chwycił go za przegub dłoni.

– Nie jedź.

Wyłączył silnik, po raz pierwszy odwrócił się i spojrzał na Jochuma.

– Co ty, kurwa!

– Pięć palców. Rzepka. Według taryfy.

– Tyle kosztuje mieszanie naszego towaru z proszkiem do prania.

Slobodan był nieopierzonym bossem. Zaczął przyswajać sobie pewne dokuczliwe cechy. Na przykład wzdychał głośno i rozkładał ręce, żeby pokazać, jak go to wszystko cholernie mało obchodzi.

– No i?

Jochum jeździł z tym gnojkiem, zanim ten jeszcze zrobił prawo jazdy. Nie znosił takich domorosłych szefowskich zapędów, zamierzał mu nawet o tym powiedzieć.

Ale trochę później, uzmysłowi mu to później.

– Zapierał się, kurwa, na całego i nie dał mi wejść do windy, stałem obok. Nagle chwycił za jedno koło, szarpnął kilka razy i zniknął na schodach. Prosto w ścianę.

Slobodan wzruszył ramionami, znów przekręcił kluczyk w stacyjce, nacisnął pedał gazu, włączył wycieraczki. Jochum poczuł, jak zżera go wściekłość. Złapał Slobodana za rękę, odciągnął od kierownicy, wyszarpnął kluczyk i schował do kieszeni. Przyłożył dłoń do jego twarzy, nacisnął mocno na policzek i wykręcając mu głowę, w końcu zmusił do spojrzenia mu w oczy i poświęcenia chwili uwagi.

– Ktoś mnie zobaczył.

***

Sven Sundkvist wjechał na teren szpitala od strony pogotowia ratunkowego. Zazwyczaj wybierał tę drogę, bo tutaj najczęściej mieli sprawy do załatwienia, byli tu znani, nie brakowało miejsc do parkowania. Nie rozmawiali ze sobą, siedzieli w milczeniu od momentu, gdy nadszedł alarm, a Sven zmienił pas, by dojechać do mostu Västerbron, oddalając się jednocześnie od urodzinowego lunchu, na który obiecał przyjechać na czas. Ewert rozumiał, że to ważne dla Svena, chociaż nie pojmował dlaczego, przecież sam z tego zrezygnował, czy może raczej to zrezygnowało z niego, i nie potrafił znaleźć wystarczająco mądrych słów pocieszenia, próbował w myślach kilku wariantów, ale brzmiały dokładnie tak marnie, jak się obawiał, cóż mógł wiedzieć o tęsknocie za kobietą i dzieckiem.

Wszystko.

Wszystko o tym wiedział.

Wspięli się pospiesznie po rampie, wkroczyli na oddział pogotowia, ramię w ramię doszli do wind, nacisnęli na szóste piętro, oddział chorób wewnętrznych.

Gdy wyszli z tego ciasnego pomieszczenia, czekała na nich lekarka. Dosyć wysoka, dosyć młoda. Ewert przyglądał się jej odrobinę za długo, odrobinę za długo przytrzymał też jej dłoń przy powitaniu. Poczuła to, obrzuciła go pospiesznym spojrzeniem, zawstydził się.

– To ja wpuściłam tego mężczyznę, który przyszedł w odwiedziny. Ale nie widziałam, jak wychodzili.

Lekarka, Lisa Öhrström, wskazała schody ciągnące się obok windy. Oldéus leżał na półpiętrze, twarzą do betonu, zakrzepła teraz wokół ust krew zabarwiła wcześniej sporą powierzchnię wokół ciała.

Zastygł w bezruchu – nie drapał się po nosie, nie wymachiwał rękami, nie błądził nerwowym wzrokiem. Zapanowała w nim harmonia, której nigdy wcześniej nie widzieli, jak gdyby razem z krwią opuścił go ten cholerny niepokój i strach. Zeszli dwanaście stopni. Ewert przyklęknął, pochylił się, przeszukał martwego z nadzieją na znalezienie czegokolwiek, choć przecież wiedział, że nic nie znajdzie. Jeżeli to był ktoś pokroju Langa, w grę wchodziły rękawiczki, ostrożność i zero śladów.

Czekali na Ludwiga Errforsa. Ewert zadzwonił do niego zaraz po wezwaniu. Powziął postanowienie: jeżeli to Lang, wszystko trzeba robić porządnie. A Errfors był najlepszy. Nie popełniał błędów.

Kilka minut. Ewert zdążył usiąść na schodach i przyjrzeć się leżącemu przed nim zmarłemu. Zastanawiał się, czy Hilding Oldéus należał do tych, którzy myśleli o śmierci. Czy wiedział, dokąd zmierza, używając narkotyków. Czy się bał. Albo czy wręcz tęsknił. Cholerny idiota. Żyjąc w ten sposób, powinien się był liczyć z tym, że wyląduje właśnie tutaj, pod ścianą, na niepięknych schodach, jeszcze przed trzydziestką. Ewert westchnął, prychnął na niesłyszącego już nic zmarłego. Ciekawe, gdzie mnie przyjdzie legnąć, pomyślał. Podniósł się i ponownie podszedł do Hildinga. Ciekawe, czy wejdę komuś w drogę. I kto będzie na mnie prychał z niechęcią. Zawsze znajdzie się jakiś dupek, który okaże pogardę.

Ludwig Errfors był wysokim brunetem koło pięćdziesiątki. Przyszedł w cywilnym ubraniu, dżinsach i marynarce; gdyby spotkali go w jego gabinecie, w budynku Medycyny Sądowej w Solnie, wyglądałby podobnie. Przywitał się z policjantami, wskazał na zwłoki, które jeszcze niedawno były Hildingiem Oldéusem.

– Nie mam zbyt wiele czasu. Możemy zacząć od razu?

Ewert wzruszył ramionami.

– Jesteśmy tutaj.

Errfors uklęknął, przyjrzał się zmarłemu. Zaczął mówić z twarzą ciągle zwróconą ku posadzce.

– Kto?

– Drobny diler. Heroinista. Hilding Oldéus.

– W takim razie co ja tu robię?

– Szukamy rzeźnika, który go zakatrupił. Szukamy go już jakiś czas. Potrzebujemy dokładnych oględzin zwłok.

Errfors przysunął do siebie czarną torbę, z którą przyszedł, a która teraz stała obok niego. Otworzył ją, wyciągnął parę plastikowych rękawiczek. Założył je, pomachał z irytacją białymi dłońmi, nakazując Ewertowi, żeby się cofnął, przynajmniej na pierwszy stopień.

Sprawdził nieistniejący puls.

Posłuchał niebijącego serca.

Poświecił w oczy zmarłego czymś, co wyglądało jak miniaturowa lampka kieszonkowa, włożył do odbytu termometr, by sprawdzić temperaturę ciała, kilkakrotnie, obiema rękami uciskał brzuch.

Nie pracował szczególnie długo. Dziesięć, piętnaście minut. Dopiero później miał otworzyć, powyjmować, zrobić tę właściwą robotę.

Sven Sundkvist już dawno wszedł na górę, siedział na schodach, wpatrując się w głąb niebieskiego nieskończonego korytarza, który wił się między windami a oddziałem chorób wewnętrznych. Przypomniał sobie, jak poprzednim razem widział pracującego Errforsa, wyszedł wtedy z płaczem z pokoju, teraz było mu równie ciężko, nie miał siły na śmierć, nie w ten sposób, w ogóle nie. Errfors zmienił pozycję, spojrzał w pośpiechu na Ewerta Grensa czekającego na pierwszym stopniu schodów i na Svena Sundkvista, na samej górze. Odezwał się do Ewerta, prawie szeptem:

– On sobie z tym nie radzi. Ostatnio też tak było.

Ewert odwrócił się, popatrzył na młodszego kolegę.

– Sven?

– Tak?

– Nasi świadkowie. Chcę, żebyś się tym zajął.

– Mamy tylko Öhrström.

– Dobrze.

– Już z nią rozmawialiśmy.

– Porozmawiaj jeszcze raz.

Sven Sundkvist przeklinał swoją nieumiejętność w obcowaniu ze śmiercią, ale był wdzięczny, że Ewert go rozumiał. Wstał ze schodów, doszedł do końca korytarza i otworzył drzwi na oddział, który jeszcze tak niedawno opuścił w przerażeniu Hilding Oldéus.

Ludwig Errfors odprowadził go wzrokiem, po czym wrócił do leżącego u jego stóp ciała. Kolejny człowiek stracił życie, przeszedł w nicość, zamieniony w zapiski z policyjnego raportu. Odchrząknął, w ręku trzymał dyktafon, przystawił go do ust.

– Zewnętrzne oględziny martwego mężczyzny.

Zdanie po zdaniu.

– Rozszerzone źrenice.

Pauza.

– Złamane wszystkie palce prawej dłoni. Sińce wokół złamań świadczą o tym, że do uszkodzenia doszło przed śmiercią.

Kilka oddechów.

– Zmiażdżone lewe kolano z wybroczynami, które świadczą o tym, że obrażenia miały miejsce przed śmiercią.

Był dokładny. Ważył każde słowo. Ewert Grens poprosił go o oględziny, których nie można podważyć. I dostanie takie.

– Brzuch, pokryty licznymi zasinieniami, jest napięty, w trakcie palpacji słychać odgłosy przelewania, co może świadczyć o wynaczynieniu krwi i prawdopodobnym wewnętrznym krwotoku w jamie brzusznej.

Ślady po wkłuciach, świeże i starsze, niektóre z nich zainfekowane; tutaj rozsądnym wyjaśnieniem jest nałóg.

Śmierć nastąpiła jakieś trzydzieści, nie wcześniej niż czterdzieści minut temu, opieram się na wyniku oględzin i zeznaniach świadka.

Nagrywał swoje wypowiedzi jeszcze przez jakąś minutę. Miał później otworzyć ciało w prosektorium, ale wiedział, że to, co mówi teraz, nie będzie się różniło od tego, co powie później, widział takie zwłoki nieraz.

***

Jochum zwolnił ucisk na twarz Slobodana. Czerwone ślady na policzkach, poruszające się w rytm wypowiadanych słów.

– Czy dobrze cię zrozumiałem? Ktoś cię zobaczył?

Slobodan dotknął palcami zaognionych miejsc. Westchnął.

– To niedobrze. Jeżeli są świadkowie, to musimy z nimi porozmawiać.

– Nie świadkowie. Świadek. Tylko jeden. Lekarka.

Padający nieustannie deszcz utrudniał widoczność, a kiedy ciepło ich ciał, oddechy i wzajemna agresja zderzyły się z wewnętrzną stroną szyb i pokryły je gęstą parą, zniknęło również to od początku ledwo wyczuwalne napięcie. Slobodan wskazał na szklaną powierzchnię i na wentylator, Jochum skinął głową, wyciągnął z kieszeni kluczyk, który wcześniej wyrwał ze stacyjki, i oddał go właścicielowi. Zawarczał silnik. Podmuchy powietrza zaczęły osuszać lejącą się z szyb wilgoć.

– Nie mogę wrócić. Nie teraz. Lekarka ciągle tam siedzi. Gliny pewnie też już przyjechały.

Slobodan czekał w milczeniu, podczas gdy woda powoli znikała z przedniej szyby. Niech się dupek trochę pomęczy. Władza była do podziału; za każdym razem, gdy Slobodan chciał jej nieco uszczknąć, Jochum musiał z niej nieco zrezygnować.

Kiedy mniej więcej połowa szyby znów stała się przejrzysta, Slobodan powiedział:

– Załatwię to.

Jochum nie cierpiał uczucia wdzięczności. Ale teraz sytuacja wyglądała właśnie tak, a nie inaczej.

– Lisa Öhrström. Trzydzieści, trzydzieści pięć lat. Wzrost: sto siedemdziesiąt pięć. Szczupła, prawie chuda. Ciemne, półdługie włosy. Nosi okulary w górnej kieszonce fartucha, czarne oprawki z niewielkimi szkłami.

Rozmawiał z nią. Wiedział, jak mówi.

– Jakiś norlandzki dialekt. Jasny głos. Dyskretne seplenienie.

Jochum Lang został w samochodzie, wyprostował nogi, wyłączył wentylator.

W lusterku wstecznym widział Slobodana znikającego za automatycznymi drzwiami w szpitalnym holu.

Śpiewała. Tak jak zawsze, gdy była niespokojna.

Lydia Grajauskas.

Lydia Grajauskas.

Lydia Grajauskas.

Śpiewała cicho, prawie niesłyszalnie, nie chciała ryzykować.

Zastanawiała się, jak dużo czasu upłynie, zanim obudzi się strażnik, którego przed chwilą pozbawiła przytomności. Zadała mu porządny cios w potylicę, ale mężczyzna był rosły, może też wyjątkowo wytrzymały, może już wszczął alarm.

Szła jasnym, podziemnym korytarzem w szpitalu Södersjukhuset, ale nie mogła przestać myśleć o tym, jak trzymała pistolet przy jego skroni, jak przyciskała go mocniej, gdy zaczął się wahać, znów była w kraju dziewięcioletniego dziecka, w pokoju, w którym żandarmi bili w głowę klęczącego tatę, krzycząc, że handlarze bronią muszą umrzeć.

Zatrzymała się i otworzyła swój notatnik.

Dokładnie przestudiowała broszurę informującą o rozkładzie wszystkich pięter szpitala, pożyczyła ją od mówiącej po rosyjsku pielęgniarki. Teraz znów zerknęła w nią, czy raczej w jej nieudolną kopię z litewskim tekstem, którą stworzyła sama, leżąc w łóżku, pod okiem stojącego obok strażnika.

Zgadzało się. Była w drodze do kostnicy.

Spieszyła się, w zdrowej, niezagipsowanej ręce trzymała plastikową torbę z logo ICA. Szła tak szybko, jak tylko potrafiła, bolało ją biodro, utykała, bała się dźwięku, który przybierał na sile za każdym razem, gdy stąpała niebolącą nogą, miała wrażenie, że echo odbija się od ścian korytarza, zwolniła, nie chciała, żeby ją słyszano.

Wiedziała dokładnie, co ma zrobić.

Żaden Dimitr Chuj Złamany nie będzie już kazał jej rozbierać się do naga. Nie będzie już musiała pozwalać obcemu mężczyźnie decydować o tym, którą część jej ciała ma ochotę kupić.

Przechodzący obok ludzie nie zwracali na nią uwagi. Czuła na sobie ich spojrzenia, czuła, że wiedzą, kim jest naprawdę, ale w końcu zrozumiała, że zupełnie się nie wyróżnia, że wygląda jak wszyscy inni, że jest jednym z pacjentów w szpitalnych ubraniach, w szpitalnym korytarzu, a takich nikt nie dostrzega.

Dlatego nie była do końca przygotowana.

Rozluźniła się, a nie powinna się rozluźnić.

Gdy go zobaczyła, było za późno.

Jego sposób poruszania się, jego chód, właśnie o tym najpierw pomyślała. Mężczyzna był wysoki i dlatego przemierzał korytarz wielkimi krokami, jego ręce były wszędzie. No i ten gromki głos. Szedł z kimś i rozmawiał, z innym mężczyzną, usłyszała jego głos, jasny i nosowy, bardzo blisko.

Jeden z tych, którzy jej dotykali. Jeden z tych, którzy bili. Teraz był ubrany w biały fartuch. Mieli spotkać się za kilka oddechów, on szedł przed siebie i ona szła przed siebie, a korytarz między nimi był prosty i pozbawiony drzwi.

Próbowała zwolnić, spuściła wzrok, włożyła rękę pod obszerny materiał szpitalnej koszuli, poczuła znajdujący się tam pistolet.

Nieomalże musnęła go, gdy ją mijał.

Pachniał tak jak wtedy, gdy w nią wchodził.

Moment, nie dłużej, później zniknął.

Nie widział jej. Kobieta, za którą płacił, żeby móc wedrzeć się w nią co dwa tygodnie przez cały ubiegły rok, nosiła czarną sukienkę, wybraną przez niego bieliznę, miała rozpuszczone włosy i czerwone usta. Nigdy nie spotkał kobiety, obok której właśnie przeszedł: okaleczona twarz, zabandażowana ręka, białe pantofle z logo szpitala; teraz też jej nie zobaczył.

Ogarnęło ją zdumienie. Nie czuła ani strachu, ani tym bardziej paniki, raczej zdziwienie przechodzące we wściekłość: on po prostu chodził sobie tutaj, jak wszyscy inni, i nic nie było po nim widać.

Ostatni fragment szpitalnego korytarza.

Stanęła przed drzwiami, które za moment miała otworzyć.

Nigdy wcześniej nie była w kostnicy. Wyobrażała sobie jej wygląd, świadoma, że zapożyczyła go z amerykańskich filmów, które widziała jeszcze na Litwie, ale to był jedyny obraz, jaki posiadała, i właśnie na jego podstawie ułożyła swój plan. Ze szkicu w notatniku wiedziała, jak duże jest samo pomieszczenie i z ilu składa się części, za chwilę miała tam wejść, uspokoi się, zachowa spokój i dlatego poradzi sobie zarówno z żyjącymi, jak i ze zmarłymi.

Miała nadzieję, że spotka tam kogoś. Najchętniej więcej niż tylko jedną osobę.

Otworzyła drzwi. Były ciężkie, jak gdyby w środku panował przeciąg mimo braku okien. Usłyszała głosy. Przytłumione, z następnego pokoju. Stała nieruchomo. A więc byli tam ludzie, teraz wszystko zależało od niej, przecież miała broń i materiał wybuchowy, w jakiś cudowny sposób zdobyte i dostarczone przez Alenę, przecież unieszkodliwiła strażnika, uwolniła się od niego, znalazła drogę do kostnicy, a teraz – słyszalne wyraźnie głosy; miała szczęście, w środku naprawdę byli ludzie.

Oddychała głęboko.

Mogła przeprowadzić swój plan.

Mogła sprawić, żeby to już nigdy się nie powtórzyło.

Rozmawiały ze sobą co najmniej trzy osoby. Nie rozumiała, co mówiły. Jakieś pojedyncze słowa, ale bez kontekstu; przeklinała teraz swoją szczątkową znajomość szwedzkiego. Po raz drugi odkleiła plaster przytrzymujący pistolet u boku klatki piersiowej, chwyciła broń zdrową ręką. Przeszła niespiesznie pierwsze pomieszczenie, puste, podłużne, coś w rodzaju przedpokoju. Szła ku głosom.

Teraz widziała ich właścicieli.

Stojąc w podłużnym ciemnym korytarzu, przyglądała się im: zajęci sobą, uwaga skierowana na coś przed nimi, nie zdołała dostrzec co.

Było ich pięcioro, rozpoznała wszystkich.

Widziała ich przecież dzisiaj rano.

Zebrali się wokół jej łóżka, jeden z nich, trochę starszy, posiwiały, w wielkich okularach – to lekarz, który zbadał ją, gdy trafiła na oddział, i który wrócił tam zaledwie kilka godzin temu, by zaprezentować ją czterem studentom medycyny. Pokazywał im jej ciało, wskazywał na pręgi na plecach, mówił o średnicy i procesie leczenia, i bacie z wołowej skóry, podczas gdy czworo młodych ludzi zastanawiało się, ile defektów ciała muszą poznać, by móc zrozumieć i zacząć leczyć.

Stali odrobinę dalej i przyglądali się łóżku do transportu chorych. Lydia widziała je teraz wyraźnie, znajdowało się w środku pomieszczenia, dwie mocne lampy u sufitu dawały skoncentrowane światło. Na łóżku leżał człowiek, przypuszczalnie martwy – ta jasność skóry, ten brak oddechu. Posiwiały mężczyzna w ogromnych okularach kierował uwagę studentów na zwłoki, używając tego samego laserowego wskaźnika, którym wskazywał wcześniej na nią, a młodzi ludzie stali z podobnym wyrazem zaciętości na twarzach i równie milczący wobec człowieka, który nie żył, jak wobec człowieka, u którego naruszono nietykalność cielesną.

Lydia ciągle trwała w bezruchu w pomieszczeniu pogrążonym w ciemności. Nie widzieli jej.

Zdążyła zrobić osiem kroków, zanim ją odkryli. Zatrzymała się jakieś dwa, może trzy metry od nich.

Widzieli ją, a przecież jakby jej nie widzieli.

Rozpoznali w niej kobietę z pręgami na plecach, ze smutnym, nieobecnym uśmiechem, leżącą w jednobarwnej szpitalnej pościeli. Kobieta, która teraz stała przed nimi, była właściwie podobna, ale emanowało z niej coś innego. Czegoś chciała, jej oczy żądały uwagi, podniosła broń i skierowała ją w nich, robiąc jeszcze krok w przód. Ostre światło z sufitu padało teraz również na jej twarz, podrapaną i w siniakach, ale bez oznak bólu; kobieta była wyrazista, a jednocześnie spokojna. Siwowłosy lekarz, któremu właśnie przerwano, zaczął demonstracyjnie nowe zdanie o leżących przed nim zwłokach, ale zaraz umilkł, przerwał w pół słowa.

Stojąca przed nim kobieta odbezpieczyła pistolet.

Uniosła go kilkadziesiąt centymetrów, skierowała w twarz mężczyzny, we wszystkie twarze, przesuwała od jednej pary oczu do następnej.

Trzymała go wystarczająco długo, żeby zdążyli poczuć ten cholerny skurcz w żołądku, ten, który czuła sama, gdy Dimitr Chuj Złamany kierował śmierć w jej skroń.

Nikt nic nie powiedział. Czekali, aż ona zacznie mówić.

Lydia wskazała lufą na podłogę.

– On knee! On knee!

Wszyscy padli na kolana; krąg wokół łóżka z czymś, co kiedyś było człowiekiem. Szukała ich spojrzeń ciekawa, czy zobaczy w nich strach, ale nikt nie patrzył jej w oczy, żadna z klęczących osób: dwoje zacisnęło powieki, jedyna wśród nich studentka i jeden ze studentów, pozostali patrzyli prosto przed siebie, omijali ją wzrokiem albo przeszywali na wskroś, nie widząc; brakowało im sił, by dojrzeć coś więcej, również siwowłosemu, jemu też.

Znów miała dziewięć lat. Znów w tamtym pokoju. Żandarmi z bronią przy jej skroni i tato, któremu kazali klęknąć, a potem z rękami na karku paść twarzą na podłogę, pamiętała, jak runął przed siebie, łoskot ciała uderzającego o twarde podłoże i krew wypływająca z nozdrzy.

A teraz stała tutaj. Z bronią w ręku.

Zrobiła ostatni krok do przodu.

Potknęła się, o mało co nie wywróciła. Wiedziała, że musi się mieć na baczności. Nie tylko dlatego, że utykała z powodu kopniaków Dimitra; od prawie dwóch lat miała uszkodzony zmysł równowagi. Pewien dziwkarz chciał zrobić coś ekstra i podwoił opłatę, by móc bić ją po twarzy. Lydia wyraziła zgodę, ale kiedy później uderzył ją w lewe ucho, poczuła przejmujący ból, a potem okazało się, że straciła częściowo słuch i doznała uszkodzenia czegoś, co kieruje zmysłem równowagi, nigdy nie zrozumiała dokładnie, co to było, ale to coś najwidoczniej dostało po uszach bardziej, niż potrafiło wytrzymać.

Teraz zapanowała nad krokiem, potknęła się, ale nie upadła, szybko odzyskała równowagę i znów celowała z pistoletu w klęczącą przed nią piątkę.

Uważała, żeby zachować dystans: kilka metrów, nie dalej, nie bliżej. Kiedy upewniła się, że naprawdę klęczą, że mocno opierają kolana o podłogę, błyskawicznie wsunęła rękę z pistoletem pod szpitalną koszulę, uwolniła spoczywającą na brzuchu plastikową torbę, upuściła ją na ziemię. Włożyła do niej stopę, wygrzebała nią kłębek sznurka i kopnęła go w kierunku łóżka ze zwłokami.

Wskazując na studentkę, krzyknęła:

– Lock! Lock!

Obserwowała wystraszoną kobietę, która próbowała zmaleć tak bardzo, jak to tylko możliwe. Właściwie były do siebie dość podobne. Obie miały jasne, półdługie włosy z domieszką rudości. Były mniej więcej tego samego wzrostu i w tym samym wieku. Jeszcze przed chwilą Lydia leżała, a studentka stała nad nią wpatrzona w jej twarz.

Lydia prawie się uśmiechnęła.

A teraz jest na odwrót, pomyślała.

Teraz ona jest na dole. Teraz ja stoję i patrzę na nią z góry.

– Lock!

Młoda kobieta błądziła nieobecnym wzrokiem. Widziała, że ktoś trzyma pistolet skierowany w jej głowę. Widziała też, że ten ktoś krzyczy. Ale nie słyszała, nie wiedziała, co ten krzyk znaczy. Nie potrafiła myśleć, że słowa coś znaczą. Nie teraz. Nie z pistoletem przy skroni.

– Last time! Lock!

Starszy lekarz o posiwiałych włosach zrozumiał. Odwrócił się ostrożnie do studentki, odnalazł jej spojrzenie, odezwał się cicho:

– Ona chce, żebyś nas związała.

Kobieta wbiła w niego oczy ciągle nieruchoma.

– Chce, żebyś nas związała sznurkiem.

Mówił opanowanym głosem, wydawało się, że studentka go słucha, spotkała jego wzrok, po chwili popatrzyła wystraszona na Lydię.

– Nie sądzę, żeby zaczęła strzelać. Rozumiesz, co do ciebie mówię? Jeżeli nas zwiążesz, nie będzie strzelała.

Studentka skinęła głową. Powoli poruszyła głową z góry w dół. Skinęła również Lydii, chciała pokazać, że zrozumiała. Poruszyła się czujnie w kierunki kłębka. Chwyciła go, podniosła się z klęczek, przeszukała łóżko ze zmarłym. Znalazła nóż, którego przed chwilą użyto do rozcięcia jego brzucha. Podniosła narzędzie, odwinęła kawałek sznurka, odcięła. Podeszła do lekarza, przykucnęła za jego plecami, złożyła mu ręce, omotała sznurkiem.

– Hard! Very hard! You lock hard!

Lydia zbliżyła się do kobiety i pomachała pistoletem przed jej twarzą. Stała nad nią tak długo, aż na własne oczy zobaczyła, że sznurek werżnął się wystarczająco mocno w skórę mężczyzny.

– Lock!

Kobieta odsunęła się od lekarza, wzięła ze sobą ostry nóż i podchodząc kolejno do swoich kolegów z roku, odcinała równe kawałki sznurka, plątała nimi ich dłonie, zaciskając tak mocno, aż spod węzłów występowała krew. Kiedy skończyła, odwróciła się do Lydii, oddychając gwałtownie, czekała, aż nawiąże z nią kontakt wzrokowy.

Lydia poruszyła pistoletem, nakazując studentce, żeby klęknęła, odwrócona plecami. A później podeszła do niej, podniosła kłębek, pomagając sobie zagipsowanym ramieniem, odcięła kawałek sznurka i skrępowała jej ręce w podobny sposób, w jaki studentka związała dłonie pozostałych.

Wszystko zajęło sześć, siedem minut. Lydia przebywała w tym pomieszczeniu dłużej, niż planowała. Nie przeszło jej przez myśl, że zastanie tu aż pięć osób. Jedną, dwie. Ale nie pięć.

Ktoś musiał już znaleźć strażnika. Ktoś wiedział o jej ucieczce. Ktoś zaalarmował policję.

Nie miała czasu do stracenia.

Przeszukała pospiesznie pięć lekarskich fartuchów. Zewnętrzne kieszenie, wewnętrzne. Później spodnie. Ułożyła wszystkie znalezione rzeczy w kupce na podłodze. Parę pęków kluczy, kilka portfeli, trochę bilonu, legitymacje, plastikowe rękawiczki, otwarte pudełeczka z tabletkami do ssania. W kieszeni starszego mężczyzny o siwych włosach znalazła też telefon komórkowy. Zbadała go, wypróbowała, stwierdziła, że baterie są wystarczająco naładowane.

Pięć osób klęczało przed nią z zawiązanymi rękami, kuliło się przed pistoletem, który trzymała w dłoni. Obok nich – martwy, w części otwarty człowiek, na łóżku do transportowania chorych, w ostrym świetle lamp.

Lydia wzięła zakładników.

Gdy się ma zakładników, stawia się żądania.

Płakała.

Dawno jej do tego nie doprowadził. Nienawidziła go za to. Lisa Öhrström nienawidziła swojego brata.

Ta cholerna rozmowa telefoniczna kilka dni temu, kiedy zadzwonił do niej z peronu metra, teraz ją sobie odtwarzała w myślach: kadził jej, żeby – jak zwykle – wyłudzić pieniądze, a ona odmówiła mu, korzystając z wiedzy zdobytej na kursach dla rodzin uzależnionych.

Łzy i gula w gardle, i to rozedrgane ciało. Ileż razy zabierała go z różnych miejsc, gdzie leżał półżywy, a on zawsze obiecywał, że to już ostatni raz. Patrzył na nią tak, jak tylko on potrafił patrzeć, powoli odbierał jej siły i spokój, i zupełnie nie rozumiejąc, zmarnował jej cholerne kilka lat życia.

A teraz tam leżał.

Na schodach, kilka metrów od miejsca jej pracy.

Teraz naprawdę ostatni raz, teraz już nie żył, i przez moment nieomal poczuła ulgę, dopóki nie zrozumiała, że właśnie z tym uczuciem nie umie sobie poradzić.

Przesłuchujący Sven Sundkvist (P): Wiem, że Hilding Oldéus był dla pani kimś więcej niż pacjentem. Ale chciałbym, żeby pani odpowiedziała na kilka pytań.

Lisa Öhrström (LÖ): Miałam właśnie zadzwonić do siostry.

P: Rozumiem, że jest pani ciężko. Ale tylko pani tam była. Tylko pani widziała.

LÖ: Chcę porozmawiać z dziećmi siostry. One ubóstwiały swojego wujka. Zawsze kiedy z nimi przebywał, był świeżo po odsiadce. Czysty i cały. Z zaróżowionymi policzkami. Nigdy nie widziały go w takim stanie jak teraz.

P: Muszę się dowiedzieć, jak blisko pani znajdowała się ta druga osoba. Odwiedzający.

LÖ: Właśnie miałam dzwonić. Nie słyszy pan, co mówię? Próbuję panu wyjaśnić!

P: Jak blisko?

Siedzieli na twardych krzesłach w przeszklonej dyżurce pielęgniarki oddziałowej, w środku korytarza na szóstym piętrze szpitala Södersjukhuset.

Lisa Öhrström ciągle płakała. Czując jakby wymykającą się godność, uczepiła się jej mocno, dłonie ślizgały się bezradnie po życiu.

To był jej brat.

Ale po prostu zabrakło jej sił.

Kilka ostatnich razy odmówiła mu pomocy i teraz nawet cały płacz świata nie zdołałby odkupić tej winy.

Sven Sundkvist obserwował ją w milczeniu, patrzył na coraz bardziej pomięty biały fartuch, czekał, aż z zamkniętymi oczami wyczyści sobie nos i przeciągnie ręką przez długie włosy. Widział ją wcześniej. Nie ją konkretnie, ale jej podobne. Przesłuchiwał te kobiety wiele razy, te, które stały trochę w cieniu, dając oparcie, które cały czas czuły się wszystkiemu winne, wytykane palcami. Myślał o nich: osoby z poczuciem winy, one potrafiły sprawiać kłopoty, ich umiejętność obarczania się odpowiedzialnością utrudniała pracę nawet najbardziej doświadczonemu śledczemu. Cokolwiek powiedział, odbierały to jako oskarżenie, w zasadzie całe ich życie było jednym wielkim oskarżeniem, a one same – nie będąc w najmniejszym stopniu winnymi – potrafiły stanąć na przeszkodzie śledztwom, które muszą ruszyć z miejsca.

LO: Czy to ja?

P: Słucham?

LO: Czy to moja wina?

P: Rozumiem, że może panią dręczyć poczucie winy. Ale to pani odczucie – ja nie mogę temu zaradzić.

Lisa Öhrström spojrzała na niego, na policjanta, który siedział przed nią z nogą na nodze i czegoś od niej chciał.

Nie podobał się jej.

Był łagodniejszy niż ten drugi, starszy, ale i tak jej się nie podobał. Policjanci mieli w sobie coś autorytarnego, a to nie przesłuchanie, lecz konfrontacja, jak początek kłótni, na którą nie znajdowała siły.

P: Mężczyzna, który tutaj przyszedł. Który najprawdopodobniej zabił pani brata. Jak blisko do pani podszedł?

LO: Jak pan do mnie.

P: Tak blisko, że widziała go pani wyraźnie?

LO: Tak blisko, że czułam jego oddech.

Odwróciła się, wyjrzała przez szklaną ścianę. Siedzenie tutaj nie było przyjemne, wszyscy przechodzący mogli zaglądać do środka, jedno ciekawe spojrzenie zamieniało się w kogoś, kto chce uszczknąć odrobinę prywatności. Trudno było się skoncentrować, poprosiła o pozwolenie na zmianę miejsca, usiadła plecami do szyby.

P: Wygląd?

LO: Ktoś, kogo człowiek automatycznie zaczyna się bać.

P: Wzrost?

LO: Znacznie wyższy ode mnie. A przecież nie jestem niska, metr siedemdziesiąt pięć. Jak pański kolega może. Jakieś dodatkowe dziesięć centymetrów.

Lisa Öhrström skinęła głową ku końcu korytarza i schodom, gdzie obok martwego mężczyzny stali Ewert Grens i Ludwig Errfors. Sven odwrócił się nieświadomie w tym samym kierunku, zmierzył Ewerta w pamięci.

P: Twarz?

LO: Można powiedzieć, że… pokaźna. Wydatny nos, broda, czoło.

P: Włosy?

LO: Nie miał włosów.

Rozległo się pukanie do drzwi. Lisa Öhrström siedziała odwrócona plecami, nie zauważyła, że ktoś nadchodzi, wzdrygnęła się więc. Umundurowany policjant otworzył sobie sam i wszedł do środka. Przekazał tylko kopertę i zaraz wyszedł.

P: Mam tutaj parę zdjęć. Różnych osób. Chciałbym, żeby je pani przejrzała.

Kobieta wstała. Czuła, że dłużej nie wytrzyma. Nie teraz. Nie obchodziła ją brązowa koperta na stole.

P: Proszę usiąść.

LO: Muszę pracować.

P: Pani Liso, niech pani na mnie spojrzy. Pani za to nie odpowiada!

Sven Sundkvist zrobił krok do przodu, chwycił za ramiona kobietę, która chciała wyjść, by pogrążyć się w żałobie i poczuciu winy, i naciskając delikatnie, zmusił ją znów do zajęcia miejsca na krześle. Przesunął dwa leżące na stole skoroszyty z dokumentacją medyczną, powiększył wolną przestrzeń, otworzył brązową kopertę i wysypał jej zawartość na blat.

P: Chciałbym, żeby pani spróbowała zidentyfikować odwiedzającego. Tego mężczyznę, którego widziała pani wystarczająco blisko, żeby poczuć jego oddech.

LO: Mam wrażenie, że pan wie, kogo opisuję.

P: Niech pani będzie tak uprzejma i spojrzy na te zdjęcia.

Brała po jednej fotografii. Przyglądała się im bez pośpiechu. Odkładała później na stosik, tylną stroną do góry. Przejrzawszy ponad trzydzieści portretów mężczyzn stojących na tle białej ściany, poczuła nagle szarpnięcie w piersi, tak dobrze znane z dzieciństwa, gdy bała się ciemności. Wtedy opisywała je jako taniec w środku ciała, jakby strach był na tyle lekki, że potrafił ją unieść.

LO: To on!

P: Jest pani pewna?

LO: Całkowicie pewna.

P: Dla potrzeb protokołu: świadek wskazuje mężczyznę na fotografii numer trzydzieści dwa.

Sven Sundkvist siedział w milczeniu niepewny swoich odczuć. Wiedział, że żałoba potrafi zjadać ludzi od środka, wiedział, że siedząca przed nim kobieta dusi się z jej powodu, a on mimo to zmusił ją do przełknięcia żalu, do zatrzymania w sobie smutku. Rozumiał, że ona w każdej chwili może załamać się nerwowo, a przecież jego obowiązkiem było przymknąć na to oko.

A teraz.

Teraz wskazała na osobę, którą chcieli, żeby wskazała.

Miał nadzieję, że jest silna.

P: Zidentyfikowała pani mężczyznę, którego uważa się za szczególnie niebezpiecznego. Wiemy z doświadczenia, że osoba, która dokona takiej identyfikacji, zawsze pada ofiarą gróźb.

LÖ: Co to oznacza?

P: Że zastanowimy się nad przyznaniem pani ochrony osobistej.

Nie chciała tego usłyszeć. Wolałaby, żeby to wszystko nigdy się nie wydarzyło. Chciała pójść do domu, położyć się, poczekać na dźwięk budzika, wstać, gdy zadzwoni, zjeść śniadanie, ubrać się, wrócić do Södersjukhuset.

Ale rzeczywistość wyglądała inaczej.

Zawsze wygląda inaczej.

Czas miniony nie przestawał istnieć, niezależnie od tego, jak bardzo Lisa by tego pragnęła.

Siedziała na twardym krześle i próbowała płakać, wycisnąć z siebie to, co zjadało ją od środka. Ale nie potrafiła. Nie miała go już w sobie, tego cholernego płaczu. Czasami po prostu się go nie ma.

Właśnie chciała wstać i odejść, dokądkolwiek, byle dalej, gdy drzwi dyżurki znów się otworzyły.

Ktoś po prostu wszedł bez pukania.

To był ten starszy policjant. Ten, który przed chwilą ściskał jej rękę odrobinę za długo. Teraz miał twarz w czerwonych plamach i podniesiony głos.

– Do jasnej cholery, Sven!

Sven Sundkvist rzadko irytował się na swojego szefa. Inaczej niż pozostali. Większość jego kolegów nie cierpiała Grensa, któryś nawet nienawidził. On sam postanowił go zaakceptować, przyjąć z dobrodziejstwem inwentarza; miał do wyboru: wytrzymać albo uciec, i wytrzymywał.

Z jednym wyjątkiem.

– Dla potrzeb protokołu: przesłuchanie świadka, Lisy Öhrström, zostaje przerwane przez Ewerta Grensa, inspektora policji w rejonie Śródmieście.

– Przepraszam cię Sven, ale, kurwa, czas nagli.

Sven pochylił się nad magnetofonem, wyłączył go. Gest, dłoń wyciągnięta w kierunku Ewerta, no to mów!

– Kobieta; ta, którą wynieśliśmy nieprzytomną z mieszkania w Atlasie.

– Z pręgami?

– Zniknęła.

– Zniknęła?

Ewert skinął głową.

– Leżała gdzieś tutaj, w Södersjukhuset, na jednym z oddziałów chirurgii. Jeszcze chwilę temu. Zadzwonili do mnie z centrali. Już tam nie leży. Jest uzbrojona, pobiła i unieszkodliwiła strażnika, który miał posterunek w jej sali. Prawdopodobnie znajduje się na terenie szpitala, z odbezpieczoną bronią.

– Dlaczego miałaby tutaj zostać?

– Wiem tylko tyle, ile właśnie powiedziałem.

Lisa Öhrström odłożyła na stół fotografię numer trzydzieści dwa. Spojrzała na jednego i drugiego policjanta, wskazała na sufit przeszklonej dyżurki.

– Tam na górze.

– Co na górze?

– Tam na górze macie oddział chirurgiczny.

Grens popatrzył na biały sufit i właśnie zamierzał wyjść z pomieszczenia, do którego wtargnął minutę wcześniej, gdy Sven złapał go za ramię.

– Poczekaj. Właśnie udało nam się zidentyfikować Jochuma Langa, na sto procent.

Rosły, niezgrabny mężczyzna zatrzymał się w drzwiach. Odwrócił głowę, skinął do Lisy Öhrström, uśmiechnął się do Svena.

– Teraz zobaczysz, Anni.

– Słucham?

– Nic, nic.

Sven patrzył na Ewerta, nie rozumiejąc, o co chodzi; odwrócił się do lekarki, położył delikatnie dłoń na jej ramieniu.

– Potrzebna jej będzie ochrona.

Minęło południe w środę, piątego czerwca.

Ewert Grens i Sven Sundkvist wbiegali jednymi z wielu schodów w Södersjukhuset, z szóstego na siódme piętro.

To było osobliwe przedpołudnie.

Poruszali się niespokojnie przez kilka minut, wszyscy, cała piątka. Ktoś przekręcił ostrożnie nogę, ktoś powoli przechylił głowę w bok. Tak jak gdyby ich ciała zaczęły im doskwierać na podłodze, jak gdyby nie mieli odwagi przypomnieć Lydii o swoim istnieniu i właśnie dlatego nie potrafili zachować spokoju.

Lydia rozumiała ich lęk i dlatego nie zwracała na to uwagi. Wiedziała, jak trudno się oddycha, klęcząc i spoglądając z dołu na kogoś, kto uzurpuje sobie prawo do posiadania ciała drugiego człowieka. Pamiętała Stena Baltica, pamiętała, jak efektywnie działa groźba śmierci, uciszając oczywiste – zdawałoby się – wołanie o pomoc.

Nagle jedna z osób runęła do przodu, jak bez czucia.

Jeden z tych młodziutkich studentów medycyny stracił równowagę i wypadł z kręgu, w którym razem z innymi klęczał wokół łóżka z martwym człowiekiem.

Lydia skierowała pospiesznie pistolet w jego stronę.

Leżał pochylony do przodu, kolana ciągle dotykały podłogi, nad nimi twarz, ręce ciasno spętane na plecach. Drżał na całym ciele, nie miał siły się podnieść. Płakał, ze strachu. Nigdy wcześniej o tym nie myślał, życie po prostu płynęło, on był młody, wszystko trwało wiecznie; teraz zrozumiał, że mogło się skończyć tu i teraz, miał tylko dwadzieścia trzy lata, dygoczące ciało, chciał żyć o wiele dłużej.

– On knee!

Lydia podeszła do niego, przyłożyła pistolet do karku.

– On knee!

Podnosił się powoli, wyprostował plecy, znów klęczał, cały czas rozedrgany, łzy spływały po policzkach.

– Name.

Patrzył na nią niemo.

– Name!

Trudno mu było mówić, słowa nie chciały wychodzić z ust.

– Johan.

– Name!

– Johan Larsen.

Pochyliła się nad nim, przycisnęła lufę pistoletu do jego czoła. Jak mężczyźni na Stena Baltica. Nie zmieniając pozycji, mówiła dalej.

– You in knee! If again. Boom!

Wyprostował plecy. Nie oddychał. Nie udało mu się zmusić ciała do posłuszeństwa, nie chciało przestać drżeć, nawet wtedy, gdy wzdłuż jednej nogi spłynął mocz i zabarwił na ciemno spodnie; Johan nie był tego świadomy.

Lydia patrzyła na każdego z osobna. Oni ciągle unikali jej wzroku, brakowało im odwagi. Podniosła z podłogi torbę z symbolem ICA, wyjęła z niej pakunek z plastikiem i spłonkami. Podeszła do niewielkiego stolika ze stali nierdzewnej, stojącego obok łóżka, wyłożyła nań beżową masę, podzieliła na dwie części i zaczęła wyrabiać; zmiękczonym w ten sposób materiałem łatwiej było okleić framugę, przez którą tutaj się wkradła. Tą samą zdrową ręką, w której trzymała broń, przykleiła połowę uplastycznionej masy do futryny, tworząc ciągłą, dość wąską linię. Pozostałą część plastiku rozdzieliła między pięciu czekających na podłodze zakładników. Klęczeli wokół łóżka z nagim człowiekiem, którego właśnie poddano sekcji zwłok i każdy z nich, ramię w ramię, przyjął na swoje barki śmierć: wyraźną bladobeżową powłokę poniżej karku.

Lydia spędziła tutaj już dwadzieścia minut. Dodatkowe dziesięć zajęło jej przejście z oddziału chirurgicznego na siódmym piętrze do kostnicy w podziemiach.

Rozumiała, że już dawno temu odkryto jej ucieczkę.

Rozumiała, że zawiadomiono policję, że była poszukiwana.

Podeszła do studentki; tej, która – podobnie jak ona – miała lekko rudawe, półdługie włosy i drobną budowę ciała, tej, która związała ręce pozostałym osobom.

– Police!

Lydia wskazała na telefon komórkowy, wyciągnięty z kieszeni lekarza, trzymała go przed twarzą dziewczyny. Później położyła swoją dłoń na plastiku pokrywającym jej ramię, jak gdyby przypominając o bezwzględnym posłuszeństwie, i w końcu rozluźniła sznurek krępujący jej dłonie.

– Police! Call police!

Studentka wahała się. Ogarnął ją strach, że coś źle zrozumie. Spojrzała niespokojnie dookoła, szukając wzroku siwowłosego lekarza.

A on zaczął mówić do niej tak jak przedtem; rozmawiał z nią równie spokojnym głosem i – tak jak wtedy – udało mu się ukryć własny lęk.

– Ona chce, żebyś zadzwoniła na policję.

Kobieta zrozumiała, skinęła głową, potwierdziła. Lekarz zmusił się do wypowiedzenia jeszcze kilku przekonujących zdań.

– Zadzwoń. Rób, jak ci każe. Wystukaj: jeden, jeden, dwa.

Trzęsły się jej dłonie, telefon wypadł z ręki, podniosła go, wybrała najpierw zły numer, popatrzyła szybko na Lydię, przeprosiła, wybrała prawidłowy: jeden, jeden, dwa. Lydia usłyszała sygnał połączenia, to jej wystarczyło, pokazała studentce, że ma się położyć na brzuchu. Odebrała jej aparat, podeszła z nim do lekarza, przycisnęła do jego ucha.

– Talk!

Starszy mężczyzna skinął głową. Czekał. Czoło błyszczało mu od potu.

W pokoju panowała kompletna cisza.

Minuta.

W końcu odezwał się głos.

Lekarz przyłożył usta do mikrofonu.

– Proszę z policją.

Czekał. Lydia obok, z telefonem w dłoni. Pozostali zamknęli oczy albo utkwili wzrok w podłodze, gdzieś bardzo daleko.

Nowy głos.

Siwowłosy odezwał się ponownie.

– Nazywam się Gustaf Ejder. Jestem ordynatorem w szpitalu Södersjukhuset. Znajduję się w prosektorium w podziemiach budynku. Razem z czterema innymi osobami zostałem wzięty jako zakładnik przez młodą, uzbrojoną kobietę w szpitalnym ubraniu. Ma odbezpieczony pistolet, skierowany w nasze głowy. Przylepiła też do naszych ciał, o ile się nie mylę, coś w rodzaju materiału wybuchowego.

Student, który jeszcze przed chwilą nie miał siły klęczeć z wyprostowanymi plecami, Johan Larsen, którego roztrzęsione ciało runęło na podłogę, krzyczał teraz w stronę telefonu:

– Czeski plastik, semteks! To tak się nazywa. Ma prawie pół kilograma. Jeżeli ona to zdetonuje, to tu zdrowo pierdolnie!

Lydia skierowała automatycznie pistolet w kierunku chłopaka, po chwili opuściła go.

Usłyszała słowo semteks i niekontrolowany głos studenta; przesłanie dotarło do nadawcy, słuchający zrozumiał.

Ponownie wyjęła kartki wyrwane z notesu. Trzymając telefon przy uchu lekarza położyła je przed nim na podłodze, na wierzchu leżała biała, prawie pusta strona, z zapisanym tylko jednym rzędem. Pokazała mu, że ma mówić dalej.

Mówił.

– Czy pan mnie słyszy?

Głos w słuchawce potwierdził.

– Kobieta chce, żebym odczytał z kartki jakieś nazwisko, kartka jest najprawdopodobniej wyrwana z notesu. Jest na niej napisane: Bengt Nordwall. Nic więcej.

Głos w słuchawce poprosił o powtórzenie nazwiska.

– Bengt Nordwall. Nic poza tym. Trudno odszyfrować to, co napisała, ale jestem pewien, że odczytałem poprawnie. Strasznie trudno zrozumieć też jej angielski. Zgaduję, że kobieta pochodzi z Rosji. Może z jakiegoś kraju nad Bałtykiem.

Lydia odsunęła telefon od jego ucha. Pokazała mu, że ma się wyprostować.

Usłyszała, jak wypowiedział zapisane przez nią imię i nazwisko.

Usłyszała też słowo Bałtyk.

To jej wystarczyło.

Bengt Nordwall wpatrywał się w nieprawdopodobnie szare niebo. Deszcz nie odstępował ich tego lata ani na krok; mężczyzna westchnął głośno, przecież właśnie w lecie mieli nabrać sił, właśnie teraz powinni wypocząć, żeby sprostać jesieni. Pewnie znów będzie tak, że ludzie już w połowie października pochowają się w swoich pokojach, zmęczeni wszystkim i wszystkimi, oprócz siebie samych.

Było cicho. Żadnych innych dźwięków, oprócz kropli bębniących o tkaninę parasola.

Lena siedziała obok niego, czytała książkę, tak jak zawsze. Zastanawiał się, czy pamięta przeczytane historie dłużej niż do następnego dnia i do następnej książki, ale to był jej sposób na oderwanie się od rzeczywistości: siadała na krześle, wpychała poduszkę za plecy, podwijała nogi i zapominała o bożym świecie.

Dwa dni temu rano też tu siedział, w tym samym nieustającym deszczu. Razem z Ewertem, na ogrodowej sofie; ubrania zdążyły nasiąknąć wodą, ale rozmowa była ważniejsza. Czasami mieli to poczucie bliskości, które powstaje tylko wtedy, gdy upłynie wystarczająco dużo czasu.

Wtedy nie wiedział jeszcze, że spotka go już następnego dnia przed mieszkaniem tej bałtyckiej kurwy.

Nagle stanęła mu przed oczami.

Jej plecy, jej skóra potargana uderzeniami bata. Ogarnęło go nieprzyjemne uczucie, nie, tylko nie ona, nie te okaleczone plecy, nie teraz…

Ich ogród nie należał do szczególnie dużych, ale Bengt był z niego dumny. Dzieci mogły w nim biegać do woli. Przez ostatnie dwa lata pracował na pół etatu, miał pięćdziesiąt pięć lat i ostatnią szansę, by śledzić dorastające życia; to była jego jedyna okazja i dlatego chciał być z dziećmi tak dużo, jak to tylko możliwe. Trochę już podrosły, w wielu sytuacjach w zasadzie radziły sobie same, ale Bengt pragnął być blisko, przyglądał się ich zabawom i uczestniczył w nich na odległość. Tego lata w końcu znudziło się im przebywanie na dworze. Przesiąknięty wodą trawnik odpoczywał w spokoju, żadne piłki nie znikały w kwietnikach z różami, nikt nie chował się w bzowym żywopłocie, podczas gdy ktoś inny zamykał oczy i liczył do stu. Teraz dzieci siedziały w swoich pokojach, każde przed komputerem, w elektronicznych światach, których Bengt ni w ząb nie pojmował.

Znów spojrzał na Lenę. Uśmiechnął się. Była taka piękna. Długie jasne włosy, twarz, z której emanował spokój, pogoda ducha, której on nigdy nie posiadał. Pomyślał o Wilnie, o szwedzkiej ambasadzie, gdzie pracował kilka lat jako szef ochrony, gdy pewnego dnia pojawiła się tam Lena, nowa, ciekawa świata urzędniczka. Nie potrafił zrozumieć, dlaczego go wybrała. Bo właśnie to zrobiła, wybrała go. On, którego wcześniej odrzucono, ponownie został wzięty pod uwagę, przywrócony do grona osób zakładających rodzinę.

Zużyty policjant, starszy od niej o dwadzieścia lat.

Śmiertelnie bał się, że któregoś ranka żona otworzy oczy, spotka jego spojrzenie, zrozumie swoją pomyłkę i każe mu odejść.

– Lena?

Nie usłyszała. Pochylił się nad nią, pocałował lekko w policzek.

– Lena?

– Tak?

– Wejdziemy do środka?

Zaprzeczyła ruchem głowy.

– Jeszcze nie. Za chwilkę. Tylko trzy strony.

Deszcz, Bengt był przekonany, że nie mógł być bardziej rzęsisty. A teraz przybrał na sile, jakby chciał przedrzeć się przez parasol nad ich głowami. Otaczający ich trawnik przestawał być trawnikiem, z wolna zamieniał się w grząskie mokradło.

Bengt przyglądał się żonie. Trzymała książkę obiema rękami, schowała twarz za rozdziałem, w którym zostały jej trzy strony.

Nagle ta inna kobieta znów dała o sobie znać.

Miał przed sobą żonę, ale to nie ją widział, tylko zbiczowane plecy sprzed paru dni, zakrzepłą krew i papkowatą skórę; usiłował odpędzić ten widok, ale obraz tej cholernej dziwki wypełniał całą przestrzeń. Zamknął oczy i dojrzał ją jeszcze wyraźniej, jak leżała nieprzytomna, gdy wynoszono ją z mieszkania; otworzył oczy, cały czas tam była, bez słowa, na noszach, mijała wybite drzwi. Bengt skurczył się w sobie, dręczony tym nieprzyjemnym uczuciem. Gdy próbował je tłumić, zamieniało się w strach.

– Co ci jest?

Lena odłożyła książkę na poręcz fotela, spojrzała na męża. Najpierw tylko milczał, potem wzruszył ramionami.

– Nic.

– Widzę, że coś jest nie tak. O czym myślisz?

Wzruszył ramionami na tyle nonszalancko, na ile go było stać, jeszcze raz.

– O niczym.

Znała go zbyt dobrze. Wiedziała, że coś go dręczy.

– Od dłuższego czasu nie dawałeś go po sobie poznać. Strachu.

Te przeklęte pręgi na plecach jednej, a do tego jeszcze ta druga biegająca z wrzaskiem po mieszkaniu, ich nagie, młode i okaleczone ciała. Te obrazy prześladowały go. Może powinien się zwierzyć. Lena miała prawo wiedzieć. Przecież nie był przygotowany na to spotkanie.

– Dzwoni twoja komórka.

Popatrzył na nią, na jej palec wskazujący na kieszonkę jego marynarki. Pogrzebał w materiale, stresujące sygnały, cztery razy, później miały ucichnąć.

– Nordwall.

Słuchał, mocno przyciskając telefon do ucha. Po jakiejś minucie rozmowa się zakończyła. Bengt Nordwall spojrzał na żonę.

– Coś się stało. Potrzebują tłumacza. Muszę tam pojechać.

– Gdzie?

– Södersjukhuset.

Wstał, pocałował Lenę w ten sam policzek, co przed chwilą, schylił głowę, gdy wychodził spod parasola na ulewny deszcz.

Södersjukhuset. Bałtycka kurwa. Prosektorium.

Znał to uczucie, strach.

Mężczyzna miał zielony mundur, siedział na jedynym w tej sali łóżku, bandaż na głowie biegł od czoła ku potylicy. Krwawił obficie, biała dzianina opatrunku zabarwiła się na czerwono. Pielęgniarka z polskim imieniem na kieszonce fartucha stała obok niego, trzymając w dłoni dwie brązowe tabletki, Grens domyślał się, że to proszki przeciwbólowe.

Nie miał dużo do opowiedzenia.

Siedział we wspólnym saloniku i oglądał telewizję. Było tam też dwóch chłopców z sali numer cztery. Nadawano właśnie wiadomości, jakiś program informacyjny w środku dnia, nie pamiętał, na którym kanale. Ona chciała pójść do toalety, nie widział powodu, żeby jej odmówić, taka chudziutka i osłabiona, jedno ramię w gipsie, biodro zmuszające ją do utykania, uznał ją za niegroźną, a poza tym przecież nie miał obowiązku iść z nią do ubikacji, nie miał, prawda?

Ewert Grens uśmiechnął się. Jasne, kurwa, że miałeś. Miałeś jej pilnować. Kiedy spała i kiedy srała.

Strażnik dotykał bolącej głowy i karku, to było mocne uderzenie. Nacisnęła spłuczkę, słyszał, jak woda dwa razy obmywała muszlę. A potem wyszła, pokazała mu, że chce wrócić do swojego łóżka, chciała, żeby z nią poszedł. Nie widział w tym nic dziwnego. Podążył za nią do sali numer dwa, w której teraz siedzieli, jak zwykle zamknął za sobą drzwi.

A potem nagle ona trzymała w ręku pistolet.

Nie mógł pojąć, jak to możliwe. Rozumiał jedynie, że dziewczyna wiedziała, jak odbezpieczyć broń, że wymierzyła ją w jego głowę, i po chwili dotarło do niego, że to wszystko jest na poważnie.

***

Sala była naga i uboga w sprzęty.

Strażnik wyszedł; trzymając się za kark i wzdychając, zniknął w korytarzu.

Metalowe łóżko. Obok stolik na kółkach. Przy oknie – niewielki stół i krzesło, na którym teraz siedział. Nic więcej. Duża jak pokój dzienny, przeznaczona dla czterech osób, ale opróżniona z innych pacjentów i dopasowana do potrzeb bestialsko pobitej kobiety.

Siedział w milczeniu, myśli odbijały się od gołych białych ścian.

Czekał, nabierał rozpędu. Potrzebował energii. Więcej, niż mu się wydawało, gdy w drodze z Arlandy do domu usłyszeli alarm, zmienili pas ruchu, przejechali w pośpiechu most Västerbron i ruszyli w kierunku Södersjukhuset. To, co jeszcze przed chwilą było sprawą straconego ćpuna i możliwością, na którą Grens czekał, żeby w końcu powiązać z przestępstwem mężczyznę, który odebrał Anni i jemu wspólne życie, niespodziewanie przerodziło się w dramat z udziałem zakładników oraz semteksu w wystarczającej ilości, by wysadzić w powietrze budynek pełen ludzi.

Ewert Grens był inspektorem. Prowadził dochodzenia w sprawach popełnionych morderstw i robił to lepiej niż inni. Ale od dawna nie zajmował się wielkimi operacjami, nie wkraczał do rozgrywających się właśnie dramatów. A teraz, mając świeże zeznania obciążające Langa, znajdował się zaledwie piętro niżej, gdy Lydia Grajauskas uciekła z oddziału, unieszkodliwiwszy wcześniej strażnika, i tylko siedem pięter nad nią, gdy w prosektorium wzięła pięcioro zakładników i pokryła im ramiona jasnobeżową śmiercią.

Dlatego wysłał patrol w samochodzie po swój policyjny mundur, który wisiał w gabinecie w Kronobergu.

Wkrótce miał zostać mianowany dowódcą operacji policyjnej.

Obydwa dramaty należały teraz do niego.

***

Slobodan obrócił się jeszcze i spojrzał na samochód z Jochumem, zanim przekroczył główne wejście do Södersjukhuset. Ogolona ogorzała czaszka i szeroki kark zarysowały się mgliście przez szyby mokre od deszczu. Tak naprawdę ogromnie lubił tego cholernego łysonia, traktował go jak starszego brata, takiego, który wzbudza szacunek i strach. Ale chodziło też o jego własny prestiż, skończył trzydzieści pięć lat i chciał brać pełną garścią, człowiek musi zacząć przyjmować oznaki szacunku, również od ludzi, którzy tego nie oczekiwali. Tym razem to Jochum pokpił sprawę, gdy rozmawiał z tym ćpunem od proszku do prania i później zostawił świadka, a on, Slobodan, musi posprzątać.

Lisa Öhrström. Dialekt norlandzki. Trzydzieści, trzydzieści pięć lat. Metr siedemdziesiąt pięć wzrostu. Ciemne włosy. Okulary w górnej kieszonce fartucha, czarne oprawki, niewielkie szkła.

Slobodan wjechał windą na szóste piętro. Podszedł do najbliższych drzwi, otworzył je, wszedł na oddział chorób wewnętrznych, przemierzył bez pośpiechu pusty korytarz. Zatrzymał się mniej więcej w połowie, przy oszklonej dyżurce, w środku kobieta. Stała do niego plecami. Zapukał lekko w szybę, odwróciła się. To nie ona. Ta była starsza, dwadzieścia lat starsza.

– Szukam doktor Öhrström.

– Nie ma jej tutaj.

Uśmiechnął się.

– Widzę.

Nie odwzajemniła uśmiechu.

– Jest zajęta. A pan w jakiej sprawie?

Kobieta, pielęgniarka oddziałowa, wyczytał z plakietki nad jej piersią, była spięta, jej twarz niespokojna.

– Mieliśmy tu właśnie policję. Rozmawiali z nią. Z doktor Oä hrstroäm. Czy pan w tej sprawie?

– Można to tak ująć. A więc mówi pani, że doktor Öhrström jest… gdzie?

– Nic nie mówię.

– Gdzie?

– Ma pacjentów. I czeka ich coraz więcej. Dzisiaj tu był chaos, nadrabiamy zaległości.

Cofnął się o krok, przysunął do siebie krzesło stojące przy ścianie, usiadł. Zademonstrował, że nie zamierza odejść.

– Chciałbym, żeby pani po nią poszła.

***

Siedział przy stoliku w pobliżu okna, w sali, która z tymczasowego schronienia dla zmaltretowanej kobiety przeobraziła się w miejsce przestępstwa dokonanego przez dziwkę, gdzie ofiara stała się złoczyńcą. Wydawał rozkazy przez telefon komórkowy, aż wyczerpała się bateria; wymienił ją na świeżo naładowaną.

Zażądał, by każdy wolny wóz policyjny natychmiast podjechał pod budynek pogotowia w Södersjukhuset, miejsce wystarczająco bezpieczne nawet w razie ewentualnego wybuchu. Wydał decyzję o wstrzymaniu ruchu pieszego i kołowego na całej ulicy Ringvagen, wjazd do lecznicy był już zamknięty. Skontaktował się z kierownictwem szpitala i nakazał ewakuację pomieszczeń sąsiadujących z prosektorium, trzeba wywieźć wszystkich ludzi, w kostnicy jest kobieta z bronią i materiałem wybuchowym, wszyscy muszą opuścić budynek, ale już!

Wstał, spojrzał przelotnie na Svena Sundkvista, który właśnie wchodził do pokoju, wskazał na drzwi. Wyszli w milczeniu na korytarz. To było parę intensywnych minut.

– Potrzebuję też eksperta od materiałów wybuchowych.

– Tak.

– Zajmiesz się tym?

– Zajmę się tym.

Stali przy windach. Sven ruszył ku tej, która właśnie przyjechała.

– Jedziemy? Czy schodami?

Grens uniósł rękę.

– Jeszcze nie.

Trzymał w dłoni kopertę. Podał ją koledze.

– Znalazłem to przy jej łóżku. Jedyna znajdująca się tam rzecz, która nie jest własnością szpitala.

Sven Sundkvist przyjął kopertę, rzucił na nią okiem, oddał. Wszedł do najbliższej sali i błądził po niej wzrokiem, aż znalazł to, czego szukał. Stos plastikowych rękawiczek na półce nad umywalką. Wziął jedną parę, założył.

– Teraz. Możesz mi ją podać?

Otworzył. Notes, niebieska karta tytułowa. Nic więcej. Spojrzał na Ewerta, przerzucił kartki. Kilka z nich zostało wyrwanych. Cztery inne – zapisane maczkiem. W jakimś słowiańskim języku, z tego co widział.

– Jej?

– Tak przypuszczam.

– Nie rozumiem ani słowa.

– Chcę, żeby to przetłumaczono, Sven. Załatwisz to? Ewert Grens wyciągnął rękę, czekał, aż Sven schowa niebieski notes do koperty, jeszcze raz wziął ją od niego. Wskazał palcem, omijając windę.

– Schody.

– Teraz?

– Nie możemy tu utknąć, gdyby coś się stało.

Schodzili po stromych betonowych stopniach. Minęli ogromną czerwoną plamę, która jeszcze niedawno była Hildingiem Oldéusem. Jedyne, co po nim zostało, gdy wynieśli go stamtąd ludzie ubrani na zielono. Ewert wzruszył ramionami.

– Zajmiemy się tym później.

Po kilku schodkach Sven nagle się zatrzymał. Stał nieruchomo przez parę sekund, a potem zawrócił, do plamy krwi.

– Poczekaj chwilę, Ewert.

Wbił w nią wzrok, śledził jej brzegi, krwiste kleksy wysoko na ścianie.

– Co nas pobudza do działania? Widzisz to, Ewert? Resztki żyjącego jeszcze przed chwilą człowieka.

– Nie mamy czasu.

– Nie rozumiem tego. Wiem wprawdzie, jak to funkcjonuje. Wiem, czym jest ta nasza siła napędowa, ale i tak tego nie rozumiem.

Sven przykucnął, zakołysał lekko ciałem, nieomal stracił równowagę, gdy się podniósł.

– Wiemy, kim był. Miał możliwości. Hilding Oldéus był uzdolniony. Przecież wiemy o tym. Tylko ten pieprzony bagaż… Chodził i dźwigał ten wstyd, jak wszyscy inni wariaci. Skąd on się bierze?

– Mamy cholernie mało czasu.

– Nie słuchasz, Ewert. Ten wstyd ich zżera. Wstyd jest ich siłą napędową. Nie powinniśmy łapać przestępców. Powinniśmy łapać wstyd, który pobudza przestępców do działania.

– Nie mam teraz czasu, Sven. Chodź!

Sundkvist stał w miejscu. Czuł irytację Ewerta, ale ją lekceważył.

– Hilding Oldéus sądził, że wie, kim jest tak naprawdę. Za żadną cenę nie chciał mieć z tą osobą do czynienia, nie chciał jej poznać, wstydził się jej. Dlaczego się wstydził?

Ewert Grens westchnął.

– Nie wiem.

– On też prawdopodobnie nie wiedział. Oprócz tego, że heroina blokuje to uczucie. Tyle wiedział. Że blokuje wstyd.

Sven Sundkvist spojrzał na Ewerta. Ale ten go nie słuchał. Już w drodze na dół.

– Teraz mamy tu dziwkę z bronią skierowaną w ludzi. Wybacz, Sven, ale tamtym zajmiemy się później.

Piętro niżej.

Sven właśnie nadrobił opóźnienie, gdy Ewert odwrócił głowę i nie przestając iść, odezwał się:

– Sven?

– Słucham.

– I negocjatora. Muszę mieć zawodowego negocjatora.

– Jest już w drodze.

– W drodze?

– To było jej żądanie.

Ewert zatrzymał się w pół kroku.

– O czym ty, kurwa, mówisz?

– Właśnie się o tym dowiedziałem. Jak zadzwoniłem z twoją prośbą o posiłki. Dziewczyna pozwoliła mówić jednemu z zakładników. Lekarzowi. Najwyraźniej to on przedstawił sytuację w jej imieniu. Ona nie mówi po szwedzku. Po angielsku też prawie nie.

– I co?

– Kiedy skończył, kazała mu odczytać imię i nazwisko zapisane na jakiejś kartce. Bengt Nordwall.

– Bengt?

– Tak.

– Dlaczego?

– Nie wiadomo. Szefowie nie mogli zinterpretować tego inaczej niż jako jej żądanie, żeby sprowadzić Bengta. Ja też bym chyba tak to wytłumaczył.

Ewert od dawna nie widział się z Bengtem w pracy. Aż do wczoraj, przed tymi zniszczonymi drzwiami na klatce schodowej. A teraz znów mieli się spotkać, zaledwie dzień później. Wolał kontakt prywatny, śniadania w deszczu, to był jego jedyny bezmundurowy związek.

Przemierzali w pośpiechu parter. Kilkusetmetrowy prosty korytarz, później pogotowie ratunkowe. Kłaniali się mijanym lekarzom i pielęgniarkom z nadzieją, że unikną pytań, nie mieli czasu na wyjaśnienia, jeszcze nie teraz. Wyszli na zewnątrz, stanęli na rampie, gdzie zazwyczaj kilka razy na dobę zatrzymują się karetki, z których wynosi się rannych na ciężkich noszach.

To tutaj na ich żądanie miały przyjechać wszystkie wolne radiowozy. Nie upłynęło jeszcze zbyt wiele czasu, a Sven doliczył się na parkingu czternastu samochodów, piętnastu, razem z tym, który z ciągle jeszcze migającym niebieskim sygnałem właśnie przejeżdżał przez ogromną automatyczną bramę.

Ewert Grens odczekał kolejne pięć minut. Osiemnaście pojazdów w policyjnych barwach stało ciasno jeden obok drugiego. Rozpostarł plan Sztokholmu i położył go na dachu pierwszego z brzegu.

Zgromadzili się za jego plecami, nie mówili dużo, czekali na inspektora, który był ogromny i hałaśliwy, miał przerzedzone siwe włosy, lekko utykał i trzymał sztywno głowę, odkąd pewnego razu zacisnęła mu się na szyi pętla. Opryskliwy furiat, o którym wszyscy słyszeli, ale z którym w zasadzie nikt nie pracował i którego wielu nawet nie widziało na oczy. Wiedzieli, że najchętniej zamyka się w swoim gabinecie i prowadząc samotnie śledztwa, słucha Siw Malmkvist; wiedzieli, że tylko nieliczni są wpuszczani za jego drzwi i że niewielu ma ochotę do nich zapukać.

Czekali, aż w końcu odwrócił się, omiótł ich w milczeniu wzrokiem; upłynęły długie sekundy, zanim zaczął mówić.

– Mamy sprawczynię. Kilka dni temu wynieśliśmy ją nieprzytomną z mieszkania jej alfonsa. Leży tutaj w szpitalu. Jak na razie, to proste. Jak na razie, wszystko to już kiedyś widzieliśmy.

Rozejrzał się dookoła. Stali w milczeniu, słuchali. Oni są tacy młodzi – pomyślał. Tacy piękni i silni, ale raczej wcale, wcale tego wcześniej nie widzieli.

– Ale z jakiegoś powodu, z jakiegoś cholernego powodu, w porze lunchu, ta dziwka przeobraża się w coś, czego nigdy wcześniej nie widzieliśmy. Sprawia sobie, chuj wie jak, lekką broń. Ledwo może się ruszać, ale właśnie, cholera, z tym pistoletem w ręce powala na ziemię swojego ochroniarza. A potem schodzi sobie spacerkiem do podziemia i do kostnicy. Zamyka za sobą drzwi i bierze pięciu zakładników. Dekoruje ich ciała semteksem. A na końcu dzwoni do nas.

Ewert Grens zwracał się spokojnie do kolegów, których wcześniej nie widział i którzy najprawdopodobniej również nigdy go nie widzieli.

Wiedział, co ma robić i czego się od niego oczekuje.

Ewakuował jeszcze większą część szpitala, niż początkowo zamierzał. Dziewczyna miała pół kilograma semteksu i detonatory. To była ilość, o której ich poinformowała. A jeśli użyła albo ukryła o wiele więcej? W drodze do kostnicy mijała spore przestrzenie, to gówno mogło być przylepione gdziekolwiek.

Poszerzył teren zamknięty wokół budynku. Wysokie barierki odgradzały teraz nie tylko wjazd, ale również cały odcinek poza obszarem szpitala, gdzie tłoczyli się dojeżdżający do pracy: wzdłuż Ringvagen, od zieleńców w Tantolunden aż po asfaltowe podwórze szkoły Eriksdalsskolan.

Za pośrednictwem naczelnika sztabu zażądał krajowej jednostki specjalnej, żeby w ciągu sześćdziesięciu minut móc przygotować ewentualną akcję odbicia zakładników. Zadzwonił do jednego z dowódców oddziału, Johna Edvardsona, znającego rosyjski, mądrego człowieka, którego spotkał wiele razy wcześniej, i przedstawił mu pierwszą analizę sytuacji. Razem z przybyłym już na miejsce Bengtem dysponował teraz dwiema osobami mówiącymi w języku, w którym niedługo miał negocjować w sprawie życia.

***

Sven Sundkvist stał kilka metrów dalej. Patrzył na swoich kolegów czekających na rampie pogotowia ratunkowego, przyjmujących rozkazy Ewerta.

Oni tam byli. Byli tam naprawdę.

Obecni, skoncentrowani, tylko tu i teraz.

On sam znajdował się gdzie indziej.

W rzeczywistości zupełnie olewał to, że jakaś prostytutka z drugiej strony Bałtyku mierzy z pistoletu do pięciu białych fartuchów, które znalazły się w prosektorium w nieodpowiednim czasie, jak i to, że kilka pięter wyżej Jochum Lang został właśnie zidentyfikowany przez świadka jako zabójca Hildinga Oldéusa.

Nie miał nic przeciwko swojej pracy. Absolutnie nic. Przeciwnie – lubił ją, wciąż chętnie do niej chodził. Jasne, że czasami myślał, żeby… żeby robić coś zupełnie innego; coś, co nie zasadza się na oglądaniu konsekwencji przemocy, coś odrobinę pogodniejszego, ale zawsze tłumił takie myśli, traktował je jako zabawianie się marzeniami. Był policjantem. Lubił być policjantem. Nie miał ochoty zaczynać w innym zawodzie.

Ale teraz, teraz był gdzie indziej.

Chciał do domu. Właśnie dzisiaj. Należał do Anity, razem należeli do Jonasa i przecież obiecał. Tego ranka pocałował ich śpiące policzki, a później wyszeptał, że będzie w domu zaraz po lunchu, że wtedy znów mogą zacząć być rodziną.

Cofnął się jeszcze kilka kroków i – częściowo schowany za stojącą tam karetką – zadzwonił do domu. Odebrał Jonas. Przedstawił się imieniem i nazwiskiem. Zawsze tak. „Hej, nazywam się Jonas Sundkvist”. Sven wyjaśnił i ogarnął go wstyd, a Jonas zaczął płakać, bo tatuś przecież obiecał, i Sven poczuł jeszcze większy wstyd, a Jonas zaczął krzyczeć, że go nienawidzi i że razem z mamą nakryli tak ładnie do stołu, przygotowali tort i świeczki, i Sven nie miał siły dłużej tego słuchać. Stał w milczeniu z telefonem przed sobą i kątem oka spoglądał na Ewerta, który właśnie skończył omawianie sytuacji, i na tłumek kolegów rozpraszający się we wszystkie strony, i oddychając głęboko, zebrał się w sobie, i podniósł mikrofon do ust, i wyszeptał „przepraszam” w elektroniczną ciszę, jaka powstaje wtedy, gdy po drugiej stronie ktoś odłoży słuchawkę.

***

Był czerwiec, zaczęły się wakacje: na wieść o tym, że połowa dużego szpitala w śródmieściu Sztokholmu, w środku dnia została ewakuowana, a później otoczona barierkami, szalał z radości każdy aparat fotograficzny, każdy mikrofon i każde pióro; zapachniało krwią, chaosem i czymś, czym można było zapełnić pustkę, gdy informacyjna posucha zaczęła nadwerężać zaufanie. Dziennikarze podążyli za osiemnastoma pojazdami z włączonym niebieskim kogutem i stali teraz zbici w gromadkę, razem z grupą gapiów, ramię przy ramieniu, przed dwoma wąskimi przejściami, gdzie umundurowani policjanci otwierali i zamykali furtkę opuszczającemu szpital personelowi. Ewert Grens poprosił rzeczników prasowych policji i szpitala, by zwołali konferencje prasowe jak najdalej od miejsca, w którym obecnie się znajdują, i by mówili im tak mało, jak to tylko możliwe. Chciał mieć spokój zarówno w pomieszczeniu pogotowia ratunkowego, które przeznaczono na tymczasową centralę dowodzenia, jak i w podziemnych korytarzach wokół prosektorium. Z przerażeniem pomyślał o dramatycznym porwaniu kilka lat temu, na zachodnim wybrzeżu, gdzie porywacze zadekowali się w prywatnej willi z bronią dużego kalibru wymierzoną w zakładnika; niestroniący od przemocy i dobrze znani policji mężczyźni zaczęli właśnie negocjacje, kiedy jakiś dziennikarz ze szwedzkiej telewizji, któremu udało się zdobyć i tożsamość, i numer komórki jednego z nich, zadzwonił i w relacji na żywo usiłował przeprowadzić wywiad.

Wiedział, że to nic nie pomoże. Choćby wysyłał ich jak najdalej i na jak najbardziej bzdurne konferencje prasowe.

Bałtycka kurwa, która najpierw zostaje brutalnie pobita, a później bierze zakładników w szpitalu, gdzie jest leczona, to gorąca historia.

Będą stali tak długo, dopóki to się nie skończy.

***

Centralę dowodzenia urządzono w sali zabiegowej. Dwie inne, używane na co dzień, były wolne, a ta, choć kompletnie wyposażona, stanowiła tylko rzadko wykorzystywaną rezerwę. Razem z personelem pogotowia poprzesuwali na bok to, co dało się przesunąć; sterylne kiedyś sprzęty zamieniły się w tymczasowe biurka oraz krzesła, i podczas gdy różni policjanci cały czas wchodzili i wychodzili, grupa dowodzenia, która nigdy nie składała się z mniej niż trzech i więcej niż pięciu osób, siedziała już na swoich miejscach.

Ewert Grens, grożąc i przeklinając, wymógł na szefie marketingu firmy telekomunikacyjnej zidentyfikowanie komórki, z której o dwunastej trzydzieści jeden zadzwoniono do centrali policyjnej. Abonament z zastrzeżonym numerem, zarejestrowany na szpital Södersjukhuset i nazwisko ordynatora Gustafa Ejdera. Ewert polecił wydrukować tę informację w kolorze i powiesił ją na ścianie naprzeciwko, między dwoma szafkami z nierdzewnej stali, obok kartki z numerem telefonu stacjonarnego do prosektorium, którą ktoś już wcześniej tam przykleił.

Siedział na swoim miejscu, w rogu, przy stole operacyjnym.

Czekał prawie dwie godziny. Pił kawę ze szpitalnego kubka i niecierpliwił się.

– Ona nas stresuje.

Nikt nie dosłyszał. Czy Grens taki miał zamysł, czy chciał to tylko z siebie wyrzucić, powiedzieć na głos.

– Może właśnie dokładnie wie, co robi. Wie, że cisza jest stresująca. Albo spakowała swoje manatki, doszła do wniosku, że to wszystko poroniony pomysł, i zrezygnowała.

Opróżnił kubek, zmiął go w dłoni, wstał, zaczął chodzić niespokojnie po sali. Spojrzał na Svena Sundkvista, który siedział w drugim kącie, łóżko transportowe jako biurko, telefon przy uchu, rozmawiał z kimś długo, właśnie skończył.

– Ågestam. Wrócił ze spotkania z Errforsem w sprawie obdukcji, wygląda na to, że chce otworzyć Hildinga Oldéusa już teraz, po południu. No i oczywiście był ciekawy, chciał się dowiedzieć, co tu robimy. Słyszał o alarmie i ewakuacji, rozumie, że to może być duża sprawa.

Ewert zatrzymał się w środku pomieszczenia i z całej siły rzucił zmiętym plastikowym kubkiem w ścianę.

– Ten prokuratorski goguś! Gdy tylko zapachnie mu czymś wielkim, karierą, wtedy od razu do nas przyłazi. Ale kiedy go prosimy, żeby zatrzymał Langa, to nie jest zainteresowany; mafijne torpedy tłukące ćpunów nie gwarantują równie smakowitych wywiadów.

Ewert Grens nie lubił Larsa Ågestama.

Nie lubił w ogóle młodych prokuratorów z ukośną grzywką i lakierkami, którzy legitymując się uniwersytetem jako jedynym doświadczeniem życiowym, mówią mu, co kwalifikuje się jako uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa i dostateczne podstawy do sporządzenia aktu oskarżenia. Spotkali się, powalczyli ze sobą i znienawidzili nawzajem po raz pierwszy rok temu, kiedy Ågestam kierował postępowaniem przygotowawczym przeciwko przestępcy seksualnemu. Przy okazji rozpraw prokurator lgnął do fotografów i błyszczał w świetle fleszów. Ewert Grens poprosił go kilka razy, żeby poszedł w cholerę. Od tamtej pory ów wannabe-prokurator-okręgowy stawał od czasu do czasu na jego drodze i zawsze na siebie krzyczeli. Teraz Grens przełknął z wściekłością ślinę, już dwie godziny temu, wychodząc z sali numer dwa z pustym łóżkiem Lydii Grajauskas, pomyślał: Ågestam poczuje zapach sensacji i światła reflektorów, zacznie się podlizywać i – gdy zajdzie potrzeba – rozbierze do naga, żeby i tym razem móc poprowadzić dochodzenie wstępne.

Chodził bez przerwy po jasno oświetlonym pomieszczeniu; te natarczywe jarzeniówki u sufitu, niezbędne podczas nieplanowanych operacji, teraz tylko irytujące; odganiał je ręką, jak gdyby to coś miało pomóc.

– Z Grajauskas jest to samo.

Sven Sundkvist siedział ciągle w najdalszym kącie, z rękami na łóżku. Udawał, że nie widzi, jak kolega odgania lampy.

– Rozumiesz, Ewert? W zasadzie mamy do czynienia z tą samą rzeczą. To wstyd ją napędza i pobudza do działania. Dokładnie tak jak Oldéusa.

– Sven, proszę, nie zaczynaj jeszcze raz. Nie teraz.

– Pamiętasz Volundsgatan? Pamiętasz wódkę i rohypnol w łazience? Ona robiła dokładnie to samo. Przestała reagować. Wstydziła się. Nie miała siły czuć się sobą.

Ewert Grens odwrócił się ostentacyjnie i stojąc plecami do niego, zapytał:

– Jak długo ona tam siedzi?

– Rozumiesz, prawda? Oni szargają jej godność raz za razem. Ona nienawidzi tej całej sytuacji, ale nie ma innego wyjścia. Jak gdyby zgadzała się na to, czego nie chce. Jak gdyby nieustannie brała w tym udział. Próbowała żyć z tym uczuciem wstydu. Ale to przecież jasne, że tak się nie da. Ewert?

Grens nie odwrócił się. Walnął ręką w ścianę i zaczął krzyczeć.

– Pytam, jak długo, Sven! Jak długo ta dziwka będzie grozić śmiercią pięciu osobom, które przypadkowo znalazły się na jej drodze? Żądam odpowiedzi!

Sven Sundkvist wziął kilka głębokich wdechów, potem spojrzał na mężczyznę, który podniósł na niego głos. Odczekał jeszcze chwilę, popatrzył na zegarek stojący na leżance obok telefonu.

– Godzinę i pięćdziesiąt trzy minuty temu centrala alarmowa odebrała jej telefon.

– A jak długo tam na dole?

– Zgadujemy, że dwie godziny i dwadzieścia minut. Pobity strażnik miał dość dobre rozeznanie czasowe: w telewizji szły właśnie południowe wiadomości, kiedy Grajauskas poszła do toalety, parę minut w ubikacji i potem jeszcze kilka minut, zanim go walnęła. A później na próbę przeszliśmy drogę do prosektorium. Myślę, że dwie godziny dwadzieścia minut to dosyć dokładny czas.

Grens stał w milczeniu, spoglądał długo na swój zegarek.

– Dwie godziny i dwadzieścia minut. W zamkniętym pomieszczeniu, z zakładnikami i właściwie bez żadnych wymagań. Zażądała jedynie Bengta, żeby mówił po rosyjsku. Nic więcej. Tylko długie wyczerpujące milczenie. Ona wie, że nas stresuje. Ale teraz my ją zestresujemy.

Ewert Grens, odkąd tylko uznał, że musi utworzyć w szpitalu centralę dowodzenia, miał u swego boku Svena Sundkvista. Zadzwonił po Johna Edvardsona, jednego z czterech dowódców krajowej jednostki specjalnej. Skontaktował się również z wydziałem zabójstw i poprosił o przyjazd Hermansson, tę młodą policjantkę na zastępstwie, mówiącą czystym skańskim. Zdążył zrozumieć, że ta kobieta działa dokładnie i metodycznie, teraz wiedział również, że jest silna, nie dała nic po sobie poznać, ani wtedy, gdy w trakcie przesłuchania Oldéus sprowokował ją obscenicznymi gestami i słowami, ani wtedy, gdy wymierzyła zaćpanemu skurwielowi policzek.

Ci ludzie stanowili jądro grupy dowodzenia.

Popatrzył na Hermansson, która dzieliła prowizoryczne biurko ze Svenem, jej papiery zasłały drugi koniec kozetki.

– Chcę, żebyś zadzwoniła do Vodafone. Wyjaśniłem już jednemu garniturowi w dziale marketingu, że mają się dostosować do naszych życzeń. Poprosisz go, żeby zablokował cholerną komórkę tej dziwki. Dla wychodzących rozmów. Tylko to. A potem zadzwonisz do centrali telefonicznej tutaj w szpitalu i poprosisz, żeby zrobili to samo z telefonem stacjonarnym, tym wśród nieboszczyków.

Skinęła potakująco głową, zrozumiała. Uzbrojona kobieta, która mówi po rosyjsku, nie będzie już mogła kontaktować się ze światem, kiedy zechce; gdy zawładną komunikacją, mogą zacząć dyktować jej warunki.

Ewert Grens podszedł do czajnika elektrycznego, który ktoś postawił na wysokim stołku. Napełnił go wodą ze stojącego obok dzbanka, włączył. A później wziął kolejny plastikowy kubek ze stosu na podłodze, wsypał trzy czubate łyżeczki kawy rozpuszczalnej.

– Wtedy to my zadecydujemy, kiedy zacznie się rozmowa. To my będziemy stresować. To my każemy jej czekać.

Nie spodziewał się żadnej odpowiedzi.

– A co z Bengtem? Gdzie on jest?

Bengt ją trzymał. Jego ręce złapały jej szelki, ale po chwili nie dały rady, została wyrwana z jadącego busu.

Dwadzieścia pięć lat. Wkrótce. Był blisko.

Kiedy skończy się ta sprawa z kostnicą.

Tam na górze jest świadek. Lang wreszcie poniesie karę, którą powinien był zacząć odsiadywać już dawno temu.

Kara Anni.

Sven pokazał jakiś punkt za drzwiami.

– Nordwall siedzi tam na zewnątrz. W poczekalni. Na kanapie, razem z pacjentami, którzy ciągle jeszcze są na pogotowiu.

Ewert popatrzył bez słowa w kierunku, który Sven wskazywał ręką. Odczekał, potem zaczął mówić.

– Chcę, żeby tu przyszedł. Nadeszła pora. Za pół godziny zdążymy rozmieścić jednostkę specjalną w korytarzu przed prosektorium. I wtedy on nawiąże pierwszy kontakt.

Czajnik zabulgotał wściekle. Grens wyłączył go, napełnił kubek wrzątkiem, zamieszał łyżeczką. Dmuchnął na brązową gorącą ciecz i właśnie miał zamoczyć w niej usta, gdy zadzwonił telefon leżący na szafce pośrodku pokoju i znajdujący się tam tylko w jednym celu.

Hermansson nie zdążyła skontaktować się z operatorem telefonii, żeby zablokować rozmowy wychodzące z prosektorium.

Centrala alarmowa rozpoznała numer i zgodnie z instrukcjami przełączyła dalej.

Ewert Grens wziął dzwoniący aparat do ręki. Rozpoznał cyfry wyświetlone na ekranie. Zdążyła przed nim.

Stał w bezruchu, telefon ciągle dzwonił.

Policzył do czternastu sygnałów.

Uśmiechnął się, kiedy umilkły.

Lydia Grajauskas popatrzyła na zegar wiszący nad drzwiami. Właśnie próbowała zatelefonować, w ten sam sposób jak wcześniej: studentka wybrała numer, a ona sama przycisnęła komórkę do ucha posiwiałego lekarza.

Czekała, aż wybrzmi czternaście sygnałów. Słyszała głuche tony, jeden po drugim, czternaście razy. Bez odpowiedzi. Nie była pewna, czy źle się połączyła, czy policjanci, którzy mieli odebrać, po prostu nie podnieśli słuchawki.

Siedziała na krześle jakieś trzy metry przed zakładnikami.

To była dobra odległość, ona sama miała kontrolę, bez ryzyka, że podejdzie zbyt blisko. Klęczeli w milczeniu, nikt nie odezwał się ani słowem od pierwszej rozmowy telefonicznej. Często zamykali oczy, strach rządził się swoimi prawami.

Rozejrzała się dookoła.

Prosektorium składało się z wielu pomieszczeń.

Najpierw to podobne do przedpokoju, przez które tutaj weszła i gdzie przez chwilę stała, zbierając się w sobie, zanim znów wyciągnęła pistolet i zanim – trzymając go przed sobą – wkroczyła do kolejnego wnętrza, tego z pięcioma białymi fartuchami wokół łóżka transportowego z martwym człowiekiem.

Jeszcze większe pomieszczenie czekało za ścianą tego, w którym piątka zakładników klęczała na podłodze. Coś w rodzaju magazynu: szafy biurowe, łóżka do transportu, nieczynne aparaty elektroniczne.

Wiedziała o tym wszystkim, zanim tu przyszła. Dokładnie przestudiowała szpitalną broszurę informacyjną, którą pożyczyła od polskiej pielęgniarki, odwzorowała ją w swoim notesie, a później wyrwała potrzebne jej kartki.

Wiedziała o jeszcze jednym wnętrzu.

Ciągle tam nie dotarła, zajęta zdobywaniem szacunku i pilnowaniem swoich zakładników, ale wiedziała, co się znajduje za wielkimi stalowymi drzwiami.

Największe pomieszczenie. To co było właściwą kostnicą, przechowalnią zużytych ciał.

Nagle jeden ze studentów, ten, który wcześniej płakał w niepohamowany sposób i który podniósł się powoli dopiero wtedy, gdy przyłożyła pistolet do jego czoła, nagle zaczął oddychać coraz gwałtowniej; przyspieszony oddech na granicy hiperwentylacji.

Nie ruszając się z miejsca, opuściła broń, widziała, jak chłopak pada do przodu z rękami związanymi na plecach; nie mógł się podeprzeć.

Wstrząsały nim gwałtowne drgawki, gdy tak leżał z twarzą wciśniętą w podłogę.

– Pomóż mu!

Lekarz, który rozmawiał wcześniej przez telefon, teraz zachrypł; krzyczał, ale nie mógł się podnieść, wbił w nią wzrok, na szyję i policzki wystąpiły mu czerwone plamy.

– Help! Help him!

Lydia wahała się. Widziała leżącego człowieka w konwulsjach. Wstała z krzesła, ponownie uniosła pistolet, zaledwie po kilku krokach była przy młodym mężczyźnie. Omiotła spojrzeniem pozostałych zakładników, chcąc się upewnić, że są na swoich miejscach, plecami do ściany.

Dlatego nie zauważyła, że jego ręce nie są związane.

Że leżał przed nią w drgawkach, twarzą do podłogi i rękami swobodnie opadającymi na jedno biodro.

Pochyliła się, ramię w gipsie nad jego karkiem, gdy rzucił się w jej kierunku. Upadła, on na nią, uderzył ją w głowę jedną ręką, próbując drugą wyrwać pistolet z zaciśniętej kurczowo dłoni.

Był o wiele silniejszy. Tak jak wszyscy inni. Ci, którzy kładli się na niej, bili, gwałcili, ci, których nienawidziła i którym już nigdy nie pozwoli, żeby bili na nowo.

Chyba dlatego znalazła w sobie dość siły.

Przynajmniej tak później myślała.

Jego ręka ciągnęła za pistolet, a Lydia stawiała opór wystarczająco długo, żeby zacisnąć palec na spuście. Huknął strzał, mężczyzna, który ją powalił, nagle zwolnił uścisk, przewrócił się na bok, upadł ciężko na podłogę i wykrzywił twarz, zrozumiawszy, że ból promieniuje z jego nogi.

Trafiła poniżej rzepki, przez długi czas nie będzie mógł chodzić.

***

Pierwsi policjanci z krajowej jednostki specjalnej zaczęli właśnie grupować się w podziemnym korytarzu szpitala, gdy usłyszeli słaby głos dochodzący od strony wejścia do prosektorium. Trudno było rozróżnić słowa; nawet wtedy, gdy policjanci podeszli wystarczająco blisko, nie słyszeli nic więcej niż tylko krótkie pojękiwania. Wkrótce go zobaczyli, leżał w poprzek korytarza, w pozycji bocznej bezpiecznej, z głową przy zewnętrznych drzwiach prosektorium. Krwawił z ran na nodze i na głowie, stracił mnóstwo krwi, potrzebował natychmiastowej pomocy.

Byli drobiazgowo przygotowani, ale nie wydarzyło się nic nieprzewidzianego, gdy po kilku minutach dotarli do rannego i umieścili go na prostych noszach. Członkowie elitarnej grupy nie podejmowali żadnych pochopnych działań, przemieszczali się krok za krokiem, dokładnie według ustalonego wcześniej wspólnie planu, ani szybciej, ani wolniej. Wiedzieli, że ten człowiek mógł być wyrzucony z prosektorium na przynętę, ale musieli dać się zwabić.

Kiedy dwanaście minut później weszli z noszami do prowizorycznej centrali na pogotowiu ratunkowym, Ewert Grens nie ukrywał niecierpliwości. Drogą radiową dowiedział się, że mężczyzna jest studentem medycyny i nazywa się Johan Larsen, że był jednym z pięciu zakładników i że odziana w szpitalne ubranie kobieta, która około południa dostała się do prosektorium, przed kilkunastoma minutami bronią dużego kalibru przestrzeliła mu oba kolana, a później kilkakrotnie uderzyła kolbą w czoło. Gdy tylko wniesiono go do pokoju, Grens momentalnie stanął przy noszach i podjął próbę nawiązania kontaktu, ale w dość szorstki sposób został przepędzony przez jednego z lekarzy; musiał uzbroić się w cierpliwość, pacjent wymagał natychmiastowej opieki medycznej.

Grens miał wiele pytań.

Potrzebował wielu odpowiedzi.

***

Lydia Grajauskas znów siedziała na krześle przed czterema pozostałymi zakładnikami. Czuła się zmęczona, to było kilka cholernie ciężkich minut.

Już gdy go postrzeliła, wiedziała, że to nie wystarczy. Przecież od początku usiłowała pokazać, że nie żartuje, że żąda respektu. Ale to nie podziałało. Kiedy leżał na niej, tak jak wszyscy inni mężczyźni, zrozumiała, że musi przejąć ich sposób postępowania.

Przycisnąć, przycisnąć ponownie i jeszcze raz, to ona musi mieć władzę, a oni mają czuć strach.

Nie chciała więcej buntów, następny mógłby się udać.

Kiedy jeszcze leżała na podłodze z bronią w ręku, student obok niej wrzeszczał z bólu i trzymał się za prawe kolano. Podniosła się, spojrzała na klęczącą pod ścianą czwórkę, a potem na mężczyznę, który zaatakował. Pokazała im swoją broń, wskazała palcem.

– Not again. If again. Boom.

Podeszła do niego, stanęła nad nim w rozkroku. Pokazała ponownie pistolet tym spod ściany, powiedziała „boom” i nacisnęła spust, mierząc w jego drugie kolano. Gdy znów zaczął krzyczeć, pochyliła się, omiotła wzrokiem pozostałych zakładników, powiedziała „boom boom” i wcisnęła mu lufę do ust. Trzymała ją tam tak długo, aż umilkł, a potem zaczęła walić kolbą w jego twarz, aż stracił przytomność. Biła go tak, jak inni bili ją. Później ściągnęła semteks z jego ramion, wskazała na studentkę i posiwiałego lekarza, rozwiązała im na chwilę ręce i zademonstrowała, w jaki sposób mają przeciągnąć nieprzytomnego studenta do wyjścia, otworzyć drzwi i zostawić go w pustym korytarzu.

Siedziała w bezruchu, trzymała wymierzony w nich pistolet.

Tam na zewnątrz na pewno już znaleziono rannego w korytarzu, może nawet już go stamtąd zabrano, może zaczął mówić.

To dobrze.

Jego opowieść da im do zrozumienia, że ona się nie podda, że nie żartuje, że dopóki to wszystko trwa, dopóty ona wymaga szacunku.

Chce z nimi rozmawiać.

Z nimi na zewnątrz.

Nie będzie dłużej czekać.

Powie im, czego żąda.

Machnęła pistoletem. Chciała, żeby kobieta wzięła komórkę i wybrała numer. Telefonowała trzeci raz. Najpierw żeby poinformować o zakładnikach. Później czternaście sygnałów bez odpowiedzi. Teraz studentka jeszcze raz wybrała numer, a Lydia jeszcze raz przycisnęła telefon do ucha lekarza.

Odczekał, a potem pokręcił głową.

– Dead.

Słyszała, co powiedział, ale nie była pewna, czy zrozumiała, o co mu chodzi. Jeszcze raz machnęła pistoletem.

– Again!

– Dead. No tone.

Lekarz przeciągnął dłonią po gardle, jak w amerykańskim filmie, gdy ktoś miał być stracony; powtórzył gest i dwukrotnie powiedział: „dead”.

Zrozumiała. Wstała, ciągle z pistoletem wymierzonym w zakładników, podeszła do telefonu stacjonarnego, wiszącego na ścianie, nad ich głowami.

Podniosła słuchawkę, usłyszała to, co było ciszą.

Dwa telefony. Jej możliwość kontaktu. Odcięli je.

Zaczęła krzyczeć na skulonych ludzi, nie rozumieli rosyjskiego, krzycząc, wskazała na drzwi do pomieszczenia obok, magazynu z szafami biurowymi i elektroniczną aparaturą.

Podnieśli się z obolałymi nogami i plecami po godzinach spędzonych na podłodze, weszli do środka i usiedli pod nową ścianą. Wiedziała, że teraz będą posłuszni, ale na wszelki wypadek wymierzyła w nich odbezpieczoną broń i powtórzyła: ,If again, boom”, zanim zamknęła za sobą drzwi. Przemierzyła w pośpiechu pokój, minęła łóżko ze zwłokami, szła ku niebieskim metalowym drzwiom po drugiej stronie.

Otworzyła je i weszła do ogromnej sali, która była właściwą kostnicą.

John Edvardson miał zaledwie trzydzieści cztery lata, kiedy został mianowany szefem operacyjnym krajowej jednostki specjalnej. Szkoła tłumaczy, rusycystyka i nauki społeczno-polityczne na uniwersytecie, wyższa szkoła policyjna i kilka lat służby w policji umożliwiły mu ominięcie kolejki samozwańczych kandydatów do objęcia tego stanowiska. Nie obyło się bez narzekań, jak to zwykle bywa, gdy utrąca się ludziom ego, ale Edvardson był właśnie tym udanym rozwiązaniem, na które liczyło kierownictwo policji: mądry, lubiany, taki, na którego nikt nie wskoczy z góry i który nie musi krzyczeć, żeby coś powiedzieć.

Ewert Grens spotkał go parę razy. Żadna tam przyjaźń, Grens nie był czymś takim zainteresowany, ale zdążył zrozumieć, z kim ma do czynienia, i nauczył się doceniać jego zawodowe kompetencje. Cieszył się, że ma go przy sobie w tej prowizorycznie urządzonej centrali dowodzenia, wśród skalpeli i łóżek do przewożenia chorych.

Edvardson podszedł do Ewerta, wziął go za ramię i odciągnął od studenta medycyny z kulą w każdym kolanie.

– Nie musisz go przesłuchiwać. Jeszcze nie. Poprosiłem jednego z moich chłopaków, żeby porozmawiał z nim w czasie transportu.

Ewert słuchał, patrząc na lekarza badającego oba stawy kolanowe.

– Muszę mieć wszystko.

– Nie możesz teraz dostać wszystkiego. Dostaniesz to później. Ale teraz mogę ci powiedzieć, że ten ranny Larsen jest pewien, że to semteks. Nie chce zdradzić, skąd to wie, ale wygląda na to, że jest pewien. Opisał dokładnie, beżowa masa, zgadza się. Ona przystroiła tym czeskim plastikiem każdego zakładnika i każde drzwi. Ma też detonatory i chłopak nie wątpi, że w razie potrzeby zrobi z nich użytek.

– Chyba możemy mu zaufać.

– I rozumiesz, co to znaczy?

– Myślę, że tak.

– Nie możemy wejść. To niemożliwe. Wkraczając, ryzykujemy życie zakładników.

Ewert Grens odwrócił się twarzą do Edvardsona, poirytowany walnął dłonią w stolik z nierdzewnej stali. Potężny łoskot wzmocniło dodatkowo wibrowanie metalowej powierzchni.

– Nic nie rozumiem! Od kiedy to młode dziwki zaczęły się uzbrajać i brać zakładników?

– Mówił o jej kontroli. Ona ma kontrolę, która przeraża. Przygotowała się bardzo dokładnie, miała sznurek, żeby ich skrępować, amunicję, której wystarczy na jakiś czas, i wystarczająco dużu semteksu, żeby nas do siebie nie dopuścić.

– Kontrolę?

– Tak powiedział. Kontrolę i odwagę. Powtórzył to kilka razy.

– Mam w dupie jej kontrolę. Chcę, żebyś porozstawiał swoich chłopaków. W najlepszy według ciebie sposób.

I potrzebuję snajperów. W razie potrzeby możemy ją zabić.

Edvardson zamierzał właśnie opuścić salę, gdy Grens poprosił go, żeby poczekał. Koperta leżała na jednym z łóżek, które tymczasowo odsunięto na bok. Ewert poszedł po nią, poprosił Edvardsona o włożenie plastikowych rękawiczek i wetknął mu w ręce notatnik w niebieskiej okładce.

– Należy do Grajauskas. Możesz to przeczytać?

John Edvardson przewracał ostrożnie kartkę za kartką. Pokręcił głową.

– Niestety, nie. Litewski. Nie znam tego języka.

– Sven, jak ci idzie z tym cholernym tłumaczem?

Ewert Grens odwrócił się w stronę siedzącego w drugim kącie Svena Sundkvista, gdy lekarz pogotowia, który w sąsiednim pomieszczeniu robił pierwsze badanie ran postrzałowych Larsena, pomachał ręką, żeby zwrócić na siebie uwagę.

– Grens?

– Słucham.

Ewert ruszył w kierunku łóżka z postanowieniem szybkiego przesłuchania studenta. Lekarz uniósł dłoń jak znak stopu.

– Nie. Jeszcze nie.

– Potrzebuję więcej informacji.

– Jeszcze nie teraz. On nie jest w stanie odpowiadać na pańskie pytania.

– Parę cholernych stawów kolanowych! Tam na dole jest o wiele więcej ludzi!

– Tu nie chodzi o kolana. Przecież chyba pan widzi. On jest w szoku. Jak nie weźmiemy tego pod uwagę, to nigdy pan nie dostanie żadnych odpowiedzi.

Grens popatrzył na Larsena leżącego z twarzą bladą jak ściana, z zaślinioną brodą. Przez chwilę zacisnął dłoń na chustce do nosa, którą trzymał w kieszeni i którą wycierał ślinę Annie. Zamknął oczy, popatrzył znów na otwarte usta Larsena, chciał uderzyć jeszcze raz w metalowy stolik, ale stał w bezruchu z podniesioną ręką.

– Bierze zakładników. Podaje to do naszej wiadomości. Wypełnia całą pieprzoną kostnicę materiałem wybuchowym. Ale nie stawia żadnych żądań!

Pozwolił ręce opaść z hukiem, zakołysała się stalowa płyta, metaliczny dźwięk uderzył o ściany.

– Sven!

– Tak?

– Zadzwoń! Zadzwoń do niej. Pora na krótką rozmowę.

***

Nigdy wcześniej nie była w prawdziwej kostnicy. Gdy stalowe drzwi zatrzasnęły się za nią, stanęła i popatrzyła uważnie dookoła. To wszystko było większe, niż myślała: jasnożółta sala ze sterylnym oświetleniem i białymi kafelkami, gdzie przeprowadzano sekcje zwłok, ogromna jak dwie sale taneczne, do których jako nastolatka przychodziła z Vladim w Kłajpedzie. Wzdłuż prawie całej jednej ściany stał szereg komór chłodniczych, stalowoszare drzwiczki, jak niewielkie lodówki, pięćdziesiąt na siedemdziesiąt pięć, po trzy – jedna na drugiej.

Lydia doliczyła się piętnastu rzędów. Czterdzieści pięć komór. A w nich ludzie. Schłodzone ciała w stanie spoczynku. Nie mogła tego zrozumieć, nie chciała zrozumieć.

Przyszedł jej na myśl Vladi, czasami to się jej zdarzało, tęskniła za nim. Razem się wychowywali, razem chodzili do szkoły, lubiła trzymać go za rękę, często odbywali długie spacery, planowali wyjazd z Kłajpedy, niekiedy dochodzili do granicy miasta, zatrzymywali się tam i odwracali, by popatrzeć na miasto, i czuli tęsknotę, właśnie tak, tęsknili razem.

Traktowała go jako swojego. A on traktował ją jako swoją.

Lydia przemierzała wolno twardą posadzkę, szare kamienne płytki. Nie widziała go już ponad trzy lata. Zastanawiała się, gdzie jest, co robi, czy kiedykolwiek o niej wspomina.

Pomyślała o rodzicach. O tacie i więzieniu Lukuskeles.

O mamie i mieszkaniu w Kłajpedzie. Na pewno starali się, jak mogli. Nie okazywali szczególnie dużo miłości, ale nie okazywali też nienawiści, nie bili. Chyba mieli wystarczająco dużo swoich spraw na głowie. Zastanawiała się, czy oni też kiedyś czuli tęsknotę, czy też dochodzili do granicy miasta, oglądali się za siebie, szukali czegoś innego.

Cieszyła się, że jej mama nie wie, gdzie ona teraz jest. W prosektorium, pobita kurwa, trzymająca w ręku broń wymierzoną w innych ludzi. Cieszyła się, że Vladiemu też oszczędzono tej wiedzy. Zastanawiała się, czyby zrozumiał. Myślała, że tak. Zrozumiałby, że człowiek, upokarzany wystarczająco wiele razy, w pewnym momencie musi sam upokorzyć. Że tak po prostu jest. Że najzwyczajniej w świecie dłużej się nie dało, że zabrakło miejsca na więcej upokorzeń, właśnie tak.

Upłynęło kilka sekund, zanim usłyszała dźwięk telefonu. Tego stacjonarnego, który wisiał na ścianie w środkowym pomieszczeniu, kilka kroków od leżącego na łóżku martwego mężczyzny. Przeszła szybko po kamiennej podłodze, otworzyła szare metalowe drzwi. Domyśliła się, że wybrzmiewały już cztery sygnały, może pięć.

Podniosła słuchawkę, czekała w milczeniu. Doskwierał jej ból. Z wolna kończyło się chemiczne działanie morfiny, coraz trudniej było się poruszać, zrozumiała, że wkrótce będzie jeszcze gorzej.

To trochę potrwało, on mówił po rosyjsku, nie była przygotowana, męski głos mówił po rosyjsku ze skandynawskim akcentem, zrozumiała dopiero wtedy, gdy się przedstawił.

– Bengt Nordwall. Jestem policjantem.

Przełknęła ślinę. Nie dawała wiary. Miała nadzieję, oczywiście, że miała, ale nie wierzyła w to.

– Chciałaś, żebym się tutaj zjawił.

– Tak.

– Lydia? To ty? Będę słuchał tak długo, jak…

Przerwała mu w pół słowa, stuknęła palcem w słuchawkę i powiedziała głośno:

– Dlaczego zablokowaliście mi telefony?

– Posłuchaj…

Znów stuknęła mocno w mikrofon.

– Wy możecie do mnie dzwonić, aleja do was nie. Chcę wiedzieć dlaczego!

Przez chwilę milczał, zrozumiała, że odwrócił się do stojących wokół niego kolegów, szukając wsparcia, pewnie skinęli do siebie głowami, przekazali coś gestem dłoni.

– Nie wiem, co masz na myśli. Nie zablokowaliśmy żadnych telefonów. Ewakuowaliśmy sporą część szpitala, dlatego że wzięłaś zakładników. Ale nie odcięliśmy żadnych telefonów.

– Wytłumacz to lepiej.

– Lydia, ewakuowaliśmy też personel centrali telefonicznej. Myślę, że to dlatego twój telefon nie działa.

– Telefony! Nie jeden, tylko dwa! Myślicie, że jestem głupia? Durna wschodnioeuropejska kurwa? Wiem, jak funkcjonują telefony. A wy teraz wiecie, że nie zawaham się użyć siły. Więc żadnego pierdzielenia! Pięć minut. Macie dokładnie pięć minut od tej chwili, żeby odblokować telefony dla wychodzących rozmów. W przeciwnym razie postrzelę następnego zakładnika. I tym razem nie po nogach.

– Lydia, my…

– I nawet nie próbujcie się tu dostać. Wtedy wysadzę w powietrze i zakładników, i szpital.

Znów zwlekał z odpowiedzią. Znów spojrzał na swoich kolegów. Odchrząknął.

– Jeżeli załatwimy te telefony, to co dostaniemy w zamian?

– Dostaniecie? Raczej unikniecie. Unikniecie martwego zakładnika. Zostały wam cztery minuty i piętnaście sekund.

***

Ewert Grens podsłuchiwał całą rozmowę, tłumaczoną symultanicznie przez Edvardsona. Ściągnął słuchawki, położył je na kozetce między Sundkvistem i Hermansson. Wziął postawiony tam wcześniej plastikowy kubek, wypił resztę zimnej kawy.

– Co o tym sądzicie?

Spojrzał na Svena, na Hermansson, na Edvardsona, na Bengta Nordvalla.

– Jak sądzicie? Blefuje?

John Edvardson był ubrany dokładnie tak samo jak policjanci, których właśnie rozstawił w szpitalnych korytarzach. Czarne skórzane buty z cholewkami, bojówki w kolorach kamuflażowych, z naszytymi na udach kwadratowymi kieszeniami, i podwójne szare kamizelki: pod spodem jedna z rezerwowym magazynkiem do broni, którą właśnie położył na łóżku, a na wierzchu druga, wypełniona na tyle grubymi płytkami z metalu, żeby ochronić przed amunicją, przynajmniej tą najczęściej używaną. W stanowczo za małym pokoju było już gorąco, Edvardson pocił się, miał błyszczące czoło i wielkie ciemne plamy pod pachami.

– Pokazała, że nie obawia się zranić zakładników.

– Ale czy teraz nie blefuje?

– Nie musi. To ona ma przewagę.

– I dlaczego chciałaby ją przegrać?

– Ależ ona wcale nie przegrywa. Jeżeli zastrzeli jednego, to w dalszym ciągu ma jeszcze trzech.

Grens popatrzył na Edvardsona, pokręcił głową.

– Dlaczego, do jasnej cholery, bierze zakładników w kostnicy? Żadnych okien, żadnych innych dróg ucieczki. To nie ma znaczenia, czy zabije ich wszystkich! Złapiemy ją, jak tylko będzie próbowała się stamtąd wydostać. Albo to, albo zastrzeli ją jeden ze snajperów. Musi sobie z tego zdawać sprawę. Wiedziała o tym już wtedy, gdy tam wchodziła. Nie pojmuję tego.

Hermansson siedziała w milczeniu na swoim miejscu przy kozetce. Ewert uświadomił sobie, że nie odzywała się zbyt wiele, odkąd tu przyszła. Czy z zasady jest małomówna, czy trudno jej wśród kolegów zajmować przestrzeń, którą oni wypełniają w ten oczywisty dla mężczyzn sposób? Nagle wstała, popatrzyła na niego.

– Jest jeszcze inna możliwość.

Grensowi podobał się jej wyraźny skański dialekt. Wzbudzał zaufanie, zmuszał niejako do wsłuchania się weń.

– Co masz na myśli?

Zwlekała z odpowiedzią, rozważała, czy podzielić się swoimi przemyśleniami, była pewna, że ma rację, a mimo to ta osobliwa niepewność, której nie cierpiała, nie potrafiąc jej wyprzeć ze świadomości, kiedy na nią patrzyli, jak na małą dziewczynkę, wiedziała, że tak nie myśleli, ale właśnie tak się czuła.

– Jest ciężko ranna. Obolała. Wkrótce opuszczą ją siły. Ale nie sądzę, żeby rozumowała tak jak wy. Ona już przekroczyła granicę, dokonała czynów, do których, jak jej się wydawało, nie jest zdolna. Myślę, że ona już się zdecydowała. Myślę, że nie zamierza wyjść z prosektorium.

Ewert Grens stał jak skamieniały. Nieczęsto mu się to zdarzało. Zawsze zmagał się z jakimś niepokojem, zawsze chodził nerwowo tam i z powrotem, wypełniając pomieszczenie swoim ciężkim ciałem. Nawet wtedy gdy siedział, znajdował się w ruchu: wyciągał ramiona albo nieświadomie tupał jedną nogą, albo kręcił tułowiem to w jedną, to w drugą stronę. Nigdy w miejscu.

Ale teraz stał nieruchomo.

Hermansson właśnie powiedziała głośno to, co sam powinien był zrozumieć.

Kilka głębokich oddechów, ruszył z miejsca, kilka okrążeń wokół kozetki i tymczasowych miejsc do siedzenia.

– Bengt.

Bengt Nordwall stał w drzwiach; ręce oparte o framugę.

– Tak?

– Bengt, zadzwoń do niej jeszcze raz.

– Teraz?

– Myślę, że mamy cholernie mało czasu.

Nordwall przestąpił próg, podszedł błyskawicznie do telefonu umieszczonego pośrodku pokoju. Nie siadał, ścigając się z sekundami, na których zależało Grensowi. Jednocześnie walczył z tym cholernie nieprzyjemnym uczuciem, które ogarnęło go jeszcze w ogrodzie, gdy napierały na niego obrazy zbiczowanych pleców.

Wiedział, kim ona jest.

Wiedział, odkąd tylko znalazł się przed mieszkaniem na Völundsgatan.

To uczucie przybrało teraz na sile: zaniepokojenie, strach.

Bengt rzucił okiem na kartkę na ścianie, na numer, który miał wybrać. Odwrócił się do Ewerta, poczekał, aż ten przygotuje sprzęt podsłuchowy.

Zatelefonował. Osiem sygnałów. Żadnej odpowiedzi.

Spojrzał na tę samą ścianę, na drugą kartkę, powiększoną kopię numeru komórki.

Zadzwonił ponownie. Osiem, dziesięć, dwanaście sygnałów. Żadnej odpowiedzi.

Pokręcił głową, odłożył słuchawkę.

– Wyłączyła je. Obydwa.

Bengt szukał wzrokiem Ewerta, który nieustannie zataczał nerwowe kręgi, i który, czerwieniejąc na twarzy, zaczął krzyczeć:

– Co za pierdolona dziwka!

Grens miał właśnie wrzasnąć jeszcze raz, kiedy spojrzał na zegarek, najpierw własny, później na ten wiszący na ścianie. Ściszył głos.

– Zostało nam półtorej minuty.

Wiedziała, że są posłuszni. Wiedziała, że siedzą w bezruchu. A mimo to otworzyła drzwi, sprawdziła ich w pośpiechu. Znajdowali się w magazynie, w powietrzu zawirował archiwalny kurz. Siedzieli w milczeniu z plecami przyciśniętymi do ściany. Odwrócili się w kierunku, skąd doszedł dźwięk, spojrzeli na nią, ona pokazała im broń i celowała do nich wystarczająco długo, by znów poczuli śmierć.

Tato runął do przodu. Miał związane z tyłu ręce. Uderzył mocno twarzą o podłogę. Powinna była podbiec do niego. Ale nie odważyła się. Pistolet przytknięty do jej głowy; poczuła ból, gdy trzymający broń mężczyzna wcisnął lufę w delikatną skórę skroni.

Zamknęła drzwi, wróciła do środkowego pomieszczenia. Spojrzała na zegarek. Dostali swoje pięć minut.

Odłożyła telefon na widełki wiszące na ścianie. Włączyła komórkę, nacisnęła guzik z zielonym symbolem i wystukała czterocyfrowy kod, tak jak objaśnił jej wcześniej lekarz.

Czekała tylko kilka sekund.

Rozległ się dzwonek, tak jak przypuszczała.

Nie odebrała od razu. Po kilku sygnałach podniosła czarną słuchawkę przy ścianie.

– Czas minął.

Głos Bengta Nordwalla.

– Lydia, potrzebujemy…

Jej silny cios w mikrofon.

– Słyszeliście, o co prosiłam?

– Potrzebujemy trochę więcej czasu. Jeszcze chwilkę, a załatwimy to nieporozumienie z telefonami.

Oblał ją zimny pot. Z każdym oddechem ktoś zadawał jej bolesne razy. Trudno było zebrać myśli, odeprzeć ból. Znów uderzyła lufą pistoletu w słuchawkę. Tym razem mocniej, jeszcze raz. Ale nie powiedziała ani słowa.

Bengt Nordwall czekał, słyszał jej oddalające się kroki. Wiedziała, że teraz ponownie odwraca się do kolegów, że oni stoją tam ze swoimi słuchawkami i próbują zrozumieć. Chwycił telefon, krzyknął tak głośno, na ile mu starczyło odwagi.

– Halo!

Doszło do niego echo. Tańczące po pokoju własne słowo.

– Halo!

A później usłyszał to, czego nie chciał usłyszeć.

Odgłos strzału zagłuszył wszystko inne.

Lydia strzelała w zamkniętym pomieszczeniu, dźwięk uderzył w słuchawkę z potężną mocą.

Nie sposób było ustalić, czy upłynęło zaledwie kilka sekund, czy może znacznie więcej.

– Teraz mam trzech żywych zakładników i jednego martwego. Daję wam jeszcze pięć minut. Macie odblokować telefony dla wychodzących rozmów. Jak tego nie zrobicie, zabiję jeszcze jednego.

Jej głos był opanowany.

– Powinniście też zabrać tych ludzi, którzy czekają w korytarzu przed drzwiami wejściowymi. Wkrótce odpalę tam kilka ładunków.

***

Ewert Grens usłyszał strzał. Przeczekał milczenie dziewczyny. Kiedy później zaczęła mówić, skoncentrował się na brzmieniu jej głosu, czy była spokojna, czy tylko udawała spokój, nic innego nie mógł zrobić, tego cholernego rosyjskiego nie rozumiał ni w ząb.

John Edvardson stał za nim, lekko pochylony, tłumaczył to, co właśnie powiedziała. Grens słuchał i przeklinał.

Odwrócił się do Svena Sundkvista: „Załatw te cholerne telefony, Sven, pozwólmy jej dzwonić, kurwa, jak najszybciej”, z powrotem do Edvardsona; byli zgodni co do tego, żeby wycofać jednostkę specjalną z wejścia do prosektorium: „Nikt tam, kurwa, nie będzie wystawał, żeby umrzeć!”.

Przez chwilę milczał, oddychał ciężko, położył rękę na ramieniu Svena, szukał jego wzroku.

– Chcę też, żebyś założył kamizelkę kuloodporną.

Sundkvist wzdrygnął się, ta dłoń Ewerta… nigdy wcześniej go nie dotykał.

– Chcę, żebyś tam zszedł, Sven. Do tego korytarza w podziemiach. Potrzebne mi twoje bezpośrednie wrażenia. Oczy, którym ufam. Muszę wiedzieć.

***

Sven Sundkvist znajdował się mniej więcej pięćdziesiąt metrów od zewnętrznych drzwi prosektorium, tam gdzie korytarz się rozwidlał. Za ścianą jednej z jego odnóg czekał z trzema policjantami jednostki specjalnej. Nie minęły jeszcze dwie minuty, gdy usłyszał, jak otwierają się obserwowane przez nich drzwi. Przeczołgał się kawałek na kolanach i spojrzał w stojące trochę dalej lustro.

Korytarz był ciemny, ale w prosektorium paliła się ostra lampa. W nikłym świetle zamajaczyła ciemna sylwetka mężczyzny, ciągnął coś, schylony.

Minęło kilka sekund, zanim Sundkvist zrozumiał co.

Mężczyzna wlókł za ramię ciało człowieka.

Sven wyszarpnął noktowizor z torby stojącej obok jednego z policjantów, rozważył ryzyko, że zostanie dostrzeżony, trzymał przyrząd tak, że wychylając się trochę, mógł obserwować korytarz zza rogu.

Trudno było dostrzec twarz mężczyzny, Sundkvist zobaczył tylko, że obserwowany nagle wypuścił ramię z rąk i pośpiesznie wrócił, zamykając za sobą drzwi.

Sundkvist cofnął się i usiadł chroniony narożnikiem korytarza. Oddychając gwałtownie, przyłożył do ust radio.

– Wzywam Grensa.

Radio zatrzeszczało, jak zwykle.

– Tu Grens. Odbiór.

– Widziałem przed chwilą mężczyznę. Wyszedł z kostnicy, wlókł jakieś martwe ciało. Mężczyzna wrócił, ale ciało leży. Widziałem lonty. Nie możemy podejść! Ciało jest zaminowane!

Ewert Grens właśnie miał odpowiedzieć, gdy zagłuszył go ten osobliwy dźwięk powstający przy eksplozji człowieka.

Radio milczało, albo może wcale nie, może już od początku rozdzierał je krzyk Svena.

– Ona to naprawdę zrobiła, Ewert! Wysadziła w powietrze człowieka!

Jego głos słabł, zacinał się.

– Słyszysz mnie Ewert? Gówno zostało! Tylko gówno!

Lisa Öhrström bała się. Od jakiegoś czasu nosiła w sobie ból, palący i targający wnętrzności, zmuszający ją do zatrzymania się w pół kroku, żeby sprawdzić, czy ciągle jeszcze potrafi oddychać. Zobaczyła mężczyznę, który najprawdopodobniej najpierw pobił jej brata, a później spuścił wózek inwalidzki ze schodów i była pewna, że te obrazy będą prześladowały ją dłużej, niż starczy jej sił.

Od dawna nic nie jadła, próbowała ugryźć kawałek jabłka, kanapki, nie dało się. Jak gdyby straciła umiejętność przełykania, brakowało jej śliny.

Nie mogła tego zrozumieć.

Przecież on już nie żył.

Ale nie miała pewności, czy czuje ulgę, ponieważ wie, gdzie on jest, wie, że nie krzywdzi ani siebie, ani innych, czy może raczej pogrąża się w żałobie. A może tak naprawdę przygotowywała się tylko do chwili, w której będzie musiała powiedzieć o tym Ylvie i mamie.

Najwięcej myślała jednak o tym, jak przekazać wiadomość Jonathanowi i Sannie, żeby zrozumieli; ukochani siostrzeniec i siostrzenica, jej „zapasowe” dzieci, dzieci, których nigdy sama nie urodziła.

Wujek Hilding nie żyje.

Wujek Hilding został zabity na schodach.

Znów weszła do kuchni, rozejrzała się za kawą stojącą tu od rana. Zwróciła się z prośbą do policjanta, który został trochę dłużej na oddziale i opowiedział jej więcej, niż powinien. Dowiedziała się więc, że mężczyzna z ogoloną głową, który pobił śmiertelnie jej brata i którego zidentyfikowała później w czasie przesłuchania na zdjęciu numer trzydzieści dwa, nazywa się Lang, że jest najemnym zbirem, takim, który grozi i katuje, dopóki mu ktoś za to płaci. Dowiedziała się też, że kilkakrotnie skazano go za przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu, że był podejrzany o wiele więcej czynów, ale świadkowie często zmieniali zeznania; bandyci pracowali właśnie w ten sposób, używali groźby, która zamieniała się w strach, a zastraszeni ludzie nie mówią.

***

Jochum Lang siedział nieruchomo w samochodzie przed wejściem do szpitala. Slobodan miał specyficzny sposób bycia, stroił fochy domorosłego bossa i na samą myśl, że to właśnie on musi posprzątać po Jochumie, bo Jochum spartaczył i zostawił świadka, na samą myśl o tym dostawał wzwodu. Tak to już jest, pomyślał Jochum, prędzej czy później człowiek obnaża swoją słabą stronę, prędzej czy później naraża swoją władzę na szwank i musi walczyć z koleżkami, co to chodzą po prośbie, i zapominają, i znów trzeba im przypominać.

Przechylił się w stronę kierowcy, przekręcił kluczyk w stacyjce, spojrzał na zegar, który pojawił się na samym dole deski rozdzielczej.

Dwadzieścia minut.

Slobodan powinien był ją już znaleźć, powinien był już z nią porozmawiać.

***

Lisa Öhrström stała w kuchni, oparta o zlewozmywak. Kawa była mocniejsza niż zazwyczaj, ale wypiła trochę, zadowolona, że może coś przełknąć. Nie doszła nawet do połowy listy pacjentów, których miała dzisiaj przyjąć, listy spoczywającej w wewnętrznej kieszeni kitla; to był wyjątkowo chaotyczny poranek, zapowiadał się długi dzień.

Właśnie miała odstawić kubek, gdy przełożona pielęgniarek weszła do środka zaniepokojona, z poczerwieniałymi policzkami.

– Nie powinnaś pójść do domu?

– Sama? Nie, nie dam rady, Ann-Marie. Zostanę tutaj.

Pielęgniarka pokręciła wolno głową.

– Popełniono tu morderstwo. Widziałaś to. Powinnaś przynajmniej skontaktować się z poradnią interwencji kryzysowej.

– Tutaj ludzie często umierają.

– To był twój brat.

– Mój brat nie żył już od dawna.

Ann-Marie spojrzała na koleżankę. Jej dłoń delikatnie dotknęła policzka lekarki, chwila namysłu, kontynuacja.

– Ktoś cię szuka.

Lisa spotkała jej wzrok, powoli dopijała resztę kawy.

– Kto?

– Nie wiem. Nie podoba mi się.

– Pacjent?

– Nie.

Pielęgniarka usiadła przy stole, położyła dłoń na ceracie w biało-czerwoną kratkę. Lisa spojrzała jej w oczy.

– Czego chce?

– Nie daje za wygraną. Chce z tobą porozmawiać. Tylko tyle powiedział.

Lisa przysiadła się do koleżanki, gdy podłoga nagle poruszyła się pod jej stopami, brzęknęły naczynia w szafkach.

Jak gdyby cały budynek zatrząsł się w posadach.

Wiedziała, że ewakuowano część szpitala, ale nie wiedziała dlaczego, i teraz, czując drżenie murów, odniosła wrażenie, że wybuchła bomba, nigdy nie słyszała wybuchu, a przecież właśnie o tym zdążyła pomyśleć, to było jak wstrząs po eksplozji.

***

Jochum Lang ponownie przekręcił kluczyk w stacyjce, włączył wycieraczki, chciał móc wyjrzeć przez szybę. To był taki dzień, miało siąpić, aż zapadnie ciemność.

Nadeszła niespodziewanie.

Jochum usłyszał ją wyraźnie, głuchą detonację od strony szpitala. Obejrzał się, próbował zobaczyć coś przez mokre od deszczu główne wejście. Materiały wybuchowe. Tego był pewien. Znał ten odgłos.

Przygotował się na więcej, ale nie nadeszły. Jeden grzmot, później tylko cisza.

***

W pomieszczeniu było za dużo światła. Te cholerne lampy drażniły Ewerta Grensa od samego początku, gdy tylko wszedł do sali zabiegowej i zaczął przesuwać sprzęty stojące na zawadzie. Właśnie usłyszał huk wybuchającego ciała człowieka, a później rozpaczliwe krzyki Svena w radiu. Te pieprzone lampy, pomyślał, nie wytrzymam dłużej, jak ludzie radzą sobie z taką ilością światła? Usiadł, ale natychmiast wstał, nieomal biegiem przemierzył wnętrze, minął kozetkę z Edvardsonem i Hermansson, rzucił się na kontakt na ścianie i wyłączył oświetlenie.

Tylko na chwilę. Żadnych unicestwianych ciał. Żadnych dziwek kontrolujących życie innych ludzi. Tylko na chwilę, lampy, irytacja, ciemność, kontakty na ścianie, coś zrozumiałego, człowiek musi rozumieć, żeby móc podołać, tylko na chwilę.

Było wystarczająco jasno, widzieli się nawzajem. Ewert zaczął zataczać swoje koła, potrzebował ich, zapomniał o zgaszonych lampach, czuł, że oddycha, że twarz nabiera kolorów. Zatrzymał się w kącie, gdzie Bengt Nordwall ciągle siedział ze słuchawkami na uszach.

– Musisz znów zadzwonić.

***

Drżenie ustało równie szybko, jak się zaczęło. Lisa Öhrström siedziała wciąż przy stole, położyła swoją dłoń na dłoni pielęgniarki.

– Ann-Marie.

– Tak?

– Gdzie on jest?

– Przed twoim gabinetem. Wzbudza we mnie lęk. Nie wiem dlaczego, ale najpierw Oldéus, którego ktoś śmiertelnie pobił, później biegająca po oddziale policja, za dużo tego wszystkiego.

Lisa Öhrström siedziała w milczeniu, zawiesiła na moment spojrzenie na biało-czerwonym wzorku, gdy rozległo się pukanie. Odwróciła twarz do drzwi. Mężczyzna, ciemne włosy, wąsy, lekka nadwaga. Zdążyła dostrzec, jak pielęgniarka lekko porusza głową, w górę i w dół, jakby potwierdzająco.

– Proszę mi wybaczyć, jeżeli przeszkadzam.

Miał miękki głos, życzliwy.

– Czy to pan mnie szukał?

– Tak.

– O co chodzi?

– To trochę prywatna sprawa. Moglibyśmy pójść gdzieś indziej?

Poczuła silny skurcz żołądka. Patrzyła na mężczyznę i jakaś jej część chciała zacząć krzyczeć i uciekać. Ale w innej części wezbrała nagła wściekłość, ogarniający ją strach nie należał do niej, to cholerne ćpanie Hildinga, całe jej życie było podporządkowane jego ucieczce, Hilding ciągle nią sterował, nawet teraz, po swojej śmierci, nie przestawał pozbawiać jej energii.

Pokręciła głową, zwlekała z odpowiedzią. Piekący ból w żołądku, targający nią strach.

– Wolę zostać tutaj.

***

Ewert Grens poprosił go o kolejny telefon, wyciągnął więc rękę, by podnieść słuchawkę. Bengt Nordwall najchętniej odczekałby jeszcze moment, chciał odnaleźć spokój, nie podobało mu się to kołysanie pod stopami.

Usta, potwornie suche; przełknął ślinę, ale nie mógł się pozbyć tego nieprzyjemnego uczucia, ono ciągle tam się kołatało. Zastanawiał się, czy nie powinien powiedzieć, przecież wiedział, kim ona jest.

Jeszcze nie teraz.

Spełnił za to prośbę Ewerta, pochylił się, by wybrać numer do prosektorium.

Nie zdążył. Telefon już dzwonił.

Obejrzał się, spojrzał na kolegę, który wkładając do ucha wiszącą na szyi słuchawkę, skinął głową. Odczekał jeszcze dwa sygnały, odebrał.

– Słucham?

– Nordwall?

– Tak.

– Słyszałeś?

– Słyszałem.

– W takim razie zrozumieliście.

– Tak, zrozumieliśmy.

– Szkoda, że potrzebny był do tego trup zakładnika.

– Czego chcesz?

– Po pierwsze: nie prowadzę żadnych negocjacji. Po drugie: jeśli tutaj wtargniecie, wysadzicie nas wszystkich w powietrze.

– Wiemy.

– Zakładnicy są zaminowani, kostnica jest zaminowana.

– Lydia, jeśli zachowasz spokój, jestem przekonany, że możemy dojść do porozumienia. Ale musimy się dowiedzieć, dlaczego to wszystko robisz.

– Powiem wam dlaczego.

– Kiedy?

– Później.

– A teraz?

– Ty masz tutaj przyjść.

Teraz wiedział, dlaczego wzięła zakładników. Tak naprawdę wiedział o tym w jakiś sposób od samego początku. Kołatające się w nim nieprzyjemne uczucie zamieniło się nagle w coś innego, czego nigdy wcześniej nie doznał: lęk przed śmiercią.

Zamknął oczy.

– Co masz na myśli?

– Trudno mi pilnować zakładników, bawiąc się z wami w telefony. Chcę, żebyś tutaj przyszedł. Będziemy mówić po rosyjsku, a ty będziesz trzymał słuchawkę i porozumiewał się ze swoimi kolegami.

Bengt Nordwall westchnął ciężko. Ewert Grens przysłuchiwał się ich rozmowie, nie rozumiejąc, Sven znajdował się ciągle w piwnicy, przy ścianie u rozwidlenia korytarzy.

Nordwall wyjaśnił pospiesznie jej żądanie, Grens potrząsnął gwałtownie głową.

Nic z tych rzeczy.

Nigdy.

***

Policjanci obchodzący we dwójkę szpital Södersjukhuset zobaczyli samochód, gdy tylko zbliżyli się do parkingu przed głównym wejściem. Nowy, drogi i nieprawidłowo zaparkowany, dwoma kołami na wąskim chodniku. Trudno było zajrzeć do środka od tyłu w ulewnym deszczu, ale dostrzegli, że w fotelu pasażera siedział mężczyzna, a miejsce kierowcy było puste. Podeszli bliżej, zatrzymali się, każdy po swojej stronie przedniej szyby, zapukali lekko.

– Nie może pan tutaj stać.

Atletyczna budowa, ogolona czaszka, nienaturalna opalenizna. Uśmiechnął się w milczeniu.

– Cała okolica jest wyłączona z ruchu. Po prostu nie powinny tu zostać żadne samochody.

Ciągle się uśmiechał, tylko to.

Policjant stojący przy spuszczonej szybie zdążył stracić cierpliwość. Spojrzał na kolegę, upewnił się, że jest przygotowany.

– Dokumenty proszę.

Mężczyzna na przednim siedzeniu nie poruszył się, jak gdyby nie słyszał, jak gdyby jeszcze nie podjął decyzji.

– Pańskie dokumenty. Już!

Westchnął głośno.

– Nie ma sprawy.

Wyciągnął portfel z tylnej kieszeni, podał dowód osobisty. Policjant trzymał go w dłoni, gdy oparty o samochód łączył się przez radio.

– Hans Jochum Lang, pięć, siedem, zero, siedem, dwa, pięć, kreska, zero, trzy, pięć, zero. Sprawdzisz?

Minęła może minuta.

Wszyscy mogli to usłyszeć.

– Hans Jochum Lang, pięć, siedem, zero, siedem, dwa, pięć, kreska, zero, trzy, pięć, zero. Poszukiwany listem gończym od przedpołudnia.

Śmiał się, gdy zmusili go do opuszczenia samochodu, zapytał, jakiego mają świadka, gdy powaliwszy go na ziemię, przycisnęli brzuchem do mokrego asfaltu, śmiał się jeszcze donośniej, gdy zrewidowany i zakuty w kajdanki odjechał sprzed szpitala na tylnym siedzeniu policyjnego wozu.

***

Bengt Nordwall widział, jak Ewert gwałtownie potrząsa głową, zrozumiał jego wyraźną odmowę.

Poczuł się jakby lżejszy, jak gdyby powróciła mu energia.

To była decyzja Ewerta. To była jego odmowa.

Znów podniósł słuchawkę.

– Przykro mi. To niemożliwe.

– Nie?

– Gdybym zszedł do prosektorium… To przeczy zasadom, którymi kierujemy się w negocjacjach z porywaczami.

– Zabijanie ludzi też przeczy zasadom. A przecież właśnie to zrobiłam. I zabiję jeszcze jedną osobę, jeśli tu nie przyjdziesz.

– Może istnieją inne rozwiązania.

– Dostaniecie pozostałych zakładników, tych, którzy jeszcze żyją, jeżeli ty tutaj przyjdziesz. Trzech zakładników za jednego.

Teraz był przekonany. Wiedział, dokąd zmierzają.

– Nie. Niestety.

– Chcę ciebie, mówiącego po rosyjsku. Macie trzydzieści minut. Później zabiję jeszcze jedną osobę.

Ten obezwładniający strach. Bengt bał się teraz naprawdę.

– Lydia, pozwól…

– Dwadzieścia dziewięć minut i pięćdziesiąt sekund.

Ewert wyciągnął słuchawkę z ucha, podszedł do kontaktu, włączył lampy.

Zegar na ścianie, godzina: jedenaście minut po trzeciej.

***

Mężczyzna stojący w drzwiach kuchni na oddziale chorób wewnętrznych i chcący porozmawiać na osobności zwrócił się do pielęgniarki:

– Najlepiej jak pani sobie pójdzie.

Pielęgniarka podniosła się i spojrzała na Lisę, która skinęła głową; odwzajemniła jej gest i wbiła oczy w podłogę, pospieszyła ku drzwiom i pustemu korytarzowi.

Slobodan odprowadził ją wzrokiem, odwrócił się do Lisy Öhrström i uśmiechnął, a ona właśnie miała odpowiedzieć mu uśmiechem, gdy zobaczyła, jak jednym susem przyskoczył do stołu.

– Widzi pani, sprawa wygląda następująco.

Przerwał.

– Nic pani, kurwa, nie widziała. Nie ma pani, kurwa, pojęcia, kto dzisiaj odwiedził Oldéusa.

Zamknęła oczy.

Tylko nie to. Nie teraz.

Gwałtowny skurcz żołądka, zwymiotowała, na swoje kolana, na stół. Cholerny Hilding. Ciągle zaciśnięte powieki, nie chciała widzieć, nie teraz, nie więcej. Cholerny, cholerny Hilding!

– Ejże!

Nieustannie zamknięte oczy, skurcze żołądka, próbowała powstrzymać chwytające ją znów torsje.

– Ejże! Popatrz na mnie!

Otwarła oczy, powoli.

– To wszystko, co masz zrobić. Trzymać dziób na kłódkę. Prawda, że to proste? Jak zaczniesz mówić, to umrzesz.

***

Kiedy Ewert Grens dostał wiadomość o zatrzymaniu Jochuma Langa, powinien czuć coś więcej, czekał przecież tak długo, miał teraz wiarygodnego świadka, który mógł potwierdzić morderstwo, co gwarantowało Langowi karę dożywocia.

Nie czuł nic.

Był jakby znieczulony, siedząca w piwnicy i bawiąca się ludzkim życiem Grajauskas wykradła mu resztki energii. Później. Poczuje radość później, kiedy to się skończy.

Na chwilę opuścił pokój, żeby z innego pomieszczenia o zadzwonić do prokuratora Ågestama. Chciał mu wyjaśnić, że znalazł świadka, lekarkę, która widziała, jak Jochum Lang bił Hildinga Oldéusa. Ponadto zatrzymany miał motyw: z raportu, który Grens otrzymał od dwóch śledczych z kryminalnego, wynika, że Lang działał na zlecenie swoich dawnych jugosłowiańskich pracodawców, którym nie podobało się, że Oldéus mieszał ich towar z proszkiem do prania. A później pod żadnym pozorem nie mógł zakończyć o rozmowy, dopóki Ågestam nie zrozumie i nie podejmie decyzji – najpierw o aresztowaniu Langa z powodu uzasadnionego podejrzenia o morderstwo, a później o przeprowadzeniu rewizji osobistej, żeby znaleźć ślady krwi i DNA Oldéusa, bo przy takiej masakrze musiało trochę pryskać.

***

Lisa Öhrström nie mogła się dłużej powstrzymać, żołądek był w strzępach, odwróciła głowę i zwymiotowała ponownie na stół. Poczuła, jak grożący jej mężczyzna przysunął się jeszcze bliżej.

– Niedobrze, pani Liso. Wygląda na to, że nie ma się pani najlepiej. Ale, wie pani co, musiałem trochę czekać. Najpierw na dole, przy wejściu, kręciło się tam zbyt wiele glin. Później tutaj na górze, przed pani gabinetem. No to zadzwoniłem w kilka miejsc. Wiedziała pani o tym? Kilka krótkich rozmów z odpowiednimi osobami, a później człowiek jest królem, wszystko może.

Pochylił się, jego twarz coraz bliżej.

– Nic pani nie mówi. No to proszę posłuchać. Nazywa się pani Lisa Öhrström. Trzydzieści pięć lat. Siedem lat jako lekarka. Dwa ostatnie tutaj, na oddziale chorób wewnętrznych w Södersjukhuset.

Lisa siedziała w bezruchu. Jeżeli się nie poruszy, jeżeli nic nie powie…

– Niezamężna. Bezdzietna. Ale na tablicy korkowej powiesiła pani właśnie te zdjęcia.

Trzymał w ręce dwie fotografie. Na jednej: lato, sześcioletni chłopiec leży na pomoście obok swojej starszej siostry, świeci słońce, ich skóra zaczyna być trochę zbyt czerwona. Drugie: przed choinką, te same dzieci wśród wstążeczek i ozdobnego papieru, zimowo blade, ale ufne twarzyczki.

Zamknęła oczy.

Zobaczyła Sannę, zobaczyła Jonathana. Jej jedyne dzieci. Była z nich dumna. Jako dodatkowa mama. Czasami mieszkały u niej częściej niż u Ylvy. Niedługo dorosną. Na tym cholernym świecie. Oby nigdy nie dotknął ich nałóg kogoś bliskiego. Oby nigdy nie prześladowały ich chore zachowania uzależnionej osoby. Oby nigdy nie poczuły tego przeklętego pieprzonego strachu, który właśnie teraz czuła.

Zamknęła oczy, nie otworzy ich, dopóki to się nie skończy.

To, czego nie widać, nie istnieje.

– Hej, ty!

– Tak?

– Jak tam?

– Nie wiem.

Ewert Grens nie miał pojęcia. Ciągle jeszcze nic nie czuł. Dała im trzydzieści minut. Dlaczego nie dwadzieścia? Co? Albo dziesięć. Albo jedną jedyną minutę. Jakie to ma znaczenie, gdy człowiek nie ma wyboru?

– Ewert?

– Tak?

Bengt Nordwall trzymał się mocno brzegu łóżka, mówił z trudem, ledwo stał na nogach. Dlaczego pytam? Dlaczego nalegam? Powiem to, czego nie chcę powiedzieć, i później będę musiał zrobić to, czego nie chcę zrobić. Po co mi to? To cholerne gówno rwące w piersi. Te wrzaski na klatce schodowej i pręgi na jej plecach. Stena Baltica. Tylko nie to!

– Wiesz, że muszę, Ewert. Nie mamy wyboru.

Ewert Grens wiedział, że to prawda.

I wiedział, że to nieprawda.

Upływające minuty, podobno zawsze jest jakieś wyjście, ale tym razem go nie ma, czasami człowiek nie ma zupełnie nic.

Grens chciał opuścić pokój, ale nie potrafił nic innego, niż stać w miejscu.

Właśnie skończył kolejne telefoniczne pertraktacje o z Ågestamem na temat Langa i rozglądał się dookoła, szukał Edvardsona, który chwilowo siedział w innym pomieszczeniu i przekazywał informacje swojemu przełożonemu, szukał Sundkvista, który w podziemiach czekał, aż znów otworzą się drzwi do prosektorium.

Bardzo by mu się teraz przydali. Hermansson była niewątpliwie mądra, ale nie znał jej w ten sam sposób, jak swoich kolegów, a Bengt… Właśnie o niego chodziło i dlatego nie z nim powinien teraz rozmawiać.

– Ona chce, żebyś tam poszedł. Wymieni wszystkich na ciebie.

Ewert stał przed swoim przyjacielem i kolegą z pracy.

– Słyszysz mnie? Nie rozumiem tego. A ty rozumiesz?

Bengt Nordwall siedział ze słuchawkami na uszach, rozmowa telefoniczna już dawno zakończona ciągle jeszcze w nim trwała, słyszał słowa dziewczyny i własne słowa, nie mogli posunąć dialogu naprzód, nieustannie te same zdania, raz po raz.

Rozumiał. Nigdy się do tego nie przyzna.

– Ja też nie rozumiem. Ale jak chcesz, to pójdę.

Ewert odwrócił się w stronę telefonu, który był drogą prowadzącą do prosektorium. Podszedł do niego, podniósł słuchawkę, usłyszał w niej monotonny sygnał, zaczął do niej krzyczeć o dziwkach, o ciałach leżących na podłodze z detonatorami i o zegarze ściennym odmierzającym czas do namysłu.

Czerwone plamy na twarzy nie zniknęły nawet wtedy, gdy odłożył słuchawkę i kilka razy okrążył kozetkę.

– Przewinienie służbowe. Jeśli pozwolę ci pójść. Wiesz o tym.

– Wiem.

– No więc?

Bengt Nordwall zwlekał z odpowiedzią. Nie mogę, myślał. Nie mogę, nie mogę, nie mogę.

– To twoja decyzja, Ewert.

Grens nie przestał chodzić w kółko, okrążenie za okrążeniem.

– Hermansson?

Spojrzał na nią.

– Słucham?

– A co ty sądzisz?

Popatrzyła na zegar. Zostały trzy minuty.

– Nie możesz użyć grupy specjalnej, ewakuowaliśmy pół szpitala, bo wiemy, że dziewczyna ma czeski plastik i już go raz wykorzystała, i grozi, że zrobi to ponownie. Nie możesz jej przekonać, żeby poddała się twojej woli, o tym się już też przekonałeś, wygląda na to, że ona powzięła decyzję. No i nie masz czasu na szukanie innych dróg wyjścia.

Zegar, jeszcze raz. Po chwili mówiła dalej.

– Wybrała zamknięte, perfekcyjne pomieszczenie; dopóki drzwi są zablokowane, a ona trzyma pistolet wymierzony w zakładników, dopóty tam się po prostu nie dostaniemy. Przewinienie służbowe? Tak, wysłanie Nordwalla do prosektorium to poważne przewinienie służbowe. Alternatywa? Zdarzało się, że wysyłaliśmy policjantów w zamian za zakładników. A tam na dole znajduje się trzech ludzi, którzy chcą jeszcze trochę pożyć.

Ewert Grens zobaczył, że zostały ponad dwie minuty, gdy zaczął ostatnie okrążenie. Usłyszawszy analizę Hermansson, doszedł do wniosku, że powinien był zapytać ją o zdanie o wiele wcześniej, powie jej o tym przy okazji. Zerknął na Bengta, który ciągle siedział ze słuchawkami na uszach, który miał dzieci i piękną kobietę w przydomowym ogrodzie, który…

Radio.

Głos Svena Sundkvista.

– Właśnie strzelała. Nie ma wątpliwości. Jeden strzał. Z prosektorium.

Bengt Nordwall słuchał, ale nie zdobył się na nic więcej. Ściągnął słuchawki; to coś, co rwało w piersi, nie chciało ustąpić, szarpało coraz mocniej. Ewert zrobił krok do przodu, złapał gwałtownie nadajnik i odpowiedział:

– Do kurwy nędzy, przecież mieliśmy jeszcze prawie dwie minuty!

Sundkvist poruszył się, radio zatrzeszczało.

– Ewert?

– Odbiór!

– Drzwi do kostnicy są otwarte. Jeden z zakładników stoi w korytarzu, trzyma za ramię leżącego człowieka. Wyciągnęli jeszcze jednego, Ewert. Trudno stąd dojrzeć, ale jestem pewien, że ten leżący jest… martwy.

Bengt Nordwall stał w jednym z ciemnych piwnicznych korytarzy, tym najbardziej odległym, licząc od wind, i kończącym się przy drzwiach prosektorium. Marzł, to był środek lata, ale posadzka zbyt zimna dla bosych stóp, klimatyzacja zbyt chłodna dla nagiej skóry. Rozebrał się do slipów, przy uchu miał słuchawkę z mikrofonem.

Rozumiał, co czeka go po drugiej stronie drzwi. Wiedział przecież, kim ona jest, wiedział, że tam w środku chodzi o życie i śmierć. Jego. Innych. To on był celem. To on ponosił odpowiedzialność za to, że kilku osobom groziło śmiertelne niebezpieczeństwo.

Obejrzał się, zrobił to już dwa razy, sprawdził, czy trzech uzbrojonych policjantów z oddziału specjalnego stoi zaraz za nim.

– Ewert, odbiór.

Mówił ściszonym głosem, chciał utrzymać kontakt z centralą dowodzenia tak długo, jak tylko się dało.

– Słyszę cię, odbiór.

Nie miał się na czym wesprzeć.

Nie był pewien, jak długo ustoi o własnych siłach.

Pomyślał o Lenie. O tym, że najprawdopodobniej siedzi gdzieś w ich wspólnym domu, z nogami podwiniętymi pod siebie i z książką w ręku. Zatęsknił za nią. Zapragnął usiąść tam obok niej.

– Jedna rzecz, Ewert.

– Tak?

– Lena. Chcę, żebyś to ty jej powiedział. Jak coś się stanie.

Czekał. Żadnej odpowiedzi. Odchrząknął.

– Jestem gotów.

– Dobrze.

– Ewert, wejdę, kiedy tylko zechcesz.

– Teraz.

– Teraz. Dobrze zrozumiałem?

– Tak. Podejdziesz do drzwi i zatrzymasz się tam. Ręce nad głową.

– Idę.

– Bengt?

– Tak?

– Powodzenia!

Jego kroki były prawie niesłyszalne, gdy cienka skóra stóp dotykała betonowej posadzki. Jak zimno. Strasznie zimno. Stał zmarznięty przed drzwiami prosektorium, oddział specjalny dziesięć, piętnaście metrów za nim. Czekał, niespecjalnie długo, nie zdążył policzyć do trzydziestu, kiedy drzwi się otworzyły i starszy mężczyzna o siwych włosach wyszedł ze środka i minął go, nie podnosząc wzroku. Bengt zauważył jego identyfikator, ordynator Ejder, i semteks na barkach, wyraźny wężyk biegnący za karkiem. W ręce trzymał lusterko, ustawił je pod takim kątem, że stojąca za drzwiami osoba, której Nordwall nie widział, ale której oddech słyszał, mogła – nie wychodząc – zobaczyć, że policjant przyszedł rozebrany i sam.

– Ejder?

Bengt Nordwall mówił szeptem, ale lekarz unikał jego wzroku, opuścił lusterko, pomachał nim. Zaraz mieli wejść.

Stał w bezruchu, jeszcze tylko sekundkę.

Zamknięte oczy.

Powietrze wdychane przez nos i wydychane ustami.

Wyłączył strach. Od tej chwili jego zadanie polegało na obserwowaniu. Był odpowiedzialny za ich życie.

Ejder niecierpliwił się, chciał wejść do środka. Przestąpili leżącego na posadzce człowieka i opuścili korytarz. Bengt Nordwall podniósł ostrożnie trzęsącą się rękę, nacisnął palcem miniaturowy elektroniczny aparat w uchu, upewnił się, że tam tkwi.

Marzł i pocił się.

– Ewert.

– Odbiór.

– Zakładnik w korytarzu nie żyje. Nie widzę krwi, nie widzę, gdzie go postrzeliła. Ale zapach. Ostry, Ewert, drażniący.

Zobaczył ją od razu, gdy tylko wszedł do pokoju. To była ona. Rozpoznał ją. Stena Baltica. Kilka dni temu nie dojrzał jej twarzy, tylko te zbiczowane plecy, narzucony koc, gdy leżała na noszach. Teraz nabrał pewności.

Spróbował uśmiechnąć się do niej skurczonymi ustami.

Stała na środku pokoju, trzymała pistolet przy głowie młodego mężczyzny w kitlu lekarza.

Była drobna, jej twarz spuchnięta i pełna zadrapań, lewe ramię w gipsie, opierała się mocno na jednej nodze, bolało ją biodro albo kolano.

Wskazała na niego, odezwała się.

– Bengt Nordwall.

Jej głos był równie opanowany jak poprzednio.

– Obróć się dookoła. Trzymaj ciągle ręce nad głową.

Spełnił jej żądanie. Poruszał się powoli, obserwując jednocześnie ładunki wybuchowe wokół każdej futryny.

Jeden obrót, Bengt znów stał przed nią, skinęła w jego kierunku.

– Dobrze. Możesz im powiedzieć, żeby wyszli, pojedynczo.

***

Ewert Grens przysłuchiwał się głosom z prosektorium, siedząc na podłodze tymczasowej centrali dowodzenia. John Edvardson zajął ponownie miejsce na stołku obok i tłumaczył z rosyjskiego. Hermansson również dostała słuchawki, czekała przy kozetce i próbując opanować niepokój, zapisywała ten absurdalny dialog, czasami ręce potrzebują się po prostu czymś zająć.

Bengt wszedł do prosektorium. Na żądanie Grajauskas poprosił zakładników o opuszczenie pomieszczenia. Został sam.

Nagle znów zaczął mówić, po szwedzku, jego głos był nienaturalnie spokojny, Ewert dobrze go znał, wiedział, że wkrótce się załamie.

– Ewert, to jest jedna wielka pieprzona blaga. Ona wcale ich nie zastrzeliła. Byli tu wszyscy, cała czwórka zakładników. Żyją i właśnie stąd wyszli. Oblepiła wszystkie drzwi semteksem, zużyła jakieś trzydzieści dekagramów, to prawda, ale nie może tego detonować!

Jej głos, przerwała mu ostro.

– Mów po rosyjsku!

Grens słyszał, co Bengt powiedział. Słyszał, ale nie rozumiał. Spojrzał na pozostałych w pokoju, w ich twarzach dojrzał tylko swoje zdziwienie. Musiało ich tam być więcej. Od samego początku. Więcej niż pięciu. Jednemu przestrzeliła kolana. Jednego zaminowała i wysadziła w powietrze. A mimo to zostały cztery żywe osoby, które właśnie stamtąd wyszły.

Ponownie Bengt, po szwedzku, prawdopodobnie cały czas stał przed Grajauskas.

– Jedyne co ma, to pistolet. Dziewięciomilimetrowy, Makarowa, broń rosyjskich oficerów. A semteksu nie zdetonuje jeszcze raz bez prądnicy albo baterii. Widzę baterię, ale bez podłączonych kabli.

– Mów po rosyjsku! Bo inaczej umrzesz!

Ewert wciąż siedział na podłodze, słuchał tłumaczenia Edvardsona.

Powiedziała Bengtowi, że ma stać spokojnie, twarzą do niej, i milczeć.

Splunęła mu pod nogi, zażądała, by ściągnął slipy.

Kiedy się zawahał, mierzyła w jego głowę z pistoletu tak długo, aż slipy opadły na podłogę.

Grens podniósł się gwałtownie, jej blef i nagie ciało Bengta, spojrzał na Edvardsona, który tylko skinął.

Wziął radio i wywołał stację, przygotował grupę specjalną na natychmiastowe wkroczenie i wydał snajperom pozwolenie na otworzenie ognia.

***

– Jesteś nagi.

– Tak sobie zażyczyłaś.

– Jak się czujesz? Stojąc tutaj, nagi, w kostnicy, przed kobietą z bronią w ręku?

– Zrobiłem to, o co mnie poprosiłaś.

– Czujesz się upokorzony. Prawda?

– Tak.

– Samotny?

– Tak.

– Boisz się?

– Tak.

– Na kolana!

– Dlaczego?

– Na kolana i ręce na karku!

– Nie wystarczy tak, jak jest?

– Na kolana.

– Tak dobrze?

– A jednak potrafisz.

– A teraz?

– Wiesz, kim jestem?

– Nie.

– Pamiętasz mnie?

– Co masz na myśli?

– Mam na myśli to, co mówię. Pamiętasz mnie, Bengcie Nordwallu?

– Nie.

– Nie?

– Nie.

– Kłajpeda, Litwa. Dwudziestego piątego czerwca dwa tysiące drugiego roku.

– Nie wiem, o czym mówisz.

– Stena Baltica. Dwudziestego szóstego czerwca dwa tysiące drugiego. Godzina dwudziesta dwadzieścia pięć.

***

Ewert widział Lydię Grajauskas tylko raz. Ponad dobę wcześniej, nieprzytomną, leżącą za wyważonymi drzwiami. Przesunął kogoś o przydomku Dimitr Chuj Złamany i przemierzywszy szybko hol, podszedł do niej; miała złamane ramię, spuchniętą i zakrwawioną twarz, a na plecach – więcej pręg, niż zdołał policzyć. Widywał takie jak ona wcześniej, miały różne imiona, ale tę samą historię, młode kobiety, które rozstawiały nogi i dostawały lanie, i zdrowiały na tyle, żeby znów rozstawić nogi i znów dostać lanie. Później znikały, równie nagle jak się pojawiły, zmieniały mieszkanie i krąg klientów. Zazwyczaj robiły kilka takich zmian, zanim zniknęły na dobre; handlarze ludźmi zawsze mieli jakąś nową na sprzedaż, trzy tysiące euro za jeszcze młodszą i jeszcze bardziej odporną na lanie.

Widział, jak sanitariusze wynosili ją z mieszkania na noszach.

Potrafił zrozumieć jej nienawiść, nietrudno wyobrazić sobie, że osoba upokorzona wystarczająco wiele razy prędzej czy później albo zginie, albo sama będzie próbowała upokarzać.

Ale nie potrafił zrozumieć ani tego, skąd znalazła w sobie siłę, by zbita na kwaśne jabłko, stanąć w kostnicy i słabym głosem grozić innym ludziom, ani powodu, dla którego wybrała lekarzy w białych kitlach i policjanta. O co jej tak naprawdę chodziło? Nie rozumiał nawet wtedy, gdy przerwał tłumaczenie Edvardsona i zaczął głośno krzyczeć:

– Stena Baltica? To przecież, kurwa, prom. To jakaś sprawa osobista! Bengt, odbiór! Bengt, do kurwy nędzy, kończ! Kończ natychmiast! Grupa specjalna, sygnał do wkroczenia. Powtarzam, grupa specjalna, wkraczacie!

***

Ich opisy różniły się w szczegółach i w perspektywie czasowej; kiedy ktoś przestaje oddychać, często właśnie najtrudniej jest zrozumieć czas. Ale obserwacje przebiegu zdarzeń, co i w jakiej kolejności, były w dużej mierze identyczne. Stali przecież obok siebie w centrali dowodzenia, w jednej z sal zabiegowych pogotowia ratunkowego i słuchali tego samego radia, słyszeli dwa następujące szybko po sobie strzały, jeszcze jeden chwilę potem, a później potężny huk, gdy grupa specjalna sforsowała drzwi do prosektorium i wkroczyła do środka.

TERAZ

CZĘŚĆ DRUGA

Każda śmierć ma swój ciąg dalszy.

Ewert Grens wiedział o tym. Był policjantem ponad trzydzieści lat, większość z nich przepracował jako śledczy w sprawach o morderstwo, jego praca często zaczynała się właśnie od śmierci, a później traktowała jakby o jej kontynuacji.

A przecież ludzie żyli tak różnie, już później, po fakcie.

Ktoś znikał bezgłośnie, nikt nie zadawał pytań, nikt nie tęsknił, jak gdyby ten ktoś nigdy nie istniał.

Ktoś inny zaczynał żyć właściwie bardziej niż przed śmiercią; to całe zamieszanie, gonitwa, te wszystkie słowa znajomych i nieznajomych, nigdy wcześniej niewypowiadane, a teraz powtarzane tak często, że stawały się prawdą.

Oddychasz, a chwilę później przestajesz oddychać.

Twój ciąg dalszy, ciąg dalszy twojej śmierci, jest całkowicie zależny od sposobu, w jaki przestałeś oddychać.

Wtedy, gdy dźwięk trzech strzałów w prosektorium uderzył go w słuchawki, Grens był pewien, że wszytko trafił szlag. To był ten charakterystyczny natarczywy dźwięk.

Więc może powinien był zrozumieć smutek, którego do siebie nie dopuszczał, ale który miał go zjadać po kawałku do samego końca. Może powinien był nawet przeczuć samotność jeszcze potężniejszą niż ta, której się obawiał.

Ale o tym innym nie miał pojęcia.

Mimo tej osobliwej i gwałtownej śmierci, której właśnie wysłuchał, Ewert Grens nie potrafił przewidzieć, że kolejne dni, ciąg dalszy tej śmierci, wbiją się w jego pamięć jako najgorszy okres w życiu.

***

Nie płakał. Nie wiadomo dlaczego, nie umie tego sensownie wytłumaczyć, ale nie mógł płakać. Ani teraz, ani wtedy, gdy wkroczył do prosektorium przez wyważone drzwi, gdy zobaczył na podłodze dwoje ludzi z przedziurawionymi głowami i nieskrzepniętą jeszcze krew.

Bengt leżał na plecach zastrzelony dwoma kulami.

Jedna przeszyła lewe oko, druga – podbrzusze, nad nim zakrwawione dłonie.

To tam najpierw skierowała broń, a on instynktownie zasłonił się rękami.

Był nagi; blade gołe ciało na tle szarej posadzki z terakoty. Lydia Grajauskas leżała obok, pod nią nienaturalnie wykręcone ramię w gipsie, strzeliła sobie w skroń, później prawdopodobnie upadła ciężko, nieomal się odbijając, by w końcu spocząć na brzuchu.

Ewert Grens przesunął się ostrożnie wzdłuż świeżej linii odgradzającej pomieszczenie, musi stworzyć sobie obraz sytuacji, musi być efektywny, zawsze tak robił, pracował, pracował, pracował, żeby nie musieć czuć, nie potrzebował, kurwa, żadnych dragów, żeby wyłączyć uczucia, schylał głowę, wbijał oczy w ziemię i nie podnosił wzroku, dopóki to nie minęło.

Lekko trącił stopą blade udo.

Ty popierdolony idioto.

Jak możesz tutaj leżeć, nie patrząc na mnie?

Sven Sundkvist został z tyłu, kilka metrów dalej, widział, jak Ewert dotyka stopą uda Bengta, jak pochyla się w milczeniu nad martwym ciałem obramowanym białą linią. Podszedł bliżej, stanął za jego plecami.

– Ewert?

– Tak?

– Mogę cię zastąpić.

– To ja prowadzę tę robotę.

– Wiem. Ale mogę cię tu zastąpić, tylko przez chwilę, zakończę oględziny. Nie musisz tutaj stać, nie teraz.

– Sven, ja tu pracuję.

– Wiem, że to nie jest…

– Słuchaj, Sven, jak to możliwe, żeby ta dziwka tak totalnie nas wykiwała?

– Ewert, idź już.

– Pojmujesz to, Sven? Jeżeli nie, to przesuń się, może masz gdzieś coś innego do roboty.

Ty popierdolony, popierdolony idioto.

Odezwij się.

Nic nie mówisz.

Leżysz goły na podłodze, stuliłeś pysk.

Wstawaj!

Grens rozpoznał czterech techników kryminalnych, którzy na kolanach szukali w pomieszczeniach prosektorium tego, czego zazwyczaj szukają technicy kryminalni. Dwóch w jego wieku, widywali się tak od wielu lat w różnych miejscach, gdzie życie zamieniało się w śmierć, kontakt w trakcie dochodzenia, potem nic, kilka miesięcy i kolejna śmierć, kolejne spotkanie, znów ze sobą rozmawiali. Jeszcze raz musnął stopą udo Bengta, odsunął się kilka kroków i podszedł do mężczyzny, który szukał odcisków palców na plastikowej torbie z ICA.

– Nils?

– Ewert, przykro mi, no wiesz, Bengt…

– Nie teraz. Teraz pracuję. To jej?

– Na to wygląda. Miała jeszcze sporo amunicji. Trochę semteksu i parę spłonek. Kilka kartek wyrwanych z notesu. I kasetę wideo.

– Ile osób tego dotykało?

– Dwie. Drobne dłonie. Dwie prawe, dwie lewe. Jestem nieomalże pewien, że to dwie kobiety.

– Dwie kobiety?

– Prawdopodobnie ona była jedną z nich.

Technik kryminalny Nils Krantz skinął w kierunku nieruchomego ciała Lydii Grajauskas. Ewert popatrzył najpierw na nią, po chwili na trzymany przez Krantza przedmiot.

– Mogę ją później dostać?

Ewert wskazał na kasetę.

– Jak skończysz, oczywiście.

– Jeszcze tylko parę minut.

Amunicja. Semteks. Kaseta wideo. Ewert Grens studiował zranione plecy dziewczyny.

– O co ci chodziło, tak naprawdę?

Nagle ktoś go zawołał, jakiś męski głos z korytarza, gdzieś w pobliżu drzwi, których już nie było.

– Ewert?

– Słucham.

– Możesz tu na chwilę przyjść?

Grens nie wiedział, że Errfors już przyszedł. Ucieszył się, że zawrócił na jego prośbę i że przyjechał do szpitala jeszcze raz.

– Popatrz tutaj.

Ludwig Errfors stał pośród czegoś, co wcześniej było człowiekiem, ciałem, które dziewczyna kazała wynieść za drzwi i które później wysadziła w powietrze, żeby nikt nie miał wątpliwości co do jej przesłania. Wskazał na oderwane ramię i pochyliwszy się, podniósł je.

– Ewert. Spójrz tutaj. Martwy człowiek.

– Nie mam czasu na zabawę.

– Chcę, żebyś popatrzył.

– O co ci, kurwa, chodzi? Słyszałem, jak człowieka rozrywało na kawałki. Wiem, że on albo ona nie żyje.

– Bo to jest martwy człowiek. To był martwy człowiek, kiedy go detonowała. Leżał tutaj od ponad tygodnia.

Ewert wyciągnął rękę, dotknął ramienia trzymanego przez Errforsa, było zimniejsze, niż myślał. Już wcześniej czuł się… oszukany, nie wiedząc do końca dlaczego. Teraz wiedział.

– Rozejrzyj się dookoła, Ewert. Żadnej krwi. Ale woń. Czujesz?

– Tak.

– Jak pachnie?

– Cierpko. Jak gorzkie migdały. Bengt próbował opisać drażniący zapach. Zanim wszedł do środka.

– Formalina. Ta, którą się wstrzykuje nieboszczykowi, żeby go utrwalić.

– Formalina?

– Grajauskas wysadziła w powietrze nieboszczyka. Strzelała do czegoś innego, ani razu do zakładników. Tylko do tego pierwszego, Larsena, studenta medycyny, który próbował ją obezwładnić, postrzeliła tylko jednego.

Errfors trzymał ramię, z którego życie uszło ponad tydzień temu, pokręcił głową, pochylił się i odłożył je na podłogę, dokładnie tam, gdzie leżało. Ewert Grens oddalił się, zaczął przeszukiwać korytarz, poruszał się od jednej części ciała do drugiej.

Żadnej krwi, ten sam zapach.

Detonowała nieboszczyka. Oszczędziła zakładników. Zależało jej tylko na Bengcie, tylko na nim.

Tylko o to jej chodziło, tak naprawdę.

Wrócił do prosektorium, do nagich zwłok Bengta, do kobiety leżącej obok w zbyt obszernym szpitalnym ubraniu.

Nic nie mówisz.

Bengt!

Powiedz coś, do kurwy nędzy!

Krew wypłynęła z jej skroni, prawie w nią wdepnął, gdy próbował podejść bliżej.

A więc to o niego ci chodziło.

Pierdolona dziwko!

Nie mogę tego pojąć.

Nie słyszał, jak stanął za nim Nils, nie słyszał, gdy poprosił go, żeby wziął zamknięty woreczek foliowy z kasetą. Nils stuknął go w plecy, powtórzył jeszcze raz.

– Taśma, Ewert. Kaseta wideo. Chciałeś ją pożyczyć.

Ewert Grens obejrzał się.

– Jasne. Jasne. Dziękuję. Znalazłeś coś?

– Tak jak na pozostałych rzeczach. Dwie różne osoby. Prawdopodobnie ręce kobiet, Grajauskas i jakiejś innej.

– I ta kaseta leżała razem z amunicją?

– W reklamówce ICA.

Nils był już w drodze do kolejnego pomieszczenia. Grens zawołał jeszcze:

– Mam ci ją oddać?!

– Protokół konfiskaty, a później do kryminalnego.

Grens patrzył, jak Nils oddala się w kierunku drzwi prowadzących do magazynu, jak w białych rękawiczkach z bawełny ostrożnie bada wężyki beżowej masy, którą dziewczyna okleiła futrynę.

– Ewert?

Sven Sundkvist siedział na stołku obok telefonu ściennego, z którego dzwoniła Grajauskas, a który zablokowali dla wychodzących rozmów i później odblokowali. Grens zamknął oczy, próbował ją sobie wyobrazić z bronią wymierzoną w zakładników, przy telefonie, z groźbami bez żądań. Mizerna, w gipsie, w szpitalnym ubraniu, zmusiła ich do ewakuacji znacznej części jednego z największych szwedzkich szpitali, spowodowała, że przybiegł tu każdy znajdujący się w pobliżu policjant i dziennikarz; ta cholerna dziwka przez kilka godzin dała zajęcie prawie tylu osobom, z iloma się pieprzyła.

– Ewert?

– Tak?

– Wdowa.

Ewert Grens usłyszał Bengta gdzieś w oddali. Rozmowę, którą niedawno odbyli. Gdy jego najbliższy przyjaciel, ogniwo łączące go z przeszłością, ciągle jeszcze żył. Stał w slipkach w tym cholernym korytarzu i prosił Ewerta, żeby porozmawiał z Leną. „Jak coś się stanie, chcę, żebyś to ty powiedział Lenie”. Jak gdyby wiedział. Jak gdyby przeczuwał, co go czeka w środku.

– Co masz na myśli?

Sundkvist wzruszył ramionami.

– To ty ją znasz. Musisz tam pojechać.

Nie widział tego wcześniej, dostrzegł dopiero teraz: blade ciało spoczywało niemal w spokoju, ręce blisko siebie na brzuchu, prawie splecione, nogi wyprostowane, stopy lekko odchylone, jakby lęk i broń przytknięta do czoła nigdy nie istniały.

To ja powiem o tym Lenie.

No, powiedz coś!

To ja tam pojadę.

To ja żyję.

Martwy!

Ty nie żyjesz.

Jesteś martwy!

***

Grens wiedział, że już kazał im czekać zbyt długo. Czas naglił, Lang miał zostać poddany oględzinom i z każdą upływającą minutą malały ich szanse na znalezienie tego, co musieli znaleźć: śladów krwi i DNA Hildinga Oldéusa.

Nalegał, żeby móc uczestniczyć w badaniu, chciał mieć pełną kontrolę aż do momentu, w którym znienawidzony przez niego mężczyzna pójdzie do więzienia, poprosił dlatego o niebieskiego koguta, samochodem opuścił teren szpitala i z ogromną prędkością minął Hornstull, most Vasterbron, plac Fridhemsplan. Ulica Bergsgatan była pusta, Grens podziękował za podwiezienie, wszedł do budynku, pojechał windą na górę, do aresztu.

Izba chorych leżała w końcu korytarza. Grens mijał pospiesznie rząd grubych, metalowych drzwi do ciasnych cel aresztu, echo nierównych kroków rozchodziło się w brzydkim przejściu o zmęczonym świetle.

Był tutaj wiele razy wcześniej. Niejedno nieformalne przesłuchanie, niejedna prędka narada. Izba chorych była kompletnie wyposażona, łóżko do transportu – teraz przysunięte do ściany, stolik na kółkach z metalowymi instrumentami, parę elektronicznych aparatów, o których przeznaczeniu Grens nie miał pojęcia.

Przebiegł wzrokiem po pokoju.

Ci wszyscy ludzie! Policzył ich. Dziesięć osób.

Lang na środku podłogi, w ostrym świetle. Nagi, w kajdankach. Ogolona czaszka, muskularne ciało, oczy jakby trochę wytrzeszczone. Spojrzał w stronę Grensa.

– I ty też.

– Lang?

– Ty też chcesz się gapić na mojego kutasa?

Ewert Grens uśmiechnął się. Prowokuj sobie. Nie słyszę cię. Nie teraz. Umarł właśnie mój najlepszy przyjaciel.

Skinął w milczeniu do pozostałych osób, odpowiedzieli mu podobnym gestem. Czterech umundurowanych policjantów, trzech strażników z aresztu, dwóch techników kryminalnych.

Grens rozpoznał ich wszystkich.

Spojrzał na łóżko, na leżące tam w papierowych torbach ubranie Langa, każda część w osobnym opakowaniu. Jeden z techników w przezroczystych plastikowych rękawiczkach na dłoniach włożył właśnie czarną skarpetkę do ostatniej torby. Jego kolega stał obok z podniesioną ręką, zaciskając palce wokół tubiastej lampy.

Technik kryminalny zerknął na Ewerta. Teraz. Nie musiał już czekać.

Włączył lampę, skierował ją na ciało Langa.

Niebieskawe światło spowijało go z wolna od góry do dołu.

Wkrótce zatrzymało się na podejrzanych plamkach krwi, po chwili patyczkiem z wacikiem technicy zabrali próbki do analizy. Wycinek za wycinkiem, dokładnie, szukali tego, co mogło być różnicą między wyrokiem skazującym a uniewinniającym.

– No i co powiesz, Grens?

Jochum Lang wysunął język i wprawił podbrzusze w ruch, w przód i w tył, tam i z powrotem.

– Co powiesz? Za każdym, kurwa, razem to samo. Przychodzicie tu całą paczką. Każdy, kurwa, policyjny pedał.

I gapicie się.

Podbrzusze, coraz szybciej, Lang zaczął pojękiwać, język skierował do dwóch najbliżej stojących funkcjonariuszy.

– Jak ci tutaj. Przecież, kurwa, to nie są policjanci. No nie, Grens? Village People, kurwa. Be proud, boys. Be gay. Sing with me now. We are going to the YMCA.

Lang zrobił krok do przodu, rozstawił nogi, śpiewał i poruszając biodrami, imitował kopulowanie tak długo, aż jeden z młodszych, znudzonych prowokacją policjantów doskoczył do niego bez słowa. Stał blisko, oddychał gwałtownie.

– Wróć na miejsce!

Ewert Grens spojrzał z wściekłością i nie spuścił wzroku, dopóki policjant nie zajął swojej pozycji.

Popatrzył na Langa.

– Czeka cię więzienie. Dożywocie. To, które powinieneś był dostać dwadzieścia pięć lat temu. Mamy świadka.

– Dożywocie? Za nieumyślne spowodowanie obrażeń ciała?

Lang wysunął gwałtownie podbrzusze do przodu, ostatni raz, „be proud, be gay”, przesłał całusa.

– Grens, kurwa mać. Okazanie podejrzanego. Słyszałeś o czymś takim? Świadkowie już nigdy nie przychodzą.

Przecież wiesz.

– Użycie groźby.

– Z tego też mnie uniewinniono. Sześć razy.

– Przemoc lub groźba bezprawna wobec świadka lub innego uczestnika postępowania karnego. Tak to tutaj nazywamy.

Jochum Lang znów stał spokojnie. Technicy kryminalni spojrzeli na Grensa, który skinął: pracujcie dalej.

Niebieskawe światło, wacik w poszukiwaniu fragmentów DNA w owłosieniu pod pachami.

Ewert Grens zobaczył to, co chciał zobaczyć. Jeszcze tylko doba, może dwie, później wyniki będą gotowe.

Westchnął.

Cholerny dzień.

Wiedział, dokąd ma iść. Musi tam teraz pojechać, do Leny, ze śmiercią. Dla niej Bengt ciągle żyje.

– Grens?

Zatrzymał się. Jochum Lang, ciągle nagi na środku pokoju, jeden z techników u jego stóp, wydłubujący brud spod paznokci.

– Tak?

– Ten twój kolega. W kostnicy. Usłyszałem przez przypadek. Przykre to. No więc leży tam na podłodze? Strasznie przykre. Znaliście się, prawda? Tak jak z tą laską z mikrobusu? Rozumiem, że teraz może ci być trochę… ciężko. No nie, Grens?

Cmoknął parę razy, znów przesyłając całusy w powietrzu.

Ewert Grens stał w bezruchu, oddychał powoli, w końcu odwrócił się i odszedł.

***

Podróż do Eriksbergu, dzielnicy willowej, którą Grens odwiedził tydzień temu, zajęła im niecałe dwadzieścia pięć minut. Przez całą drogę siedzieli w milczeniu, obok niego Sven, który prowadził i który – zanim wyjechali – zadzwonił do domu, do Anity i Jonasa, by powiedzieć, że wróci jeszcze później, że może dopiero jutro uda im się wspólnie zjeść tort. Errfors na tylnym siedzeniu; Grens poprosił go, żeby włożył do torby coś na uspokojenie i żeby po prostu im towarzyszył, ludzie reagują tak różnie, gdy przychodzi śmierć.

Myślami Grens znajdował się ciągle w izbie chorych, którą przed chwilą opuścił. Lang stał tam nagi, szydził i wykonywał obsceniczne gesty i nie potrafił pojąć, że właśnie zrobił parę kroków w stronę kary dożywocia, że dopóki będzie szedł w zaparte, tak jak inni cholerni łajdaczkowie – zaprzeczaj ile się da albo kłam jak najęty, albo milcz jak grób, jakże łatwo przewidywalna strategia przesłuchań – dopóki nie przyzna się przynajmniej do pobicia Oldéusa, dopóty będzie skarżony jako ten, który go zabił. Bydlak nie wiedział, że mieli świadka, który odważył się zeznawać mimo gróźb. Jak na ironię, pomyślał Grens, właśnie teraz, gdy Jochum Lang został wskazany jako sprawca, gdy w końcu trafili na osobę, która znalazła w sobie siłę, by zeznawać i tym samym powiązać go z przestępstwem przeciwko życiu i zdrowiu, właśnie teraz on sam był w drodze do żony Bengta z wiadomością o śmierci. Bezsensowna pieprzona śmierć w tym samym budynku, gdzie Lang popełnił błąd i został zauważony przez nieodpowiedniego człowieka. Cokolwiek. Cokolwiek, tylko nie to, nie wizyta u osoby, która jeszcze nie wiedziała.

Tak naprawdę wcale jej nie znał.

Przesiadywał w ich ogrodzie albo salonie, pił z nimi kawę raz w tygodniu, odkąd się tu przeprowadzili, odkąd ona wyszła za mąż za jego najbliższego przyjaciela. Zawsze witała go ciepło i życzliwie, on czynił, co w jego mocy, ale nigdy nie powstała między nimi zażyłość, czy to z powodu różnicy wieku, czy po prostu zbyt wiele ich dzieliło. Mieli razem Bengta i może ta wspólna miłość wystarczała.

Grens siedział w samochodzie, przyglądał się fasadzie domu. Światło w kuchni, światło w przedpokoju, ciemne piętro. Siedziała pewnie na dole, czekała na męża, Ewert wiedział, że jadali późno.

Nie dam rady.

Lena jest tam w środku i nie ma pojęcia.

Dla niej on ciągle jeszcze żyje.

Dopóki ona nie wie, dopóty on żyje. Umrze dopiero wtedy, gdy jej powiem.

Zapukał do drzwi. Dzieci były małe, może już spały, miał nadzieję, że śpią, o której zasypiają małe dzieci? Czekał, Sven i Errfors za jego plecami, na żwirowej alejce biegnącej od schodów. Nie zareagowała. Zapukał jeszcze raz, trochę mocniej, trochę dłużej. Usłyszał jej kroki, zobaczył przelotne spojrzenie w kuchennym oknie, odblokowała zamek, otworzyła drzwi. Czynił to wcześniej wiele razy, przychodził do rodzin z wiadomością o śmierci, ale nigdy do kogoś, o kogo naprawdę się troszczył.

Nie powinienem tutaj stać.

Gdybyś żył, nie musiałbym tutaj stać, nie musiałbym czekać pod waszymi drzwiami z twoją śmiercią w moich rękach.

Nic nie powiedział. Stał tylko przed nią, chwycił mocno w objęcia, na schodach, w otwartych drzwiach, nie wiedział, jak długo, aż przestała płakać.

Weszli do środka, do kuchni, Lena nastawiła wodę na kawę, wyjęła cztery filiżanki, a on opowiedział jej to, co – miał nadzieję – chciała usłyszeć. Milczała, nie odezwała się ani słowem, dopóki wszyscy nie wypili kawy i nie dostali dolewki. Poprosiła go wtedy, żeby opowiedział wszystko jeszcze raz i dokładnie, cały przebieg wydarzeń, kim była zabójczyni, jak Bengt został zastrzelony, jak później wyglądał, o co tak naprawdę chodziło. Ewert spełnił jej prośbę. Opisywał całą historię tak długo, aż miała dosyć. Wiedział, że tylko to może zrobić dla Leny, rozmawiać z nią nieustannie, dopóki prawda do niej nie dotrze.

Później Lena długo płakała, patrząc to na niego, to na Svena i Errforsa.

Siedziała przy stole, trzymała go za ramię i pytała, co – według niego – powinna powiedzieć dzieciom, Ewert, co chcesz, żebym powiedziała dzieciom?

***

Grens ciągle czuł pieczenie policzka.

Siedział w samochodzie, wracali pustawą E4, lada chwila miały się zapalić uliczne latarnie.

Uderzyła mocno.

Nie był przygotowany, mieli właśnie wychodzić, w długim holu doskoczyła do niego, krzyknęła: „Nie wolno ci tak mówić!”, a później wymierzyła mu lewy policzek. Najpierw nie zrozumiał, potem pomyślał, że Lena chyba ma do tego prawo, zanim nie usłyszał jeszcze raz: „Nie wolno ci tak mówić!” i nie zobaczył podniesionej ręki. Stał w miejscu. Cóż innego mógł zrobić? Złapać ją za rękę, jak to zwykł czynić, gdy ludzie wygrażali mu pięściami? Jej krzyk wpadł w falset, Sven zrobił krok do przodu, ujął zdecydowanie jej ramię, poprowadził ją przed sobą z powrotem do kuchni.

Patrzył na siedzącego obok niego Svena, który teraz prowadził samochód w stronę centrum miasta odrobinę za wolno, środkowym pasem, on również zagłębił się w odległych myślach.

Dotknął ręką zdrętwiałego policzka, trafiła dość wysoko.

Rozumiał ją.

Przyszedł przecież ze śmiercią.

***

Minęła dziesiąta, ale na dworze było ciągle jasno, ustał padający przez cały dzień deszcz, zrobił się naprawdę piękny letni wieczór. Sven wysadził Ewerta przy Kronobergu, przez całą drogę powrotną milczeli, tak jak w tamtą stronę; ciągle czuli jej rozpacz, która zawierała w sobie tak dużo, ale żadnych słów.

Grens wszedł do swojego gabinetu, na biurku leżał stos żółtych i zielonych kartek samoprzylepnych, wiadomości od dziennikarzy, którzy zadzwonili i nie przestawali dzwonić. Wrzucił je wszystkie do kosza. Zwoła kilka konferencji prasowych gdzieś cholernie daleko stąd i poprosi któregoś z informatorów, żeby odpowiadał na pytania, których on sam nie chciał słyszeć. Usiadł przy biurku, cały budynek tchnął spokojem, Grens zakręcił się kilka razy na krześle, zatrzymał, zakręcił jeszcze raz. Nie myślał, usiłował przejść przez wydarzenia ostatnich godzin: śmierć Bengta i śmierć Grajauskas, zakładnicy, których nie ruszyła, i Bengt, który nie patrzył na tę cholerną podłogę, i Lena siedząca w kuchni, trzymająca go mocno za ramię, wszystko po kolei. Nie dało się. Nie potrafił. To nie były jego myśli, siedział tam tylko, obracał się na krześle i nie miał siły poruszyć którejkolwiek z nich.

Półtorej godziny. Sam, na krześle, bez choćby jednej myśli.

Sprzątacz, młody uśmiechnięty mężczyzna mówiący dość dobrze po szwedzku, zapukał do drzwi, Grens wpuścił go do środka; zawsze to jakaś odmiana, człowiek, który przez kilka minut wirował wokół niego z mopem i który wychodząc, opróżnił kosz na śmieci, był lepszą alternatywą dla myśli, których Grens nie umiał wyrazić.

Anni, pomóż mi!

Czasami tęsknił za ludźmi. Czasami samotność była tak potwornie nieatrakcyjna.

Podniósł słuchawkę telefonu, wybrał znany na pamięć numer. Było późno, wiedział o tym, ale ona nie kładła się wcześnie; kiedy życie jest jednym wielkim snem, człowiek może nie potrzebuje tak długiego spoczynku.

Odpowiedziała jedna z młodych asystentek. Wiedział która; przez kilka ostatnich lat pracowała tam często wieczorami, dzięki tym pieniądzom wiązała koniec z końcem, gdy nie wystarczała pożyczka na studia.

– Dobry wieczór. Mówi Ewert Grens.

– Dobry wieczór, panie Ewercie.

– Chciałbym z nią porozmawiać.

Moment, jak gdyby spoglądała na zegar wiszący w recepcji za jej plecami.

– Jest trochę późno…

– Wiem. Ale to ważne.

Młoda asystentka opuściła swoje miejsce, słyszał jej kroki oddalające się w korytarzu. Parę minut i była z powrotem.

– Jeszcze nie śpi. Powiedziałam, że pan czeka. Teraz w jej pokoju jest ktoś z personelu, trzyma słuchawkę. Zaraz pana połączę.

Usłyszał głębokie oddechy. Gaworzyła jak zawsze, kiedy chodziło o telefon, miał nadzieję, że ktoś wycierał jej ślinę z brody.

– Cześć, Anni, to ja.

Jej stanowczo za głośny śmiech. Zrobiło mu się gorąco, poczuł nieomal spokój.

– Musisz mi pomóc. Ja już nic nie rozumiem.

Rozmawiał z nią ponad kwadrans. Sapała, czasami śmiała się, ale najczęściej milczała. Zatęsknił za nią, gdy tylko odłożył słuchawkę.

Podniósł się, jego ogromne ciało było ciężkie, ale nie zmęczone.

Wyszedł z gabinetu, minął kilkoro drzwi w korytarzu. Zdecydowanie za duża sala konferencyjna zawsze stała otworem.

Grens stał przez chwilę w ciemności i szukał wyłącznika prądu, znalazł go trochę wyżej niż we wcześniej zapamiętanym miejscu i za naciśnięciem jednego guzika włączył jednocześnie lampy, telewizor, wideo i szumiący projektor. Nie znał się na tych cholernych aparatach i zdążył głośno poprzeklinać, zanim znalazł odpowiedni kanał.

Włożył jednorazowe rękawiczki i ostrożnie wyłuskał kasetę z woreczka, który dostał w prosektorium i który od tamtej pory nosił w wewnętrznej kieszeni marynarki.

Ostre niebieskawe światło zalało ekran. Na kuchennej ławie, z oknem w tle, siedziały dwie kobiety, słońce wpadało do środka, osoba trzymająca kamerę nie miała pojęcia o ustawieniach balansu bieli i ostrości.

Ale było je widać wystarczająco wyraźnie.

Rozpoznał je od razu.

Lydia Grajauskas i Alena Sljusariewa w mieszkaniu z elektronicznymi zamkami, gdzie zobaczył je po raz pierwszy.

Czekają w milczeniu, prawdopodobnie na znak osoby filmującej, która manewruje obiektywem w górę i w dół, uderzając jednocześnie w mikrofon, jak gdyby chciała sprawdzić, czy działa.

Wyglądają na zdenerwowane, tak jak zdenerwowani bywają ludzie nieprzyzwyczajeni do wpatrywania się w oko kamery, które wyłapuje wszystko, co zostanie już na zawsze.

Grajauskas zaczyna mówić pierwsza.

– Это мой повод. Моя история такая.

Po dwa zdania.

Odwraca się do Sljusariewej, która kontynuuje po szwedzku.

– Oto mój powód. To jest moja historia.

Znów Grajauskas, patrzy na swoją przyjaciółkę, dwa kolejne zdania.

– Надеюсь, что когда ты слышишь imo… того о ком идет речь уже нет. Что он чувствовал мой стыд.

Potakuje, poważna, czeka na Sljusariewą, która odwraca się do kamery i tłumaczy.

– Mam nadzieję, że gdy tego słuchasz, nie ma już mężczyzny, o którym chcę opowiedzieć. Że poczuł mój wstyd.

Mówią powoli, zależy im na tym, żeby każde słowo wypowiadane po rosyjsku i łamanym szwedzkim było zrozumiałe.

Ewert Grens siedział przed telewizorem dwadzieścia minut.

Zobaczył i usłyszał to, co nie istniało.

Ona znów przeszła metamorfozę, przemieniła się ze sprawczyni w ofiarę, z dziwki w maltretowaną kobietę.

Podniósł się i swoim zwyczajem walnął w stół zaciśniętą pięścią, aż zabolało, krzyczał i walił w stojący przed nim mebel; czasami człowiek nie ma innej możliwości.

Przed chwilą tam byłem.

To ja rozmawiałem z Leną!

Kto, według ciebie, ma jej to opowiedzieć?

Ona na to nie zasłużyła.

Rozumiesz?!

Nigdy tego nie usłyszy.

Krzyczał głośno, myślał, że to tkwi w środku, był tego pewien, ale czuł to w gardle, musiał krzyczeć, inaczej nie czułby tego w ten sposób.

Odwrócił się ponownie do odtwarzacza wideo, spojrzał na migoczący ekran. Przewinął taśmę.

– Mam nadzieję, że gdy tego słuchasz, nie ma już mężczyzny, o którym chcę opowiedzieć. Że poczuł mój wstyd.

Grens posłuchał pierwszych zdań jeszcze raz, później znów przewinął taśmę do przodu. Widział ich, jak leżą obok siebie na posadzce w prosektorium, ona na brzuchu, z wykręconym pod sobą ramieniem, Bengt nagi z rozszarpanymi genitaliami i dziurą w oku.

Gdybyś przynajmniej przyznał się, kiedy cię pytała.

Bengt, do kurwy nędzy!

Przecież cię pytała!

Gdybyś odpowiedział twierdząco.

Gdybyś powiedział jej, że wiesz, kim jest.

Może wtedy byś żył.

Może to by wystarczyło.

Że ją zobaczyłeś. Że zrozumiałeś.

Zawahał się tylko przez sekundę, a później nacisnął czerwony guzik z białymi literami REC. Chciał skasować to, co właśnie zobaczył. Od tej chwili to nigdy się nie wydarzyło.

Nic.

Nacisnął ten sam guzik jeszcze dwa razy i dalej nic, taśma nie poruszyła się ani w jedną, ani w drugą stronę.

Wyciągnął czarną kasetę z odtwarzacza, sprawdził jej tylną ściankę, odkrył wyłamaną wypustkę zabezpieczającą. Te kobiety zrobiły co w ich mocy, żeby nikt im nie odebrał opowieści.

Ewert Grens rozejrzał się dookoła.

Podniósł się, włożył kasetę do wewnętrznej kieszeni, wyszedł z pokoju.

***

Było już po północy, kiedy Lena stanęła przy zlewozmywaku z czterema filiżankami, które ciągle pachniały kawą.

Opłukała je ciepłą wodą, zimną, ciepłą, zimną, zmywała je przez trzydzieści minut, zanim znalazła w sobie siłę, by zakręcić kran. Wytarła je później ściereczką, każdą po kolei do sucha, muszą być suche, całkiem suche, jeszcze jedną nową ściereczką, musi być pewna. Ustawiła je w szeregu na stole, tak ładnie błyszczały w świetle jarzeniówki.

A później podnosiła każdą z osobna i ciskała w ścianę przedpokoju.

Stała przy zlewie również wtedy, gdy jedno z dzieci w piżamie zeszło z piętra. Chłopiec wskazał na leżące na podłodze skorupy i powiedział mamie, że filiżanki strasznie hałasują, gdy się rozbijają.

CZWARTEK SZÓSTEGO CZERWCA

Bolały go plecy.

Kanapa w gabinecie była za mała, Ewert Grens pomyślał, że powinien ją wymienić na większą. Nie mógł spać. Kłamstwo Bengta, Grajauskas i ta druga na taśmie wideo, ręka Anni, której nie dosięgnął, płacz, po którym czuł tylko pustkę. Ubrania były wymięte, oddech wczorajszy. Gdy nocne godziny dłużyły się bez końca, siedział trochę przy biurku, próbował pracować nad dochodzeniem w sprawie Oldéusa i Langa, ale Grajauskas i jej przyjaciółka nie dawały mu spokoju, widział je blade i zużyte, mówiły o jego najlepszym przyjacielu i o wstydzie, który – miały nadzieję – stanie się jego udziałem. Usiłował zasnąć ponownie, leżał i przewracał się niespokojnie w łóżku, aż w końcu światło zmusiło go do wstania.

Poszukał woreczka z kasetą, który ciągle znajdował się w wewnętrznej kieszeni marynarki, rozkojarzony wodził po nim palcem. Próbował skasować to gówno, ale nie udało mu się. Już wczoraj podjął decyzję, która ciągle obowiązywała. Nagranie musi zniknąć.

Grens opuścił gabinet, przemierzył pusty korytarz w komendzie policji, kupił w automacie suchą kanapkę z serem i sok. Poszedł do szatni, rozebrał się, długo stał pod prysznicem.

Niedługo znów do niej pojadę.

Poprzednim razem przyszedłem ze śmiercią.

Czy tym razem mam ze sobą przynieść wstyd?

Cholerne prosektorium, wszystko spływało teraz do kratki ściekowej. Grens stał bez ruchu, woda bębniła po głowie i ramionach, stał tak, dopóki nie poczuł, że opuszcza go irytacja. Znalazł zapomniany przez kogoś ręcznik. Wytarł się, włożył ubrania, jeszcze raz podszedł do automatu. Kubek kawy. Czarnej jak zwykle. Czuł, jak powoli budzi się do życia.

– Grens.

Usłyszał głos z mijanego właśnie pokoju. Siedziała na krześle na środku pokoju, papiery zaścielały biurko, kanapę i puste półki regałów na książki.

– Hermansson. Co tak wcześnie?

Jakaż ona była młoda! Z tych, co czegoś chcą. To później zwykle przechodzi.

– Przesłuchania świadków z Södersjukhuset. Naprawdę interesujące. Chciałam je przejrzeć w spokoju.

– Coś, o czym powinienem wiedzieć?

– Myślę, że tak. Czekam na przesłuchanie strażnika, którego obezwładniła Grajauskas. I tych chłopców, którzy siedzieli na kanapie przed telewizorem. Właśnie są spisywane z taśmy.

– No i?

– Powiązanie Grajauskas ze Sljusariewą. Myślę, że się potwierdza.

Czy to był jej dialekt, czy może emanujący z niej spokój, w każdym razie słuchał. Tak jak słuchał dzień wcześniej – choć za późno – w prowizorycznej centrali dowodzenia na pogotowiu ratunkowym. Powinien jej o tym powiedzieć. Że jest dobra. Że jej wierzy. Że to nie zdarza się zbyt często.

– Chcę wiedzieć więcej.

– Dasz mi jeszcze parę godzin? Wtedy będę miała klarowniejszy obraz.

– Po lunchu.

Już wychodził. Powinien to powiedzieć.

– Byłbym zapomniał.

– Słucham?

Patrzyła na niego. Powinien mówić dalej.

– Zrobiłaś wczoraj dobrą robotę. Twoje analizy. To, co wywnioskowałaś. Chętnie bym z tobą współpracował w przyszłości.

Uśmiechnęła się. Nie spodziewał się tego.

– Pochwała. Od Ewerta Grensa. Nie wszystkim jest to dane.

Grens stał w miejscu. To uczucie. Zdany na czyjąś łaskę, obnażony. To uczucie było mu obce, prawie pożałował swoich słów i chcąc je zagłuszyć, zaczął mówić o czymkolwiek, byle tylko o czymś innym.

– Magazyn należący do sali projekcyjnej.

– Słucham?

– Potrzebuję paru rzeczy. Nigdy tam nie byłem, wiesz, gdzie on jest?

Hermansson wstała ze śmiechem. Nie wiedział dlaczego, ale ona, nie spuszczając z niego wzroku, śmiała się tak długo, aż poczuł się nieswojo.

– Grens, a tak między nami…

– No?

– Czy zdarzyło ci się kiedyś wcześniej pochwalić policjantkę?

Ciągle się śmiejąc, wskazała na korytarz, nieokreślone miejsce za automatami.

– A magazyn jest tam. Obok automatu z kawą.

Wróciła na swoje miejsce, usiadła na krześle i zaczęła szukać czegoś wśród papierów odłożonych na podłogę. Ewert Grens przyglądał się jej jeszcze przez moment, by po chwili odejść. Śmiała się z niego. Nie mógł pojąć dlaczego.

***

Lisa Öhrström długo nie otwierała oczu.

Słyszała, jak śniadoskóry, który jej groził, odszedł. Siedziała skamieniała na krześle, nie mając odwagi się poruszyć, siedziała tak, dopóki Ann-Marie nie opuściła oszklonej dyżurki pielęgniarek w korytarzu i nie wróciła do kuchni. Starsza kobieta rozmawiała z nią cicho i spokojnie, przytuliła, usiadła obok przy stole. Przez chwilę nakrywały sobie nawzajem dłonie, jak małe dzieci, które chcą się przekonać, czyja ręka znajdzie się na wierzchu.

Później poszła do domu. Próbowała rozmawiać z kilkoma pacjentami, ale zabrakło jej sił, strach był zbyt mocny, nigdy takiego nie odczuwała.

Nastała długa noc.

Lisa usiłowała zbyć ból w piersiach. Tłukące się serce, oddychała powoli, żeby ułatwić mu powrót do normalnego rytmu, ale nagle przeraziły ją własne oddechy. Nie mogła złapać powietrza. Nie miała odwagi zasnąć, bała się, że już nigdy się nie obudzi, nie chciała, nie chciała spać, zamykać oczu, już nie.

Jonathan i Sanna.

Nawiedzali ją.

Nawiedzali ją przez całą noc.

Oddychała spokojnie, próbowała ich odpędzać. Kochała ich. Tak jak nigdy nie odważyła się kochać kogoś innego. Może Hildinga przez jakiś czas, dopóki nie zmusił jej, by przestała cokolwiek odczuwać, ale tych dwoje, oni byli jak gdyby częścią jej samej.

Ten mężczyzna trzymał jej zdjęcia. Wiedział o istnieniu dzieci.

Ten cholerny ból w piersiach.

One były jej czułym punktem i ochroną. To ich nie miała siły stracić i – co osobliwe – to one pozwalały jej przetrwać, gdy ogarniała ją panika.

Komisarz kryminalny Sven Sundkvist, który przesłuchiwał ją i pokazał fotografie, zadzwonił wcześnie. Leżała jeszcze w łóżku, gdy przeprosił ją i wyjaśnił, że muszą się spieszyć, i polecił, by jak najszybciej przyjechała na policję.

Czekała więc teraz w jakimś ciemnym pokoju, gdzieś w stołecznej komendzie. Nie była sama. Sundkvist stał kilka metrów dalej, adwokat, który – jak przypuszczała – reprezentował podejrzanego, wchodził właśnie do środka.

Sven Sundkvist dał jej czas do namysłu. Nie musiała się spieszyć. Ważniejsza była rzetelność.

Podeszła do okna.

Zapewnił ją, że tylko oni w trójkę widzą przez szybę, tylko z tej strony, ci z drugiej patrzą w lustro, nic innego.

Było ich dziesięciu.

Mniej więcej tego samego wzrostu, w tym samym wieku, wszyscy z ogolonymi głowami.

Na ich piersiach wisiały spore tabliczki. Czarne cyfry na białym tle. Stali obok siebie, ramię w ramię, patrzyli na nią. Takie miała wrażenie, że czekają na nią za szybą i obserwują jej poczynania.

Patrzyła, nie widząc.

Kilka sekund na każdego, od stóp do głów.

Unikała ich wzroku.

– Nie.

Pokręciła głową.

– Żaden.

Sven Sundkvist postąpił krok w jej stronę.

– Jest pani pewna?

– To nie był żaden z nich.

Sundkvist skinął głową ku szybie.

– Zaraz zaczną chodzić, jakby w kółko. Proszę przyjrzeć się im jeszcze raz.

Ten stojący najbardziej na lewo, numer jeden na piersi, zrobił kilka kroków do przodu i okrążył niespiesznie dość duże pomieszczenie. Podążyła za nim wzrokiem, patrzyła na niego, kołyszący się chód, pewność ruchów. To on.

To był Lang.

Cholerny, cholerny Hilding!

Zobaczyła, jak staje w tym samym miejscu, które przed chwilą opuścił. Numer dwa rozpoczął swoje okrążenie. Śledziła ich wzrokiem, każdego z osobna, gdy zataczali przed nią koło, jeszcze przed chwilą wyglądali jednakowo, teraz widziała wyraźnie ich odmienność, całościowy obraz.

Sven Sundkvist stał równie cicho jak pozostali, wpatrując się w przechodzących przed nimi dziesięciu ponumerowanych mężczyzn. Teraz znów odwrócił się do niej w oczekiwaniu na odpowiedź.

– Zobaczyła ich pani jeszcze raz. Twarz, postawę, sposób poruszania się. Czy rozpoznała pani któregoś z nich?

Nie patrzyła na niego. Nie mogła.

– Nie.

– Żadnego?

– Żadnego.

Sundkvist zbliżył się jeszcze o krok, szukał jej uciekającego spojrzenia.

– Jest pani tego zupełnie pewna? Że żaden z nich nie jest mężczyzną, którego pani obserwowała, podczas gdy on zabijał pani brata, Hildinga Oldéusa?

Patrzył na stojącą przed nim kobietę. Jej reakcja zaskoczyła go. Nie była zasmucona śmiercią brata. Raczej wściekła.

– Słyszał pan o miłości między rodzeństwem? Kochałam go chyba. Hildinga, z którym się wychowywałam. Ale nie tego, który wczoraj zmarł. Hildinga narkomana. Tego Hildinga nienawidziłam. Nienawidziłam tego, czym się przez niego stałam.

Przełknęła ślinę. Przełknęła wszystko to, co się w niej kłębiło, wściekłość i nienawiść, i strach, i panikę.

– I jak już powiedziałam: nie rozpoznaję żadnego z tych mężczyzn, którzy stoją po drugiej stronie.

– A więc nigdy pani nie widziała żadnego z nich?

– Nie.

– I jest pani tego najzupełniej pewna?

Adwokat, który wszedł do pokoju jako ostatni, garnitur, krawat i około czterdziestki, odezwał się po raz pierwszy; był wzburzony, mówił ostrym tonem.

– Czy to panu jeszcze nie wystarcza? Świadek powiedziała wyraźnie, że nie potrafi zidentyfikować żadnego z nich. A pan ciągle wywiera na nią presję!

– Sprawdzam tylko zeznanie, które nie zgadza się z wcześniejszym.

– Wywiera pan na świadka presję.

Pochylił się w stronę Sundkvista.

– I życzyłbym sobie, żeby pan dał spokój Langowi. Teraz od razu. Nie ma pan na niego absolutnie nic.

Sven Sundkvist chwycił go lekko za ramię i poprowadził do wyjścia.

– Znam zasady. Proszę mi wybaczyć, ale mam jeszcze jedną rozmowę.

Podążył za adwokatem do drzwi, po chwili je zamknął. Lisa Öhrström stała przy szybie, wpatrzona w opustoszałe już pomieszczenie po drugiej stronie.

– Nie rozumiem.

Sundkvist podszedł do okna, stanął między nim i kobietą, z którą chciał porozmawiać.

– Nie rozumiem. Pamięta pani nasze wczorajsze przesłuchanie?

Jej szyję pokryły czerwone plamy. Błagalne spojrzenie.

– Tak.

– W takim razie pamięta pani też, co pani powiedziała.

– Tak.

– Wskazała pani mężczyznę na fotografii numer trzydzieści dwa. Wtedy poinformowałem panią, że on nazywa się Jochum Lang. Zapewniła pani kilka razy, że to właśnie on śmiertelnie pobił Hildinga Oldéusa. Ja to wiem i pani to wie. Dlatego nie rozumiem ni w ząb, że teraz, gdy widzi go pani, przez szybę, bez cienia wątpliwości twierdzi pani, że go nie rozpoznaje.

Pokręciła w milczeniu głową, spuściła oczy.

– Grożono pani?

Czekał na odpowiedź. Nie nadeszła.

– On tak zazwyczaj robi. Ucisza groźbą. Żeby móc dalej maltretować.

Sven Sundkvist znów szukał jej wzroku, czekał.

W końcu spotkała jego spojrzenie.

Nie odwróciła wzroku, choć miała ochotę, stała w miejscu i popatrzyła mu w oczy.

– Przykro mi, proszę pana. Naprawdę mi przykro. Mam siostrzeńca i siostrzenicę, rozumie pan? Kocham te dzieci.

Odchrząknęła.

– Rozumie pan?

***

Przedpołudniowy ruch zelżał, przejazd przez miasto nie nastręczał trudności, a na E4 było wręcz pustawo. Zaledwie pół godziny i znów był na miejscu, drugi raz w ciągu niespełna dwunastu godzin.

Lena ucieszyła się na jego widok.

Jeszcze zanim wszedł na drewniane schodki, otworzyła drzwi i przekroczyła próg, objęła Ewerta. Grens nie był przyzwyczajony do takiego bliskiego kontaktu, instynktownie chciał się cofnąć, ale pozostał w miejscu, potrzebowali tego obydwoje. Poszła po kurtkę, ciągle panował chłód, choć przestało padać; to było takie lato, które nie zrobi się prawdziwie gorące.

Spacerowali w milczeniu prawie dwadzieścia minut, obok siebie, z własnymi myślami, po otwartych przestrzeniach za Przedsiębiorstwem Wodociągów w Norsborgu, gdy Lena zapytała, kim ona była.

Strzelająca dziewczyna.

Leżąca obok Bengta na podłodze.

Grens spytał, czy to ważne, Lena skinęła głową twierdząco, chciała wiedzieć, nie miała siły wyjaśnić dlaczego. Zatrzymał się i spojrzał na nią, a później opowiedział o tym, jak pierwszy raz zobaczył Grajauskas, w mieszkaniu z elektronicznymi zamkami, była nieprzytomna, na plecach miała czerwone spuchnięte pręgi.

Lena słuchała, po chwili znów tylko milczące kroki, a później kolejne pytanie.

– Chcę wiedzieć, jak wygląda.

– Teraz? Nieżywa?

– Zanim umarła. Chcę zobaczyć jej zdjęcie, zobaczyć, kim była. Ta dziewczyna zabrała nam resztę wspólnego życia, Ewert. Wiem, że ty rozumiesz to jak nikt inny. Próbowałam oglądać te wiadomości, na które starczyło mi sił. Pierwsze, co zrobiłam, kiedy wstałam rano, to zaczęłam szukać w dwóch porannych gazetach. Nie pokazali jej zdjęcia. Może nie mają. A może po prostu to nie gra roli, jak wyglądała, może wystarczy informacja o tym, co zrobiła i jak skończyła.

Reszta naszego wspólnego życia.

Ewert sam to kiedyś powiedział, sam to kiedyś pomyślał.

Zerwał się lekki wiatr. Nie zatrzymując się, Grens zapiął marynarkę. Mam ją tutaj, uderzyła go nagła myśl. W wewnętrznej kieszeni. Fotografię, którą dostaliśmy od litewskich kolegów.

I mam tę cholerną taśmę, Lena. Wkrótce przestanie istnieć.

O wielu rzeczach nigdy się nie dowiesz.

– Mam zdjęcie.

– Ty?

– Tak.

Grens zatrzymał się, odpiął guziki, które przed chwilą zapinał. Trzymał w ręce kopertę, otworzył ją, pokazał Lenie czarno-biały portret dziewczyny.

Uśmiechała się. Długie jasne włosy upięte w coś w rodzaju kokardy.

– Lydia Grajauskas. Miała dwadzieścia lat. Z Kłajpedy.

To zdjęcie zrobiono ponad trzy lata temu, na krótko przed tym, jak stamtąd zniknęła.

Lena Nordwall stała w bezruchu. Przebiegła palcami po twarzy, jak gdyby w poszukiwaniu czegoś rozpoznawalnego.

– Słodka.

Chciała powiedzieć więcej. Widział to po niej.

Wpatrywała się w zdjęcie młodej kobiety, która niespełna dobę wcześniej zastrzeliła najbliższego jej człowieka.

Nie powiedziała nic.

***

Poprzedniego dnia Sven Sundkvist wrócił do domu późno.

Była już prawie północ, Anita siedziała w kuchni z książką, czekała na niego, tak jak obiecała. Objął ją, a później poszedł po ich ulubione srebrne świeczniki i zapalił białe świece ze stearyny. Patrzyli na siebie nawzajem, zjedli trochę pozostałej połówki tortu, wypili parę kieliszków wina.

Właśnie skończył czterdzieści jeden lat i zaczął rok czterdziesty drugi.

Wszedł na piętro do pokoju Jonasa, pocałował syna w czoło i momentalnie tego pożałował, ponieważ chłopiec nagle przebudził się i zdezorientowany rozglądał dookoła, mamrocząc coś niezrozumiale. Sven poczekał, aż Jonas zaśnie ponownie; przez kilka minut głaskał go delikatnie po policzku. A potem poszedł do łazienki po Anitę, powiedział jej, jaka jest piękna, nie wypuszczał jej dłoni, gdy kładli się do łóżka. Jej nagie ciało. Obejmowali się mocno już po wszystkim.

Obudził się wcześnie.

Dom był spokojny, kiedy go opuszczał.

Rozumiał, że powodowała nim nadgorliwość, miał już przecież wskazanie podejrzanego na zdjęciu, ale mimo to, gdy tylko wszedł do swojego pokoju, zadzwonił do Lisy Öhrström i wezwał ją na okazanie podejrzanego. Wskazanie podejrzanego na zdjęciu i okazanie świadczy o braku profesjonalizmu, wiedział o tym, ale czas naglił, a on chciał zyskać o absolutną pewność. Potrzebowali argumentów dla Ågestama, prokurator nie mógł wypuścić Jochuma Langa z aresztu, nie tym razem.

Dlatego był wściekły, gdy opuszczał Öhrström przy szybie, która dzieliła ją od stojących w szeregu dziesięciu mężczyzn z cyframi na piersiach. Próbował tego nie uzewnętrzniać, przecież w jakiś sposób wiedział, że to nie jej wina, to raczej ona była ofiarą, przerażona groźbą śmierci. Nie udało mu się. Zachowywał się sarkastycznie i protekcjonalnie, nieprzyzwyczajony do targającej nim ślepej wściekłości, trudnej do okiełznania.

Wybiegł stamtąd.

W kierunku pokoju przesłuchań w Kronobergu.

Nie mogli wypuścić Langa.

Zatrzymany przez roboty drogowe gdzieś między Skarholmen a Fruangen Ewert zaczął tłuc w tablicę rozdzielczą i głośno krzyczeć. Śpieszyło mu się, w powrotnej drodze chciał wpaść na chwilę do aresztu w Kronobergu i na komendę, a stamtąd przejść pieszo do placu S:t Eriksgatan, gdzie umówił się ze Svenem na lunch.

Wiedział, że się nie nadaje. Otoczywszy Lenę ramieniem, próbował powiedzieć jej to, co powinien, ale teraz czuł, jak bardzo nie potrafi się zachować. Nie umiał pocieszać, nie umiał obejmować, nigdy się tego nie nauczył. Lena stała na polu przy Przedsiębiorstwie Wodociągowym, wiał wiatr, czekała w spokoju ze zdjęciem Lydii Grajauskas w dłoni, trzymała je mocno, aż w końcu udało mu się zmusić ją do powrotu.

Co tu robił tak naprawdę? W samym środku czegoś, co powinno być żałobą. Ponieważ brakowało mu Bengta? Ponieważ ona nie miała nikogo innego? Ponieważ on nie miał nikogo innego?

Samochody pełzały do przodu, trzy pasy ruchu zamieniły się w jeden, minuty skapywały mu z czoła. Spóźni się. Ale nie miał innego wyboru.

Musiał pójść do magazynu przed lunchem.

Sven mógł poczekać.

***

Pokój przesłuchań był równie nagi jak zwykle.

Sven Sundkvist przyszedł tam zziajany; pędzony wściekłością przemierzał komendę o wiele szybciej, niż to było konieczne. Popatrzył na Langa, który siedział przy stole, palił i nawet nie spojrzał na wchodzącego policjanta.

Przesłuchujący Sven Sundkvist (P): Odwiedził pan Hildinga Oldéusa na oddziale chorób wewnętrznych w szpitalu Södersjukhuset na krótko przed tym, jak Oldéus został śmiertelnie pobity.

Jochum Lang (JL): To pańska wersja.

P: Mamy świadków.

JL: To świetnie, panie Sundkvist. W takim razie może pan ich tu sprowadzić i zorganizować okazanie podejrzanego.

P: Mamy świadków, którzy pokazali panu salę, w której leżał Oldéus.

JL: Chodzi mi o to, że ci świadkowie mogliby popatrzeć przez okno na mnie i dziewięciu innych. To cholernie dobry pomysł, panie Sundkvist, nic tylko przeprowadzić!

W Sundkviście gotowało się ze złości. Mężczyzna siedzący po drugiej stronie stołu usiłował wyprowadzić go z równowagi i nieomal mu się to udało; muszę zachować spokój, muszę zadawać swoje pytania i bez względu na jego odpowiedzi zadawać je tak długo, aż będę usatysfakcjonowany.

Spojrzał na uśmiechniętego Langa, który już wiedział od adwokata o nieudanym okazaniu podejrzanego, adwokaci zazwyczaj nie zwlekają z taką informacją.

Ale ten, który groził, nie mógł liczyć na zwolnienie.

Jeszcze nie teraz.

Najpierw miał odpowiedzieć na pytania jeszcze raz i zdradzić więcej, niż zamierzał, co powinno wystarczyć Ågestamowi, żeby kontynuował dochodzenie wstępne, podczas gdy winny będzie już za kratkami.

P: Zatrzymaliśmy pana w niewłaściwie zaparkowanym bmw przed wejściem głównym szpitala Södersjukhuset.

JL: Ach tak, panie Sundkvist, prowadzi pan również dochodzenia w sprawie mandatów za złe parkowanie?

P: Dlaczego znajdował się pan na miejscu pasażera na terenie zamkniętym?

JL: Siedzę, kurwa, tam, gdzie mam ochotę.

P: Tym razem nie pozwolimy ci wyjść.

JP: Sundkvist, pozwól mi, kurwa, wrócić do celi! Zanim zrobię coś, o co możecie mnie oskarżyć.

Dziesięć po dwunastej.

Grens zatrzymał samochód przed komendą policji. Sven czekał już pewnie w restauracji i niecierpliwił się. Ale Grens mimo wszystko wszedł do budynku, przemierzył korytarz prowadzący do swego gabinetu. Stanął przy automacie z kawą, ale nie po to, żeby się czegoś napić; interesował go znajdujący się zaraz obok magazyn, ten wskazany przez Hermansson, właśnie tam chciał wejść.

Kasety wideo leżały na półce w głębi tego dusznego pomieszczenia. Brązowy karton, w środku dwadzieścia pudełek. Wziął jedno, zerwał folię, wyciągnął czarną kasetę. Skontrolował. Dokładnie jak ta druga. Wyglądała tak jak wszystkie inne.

Zamknął za sobą drzwi, wszedł do swojego gabinetu. Jej rzeczy znajdowały się w pudle na biurku. Podniósł plastikową torbę z symbolem ICA, włożył do niej nową kasetę.

Wstyd Leny czy tamtej dziewczyny?

Lena żyje. Ta druga jest martwa.

Dlatego opowiadanie Grajauskas przestało istnieć. Spoczęło w wodzie, w jeziorze Melar, przy Slagsta Strand, Ewert zatrzymał się tam w drodze z Eriksbergu. Wstyd, kurwa, ciąży o wiele bardziej, gdy człowiek żyje.

Ewert Grens ziewnął, zakołysał nad stołem reklamówką z nową kasetą, kilka razy tam i z powrotem, a później wrzucił ją do pudła z innymi rzeczami Grajauskas.

Ewert Grens usiadł w najciemniejszym kącie restauracji, na samym końcu lokalu, trudnym do odkrycia dla kogoś, kto – zatrzymawszy się w wejściu – rozglądał się tylko pospiesznie dookoła. To była prawdziwa knajpa, tak sądził, zaraz przy skrzyżowaniu S:t Eriksgatan i Fleminggatan, a w dodatku trzeba było przejść spory kawałek z aresztu.

Ale nie miał wyboru.

Dziennikarze polowali na niego na Kungsholmen, wiedzieli, gdzie jada lunch, i w drodze do restauracji już z daleka widział ich, jak czekali przed drzwiami.

Nie dostali żadnych odpowiedzi. Nie dostali nic. Przynajmniej nie od niego. Jeżeli policja zatrudniła rzeczników prasowych, to niech oni teraz tłumaczą tak mało, jak to tylko możliwe, na konferencjach prasowych, w czasie których ludzie tylko się przekrzykują.

Zawrócił więc na pięcie, zadzwonił do czekającego tam już Svena, przeszedł jeszcze kilka kwartałów. Jadł tu już kiedyś wcześniej, gdy czyjaś śmierć zamieniła się w słowa i nagłówki, podano mu wtedy nędzne potrawy w ciszy i w spokoju.

Na stole obok znalazł poranną gazetę, zdążył poczytać przez kilka minut, sześć stron o dramacie zakładników w prosektorium szpitala Södersjukhuset.

– W knajpie na Kungsholmen zdążyli mi przynieść talerz z jedzeniem.

Sven Sundkvist popukał go w plecy i usiadł obok.

– Sześćdziesiąt pięć koron za lunch, którego nie tknąłem. Żeby przyjść tutaj?

Sundkvist rozejrzał się po lokalu, pokręcił głową.

– Wybrałeś naprawdę wypasione miejsce.

– Przynajmniej unikniemy pytań.

– W to nie wątpię.

Skański gulasz z buraczkami. Zamówili to samo danie.

– Jak ona się czuje?

– Lena?

– Tak.

– Opłakuje.

– Jesteś jej potrzebny.

Ewert westchnął głęboko, odłożył gazetę. Zaczął huśtać się niespokojnie na krześle.

– Sven, ja nie mam pojęcia, jak to się robi. Nie znam się na tym. Może przed chwilą popełniłem błąd. Ona chciała zobaczyć, jak wyglądała Grajauskas. Pokazałem jej fotografię.

– Jeżeli sama tego chciała…

– Nie wiem. Takie dziwne uczucie. Jakby nie mogła pojąć. Jakby przez moment ją rozpoznała. Wlepiła oczy w to zdjęcie, wodziła po nim palcami, jakby chciała coś powiedzieć, ale w końcu nic nie powiedziała.

– Ciągle jest w szoku.

– Ale nie musi wiedzieć, jak wygląda morderca jej męża. Miałem wrażenie, że wcieram jej w twarz gówno.

Dostali dużo sosu. Tu i ówdzie pływał kawałek mięsa. Jedli, ponieważ musieli jeść.

– Ewert?

– Słucham.

– Przed chwilą się nie udało.

Grens polował na kawałek buraka. Poddał się, gdy ten utonął w morzu brązowej mazi z proszku.

– Chcę wiedzieć?

– Nie.

– No to opowiadaj.

Sven Sundkvist jeszcze raz przeżywał przedpołudniowe wydarzenia.

Strach i niechęć Lisy Öhrström, które odczuwał już przy powitaniu. Dziesięciu mężczyzn w szeregu za oknem, jej „nie”, jego prośba, by przyjrzała się im ponownie, gdy chodzili w kółko, wrażenie, że ona nie miała odwagi i nie dbała o to, kto tak naprawdę znajduje się za szybą. Jego wściekłość, gdy zrozumiał, że jej grożono, kiedy poprosiła go o zrozumienie miłości, którą żywiła do dzieci swojej siostry. Jej zaprzeczenie i wstyd, i adwokat żądający wypuszczenia Langa z aresztu.

Sven przewidział reakcję.

Ewert Grens odłożył sztućce. Twarz mu poczerwieniała; zwężone oczy, pulsująca na skroni żyła. Właśnie miał uderzyć pięścią w stół, kiedy Sven powstrzymał go, łapiąc za ramię.

– Nie tutaj, Ewert. Przecież nie chcieliśmy gapiów.

Oddychał gwałtownie. Mówił cicho, głos mu się załamywał z narastającej wściekłości.

– Do kurwy nędzy, Sven, czy ty słyszysz, co mówisz?

Grens podniósł się. Obszedł stół dookoła, kopiąc w każdą nogę mebla.

– Ewert, jestem równie wkurzony jak ty. Ale opanuj się, proszę cię, nie jesteśmy w biurze.

Ciągle stojąc, wykrzyknął:

– Groził lekarce! Groził dzieciom!

Sven Sundkvist zawahał się, zanim zaczął mówić dalej, przed oczami znów miał obraz osobliwych przedpołudniowych godzin. Z wewnętrznej kieszeni marynarki wyciągnął niewielki magnetofon, postawił go na stole między ciągle jeszcze nieopróżnionymi talerzami.

– Później przesłuchałem Langa. Posłuchaj.

Dwa głosy.

Jeden próbuje nawiązać rozmowę.

Drugi próbuje ją zakończyć.

Ewert Grens zastygł w bezruchu, jego twarz, napięty każdy mięsień, gdy słuchał Langa. Nie odezwał się ani słowem, dopiero gdy taśma zatrzymała się i Sven wyciągnął rękę, by zabrać magnetofon, poprosił:

– Jeszcze raz. Samą końcówkę.

Dźwięk szurających po podłodze krzeseł.

Popędliwe oddechy.

Głos Langa:

– Sundkvist, pozwól mi, kurwa, wrócić do celi! Zanim zrobię coś, o co możecie mnie oskarżyć.

***

Grens krzyknął głośno, nieliczni, jedzący jeszcze goście odwrócili się w tę stronę lokalu, gdzie starszy rosły mężczyzna stał przy stole z podniesioną pięścią.

– Usiądź, Ewert.

– Sven, nie przyjmuję tego do wiadomości. Nie ma szans, nie pozwolę dłużej na to, żeby Lang decydował! Teraz w końcu wpadnie. I gówno mnie obchodzi, co to może oznaczać.

Ciągle stał. Zwrócił się do Sundkvista.

– Numer telefonu do Lisy Öhrström.

– Dlaczego?

– Masz go czy nie? Daj mi jej numer! Zrobimy teraz trochę porządnej policyjnej roboty, ty i ja, tutaj w restauracji.

Młodziutka kelnerka, bardziej dziewczyna niż kobieta, podeszła ostrożnie do stolika. Zrobiła głęboki wdech, unikała Grensa i patrząc na Sundkvista, poprosiła o ciszę, o szacunek wobec pozostałych gości, wyjaśniła, że w przeciwnym razie będzie zmuszona wezwać policję. Sundkvist przeprosił i obiecał, że to się nie powtórzy, zaraz opuszczą lokal, czy mogłaby podać im rachunek?

– Tutaj.

Sundkvist podał Ewertowi swój notes. Jej numer był wyraźnie zapisany. Grens uśmiechnął się do młodszego kolegi, numery telefonów z nazwiskami abonentów w porządku alfabetycznym, cały Sven!

Grens wyciągnął telefon komórkowy, wystukał numer do Lisy Öhrström. Złapał ją gdzieś na oddziale internistycznym, przyszła tam zaraz po porannym okazaniu podejrzanego.

– Pani Öhrström? Inspektor kryminalny Ewert Grens, kłaniam się. Za godzinę prześlę pani kilka zdjęć. Chcę, żeby je pani obejrzała.

Zwlekała z odpowiedzią, jak gdyby usiłując zrozumieć jego słowa.

– A o co chodzi?

– Morderstwo, rozbój i pobicie.

– Nie rozumiem.

– Numer pani faksu?

Znów zwlekała, jej milczenie, nie chciała rozmawiać.

– Po co mi pańskie zdjęcia?

– Zrozumie pani, gdy je pani dostanie. Za godzinę.

Odezwę się.

Grens czekał niecierpliwie, podczas gdy jego kolega, opróżniając szklankę z piwem bezalkoholowym, szukał pieniędzy, które przecież gdzieś miał. Machnął do Sundkvista, spieszyło mu się, zapłacił za nich obydwu, dał hojny napiwek, na który jedzenie nie zasługiwało.

Przestępowali właśnie próg, wychodząc ku chaosowi komunikacyjnemu na S:t Eriksgatan, gdy Grens trochę dalej na chodniku dostrzegł paru dziennikarzy, z którymi nie miał ochoty rozmawiać. Poprosił Sundkvista, żeby na moment się zatrzymał, odczekał w półotwartych drzwiach, patrząc, jak żurnaliści znikają w oddali.

Opuścili zapach skańskiego gulaszu.

Pospieszne kroki wzdłuż Fleminggatan, kilkuminutowy spacer, ramię w ramię, do Bergsgatan i wydziału zabójstw, zanim się rozstali.

Grens wszedł do swojego gabinetu, by po chwili wyjść z dwoma czarno-białymi fotografiami w ręku i skierować kroki ku faksowi, który stał obok kserokopiarki w głębi korytarza.

– Grens?

Obejrzał się. Śmiała się z niego dzisiaj rano.

– Hermansson. Obiecałaś mi raport. Po lunchu. Czyli teraz.

Zastanawiał się, czy nie miał rozzłoszczonego głosu. On sam nie czuł się rozzłoszczony.

– Właśnie skończyłam.

– No i?

– Dostałam zapisy przesłuchań. Przejrzałam je. Interesujące.

Ewert Grens trzymał w ręku dwie fotografie. Zatoczyła łuk ramieniem, jakby chciała powiedzieć: „Faksuj, ja poczekam”, ale on odłożył zdjęcia na bok, poprosił o sprawozdanie.

– Obrazy z pamięci strażnika: mówi o kobiecie, która korzystała z toalety dla niepełnosprawnych na krótko przed Grajauskas. Kiedy ją opisuje, jestem pewna, że widział jej przyjaciółkę, Alenę Sljusariewą.

Ewert Grens słuchał. Myślał o tym, co wydarzyło się rano. Pochwalił ją, ale zaraz potem poczuł się nieswojo, jakby zdany na czyjąś łaskę, nie mógł wtedy tego pojąć, teraz też tego nie pojmował, nie nawykł.

– A potem ci dwaj chłopcy na sofie przed telewizorem. Siedzieli obok Grajauskas i oglądali południowe wiadomości. Jeden z nich pamięta tę samą kobietę, jak przechodziła obok. Jego opis jest identyczny z opisem strażnika. Dokładny obraz Aleny Sljusariewej.

Hermansson miała ze sobą teczkę z papierami. Część dochodzenia, które wkrótce miało przekroczyć dobę i które dotyczyło morderstwa i samobójstwa w prosektorium. Podniosła ją, chcąc przekazać Grensowi.

– To była ona, Grens. To ona zaopatrzyła Lydię Grajauskas w broń i materiał wybuchowy. Jestem pewna. Alena Sljusariewa jest więc współwinna pozbawienia wolności ze szczególnym udręczeniem oraz morderstwa. Wkrótce ją zatrzymamy, przecież ona nie ma się gdzie podziać.

Ewert Grens przyjął teczkę. Patrzył na tę młodą policjantkę, która zbierała się do wyjścia, odchrząknął.

– A tak przy okazji…

Zatrzymała się, odwróciła.

– Nie miałaś racji. Jesteś drugą policjantką, którą pochwaliłem. I powinienem to zrobić jeszcze raz.

Pokręciła głową.

– Dziękuję, ale to wystarczy.

Chciała już odejść, ale poprosił ją, żeby poczekała, jeszcze jedno pytanie.

– To co powiedziałaś dzisiaj rano.

– Tak?

– Czy powinienem to rozumieć, że według ciebie mam kłopoty z policjantkami?

– Tak właśnie to powinieneś rozumieć.

Nie zawahała się. Była spokojna i rzeczowa, a on czuł się równie obnażony jak kilka godzin wcześniej.

Ale teraz pojął. Zobaczył Anni.

Odchrząknął głośno, zaraz obok był automat z kawą, Grens potrzebował czarnej kawy w plastikowym kubeczku, tego właśnie łaknął, prostych rzeczy, które go uspokajały. Opróżnił kubek, zamówił następny. Przecież wiedział, dlaczego miał kłopoty z policjantkami. W ogóle z kobietami. Dwadzieścia pięć lat temu. Minęło dwadzieścia pięć lat, odkąd trzymał kogoś w objęciach. Prawie nie pamiętał tego uczucia, tęsknił za nim, ale go nie pamiętał.

Jeszcze jeden kubek.

Tę ostatnią kawę pił powoli, nigdy nie więcej niż trzy, chciał smakować ją dłużej, dawała mu spokój. Przełykał dokładnie kolejny łyk, z kubkiem w jednej ręce, kiedy dotarło do niego, że w drugiej ciągle trzyma dwie fotografie.

Spojrzał na nie. Wiedział, że odniosą skutek.

Lisa Öhrström odpowiedziała po pięciu sygnałach.

– Godzina. Jest pan punktualny.

– Proszę podejść do faksu.

Grens słyszał jej kroki w korytarzu, ujrzał przed sobą oddział chorób wewnętrznych, wiedział, gdzie ona teraz stoi.

– Przyszły?

– Tak, właśnie teraz.

– I co?

– Nie wiem, czego pan ode mnie chce.

– Co pani widzi?

Westchnęła. Czekał, aż znów będzie chciała mówić.

– O co panu chodzi?

– Jest pani lekarką. Proszę spojrzeć na zdjęcia. Co pani widzi?

Milczała. Słyszał tylko jej oddech.

– Ostatni raz. Co pani widzi?

– Lewą dłoń. Trzy z palców są złamane.

– Kciuk. Prawda?

– Prawda.

– Pięć tysięcy koron.

– Nie rozumiem, do czego pan zmierza.

– Palec wskazujący. Tysiąc koron. Mały palec. Tysiąc koron.

– W dalszym ciągu nie rozumiem.

– Jochum Lang. To jego taryfa. I podpis. To są zdjęcia techników kryminalnych z umorzonego dochodzenia wstępnego. Ten chłopak z dość beznadziejną lewą ręką był winien siedem tysięcy. Jedna z ofiar Langa. Takiego zawodowca właśnie pani chroni. I dopóki pani go chroni, dopóty będzie pracował.

Ewert Grens odczekał chwilę, ale nie powiedział nic więcej, odłożył tylko słuchawkę. Będzie tam siedziała. Z trzema złamanymi palcami w czarno-białych kolorach. Będzie tak z nimi siedziała, dopóki on nie odezwie się jeszcze raz.

Trochę dalej w korytarzu otworzyły się któreś drzwi, Grens spojrzał za siebie.

Sven Sundkvist przyspieszył kroku.

– Ewert, właśnie dostałem telefon.

Grens usiadł na faksie, zabolała go noga, czasami to się zdarzało, nie słyszał, jak cienka plastikowa pokrywa zajęczała pod jego ciężarem. Sven usłyszał, ale nie miał czasu, patrzył na swojego szefa.

– Na przystani Frihamnen. Tłumacz rosyjskiego jest w drodze.

– Słucham?

– Właśnie miała wsiadać na prom na Litwę.

Ewert machnął niecierpliwie ręką.

– Przejdź do rzeczy!

– Alena Sljusariewa. Przed chwilą ją zatrzymano.

Rozmawiali o niej tyle razy.

Siedzieli z Bengtem w różnych pokojach przesłuchań albo w knajpach, albo u niego w domu, w ogrodzie i prędzej czy później dochodzili do tego tematu, do prawdy. Mówili o tym, jakie to w zasadzie cholernie proste: jest prawda i jest kłamstwo, ale prawda to jedyna rzecz, którą ostatecznie człowiek jest w stanie udźwignąć.

Wszystko inne to bullshit.

Kłamstwo rodzi nowe kłamstwo, które rodzi kolejne kłamstwo i w końcu jesteś tak cholernie uwikłany, że nie potrafisz rozpoznać prawdy, nawet jeżeli to jedyna rzecz, jaką posiadasz.

Zbudowali swoją przyjaźń na prawdzie. Obowiązywała zasada: zawsze miej odwagę powiedzieć, co myślisz, nawet jeżeli to zżera energię. Niekiedy któryś z nich czuł, że ten drugi stosuje uniki, że w dobrej wierze nabiera wody w usta, krzyczeli wtedy głośno na siebie, zamykali drzwi na korytarz i otwierali je dopiero wtedy, kiedy powiedzieli sobie wszystko, prawdę.

Ewert Grens wzdrygnął się.

Co za pieprzone kłamstwo.

Cóż takiego myślał? Że razem z Bengtem posiadali prawdę i tylko prawdę?

Siedział przy swoim biurku, krążąc myślami wokół kasety wideo, którą przez prawie dobę nosił w wewnętrznej kieszeni marynarki i którą w końcu wrzucił na dno Melaru.

Teraz kłamię.

Ze względu na Lenę.

Nasza gówno warta prawda.

Kłamię, żeby chronić twoje kłamstwo, Bengt.

Ewert Grens przysunął do siebie stojące na brzegu biurka kartonowe pudło. Pochylił się, zdjął wieko. Patrzył na rzeczy, które kilka godzin wcześniej zarekwirowano na przystani Frihamnen, gdzie dwóch policjantów zatrzymało i zrewidowało Alenę Sljusariewą.

Chwycił pudło i odwrócił do góry dnem. Jej życie na jego biurku. Nie było tego dużo, mniej więcej tyle, ile może mieć ze sobą uciekinier. Podnosił jej rzeczy, dotykał ich po kolei.

Spinacz do banknotów z kilkoma tysiącami, pieniądze za to, że rozkładała nogi dwanaście razy dziennie przez trzy lata.

Dziennik, Grens wyrwał zamek i przekartkował w roztargnieniu, cyrylica i długie słowa, których nie pojmował.

Okulary przeciwsłoneczne, tanie, z plastiku, jakie kupuje się u ulicznych sprzedawców.

Telefon komórkowy, dosyć nowy, z taką ilością funkcji, że nikt nigdy ich jeszcze wszystkich nie zgłębił.

Bilet na prom w jedną stronę, na szóstego czerwca, ze Sztokholmu do Kłajpedy. Spojrzał na zegarek. Bilet właśnie stracił ważność.

Popatrzył na jej życie jeszcze raz i włożył je z powrotem do kartonu. Przeleciał szybko wzrokiem dołączony protokół konfiskaty, podpisał go, włożył między pozostałe rzeczy.

Ewert Grens wiedział więcej, niż chciał wiedzieć.

Teraz miał ją przesłuchać.

A ona powie to, czego on nie chce usłyszeć. A więc powinien wysłuchać, zapomnieć, poprosić, żeby spakowała walizkę i pojechała do domu.

Ze względu na Lenę. Nie ze względu na ciebie.

Grens podniósł się, ruszył przez korytarz, do wind, do aresztu i dowódcy zmiany; już na niego czekał. Razem poszli do celi, w której od półtorej godziny znajdowała się Alena Sljusariewa. Funkcjonariusz jak zwykle schylił się odrobinę i zajrzał do środka przez niewielki kwadratowy otwór w drzwiach. Siedziała na wąskiej pryczy, pochylona, z głową wciśniętą w kolana, ciemne włosy wisiały nad podłogą.

Ewert wszedł do zmęczonego pomieszczenia. Kobieta podniosła wzrok; widać było, że płakała. Skinął głową w jej kierunku.

– Mówi pani po szwedzku, prawda?

– Trochę.

– To dobrze. Przesłucham panią. Będziemy siedzieli tutaj w celi, na pryczy, z magnetofonem między nami, rozumie pani?

– Dlaczego?

Alena Sljusariewa skuliła się. Tak jak kuliła się, gdy niektórzy wchodzili w nią brutalnie, gdy bolało ją podbrzusze, gdy miała nadzieję, że nikt nie widzi.

Przesłuchujący Ewert Grens (EG): Pamięta mnie pani?

Alena Sljusariewa (AS): Mieszkanie. Pan jest policjantem, który wcisnął mu pałkę w brzuch. Dimitrowi Chujowi Złamanemu. Przewrócił się.

EG: A więc widziała to pani i mimo wszystko uciekła?

AS: Zobaczyłam też Bengta Nordwalla. Spanikowałam. Chciałam tylko uciec.

Siedział na wąskim łóżku w areszcie obok młodej kobiety z kraju bałtyckiego. Plecy bolały go po paru godzinach snu na kanapie biurowej, noga bolała jak zwykle. Oddychał powoli. Był zmęczony. Nie chciał tutaj siedzieć i świnić czegoś, co jeszcze istniało, poczucia dumy i własnej tożsamości, nienawidził kłamstwa, w którym się pogrążył, ale wiedział, że dalej będzie zmuszony kłamać.

AS: Teraz już wiem. Że Lydia nie żyje.

EG: Tak, nie żyje.

AS: Teraz już wiem.

EG: Najpierw zabiła niewinnego policjanta. Później odebrała sobie życie tą samą bronią, strzałem w głowę, dziewięciomilimetrowym pistoletem Makarowa. Chciałbym się dowiedzieć, jak zdobyła tę broń.

AS: Ona nie żyje. Nie żyje! Teraz już wiem.

Miała nadzieję. Tak jak wszyscy inni. Dopóki nie wiem, dopóty nic się nie stało.

Teraz płakała.

Przeżegnała się dygoczącą ręką, płakała, tak jak płacze człowiek, do którego właśnie dotarło, że ktoś, za kim jeszcze zatęskni, już nie istnieje.

Grens czekał, niech się wypłacze, patrzył na obracającą się taśmę magnetofonu, milczał tak długo, aż kobieta uspokoiła się, a on mógł ponownie zadać pytanie.

EG: Dziewięciomilimetrowy pistolet Makarowa.

AS: (niesłyszalnie)

EG: I semteks.

AS: To ja.

EG: Co ja?

AS: Ja jej to przyniosłam.

EG: Skąd?

AS: Z tego samego miejsca.

EG: Gdzie?

AS: Volundsgatan. W piwnicy.

Grens trzasnął ręką w magnetofon, nieomal uderzając Sljusariewą. Jak to, kurwa, możliwe, żeby słaba, wystraszona i uciekająca dziewczyna przeszła zupełnie niezauważona obok strażnika stojącego przed budynkiem, dostała się do piwnicy, a później wyniosła materiał wybuchowy, którego starczyłoby na wysadzenie w powietrze znacznej części dużego szpitala?

Alena wystraszyła się, uderzył jak inni mężczyźni, skuliła się jeszcze bardziej.

Przeprosił. Obiecał, że nie będzie więcej używał pięści.

EG: Wiedziała pani, do czego to miało być użyte?

AS: Nie.

EG: Przekazała pani broń z ostrymi nabojami, nie pytając po co?

AS: O niczym nie wiedziałam. I nie pytałam.

EG: A ona nic nie powiedziała?

AS: Wiedziała, że jak powie, to ja będę się upierać, żeby tam z nią być.

Wyłączył magnetofon, wyciągnął kasetę. Kłamstwo. To przesłuchanie nigdy nie miało być spisane. On sam zatroszczy się o to, żeby gdzieś zniknęło, tak jak dzień wcześniej dopatrzył, żeby zniknęła wspólna opowieść kobiet.

Spojrzał na nią. Unikała jego wzroku, nie chciała więcej rozmawiać.

– Pojedzie pani do domu.

– Teraz?

– Teraz.

Alena Sljusariewa wstała gwałtownie, przeczesała włosy dłonią, obciągnęła parę razy bluzkę, próbując ją wygładzić, włożyła aresztanckie pantofle.

Obiecały sobie nawzajem, że pojadą do domu razem.

Teraz to było niemożliwe. Lydia nie żyła.

Alena miała pojechać sama.

Grens zamówił taksówkę. Tak było najlepiej. Im mniej w to zamieszanych, tym prościej. Towarzyszył jej do wyjścia na Bergsgatan. Starszy mężczyzna ze swoją młodszą kobietą. Starszy mężczyzna z córką. Można ich było postrzegać i tak, i tak. Niewielu zgadłoby, że chodzi o inspektora kryminalnego z wydziału zabójstw i prostytutkę w drodze do domu.

Siedziała na tylnym siedzeniu samochodu, który tłoczył się w popołudniowych korkach. Centralne Norr Malarstrand, Vasagatan, Kungsgatan i Stureplan, później wzdłuż Valhallavagen i Lidingovagen do portu. Alena już nigdy tutaj nie wróci. Już nigdy więcej nie opuści Litwy. Była pewna. Już odbyła swoją podróż.

Ewert zapłacił za taksówkę, weszli do terminalu. Następny prom odchodził za niespełna dwie godziny. Kupił bilet i wręczył jej. Trzymała go mocno, nie wypuści go, nie wcześniej niż w Kłajpedzie, mieście portowym, domu, który opuściła.

Trudno jej było sobie wyobrazić to miejsce, które porzuciła jako siedemnastolatka. Nie wahała się wtedy zbyt długo, gdy dwóch mężczyzn zaproponowało jej zatrudnienie, dobrą płacę i bilet na prom. Zostawiła kraj, w którym panowała bieda i gdzie brakowało nadziei na zmiany. Miała wyjechać tylko na parę miesięcy. Zamierzała przecież wrócić. Chyba nawet nie wyjaśniła tego Janozowi. Nie pamiętała dlaczego.

Była wtedy innym człowiekiem.

Zaledwie trzy lata temu, inne życie, inne czasy.

Teraz żyła o wiele dłużej niż jej rówieśniczki.

Szukał jej? Zastanawiał się? Widziała Janoza, nosiła w sobie jego wizerunek, nigdy nie mogli jej pozbawić tego obrazu. Wdzierali się w nią, pluli, ale nigdy nie dotarli do pokładów, których okazania odmawiała. Czy jeszcze gdzieś istniał? Żył? Jak wyglądał teraz?

Ewert Grens poprosił ją, żeby przeszła z nim do dalszej części terminalu, do kawiarni. Poczęstował ją kawą i kanapką, podziękowała, zjadła. Kupił dwie gazety, siedzieli przy stoliku, czytali każdy swoją, czekali na prom.

***

Nie minęła nawet jeszcze doba.

Lena Nordwall siedziała przy kuchennym stole i najprawdopodobniej w coś się wpatrywała. Człowiek zawsze wpatruje się w coś konkretnego.

Jak długo to potrwa? Dwa dni? Trzy? Tydzień? Dwa tygodnie? Rok? Wieczność?

Nie musiała rozumieć. Nie musiała. Przynajmniej nie teraz. Chyba tak?

Ktoś za nią siedział. Zauważyła to dopiero teraz. W przedpokoju, na schodach prowadzących na piętro. Obejrzała się i zobaczyła córkę, która przyglądała się jej w milczeniu.

– Jak długo tutaj siedzisz?

– Nie wiem.

– Dlaczego nie jesteś na dworze?

– Pada deszcz.

Ich córka miała pięć lat. Jej córka miała pięć lat. Teraz tak musi nauczyć się myśleć: jej córka. Wystarczyło się rozejrzeć, w tym domu nie było więcej dorosłych. Była sama. Z odpowiedzialnością. Z planami na przyszłość.

– Mamusiu, jak długo?

– Co jak długo?

– Jak długo tatuś nie będzie żył?

Jej córka nosiła imię Elin. Miała na sobie gumowce. Mokre, zabłocone. Lena tego nie widziała. Elin przeszła od schodów w przedpokoju do stołu w kuchni, ślady mokrej ziemi na podłodze, Lena ich nie widziała.

– Kiedy wróci do domu?

Elin usiadła na krześle obok. Lena zanotowała to, ale nic więcej, nie słyszała masy nieustannie zadawanych pytań.

– Nie wróci do domu?

Córka wyciągnęła rączkę w kierunku jej policzka, ledwie sięgała, pogłaskała go.

– Gdzie on jest?

– Tatuś śpi.

– Kiedy się obudzi?

– Nie obudzi się.

– Dlaczego?

Elin siedziała obok i rzucała w nią kolejnymi pytaniami, uderzały o jej ciało; teraz czuła wyraźnie, jak atakowały, przeciągały po skórze, nim wdarły się do środka. Podniosła się z krzesła. Nie chciała więcej słownych ciosów. Zaczęła krzyczeć na dziewczynkę, która próbowała zrozumieć.

– Przestań! Przestań mnie w końcu pytać!

– Dlaczego umarł?

– Nie mam siły tego słuchać! Nie rozumiesz? Nie mam więcej siły!

Właśnie była na najlepszej drodze, żeby uderzyć własne dziecko. Poczuła ten nagły impuls; podniesiona ręka, pytania bijące po głowie. Podniosła rękę, ale nie uderzyła, nigdy wcześniej nie uderzyła. Teraz płakała, trzymając w objęciach swoją córkę, swoją córkę.

***

Sven Sundkvist śmiał się w głos, gdy opuściwszy nieszczególną restaurację, wracał do Kronobergu. Nie z jedzenia, choć tłuste strzępki mięsa pływające w cienkim sosie z proszku zasługiwały na śmiech. Śmiał się z Ewerta. Stanął mu przed oczami, jak obchodził stolik, kopiąc w każdą nogę, jak wstał i przeklinał Langa, aż podeszła do nich kelnerka i poprosiła o spokój, w przeciwnym razie miała zadzwonić na policję.

Śmiał się, nie zwracając uwagi na otoczenie, dwie mijające go na chodniku damy spojrzały na niego ze smutkiem i troską, mówiąc coś niewyraźnie o zgubnym wpływie alkoholu. Sven wziął głęboki oddech, próbował się uspokoić. Grens miał wiele właściwości. Ale w każdym razie nigdy nie był nudny.

Ewert udał się na przesłuchanie z Aleną Sljusariewą. Sven był przekonany, że ta kobieta posiada informacje, które pomogą im w lepszym zrozumieniu wydarzeń. Dlatego też wydłużył krok, wrócił pospiesznie do swojego pokoju, z myślą, by odłożyć Langa na bok i przez chwilę jeszcze raz spróbować znaleźć odpowiedź na pytania dotyczące szczegółów uwięzienia zakładników. Prosektorium wzbudzało w nim bardzo nieprzyjemne uczucia i nie chodziło wyłącznie o śmierć.

Dręczyło go też coś innego, czego jeszcze nie potrafił zrozumieć.

Osobliwa wytrwałość i brutalność Lydii Grajauskas: lekarze trzymani jako zakładnicy pod lufą pistoletu, wysadzone w powietrze zwłoki, Bengt Nordwall w zamian za innych, zabójstwo i samobójstwo. To wszystko bez wytłumaczenia, o co jej tak naprawdę chodziło.

Przestudiował bieg wypadków jeszcze raz.

Rozłożył środę piątego czerwca na minuty, każde nowe wydarzenie zostało opatrzone dokładnym punktem czasowym. Od godziny dwunastej piętnaście w środku dnia, kiedy Lydia Grajauskas siedziała na sofie oddziału chirurgicznego i oglądała południowe wiadomości, do szesnastej dziesięć, kiedy kilka osób ze słuchawkami na uszach zgodnie opisało odgłos dwóch strzałów, a po nich jeszcze jednego i w końcu potworny huk, gdy oddział specjalny staranował drzwi do prosektorium.

Sundkvist przeczytał zapis przesłuchania z zakładnikami, starszym lekarzem Ejderem i czterema studentami medycyny, którzy w zasadzie przedstawili ten sam obraz Grajauskas: była spokojna i cały czas panowała nad sytuacją, nikogo też nie zraniła, z wyjątkiem Larsena, gdy ten próbował ją obezwładnić.

Ich spostrzeżenia składały się na solidny obraz, w którym jednak brakowało tego, czego potrzebował najbardziej. Dlaczego zrobiła to, co zrobiła?

Na samym końcu skontrolował protokół konfiskaty, podsumowanie techników dotyczące prosektorium szpitala Södersjukhuset mniej więcej po szesnastej zero siedem. Potwierdziły się jego obawy, że to da równie niewiele. Nic nieoczekiwanego. Nic, czego nie potrafił przewidzieć.

Oprócz tego.

Czytał te dwie linijki raz po raz.

W jej plastikowej torbie znajdowała się kaseta wideo. Bez pudełka. Ale z zapisaną cyrylicą i przylepioną do grzbietu naklejką.

***

Wymienili się gazetami, przyniósł więcej kawy i kupił dwa kawałki tarty jabłkowej z sosem waniliowym. Zjadła ciasto z równie wielkim apetytem, co przed chwilą kanapkę.

Ewert Grens studiował siedzącą przed nim kobietę.

Była piękna. To nie miało teraz znaczenia, ale była piękna.

Powinna zostać w domu. Co za cholerne marnotrawstwo. Taka młoda, tyle przed nią życia, a później to: codzienne rozchylanie nóg dla napalonych dziwkarzy z domków szeregowych, dla facetów, którzy mieli dość strzyżenia trawników, wymagających bachorów i starzejącej się żony.

Grens pokręcił głową. Co za cholerne, kurwa, marnotrawstwo!

Poczekał, aż dziewczyna przełknie ostatni kęs, odłoży łyżeczkę na talerzyk.

Przechowywał go w teczce. Teraz go wyjął, położył na stoliku.

– Poznaje pani?

Popatrzyła na niebieski notes. Wzruszyła ramionami.

– Nie.

Grens otworzył go na pierwszej stronie, przesunął po blacie w jej stronę.

– Rozumie to pani?

Alena Sljusariewa przebiegła oczami zapiski. Przeczytała kilka linijek, spojrzała mu w oczy.

– Skąd pan go ma?

– Leżał przy jej szpitalnym łóżku. Jedyna znaleziona tam rzecz i jedyna należąca do niej, bo to przecież jej notes, prawda?

– To pismo Lydii.

Wytłumaczył jej, że polecił przetłumaczenie tego tekstu jeszcze wtedy, gdy Lydia trzymała zakładników w prosektorium, kiedy jeszcze żyła, ale nie zdążył znaleźć tłumacza litewskiego.

Kiedy Bengt jeszcze żył, pomyślał. Kiedy jego kłamstwo, które w sobie nosił, jeszcze nie istniało.

Alena Sljusariewa przerzucała powoli kartki notesu, czytając to, co Lydia zapisała na pięciu stronach. Potem przetłumaczyła.

Wszystko.

Wszystko, co wydarzyło się zaledwie dobę wcześniej.

W szczegółach.

Grajauskas zaplanowała i zapisała każdy detal, który później wprowadziła w życie. Dostawę broni, semteksu, sznurka i kasety wideo do kosza na śmieci w toalecie dla niespełnosprawnych. Cios w głowę strażnika, przejście do prosektorium, wzięcie zakładników, detonowanie zwłok, żądanie przybycia tłumacza, który nazywa się Bengt Nordwall.

Ewert Grens słuchał. Słuchał, przełykając ślinę. Wszystko było tam zapisane. Wszystko. Gdybym wiedział wcześniej. Gdyby wtedy ktoś ten szajs przetłumaczył. Nigdy bym go tam nie posłał. Wtedy by żył.

Wtedy byś żył!

Gdybyś tam nie poszedł, teraz byś żył.

Przecież musiałeś o tym wiedzieć!

Dlaczego nic nie powiedziałeś?

Mnie. Jej.

Gdybyś przynajmniej przyznał się, że ją rozpoznałeś. Gdybyś dał jej przynajmniej to.

Wtedy byś żył.

Ona nie chciała strzelać.

Chciała tylko zapewnienia, że to nie była jej wina, że to nie był jej wybór, że nie z własnej woli siedziała w mieszkaniu, żeby rozbierać się dla obcych mężczyzn.

Zapytała, czy może go sobie wziąć. Grens pokręcił głową, wyciągnął rękę po niebieskie okładki, włożył notes do swojej teczki. Czekał, aż do odjazdu zostanie tylko dwadzieścia minut. Poprosił ją wtedy, żeby wstała i poszli razem do wyjścia. Alena Sljusariewa trzymała bilet w ręce, okazała go siedzącej za szybą kobiecie w mundurze przedsiębiorstwa żeglugowego.

Odwróciła się, podziękowała, Grens życzył jej przyjemnej podróży.

Zostawił ją tam w kolejce do odprawy i ruszył w głąb terminalu. Zatrzymał się w miejscu, gdzie mógł ogarnąć wzrokiem zarówno pasażerów opuszczających prom, jak i tych, którzy czekali na pozwolenie, żeby nań wejść. Oparł się o kolumnę, próbował myśleć o drugim dochodzeniu, o Langu siedzącym w areszcie i o Lisie Öhrström, która przed chwilą dostała od niego faks i która wkrótce miała dostać jeszcze więcej zdjęć, ale obydwoje zaraz gdzieś odpłynęli; chwilowo miał dość kobiet z Kłajpedy, przyglądał się bezmyślnie przybyłym właśnie pasażerom, schodzącym na ląd, ale ciągle jeszcze z morzem w środku. Lubił to przecież: stać w bezpiecznej odległości i obserwować ludzi. Tutaj wszyscy byli w drodze dokądś: ci o zaczerwienionych policzkach, z ogromnymi torbami wypełnionymi tanim bezcłowym alkoholem; ci, którzy upijali się, tańczyli i flirtowali, dopóki w końcu nie zasnęli samotnie w kabinie na najniższym pokładzie; ci inni, elegancko ubrani, którzy oszczędzali latami na tygodniowy urlop w Szwecji, po drugiej stronie Bałtyku; ten i ów wymięty, bez bagażu, który opuścił coś w pośpiechu, byle tylko dalej. Grens studiował ich wszystkich, zapomniał o minutach oczekiwania, jedyne, co teraz był w stanie robić; już za chwilę ona odjedzie.

Właśnie miał się odwrócić, gdy zobaczył być może ostatnią już grupę opuszczających prom.

Rozpoznał go natychmiast.

Zaledwie ponad dobę temu widział go na Arlandzie, jak stał między dwoma rosłymi funkcjonariuszami i dostawał reprymendę od niskiego korpulentnego ambasadora Litwy, który na koniec pchnął go mocno w kierunku wyjścia do samolotu oddalonego godzinę od Wilna.

Dimitr Chuj Złamany.

Ten sam garnitur, w którym eskortowano go do schodów pasażerskich samolotu, ten sam garnitur, w którym trzy dni wcześniej wychłostał Grajauskas do nieprzytomności, a później stał na przeszkodzie w wybitych drzwiach na szóstym piętrze.

Dimitr Chuj Złamany nie był sam. Przekroczywszy kontrolę paszportową, natychmiast zatrzymał się i poczekał, aż podejdą do niego dwie młode kobiety, czy raczej szesnasto-, siedemnastoletnie dziewczyny. Wyciągnął rękę, a one mu coś wręczyły, Ewert Grens nie widział dokładnie, ale wiedział, co mu oddały.

Swoje paszporty.

Swój dług.

Jakaś kobieta w dresie podeszła do nich w pośpiechu, z kapturem naciągniętym na głowę, odwrócona plecami do Grensa. Ze swojego miejsca nie dostrzegł więcej szczegółów, ale zwrócił uwagę, że przywitała się z każdym z osobna – tak jak czynią to mieszkańcy krajów nadbałtyckich – całując lekko w policzki.

Wskazała na najbliższe wyjście, podążyli za nią, wszyscy bez bagażu.

Ewertowi zrobiło się niedobrze.

Lydia Grajauskas właśnie strzeliła sobie w skroń. Alena Sljusariewa uciekła i znajdowała się o podróż promem od domu. Przez trzy lata obcy mężczyźni wykorzystywali je w mieszkaniu z elektronicznymi zamkami. Grozili, bili, a one udawały namiętne i napalone, podczas gdy tak naprawdę rozsypywały się w środku. Minęła doba, zaledwie doba i zastąpiono je innymi! Dwoma młodymi kobietami, które nie miały pojęcia, co je czeka i które wkrótce miały zostać wytresowane tak, żeby na plucie reagować uśmiechem. Żeby handlarze ludźmi mogli dalej czerpać zyski: co miesiąc sto pięćdziesiąt tysięcy koron za łono.

Grens stał ciągle w tym samym miejscu, jeszcze tylko kilka minut, za chwię prom miał opuścić nabrzeże. Odprowadził ich wzrokiem: kobietę z kapturem na głowie, Dimitra Chuja Złamanego u jej boku, a na końcu dwie dziewczyny, które właśnie oddały swoje paszporty, niewiele starsze niż dziewczynki, którym dopiero co urosły piersi.

Nie mógł nic zrobić. Jeszcze nie teraz. Grajauskas i Sljusariewa odważyły się zaprotestować, wziąć odwet, to rzadkość, a może raczej: nigdy o czymś takim nie słyszał. Te dwie młodziutkie nie odważyłyby się wystąpić w roli świadków, zastraszone zaprzeczyłyby wszystkiemu, podobnie jak zaprzeczyłby Chuj Złamany.

Po prostu na razie nie popełniono żadnego przestępstwa.

Ale Grens wiedział, że albo on sam, albo któryś z jego kolegów wkrótce zetkną się z nimi, nie wiedział gdzie i kiedy, ale był przekonany, że prędzej czy później wszystko trafi szlag.

***

Zobaczywszy notatkę w protokole konfiskaty, Sven Sundkvist odsunął wszystkie inne papiery na bok i zaczął szukać wspomnianej kasety wideo, która miała leżeć w reklamówce z logo ICA i która nosiła odciski palców zarówno Grajauskas, jak i Sljusariewej.

Najpierw szukał tam, gdzie kaseta powinna się znajdować, czyli w dziale technicznym kryminalnej.

Ale tam jej nie było.

Skontaktował się z nocną dyżurką kryminalną, później z lingwistami, którzy na zdrowy rozum powinni byli zbadać cyrylicę na etykiecie kasety.

Ale tam jej nie było.

Nawet ostatnia możliwość, że z jakiegoś powodu kaseta została przekazana do magazynu, okazała się pudłem.

Znów zabolał go brzuch.

Nieprzyjemne uczucie narastało i przybierało na sile, przechodziło w irytację, a później złość, to uczucie było mu obce, nie cierpiał go.

Odszukał technika, o którym wiedział, że przybył do prosektorium jako pierwszy. Nils Krantz, starszy mężczyzna, który pojawiał się na każdym miejscu przestępstwa, zanim jeszcze Sven zaczął jako dochodzeniowiec. Odnalazł go w mieszkaniu na Regeringsgatan, jakieś pobicie, spieszyło mu się, ale poświęcił Svenowi tyle czasu, ile ten potrzebował. Opisał zwięźle, gdzie kaseta leżała, co na niej znaleźli, w zasadzie potwierdził tylko to, co Sven przeczytał w protokole.

– No dobrze. A zawartość?

– Co masz na myśli?

– Chodzi mi o to, co było na kasecie.

– Nie wiem.

– Nie wiesz?

– To przecież wasza działka.

– I dlatego usiłuję to zbadać.

Słyszał, jak Krantz odwrócił się od słuchawki i rozmawiał z kimś, nie zdołał zrozumieć o czym. Wrócił po jakichś trzydziestu sekundach.

– Jeszcze coś?

– Tak. Czy wiesz, gdzie ona teraz jest? Ta kaseta?

Krantz roześmiał się zrezygnowany.

– Czy wy już w ogóle się ze sobą nie porozumiewacie?

– A co?

– Porozmawiaj z Grensem.

– Z Ewertem?

– Chciał zobaczyć tę kasetę. Dałem mu ją od razu, jak tylko zebraliśmy z niej odciski, jeszcze w prosektorium.

Sven Sundkvist oddychał ciężko. Ból brzucha, irytacja, wściekłość.

Wstał od swojego stołu, przeszedł przez czworo drzwi, zapukał do tych odgradzających go od gabinetu Grensa.

Wiedział, że Ewert przesłuchuje Alenę Sljusariewą. Nacisnął klamkę. Pokój nie był zamknięty na klucz.

Sundkvist wszedł do środka, rozejrzał się pospiesznie dookoła. Ogarnęło go osobliwe uczucie, przyszedł po zarekwirowany przedmiot, ale przez moment był tylko intruzem, nieproszonym i niemającym tu nic do roboty; chyba nigdy nie stał sam w pokoju Ewerta, jeżeli w ogóle ktoś tu stał sam. Zobaczył ją po kilku sekundach. Na półce za krzesłem, obok starego magnetofonu, który pozwalał Siw Malmkvist śpiewać do woli. Naklejka na grzbiecie, cyrylica, której nie potrafił rozszyfrować.

Założył plastikowe rękawiczki, podniósł kasetę wideo, zważył ją w ręce, wodził po niej chaotycznie palcami. Grajauskas zaplanowała swoje powstanie skrupulatnie. Nigdy się nie zawahała, każdy krok podjęty ku własnej śmierci był przemyślany. Sven odwrócił kasetę, dotknął jej gładkiej powierzchni. To nie był przypadek. Ta kaseta też miała czemuś służyć, coś im pokazać.

Dokładnie zamknął za sobą drzwi i przeszedł korytarzem do sali konferencyjnej. Przy samym końcu stołu znajdował się odtwarzacz wideo.

Włożył kasetę do środka.

Siedział na tym samym krześle, na którym dzień wcześniej, późnym wieczorem, siedział Ewert Grens.

Ale zobaczył coś innego.

Jonas, jego syn, nazywał taki widok wojną mrówek. Głośny szum taśmy i żadnego obrazu, oprócz szarego migotania.

Kaseta wideo, która miała nie istnieć, która nie widniała w żadnym protokole konfiskaty, której nigdzie nie zarejestrowano. Taśma bez obrazu. To uczucie w środku, to co na początku było tylko czymś nieprzyjemnym, zamieniło się teraz we wściekłość, nagłą furię, która przyprawiała go o mdłości.

Ewert, co ty, kurwa, wyprawiasz?

***

Alena Sljusariewa weszła na pokład, prom wypłynął z portu Frihamnen i mijając Archipelag Sztokholmski, był teraz w drodze ku otwartemu morzu. Zaczęła się jej podróż przez Bałtyk, na Litwę, do Kłajpedy, kilkanaście godzin później miała zejść na ląd i już nigdy się nie obejrzeć.

Ewert Grens czekał na taksówkę, która nigdy się nie pojawiła. Przeklinając, zadzwonił jeszcze raz i zażądał wyjaśnień od telefonistki w centrali. Kobieta wyraziła ubolewanie i powiedziała, że nie ma takiego zamówienia, że żaden Grens nie zamawiał taksówki do komendy policji na Bergsgatan, ale że ona chętnie takie zamówienie teraz zanotuje, jeżeli pan Grens tego sobie życzy. Ewert zaklął jeszcze raz i krzycząc coś o organizacji i klaunach, rozjuszył się bardziej, niż sprawa była tego warta, przynajmniej tak o wiele później pomyślał, ale wcześniej poprosił telefonistkę o nazwisko i awanturował się, dopóki w końcu nie przyjechał samochód i Grens nie usadowił się na jego tylnym siedzeniu.

Spoglądał na wodę, na domy majaczące po drugiej stronie zatoki.

Lało się z jej głowy.

Oparłem się o busa i trzymałem ją w objęciach, i nigdy nie przestało się lać z jej uszu, nosa, ust.

Brakowało mu jej.

Zatęsknił za nią, mocniej niż kiedykolwiek w ciągu ostatnich lat. Nie miał siły czekać do następnego poniedziałku. Chciał pojechać teraz przez most Lidingobron, minąć Millesgarden, zatrzymać się na pustym parkingu, wbiec do domu opieki i mieć ją przy sobie, być z nią, razem.

Ale ona nie istniała.

Kobieta, której mu brakowało i za którą tęsknił, nie istniała od dwudziestu pięciu lat.

Zabrałeś mi ją, Lang.

Taksówka utknęła kilka razy w popołudniowych korkach, podróż do Kronobergu zajęła pół godziny, Grens miał wystarczająco dużo czasu, by ochłonąć, zanim zapłacił i wysiadł z samochodu. Zrobiło się cieplej, wczorajszy deszcz od świtu do późnego wieczora oziębił szansę na lato, ale lato ponawiało teraz próbę, Grens poczuł słońce i brak wiatru, nie pojmował tej pogody.

Wszedł do budynku, do swojego gabinetu. Włączył maszynę grającą, Siw Malmkvist w niepozornym głośniku mono, śpiewali razem, Lyckans ost z 1968 roku, w oryginale Hello Mary Lou. Otworzył leżącą na biurku teczkę, dochodzenie w sprawie Jochuma Langa.

Wiedział, że leżą tam zdjęcia.

Studiował je, jedno po drugim: martwy człowiek na podłodze. Zrobione nieporadnie, ziarniste, niedoświetlone, prawie nieostre. Krantz i jego technicy kryminalni byli zdolni, niewątpliwie, ale nie potrafili fotografować. Westchnął, wybrał trzy zdjęcia o akceptowalnej jakości, włożył je do koperty.

Jeszcze tylko dwie rozmowy telefoniczne.

Najpierw zadzwonił do Lisy Öhrström, odpowiedziała zestresowana w którymś ze szpitalnych korytarzy. Zameldował zwięźle, że przyjdzie do niej wkrótce na oddział, razem ze Svenem Sundkvistem, żeby pokazać jeszcze parę zdjęć. Zaprotestowała, podkreślając, że ma wystarczająco dużo pracy i że nie jest zainteresowana oglądaniem kolejnych pokaleczonych ludzi w biało-czarnych kolorach. Ewert Grens dodał, że miło się będzie znów spotkać i odłożył słuchawkę.

Drugi telefon: do prokuratury i Ågestama. Grens wyjaśnił w skrócie, że lekarka, Lisa Öhrström, zdecydowała się wystąpić w roli świadka przeciw Jochumowi Langowi i że definitywnie wskazała go, jako winnego zamordowania jednego z pacjentów na oddziale chorób wewnętrznych.

Ågestam nie był przygotowany i chciał więcej informacji, ale Grens zaraz mu przerwał, zapewniając, że wkrótce dowie się więcej, zarówno jeżeli chodzi o dochodzenie w sprawie Grajauskas i jej zakładników, jak i w sprawie Langa i jego morderstwa na schodach tego samego szpitala, jak tylko się zobaczą, jutro.

Siw ciągle śpiewała. Grens znów jej pomagał, poruszając się lekko po pokoju, Mamma ar lik sin mamma, z 1968 roku, w oryginale Sadie the cleaning lady.

***

Niewielu zauważyło samochód, który zatrzymał się przed bramą przy Volundsgatan 3. Nie był ani szczególnie duży, ani szczególnie nowy, nie jechał szczególnie szybko. Mężczyzna zza kierownicy otworzył przednie drzwi, za nim siedziały dwie dziewczynki, szesnaście może siedemnaście lat. Były słodkie, rozglądały się ciekawie.

Może ojciec ze swoimi córkami.

Otworzył tylne drzwi, dziewczynki wysiadły, spojrzały na rzędy podobnych okien. Najwyraźniej tutaj nie mieszkały, patrzyły na dom, jakby to było pierwszy raz.

Może szukały znajomej osoby, do której przyjechały z wizytą.

Kierowca zamknął samochód i w trójkę ruszyli w stronę klatki schodowej. Właśnie kiedy chwycił za klamkę i otworzył drzwi wejściowe, odwrócił się i powiedział coś, co sprawiło, że jedna z dziewcząt krzyknęła i zaczęła płakać. Ta druga objęła ją, wyglądała na silniejszą, głaskała ją po policzku i próbowała namówić do dalszej drogi.

Gdy wchodzili do środka, mężczyzna ciągle mówił, a dziewczyna ciągle płakała, i jeżeli ktoś mimo wszystko zwrócił uwagę na tę niewielką grupkę, to i tak nie potrafił zrozumieć obcych słów wypowiadanych w obcym języku, więc jeżeli mężczyzna właśnie powiedział, że od tej chwili dziewczyny mają dług do spłacenia, i że dlatego za chwilę otworzy kuciapę jednej z nich i zainauguruje ją, aż zacznie krwawić, to i tak nikt tego nie zrozumiał.

***

Sven Sundkvist opuścił salę konferencyjną z pustą kasetą wideo w ręku. Zatrzymał się przy automacie z kawą: kawa z dużą ilością mleka, potrzebował energii, ale był ostrożny, żołądkiem targała wściekłość.

Na taśmie brakowało wizji i fonii. Sundkvist był przekonany, że Grajauskas miała inny zamiar. Wszystko dokładnie zaplanowała, to przecież ona sama kierowała swoimi ostatnimi godzinami. Wiedział, że kaseta miała czemuś służyć.

Wrócił do swojego pokoju. Zadzwonił do Nilsa Krantza drugi raz. Krantz odpowiedział błyskawicznie, zajęty i poirytowany, w dalszym ciągu w mieszkaniu na Regeringsgatan.

– Znów ta cholerna kaseta?

– Chcę wiedzieć, czy była nowa.

– Nowa?

– Czy była używana.

– Była.

– Skąd ta pewność?

– Ponieważ była zakurzona, gdy ją otworzyłem, a wypustka zabezpieczająca na grzbiecie była wyłamana. Tak się robi, żeby nie ryzykować, że nagranie przypadkowo zostanie wykasowane.

Sundkvist trzymał taśmę w ręce. Przesunął lampkę przy biurku tak, żeby światło padało na kasetę. Błyszczała nowością. Ani pyłku. Wypustka zabezpieczająca na miejscu, niewyłamana. Znów podniósł słuchawkę.

– Przyjdę do ciebie.

– Później. Teraz nie mam czasu.

– Chcę, żebyś popatrzył na tę kasetę jeszcze raz. To ważne. Coś się tutaj nie zgadza.

***

Lars Ågestam nie wiedział, czy ma się śmiać, czy płakać. Właśnie skończył rozmowę telefoniczną z Ewertem Grensem, który zapowiedział, że wkrótce przekaże mu informacje o śmierci zarówno Lydii Grajauskas i Bengta Nordwalla, jak i Hildinga Oldéusa, a także o Alenie Sljusariewej i Jochumie Langu, o dwóch katastrofach, które łączyło tylko to, że wydarzyły się jednocześnie w tym samym miejscu. Minął prawie rok, odkąd ostatnio współpracował z Grensem, podczas tego osobliwego procesu przeciwko ojcu, który zastrzelił mordercę córki. Był wtedy najmłodszym prokuratorem w urzędzie, wołał o coś wielkiego i coś takiego spadło mu z nieba prosto w ręce. Powierzono mu funkcję prowadzącego postępowanie przygotowawcze i formalnie był zwierzchnikiem inspektora kryminalnego Grensa, którego znał tylko ze słyszenia i podziwiał na odległość, a z którym teraz nagle miał i współpracować, i walczyć.

Ich współpraca: szlag trafił ją na tyle, na ile szlag jest w stanie trafić wspólnie wykonywaną pracę.

Jak gdyby Grens zdecydował się już od samego początku; nie chciał wymiany myśli, nawet nie wysilał się, żeby dla dobra dochodzenia udawać przyjemnego człowieka.

Więc teraz Lars Ågestam wybrał śmiech, tak było prościej, los znów chciał, żeby rok później współpracował z Grensem, w obydwu śledztwach, w które ten się zaangażował i które dotyczyły kilku godzin w szpitalu Södersjukhuset. I argumentem, tutaj znów zaśmiał się, zamiast zapłakać, głównym argumentem była ich poprzednia współpraca podczas dużego dochodzenia; liczył się rezultat, wzięto więc pod uwagę ich współpracę jako podstawę do kolejnej wspólnej działalności.

Współpracę, my ass!

Jego szczupłe ciało trzęsło się ze śmiechu, Ågestam ściągnął marynarkę, położył nogi w czarnych błyszczących butach na biurku, zmierzwił krótko przystrzyżone włosy, śmiał się tak długo, aż zaczęły mu płynąć łzy, współpraca, my ass!

***

Sven Sundkvist stał na Regeringsgatan i wpatrywał się w niebo, które powinno być wakacyjnie niebieskie, ale które spoglądało na niego szare, brzydkie i zmęczone, za chwilę znów miał spaść deszcz. Stał tak dobrą chwilę. Powinien wrócić do komendy, ale nie był pewien, czy podoła; jeżeli tam pójdzie, będzie musiał dokończyć to, co właśnie zaczął i co sprawiało, że czuł w środku wściekłość i rozpad. Nils Krantz, ciągle w trakcie oględzin miejsca przestępstwa w ekskluzywnym mieszkaniu, popatrzył na kasetę zestresowany i z irytacją. Po kilku sekundach, nie więcej, oddał ją Svenowi i stwierdził, że to nie ta sama kaseta, którą wcześniej analizował. Sven już to wiedział, ale mimo wszystko łudził się, że może nie ma racji, tak jak człowiek żyjący nadzieją, gdy coś, co nie powinno istnieć, istnieje.

Teraz wiedział. Albo raczej: nic nie wiedział.

Ten Ewert Grens, którego znał i podziwiał, nie podmieniał kaset w dochodzeniu.

Ten Ewert Grens, którego znał, był skurwielem, ale skurwielem prawym i uczciwym.

To było coś nowego.

Niebo wpatrywało się w Sundkvista uparcie, gdy zadzwonił telefon. Ewert. Sven wziął głęboki wdech. Nie był pewien, czy jest gotów. Nie dojrzał. Jeszcze nie. Więc tylko słuchał. Znów mieli pojechać do Södersjukhuset i spotkać się z Lisą Öhrström, Ewert chciał jej pokazać parę dodatkowych zdjęć. Jeszcze tylko kilka minut, Ewert nakazał mu stać w miejscu, był w drodze, zaraz go zabierze.

***

Trudno mu było patrzeć na Ewerta. Sven Sundkvist unikał wzroku swojego szefa; później, wiedział, że zrobi to później, kiedy nadejdzie pora, ale nie teraz. Teraz siedział obok niego w samochodzie, wdzięczny, że może spoglądać przez szybę na inny anonimowy samochód sunący wolno kilka metrów przed nimi w gwarnych godzinach szczytu przez most Skepps-bronpod górę w kierunku Slussen i Sodermalmu. Sven myślał o kobiecie, którą wkrótce mieli spotkać. Ciągle jeszcze czuł złość z powodu okazania podejrzanego zakończonego fiaskiem, z powodu sposobu, w jaki Lisa Öhrström zaprzeczała swoim wcześniejszym zeznaniom. Grożono jej, to nie ulega wątpliwości, Sundkvist potrafił zrozumieć jej strach. Ale chodziło też o coś więcej. Ona się nie tylko bała. Ona nosiła w sobie wstyd, ten wstyd, który Sven próbował opisać Ewertowi. To było oczywiste, gdy ją przesłuchiwał, że opłakiwała Hildinga Oldéusa, ale jednocześnie pałała gniewem i nienawiścią do młodszego brata, który przynajmniej pośrednio zaćpał się na śmierć.

Nie umiała temu zapobiec. I to było jej wstydem i to również sprawiło, że poza pogróżkami miała jeszcze jeden powód, żeby w trakcie okazania nie rozpoznać Langa za szybą.

Zdaniem Svena Lisa Öhrström należała do tych osób, które przychodząc z pomocą, czują, że nie zrobiły dostatecznie dużo. A Hilding był najprawdopodobniej przyczyną, dla której w ogóle wykształciła się na lekarza, jako siostra sądziła bowiem, że musi ratować, pomagać, ratować, pomagać.

Teraz nie żył, mimo jej pomocy.

Teraz jej wstyd stał się jakby wieczny.

Teraz już nigdy się od niego nie uwolni.

Siedziała w przeszklonej dyżurce pielęgniarek, gdy wkroczyli na oddział. Miała bladą twarz i zmęczone oczy. Smutek, strach i nienawiść zżerały energię, każde oddzielnie, a wszystkie razem ujmowały jej życia. Nawet nie przywitała się z policjantami, gdy otworzyli drzwi i weszli do środka, patrzyła tylko z obrzydzeniem; przynajmniej takie sprawiała wrażenie.

Ewert udawał, że nie widzi jej nastawienia, a może po prostu go nie zauważył, przypomniał tylko w skrócie ich poprzednią rozmowę o zdjęciach trzech złamanych palców, które łącznie kosztowały siedem tysięcy koron. Uciekła wzrokiem, czy to demonstracyjnie, czy dlatego, że nie miała więcej siły. Ewert poprosił ją ostrym tonem, żeby odwróciła się i przyjrzała kilku innym zdjęciom.

Minęło trochę czasu, zanim oderwała oczy od ściany, zanim spojrzała na czarno-białą fotografię leżącą przed nią na okrągłym stole.

– Co pani widzi?

– W dalszym ciągu nie wiem, czemu ta zabawa ma służyć.

– Jestem tylko ciekawy. Co pani widzi?

Lisa Öhrström popatrzyła przez chwilę na Grensa, pokręciła lekko głową. Wzięła zdjęcie do ręki, dotknęła powierzchni, wywołano je na jakimś szorstkim dziwnym papierze.

– Złamanie. Lewego ramienia.

– Trzydzieści tysięcy koron.

– Słucham?

– Zdjęcia, które przesłałem faksem. Pamięta je pani? Trzy złamane palce. Kciuk za pięć tysięcy i te dwa pozostałe, tysiąc za sztukę. Powiedziałem wtedy, że to robota Langa. Że to jego taryfa i podpis. Że biedaczysko ze złamanymi palcami był winien siedem tysięcy koron. Kłamałem. Chodziło o trzydzieści siedem tysięcy. Ramię jest warte trzydzieści.

Sven Sundkvist siedział trochę z boku za Grensem. Wstydził się. Depczesz ją, Ewert, myślał. Wiem, czego chcesz, i wiem, że potrzebujemy jej jako świadka, ale teraz, teraz posuwasz się za daleko.

– Mam jeszcze jedno. Co pani powie o tym?

Kolejna czarno-biała fotografia. Naga postać na łóżku do transportu pacjentów. Całe ciało ujęte z boku, trochę skośnie z góry, w kiepskim oświetleniu, ale wystarczająco wyraźne.

– Nic pani nie mówi. No to pani pomogę. To są zwłoki. Ramię, które pani przed chwilą widziała, należy do tych zwłok. O, tutaj. A tam dalej są palce, na samym końcu ramienia. Widzi pani, znów kłamałem. Ten, co tutaj leży, wcale nie był winien trzydzieści siedem tysięcy. Jego dług wynosił sto trzydzieści siedem tysięcy. Cena za morderstwo u Langa opiewa właśnie na sto tysięcy. Tak więc ten mężczyzna nie jest już nic winien. Spłacił swój dług. Sto trzydzieści siedem tysięcy koron.

Lisa Öhrström zacisnęła szczęki. Milczała, zastygła w bezruchu, zacisnęła usta, żeby nie zacząć krzyczeć. Sven popatrzył na nią, popatrzył na Ewerta. Uda ci się. Jesteś już blisko. Ale posunąłeś się za daleko. Ranisz ją, Ewert, za chwilę zranisz ją jeszcze bardziej. Ale ja to przyjmuję z dobrodziejstwem inwentarza. Mogę się wstydzić za to, za ciebie, zamiast ciebie, bo widzę przed sobą najzdolniejszego policjanta, jakiego kiedykolwiek spotkałem. Potrzebujesz jej zeznań i je dostaniesz. Ale to drugie! To drugie dochodzenie! Powinienem brać udział w tym szantażowaniu, powinienem cieszyć się, że lada moment osiągniesz swój cel, ale Ewert, Ewert! Co ty wyprawiasz w dochodzeniu przeciwko Grajauskas? Byłem przed chwilą u Krantza. To dlatego nie mogę się skupić na tej rozmowie. To dlatego nawet nie mam ochoty spojrzeć ci w oczy. To dlatego chciałbym położyć się na stole i zacząć krzyczeć, aż w końcu mnie wysłuchasz. Krantz potwierdził tylko to, co już wiedziałem. Że to jest inna kaseta. Inna kaseta, Ewert!

Ewert Grens wyprostował się. Czekał, aż Öhrström się złamie. Miał czas.

– A, właśnie! Mam jeszcze jeden zestaw zdjęć.

Lisa Öhrström szeptała, głośniej nie zdołała.

– Teraz rozumiem puentę.

– Świetnie! Świetnie! Bo te nowe zdjęcia będą dla pani jeszcze bardziej interesujące.

– Nie chcę ich oglądać. I tak naprawdę nie pojmuję. Jeżeli to faktycznie, jak pan twierdzi, dzieło Langa, jeżeli to naprawdę jego, jak to pan nazywa, „taryfa”, to dlaczego on nie siedzi w więzieniu?

– Dlaczego? Akurat pani powinna to wiedzieć. To pani grożono, prawda? W takim razie wie pani, jakie on stosuje metody.

Stał w kuchni. Trzymał w ręku fotografie Sanny i Jonathana. Znów poczuła, jak zakłuło ją w piersi, poczuła drżenie całego ciała.

Grens wyłożył na stół kopertę. Otworzył ją, położył przed Lisą Öhrström pierwszą fotografię. Nowa dłoń. Pięć nowych złamań. Niepotrzebny był dyplom lekarza, by stwierdzić, że każdy palec został zmiażdżony.

Siedziała w milczeniu. Nie napierał, wyciągnął kolejne zdjęcie, położył obok pierwszego. Zmiażdżone kolano, równie wyraźnie.

– To trochę jak puzzle, prawda? Tutaj dłoń, tam kolano, człowiek widzi, że istnieje między nimi jakiś związek. Ale tym razem nie chodziło o pieniądze. Tym razem chodziło o respekt.

Ewert Grens trzymał obie fotografie przed Lisą Öhrström, blisko jej twarzy.

– Chodziło o to, że nie powinno się mieszać jugosłowiańskiej amfetaminy z proszkiem do prania marki Via.

Obie fotografie ciągle blisko jej twarzy. Grens wyciągnął ostatnie zdjęcie z koperty, jeszcze bliżej.

Zrobione z góry, przedstawiało na schodach martwego mężczyznę, obok niego wózek inwalidzki w kałuży krwi, która wypłynęła z głowy zmarłego.

Lisa Öhrström spojrzała na nie, odwróciła szybko głowę, zaczęła płakać.

– A ten mężczyzna właśnie ją wymieszał. Nazywał się Hilding Oldéus.

***

Sven Sundkvist podjął decyzję jeszcze w samochodzie, w drodze powrotnej ze szpitala Södersjukhuset. Poczeka i nic nie powie, dopóki nie dojadą do komendy. Zamknie się w swoim pokoju i nie wyjdzie z niego, dokąd tego nie znajdzie.

Spojrzał na stos zapisów przesłuchań, podniósł je z podłogi.

Wiedział, że gdzieś to widział.

Czytał je jeszcze raz. Pomału, gdzieś to jest, nie miał czasu, żeby to przeoczyć.

Zajęło mu to ponad kwadrans.

Zaczął od studentki medycyny. Dosyć krótkie przesłuchanie, dziewczyna ciągle była osłabiona, minie trochę czasu, zanim zrozumie, co się tak naprawdę stało. Przekartkował je szybko, doszedł do przesłuchania ze starszym mężczyzną, ordynatorem Ejderem. Było znacznie dłuższe i przypominało bardziej rozmowę; Gustaf Ejder radził sobie ze swoim strachem, próbując myśleć logicznie. Dopóki rozumował i argumentował, dopóty nie musiał odczuwać emocji. Sundkvist widział to i słyszał wielokrotnie: intelektualizacja, wyparcie, dystansowanie się wobec paniki, każdy ma swój sposób. Dlatego też Ejder był wyśmienitym świadkiem, potrafił oddać obrazy i słowa na tyle szczegółowo, by słuchająca go osoba miała wrażenie, że jest tam razem z nim, na podłodze prosektorium, związana i bezsilna.

Znalazł to mniej więcej w połowie przesłuchania.

Pytania krążyły wtedy wokół plastikowej torby, w której Grajauskas przechowywała broń, gdy nagle Ejder wspomniał kasetę wideo.

Sven Sundkvist przesuwał powoli palec, trzymał go pod kolejną linijką tekstu, czytał słowo za słowem.

Ejder zobaczył czarną kasetę, kiedy Lydia Grajauskas rozchyliła brzegi reklamówki, żeby wyjąć semteks. To było jeszcze we wstępnej fazie zatrzymania zakładników i lekarz próbował nawiązać z nią kontakt, żeby zdobyć jej zaufanie i żeby w jakiś sposób uspokoić pozostałych. Odmawiała odpowiedzi, ale on obstawał przy swoim pytaniu i w końcu, zacinając się, wyjaśniła kiepskim angielskim, że kaseta jest truth. Zapytał, o jaką prawdę jej chodzi, a ona powtórzyła słowo trzy razy. Truth. Truth. Truth. Zamilkła na chwilę, spuściła wzrok, formując semteks, a później odwróciła się do niego, mówiąc:

– Two cassettes. In box station train. Twentyone.

Pokazała na palcach; najpierw dwa razy obie dłonie, później samotny kciuk.

Twentyone.

Gustaf Ejder wyjaśnił w trakcie przesłuchania, że pamięta każde słowo. Był pewien, że powtórzył to, co powiedziała, słowo w słowo. Mówiła tak mało, z takim wysiłkiem, nietrudno było zapamiętać.

Prawda. Dwie kasety. W skrytce na stacji pociąg. Dwadzieścia jeden.

Sven Sundkvist wrócił do tekstu, przeczytał ten fragment jeszcze raz.

W skrytce na stacji pociąg. Dwadzieścia jeden.

Nabrał przekonania, że istniała podobna kaseta. Skrytka numer dwadzieścia jeden na Dworcu Centralnym. Kaseta z grzbietem, w którym brakowało wypustki zabezpieczającej, z zawartością, która nie była tylko szarym migotaniem.

Odłożył na bok stos papierów z zapisem przesłuchań, podniósł się od stołu, niedługo tam będzie.

***

Wcisnął jej te zdjęcia w twarz.

Lisa Öhrström nie potrafiła nienawidzić, chyba nigdy nie żywiła nienawiści, nigdy też chyba nie kochała, odrzucając te emocje jako jedno i to samo uczucie o dwóch różnych środkach wyrazu. Jeżeli nie doznawała jednego, nie potrafiła też doznawać drugiego, ale tego policjanta znienawidziła naprawdę. Czy to z powodu tej dziwnej poprzedniej doby? Żałoba po Hildingu, która właściwie nie była żałobą, strach przed niesprecyzowanymi pogróżkami wobec dzieci jej siostry, który tak naprawdę nie był strachem. Jak gdyby nagle, mając trzydzieści pięć lat, w ciągu kilku godzin musiała okazać wszystkie swoje uczucia. Zamknij w sobie to całe gówno! Wyprzyj je, schowaj się za swoim wstydem i przestań cokolwiek odczuwać. Przecież ona nigdy nie widziała takich uczuć: silnych, nagich, przed którymi nie sposób się ukryć.

A teraz ten utykający policjant siedzi przed nią i wciska jej to w twarz.

Od razu zobaczyła, że ten mężczyzna na schodach to Hilding, podniosła się, chwyciła zdjęcia i podarła je na kawałki, rzucając strzępy w szklaną ścianę dyżurki.

Wiedziała, dokąd zmierza. Biegła przez korytarze w kierunku wyjścia ze szpitala. Do końca dyżuru miała jeszcze kilka godzin, ale po raz pierwszy w życiu zupełnie o to nie dbała. Wybiegła na asfaltowy plac przed budynkiem, skręciła w stronę Tantolunden, przecięła tory kolejowe i nawet nie przestraszyła się psów podnieconych spanikowanym człowiekiem, minęła domy czynszowe przy Zinkensdamm, biegła dalej wzdłuż Hornsgatan i zatrzymała się dopiero w cieniu olbrzymiego kościoła Hogalidskyrkan.

Nie czuła ani zmęczenia, ani spływającego z czoła potu. Stała tak tylko przez chwilę i – już gotowa – zeszła w dół przez trawnik, w kierunku domu, do którego zaglądała równie często jak do swojego.

***

Drzwi do mieszkania na szóstym piętrze przy Volundsgatan zostały wymienione. Zniknęła istniejąca tam kilka dni temu ogromna wyrwa i jeżeli ktoś o niczym nie wiedział, nie dostrzegł najmniejszego śladu interwencji policji, która położyła kres ciężkiemu pobiciu, trzydziestu sześciu uderzeniom bata w nagie plecy kobiety.

Dwie szesnasto-, siedemnastoletnie dziewczyny stojące za mężczyzną, który wyglądał na ich ojca, czekały, aż ten otworzy. Kiedy weszły do przedpokoju, popatrzyły na elektroniczne zamki, nie rozumiejąc ich przeznaczenia. Mężczyzna zamknął drzwi i wyciągnął paszporty. Wytłumaczył po raz drugi, że paszporty kosztują, że dziewczyny zaciągnęły dług i że dlatego teraz będą musiały pracować, i że pierwsi klienci przyjdą za mniej więcej dwie godziny.

Ta, która płakała przed bramą, ciągle jeszcze płakała i dopóty próbowała protestować, aż mężczyzna, którego jeszcze kilka dni temu dwie inne młode kobiety nazywały Dimitr Chuj Złamany, przyłożył pistolet do jej skroni, i przez moment pomyślała, że za chwilę pociągnie za spust.

Poprosił je, żeby się rozebrały. Chciał je przelecieć na próbę. To ważne, bo od tej pory muszą wiedzieć, czego od nich chce mężczyzna.

***

Lisa Öhrström była rozgrzana; wybiegła ze szpitala i zatrzymała się dopiero wtedy, gdy przy Hogalidsgatan zobaczyła dom Ylvy.

Myliła się. Przecież potrafiła kochać. Nie mężczyznę, ale dzieci swojej siostry, kochała je bardziej niż siebie samą. Zwlekała z odwiedzinami; i pomyśleć, że ona, która przychodziła do nich codziennie, nie miała teraz siły otworzyć drzwi i powiedzieć, że ich wujek nie żyje, że zmarł, rozbijając się o ścianę na klatce schodowej ponad dobę temu.

Uwielbiały swojego wujka. Dla nich nie był ćpunem; widywały innego Hildinga, zawsze świeżo po wyjściu, z zaokrągloną twarzą i z tym wewnętrznym spokojem, który znikał po paru dniach, gdy sprawy toczące się poza jego kontrolą zaczynały być groźne, gdy znów musiał odpierać to, z czym nie potrafił sobie poradzić. Nie widziały nigdy cholernych narkotyków, nie widziały nigdy metamorfozy; wujek istniał dla nich kilka dni, a później przepadał, zamieniając się w kogoś innego.

Teraz im opowie. Nie dowiedzą się z czarno-białych zdjęć wciśniętych w twarz.

Trzymała Ylvę za rękę. Objęły się bez słów w przedpokoju, teraz siedziały na kanapie w niewielkim salonie. Nosiły w sobie to samo uczucie: to nie był smutek, raczej ulga, wiedziały przecież, gdzie on teraz jest, gdzie go nie było. Nie były pewne, czy godzi się tak czuć, ale teraz wiedziały, że razem łatwiej żywić niedozwolone uczucia.

Jonathan i Sanna siedzieli przed nimi w fotelach. Już zrozumieli, że to nie jest zwykła wizyta. Lisa jeszcze nie zaczęła mówić, ale gdy tylko otworzyła drzwi, dzieci już były gotowe na jej opowieść; sposób, w jaki nacisnęła klamkę, sposób, w jaki się przywitała, sposób, w jaki przemierzyła przedpokój, widzieli i przeczuwali, że „to, co zwykle”, nie było udziałem tego dnia.

Nie wiedziała, jak zacząć. Nie musiała.

– Co się stało?

Sanna miała dwanaście lat, w krainie pomiędzy dziewczynką a starszą dziewczynką; spojrzała na obie dorosłe kobiety, którym ufała, i powtórzyła pytanie.

– Co się stało? Widzę, że coś jest nie tak.

Lisa pochyliła się, położyła rękę na jej kolanie, drugą – na kolanie Jonathana, chłopiec był jeszcze taki drobny, mogła objąć dłonią jego nogę.

– Masz rację. Coś się stało. Chodzi o wujka Hildinga.

– Nie żyje.

Sanna nie zawahała się. Jak gdyby czekała, żeby to móc powiedzieć.

Lisa wczepiła w nich palce, skinęła głową.

– Zmarł wczoraj. W szpitalu. Na moim oddziale. Jonathan, sześć lat w drobnym ciałku, patrzył na płaczącą mamę, patrzył na płaczącą Lisę i nie rozumiał, jeszcze nie.

– Wujek Hilding nie był stary. Czy był? Był taki stary, że musiał umrzeć?

– Głupi jesteś. Przecież chyba rozumiesz. Zaćpał się na śmierć.

Sanna wbiła oczy w młodszego brata, zrzucając na niego myśli, z którymi nie chciała mieć dłużej do czynienia.

Lisa podniosła rękę, pogłaskała siostrzenicę po policzku.

– Nie mów tak.

– Ale to przecież prawda.

– To nieprawda. To był wypadek. Zmarł na schodach. Siedział w wózku inwalidzkim, stracił nad nim panowanie. Nie mów tak więcej.

– To nie ma znaczenia, co opowiadasz. Wiem, że ćpał.

Wiem, że dlatego teraz nie żyje. Wiem o tym, cokolwiek byście teraz udawały.

Jonathan słuchał; słyszał, ale nie zgadzał się. Wstał z fotela z płaczem, wujek wcale nie umarł, to nieprawda. Pochylił się, krzycząc:

– To twoja wina!

Wybiegł z pokoju, z mieszkania, pędził boso po betonowych płytach podwórka, krzycząc cały czas:

– To twoja wina! I jesteś głupia! Jak tak mówisz, to twoja wina!

***

Popołudnie przechodziło niespiesznie w wieczór i Lars Ågestam spojrzał zaskoczony na Ewerta Grensa, gdy ten bez pukania otworzył drzwi do jego gabinetu. Skonstatował, że Grens nic się nie zmienił: potężne cielsko, rzadkie siwe włosy, sztywna noga, lekko kulejący chód.

– Miał pan przyjść dopiero jutro.

– Ale przychodzę teraz. Mam trochę danych.

– Ach tak?

– O morderstwach. O dochodzeniach w Södersjukhuset. Obydwu.

Nie czekał, aż Ågestam poprosi go, żeby usiadł. Chwycił zasłane dokumentami krzesło stojące przy drzwiach. Niedbale położył papiery na podłodze, przysunął krzesło do siebie i usiadł naprzeciw jednego z tych młodych prokuratorów, których już dawno temu związał w pokaźny pęczek gogusiów.

– Najpierw Alena Sljusariewa. Ta druga bałtycka kobieta. Płynie teraz promem do domu. Rozmawiałem z nią. Nie miała nic. Nie wiedziała, kim był Bengt Nordwall. Nie miała pojęcia, w jaki sposób Grajauskas weszła w posiadanie broni i materiałów wybuchowych. W ogóle nic nie wiedziała o planach porwania. Pomogłem jej więc wrócić do domu. Na Litwę, do Kłajpedy. Potrzebowała tego. A my jej nie potrzebujemy.

– Wysłał ją pan do domu?

– Ma pan jakieś wątpliwości?

– Powinien był pan mnie o tym poinformować.

I gdybyśmy w trakcie dyskusji doszli do wniosku, że to słuszne, podjąłbym decyzję o odesłaniu jej do domu.

Ewert Grens patrzył z obrzydzeniem na tego młodego gogusia. Czuł, jak coś w środku zmusza go do podniesienia głosu. Ale powstrzymał się.

Właśnie położył na stole prokuratora przydźwigane tu przez siebie kłamstwo.

Tym razem, wyjątkowo, postanowił więc ukryć swą wściekłość. Przełknął tylko ślinę.

– Ma pan coś więcej do powiedzenia?

– A więc wysłał pan do domu osobę, która być może jest winna przestępstwa z użyciem broni, przygotowań do wywołania niebezpieczeństwa publicznego i współwinna pozbawienia wolności ze szczególnym udręczeniem.

Lars Ågestam wzruszył ramionami.

– Ale oczywiście. Jeżeli pan tak mówi… Jeżeli jest na pokładzie promu, to jest na pokładzie promu.

Grens walczył z pogardą, którą żywił dla tego młodego człowieka po drugiej stronie biurka, właściwie nie wiedząc dlaczego; nie cierpiał ludzi, którzy używali uniwersytetu jako odnośnika do rzeczywistości, którzy niewiele przeżyli, a próbowali udawać doświadczonych.

– Ale Jochum Lang.

– Tak?

– Pora go zamknąć na dobre.

Prokurator wskazał na dokumenty, które Grens przed chwilą przełożył z krzesła na podłogę.

– Właśnie tam leżą, panie Grens. Przesłuchanie za przesłuchaniem. Czytam i ciągle nic. Nie mogę go dłużej trzymać w areszcie.

– Może pan.

– Nie mogę.

– Może go pan nawet zawiadomić o podejrzeniu o zamordowanie Hildinga Oldéusa. Mamy świadka.

– Kto?

Lars Ågestam był szczupły, nosił niewielkie okrągłe okulary i skośną grzywkę, właśnie skończył trzydzieści lat, ale gdy teraz, pytając, oparł się plecami o skórzane oparcie zbyt dużego fotela, wyglądał na chłopca bardziej niż kiedykolwiek wcześniej.

– Lisa Öhrström. Lekarka z oddziału, na którym leżał Oldéus. W dodatku jego siostra.

Prokurator milczał. Przesunął fotel do tyłu, wstał, spojrzał na Grensa.

– Według raportu, który dostałem od pańskiego kolegi, Sundkvista, okazanie podejrzanego nie wypadło do końca pomyślnie. Był tu też adwokat podejrzanego, żąda oczywiście, żebym natychmiast wypuścił Langa, ponieważ nikt go nie zidentyfikował.

– Nie słyszy pan, co mówię? Ma pan wskazanie podejrzanego. Przyjdę z tym jutro rano.

Goguś usiadł ponownie, odepchnął się stopami od podłogi i przysunął z fotelem do biurka. Podniósł ręce do góry jak w filmie pod wpływem groźby.

– Poddaję się, panie Grens. Proszę wyjaśnić, co pan robi.

– Jutro dostanie pan winnego. Nie ma tutaj co wyjaśniać.

Ågestam siedział w bezruchu, próbując zrozumieć to, co właśnie usłyszał.

Prowadził dwa zupełnie różne dochodzenia wstępne, którymi zajmował się Ewert Grens, i które żyły i przestały żyć w tych samych godzinach, w tym samym miejscu.

Ale odpowiedzi, które otrzymał, były jakby zbyt proste. Ta rozmowa: Sljusariewa wysłana do domu, Lang wskazany; powinien czuć się spokojny, inspektor biorący udział w śledztwie wyjaśnił mu właśnie, że wszystko ma pod swoją kontrolą. Ale nie czuł spokoju, coś się tutaj nie zgadzało, coś tutaj, kuźwa, w ogóle się nie zgadzało.

– Dziennikarze napierają.

– Niech pan ich oleje.

– Zadają pytania o motywy Grajauskas. Dlaczego prostytutka strzela do policjanta, a później do siebie samej w zamkniętym prosektorium. Nie mam odpowiedzi. I chcę ją dostać.

– Ja też jeszcze nie mam. Badamy to.

– I jeszcze raz do tego wracamy, panie Grens. Po prostu nie rozumiem. Jeżeli nie macie motywu, dlaczego pozwalacie Alenie Sljusariewej pojechać do domu? To może jedyna osoba, która naprawdę coś wie?

Ewert Grens znów poczuł złość, którą zawsze odczuwał w kontakcie z młodymi prokuratorskimi fircykami. Już chciał podnieść głos, ale przypomniał sobie kłamstwo Bengta, to ono mu przeszkodziło, czyniąc z niego kogoś, kim nie był; tym razem musiał posuwać się do przodu rozważnie. Ściszył więc głos, nieomal wysyczał:

– Proszę, niech pan mi tu nie robi za pieprzonego śledczego, dobrze?

– Przejrzałem zapisy waszych rozmów w szpitalu, zanim padły strzały.

Ågestam udawał, że nie słyszy niebezpiecznego tonu i nie patrząc na olbrzymiego policjanta, wyciągnął kilka kartek ze stosu dokumentów leżących na biurku, z samego środka, dokładnie wiedział, czego szuka. Trzymał palec pod paroma linijkami gdzieś w połowie strony, czytał na głos.

– Sam pan mówi, panie Grens, a raczej nawet krzyczy, cytuję: „To jakaś sprawa osobista! Bengt, odbiór! Bengt, do kurwy nędzy, kończ! Kończ natychmiast! Grupa specjalna, sygnał do wkroczenia. Powtarzam, grupa specjalna, wkraczacie!”.

Ågestam popatrzył na Grensa, rozłożył swoje chude ręce w rękawach marynarki.

– Koniec cytatu.

Nagle zadzwonił telefon na środku biurka, obydwaj utkwili w nim wzrok, doliczyli do siedmiu sygnałów, zanim umilkł i ustąpił pola Grensowi i ich rozmowie.

– Niech sobie pan cytuje, co się panu, kurwa, podoba. Nie było tam pana, nie? To prawda, wtedy odniosłem takie wrażenie. Że to coś osobistego. I dalej myślę, że tak może być. Ale nie wiem, w jaki sposób.

Lars Ågestam próbował spotkać wzrok Grensa, przez chwilę mu się to udało, ale zaraz odwrócił się i wyjrzał przez okno; widok na miasto, które nigdy nie napawało spokojem, które było za duże, żeby kiedykolwiek móc je ogarnąć.

Wahał się.

To osobliwe uczucie, te natrętne myśli. Wiedział, że właśnie teraz formułuje coś, co można by uznać za oskarżenie pod adresem mężczyzny, który posiada tu największą nieformalną władzę, ale gdyby tego nie powiedział… Musi, po prostu musi. Znów się odwrócił, popatrzył na niego.

– A więc nie ma pan… nic? Nie wiem, co to jest, nie potrafię tego nazwać, ale… Ewert, chyba pierwszy raz tak się do pana zwracam, Ewert, czy ty wiesz, co robisz? Chodzi mi o to… Bierzesz udział w dochodzeniu dotyczącym twojego najlepszego przyjaciela. Śmierci twojego najlepszego przyjaciela. Jestem w stanie zrozumieć, że to niełatwe zadanie.

I tak myślę… Nie wiem, czy to jest w zasadzie wskazane. Twoja żałoba, przecież byliście tak blisko, musisz to jakoś przeżywać.

Ågestam odetchnął głęboko, odczekał chwilę.

– Myślę, że… Czy chciałbyś, żeby ktoś cię zastąpił? Ewert Grens podniósł się gwałtownie i przygotował do wyjścia.

– Ty siedzisz za biurkiem i czytasz papiery! Ale ja, rozumiesz, mój mały karierowiczu, ja prowadziłem dochodzenia w sprawie prawdziwych przestępstw już wtedy, gdy twoja matka pierwszy raz podniosła kieckę przed twoim ojcem. I dalej je prowadzę.

Grens wskazał na drzwi.

– A teraz wracam do torped i dziwek. Chyba że jeszcze coś dla mnie masz?

Prokurator pokręcił głową, odprowadził go wzrokiem, westchnął.

Wiedział, że inspektor kryminalny, który przed chwilą siedział naprzeciw niego, rzadko doznaje porażek. Po prostu nie popełniał nieudolnych błędów. Tak już miał, a wszyscy inni mogli sobie myśleć, co im się żywnie podoba, na temat jego sposobu bycia i nieumiejętności współpracy.

Ågestam ufał Grensowi.

Postanowił ufać mu dalej.

***

Wieczór cierpliwie wypierał ludzi, którzy całe lata swojego życia spędzają na przejazdach między domem na przedmieściu a pracą w centrum. Sztokholmski Dworzec Centralny cichł, zbierając siły przed kolejnym porankiem, godzinami nowych podróżnych spieszących przez posadzkę stacji z jednego toru na drugi.

Sven Sundkvist siedział na ławce i nie wiedząc dlaczego, patrzył na elektroniczną tablicę informującą o przyjazdach i odjazdach. Trzydzieści minut wcześniej, gdy tylko opuścił ogromną halę dworcową i wszedł do pomieszczenia ze skrytkami bagażowymi, znalazł tę z numerem dwadzieścia jeden, na samym dole i mniej więcej w środku długiego rzędu zamkniętych drzwiczek. Znał dobrze te schowki przeznaczone dla podróżnych, ale często też przechowujące dobytek bezdomnych albo używane przez kryminalistów jako alternatywne kryjówki dla narkotyków, skradzionych dóbr, broni. Stał przed nią chwilę, dotknął jej dłonią, rozważając, czy nie powinien stąd odejść, czy nie powinien zapomnieć, że w ogóle jeszcze raz przeglądał zapisy przesłuchań.

Nikt inny już ich nie przeczyta.

Mógłby pojechać do domu, do Anity i Jonasa.

Nikt inny nie będzie się nad tym zastanawiał.

Do domu; jak łatwo byłoby się wykpić od tego gówna.

Stał w miejscu. Znów poczuł wściekłość, ból żołądka stał się teraz czymś więcej niż tylko uczuciem. Pomyślał o wcześniejszej rozmowie z Krantzem, jak bardzo ten starszy technik kryminalny był pewny swego.

Używana kaseta wideo z wyłamaną wypustką zabezpieczającą. Nigdzie tego nie zapisano.

Ryzykujesz trzydziestotrzyletnią służbę. Nie rozumiem tego.

To dlatego tutaj stoję. Przed drzwiczkami schowka na Dworcu Centralnym. Nie mam pojęcia, czego się wkrótce dowiem i co Lydia Grajauskas chciała przekazać, ale wiem, że to jest wiedza, bez której mógłbym się obejść.

Piętnaście minut zajęło mu przekonanie kobiety pracującej w otworze w ścianie, zwanym przechowalnią bagażu, że naprawdę jest policjantem z wydziału zabójstw i że naprawdę potrzebuje jej pomocy, żeby otworzyć skrytkę, która nie należy do niego.

Wielokrotnie kręciła głową, a później niechętnie – gdy zmęczony dyskusją, podniesionym głosem pogroził prawem wydawania rozkazów i przypomniał o obywatelskim obowiązku spełniania poleceń policjanta – dopiero wtedy skontaktowała się z mężczyzną z firmy ochroniarskiej, który przechowywał zapasowe klucze do skrytek bagażowych.

Sven Sundkvist dostrzegł zielony mundur, gdy tylko pojawił się w głównym wejściu. Wstał szybko z ławki, podszedł prosto do strażnika, zatrzymał się przed nim i przywitał, pokazując legitymację. Ramię przy ramieniu weszli do pomieszczenia z ponumerowanymi skrytkami.

Ciężki pęk kluczy.

Numer 21 wyglądał podobnie jak wszystkie inne.

Przekręciwszy klucz, strażnik odsunął się na bok. Sven Sundkvist stał przed dwoma półkami przymocowanymi do metalowych ścianek. Wnętrze było dosyć ciemne, podszedł krok bliżej, żeby lepiej zobaczyć.

W środku nie znalazł dużo rzeczy.

Dwie sukienki w plastikowej torbie. Album z biało-czarnymi zdjęciami osób, które prawdopodobnie stanowiły rodzinę, zrobione w studiu fotograficznym, wszyscy w odświętnych ubraniach, na twarzach nerwowe uśmiechy. Pudełko po cygarach, a w nim szwedzkie banknoty o nominałach 100 i 500 koron, przeliczył szybko, czterdzieści tysięcy.

Własność Lydii Grajauskas.

Przytrzymując metalowe drzwi, uświadomił sobie nagle, że skrytka 21 zawierała jej życie. Jedyną przeszłość, jaka jej została. Jedyną przyszłość, jaką mogła sobie wyobrazić. Ten schowek był nadzieją, ucieczką, dowodem na prawdziwe istnienie również poza zamkniętym mieszkaniem.

Sven Sundkvist otworzył swoją teczkę, włożył do plastikowych woreczków sukienki, album i pudełko po cygarach.

A później sięgnął jeszcze raz do schowka, na górną półkę, po leżącą tam kasetę wideo z naklejką zapisaną cyrylicą.

Wybiegła za nim przez wewnętrzne podwórko, przez klatkę schodową, na chodnik, w stronę Hogalidsgatan. Tam się zatrzymał, bosy, z policzkami mokrymi od łez. Kochała go. Objęła, podniosła i szła, trzymając go w ramionach, raz za razem powtarzała jego imię, nazywał się Jonathan i był synem jej siostry, ale uczucie do własnego dziecka chyba nie mogło być większe.

Lisa Öhrström głaskała go po włosach, gotowa do wyjścia; zrobiło się późno i ciemność, jeżeli w ogóle można mówić o ciemności na kilka tygodni przed nocą świętojańską, spychała na bok to, co jeszcze przed chwilą było dniem. Pocałowała go w policzek, Sanna już poszła spać, spojrzała jeszcze na Ylvę, swoją siostrę, i zamknęła za sobą drzwi. Było ich coraz mniej. Tato nie żyje, Hilding nie żyje.

Przeczuwała to od dawna, że przyjdzie jej żyć w coraz większej samotności.

Postanowiła pójść pieszo. Przez most Vasterbron, wzdłuż Norr Malarstrand, a później przecznicami, to nie było daleko, półgodzinny wieczorny spacer, była tam kilka razy wcześniej, w stołecznej komendzie policji.

Wiedziała, że Grens pracuje wieczorami. Tak jej powiedział, a poza tym wyglądał na człowieka, który nie ma nic innego. Siedzi tam pewnie nad dochodzeniem, które trzeba dokończyć, tydzień wcześniej pracował nad innym dochodzeniem, które trzeba było dokończyć, za tydzień przybędzie nowe, zawsze istniał jakiś powód, żeby nie wracać do domu.

Zadzwoniła i uprzedziła o wizycie. Odpowiedział od razu. Wiedział. Czekał na nią.

Wyszedł po nią do holu, podążyła za nim ciemnym policyjnym korytarzem. W powietrzu panował zaduch, kulejący chód mężczyzny odbijał się echem od ściany, było tu nieprzytulnie, że też ktoś chce tu żyć z wyboru! Patrzyła na jego plecy, był szeroki w ramionach, miał nadwagę, łysiejącą czaszkę; jego utykanie i przygarbiona sylwetka nie powinny świadczyć o sile, ale właśnie w tym zakurzonym budynku ów mężczyzna emanował siłą; siłą, jaką ma tylko ktoś z poczuciem bezpieczeństwa, ktoś, kto dokonał świadomego wyboru, a on naprawdę żył tu z wyboru.

Ewert Grens otworzył drzwi do swojego gabinetu, przepuścił ją przez próg. Wskazał na krzesło przed biurkiem, poprosił, żeby usiadła. Rozejrzała się dookoła. Nieciekawy pokój. Jedyne, co nadawało temu pomieszczeniu życia, co było czymś więcej niż gotowe wnętrze z hurtowni mebli biurowych, to magnetofon za jego plecami, potwór mający ze sto lat oraz stojąca za nią sofa, brzydka i wysiedziana.

Była pewna, że Ewert Grens na niej sypiał.

– Kawy?

Nie zamierzał jej częstować. Ale wiedział, że wypada zapytać.

– Nie, dziękuję. Nie przyszłam tu na kawę.

– Tak też myślałem. Ale mimo to.

Podniósł w ręce plastikowy kubek, do połowy wypełniony czymś, co prawdopodobnie było czarną kawą z automatu, opróżnił go.

– No więc?

– Nie wydaje się pan zaskoczony. Moją wizytą.

– Bo nie jestem zaskoczony. Ale zadowolony.

Lisa Öhrström uświadomiła sobie, że to, co czuła, co nią targało, to po prostu zmęczenie. Wcześniej była pełna napięcia. Teraz rozluźniła się na tyle, na ile starczyło jej odwagi, ostatnie dni dały się we znaki.

– Nie chcę oglądać więcej pańskich zdjęć. Nie chcę, żeby wciskał mi pan w twarz ludzi, których nie znam i których nie chciałabym poznać. Wystarczy. Wystąpię w roli świadka. Wskażę na Langa jako osobę, która wczoraj odwiedziła mojego brata.

Lisa Öhrström nachyliła się, łokcie na biurku, broda w dłoniach. Była potwornie zmęczona. Zaraz miała pójść do domu.

– Ale jedno musi pan wiedzieć. To nie tylko pogróżki sprawiły, że przedtem odmówiłam. Już dosyć dawno zdecydowałam, że nie pozwolę Hildingowi i jego ćpaniu sterować moim życiem. Przez ostatni rok żyłam zgodnie z tym postanowieniem, przestałam dla niego istnieć. Ale to najwyraźniej w ogóle nie ma znaczenia. Nigdy już się go nie pozbędę! Hilding nie żyje, a mimo to pozbawia mnie energii życiowej jeszcze bardziej niż kiedykolwiek! No więc równie dobrze mogę być świadkiem.

Ewert Grens próbował stłumić uśmiech. Wiedział, że się udało.

Anni, gotowe!

To już koniec.

– Nikt pani tego nie ma za złe.

– Nie chcę pańskiego współczucia.

– To pani wybór. Ale taka jest prawda: nikt nie potępia pani za to, że nie wiedziała pani, co robić.

Wstał i zaczął przebierać wśród swoich kaset. Znalazł to, czego szukał, włączył magnetofon. Siw Malmkvist. Lisa Öhrström była pewna.

– Teraz chciałbym się tylko dowiedzieć jednej rzeczy. Kto pani groził?

Siw Malmkvist. Ona właśnie podjęła najcięższą decyzję w swoim życiu, a on puszcza Siw Malmkvist!

– To nie ma znaczenia. Wystąpię w roli świadka. Ale tylko pod jednym warunkiem.

Lisa Öhrström ciągle siedziała przy biurku, podpierając brodę rękami. Stał blisko niej, spojrzała w górę.

– Dzieci mojej siostry. Chcę, żeby dostały ochronę.

– Już ją mają.

– Nie rozumiem.

– Są pod ochroną policji, odkąd wzięła pani udział w okazaniu podejrzanego. Wiem na przykład, że dzisiaj tam pani była, że jedno z dzieci wybiegło boso na chodnik. Ta ochrona, ma się się rozumieć, trwa nadal.

Zmęczenie ją paraliżowało. Ziewnęła, nie przejmując się, że nawet nie próbuje tego ukryć.

– Idę do domu.

– Poproszę, żeby ktoś panią podwiózł. Cywilnym samochodem.

– Na Hogalidsgatan. Do Jonathana i Sanny. Już śpią.

– Proponuję zaostrzenie ochrony. Postawimy na straży kogoś w mieszkaniu. Jeżeli się pani zgodzi.

Teraz naprawdę zapadł wieczór.

Ciemność, cisza, jak gdyby cały ogromny budynek ział pustką.

Spojrzała na policjanta stojącego przy magnetofonie, najwyraźniej też śpiewał, radosną melodię i bezsensowny tekst, śpiewał bardzo cicho i zrobiło jej się go żal.

PIĄTEK SIÓDMEGO CZERWCA

Nigdy nie lubił ciemności.

Dorastał w surowej Kirunie i wiecznym zimowym mroku, przeprowadził się do Sztokholmu i szkoły policyjnej, pracował noc w noc, ale jakby nigdy tego do końca nie zaakceptował, świadomie nie chciał się przyzwyczaić, w jego świecie ciemność nigdy nie mogła być piękna.

Wyjrzał przez okno salonu. Tam na zewnątrz, w lesie, panowała czerwcowa noc, było na tyle ciemno, na ile latem mogło być ciemno w gęstym lesie. Przyszedł do domu kilka minut po dziesiątej, kaseta wideo leżała wśród innych rzeczy Grajauskas w jego brązowej teczce. Jonas już spał i Sven Sundkvist pocałował go jak zwykle w czoło, a później stał przez chwilę, wsłuchując się w regularny oddech syna. Anita czekała w kuchni nad krzyżówką, zrobiła mu miejsce na tym samym krześle, siedzieli blisko siebie. Godzinę później zostały trzy puste kratki w trzech różnych rogach, zawsze tak się kończyło, brakowało tylko kilku liter, żeby móc wyciąć całość, włożyć do koperty i wysłać do lokalnej gazety z nadzieją na wygranie trzech losów na loterii pieniężnej.

Kochali się później. Anita rozebrała najpierw jego, a potem siebie, chciała, żeby został na krześle, osunęła się nago na jego kolana; ich ciała potrzebowały bliskości.

Czekał, aż ona zaśnie. Kwadrans po północy wstał z łóżka, założył T-shirt i spodnie od dresu. Teczka stała w kuchni, poszedł po nią i usiadł w salonie na sofie przed telewizorem. Chciał być sam na sam z kasetą wideo.

Sam z tym narastającym nieprzyjemnym uczuciem w żołądku.

To, czego Anita i Jonas nie wiedzieli, nie sprawiało im bólu.

***

Za oknem tylko ciemność. Wpatrywał się w nią, rozróżniał jedynie zarysy drzew, nic więcej.

Spojrzał na zegarek. Dziesięć po pierwszej. Siedział tak i błądził wzrokiem prawie godzinę.

Nie mógł tego dłużej odwlekać.

Powiedziała Ejderowi, że są dwie kasety.

Zrobiła kopię. Na wypadek gdyby stało się to, co się stało. Gdyby ktoś skasował taśmę, którą miała ze sobą, albo po prostu wymienił ją na nową, niezapisaną.

Sven Sundkvist nie wiedział, czy to, co teraz oglądał i czego słuchał, było identyczne z nagraniem na drugiej kasecie.

Ale wychodził z tego założenia.

Wyglądają na zdenerwowane, tak jak zdenerwowani bywają ludzie nieprzyzwyczajeni do wpatrywania się w oko kamery, które wyłapuje wszystko, co zostanie już na zawsze.

Grajauskas zaczyna mówić pierwsza.

– Это мой повод. Моя история такая.

Po dwa zdania.

Odwraca się do Sljusariewej, która kontynuuje po szwedzku.

– Oto mój powód. To jest moja historia.

Znów Grajauskas, patrzy na swoją przyjaciółkę, dwa kolejne zdania.

– Надеюсь, что когда ты слышишь это, того о ком идет речь уже нет. Что он чувствовал мой стыд.

Potakuje, poważna, czeka na Sljusariewą, która odwraca się do kamery i tłumaczy.

– Mam nadzieję, że gdy tego słuchasz, nie ma już mężczyzny, o którym chcę opowiedzieć. Że poczuł mój wstyd.

Mówią powoli, zależy im na tym, żeby każde słowo wypowiadane po rosyjsku i łamanym szwedzkim było zrozumiałe.

Pochylił się do przodu, zatrzymał nagraną kasetę.

Nie chciał więcej wiedzieć.

To, co teraz czuł, nie było już tylko niepokojem czy strachem; buchnęła z niego wściekłość, która tak rzadko go ogarniała. Nie żywił najmniejszej wątpliwości. Miał nadzieję, człowiek przecież zawsze ma nadzieję. Ale teraz wiedział, wiedział, że Ewert manipulował kasetą i to nie bez powodu.

Sven Sundkvist wstał, poszedł do kuchni i nastawił ekspres do kawy, czubate miarki w papierowym filtrze, musi pozbierać myśli, to będzie długa noc.

Odsunął leżącą na stole krzyżówkę. Z parapetu za sobą wziął kartkę ze stosu papieru rysunkowego Jonasa, przez chwilę tylko na nią patrzył. Jeden z pisaków syna, liliowy; Sven zaczął wodzić nim bezmyślnie po białej powierzchni.

Mężczyzna. Starszy mężczyzna. Potężny tułów, nieszczególnie dużo włosów, wpatrzone w coś intensywnie oczy.

Ewert.

Uśmiechnął się, gdy to sobie uświadomił, do jasnej cholery, narysował Ewerta liliowym tuszem.

Przecież wiedział dlaczego. Tam na stole leżała przed nim długa noc.

Znał Ewerta od prawie dziesięciu lat. Był jednym z tych, na których Grens wrzeszczał, aż do momentu, gdy nagle zauważył, jak zawiązuje się między nimi coś na kształt przyjaźni. Sven należał do tych nielicznych, z którymi Grens rozmawiał, którym pozwolił się zbliżyć na tyle, na ile potrafił dopuścić do siebie innego człowieka. W ciągu tych lat poznał go dość dobrze, a przecież prawie nic o nim nie wiedział. Nigdy nie odwiedził go w domu. A dopóki się kogoś nie odwiedzi w domu, trudno powiedzieć, że się tego kogoś dobrze zna. Ewert był tutaj u niego, siedział przy tym stole, z Anitą po jednej i Jonasem po drugiej stronie. Pił tutaj kawę, jadł obiad.

Sven zaprosił Ewerta tam, gdzie był tylko sobą. Ale Ewert nigdy się nie odwzajemnił tym samym.

Spojrzał na leżący przed nim rysunek, znów pociągnął kilka kresek, liliowemu mężczyźnie przybyły liliowe buty i liliowa marynarka. Nie znał Grensa prywatnie ni w ząb. Znał jedynie policjanta Grensa, który przychodził do biura o świcie i puszczał Siw Malmkvist na cały regulator, tak że słychać ją było w korytarzu; który pracował do późnego wieczora, który często kładł się na sofie w swoim gabinecie i nocował w nim, by kolejnego ranka pracować dalej nad niedokończonym śledztwem.

Wiedział, że to najlepszy policjant, jakiego kiedykolwiek spotkał. Wiedział, że ten policjant nigdy nie popełnia prostych błędów. Wiedział, że ten policjant zawsze daje pierwszeństwo dochodzeniu, nie licząc się z ewentualnymi konsekwencjami; najważniejsze było dochodzenie i tylko dochodzenie, na coś innego brakowało po prostu miejsca.

Teraz nie wiedział nic.

Sven Sundkvist opróżnił stojący przed nim kubek, ściągnął szklany dzbanek z podgrzewanej płytki, potrzebował więcej kawy.

Inny pisak, też napełniony tuszem, histerycznie zielony.

Sven zaczął zapełniać literami puste miejsce obok liliowego chłopka.

„Gustaf Ejder dostrzega w plastikowej torbie Grajauskas kasetę wideo.

Nils Krantz znajduje ją w trakcie oględzin miejsca przestępstwa, stwierdza, że jest cała i na podstawie odcisków palców przyjmuje, że trzymały ją w rękach dwie różne kobiety, jedną z nich była Lydia Grajauskas.

W prosektorium Nils Krantz przekazuje kasetę Ewertowi Grensowi.

Ewert Grens bierze ją, ale nikomu nie zdaje raportu. Ani w magazynie, ani w dyżurce kryminalnej, ani w wydziale technicznym.

Sven Sundkvist znajduje ją na półce w gabinecie Ewerta Grensa i stwierdza, że jest pusta.

Gustaf Ejder w czasie pierwszego przesłuchania wspomniał o tym, że Lydia Grajauskas zdradziła mu, że istnieje jeszcze jedna kaseta, kopia, zamknięta w skrytce bagażowej na Dworcu Centralnym w Sztokholmie.

Sven Sundkvist nakazuje otwarcie schowka, wkłada kopię do swojej teczki, zabiera do domu i potajemnie, w nocy, przekonuje się, że kaseta nie jest pusta”.

Skończył opowieść. Mógłby dopisać jeszcze: „i jest zbyt tchórzliwy, żeby obejrzeć ją w całości”, ale zamiast tego zaczął studiować Ewerta z tuszu. Co zrobiłeś? Wiem, że skasowałeś materiał dowodowy i wiem dlaczego. Zmiął papier i cisnął przez stół, do zlewu. Przysunął do siebie krzyżówkę, popatrzył na trzy puste kratki, próbował dopasować literę po literze, nie wiedząc, która jest właściwa, poddał się mniej więcej po kwadransie. Opuścił kuchnię, znów wszedł do salonu.

Co za uciążliwa kaseta!

Mógł jej nie wziąć. Mógł jej nie przynosić do domu. Teraz nie miał wyboru.

Musi ją obejrzeć.

Znów Lydia Grajauskas. Nieostry obraz, kilka sekund, sygnał od filmującego, może mówić dalej.

– Когда Benem Hopôaa.n встретил меня a Kaimeide сказал он, что это была хорошая высокооплачивая работа.

Spogląda cały czas na swoją przyjaciółkę, czeka, aż ta przetłumaczy. Sljusariewa głaszcze ją po policzku i odwraca się do kamery.

– Kiedy Bengt Nordwall spotkał mnie w Kłajpedzie, powiedział, że to korzystna, dobrze płatna praca.

Sven Sundkvist znów zatrzymał taśmę. Wyszedł z salonu, po raz drugi schronił się w kuchni. Otworzył lodówkę, wypił trochę mleka prosto z kartonu, zamknął ostrożnie drzwi, nie chciał obudzić Anity.

Brakowało mu sformułowania. Ale właśnie tego się obawiał. Innej prawdy.

Z inną prawdą pojawia się kłamstwo. I dopóki nikt nie odkryje kłamstwa, dopóty ono istnieje.

Wrócił do salonu, siedział nieruchomo na sofie.

Właśnie został wtajemniczony w kłamstwo Bengta Nordwalla.

Był pewien, że Ewert też je poznał. Był pewien, że kaseta, którą dostał Ewert, zawierała dokładnie to samo, co on właśnie zobaczył. Ewert obejrzał ją i skasował, żeby chronić przyjaciela.

A teraz on sam siedział z kłamstwem Bengta, które stało się kłamstwem Ewerta. Jeżeli go nie zdemaskuje, stanie się również jego udziałem, a on zachowa się jak Ewert: obejrzy, a później pominie milczeniem, żeby osłonić przyjaciela.

Znów włączył kasetę, przewinął do przodu. Mniej więcej dwadzieścia minut nagrania. Spojrzał na zegarek. Wpół do trzeciej. Jeżeli przewinie ją z powrotem, to zdąży wysłuchać całej opowieści Lydii Grajauskas do trzeciej. Później wejdzie ostrożnie do sypialni, położy na poduszce kartkę z wyjaśnieniem dla Anity, że musi wziąć nocny dyżur, ubierze się i zejdzie do samochodu, o tej porze droga do miasta zajmie mu tylko dwadzieścia minut.

Za piętnaście czwarta otworzył drzwi do swojego pokoju.

Nastał już poranek, światło sączyło się gdzieś znad morza, od wschodu, gdy jechał pustą autostradą między Gustavsbergiem a centrum Sztokholmu.

Ciągle pił kawę. Nie dlatego, żeby nie zasnąć, myśli brzęczały mu w głowie i jedyną rzeczą, której nie byłby teraz w stanie zrobić, to właśnie zapaść w sen; pił ją raczej po to, żeby wzmóc bystrość umysłu, żeby dopaść to brzęczenie, zanim rozpłynie się we własnych analizach; takie rzeczy zdarzają się myślom po nocy.

Posprzątał swoje biurko, położył stosy papierów, fotografii i teczek na podłodze. Drewniany blat był zupełnie pusty, chyba nigdy go takim nie widział, możliwe, że wtedy, gdy się tu wprowadził; musiał mieć ten pokój jakieś pięć, sześć lat.

Wyjął z kieszeni spodni papierową kulkę, którą wyłowił ze zlewu, zanim wyjechał z domu. Rozprostował ją i położył na pustym stole.

Wiedział już, że leżący przed nim liliowy mężczyzna właśnie przekroczył granicę, że manipulował dowodami w dochodzeniu, mając na celu ochronę własnych interesów, że stał się obrońcą kłamstwa, które nie było jego własnością.

Sven Sundkvist wodził zamyślony palcem po tuszowych liniach, znów czuł narastającą wściekłość, nie miał pojęcia, co zrobić z tą wiedzą.

***

Lars Ågestam zrobił to, co zwykł robić, gdy nie mógł spać. Włożył garnitur i czarne buty, sprawdził, czy aktówka jest wystarczająco lekka, a później opuścił dom i Vallingby, wyruszając na spacer u boku świtu; trzy godziny przez zachodnie przedmieścia Sztokholmu w kierunku biur prokuratury.

To była osobliwa rozmowa. Nie nadążał za tokiem myślenia rozmówcy, co raczej mu się nie zdarzało. Ewert Grens, którego podziwiał i którego jednocześnie było mu żal, siedział przed nim i z jednej strony wyjaśniał, że ciągle nie znają motywu, dla którego Lydia Grajauskas obezwładniła strażnika, wzięła zakładników, zastrzeliła policjanta, a później samą siebie, a z drugiej strony – że jej przyjaciółka, Sljusariewa, w ogóle nie miała im nic do powiedzenia i dlatego teraz cieszyła się wolnością w mieście portowym po drugiej stronie Bałtyku.

Nie mógł spać.

Z Grensen przed oczami postanowił, że mu zaufa.

A teraz spacerował z porannym słońcem, zadzwonił już do strażnika w szpitalu Södersjukhuset i uprzedził go o swojej wizycie, chciał jeszcze raz obejrzeć prosektorium.

***

Nie zapukał. Nigdy tego nie robił. Ewert Grens nigdy nie pukał.

Sundkvist wzdrygnął się, spojrzał w kierunku drzwi.

– Ewert?

– Niech cię, Sven, już w pracy?

Sven zarumienił się. Wiedział, że to widać z daleka i ze wstydem spuścił wzrok, jakby przyłapany na gorącym uczynku, przecież dopiero co wpatrywał się w Ewerta w liliowym tuszu.

– Tak się złożyło.

– Jeszcze nawet nie ma wpół do szóstej. O tej porze zazwyczaj jestem tu sam.

Grens stał w otwartych drzwiach i zamierzał właśnie wejść do środka. Sundkvist spojrzał pośpiesznie na kartkę z tuszowym rysunkiem, zakrył ją dłonią.

– A czym to się zajmujesz, chłopcze?

Nie był dobry w kłamaniu. Nie umiał oszukiwać ludzi, których darzył sympatią.

– Nie wiem. Dużo się tego nazbierało.

Czuł, że za chwilę się udusi. Na pewno miał mocno zarumienione policzki.

– Ewert, wiesz, jak to jest. Södersjukhuset. Dziennikarze napierają. Przecież chcesz tego uniknąć. Rzecznik prasowy potrzebuje jakiejś podkładki.

Znów wbił oczy w blat biurka. Żebym tylko nie musiał jeszcze raz. Nie dam rady jeszcze raz.

Ewert zrobił krok do przodu, zatrzymał się, zawahał, po chwili zawrócił i wychodząc z pokoju, odwrócony plecami do otwartych drzwi, powiedział głośno:

– Dobrze. Z pewnością wiesz, co robisz. I cieszę się, że załatwisz to z dziennikarzami.

***

Szpital Södersjukhuset był duży, nieforemny i brzydki, ale w porannym słońcu sprawiał wrażenie nieomal pięknej budow li, z oknami i blaszanym dachem skąpanymi w jaskrawej czerwieni. Lars Ågestam przemierzył pusty hol, nie wybiła jeszcze szósta, wkrótce budynek zbudzi się do życia.

Zjechał windą do piwnicy, wysiadł, szedł tą samą drogą co Grajauskas niespełna dwie doby temu, w szpitalnym ubraniu, z plastikową torbą pod koszulą, pobita, nikt już nie miał jej nigdy uderzyć.

Biało-niebieska taśma odgradzała ostatni odcinek korytarza mniej więcej tam, gdzie wtedy znajdował się Edvardson, w odległości trzydziestu metrów, ale wystarczająco blisko, żeby móc obserwować drzwi, które już nie istniały. Schylił się, wkroczył na teren zamknięty i obchodząc zygzakiem resztki ściany wysadzonej w powietrze, doszedł do wyrwy po drzwiach. Otwór był zaplombowany, niezliczone metry taśmy łączyły pozostałości futryny. Ågestam zerwał zabezpieczenie, wszedł do środka.

Podłużne, przypominające przedpokój wnętrze, później pomieszczenie, w którym ich znaleziono. Biała kreda ciągle jeszcze wyznaczała im miejsca na zimnej posadzce z terakoty. Jej ciało blisko jego. Ich krew zmieszana. On umarł razem o z nią. Ona umarła razem z nim. Ågestam był przekonany, że to było zgodne z zamiarem Grajauskas, ich wspólny wieczny spoczynek.

Panowała kompletna cisza. Ågestam rozejrzał się dookoła. I pomyśleć, że on, panicznie bojący się śmierci – nie nosił nawet zegarka, bo ten tylko odmierza wyznaczony czas – stał teraz w prosektorium, sam, i próbował zrozumieć.

Magnetofon na środku podłogi.

Chciał posłuchać ich rozmowy.

Chciał wczuć się, tak jak zawsze się wczuwał, już po fakcie.

– Ewert.

– Odbiór.

– Zakładnik w korytarzu nie żyje. Nie widzę krwi, nie widzę, gdzie go postrzeliła. Ale zapach. Ostry, Ewert, drażniący.

Bengt Nordwall. Opanowany. Przynajmniej takie sprawiał wrażenie. Lars Ågestam nigdy go nie spotkał, nigdy nie słyszał jego głosu.

Próbował poznać nieżyjącego człowieka.

– Ewert, to jest jedna wielka pieprzona blaga. Ona wcale ich nie zastrzeliła. Byli tu wszyscy, cała czwórka zakładników. Żyją i właśnie stąd wyszli. Oblepiła wszystkie drzwi semteksem, zużyła jakieś trzydzieści dekagramów, to prawda, ale nie może tego detonować!

Strach usłyszał trochę później. Nordwall ciągle obserwował, opisywał, ale jego głos uległ zmianie; nagle coś zrozumiał, to, czego nie zrozumieli wtedy podsłuchujący rozmowę policjanci, a co on sam teraz próbował pojąć.

– Jak się czujesz? Stojąc tutaj tak, nagi, w kostnicy, przed kobietą z bronią w ręku?

– Zrobiłem to, o co mnie poprosiłaś.

– Czujesz się upokorzony. Prawda?

– Tak.

– Samotny?

– Tak.

– Boisz się?

– Tak.

– Na kolana!

Nie minęły jeszcze dwie doby. Głosy z taśmy, one ciągle żyły, również w wersji tłumacza rosyjskiego. Każde słowo, wyraźne, w zamkniętym pomieszczeniu. Ona się zdecydowała.

Lars Ågestam był tego pewien. Zdecydowała się od samego początku. Postanowiła tu umrzeć. On też miał tu umrzeć.

Zamierzała go upokorzyć, a później mieli przestać oddychać.

Mieli leżeć obok siebie na podłodze prosektorium, razem, na wieki wieków.

Ågestam stał w bezruchu, właśnie tam, gdzie wcześniej stał Nordwall, zastanawiał się, czy on wiedział, czy zrozumiał, że zostało mu tylko parę sekund, kilka chwil, a później nic.

***

Ewert Grens nie mógł się skoncentrować.

W nocy w ogóle nie spał, powinien zostać w gabinecie, na swojej sofie, zbyt wiele rzeczy pochłaniało jego uwagę, zbyt wiele cholernych spraw do roztrząsania, spanie w domu, nie, to nie był dobry pomysł.

Obiecał Lenie wspólny lunch. Chciała rozmawiać o Bengcie. Najpierw odmówił, nie miał ochoty. Brakowało mu go, oczywiście, że mu go brakowało, ale uświadomił sobie, że ten, za którym tęsknił, był kimś innym niż ten, z którym miał teraz do czynienia.

Gdybym tylko wiedział.

Myślałeś o niej? Kiedykolwiek? Poszedłeś później do niej do domu i kochałeś się z nią? Po tym wszystkim?

Robię to dla Leny.

Ty nie żyjesz.

Później się zgodził. Kiedy poprosiła go drugi raz. Nic nie jadła. Pogrzebała trochę w talerzu, wypiła wodę mineralną, dwie butelki. Płakała, chodziło o dzieci, tak powiedziała, najbardziej dzieci, nie rozumieją, a jeżeli ja nie rozumiem, Ewert, to jak im mogę wytłumaczyć?

Cieszył się, że się z nią spotkał. Potrzebowała go. Potrzebowała mówić o tym samym wciąż i wciąż, zanim w końcu zrozumie.

On sam nie był szczególnie dobry w okazywaniu żałoby.

Ale dobrze się czuł, widząc kogoś, kto ma odwagę ją uzewnętrznić.

***

Lars Ågestam przewijał taśmę raz za razem. Stał w bezruchu w tym większym pomieszczeniu i słuchał, siedział na podłodze plecami do ściany, przy której siedzieli zakładnicy, ostatni raz położył się w miejscu Bengta Nordwalla, w porównaniu ze zmarłym był nikłej postury, otoczony białą kredową linią miał więc więcej przestrzeni, zakrył dłońmi genitalia, jak Nordwall, wbił wzrok w sufit, jak Nordwall. Wysłuchawszy całego dialogu z Ewertem Grensem, był przekonany, że ten Bengt Nordwall, który zakończył swoje życie tutaj, gdzie on sam teraz leżał, doskonale wiedział, kim jest Lydia Grajauskas, że w jakiś sposób byli ze sobą powiązani, że Grens domyślał się tego albo nawet wiedział i że z jakiegoś powodu był gotów poświęcić całe swoje policyjne życie, żeby chronić tę prawdę.

Ågestam przebywał w prosektorium dokładnie dwie godziny i właśnie postanowił wyjść, był głodny, pomyślał o śniadaniu w kawiarni pełnej ludzi, którzy wydawali dźwięki, przeżuwali i żyli, musi stąd wyjść, paniczny strach przed śmiercią znów dał się we znaki.

– To jest teren zamknięty.

Nie słyszał go, jak wchodził. Nils Krantz, technik kryminalny. Spotkali się wcześniej, ale nie znali bliżej.

– Proszę mi wybaczyć. Byłem zmuszony. Szukam odpowiedzi.

– Depcze pan po miejscu przestępstwa.

– Kieruję dochodzeniem wstępnym.

– Wiem i gówno mnie obchodzi, kim pan jest. Wolno panu poruszać się tylko po kredowych liniach, jak wszystkim innym. To ja jestem odpowiedzialny za to, że istniejące tu ślady można interpretować.

Prokurator westchnął wystarczająco głośno, żeby Krantz usłyszał, nie miał ochoty dyskutować o rzeczach oczywistych. Odwrócił się, podniósł z podłogi swój magnetofon, wziął sporządzone właśnie notatki, zapakował do aktówki, znów pomyślał o śniadaniu.

– Wyraźnie się panu spieszy.

– Odniosłem wrażenie, że właśnie tego pan sobie życzy. Nils Krantz wzruszył ramionami, przeszedł powoli przez pokój i zaczął studiować futrynę drzwi do magazynu, w którym pod koniec siedzieli zakładnicy, pozostałości semteksu wzdłuż listew. Nagle odezwał się, plecami do Ågestama.

– Aha. Dostaliśmy wyniki analiz. Pomyślałem, że może to pana zainteresuje.

– Jakie wyniki?

– Z tego drugiego dochodzenia. Lang. Poddaliśmy go oględzinom.

– Tak?

– Nic.

– Nic?

– Na całym jego ciele ani śladu Oldéusa.

Lars Ågestam miał właśnie wyjść, ale zatrzymał się, gdy Krantz zaczął mówić. Teraz stał w miejscu, niezdolny do jakiegokolwiek ruchu, zobojętniały.

– No proszę!

Patrzył na Krantza, który w plastikowych rękawiczkach dalej przeszukiwał futrynę. Przez chwilę wpatrywał się w niego apatycznie, potem znów wziął aktówkę, zrobił kilka kroków w kierunku byłych drzwi wyjściowych. Właśnie miał przekroczyć otwór w ścianie, gdy Krantz odezwał się ponownie.

– Ale to nie wszystko.

– Nie?

– Ubranie Langa. Też je zbadaliśmy. Na butach. Tam było tego sporo. I krew, i DNA. Wszystko Oldéusa.

***

Ewert Grens zostawił Lenę w restauracji. Wyjaśniła mu, że chce zostać sama, zamówiła trzecią butelkę wody mineralnej, objęła go mocno na pożegnanie. Zaczął iść w kierunku wydziału zabójstw, ale zmienił zdanie, wybrał dłuższą drogę i postanowił wpaść na chwilę do aresztu.

Nie potrafił sobie odmówić.

Przecież nie wystarczy, że wiarygodna lekarka ze stuprocentową pewnością wskaże na zdjęciu mordercę. Gdy morderca tuż przed okazaniem podejrzanego zdąży zastraszyć ją groźbami, ta sama wiarygodna lekarka nie będzie miała odwagi wskazać go jeszcze raz, a morderca zgodnie z prawem zostanie zwolniony z aresztu, żeby zabić ponownie.

Ale nie tym razem. Tym razem wystarczyło.

Grens wjechał windą na górę, zatrzymał się na drugim piętrze. Zameldował strażnikowi, że chce porozmawiać z Jochumem Langiem i zamierza zabrać go do pokoju przesłuchań.

Szli korytarzem, strażnik dwa kroki przed nim, mijali ciche cele. Numer osiem, zamknięta jak wszystkie inne. Skinął głową w kierunku strażnika, który otworzył okienko, żeby można było zajrzeć do środka.

Mężczyzna w środku leżał na pryczy. Na plecach, z zamkniętymi oczami. Spał, cóż innego mógł robić dwadzieścia trzy godziny na dobę na kilku zasranych metrach kwadratowych, bez gazet, radia, telewizji.

Ewert Grens zawołał przez okienko.

– Lang, pobudka!

Słyszał. Ale nie ruszył się.

– No już. Króciutka rozmowa. Tylko ty i ja.

Lang znów leżał w bezruchu. Gdy Grens zawołał, odwrócił się na bok, plecami do drzwi.

Poirytowany Grens zamknął okienko.

Skinął jeszcze raz głową, poprosił strażnika o otwarcie drzwi. Wszedł do środka, zatrzymał się na progu, powiedział, że chce być sam.

Strażnik zawahał się. Jochum Lang został zakwalifikowany jako niebezpieczny. Dlatego strażnik się nie ruszył. Ewert Grens wyjaśnił, na tyle cierpliwie, na ile potrafił, że przejmuje teraz odpowiedzialność i że jeżeli coś trafi szlag, to będzie tylko i wyłącznie jego wina.

Strażnik wzruszył ramionami. Wyszedł, zamknął za sobą drzwi.

Grens zrobił krok w głąb celi, do pryczy został jakiś metr.

– Wiem, że mnie słyszysz. Podnieś się.

– Grens, zesraj się.

Ostatni krok, teraz mógłby dotknąć leżącego ciała, które odmawiało posłuszeństwa, ale zrezygnował, chwycił tylko za drewnianą krawędź i dopóty potrząsał posłaniem, aż Lang nagle wstał.

Stali nos w nos.

Byli jednakowego wzrostu, wpili w siebie oczy.

– Lang, na przesłuchanie, marsz!

– Możesz sobie skoczyć.

– Mamy grupę krwi. Mamy DNA. Mamy świadka. Teraz cię wsadzimy. Za morderstwo.

Jakieś dziesięć centymetrów między ich twarzami.

– Posłuchaj, skurwielu. Nie mam, kurwa, pojęcia, o co ci chodzi. Ale może powinieneś się zastanowić. Zdarzało się, że gliny wypadały z samochodu i trochę się tłukły.

Ewert Grens uśmiechnął się, pokazał zęby, które już nie błyszczały bielą.

– Możesz mi, kurwa, grozić, ile ci się podoba. Nie mam już nic do stracenia, nic, co byłoby warte więcej niż to, że będziesz walił konia za kratkami do swoich sześćdziesiątych urodzin.

Trudno było ocenić, kto nienawidził bardziej.

Szukali nawzajem swoich spojrzeń, w pogoni za tym, co powinno tam być.

Oddech Langa, ciepły, gdy mężczyzna zniżył głos.

– Nie wezmę udziału w żadnych nowych przesłuchaniach. Żebyś wiedział, Grens, skurwielu. Jeżeli ty albo ktoś inny przyjdzie tutaj jeszcze raz, żeby mnie wyciągnąć na przesłuchanie, to zrobię wszystko, co w mojej mocy, żeby, kurwa, uszkodzić porządnie tę osobę. Ostrzegam tylko raz. Wypierdalaj stąd. I zamknij za sobą drzwi.

***

Sven Sundkvist zadzwonił do domu i próbował wyjaśnić, dlaczego zniknął w nocy, dlaczego zostawił kartkę na poduszce i dlaczego wyszedł bez słowa. Anita była zła, że jej nie obudził, nie lubiła takich sytuacji, przecież obiecał, że nigdy od siebie nie odejdą, zanim nie powiedzą dlaczego. Skończyło się na kłótni. Sven dał znak życia z nadzieją, że robi dobrze, i okazało się, że zrobił źle. Dlatego wracał do domu poirytowany, prowadził dość szybko, nie było specjalnie długich korków, nawet przy Slussen, właśnie minął śmiesznie wielkie promy przy terminalu Viking Line, kiedy zadzwonił o Lars Ågestam. Mówił ściszonym głosem.

Poprosił go, żeby przyszedł do prokuratury. Na spotkanie w cztery oczy. Po godzinach biurowych, kiedy wszyscy pójdą do domu.

Sundkvist zatrzymał samochód, skontaktował się z Anitą i jeszcze bardziej pogorszył sytuację. Teraz był w mieście sam, nie wiedząc, co zrobić z całym tym wolnym czasem, chodziło tylko o parę godzin, ale miał wrażenie, że o wieczność.

To był prawdopodobnie piękny wieczór, tak ciepły, jak ciepłe bywają czasami czerwcowe wieczory. Sven szedł spacerkiem z Kronobergu, krążył po Kungsholmen, z daleka dochodziła muzyka, owiewały go zapachy z mijanych restauracyjnych ogródków, wokół toczyło się życie i powinien się do niego uśmiechnąć, włączyć doń na chwilę, ale przecież prawie go nie dostrzegał.

Poczuł się zmęczony.

To była długa noc i jeszcze dłuższy dzień.

Nie miał siły myśleć o kasecie wideo i o tej stęchłej prawdzie, którą teraz w sobie nosił.

Czy właśnie tą prawdę Ågestam chciał rozstrząsać?

Czy chciał trochę pomajstrować przy jego lojalności?

Był zbyt zmęczony na podejmowanie takich decyzji, nie teraz.

Spotkali się na moście Kungsbron kilka minut po ósmej.

Lars Ågestam czekał przed wejściem. Wyglądał jak zwykle: skośna grzywka, garnitur i błyszczące buty, witając się, podał rękę, otworzył drzwi kartą magnetyczną. Nie mówili dużo, stali obok siebie w windzie, jeszcze zdążą porozmawiać.

Drzwi otworzyły się na dziewiątym piętrze. Ågestam zaprosił go do swojego pokoju, za oknem majaczyło miasto, letnia ciemność zaczęła z wolna wypierać dzień.

Sven usiadł na jednym z krzeseł stojących przy krótszej krawędzi biurka. Ågestam przeprosił, wyszedł na korytarz, minęła jakaś minuta, wrócił z dwoma kubkami kawy i kilkoma kawałkami ciasta na tacy, postawił ją na stoliku obok paru grubych akt.

– Cukier?

– Mleko.

Ågestam starał się jak mógł, żeby oddramatyzować sytuację, zmniejszyć wyczuwalne przez nich napięcie. Ale nie za bardzo mu się udawało. Wiedzieli, że nie siedzą tutaj po to, żeby jeść drożdżowe ciasto, było późno, wszyscy już dawno poszli do domu, mieli rozmawiać o czymś, o czym rozmawia się poufnie, bez świadków.

– Nie mogłem w nocy spać.

Prokurator przeciągnął się, ramiona nad głową, wysoko, jak gdyby chciał podkreślić swoje zmęczenie.

Ja też, pomyślał Sven. W ogóle nie spałem. To cholerne wideo i Ewert, czy o tym właśnie chcesz rozmawiać? Przecież jeszcze nie wiem.

– Leżałem w łóżku i myślałem o pańskim przyjacielu. I koledze. Ewercie Grensie.

Nie teraz. Jeszcze nie.

– Muszę z panem porozmawiać, panie Svenie. Coś mi się nie zgadza.

Ågestam odchrząknął, wydawało się, że chce wstać, ale siedział i mówił dalej.

– Wie pan, że raczej się z Grensem nie lubimy.

– Dzieli pan to uczucie z paroma innymi.

– Wiem. Ale tak czy owak, chcę to podkreślić. Tu nie chodzi o to, co ewentualnie sądzę o Ewercie Grensie jako człowieku. Chodzi o sprawę służbową. O jego zadanie w śledztwie, w którym to ja prowadzę dochodzenie wstępne.

Jeszcze jedna próba wstania z krzesła. Tym razem podniósł się naprawdę.

Spojrzał na Svena, a potem zaczął krążyć niespokojnie po pokoju.

– Wczoraj. Wczoraj miałem osobliwe spotkanie z Grensem. Właśnie odwiózł Alenę Sljusariewą na prom płynący do Kłajpedy. Bez konsultacji ze mną.

Stał nieruchomo pośrodku pokoju. Czekał na jakąś reakcję. Nie doczekał się.

– Dzisiaj wcześnie rano byłem w prosektorium. Chciałem zrozumieć. Później w ciągu dnia rozmawiałem z paroma pańskimi kolegami. Według komisarz kryminalnej Hermansson, bardzo mądrej kobiety, nigdy wcześniej z nią nie rozmawiałem, a więc według niej dwóch niezależnych od siebie świadków opisało osobę przypominającą Alenę Sljusariewą, która skorzystała z toalety dla niepełnosprawnych, tej samej toalety, do której weszła Lydia Grajauskas na krótko przed tym, jak z pistoletem w ręku wzięła zakładników. Nietrudno wyobrazić sobie, że to ona zaopatrzyła Grajauskas w materiał wybuchowy i broń. No więc dlaczego Grensowi tak bardzo spieszyło się z wysłaniem jej do domu?

Sven Sundkvist milczał.

Kaseta. Obawiał się, że rozmowa będzie dotyczyła tej taśmy, którą policjant na służbie podmienił, żeby chronić kolegę. Taśmy, o której on sam teraz wiedział. Taśmy, która wkrótce zmusi go do mówienia albo ukrycia się za kłamstwem.

– Zwracam się do pana z prośbą. Czy jest coś, co pan wie, a co ja też powinienem znać?

Sundkvist ciągle milczał, ponieważ nie miał pojęcia, co powiedzieć.

Lars Ågestam powtórzył swoje pytanie.

– Czy jest coś?

Musiał w końcu odpowiedzieć. I odpowiedział.

– Nie. Nie wiem, o czym pan mówi.

Ågestam znów chodził po pokoju, nerwowy oddech, dopiero zaczął.

– Policjant, jeden z najlepszych. Powinienem więc zachować spokój, poczekać do zakończenia śledztwa.

Kilka gwałtownych oddechów, później znów mówił normalnym głosem.

– Ale to mi się nie zgadza. Rozumie pan? To dlatego człowiek nie może spać. To dlatego idzie do pracy w środku nocy i kładzie się w kredowym obrysie zwłok na podłodze prosektorium.

Podszedł teraz do Svena, nie spuszczał z niego wzroku. Sven popatrzył mu w oczy, ale ciągle siedział niemo, wiedział, że cokolwiek powie, to nie wystarczy.

– Zadzwoniłem później do Wilna.

Stał ciągle przed nim.

– Poprosiłem naszych litewskich kolegów o zlokalizowanie Aleny Sljusariewej. Znaleźli ją. Mieszka u rodziców w Kłajpedzie.

Usiadł na skraju biurka, z leżącego za nim stosu podniósł plik papierów dotyczących dochodzenia, o którym przed chwilą mówił.

– Nie ma tutaj ani jednej notatki z przesłuchania Sljusariewej. Grens sam zadecydował o tym, żeby opuściła Szwecję. To, co wiemy, wiemy od niego.

Głos wiązł mu w gardle, wiedział, że to, co chciał powiedzieć, było jedyną rzeczą, której nie wolno mu powiedzieć, nie policjantowi, nie o koledze po fachu.

– Historia Grensa nie trzyma się kupy.

Krótka pauza, potem mówił dalej:

– Nie wiem dlaczego, ale myślę, że on manipuluje dochodzeniem.

Włączył stojący na biurku magnetofon. Słuchali końcówki rozmowy, którą już wcześniej słyszeli:

– Stena Baltica? To przecież, kurwa, prom. To jakaś sprawa osobista! Bengt, odbiór! Bengt, do kurwy nędzy, kończ! Kończ natychmiast!

Żadnych słów. Żadnych decyzji o lojalności i prawdzie. Jeszcze nie.

– Panie Svenie?

– Słucham.

– Chcę, żeby pan tam pojechał. Do Kłajpedy. Chcę, żeby nikomu nic nie mówiąc, przesłuchał pan Alenę Sljusariewą i żeby pan później zdał mi z tego sprawozdanie. Chcę wiedzieć, co ona tak naprawdę powiedziała.

SOBOTA ÓSMEGO CZERWCA

Lotnisko w Połądze wydzielało ostry zapach. Kiedy opuścił wyjście, w drodze do taśm bagażowych uderzyła go woń środka do czyszczenia podłóg, posadzka była jeszcze mokra, pachniała zagranicą i czymś dalekim, innymi chemikaliami, zabronionymi w Szwecji już dawno temu.

Godzina i dwadzieścia minut, pomyślał. Jedna zasrana godzina i nawet proszek do szorowania jest inny.

To była jego druga wizyta na Litwie, w ogóle w krajach nadbałtyckich. Z pierwszej nie pamiętał zbyt wiele, był wtedy świeżo upieczonym policjantem, nawet nie wiedział, gdzie wylądowali. Specjalny transport więźnia do zakładu karnego w Wilnie. To było coś szczególnego: wyjechać za granicę z więźniem, o którym wtedy dużo się mówiło, ale tak naprawdę pozostało w nim tylko wspomnienie więzienia. Jak gdyby nagle przeniósł się do innej epoki: szczekające psy, wilgotne korytarze, ogoleni, bladzi i milczący więźniowie, którzy siedzieli stłoczeni w zdecydowanie za małych celach, powietrze, którym nie dało się oddychać, szyldy ostrzegające przed gruźlicą. To było zadziwiające przeżycie, chyba nigdy o tym z nikim nie rozmawiał, nawet z Anitą.

Wyszedł z budynku terminalu i przywołał ręką jedną z żółtych taksówek. Dwadzieścia sześć kilometrów na południe. Do Kłajpedy. Do Aleny Sljusariewej. Do tego, czego nie chciał wiedzieć.

Zadzwonił z Arlandy do domu, rozmawiał z Jonasem, powiedział mu dzień dobry i obiecał przywieźć coś, co będzie niespodzianką. Słodycze. W jakimś kiosku, w pośpiechu, chyba nie zdąży kupić niczego więcej. Nie miał na Litwie dużo czasu, wracał już następnego dnia wcześnie rano, wiedział, czym musi wypełnić swój pobyt.

Samochód przemieszczał się powoli między Połągą a Kłajpedą. Sundkvist najpierw chciał protestować, poprosić kierowcę o zwiększenie prędkości, ale odstąpił od zamiaru i rozparł się wygodnie w fotelu, to tylko kilka zmarnowanych minut; tłumacząc, o co mu chodzi, straciłby więcej energii, niż zyskał na czasie. Podobał mu się krajobraz, naprawdę tak uważał, wiszące nad nim słońce. Biednie, ośmiu na dziesięciu balansowało na granicy zwanej minimum egzystencjalnym, ale nie bez godności, podobało mu się to wcześniej niedostrzeżone, to, co nie było więzieniem. W migawkowych szwedzkich wiadomościach napotykał ciągle te same klisze: szarzy ludzie w szarych ubraniach o szarej porze roku, taki obraz utrwalił mu się w pamięci, bo takimi stereotypami był karmiony, a tutaj proszę – lato, prawdziwi ludzie, prawdziwe kolory.

Poprosił o kurs prosto do hotelu. Przyjechał za wcześnie, pokoje udostępniano w zasadzie dopiero po południu, ale hotel Aribo nie narzekał na nadmiar gości i Sundkvist dostał pokój od razu, już posprzątany i gotowy.

Położył się na chwilę na najwęższym hotelowym łóżku, jakie kiedykolwiek widział. Tylko kilka minut, próbował sobie wyobrazić kobietę, którą niebawem miał spotkać, jak wygląda, jak mówi.

Wtedy, w tym sztokholmskim mieszkaniu panował chaos. Ona była wzburzona, krzyczała coś o swojej nieprzytomnej przyjaciółce, która leżała na podłodze, i o mężczyźnie, którego nazywała Dimitr Chuj Złamany i który stał kilka metrów dalej, w połyskliwym garniturze, przed dziurą w drzwiach. Nie przyjrzał się jej dokładnie, nie miał pojęcia, że tydzień później zobaczy ją najpierw na skopiowanej taśmie wideo, a później spotka w obcym mieście po drugiej stronie Bałtyku.

Stała tam trochę dalej, w sąsiednim pokoju, naga, jak jej leżąca na podłodze przyjaciółka.

Miała ciemne włosy, ciemniejsze niż te środkowoeuropejskie kobiety, które jako prostytutki przewijały się w różnych śledztwach.

A później zniknęła, podczas gdy oni byli zajęci tą pobitą kobietą i alfonsem, który wymachując litewskim paszportem, krzyczał o nienaruszalności litewskiego terytorium.

Od tamtej pory przepadła bez śladu.

Aż zatrzymano ją w porcie Frihamnen na krótko przed odpłynięciem promu, w drodze na pokład.

Ewert przesłuchał ją, a kilka godzin później postanowił, że Sljusariewa mimo wszystko może pojechać do domu.

Sundkvist wstał, wziął prysznic, włożył lżejsze ubranie. Nie przyszło mu do głowy, że będzie tak ciepło, znów pokierował nim stereotyp szarości. Przez chwilę wpatrywał się w otwartą teczkę, w leżący tam miniaturowy magnetofon. Zamknął ją, nie wyciągając go ze środka. Miał przesłuchać Sljusariewą, ale będzie notował, bał się tego, co powie, jej głosu, którym oznajmi coś, czego on nie chce usłyszeć.

Przeszedł przez miasto spacerkiem; domy, które były piękne, ale oddychały inną epoką, mijający go ludzie, widział w ich twarzach Lydię Grajauskas, raz po raz.

Alena poprosiła go, żeby doszedł do Zalewu Kurońskiego i przeprawił się promem do Smiltyno. Upał, który wisiał nad Połągą i który towarzyszył mu do Kłajpedy, przybrał teraz na sile. W czasie tej krótkiej podróży promem Sundkvist czuł, jak słońce piecze go w kark, powinien się czymś wysmarować, zanim zapadnie wieczór, z pewnością będzie przeraźliwie czerwony.

Po zejściu na ląd miał pójść w prawo, wzdłuż brzegu, tak mu opisała drogę. Ogromne oceanarium znajdowało się w starym forcie, sto gatunków ryb żyjących w Bałtyku i show z delfinami, zobaczył afisze, gdy tylko opuścił pokład. Chciała być między ludźmi; powiedziała, że w południe przychodzi tu mnóstwo ludzi, turyści, wycieczki szkolne; mogą spacerować i oglądać to, co jest do obejrzenia, mogą długo rozmawiać, nie zwracając na siebie niczyjej uwagi.

Stanął przed wejściem, gdzie o ile dobrze zrozumiał, miał czekać. Spojrzał na zegarek. Przyszedł za wcześnie, prawie dwadzieścia minut. Niełatwo było obliczyć czas podróży z hotelu w centrum miasta do oceanarium w miejscowości Smiltyno.

Usiadł na ławce, zaledwie kilka metrów od miejsca spotkania. Słońce szukało jego twarzy, mrużąc oczy, przyglądał się przechodzącym ludziom, robił to co zwykle, gdy obserwował innych – próbował znaleźć samego siebie. Gdzieś tam w potoku obcych szedł on albo przynajmniej ktoś jak on. Mniej więcej w tym samym wieku, z ukochaną kobietą u swego boku, z idącym na przedzie dzieckiem, które jest dla nich wszystkim. Może policjant, może ktoś wykonujący inny zawód, który wymaga obowiązkowości i długich wieczorów w pracy. Ktoś, kto najchętniej siedziałby w domu, ale kto najczęściej jest poza nim. Ktoś niewyróżniający się w tłumie, bez agresywności Grensa, bez nieprzejednania Langa, bez zdolności Grajauskas do tego, żeby podnieść się z upokorzenia i wziąć odwet, bez wszystkich tych właściwości, które sprawiają, że człowiek staje się kimś innym niż ten dość przewidywalny, dość nudny, dość zwyczajny.

Zobaczył siebie, nawet w kilku wariantach. Byłby zapewne jednym z nich, gdyby tu się urodził. Studiował właśnie taki wariant w wejściu, uśmiechał się do niego, do mężczyzny w koszuli z krótkimi rękawami i przewiewnych spodniach, gdy ktoś puknął go w ramię.

Nie zauważył jej i nie usłyszał, zajęty swoją zabawą. Stała przed nim w okularach przeciwsłonecznych, bluzce i odrobinę za dużych dżinsach. Ale ogólnie odpowiadała jego wyobrażeniom. Ciemne długie włosy, ładna twarz, niewysoki wzrost. Przez trzy lata traktowana jak towar, upokarzana wielokrotnie każdego dnia. Nie było tego widać, przynajmniej nie na zewnątrz. Wyglądała tak, jak zazwyczaj wyglądają dwudziestoletnie kobiety, których życie właśnie się zaczęło. W środku. Zrozumiał to. Ona była o wiele starsza w środku. To w duszy zabliźniały się jej rany. Ta kobieta już nigdy nie będzie cała.

– Pan Sundkvist?

– Tak.

Skinął głową na powitanie, podniósł się z ławki. Rozumieli się dobrze, on ze swoim nadwerężonym szkolnym angielskim, ona – z bogatszym językiem, który wprawdzie też poznała od podstaw w szkole, ale który okrzepł w trakcie jej trzyletniego pobytu w obcych środowiskach i który przedkładała nad szwedzki.

– Wiedziała pani, kim jestem?

– Poznałam pana. Z mieszkania.

– Było tam dość chaotycznie.

– I tak bym wiedziała, kim pan jest, nawet gdybym pana nigdy wcześniej nie spotkała. Nauczyłam się rozpoznawać szwedzkich mężczyzn.

Wskazała na wejście, ruszyli razem, ramię przy ramieniu. Zapłacił za nich oboje, weszli do środka. Nie potrafił ocenić, kiedy będzie stosownie zacząć, kiedy będzie mógł zadać swoje pytania. Pomogła mu.

– Nie wiem, czego się pan chce dowiedzieć. Ale odpowiem na pańskie pytania, jeżeli będę umiała. Byłabym wdzięczna, gdybyśmy zaczęli od razu, ufam panu, widziałam, jak pan pracował, gdy weszliście do mieszkania, ale chcę to mieć z głowy jak najszybciej. Chcę do domu. Chcę zapomnieć. Rozumie pan?

Stała przed szklaną ścianą, wodą i jakąś rybą. Patrzyła na niego błagalnym wzrokiem. Usiłował sprawiać wrażenie spokojniejszego, niż był naprawdę, przecież nie znał jej odpowiedzi, to go przerażało.

– Nie wiem, ile to zajmie czasu. To zależy, jak się potoczy nasza rozmowa. Ale rozumiem, o co pani chodzi. Będę się starał, żeby poszło jak najszybciej.

Nie rozumiał sensu istnienia akwariów. Tak jak nie rozumiał sensu istnienia ogrodów zoologicznych; zamknięte zwierzęta, ta idea do niego nie przemawiała. Tak więc wszystko to, co ich otaczało – grupy przemieszczających się ludzi i ryby, które trzeba było oglądać, zupełnie mu nie przeszkadzały, potrafił się od nich odseparować i skupić na słuchaniu Aleny Sljusariewej, na udzielanych przez nią odpowiedziach.

Na opowieści, której się obawiał.

Wydarzeniach, które nigdy nie powinny mieć miejsca i o których najchętniej by zapomniał.

***

Rozmawiali, to była bardziej rozmowa niż przesłuchanie, prawie trzy godziny. Opowiedziała o dobach spędzonych w mieście po ucieczce z mieszkania, o krzyczącej w niej wolności, o strachu przed policją, o niepokoju o Lydię, którą zostawiła nieprzytomną, z pręgami na plecach. Przyrzekły sobie kiedyś, że dopóki nie odzyskają wolności, żadna z nich nie porzuci drugiej, ale właśnie wtedy, gdy zbiegała po schodach i przekraczała bramę, była pewna, że im dalej będzie od mieszkania na szóstym piętrze, tym bardziej może Lydii pomóc.

Przerywał jej, gdy pojawiała się jakaś wątpliwość, wyjaśniała wtedy dokładniej, nie próbowała zmieniać swojej historii, przynajmniej takie miał wrażenie.

Spacerowali, mijali więcej ludzi wpatrujących się w więcej ryb, które pływały sennie za szybami, i Alena zdradziła mu, jak w drugim dniu ucieczki stała przy nadbrzeżu i myślała o powrocie do domu, ale wtedy właśnie zadzwoniła Lydia i poprosiła ją o rzeczy, które później wykorzystała w prosektorium.

Poprosiła go ściszonym głosem, żeby dał wiarę jej słowom, naprawdę nie miała pojęcia, do czego Lydia chciała tego użyć.

Zatrzymał się, spojrzał na nią, wyjaśnił, że celem tej rozmowy nie jest stwierdzenie, czy była współwinna uprowadzenia i morderstwa.

Patrząc mu w oczy, zapytała, o co w takim razie chodzi.

– O nic. I o wszystko. Tylko to.

Proste krzesła i okrągły stolik, Sundkvist kupił dwie kawy, usiedli w środku kawiarenki, otoczeni rodzinami z dziećmi, ogromne ryby na niebieskim obrusie z ceraty.

Opowiedziała o skrytce na Dworcu Centralnym, o włamaniu do piwnicy i o reklamówce z ICA, którą włożyła do kosza na śmieci w toalecie na oddziale chirurgicznym. Przerwał jej, chcąc sprawdzić, czy mówi prawdę.

– Jaki numer?

– Numer?

– Numer skrytki.

– Dwadzieścia jeden.

– Co w niej było?

– Głównie moje rzeczy. Lydia przyjmowała raczej tylko pieniądze, gdy chcieli robić coś ekstra.

– Ekstra?

– Bić. Pluć. Filmować. Fantazjować.

Sundkvist przełknął ślinę, nieomalże czuł jej bolesne wspomnienia.

– A Lydia? Co ona tam przechowywała?

– Pieniądze. W pudełku. I dwie kasety wideo.

– Co za kasety?

– Z prawdą. Tak je nazywała. „Moja prawda”.

– Co oznacza?

– Opowiedziała o wszystkim. Pomogłam jej z tłumaczeniem. O tym, jak przyjechała do Szwecji. O tych, którzy handlowali nami jak towarem. I dlaczego nienawidziła policjanta, którego zabiła w kostnicy.

– Nordwalla?

– Tak, Bengta Nordwalla.

Sundkvist nie powiedział jej, że był przy skrytce, że obejrzał nagranie, siedząc na sofie w salonie. Nie powiedział, że nikt nie zobaczy taśmy, którą Grajauskas miała ze sobą w prosektorium, że już jej nie ma, bo jeden z policjantów świadomie unicestwił ich opowiadanie, żeby chronić innego policjanta. Nie powiedział jej, że jest mu wstyd, ponieważ on sam ciągle jeszcze nie zdecydował, czy ich upokorzenia są ważniejsze niż wydanie kolegi po fachu i przyjaciela, i czy kiedykolwiek ujawni istnienie kopii, istnienie innej prawdy.

– Widziałam go.

– Kogo?

– Widziałam go tam w mieszkaniu. Bengta Nordwalla.

– Widziała go pani?

– A on widział mnie. Wiem, że mnie rozpoznał. Wiem, że rozpoznał Lydię.

***

Potem trudno mu było jej słuchać.

Opowiadała dalej, on stawiał pytania, ale myślami znajdował się gdzieś indziej.

Był wściekły. Jak nigdy wcześniej.

Czuł, że musi zacząć krzyczeć.

Nie zaczął.

Był przecież jednym z tych nudnych, tych zwyczajnych.

Czuł, jak zduszony krzyk uciska go w piersi.

Udawał spokojnego, udawał, że nie boi się słów dziewczyny. Nie chciał jej wystraszyć, widział, jak ta opowieść ją zżera, podziwiał jej odwagę.

A później krzyczał.

Krzyczał i prosił ją o wybaczenie. Bolało go w piersi, wyjaśnił, to nie na nią krzyczał, krzyczał z bólu.

***

Kiedy stali na promie w drodze ze Smiltyno do centrum Kłajpedy, znał każdy szczegół jej godzin na wolności, od ucieczki z mieszkania na Volundsgatan do zatrzymania w porcie Frihamnen. Wściekłość przemieszczała się z żołądka do piersi i z powrotem, i ciągle miał wrażenie, że ich rozmowa jeszcze nie dobiegła końca. Chciał wiedzieć więcej. O tych trzech latach, o tym, jak funkcjonuje handel ludźmi, o kobiecym podbrzuszu na sprzedaż kilkanaście razy dziennie, po to, żeby inny człowiek mógł kupić sobie samochód albo ulokować pieniądze w banku.

Zapytał, czy może ją zaprosić na obiad.

Uśmiechnęła się.

– Nie mam siły. Chcę do domu. Tylko do domu. Nie byłam w domu przez trzy lata.

– Nigdy więcej nie będzie pani w tej sprawie nagabywana przez szwedzką policję. Obiecuję.

– Nie rozumiem. Chce pan wiedzieć jeszcze więcej?

– Kilka dni temu rozmawiałem w Szwecji z litewskim ambasadorem. Pojawił się na Arlandzie, gdy wydalano z kraju tego mężczyznę, którego pani nazywała Dimitr Chuj Złamany. Ambasador był zrozpaczony. Dał nam do zrozumienia, jak wielki jest ten świat, z którego pani właśnie uciekła. Chcę, żeby pani opowiedziała. Chcę się dowiedzieć.

– Jestem bardzo zmęczona.

– Jeden wieczór. Jedna rozmowa. A później już nigdy więcej.

Zarumienił się nagle, uświadamiając sobie, że stoi przed nią i domaga się jej uwagi, jak jeden z tych szwedzkich mężczyzn, których nauczyła się nienawidzić.

– Proszę mi wybaczyć. To nie jest jakaś propozycja z podtekstem. Proszę tego tak nie rozumieć. Naprawdę chcę się dowiedzieć. Mam dziecko. Jestem żonaty.

– Oni zawsze są żonaci.

***

W drodze powrotnej do hotelu minął szybkim krokiem stary browar. Jeszcze jeden prysznic, by spłukać skwar. Jeszcze jedna zmiana ubrania, druga w ciągu ośmiu godzin, odkąd zameldował się w Aribo.

Alena zapytała dwie starsze kobiety, które spotkali w drodze z promu, i obie zaproponowały chińską restaurację Taravos Aniko, duże porcje, a poza tym można śledzić pracę kucharzy, jeśli znajdzie się stolik wystarczająco blisko kuchni.

Kiedy przyszedł, już tam siedziała. Ubrana tak samo, jak na wycieczce do oceanarium. Uśmiechnęła się, on też się uśmiechnął, zamówili wodę mineralną i dwa wymyślone przez kogoś innego zestawy: przystawka, danie główne, deser, gotowa zawartość i cena.

Długo szukała słów, on nie napierał.

Zaczęła od uczucia gdzieś w środku i powoli rozwijała temat, wzięła go w podróż po świecie, który – jak sądził – nie był mu zupełnie obcy, ale o którym – jak się okazało – nie miał pojęcia; płakała i szeptała, i po pewnym czasie mówiła bez przerwy, po raz pierwszy opisała innej osobie to, co stało się jej dorosłym życiem, po raz pierwszy słyszała swoje słowa, a on słuchał zdumiony jej siłą i tym, że mimo wszystko pozostała cała.

Czekał, aż skończy. Aż nie będzie w stanie powiedzieć więcej. Aż zamilknie, wpatrując się pustym wzrokiem przed siebie.

Gotowe, opowieść dobiegła końca, Alena już nigdy nie będzie musiała przedstawiać swojej historii na czyjeś żądanie.

Sundkvist schylił się nad teczką leżącąujego stóp. Podniósł ją, postawił obok pustego talerza.

– Mam tu coś, co nie jest moją własnością.

Otworzył teczkę, wyciągnął niewielkie brązowe pudełko i dwie sukienki złożone w kostkę.

– Myślę, że to należało do Lydii.

Popatrzyła na pudełko, na sukienki, wiedziała, skąd pochodzą, a mimo to spojrzała pytająco na Sundkvista, który tylko skinął głową, właśnie tak, jak pani myśli.

– Teraz skrytka jest opróżniona. Wynajęta komuś innemu. To dla pani. Rozumiem, że to jej ubrania. I jej pudełko. Jest w nim czterdzieści tysięcy. W stukoronowych banknotach.

Alena nie poruszyła się, milczała.

– Może pani zrobić z tym, co pani zechce. Zachować dla siebie albo przekazać jej rodzinie, jeżeli jeszcze kogoś ma.

Pochyliła się do przodu, przesunęła dłonią po czarnym błyszczącym materiale.

Jedyne, co pozostało.

– Byłam tam wczoraj. Szukałam jej mamy. Lydia często o niej mówiła.

Wbiła oczy w stół.

– Nie żyje. Zmarła dwa miesiące temu.

Sundkvist odczekał, a potem przesunął sukienki i pudełko w jej stronę. Zamknął teczkę, postawił ją na podłodze.

– Chciałbym dowiedzieć się o niej więcej. Kim była, tak naprawdę. Widziałem kobietę, która miała trzydzieści sześć pręg na plecach i która wzięła zakładników. To wszystko.

Alena pokręciła głową.

– Więcej już nic nie powiem.

– W pewnym sensie rozumiem to, co zrobiła.

– Ani teraz, ani później.

***

Siedzieli jeszcze jakiś czas, nie rozmawiając szczególnie dużo, aż w końcu kelner uprzejmie poprosił ich o opuszczenie lokalu, chciał zacząć zamykać. Już mieli wychodzić, kiedy w drzwiach stanął mniej więcej dwudziestoletni mężczyzna i podszedł do ich stolika. Sundkvist studiował go pospiesznie: wysoki, jasny, opalony, zachowywał się spokojnie, nie szukał konfliktu. Alena pocałowała go w policzek, włożyła rękę pod jego ramię.

– To Janoz. Wyjechałam od niego. Ale on tu czekał. Jestem mu za to niesłychanie wdzięczna.

Jeszcze raz go pocałowała, przyciągnęła do siebie. Opowiedziała krótko, jak przez pierwsze siedem miesięcy jej szukał, poświęcał czas i pieniądze, by później się poddać.

Roześmiała się. Po raz pierwszy w czasie tego wieczoru. Sundkvist uśmiechnął się, pogratulował, przez moment nie wszystko było beznadzieją.

– A Lydia? Nie miała kogoś?

– Nazywał się Vladi.

– I co?

– Zarobił na niej pieniądze.

Nie powiedziała więcej, on nie pytał. Rozstali się przed restauracją, Sundkvist powtórzył swoją obietnicę: od tej pory nie będzie musiała w tej sprawie rozmawiać z żadnym innym szwedzkim policjantem.

Odeszła, ale zawróciła po kilku krokach.

– Tylko jedno pytanie.

– Słucham.

– Tam przy akwarium. To przesłuchanie. Tak naprawdę nie rozumiem. Po co to?

– Sprawa karna. Kiedy coś takiego się wydarzy, policja zawsze prowadzi dochodzenie.

– Rozumiem tę drugą rozmowę. Że chcecie się dowiedzieć. Ale ta pierwsza? Przecież już wiedzieliście.

– Co pani ma na myśli?

– Przecież to było takie samo przesłuchanie, jak z tym innym policjantem.

– Jakim innym?

– Tym starszym, który był z panem w mieszkaniu.

– Nazywa się Grens.

– Tak, to on.

– Takie samo przesłuchanie?

– Wszystko, co panu opowiedziałam przy akwarium, opowiedziałem też jemu. Te same pytania, te same odpowiedzi.

– Wszystko?

– Wszystko.

– O pani kontakcie z Lydią? O waszych rozmowach, kiedy była w szpitalu? O tym, jak pani poszła po kasetę w skrytce? O tym, jak pani poszła po broń i semteks? O tym, jak pani zostawiła reklamówkę w toalecie na oddziale chirurgicznym?

– Wszystko.

***

Wybiła druga w nocy, gdy położył się w wąskim hotelowym łóżku. Nie kupił nic dla Jonasa. Miał przed sobą kilka godzin snu, przed wyjazdem chciał jeszcze pójść do kościoła luterańskiego, by zapalić świeczkę w miejscu, gdzie odbył się pogrzeb matki Lydii Grajauskas. Na lotnisku były słodycze, w sklepach wolnocłowych, zdąży kupić i żelki, i czekoladki w błyszczącym opakowaniu.

Leżał nieruchomo w ciemności przy otwartym oknie.

Kłajpeda ucichła.

Wiedział, że nie zostało mu dużo czasu.

Musi się zdecydować. Był w posiadaniu prawdy, teraz musi postanowić, co z nią zrobić.

NIEDZIELA DZIEWIĄTEGO CZERWCA

Te dwie nowe nie nadawały się specjalnie do próbnego przelatywania.

Dziewice, obydwie, jeżeli nie liczyć igraszek w kabinie na promie.

Ale szło im coraz lepiej. Trzeci dzień w mieszkaniu na Völundsgatan 3. Niedługo dojdą do dwunastu każda, jak ta wariatka Grajauskas i jej niedomyta przyjaciółka, zanim nie straciły zmysłów i nie wpadły w amok.

Jeszcze im trochę brakowało, tak sądził. Muszą więcej grać. Udawać napalone. To ważne. Ci, którzy płacą, też chcą poczuć, że są pożądani i piękni. Musi powstać poczucie intymności, że przez chwilę są tylko we dwoje, razem, bo jeżeli nie, to mężczyzna równie dobrze może się spuścić do umywalki.

Bił je trochę, tak, to prawda, wtedy jakby miękły. Jeszcze tylko parę dni, później przestaną tak potwornie płakać, miał dość tego cholernego beczenia.

Czasami tęsknił za profesjonalizmem Grajauskas i Sljusariewej. Rozbierały się i robiły to dobrze. Ale cieszył się, że nie słyszy ich szyderczego śmiechu, że nie musi wysłuchiwać wyzwisk, gdy tylko zacznie bić.

Pierwsi przyjdą już niedługo.

Zaraz po ósmej.

Przychodzili zazwyczaj prosto z domu, najpierw żegnali się z żoną, która zaczynała obrastać w tłuszcz, a później zaznawali innych wrażeń, zanim szli do pracy.

Dzisiaj przyjrzy się tym nowym. To będzie ich egzamin. Dzisiaj zobaczy, czy mogą już zacząć dawać dupy naprawdę, czy musi je jeszcze poduczyć.

Zacznie od tej, która wprowadziła się do pokoju Grajauskas. Świadomie ją tam ulokował, była do niej podobna, łatwiej mogła przejąć jej klientów.

Wyglądała zachwycająco, dokładnie tak jak powinna. Założyła bieliznę, której zażyczył sobie klient. Świetnie.

Rozległo się pukanie do drzwi. Przejrzała się w lustrze, podeszła do elektronicznych zamków, w trakcie egzaminu wyłączonych, otworzyła. Uśmiechnęła się do mężczyzny w szarym, jakby błyszczącym garniturze, w niebieskiej koszuli, czarnym krawacie.

Uśmiech. Uśmiechała się również wtedy, gdy splunął.

Nie tyle splunął, co pozwolił ślinie wyciec z ust, rozlewała się u jej stóp w czarnych butach na wysokim obcasie.

Wskazał palcem.

Prosto, w dół.

Schyliła się, ciągle z uśmiechem na twarzy, tak jak trzeba. Z wolna ugięła ramiona, osunęła się i dotykając podłogi nosem, poczuła jej chłód, zanim wystawiła język, zebrała plwocinę, połknęła.

A później podniosła się, zamknęła oczy.

Uderzył ją w twarz otwartą dłonią. Uśmiechała się, cały czas uśmiechała się do klienta, tak jak ją nauczono.

Dimitr był zadowolony, pokazał mężczyźnie w szarym garniturze uniesiony do góry kciuk, mężczyzna odpowiedział tym samym gestem.

Zdała.

Teraz mógł zacząć umawiać ją z klientami na poważnie.

Lydii Grajauskas już nie było, nawet tutaj.

***

Zawsze bał się momentu lądowania. Huk wysuwanych kół, ziemia, nagle tak wyraźna przez wąskie okienko, pierwszy kontakt z asfaltem. I wcale mu nie przechodziło. Strach nasilał się z każdą podróżą, zwłaszcza w takim samolocie, trzydzieści pięć miejsc i nawet nie można się wyprostować, zawsze żałował, zanim podskoki przy lądowaniu zamieniały się w szalony pęd po pasie startowym.

W końcu znów oddychał. Opuścił samolot, opuścił Arlandę, teraz ponadpółgodzinna jazda samochodem w stronę Sztokholmu, o ile północne przedmieścia okażą się w miarę przejezdne.

Myśli, trudne do zebrania.

Przez chwilę miał szesnaście lat, był u Anity, którą właśnie spotkał i po raz pierwszy trzymał w objęciach nagą, był u Jochuma Langa, który stał na schodach w Södersjukhuset, gdzie zabił Hildinga Oldéusa, był u Lydii Grajauskas leżącej na posadzce prosektorium, obok mężczyzny, którego nienawidziła, był u Jonasa, gdy odbierali go w Phnom Penh, właśnie skończył roczek, a dwa tygodnie później powiedział do niego „tata”, był u Aleny Sljusariewej, która w obszernej czerwonej bluzce siedziała w chińskiej restauracji w Kłajpedzie i opowiadała o trzech latach upokorzeń i…

Był wszędzie, byle tylko nie myśleć o Ewercie.

Prace drogowe w Sollentunie, dwa pasy zamienione w jeden, długi korek.

Redukował bieg, zatrzymywał się, wrzucał wyższy bieg, redukował. Zatrzymywał się. Patrzył na innych kierowców, którzy podobnie jak on siedzieli w samochodach i czekali, aż czas szybciej minie. Patrząc przed siebie, pewnie też robili swoje obrachunki, też myśleli o swoich Ewertach.

Wzdrygnął się, tak jak czasami człowiek wzdryga się na myśl o czymś nieprzyjemnym.

Postanowił pojechać dalej, niż planował, zamierzał przejechać miasto i dotrzeć do Eriksbergu, tam gdzie mieszka Lena Nordwall.

Potrzebował więcej czasu.

***

Drewniana ławka była twarda, siedział na niej nieraz, kilka godzin z rzędu, podczas wielu bezsensownych przemówień wygłaszanych przed zaprzeczającymi wszystkiemu chuliganami. W podniszczonej sali rozpraw panowała teraz cisza, byli tu sami, siedzieli na samym końcu i czekali. Ewert Grens dobrze się czuł w tej starej ratuszowej sali z systemem zabezpieczeń, mimo twardych ławek i rozgadanych prawników; jego obecność to jakby pokwitowanie, praca dochodzeniowa do czegoś prowadziła, może nawet miała się zakończyć.

Zerknął na zegarek. Jeszcze pięć minut. Później wartownicy otworzą drzwi, poproszą Langa do środka, powiedzą mu, żeby zajął miejsce i rozpocznie się postępowanie w sprawie zastosowania aresztu, które będzie początkiem długiej kary więzienia.

Grens odwrócił się do siedzącej obok Hermansson.

– Fajne uczucie, nie?

Poprosił ją o dotrzymanie towarzystwa; Sven zniknął bez śladu i nie odpowiadał na telefony, odsunął myśli o Bengcie leżącym na podłodze i Lenie, której nie potrafił wystarczająco pocieszyć; dobrze było siedzieć tu z kimś i dobrze, że ten ktoś to Hermansson. Przyznał, acz niechętnie, że ją polubił. Na dobrą sprawę powinien być na nią wściekły, insynuowała przecież, że ma problemy z policjantkami, z kobietami w ogóle, ale powiedziała to spokojnie i rzeczowo, może po prostu dlatego, że miała rację. Pomyślał, że zaproponuje jej, żeby została w Sztokholmie, gdy skończy się jej zastępstwo; miał nadzieję na dalszą współpracę, może też na więcej rozmów; była taka młoda, budziła w nim niemal żądzę, ale tu nie chodziło o starego lubieżnika, który lepkim wzrokiem próbuje obmacywać młodą kobietę, Grens był raczej zaskoczony, że ciągle jeszcze istnieją ludzie, których ma ochotę poznać.

– Tak, fajne. Wiem przecież, co mamy, i wiem, że to wystarczy. Najpierw Lang, a później zakładnicy w prosektorium, warto było przyjechać do Sztokholmu.

Bez sędziów, ławników, prokuratorów, adwokatów, oskarżonych, pokrzywdzonych i zaciekawionej publiczności sala rozpraw sprawiała wrażenie nagiej. Cała ta niesformułowana jeszcze dramatyczność zawarta w przestępstwie, przemocy i zagrożeniu, każde słowo traktowało tu w zasadzie o rozpoznaniu i określeniu rozmiarów upokorzenia.

Jakże martwo bez tego wszystkiego.

Grens rozejrzał się dookoła: ponure drewniane ściany, ogromne brudne okna wychodzące na Scheelegatan, zdecydowanie zbyt piękny żyrandol, zapach starego kodeksu karnego.

– To dziwne, Hermansson. Zawodowi kryminaliści pokroju Langa. Zajmuję się nimi całe życie, ale dzisiaj wcale nie rozumiem więcej niż wtedy, gdy zaczynałem. W trakcie przesłuchań i rozpraw postępują w określony sposób. Milczą. Cokolwiek powiemy, o cokolwiek zapytamy, to oni milczą. „Nie wiem. Nie znam”. Zaprzeczają wszystkiemu. I niech mnie kule biją, myślę, że to jest zwycięska strategia. Przecież to my musimy udowodnić, że zrobili to, co – jak twierdzimy – zrobili.

Grens podniósł rękę, wskazał na drzwi z równie ciemnego i ciężkiego drewna jak ściany.

– Za kilka minut wejdzie przez nie Lang. I zacznie grać w ciuciubabkę. Będzie siedział jak trusia, zaprzeczał, mruczał pod nosem „nie wiem” i dlatego, dlatego, Hermansson, akurat tym razem przegra. Właśnie tym razem ta cholerna gra okaże się jego największym życiowym błędem. Bo to jest tak: myślę, że on jest niewinny, przynajmniej jeżeli chodzi o zabójstwo.

Popatrzyła na niego ze zdziwieniem i właśnie chciał jej wyjaśnić, gdy otworzyły się drzwi i do środka weszło czterech wartowników z aresztu, dwóch umundurowanych i uzbrojonych policjantów, a między nimi – Jochum Lang, w kajdankach i wiszącym na nim niebieskim, więziennym ubraniu. Lang dostrzegł ich natychmiast, Grens uśmiechnął się i pomachał mu ręką. Odwrócił się do Hermansson, ściszył głos.

– Przeczytałem raport techników i raport Errforsa z sekcji zwłok i nie sądzę, żeby to było zabójstwo. Myślę, że Lang dostał zlecenie na pięć złamanych palców i roztrzaskane kolano, i nikt ani nie zamówił u niego morderstwa, ani za nie nie zapłacił, a Hilding Oldéus sam zjechał ze schodów i wyrżnął w ścianę.

Ewert wskazał ostentacyjnie na miejsce, w którym siedział Jochum Lang.

– No i popatrz na niego, barana. Tym razem wymilczy sobie dziesięć lat więzienia za morderstwo, kiedy mógłby dostać dwa i pół roku za brutalne pobicie, gdyby zaczął mówić.

Grens pomachał jeszcze raz do tego, którego nienawidził. Spojrzenie Langa, tej samej siły jak dzień wcześniej, gdy mierzyli się wzrokiem w celi. Za nim, za ogoloną głową, wchodzili do sali inni ludzie, na samym końcu Ågestam, skinął w kierunku Grensa, który odpowiedział skinieniem. Przez moment Grens zastanawiał się, co myśli ten młody prokurator o ich spotkaniu, o kłamstwie, które mu położył na stole. Odepchnął te rozważania, tak jak musiał je odepchnąć, szeptał teraz, pochylony w jej stronę.

– Wiem, że tak jest, Hermansson. Przecież to, kurwa, nie było zabójstwo. Ale uwierz mi, palcem nie kiwnę, żeby o tym powiedzieć. Wsadzimy go do pudła, Boże drogi, nareszcie go wsadzimy!

***

Dimitr był zadowolony. Młode, delikatne, gładkie i dawały dupy całkiem dobrze. Kupił je na raty i już wcześniej postanowił, że jeżeli się nie sprawdzą, to przestanie płacić.

Ale sprawdziły się i spłacał je dalej.

Gliniarza już nie było. Ale kobieta, z którą współpracował, robiła równie dobrą robotę bez niego. Dostarczyła mu dwie nowe kurwy, dokładnie tak, jak się umówili.

Czekała na niego i na drugą ratę. Dziewczyny kosztowały trzy tysiące euro za sztukę. Kobieta miała teraz dostać jedną trzecią sumy.

Otworzył drzwi do Raju. Na scenie naga kobieta, przy piersi nadmuchiwana lalka, rytmiczne ruchy podbrzusza, pojękiwała i kwiliła, a mężczyźni przy stolikach – publiczność składała się z jednym wyjątkiem wyłącznie z mężczyzn – chwytali się za krocze.

Siedziała tam gdzie zwykle. W głębi lokalu, w najdalszym kącie przy drzwiach wyjścia awaryjnego.

Podszedł do niej, przywitali się skinieniem głowy.

Zawsze ten sam dres. Zawsze ten sam kaptur na głowie.

Chciała, żeby zwracał się do niej Ilona. Nazywał ją tak, chociaż nie bez irytacji, wiedział przecież, że to zmyślone imię.

Nie rozmawiali ze sobą dużo, nigdy dużo nie mówili, kilka grzecznościowych fraz po rosyjsku, nic więcej.

Wręczył jej kopertę z pieniędzmi. Nie sprawdzając, włożyła od razu do torebki.

Za miesiąc.

Za miesiąc kolejna rata. A później staną się jego własnością, obie.

***

Grens podniósł się, pokazał ręką Hermansson, żeby zrobiła to samo, i wyszedł z sali rozpraw na krótko przed zakończeniem procesu. Zbiegł po kamiennych schodach z trzeciego piętra do piwnicy, przemierzył pospiesznie przejście do podziemnego garażu. Hermansson zapytała, dokąd idą, odpowiedział: „Zaraz, zaraz zrozumiesz”. Dyszał z wysiłku, ale zatrzymał się dopiero w zatęchłym kurzu garażu. Szukał czegoś, znalazł, podszedł do metalowych drzwi, przez które przechodziło się do wind prowadzących na samą górę, do aresztu.

Stanął tam w bezruchu. Wiedział, że muszą tędy przejść, że poprowadzą Jochuma Langa z sali rozpraw do aresztu właśnie tą drogą.

Czekał zaledwie minutę.

Lang, czterech wartowników i dwóch policjantów, wszyscy weszli do garażu, skierowali się ku metalowym drzwiom.

Ewert Grens postąpił kilka kroków do przodu, wyszedł im naprzeciw, poprosił, żeby na chwilę zostawili Langa, tylko parę metrów dalej. Spełnili jego prośbę, odpowiedzialny wartownik z aresztu nie był zadowolony, ale znał Grensa i wiedział, że on i tak postawi na swoim.

Wbili w siebie nawzajem wzrok, najwyraźniej weszło im to w zwyczaj. Grens czekał na ruch Langa, ale ten stał tylko ze skrępowanymi rękami, kołysał ogromnym ciałem, jak gdyby nie mógł się zdecydować, czy uderzyć, czy raczej sobie darować.

– Ty głupi skurwielu.

Stali tak blisko, że Grens nie musiał mówić głośno, Lang słyszał jego szept.

– Milczałeś. Jak zwykle. Ale właśnie cię osadzono w areszcie. A później zostaniesz skazany. Wiem, że nie zabiłeś Oldéusa. Ale co ludzie, kurwa, mają sądzić? Dopóki zachowujesz się i myślisz jak złodziejaszek, dopóki zaprzeczasz i milczysz, dopóty – typuję – będzie cię to kosztowało sześć, siedem lat więcej, niż mógłbyś dostać. Gratuluję!

Ewert Grens wezwał wartowników kiwnięciem ręki.

– Tylko to ci chciałem powiedzieć, Lang.

Jochum Lang milczał, stał w miejscu, nie poruszył się nawet wtedy, kiedy Grens odszedł.

Dopiero gdy wartownicy otworzyli drzwi, dopiero gdy Grens krzyknął, żeby się odwrócił.

Dopiero wtedy spojrzał na niego i splunął, kiedy inspektor zapytał podniesionym głosem, czy pamięta oględziny sprzed kilku dni, czy pamięta, jak szydził z jego nieżyjącego kolegi, jak wydymał usta w ryjek. Krzyknąwszy: „Pamiętasz?!”, Grens odesłał mu teraz te drwiące całusy. Uformował odpowiednio wargi i cmokał głośno, podczas gdy Lang w asyście strażników szedł w kierunku wind i aresztu.

***

Sven Sundkvist zaparkował na ulicy pełnej dzieci grających w hokeja na trawie, między dwoma bramkami domowej roboty, które blokowały wszelki ruch samochodów. Mali hokeiści widzieli zbliżający się pojazd, ale zupełnie się nim nie przejmowali, Sundkvist czekał cierpliwie, w końcu dwóch dziewięciolatków westchnęło głośno, by po chwili zrobić miejsce temu uciążliwemu facetowi, który koniecznie chciał jechać dalej.

Teraz wiedział. Lydia Grajauskas postanowiła zabić.

I umrzeć sama. Ale gdy chciała wyjaśnić dlaczego, gdy chciała opisać uczucie wstydu, Grens jej przeszkodził.

Kto mu dał do tego prawo?

Lena Nordwall siedziała w ogrodzie. Zamknięte oczy, radio na stole obok, muzyka, któryś z komercyjnych kanałów z dżinglami, które bez przerwy powtarzały częstotliwość i nazwę stacji. Nie widział jej od tego wieczoru, gdy przyszli z wiadomością o śmierci.

Ewert chciał chronić żonę przyjaciela i jej dzieci.

Ale odebrał nieżyjącemu człowiekowi prawo do mówienia.

– Dzień dobry!

Było gorąco, pocił się, a ona siedziała w słońcu w ciemnych spodniach i kurtce dżinsowej nałożonej na bluzkę z długim rękawem. Nie usłyszała go, wzdrygnęła się, gdy podszedł.

– Wystraszyłeś mnie.

– Przepraszam.

Zaprosiła go gęstem ręki. Przesunął wskazane krzesło, usiadł przed nią, tyłem do palącego słońca.

Spojrzeli po sobie, to on zadzwonił z pytaniem, czy może ją odwiedzić, to on powinien zacząć rozmowę.

Było mu ciężko. W zasadzie prawie w ogóle jej nie znał. Widywali się, ale zawsze w towarzystwie Bengta i Ewerta, jakieś urodziny, coś takiego. Była jedną z tych kobiet, które sprawiały, że czuł się głupi, brzydki i speszony, że brakowało mu słów, które właśnie miał na końcu języka. Nie wiedział dlaczego; była piękna, to fakt, ale przecież nie miewał problemów, gdy rozmawiał z pięknymi kobietami, po prostu emanowało z niej coś, co wzmagało jego niepewność i nieśmiałość, niektórzy czymś takim emanują.

– Przykro mi, jeżeli przeszkadzam.

– Teraz tu już jesteś.

Rozejrzał się dookoła. Był w tym ogrodzie jakieś pięć, sześć lat temu. Ewert skończył pięćdziesiąt lat, Bengt i Lena zaprosili ich na urodzinowy obiad, jubilat nie pozwolił na więcej uroczystości. Grens siedział między nim a Anitą, malutki Jonas biegał po trawie z dziećmi Nordwallów. Nie było więcej gości. Ewert nie mówił dużo tego wieczoru, cieszył się z ich towarzystwa, to było widać, ale nie czuł się dobrze w roli tego, na którego cześć wznoszono wiwaty.

Przesunęła dłońmi po rękawach kurtki, tam i z powrotem.

– Strasznie mi zimno.

– Teraz?

– Marznę od czterech dni, odkąd tu wtedy przyszliście.

Westchnął.

– Przepraszam. Powinienem był zrozumieć.

– Siedzę grubo ubrana w słońcu, temperatura dochodzi do trzydziestu stopni i jest mi zimno. Rozumiesz to?

– Tak. Jestem to w stanie zrozumieć.

– Nie chcę marznąć.

Wstała gwałtownie.

– Napijesz się kawy?

– Nie musisz…

– Nie muszę, ale napijesz się?

– Tak, proszę.

Weszła do środka przez werandę, słyszał, jak nastawiła wodę i wyjęła filiżanki. Z ulicy dochodziły krzyki małych hokeistów, czy to bramka, czy jakiś inny uciążliwy facet, który koniecznie musiał przejechać przez ich boisko.

Duże filiżanki, na wierzchu mleczna pianka, tak jak się podaje kawę w kawiarniach, do których nigdy nie miał czasu chodzić. Upił trochę, postawił filiżankę na stole.

– Jak dobrze znasz Ewerta?

Spojrzała na niego badawczo, tym wzrokiem, który wzmagał jego niepewność.

– Dlatego tutaj siedzimy? Żeby rozmawiać o Ewercie?

– Tak.

– Czy to coś w rodzaju przesłuchania?

– Absolutnie nie.

– No więc co to jest?

– Nie wiem.

– Nie wiesz?

– Nie.

Znów przesunęła rękami po rękawach kurtki, jak gdyby ciągle było jej zimno.

– Nie rozumiem, o czym mówisz.

– Chciałbym ci to wytłumaczyć, ale nie mogę. Potraktuj to jako moje prywatne rozmyślania. Tak odległe od policyjnych, jak to tylko możliwe.

Piła kawę, czekał, aż opróżni filiżankę.

– Był najstarszym przyjacielem mojego męża.

– Wiem. Ale na ile dobrze go znasz?

– Nie tak łatwo go poznać.

Chciała, żeby sobie poszedł. Nie lubiła go. Wiedział o tym.

– Jeszcze chwilę. Spróbuj, proszę.

– Czy Ewert o tym wie?

– Nie.

– Dlaczego nie?

– Gdyby o tym wiedział, nie potrzebowałbym twoich odpowiedzi.

Prażące słońce. Sundkvist miał już porządnie mokre plecy. Wolałby siedzieć w innym miejscu, ale nie ruszał się, panujące między nimi napięcie było wystarczająco silne.

– Czy Ewert rozmawiał z tobą? O zdarzeniach w prosektorium? O tym, co się stało z Bengtem?

Nie słyszała go, widział to po niej. Wskazała na niego, trzymała rękę w powietrzu tak długo, aż poczuł się nieswojo.

– Siedział tam.

– Kto?

– Bengt. Kiedy po niego zadzwoniliście. Żeby przyjechał do prosektorium.

Nie powinien był tu przychodzić. Powinien był zostawić ją w spokoju, w żałobie. Ale szukał innego wizerunku Ewerta, tego dobrego. Ona mogła mu taki przedstawić. Powtórzył pytanie.

– Czy Ewert rozmawiał z tobą? O tym, co się stało z Bengtem?

– Zadałam mu kilka pytań. Nie powiedział mi nic więcej niż to, co sama mogłam przeczytać w gazetach.

– Zupełnie nic?

– Nie podoba mi się ta rozmowa.

– Nie zapytałaś, dlaczego ona, ta prostytutka, zastrzeliła właśnie Bengta?

Siedziała w milczeniu, długo.

Tyle czasu zwlekał ze swoim pytaniem, przyjechał tu po to, żeby je zadać, właśnie to zrobił.

– O co ci chodzi?

– Czy ty i Ewert rozmawialiście o tym, dlaczego ona zamordowała właśnie Bengta?

– Wiesz coś?

– Pytam ciebie.

Patrzyła, nie spuszczając z niego oczu.

– Nie.

– I nie zastanawiałaś się?

Niespodziewanie wybuchła płaczem. Siedziała na krześle, skulona i mała, dygotała ze smutku.

– Zastanawiałam się. I pytałam go. Ale nic nie powiedział. Kompletnie nic. Przypadek. Tylko tyle powiedział. To mógł być ktokolwiek. Ale padło na Bengta.

Ktoś za nim stał. Sundkvist odwrócił się, dziewczynka nie była duża, młodsza niż Jonas, miała pięć, może sześć lat, wyszła z domu; biała bluzeczka z krótkimi rękawami i różowe szorty. Zatrzymała się przed mamą, świadoma jej wzruszenia.

– Co ci jest, mamusiu?

Lena Nordwall pochyliła się do przodu, objęła córkę.

– Nic, kochanie.

– Ale płaczesz. To on? To on jest głupi?

– Nie, on nie jest głupi. Rozmawiamy tylko trochę.

Biała bluzeczka i różowe spodenki odwróciły się, ogromne oczy patrzyły długo na Svena.

– Mamusia jest smutna. Tatuś nie żyje.

Przełknął ślinę, uśmiechnął się, próbował przybrać jednocześnie życzliwy i poważny wygląd.

– Znałem twojego tatusia.

Patrzył w milczeniu na kobietę, która od czterech dni została sama z dwójką dzieci. Domyślał się odczuwanego przez nią bólu. Rozumiał, dlaczego Ewert zdecydował się ją chronić, dlaczego uważał, że ona nie potrzebuje znać prawdy.

***

Ewert Grens nie mógł czekać do jutra. Tęsknił za nią.

Niedzielny ruch na drogach był niewielki, przejazd przez miasto nie zabrał mu dużo czasu. Ulica Vartavagen świeciła pustkami, Grens słuchał Siw z magnetofonu, przejeżdżając przez most Lidingobron, śpiewał głośno refren i nawet nie zauważył deszczu, który nagle znów zaczął padać.

Zazwyczaj pusty parking był pełen samochodów. Przez moment Grens zupełnie tego nie rozumiał, pomyślał, że zabłądził, ale zaraz uświadomił sobie, że nigdy tu nie był w niedzielę, w ten wielki dzień odwiedzin.

Zdziwione spojrzenie w recepcji; asystentka rozpoznała go, a przecież jakby nie, przyszedł w niewłaściwy dzień, miał przyjść jutro. Obdarował ją uśmiechem, zadowolony z jej zaskoczenia, ruszył w tym samym kierunku co zwykle. Zawołała, poprosiła, żeby się zatrzymał.

– Nie ma jej tam.

Nie dosłyszał, co powiedziała.

– Nie ma jej w pokoju.

Zastygł w bezruchu. Przez chwilę, której potrzebowała, by wziąć oddech i zacząć mówić dalej, poczuł to, co czuł tylko wtedy, jakby umierał, jeszcze raz.

– Siedzi na werandzie. Dzisiaj jest niedziela. Właśnie piją popołudniową kawę. Próbujemy być jak najwięcej na dworze, jak lato to lato! A parasole są ogromne.

Nie słyszał. Młoda asystentka nie przestawała mówić, a on nie słyszał.

– Może tam pan oczywiście pójść. Ona na pewno się ucieszy.

– Dlaczego nie ma jej w pokoju?

– Słucham?

– Dlaczego jej tam nie ma?

Kręciło mu się w głowie. Grens usiadł na krześle stojącym przy wejściu, ściągnął marynarkę, położył na kolanach.

– Czy dobrze się pan czuje?

Asystentka ukucnęła przed nim.

– Na werandzie?

– Tak.

Cztery ogromne parasole z reklamą lodów pokrywały większą część drewnianej podłogi werandy. Ewert rozpoznał niektórych z personelu i wszystkich tych, którzy czekali w wózku inwalidzkim albo przy balkoniku.

Ona siedziała prawie w środku. Filiżanka kawy na stoliku, w ręce cynamonowa drożdżówka. Śmiała się, tak jak śmieją się dzieci, słyszał ją mimo pluskania deszczu i śpiewanej przez kilka osób piosenki. Poczekał, aż skończą śpiewać, to było chyba coś Taubego. Podszedł do nich, zdążył trochę zmoknąć.

– Dzień dobry.

Przywitał jedną z kobiet w białych fartuchach, w jego wieku; uśmiechnęła się przyjaźnie.

– Witamy! I to w niedzielę!

Odwróciła się do Anni, która patrzyła na nich bez wyrazu.

– Anni. Masz gościa.

Ewert podszedł do niej; dłoń przy policzku, tak jak zwykle.

– Czy mogę porozmawiać z nią na osobności? Mam trochę do opowiedzenia. Dobre wieści.

Asystentka wstała, odblokowała hamulec wózka.

– Oczywiście. Siedzimy tu już dobrą chwilę. A jak w odwiedziny przychodzi mężczyzna, to nie powinno się siedzieć z innymi babami.

Miała na sobie inną sukienkę, czerwoną, kupił ją bardzo dawno temu. Ciągle padało, ale już nie tak intensywnie, prawie w ogóle nie zmokła w trakcie tej krótkiej przejażdżki pod gołym niebem, od schronienia parasoli do zadaszonej części przed wejściem do budynku. Szedł za nią, pchając wózek przez długi korytarz.

Siedzieli jak zwykle.

Ona pośrodku pokoju, a on na krześle obok.

Znów pogłaskał ją po policzku, pocałował w czoło. Poszukał jej dłoni, uścisnął i niemal odniósł wrażenie, że odpowiedziała mu uściskiem.

– Anni.

Spojrzał na nią, chciał mieć pewność, że na niego patrzy, zanim zaczął mówić dalej.

– Już po wszystkim.

***

Minęła pierwsza, Dimitr obiecał jej godzinę przerwy. Rozstawiała nogi od samego rana, odkąd ten, który przybył jako pierwszy, splunął i do którego musiała się uśmiechać, zlizując jego plwocinę z podłogi.

Płakała.

Po nim weszło w nią jeszcze siedmiu mężczyzn. Zostało jej czterech. Dwanaście sztuk każdego dnia. Ostatni miał przyjść po wpół do siódmej.

Godzina odpoczynku.

Leżała na łóżku w pokoju, o którym myślała, że należy teraz do niej. To było ładne mieszkanie na szóstym piętrze w zwykłej kamienicy.

Kilku mężczyzn nazywało ją Lydią. Wyjaśniła, że to nie jest jej imię, ale upierali się, że dla nich właśnie tak się nazywa.

Wiedziała już, że Lydia to kobieta, która tu przed nią mieszkała. Że byli jej klientami. I że teraz ich odziedziczyła.

Dimitr nie bił już tak dużo.

Powiedział, że jest pojętną uczennicą. Ale musi jeszcze wydawać więcej odgłosów, tego jej brakowało, musi pojękiwać, przyjmując ich narządy, czasami trochę poskomleć, klienci to lubią, zapominają wtedy, że płacą.

Płakała tylko w samotności. Gdyby Dimitr to widział, spuściłby jej lanie.

Miała godzinę odpoczynku, zamknęła drzwi, będzie płakała, dopóki nie skończy się przerwa, dopóki znów nie będzie piękna, dopóki nie spojrzy z uśmiechem w lustro i nie położy dłoni na swoim podbrzuszu, zaspokajając życzenie mężczyzny, który przyjdzie o godzinie drugiej.

***

Ewert Grens siedział w swoim gabinecie zaledwie godzinę. Mimo to czuł się niespokojny, nie mógł sobie znaleźć miejsca, nie potrafił się skoncentrować. Poszedł do toalety, później po kawę z automatu w korytarzu, dwa razy zajrzał do recepcji, poprosił o pizzę na telefon, nic poza tym, tylko własne biuro za zamkniętymi drzwiami.

Jak gdyby czekał.

Tańczył przytulony do Siw Malmkvist, przesuwał się po podłodze między biurkiem a sofą, słyszał tylko jej aksamitny głos.

Nie miał pojęcia, gdzie się podziewa Sven. Nie miał o żadnych wiadomości od Ågestama.

Nastawił głośniej magnetofon, zbliżał się kolejny wieczór, nie pojmował, jak to możliwe, pokój był nagrzany od słońca padającego na jego okno przez większą część dnia, Grens pocił się, wirując w rytmie lat sześćdziesiątych.

Brakuje mi ciebie, Bengt.

Olałeś nas.

Rozumiesz?

Lena nic nie wie.

Nie wie nic.

Miałeś ją.

Miałeś dzieci.

Miałeś coś!

Podszedł do magnetofonu, wyłączył go, wyjął kasetę.

Rozejrzał się dookoła.

Nie tej nocy. Nie tutaj w nocy.

Opuścił pokój, pusty korytarz, otworzył drzwi wyjściowe: świeże powietrze. Ruszył w kierunku parkingu, podszedł do samochodu, który stał tam jak zwykle niezamknięty na klucz. Usiadł w fotelu kierowcy, ręce na kierownicy, wyłączony silnik.

Chciał tylko zażyć krótkiej przejażdżki. Tak dawno tego nie robił.

***

Minęło wpół do siódmej, rozstawiła uda dwunasty i ostatni raz tego dnia.

Poszło szybko, mężczyzna nie bił, nie pluł, wszedł tylko trochę w jej odbyt i poprosił, żeby szeptała, jak bardzo jest napalona, prawie wcale nie bolało.

Stała długo pod prysznicem, mimo że od rana myła się już kilka razy. To tutaj, pod gorącym strumieniem wody, płakała najbardziej.

Dimitr zakomunikował jej, że o siódmej ma siedzieć na swoim łóżku, ubrana i wesoła. Kobieta, która przedstawiła się jako Ilona, która odebrała ich z promu i pojechała z nimi do mieszkania, właśnie ta kobieta miała przyjść z wizytą, by przekonać się, że mają się dobrze. Dimitr wyjaśnił, że w dalszym ciągu w jednej trzeciej należą do niej, jeszcze przez miesiąc.

Przyszła punktualnie. Zegar w kuchni wskazywał zaledwie trzydzieści sekund do siódmej. Wyglądała dokładnie tak samo jak w porcie: kaptur bluzy od dresu zaciągnięty na głowę. Nie ściągnęła go nawet wtedy, gdy przekroczywszy elektroniczne zabezpieczenia, weszła do środka.

Dimitr przywitał się z nią, zapytał, czy czegoś się napije, zaprzeczyła ruchem głowy. Spieszyło się jej, powiedziała. Chciała tylko sprawdzić to, co ciągle jeszcze wypożyczała.

Kiedy kobieta zajrzała do pokoju, dziewczyna wyglądała na zadowoloną, zgodnie z poleceniem Dimitra. Zapytana o to, z iloma mężczyznami dzisiaj pracowała, odpowiedziała: „Dwunastoma”. Kobieta sprawiała wrażenie usatysfakcjonowanej, powiedziała, że to dobry wynik dla tak młodej bałtyckiej cipy.

Dziewczyna położyła się na łóżku i znów zaczęła płakać. Wiedziała, że Dimitr na to nie pozwala, że za chwilę przyjdzie i ją zleje, ale nie mogła się powstrzymać. Myślała o kobiecie w kapturze i o mężczyznach, którzy się w nią wdzierali, i o tym, co powiedział Dimitr, że jeszcze raz muszą spakować walizki, że pojadą do innego mieszkania, w Kopenhadze, i chciała tylko umrzeć.

***

Jeździł po mieście bez celu prawie dwie godziny. Najpierw w samym centrum: najbardziej zatłoczone ulice, czerwone światła, ludzie przebiegający na drugą stronę i idioci, którzy nieustannie korzystali z klaksonu. Później przez Slussen, wzdłuż Hornsgatan, Ringvagen, Gotgatan, ten cały Sodermalm, podobno tak cholernie artystyczny, wyglądał przecież jak pierwsze z brzegu pieprzone miasteczko. Druga strona: wzdłuż fasad martwego Ostermalmu, rundka wokół siedziby telewizji na Gardet, później w kierunku portu Värtahamnen i promów przywożących dziwki z państw nadbałtyckich. Ziewnął. Valhallavagen, Roslagstull i niekończące się nigdy ronda.

Ci wszyscy ludzie.

Te wszystkie życia dążące do jakiegoś celu.

Ewert Grens zazdrościł im, on sam nie miał pojęcia, dokąd zmierza.

Był zmęczony. Jeszcze tylko chwilę.

Pojechał w kierunku S:t Eriksplan. Nie było ruchu, razem z wieczorem nastawał tu zawsze spokój. Kilka uliczek, tam i z powrotem. Przy Bonnierhuset skręcił w Atlasgatan. Najpierw prosto, później w lewo, zaparkował przed bramą i zdziwił się, uświadomiwszy sobie, że minął zaledwie tydzień, odkąd przyjechał tu pierwszy raz.

Wyłączył silnik.

Było cicho, na tyle cicho, na ile bywa w mieście, gdy dzień właśnie kończy zabawę. Te wszystkie okna o zwiewnych firankach, te mieszkania z wielkimi roślinami doniczkowymi. Mieszkali tu ludzie.

Siedział w samochodzie przed bramą. Minęła minuta. Może dziesięć. Może sześćdziesiąt.

Na plecach miała spuchnięte pręgi. Leżała nieprzytomna i naga na podłodze. Alena Sljusariewa znajdowała się w sąsiednim pokoju, krzyczała na ubranego w garnitur mężczyznę, który bił i nosił przydomek Dimitr Chuj Złamany.

Bengt stał po drugiej stronie drzwi i czekał prawie godzinę.

Grens zobaczył to oczami wyobraźni, jeszcze raz.

Bengt stał na zewnątrz.

Musiałeś wiedzieć już wtedy.

***

Ciągle siedział w samochodzie. Jeszcze nie teraz. Jeszcze tylko kilka minut. Chciał poczekać, aż się uspokoi. Za chwilę stąd odjedzie. Do czegoś, co w dalszym ciągu nazywał swoim domem, do mieszkania, które ostatnio rzadko odwiedzał z ochotą. Jeszcze tylko parę minut.

Nagle otworzyły się ciemne skrzydła bramy.

Cztery osoby wychodziły z domu. Rozpoznał je od razu.

Kilka dni temu dopilnował, żeby Alena Sljusariewa weszła na pokład statku, który przez Bałtyk miał ją zawieźć do Kłajpedy.

Opuścili wtedy ten sam prom, zeszli na szwedzki ląd. Mężczyzna był ubrany w ten sam garnitur, co wtedy na Völundsgatan. Dimitr Chuj Złamany. Gdy przeszedł przez kontrolę, odwrócił się i poczekał na dwie młode kobiety, szesnasto-, siedemnastoletnie. Wyciągając rękę, zażądał ich paszportów i spłacenia długu. Jednocześnie zbliżyła się do nich kobieta w dresie, z kapturem zaciągniętym na głowę, przywitała się z nimi tak, jak czynią to mieszkańcy krajów nadbałtyckich, całując delikatnie w oba policzki.

Teraz wychodzili z budynku tuż przed nim: Dimitr na przedzie, za nim jego dwie nowe dziewczyny z walizkami, na samym końcu kobieta z twarzą ukrytą pod kapturem.

Grens siedział w bezruchu i patrzył za nimi, jak oddalali się coraz bardziej.

Zadzwonił do Ministerstwa Spraw Zagranicznych, dostał połączenie z osobą, której szukał, i zadał kilka pytań na temat Dimitra Simaita.

Miał teraz wystarczająco dużo własnych spraw, ale chciał się dowiedzieć, czy Chuja Złamanego ciągle chroni immunitet dyplomatyczny, poprosił też o zbadanie, kim jest współpracująca z nim kobieta.

Złapie ich, później. Obydwoje.

Kiedy już będzie po wszystkim. Kiedy Lang zacznie odsiadkę. Kiedy Bengt spocznie w grobie.

Kiedy on sam będzie pewien, że Lena podźwignęła się z nieszczęścia i zacznie żyć na nowo, bez kłamstw.

Nawet nie zauważył, jak minął dzień.

Wstał z wąskiego hotelowego łóżka w Kłajpedzie, pojechał prosto z Arlandy do Leny Nordwall, która mimo ciepłego ubrania marzła w słońcu, a później do Kronobergu, gdzie miał swój pokój, i do prokuratury, gdzie Ågestam czekał dłużej, niż pozwalała mu jego cierpliwość.

Sven Sundkvist marzył o powrocie do domu.

Był zmęczony, ale kończący się właśnie dzień nie zamierzał go zostawić w spokoju, zachowując dla niego najdłuższe godziny.

Kiedy ich bezsensowna rozmowa ucichła, kiedy ruszył ku małym hokeistom i samochodowi, Lena Nordwall wybiegła za nim z ogrodu. Dysząc ciężko, chwyciła go za ramię i zapytała, czy słyszał o Anni. Nigdy nie słyszał tego imienia. Znał Ewerta od dziesięciu lat, traktował go jak swojego przyjaciela, ale nigdy nie słyszał tego imienia. Lena opowiedziała mu o tym, jak Ewert dowodził policyjnym busem, opowiedziała o Anni, Bengcie i Ewercie, i o próbie zatrzymania Langa, która skończyła się tak tragicznie, jak tragicznie może się skończyć taka próba.

Sven Sundkvist usiłował stać spokojnie, ale czuł drżenia na całym ciele.

Tak dużo jeszcze nie rozumiał.

Nie miał pojęcia, gdzie Ewert mieszka. Nigdy, ani razu nie odwiedził go w domu. Gdzieś w centrum, tylko tyle wiedział.

Zaśmiał się, ale twarz nie rozjaśniła się w uśmiechu.

To osobliwe, jak bardzo jednostronna była ich przyjaźń.

Jak on zapraszał, jak Ewert był zapraszany.

On, który wierzył, że dzieli z nim myśli, ciepłe uczucia i siłę, i Ewert ukrywający się za prawem do swojej prywatności.

Znalazł adres Ewerta w policyjnym rejestrze pracowników i teraz stał niedaleko drzwi do klatki schodowej w dosyć ładnej kamienicy, mniej więcej tam, gdzie na Sveavagen panował największy ruch.

Czekał już prawie dwie godziny. Zabawiał się przeszukiwaniem szeregu okien na czwartym piętrze, tam gdzie Ewert podobno mieszkał, ale trudno było coś dojrzeć, z daleka wszystkie wyglądały jednakowo, jak gdyby w całym domu mieszkała jedna i ta sama osoba.

Ewert wrócił po ósmej. Ogromny, ze sztywną nogą, która czyniła jego chód chwiejnym i kulawym. Otworzył bramę i nie oglądając się za siebie, zniknął za zamykającymi się automatycznie drzwiami.

Sundkvist poczekał jeszcze dziesięć minut. Oddychał głęboko. Był zdenerwowany. Dawno nie czuł się tak samotny.

Nacisnął guzik domofonu. Czekał. Żadnej reakcji. Nacisnął jeszcze raz, tym razem dłużej.

Głośnik w ścianie zatrzeszczał, kiedy na czwartym piętrze niezdarne palce podniosły słuchawkę:

– Słucham?

Głos, poirytowany.

– Ewert?

– Kto mówi?

– To ja, Sven.

Usłyszał ciszę.

– Ewert, to ja.

– Co tutaj robisz?

– Chciałbym na chwilkę wejść na górę.

– Tutaj?

– Tak.

– Teraz?

– Teraz.

– A dlaczego?

– Musimy porozmawiać.

– Możemy porozmawiać jutro w moim gabinecie.

– Wtedy będzie za późno. Musimy porozmawiać dzisiaj wieczorem. Otwórz, proszę.

Znów cisza. Sundkvist patrzył na głośnik, ciągle włączony. Upłynęło sporo czasu. Przynajmniej takie miał wrażenie.

Usłyszał trzask zamka. Nacisnął klamkę, drzwi były otwarte.

Cichy głos Ewerta. Ledwo słyszalny.

– Czwarte piętro. Grens na wizytówce.

***

Ból żołądka, z którym ostatnio się zmagał i który w pewnym sensie wkrótce miał przekazać dalej, przybrał na sile, tak jak wtedy, gdy oglądał taśmę wideo.

Nie zadzwonił do drzwi, nie musiał, były otwarte.

Zajrzał do długiego przedpokoju.

– Halo?

– Wejdź do środka.

Nie widział go, głos dochodził gdzieś z głębi.

Przekroczył próg, stanął na dywanie.

– Na lewo. Idź korytarzem, drugie drzwi.

Sundkvist nie był pewien swoich wyobrażeń. Ale jakiekolwiek były, nie odpowiadały rzeczywistości.

Największe mieszkanie, jakie widział w życiu.

Idąc przedpokojem bez końca, rozglądał się dookoła.

Sześć, może siedem pokoi. Wysoki sufit, piece kaflowe prawie w każdym kącie, grube dywany na perfekcyjnym parkiecie.

Ale przede wszystkim ziało pustką.

Sven prawie wstrzymał oddech.

Miał wrażenie, że jest intruzem, chociaż nikogo tam nie było. Nigdy nie widział czegoś tak opustoszałego. Mieszkanie było ogromne, czyste i niesłychanie wymarłe.

Ewert siedział w pomieszczeniu, które można by nazwać biblioteką. Jeden z mniejszych pokoi, regały na książki przy dwóch ścianach, wypełnione od podłogi do sufitu, postarzały fotel z czarną skórzaną tapicerką, zapalona lampa stojąca obok.

Sven prawie tego nie dostrzegł skupiony na czymś innym. Na ścianie przy drzwiach. Zrobiona na szydełku i oprawiona w ramki makatka, czerwone tło i żółte litery: „Wesołych świąt Bożego Narodzenia”. Obok niej dwie czarno-białe fotografie, portrety mężczyzny i kobiety w policyjnych mundurach, mniej więcej w wieku dwudziestu lat.

Wielkie mieszkanie bez końca. Ale to było wyraźne. Dwie fotografie i szydełkowa makatka wisiały jakby w centrum.

Grens spojrzał na Svena, westchnął. Zaprosił gestem ręki do środka. Popchnął w jego stronę podnóżek, na którym przed chwilą opierał swoje nogi, gość usiadł bez słowa.

Ewert czytał książkę, gdy przerwał mu dzwonek domofonu.

Sven próbował dojrzeć jej tytuł, szukał tematu do rozpoczęcia rozmowy, ale książka leżała na stoliku okładką do dołu. Podniósł się więc, wskazał na korytarz, którym przed chwilą tu przyszedł.

– Ewert, co to jest?

– Co masz na myśli?

– Zawsze tak mieszkałeś?

– Tak.

– Nigdy czegoś podobnego nie widziałem.

– Spędzam tu coraz mniej czasu.

– Twój przedpokój jest jak cała nasza szeregówka. Ewert skinął głową, zapraszając jeszcze raz do zajęcia miejsca obok. Zamknął książkę, pochylił się do przodu, był czerwony na twarzy. Nie miał ochoty na bezsensowne pogaduszki.

– Jest niedzielny wieczór. Prawda?

Sven nie odpowiedział.

– Minęła ósma. Prawda?

Nie czekał na odpowiedź.

– Mam cholerne prawo, żeby być sam. Prawda?

Cisza.

– No więc dlaczego mi się tu wpraszasz?

Sven Sundkvist próbował oddychać spokojnie. Widział tę wściekłość nieraz. Ale nie strach. Był tego pewien. Ewert nigdy wcześniej go nie okazał. Ale tutaj, w skórzanym czarnym fotelu istniał tylko strach pod przykrywką agresywności.

Spojrzał na starszego kolegę.

– Prawda, Ewert. Wiesz, jak trudna może być prawda? Nie przejął się tym, że Ewert chciał go zmusić do siedzenia.

Stał przy oknie, odprowadzał wzrokiem samochody spieszące od jednego czerwonego światła do drugiego. Odszedł trochę dalej, oparł się o jedną ze ścian z regałami.

– Jesteś osobą, z którą w ciągu dnia spędzam najwięcej czasu. Więcej niż z żoną, więcej niż z synem. Nie przyszedłem tutaj dla rozrywki. Przyszedłem, bo nie mam innego wyboru.

Ewert ciągle siedział, rozparty w fotelu, wbił oczy w Svena.

– Kłamstwo. Ewert, przecież to jest jedno wielkie cholerne kłamstwo!

Nie poruszył się, patrzył.

– Kłamałeś. Chcę wiedzieć dlaczego.

Ewert Grens prychnął.

– A więc mam tutaj śledczego, który mnie chce przesłuchać?

– Chcę, żebyś odpowiedział na moje pytania. Możesz sobie prychać i nazywać mnie, jak ci się podoba, przywykłem.

Wrócił do okna. Do samochodów na zewnątrz; było ich coraz mniej, jechały coraz wolniej. Zatęsknił za ulicą, chciał, żeby już było po wszystkim.

– Przez dwa dni byłem na zwolnieniu chorobowym.

– A mimo to jesteś na tyle zdrowy, żeby bawić się w przesłuchanie.

– Nie byłem chory. Byłem na Litwie, w Kłajpedzie.

Wysłał mnie tam Ågestam.

Sven przewidział to. Wiedział, że Ewert wstanie i zacznie krzyczeć.

– Ten prokuratorski goguś! Pojechałeś na Litwę na jego polecenie i za moimi plecami?

Sven czekał, aż Ewert się wykrzyczy.

– Ewert, usiądź, proszę.

– Ni chuja!

– Siadaj!

Grens zawahał się, spojrzał na Svena, usiadł, nogi na podnóżku.

– Spotkałem Alenę Sljusariewą. Przy akwarium, takiej pułapce na turystów w Kłajpedzie. Poznałem jej historię, odpowiedzi, których nam brakowało, o tym, jak na polecenie Lydii Grajauskas przyjechała do szpitala i zaopatrzyła ją w broń i semteks.

Sven odczekał. Żadnej reakcji.

– O tym, jak się komunikowały, wielokrotnie, zarówno przed, jak i po wzięciu zakładników. Przez telefon komórkowy.

Spojrzał na mężczyznę w fotelu.

Powiedz coś!

Zareaguj!

Nie gap się tak na mnie!

– A potem, późnym wieczorem, zanim się rozstaliśmy przed chińską restauracją, wydarzyło się coś dziwnego. Zapytała mnie, dlaczego zadałem jej te wszystkie pytania. Ponieważ już na nie wcześniej odpowiedziała. W czasie przesłuchania z innym szwedzkim policjantem.

Cisza.

– Ewert, przestań milczeć.

Znów cisza.

– Powiedz coś!

Ewert Grens wybuchł śmiechem i śmiał się do łez.

– Chcesz, żebym mówił? I o czym mam mówić? O dwóch pieprzonych gówniarzach, którzy nic nie zrozumieli?

Śmiał się jeszcze głośniej, wycierając łzy rękawem koszuli.

– Ågestam, to nic dziwnego, wiem, co to za jeden. Ale ty, Sven? Jak mały gówniarz!

Popatrzył na gościa, którego nigdy nie zaprosił, który zadzwonił do jego drzwi o ósmej wieczorem w niedzielę, w środku jego prawa do samotności.

Ciągle się śmiał, teraz już ciszej, kręcił głową.

– Sprawczyni, Grajauskas, nie żyje. Poszkodowany, Nordwall, nie żyje. I jak myślisz, kurwa, kto się przejmuje tym, co, jak i dlaczego? Nie ludzie, nie ci, którzy płacą twoją pensję, Sven, nie łudź się.

Sundkvist wciąż stał przy oknie. Miał ochotę krzyczeć, zagłuszyć go, żeby nie słyszeć. Ale wiedział, że ten wybuch agresji kryje w sobie strach.

– Ewert, czy tak wygląda twoja rzeczywistość?

– To twoja rzeczywistość, Sven.

– Nigdy w życiu! Wiesz, później jeszcze rozmawialiśmy. W restauracji w centrum Kłajpedy. Alena Sljusariewa opowiedziała, poprosiłem ją o to, opowiedziała o tych trzech latach, kiedy razem z Grajauskas była przewożona jak towar po całej Skandynawii. O dwunastu dziwkarzach dziennie.

O więzieniu, o niewolnictwie, o upokorzeniu, o rzeczach, które – jak myślałem – były mi znane, ale których tak naprawdę nigdy nie zrozumiałem. O rohypnolu, żeby mieć wystarczająco dużo siły, i o wódce, żeby przestać się przejmować, żeby móc żyć ze wstydem, żeby wstyd nigdy nie przeważył.

Ewert wstał, podszedł do drzwi. Pomachał do Svena, prosząc o towarzystwo.

Sven skinął głową, ale ciągle stał w miejscu, znów przyglądał się fotografiom, młodym ludziom, którzy mieli nadzieję. Najbardziej jednak – oczom mężczyzny, nie mógł od nich oderwać wzroku, te oczy były inne, nigdy ich wcześniej nie widział.

Nie pasowały do tego mieszkania.

Błyszczały, były pełne życia.

Tutaj panowała tylko pustka, jak gdyby wszystko się zatrzymało.

Opuścił pokój, ruszył długim korytarzem, minął dwa inne pomieszczenia, wszedł do kuchni. Takiej, o której czasami mówiła Anita. Wystarczająco dużej do gotowania posiłków i wystarczająco dużej, żeby w niej z ochotą posiedzieć.

– Głodny?

– Nie.

– Kawa?

– Nie.

– No to napiję się sam.

Woda w garnku na kuchence, płytka świeciła neonową czerwienią.

– Mam w dupie twoją kawę, Ewert.

– Nie jesteś lepszy niż inni, Sven.

Sven Sundkvist czekał, chciał znaleźć w sobie siłę, musiał sobie dać radę, musiał przez to przejść.

– Opowiedziała mi też o tym, jak tutaj przyjechała.

O długiej podróży promem. I kto ich tutaj przywiózł. I wiem, Ewert, wiem, że ty wiesz, kto to był.

Woda zagotowała się, Ewert wyłączył płytkę, napełnił pusty kubek. Kilka łyżeczek kawy w proszku, pomieszał.

– Tak mówisz?

– A co, nie mam racji?

Grens wziął kubek i przeszedł do drugiej części kuchni, do jadalni z sześcioma krzesłami przy okrągłym stole. Jego twarz przybrała czerwonawy odcień, Sven zastanawiał się, czy to ze złości, czy ze strachu.

– Rozumiesz, Ewert? To nie wystarczyło! Rohypnol i wódka nie wystarczyły, żeby przestać reagować! Więc wymyśliły nowe sposoby. Lydia Grajauskas pozbawiła się ciała. Nie czuła go. Kiedy wdzierali się do środka, to nie w jej ciało.

Ewert Grens przyglądał się kubkowi z kawą, wypił połowę, milczał.

– Alena Sljusariewa robiła odwrotnie. Czuła swoje ciało, czuła, jak je wykorzystują, ale nie widziała ich twarzy. Ci mężczyźni nie mieli dla niej twarzy.

Sven podszedł krok bliżej, objął kubek dłonią, zmusił Ewerta do podniesienia wzroku.

– Ale to już przecież wiedziałeś? Opowiedziały o tym na kasecie wideo.

Grens patrzył na swój kubek, na rękę Svena, ciągle milczał.

– Przejrzałem dokładnie dokumenty dochodzenia. Wiedziałem, że coś się nie zgadza. Przecież ona miała ze sobą taśmę wideo w reklamówce. Później widziałem tę kasetę na zdjęciach techników, leżała na podłodze. Skontaktowałem się z Nilsem Krantzem, potwierdził, że ci ją przekazał.

Ewert Grens chwycił kubek, wychylił do dna. Zapytał jeszcze raz, czy Sven się nie napije, Sven jeszcze raz podziękował. Stali teraz po przeciwnych stronach dużej wyspy kuchennej z nożami, chochlami i stojakiem na deski do krojenia.

– Gdzie masz telewizor?

– Dlaczego pytasz?

Sven wyszedł z kuchni i ruszył korytarzem w kierunku wyjścia. Wziął zostawioną przy butach teczkę, wrócił.

– Gdzie go masz?

– Tam, w środku.

Ewert wskazał na pokój po przeciwległej stronie holu. Teraz Sven poprosił o towarzystwo.

– Obejrzymy kasetę wideo.

– Nie mam wideo.

– Tak myślałem. Dlatego wziąłem ze sobą przenośne.

Wyjął sprzęt z teczki, podłączył kable do telewizora.

– Obejrzymy je. Razem.

Usiedli, każdy w innym rogu sofy. Sven, z pilotem w dłoni, włączył kasetę, którą wcześniej włożył do odtwarzacza.

Czarny obraz z białym szumem. Wojna mrówek.

Sven spojrzał na Ewerta.

– Ta jest nienagrana.

Grens nie odpowiedział.

– I nic dziwnego. Ponieważ to nie jest kaseta, którą dostałeś od Nilsa Krantza. Prawda?

Szum, irytujący dźwięk świdrujący w głowie.

– Wiem, ponieważ Nils Krantz potwierdził, że kaseta, którą ci przekazał, była używana, zakurzona i z odciskami palców dwóch kobiet. Na tej kasecie znajdują się prawdopodobnie tylko twoje i moje odciski.

Grens odwrócił się, nie miał siły dłużej patrzeć na kolegę, któremu szefuje.

– Jestem ciekaw, Ewert. Co było na tej pierwotnej taśmie?

Ruch pilotem, Sven wyłączył natarczywy dźwięk.

– OK. Tutaj. Trochę wyraźniej. Co było na tej taśmie, dla której warto ryzykować trzydziestotrzyletnią służbę?

Sven pochylił się znów nad teczką, wyciągnął jeszcze jedną kasetę. Wyjął z odtwarzacza tę pierwszą, wsadził drugą.

Dwie kobiety. Nieostry obraz. Filmujący porusza kamerą na boki, kręcąc jednocześnie obiektywem.

Kobiety wyglądają na zdenerwowane, czekają na sygnał, żeby zacząć.

Jedna z nich, blondynka o wystraszonym spojrzeniu, mówi po rosyjsku, po dwa zdania. Odwraca się później do tej drugiej, brunetki, która tłumaczy na szwedzki.

Są poważne, mają trochę nienaturalny głos, nigdy wcześniej nie mówiły do kamery.

Opowiadają ponad dwadzieścia minut.

Swoją trzyletnią historię.

Sven patrzył uparcie przed siebie. Czekał na reakcję Ewerta.

To trochę trwało, ale reakcja w końcu nadeszła, gdy obie kobiety przestały mówić.

Płakał.

Trzymając twarz w dłoniach, wybuchnął płaczem, który zbierał w sobie prawie trzydzieści lat, którego tak się bał; nie miał przecież odwagi pozbawić się wszystkiego, zniknąć.

Sven nie mógł na niego patrzeć. Nie w takim stanie. Kotłowały się w nim niesmak i wściekłość. Wstał, podszedł do odtwarzacza, wyciągnął kasetę i położył ją na stole.

– Wymieniłeś tylko jeden egzemplarz.

Sven dotknął jej palcem, przesunął w stronę Ewerta.

– Przejrzałem przesłuchania z prosektorium. Gustaf Ejder wspomniał o dwóch taśmach. I o skrytce na Dworcu Centralnym.

Ewert oddychał głęboko, patrzył na Svena bez słowa, płacz nie ustawał.

– Znalazłem ją w tej skrytce.

Znów popychał kasetę palcem po stole, minął wazon z kwiatami i zatrzymał ją przed Ewertem. Wściekłość, która musi znaleźć w czymś ujście.

– Jak możesz, do kurwy nędzy, odbierać im prawo, ich cholerne prawo do opowiedzenia tej historii? Żeby chronić najlepszego przyjaciela przed prawdą!

Ewert popatrzył na kasetę przed sobą, wziął ją do ręki, ciągle w milczeniu.

– I nie tylko to. Sam dopuszczasz się przestępstwa! Ukrywasz i niszczysz dowody rzeczowe, chronisz sprawczynię, wysyłając ją do domu, ponieważ boisz się jej słów. Jak daleko byłeś gotów się posunąć? Ile jest warte kłamstwo, Ewert?

Grens przebierał palcami po plastikowej oprawie taśmy.

– Chodzi ci o to?

– Tak.

– Myślisz, że to przez wzgląd na mnie?

– Tak.

– Co?

– Przez wzgląd na ciebie.

– A więc nie wystarczy, że została wdową? Musimy jej też zaserwować te jego cholerne kłamstwa?!

Rzucił kasetę na stół.

– Lena czuje wystarczająco wielką pustkę! Nie potrzebuje jego łajdactw! Nigdy nie musi się o nich dowiedzieć!

Sven Sundkvist nie chciał już nic więcej.

Skonfrontował swojego przyjaciela. Widział, jak płacze. Poznał jego dozgonną żałobę. Chciał stąd zniknąć, miał dosyć tego dnia.

– Alena Sljusariewa.

Odwrócił się do Grensa.

– Rozumiesz, Ewert, ona mówiła o swoim wstydzie. Wstydzie, który próbowała z siebie spłukać, dwanaście razy dziennie. Ale to. Właśnie to!

Sven uderzył w ekran telewizora, w przed chwilą obejrzane nagranie.

– Właśnie te uczucia okazały się ponad twoje siły. Bo to jest tak, Ewert: winę czujesz z powodu tego, co wyrządziłeś innym. Wstyd ogarnia cię z powodu tego, co wyrządziłeś sobie samemu. Poczucie winy da się znieść. Ale wstyd, wstyd jest nie do wytrzymania.

Ewert siedział w milczeniu, patrzył na stojącego przed nim człowieka.

– Czułeś się winny, ponieważ to ty podjąłeś decyzję o wpuszczeniu Bengta do prosektorium i wysłałeś go na śmierć. To zrozumiałe. Poczucie winy zawsze można zrozumieć.

Sven podniósł głos, tak jak człowiek, który nie chce zdradzić, że opuszczają go siły.

– Ale wstydu, Ewert. Wstydu nie da się pojąć! Czułeś wstyd, ponieważ dałeś się oszukać Bengtowi. I wstydziłeś się opowiedzieć Lenie, kim był jej mąż.

Mówił dalej, jeszcze głośniej.

– Ewert, ty wcale nie próbowałeś chronić Leny. Próbowałeś tylko uniknąć własnego wstydu.

***

Na dworze panował osobliwy chłód.

Czerwiec. Powinno być przecież najcieplej. Sven stał na czerwonym świetle przed bramą Ewerta, na Sveavagen. Upłynęło sporo czasu, zanim zamieniło się w zielone.

Właśnie odsunął od siebie noszone w sercu kłamstwo.

Historia dwóch młodych kobiet, którą zniszczono, by chronić trzecią osobę przed prawdą.

Bengt Nordwall, zwyczajny łajdak, Sven też potrafiłby go znienawidzić. Łajdak do samej śmierci; nawet w prosektorium, nawet tam, nagi i z rosyjskim pistoletem przy skroni, nawet wtedy nie zmienił zdania, nigdy nie uznał jej wstydu, nawet tam. A Ewert, który przejął to kłamstwo, zamienił jej wstyd w czarno-biały szum, w wojnę mrówek.

Zapaliło się zielone światło. Sven przeszedł na drugą stronę Sveavagen i ruszył na północ, byle dalej. W letnim, wieczornym ruchu ulicznym minął Vanadislunden, przeszedł przez Wenner-Gren Center, w kierunku Hagaparken.

Lydia Grajauskas nie żyła. Bengt Nordwall nie żył.

Dla Ewerta to było jasne.

Nie ma poszkodowanego. Nie ma sprawcy.

Lubił park Haga, tak blisko asfaltu, tak cicho. Właściciel psa, który rozpaczliwie przywoływał spuszczonego ze smyczy czarnego wilczura, trochę dalej jakaś para obejmująca się czule w trawie, poza tym pusto, tak pusto, jak tylko może być latem w wielkim mieście, kiedy podczas tych kilku gorączkowych tygodni urlopu życie toczy się w innych światach.

Nikt nie przemawia w imieniu zmarłych. Ani zazwyczaj, ani teraz. Oddychał ciężko; gdyby doniósł na najlepszego policjanta, jakiego znał, jakie to właściwie miałoby znaczenie? A ci inni, żyjący, gdyby zmusił ich do odpowiedzi? Ewert Grens pracujący w komendzie, tak jak zawsze, czy Ewert Grens, wyrzucony z pracy, w swoim pustym domu?

Woda, Sven był u celu, wieczorne słońce przeglądało się w niej tak jak zawsze powinno się przeglądać.

W ręku ciągle trzymał teczkę. Odtwarzacz wideo, trochę dokumentów, dwie kasety. Otworzył ją, wyjął taśmę, która kiedyś leżała w skrytce 21 na Dworcu Centralnym, kasetę opisaną na grzbiecie cyrylicą. Upuścił ją na ziemię i deptał po niej, aż pękła obudowa z plastiku. Podniósł ją i wysupłał brązową taśmę. Wyciągał metr po metrze, jak skręcony ozdobny sznureczek wokół właśnie zapakowanego prezentu.

Woda w zatoce Brunnsviken była prawie zupełnie nieruchoma, czasami po prostu istnieje taki spokój.

Zrobił kilka kroków do przodu, zebrał poskręcaną taśmę wokół kasety i przycisnął do wnętrza dłoni, a później uniósł ramię i rzucił ją przed siebie tak daleko, jak potrafił.

Było mu i ciężko, i lekko na duszy, może zapłakał, może to był płacz Lydii Grajauskas. Stanął odrobinę dalej i zobaczył siebie samego, jak robi to, co przed chwilą potępił; odebrał jej prawo do opowiedzenia swojej historii.

Ågestam nigdy nie miał się dowiedzieć, co tak naprawdę powiedziała Sljusariewa.

Ogarnął go wstyd.

TRZY LATA WCZEŚNIEJ

Niewielkie mieszkanie. Dwa pokoje z kuchnią.

Mieszkają w nim w piątkę: jej mama, starszy brat, młodsza siostra, babcia.

Ona ma siedemnaście lat.

Nazywa się Lydia Grajauskas.

Marzy, żeby znaleźć się gdzieś indziej.

Chce mieć własny pokój i własne życie. Tutaj robi się za ciasno. Ona jest już kobietą. Albo wkrótce się nią stanie. Wkrótce zostanie kobietą, jest już duża, potrzebuje więcej miejsca.

***

Tęskni za nim.

Często o nim myśli. Tatuś, on zawsze wszystko rozumiał. Właściwie zawsze był tylko dla niej, na każde zawołanie.

Pytała, oczywiście, że pytała, ale ciągle nie pojmuje, dlaczego musiał umrzeć.

Najbardziej chyba brakuje jej ich wspólnych spacerów. Jego dłoni trzymającej jej dłoń, kiedy szli kilometrami i planowali dzień, w którym wyjadą z Kłajpedy. Dochodzili do miejskiej granicy, tak jak teraz z Vladim, zatrzymywali się, odwracali i patrzyli na miasto, naprawdę patrzyli, a on wtedy śpiewał dla niej piosenki, których nauczył się jako dziecko i których nigdy nie słyszała z ust innych osób, i wtedy też tęsknili, właśnie tak, tęsknili razem.

*

To mieszkanie. Jest takie ciasne! Zawsze ktoś się w nim znajduje. Zawsze ktoś.

Myśli o wczorajszym wieczorze. O mężczyznach, którzy weszli do kawiarenki.

Nigdy wcześniej ich nie widziała. Byli uprzejmi. Przywitali się z Vladim, jej Vladim, którego zawsze miała u swojego boku, który leżał obok niej na sofie, kiedy żandarmi wyważyli drzwi i krzyczeli „Zatknis”, i przycisnęli jej tatę do podłogi. Obaj mężczyźni uśmiechali się, zamawiając po kawie i kanapce. Mówili po rosyjsku, ale jeden, ten starszy, nie wyglądał na Rosjanina, bardziej na kogoś ze Szwecji albo Danii.

Siedzieli dosyć długo. Dwukrotnie dolewała im kawy. Vladi później poszedł, a oni trochę z nią rozmawiali, najpierw tylko hej i tak dalej, a potem, kiedy już nie było tak wielu klientów, zapytali, jak się nazywa, jak długo tu pracuje, ile zarabia jako kelnerka w tej kawiarni. Zachowywali się miło, nie tak jak większość, nie próbowali się podlizywać, nie flirtowali, nic z tych rzeczy. Na chwilę przysiadła się do nich, nie wolno jej tego robić, ale lokal prawie opustoszał, nie miała więc dużo roboty.

Rozmawiali o wszystkich możliwych rzeczach. Naprawdę! Nie mogła uwierzyć: dwóch mężczyzn, tacy przyjemni. Śmiała się trochę, dawno nie było jej tak lekko, w domu raczej się nie śmiali.

Wrócili.

Dzisiaj, kiedy zamierzała zamykać, znów pojawili się ci dwaj mężczyźni. Teraz już wie, że mają na imię Dimitr i Bengt. Dimitr mieszka w Wilnie, a Bengt w Szwecji. Ten drugi jest policjantem i właśnie pracuje przy śledztwie, tutaj, w Kłajpedzie.

Wygląda na to, że dobrze się znają. Spotykają się od wielu lat. Nie jest pewna, ale zgaduje, że Dimitr w jakiś sposób jest związany z litewską policją.

W dalszym ciągu są niezwykle uprzejmi. I zdumieli się ogromnie, gdy im zdradziła swoje zarobki w kawiarni. Porównali je z tym, co mogłaby zarobić w Szwecji. Dwadzieścia razy więcej. Co miesiąc! Nie może tego pojąć. Dwadzieścia razy więcej!

Rozmawiała z nimi o swojej tęsknocie. O ciasnym dwupokojowym mieszkaniu, o spacerach z Vladim, o Kłajpedzie, która już nie wystarcza.

Zamówili więcej kanapek, poprosili, żeby przysiadła się do ich stolika.

Śmiali się razem, to było wspaniałe uczucie, śmiech jakby oczyszczał.

Trzeci dzień z rzędu.

Nieomalże na nich czekała. Przygotowała kawę i kanapki, zanim jeszcze zdążyli zamówić.

Dzień wcześniej zapytali, czy nie potrzebuje pomocy, mogliby załatwić to co trzeba, oczywiście jeżeli chce, dostałaby pracę w Szwecji, dwadzieścia razy lepiej płatną.

Śmiała się, mówiąc, że chyba zwariowali.

Dzisiaj pyta sama, jak to miałoby wyglądać.

Potrzebuje paszportu, według którego jest trochę starsza. Załatwią taki, to dosyć sporo kosztuje, ale mogą na razie zapłacić. A ona później odpracuje dług, po prostu odda im pieniądze, kiedy zacznie zarabiać w Szwecji.

Załatwili pracę niejednej młodej Litwince. Lydia nie zna żadnej z nich, pyta o imiona, mężczyźni wymieniają kilka. W Swecji pomaga im pewna kobieta, która naprawdę potrafi dołożyć starań, żeby dziewczyny poczuły się jak w domu.

Długo siedzą przy stoliku, Lydia stawia im kawę.

Wyjaśniają, że dopóki nie czuje się całkowicie pewna, dopóty nie musi podejmować decyzji; to ważne, żeby się dobrze zastanowiła. Ale jeżeli chce, jeżeli naprawdę chce pozbyć się tęsknoty za innym życiem, to mogłaby dostać paszport i bilet na prom, który odchodzi do Sztokholmu już za dwa dni, oni sami się nim wybierają.

Kiedy przyjeżdża do portu, jest bardzo ciepło. Vladi trzyma ją za rękę, cieszy się ze względu na nią. Nie ma już śladu po gwałtownej ulewie, świeci słońce, wiatr prawie ustał. Spakowała jedną torbę, głównie ubrania, kilka fotografii, pamiętnik, tyle rzeczy z łazienki, ile odważyła się zabrać.

Nic nie powiedziała.

Mama i tak nie zdołałaby zrozumieć.

Ona za niczym nie tęskni.

Lydia zadzwoni do niej później, jak już dotrze na miejsce. Zadzwoni z pracy. Powie, że będzie wysyłała pieniądze. Co miesiąc. Może wtedy mama zrozumie. O co jej chodzi. O inne życie.

Mają się spotkać przed terminalem, przy wejściu.

Widzi ich z daleka. Dimitr ma ciemne włosy i szary garnitur. Bengt jest jaśniejszy, niższy, ma przyjazne oczy; wręcza Vladiemu kopertę, Vladi ją odbiera, ciągle jest radosny, ale unika wzroku Lydii, obejmuje ją, później odchodzi. Jednocześnie zatrzymuje się przy nich młoda kobieta. Mniej więcej w jej wieku. Ciemne włosy, sympatyczny wygląd.

Witają się ze sobą, ma na imię Alena, i tak jak ona przyszła tu z torbą i fałszywym paszportem.

To okazały prom. Największy, jakim kiedykolwiek płynęła.

Sporo Szwedów, trochę Litwinów, ten i ów trudny do zaklasyfikowania. Uśmiecha się, kiedy wchodzi na pokład, kiedy opuszcza swoje byłe życie.

***

Dzieli kabinę z Aleną.

Łatwo się z nią zaznajomić, jest otwarta, ciekawa, umie słuchać. Często się śmieje i nietrudno jej wtórować, ale tak to już jest, człowiek w drodze czuje to całym ciałem.

Za chwilę pójdą coś zjeść.

Najpierw tylko wejdą piętro wyżej, na kolejny pokład, do Dimitra i Bengta, a później pójdą do restauracji razem, we czwórkę.

Pukają do drzwi kabiny.

Czekają, mija chwila.

Otwiera Bengt, uśmiecha się i gestem ręki zaprasza do środka. Spoglądają po sobie, trochę onieśmielone, to dziwne uczucie, wchodzić, ot tak sobie, do kabiny dwóch mężczyzn.

***

A później wszystko się wali.

Jeden jedyny oddech.

To wszystko.

***

Mężczyźni uderzają je w twarz.

Biją tak długo, aż one upadają na podłogę.

Zdzierają z nich odświętne sukienki, drą na kawałki, kneblują materiałem usta.

Rozwierają siłą ich uda, wdzierają się w łona.

***

Lydia na zawsze zapamięta jego oddech na swojej twarzy.

Tej nocy w ogóle nie śpi. Leży kilka godzin na swoim łóżku z poduszką w objęciach.

Krzyczeli na nią. Bili. Trzymając zimy metal przy jej głowie, wyjaśnili, że ma do wyboru: milczenie albo śmierć.

Nie rozumie tego.

Chce wrócić do domu.

Alena leży w łóżku pod nią. Nie płacze tak dużo. Nic nie mówi. W ogóle jej nie słychać.

Lydia patrzy na swoją torbę stojącą na podłodze przy umywalce. Spakowała ją, nic nikomu nie mówiąc. Wyszła z domu niespełna dobę temu.

***

Słyszy, jak woda uderza o metalowy dziób statku. Słyszy to przez okienko, które można otworzyć, ale które jest za małe, żeby się przez nie wydostać.

***

Podróż kończy się przed południem.

Ona dalej leży.

Nie ma odwagi się poruszyć.

Próbuje udawać, że nie słyszy tych, którzy walą rękami w drzwi i krzyczą, że pora opuścić kabinę i wyjść na ląd.

Dimitr idzie kilka kroków przed nią, Bengt zaraz za jej plecami. Musi iść do wyjścia, przez kontrolę paszportową.

Chce krzyczeć.

Ale nie ma odwagi.

Pamięta ciosy w twarz. Ból w podbrzuszu, gdy nie przestawali w nią wchodzić, chociaż prosiła, żeby przestali.

To duży terminal, większy niż ten w Kłajpedzie. Ludzie, którzy czekali z utęsknieniem, witają się, obejmują.

Ona nie czuje nic.

Tylko wstyd.

Nie wie dlaczego.

Pokazuje swój paszport umundurowanemu mężczyźnie w szklanej kabinie. Milczenie. Mężczyzna przewraca kartki, spogląda na nią, daje znak skinieniem głowy. Albo śmierć. Przechodzi dalej, Alena wyciąga swój paszport.

Jeszcze przed bramką Dimitr odwraca się i żąda od niej paszportu, mówi, że to jest jej dług, że od tej pory zaczyna go spłacać.

Nie słyszy jego słów.

Ludzie wokół niej znikają, wielki terminal powoli pustoszeje. Czekają, trochę dalej od kontroli paszportowej, przy jednym z kiosków z gazetami.

Ona przychodzi po jakimś czasie. Kobieta, na którą czekają. Kobieta, z którą Dimitr i Bengt współpracują.

Ma na sobie dres do biegania. Szary kaptur zaciągnięty na głowę. Jest dosyć młoda, uśmiecha się do Dimitra, całuje go w policzek, uśmiecha się do Bengta, całuje go w usta, jak gdyby byli razem. Odwraca się do Lydii i Aleny, ciągle uśmiechnięta, mówi coś, czego nie rozumieją, pewnie po szwedzku.

– A więc to wy jesteście naszymi nowymi bałtyckimi kurwami.

Podchodzi do nich, całuje Lydię w policzek, całuje Alenę w policzek, uśmiecha się, one próbują odpowiedzieć uśmiechem.

Nie dostrzegają, jak Bengt Nordwall pochyla się ku niej, jak delikatnie odchyla brzeg kaptura, szepcze:

– Tęskniłem za tobą, Leno.

Słyszą jej słowa, nieustannie się uśmiechając, mówi teraz do nich po rosyjsku:

– Witajcie w Szwecji. Mam nadzieję, że wam się tu spodoba.

OD AUTORÓW

Dziewczyna, która chciała się zemścić opisuje rzeczywistość wokół nas, kobiety traktowane jak produkty, jak inwestycje, które mają przynieść zysk; rzeczywistość, która będzie istniała w mieszkaniu obok, dopóki mężczyzna będzie gotów za nią płacić.

Powieść opisuje również wstyd, tę skierowaną na zewnątrz albo do wewnątrz siłę napędową, z którą wielu z nas walczy, której próbuje uniknąć albo przynajmniej zrozumieć.

Nie podoba się nam wstyd zbiorowy, a przecież – jako mężczyźni – wstydzimy się za tych, którzy przelatują na próbę, którzy grożą, którym fiut staje, mimo że kobieta rozbiera się dla nich pod przymusem.

Wiele rzeczy nie jest oczywiście zgodnych z prawdą.

Prosektoria umieszczone w niewłaściwych miejscach, piętra szpitala, które pozamieniały się miejscami, pokoje biurowe w komendzie stołecznej, które nigdy nie istniały.

Niech tak pozostanie w powieści, gdzie historia jest ważniejsza niż mapa.

Wyrażamy serdeczne podziękowania

dla

Damili i Ireny, które podzieliły się swoimi piekielnymi doświadczeniami prostytutek w Wilnie, mamy nadzieję, że żyjecie; dla Mii, Sally, Nilly i Viv, które pracują jako prostytutki w zwykłych szwedzkich mieszkaniach i które potrafiły wyjaśnić, co czuje kupowany człowiek; dla Lassego Lagergrena i Hakana Sandlera za wiedzę na temat zarówno żywych, jak i martwych ciał; dla komisarza kryminalnego Jana Stalhamrego za szczegóły dotyczące pracy policji; dla komisarz kryminalnej Kajsy Wahlberg, koordynator rządowej do spraw handlu ludźmi w Głównym Zarządzie Policji i dla komisarz kryminalnej Karin Svedlund, członkini komisji do spraw handlu ludźmi; dla Andersa Goranssona za lepszą znajomość rosyjskiego niż nasza; dla Rollego Erikssona za opis zapachu celi więziennej; dla Fii Svensson za pierwsze żmudne czytanie i cenne uwagi, dla Erica Thunforsa za okładkę oryginalnego wydania, która tak bardzo nam się podoba; dla Astrid Sivander za dostrzeganie tego, czego my nie dostrzegamy, i dla naszego agenta Niclasa Salomonssona za to, że jesteś jednym z tych ludzi, którzy obdarzają innych energią.

Dla

Mikaela Nymana, Ewy Eiman, Vanji Svensson, Anny Nyman i Jana Guillou za wasze mądre uwagi adiustatorów.

Dla

Anny Borne Minberger, Mattiasa Bostroma, Lotty Byqvist Lennartson, Cherie Fusser, Madeleine Lawass, Anny Carin Sigling, Ann-Marie Skarp i Boel Wikberg z wydawnictwa Piratforlaget – Boże drogi, jacy Wy jesteście profesjonalni! Szczególne podziękowania dla naszej wydawczyni Sofii Brattselius Thunfors.

SZTOKHOLM, MAJ 2005

Anders Roslund, Börge Hellström

O tym, jak powstała książka pt. Dziewczyna, która chciała się zemścić

Anders Roslund i Börge Hellström

Anders:

Dziewczyna, która chciała się zemścić to powieść, ale jej bohaterami są prawdziwi ludzie. Tacy, co żyją, oddychają, mają nadzieje. Jak my wszyscy. Nasi sąsiedzi z bloku, którzy mieszkają i pracują w mieszkaniu obok. Nie mamy jednak o tym pojęcia. Nie widzimy ich. Zostali zredukowani do drobnego zapisku w kolumnie cyfr umieszczonych w księgowym programie komputerowym. Stali się produktem, który można kupić, sprzedać, pobić, a potem… znowu sprzedać. Witamy w Szwecji.

Dziewczyna ma na imię Tanya. Niedawno była naszą sąsiadką. Jej historia nie jest bardziej dramatyczna od historii innych dziewczyn ani bardziej niezwykła. Tak się składa, że jest jedną z wielu. Po prostu.

Podróż do Sztokholmu zaczyna się, kiedy dziewczyna wsiada do taksówki w Tallinie. Kierowca to jeden z tych, któremu płacą za każdą sprzedaną kobietę. Tanya to prawie kobieta, bardzo młoda, ma zaledwie szesnaście lat. Jest jesień 2003 roku. Kierowca taksówki postępuje tak jak zwykle. Sprzedaje ją hurtownikom – kilku mężczyznom, którzy ze sobą współpracują, kupują kobiety, a potem sprzedają je dalej, do burdeli w Szwecji. Ten, do którego trafiła Tanya, znajduje się na przedmieściu Sztokholmu. Ktoś płaci za nią dwa tysiące euro. Kiedy płynie przez Bałtyk, odbywa podróż nie tylko do Vartahamnen. Najczęściej jest to także inna podróż, podczas której dziewczyna staje się dziwką i towarem.

Istnieje na nią popyt. Jest przecież młoda, bo przez ostatnie lata wiek kobiet sprzedawanych do Szwecji coraz bardziej się obniża. Szwedzi czekają w kolejkach, żeby zmusić nastolatki do rozłożenia nóg.

Jej intymnością handlowano od września 2003 do czerwca 2004 roku, od wczesnego ranka do późnego wieczora. Tanyę kupowali mężczyźni, którzy raz za razem w nią wchodzili.

Kupują ją w zwykłych mieszkaniach znajdujących się w zwykłych klatkach schodowych.

Kupują ją w nielegalnych spelunkach.

Kupują ja nawet jako pozycję w menu w jednej z pizzerii na przedmieściu Sztokholmu, tam, gdzie znajduje się burdel. Numer i to capricciosa, numer 9 to quattro stagioni z dodatkiem sera, numer 21 to podbrzusze Tanyi, które kosztuje pięćset koron. Zamawianie jej usług za pośrednictwem menu w pizzerii okazuje się wysoko cenionym sposobem na handel ludźmi. Żadne tam rozmowy telefoniczne, które można podsłuchać, żadne tam długie targowanie się. Wystarczy podać konkretny numer w menu i obie strony wiedzą, o co chodzi.

Opinia Tanyi na temat tego, co jest normalne i godne człowieka, znacznie się zmieniła u boku alfonsów liczących zwitki banknotów. Normalne staje się to, że ją sprzedano. Normalne jest to, że siedzi zamknięta na klucz w piwnicy. Normalne jest to, że ją biją i gwałcą, że czuje lufę pistoletu przy skroni. W końcu alfons jawi jej się jako zbawca, a gdy przesłuchuje ją szwedzka policja, nazywa go swoim chłopakiem.

Złamano ją, stopniowo, ale skutecznie, przecież ma się rozbierać do naga i jęczeć na komendę, a potem brać za to zapłatę. I nie wolno jej tego kwestionować, bo wszystko to stało się… normalne.

Kiedy policja przesłuchuje taśmy, słychać, jak alfons ją sprzedaje. „Mam świeże mięsko”, informuje Szwedów, którzy za młode, świeże „mięsko” gotowi są sporo zapłacić. Dosłownie. „Mam świeże mięsko”.

Ma szesnaście lat.

Tanya to dość typowa zdobycz. Pierwszy zarobił na niej pieniądze taksówkarz. Dorastała u boku dwojga nieprzystosowanych emocjonalnie rodziców, w środowisku, gdzie bezrobocie było niezwykle wysokie. Nic nie zwiastowało nadziei na przyszłość. Kiedy dowiedział się o tym taksówkarz, kiedy namierzył ją w terenie, gdzie poluje na takie jak ona, kiedy naopowiadał jej o wielkich pieniądzach, jakie zarobi w krótkim czasie w bogatym kraju, Tanya łatwo dała się przekonać.

A dzisiaj?

Dzisiaj nie widzi poza tym świata. To, że jest wykorzystywana, daje jej poczucie bezpieczeństwa. Uważa też za całkiem naturalne, że zapewniający jej bezpieczeństwo „chłopak” gospodaruje także pieniędzmi.

Przecież wszystko stało się dla niej takie normalne.

*

Börge:

Pisząc tę książkę, postanowiliśmy, że nie będziemy zbyt wiele opowiadać o mężczyznach, którzy zarządzają przemysłem seksualnym i handlem ludźmi. Przeprowadziliśmy natomiast pewne badania na ten temat.

Klientów kupujących seks powszechnie nazywa się frajerami. To dzięki nim przemysł seksualny, prostytucja i handel ludźmi mogą się rozwijać jako najbardziej opłacalny interes sprzeczny z prawem, po narkotykach i handlu bronią. Mężczyźni, którzy na co dzień normalnie funkcjonują w społeczeństwie, ojcowie małych dzieci, żonaci i nieżonaci, samotni starsi panowie, młodzi mężczyźni – to właśnie oni są „frajerami”.

To oni kupują Lydię i Alenę w tej książce.

Czy wszyscy oni – choć różni ich wygląd, pochodzenie i przynależność klasowa – mają ze sobą coś wspólnego? Oprócz tego, że kupują usługi seksualne?

Kiedy prowadziliśmy nasze badania, zrozumieliśmy, że prawie połowa z nich – a może nawet większość – ma wspólny mianownik. Wszyscy z definicji są uzależnieni od seksu. Wykorzystują seks, żeby zmienić swoje uczucia. Są znaczącymi konsumentami pornografii i często bywają w klubach, gdzie oferuje się usługi pornograficzne. Kupują seks i największą liczbę usług seksualnych. Mężczyzna uzależniony od seksu szuka podniet, żeby przestać odczuwać niepokój i pożądanie. Ktoś taki pragnie pozbyć się chronicznego stanu wyobcowania, samotności, pustki.

Ludzie uzależniają się od seksu, narkotyków, jedzenia czy hazardu, ponieważ chcą zmienić swoje uczucia lub nimi sterować.

Psycholog powie, że osoba uzależniona od seksu „seksualizuje” takie uczucia jak złość, samotność, strach itp. i dlatego posługuje się seksem, aby te uczucia zmienić.

Używając tego porównania, można więc powiedzieć, że gdy po raz pierwszy piłem alkohol, „alkoholizowałem” takie uczucia jak strach, samotność, niepokój. Kiedy piłem alkohol, znikały, a ich miejsce zajmowały inne uczucia. Było mi z tym dobrze. Czułem się rozluźniony, cool.

Picie alkoholu stało się dla mnie zachowaniem nauczonym, ponieważ wiedziałem, jaki będzie miało na mnie wpływ. To samo dotyczy każdego innego uzależnienia.

Kiedy jednak pisaliśmy tę książkę, postawiliśmy sobie pytanie: dlaczego wszyscy ci mężczyźni wykorzystują kobiety, którymi inni handlują?

Czy nie potrafią współczuć?

Czy nie rozumieją, na co je narażają?

Na co narażają kobiety, które zmusza się do robienia tego, co robią?

Które się pieprzą, bo muszą?

Sądzimy, że wielu „frajerów” rajcuje właśnie to, że te kobiety zdane są na taki los. Właśnie to nakręca facetów. Im bardziej kobieta staje się ofiarą, tym bardziej jest atrakcyjna dla „frajera”. Im więcej ofiary, tym więcej poniżenia, a zarazem atrakcyjności.

Alkoholicy piją różne gatunki alkoholi. Podobnie jest z tymi, którzy są uzależnieni od seksu. Wybierają róże formy aktywności seksualnej. Trading, czyli kupowanie i sprzedawanie seksu, jest jedną z nich. Mężczyzna, który wybiera trading, ma swój ulubiony wariant. Kiedy jednak ten wariant mu się znudzi, szuka nowych, coraz bardziej brutalnych. Wybiera na przykład gwałt i poniżenie.

*

Cztery tabletki rohypnolu i jedna valium. Przełknęła, uśmiechnęła się do lustra, przepłukała odrobiną wódki.

Otworzyła łazienkę i wyszła do przedpokoju. Kolejny klient, dzisiaj drugi i zupełnie nowy, czekał już na klatce schodowej.

*

Anders:

Każda dziewczyna – Tanya i około tysiąca innych młodych kobiet, które każdego roku są kupowane i przewożone do Szwecji jak niewolnice – utrzymuje wiele osób w całym tym długim łańcuchu. Każda z tych osób domaga się dla siebie udziału w zysku za każdym razem, gdy towar jest sprzedawany.

Najpierw ten, który dał cynk albo namawiał dziewczynę do wyjazdu. W przypadku Tanyi był to kierowca taksówki, w wielu innych przypadkach chłopcy, z którymi dziewczyny chodziły. Każdy z nich dostaje udział, gdy sprzedaje dziewczynę hurtownikowi. Hurtownik ją kupuje i otrzymuje swoją część, gdy sprzedaje ją do burdelu, który często znajduje się w zwykłym mieszkaniu, w zwykłym domu, na zwykłej ulicy, w zwykłym szwedzkim mieście.

Burdele działają jak typowe przedsiębiorstwa. Są firmy, które sprzedają pastę do zębów albo krzesła. Te firmy sprzedają ludzi. Spójrzmy na zapisy księgowe poniżej. Jest to dokument znaleziony przez policję w laptopie podczas akcji przeprowadzonej w mieszkaniu, gdzie Tanya uprawiała pod przymusem seks z klientami. Jest to jeden z najsilniejszych dowodów, jakie policja zdobyła w śledztwie dotyczącym handlu ludźmi, który zakończył się procesem.

Prezentowana strona to jedna z wielu. Burdel, działający na terenie całego Sztokholmu, dopiero powstał. Na początku pracowały w nim tylko dwie kobiety, kilka dni później zjawiły się następne. W tym burdelu pracowało przynajmniej dziewiętnaście kobiet.

Zestawienie odnosi się do ludzi, ale prowadzone jest tak, jakby chodziło o jakiś towar. Należy je czytać w następujący sposób:

Po lewej stronie – data

Potem – pseudonim dziewczyny i dochód dzienny

Erki – imię mężczyzny, który ma dostać swój udział

Alik – zdrobnienie imienia mężczyzny, który ma dostać swój udział

Miha – zdrobnienie imienia mężczyzny, który ma dostać 10% całego dochodu

Na końcu – zysk.

*

Widział już kilka takich. Zawsze ta sama historia. Młode, biedne dziewczyny z krajów nadbałtyckich, przekonane przez jakiegoś krasomówcę, który przyjechał do wsi, obiecał pracę i dobrobyt, załatwił dokumenty. I w tym samym momencie, w którym dostawały fałszywe paszporty, przeobrażały się z obiecujących nastolatek w napalone na niby kobiety. Fałszywy paszport był drogi, kobiety zaciągały poważny dług, który musiały później odpracować.

*

Börge:

Według statystyk komendy głównej policji każdego roku około tysiąca dziewczyn pada ofiarą handlarzy ludzkim towarem. Spędzają tu do kilku miesięcy, a potem jadą dalej. Większość z nich żyje w ten sposób przez kilka lat i nikt nie trafi na ich ślad.

O tym, czy policja zdoła przerwać ten proceder, decyduje najczęściej przypadek – tak jak w książce Dziewczyna, która chciała się zemścić.

Co się jednak dzieje, gdy policja rozbije jakiś burdel i znajdzie w nim kobiety z krajów nadbałtyckich? Co dzieje się z tymi, które wpadną w policyjne sidła? Które nie popełniły w zasadzie przestępstwa, bo to one były wykorzystywane? Bo stały się ofiarą przestępstw?

Mówimy tu o dziewczynach, które na długo przedtem, zanim trafiły na tę karuzelę burdeli, wyniosły trudne wspomnienia z dzieciństwa, gdy padały ofiarą przemocy fizycznej, seksualnej i psychicznej. Zdarzało się, że to właśnie ich rodzice sprzedawali je alfonsom. Część dziewczyn jest upośledzona umysłowo. Krótko mówiąc, mamy tu do czynienia z dziewczynami z marginesu społecznego, które potrzebują kogoś, kto je będzie chronił i pomoże im jeszcze wtedy, zanim dorosną.

Czy nasze społeczeństwo może im jakoś pomóc? A może po raz kolejny doznają zawodu? Może dalej będziemy je poniżać już po tym, jak skończą swoją działalność w Szwecji?

Kiedy policja likwiduje jakiś burdel, kontaktuje się z urzędem dzielnicowym. Informuje, że zatrzymała pewną liczbę kobiet (często w wieku poniżej dwudziestu lat), że zostały one przesłuchane, a teraz potrzebują pomocy, bo do czasu procesu muszą gdzieś mieszkać i coś jeść. Policja chce, żeby zostały w Szwecji do procesu, bo często tylko dzięki ich zeznaniom można uzyskać dowody przeciwko tym, którzy je wykorzystywali.

Najczęściej jednak urząd dzielnicy daje im za pośrednictwem pracownika wydziału do spraw socjalnych pieniądze na bilet powrotny do domu. Czasem urzędnicy pytają je, czy do procesu chciałyby dobrowolnie zamieszkać w schronisku dla kobiet albo w domu opieki.

Zazwyczaj dziewczyny godzą się na taką propozycję. Wprowadzają się do schroniska dla kobiet na kilka tygodni albo dni, a potem uciekają stamtąd do jednego ze swoich alfonsów, który podczas akcji nie wpadł w ręce policji.

Czasem dziewczyny przyjmują bilet powrotny, chociaż nie zamierzają wracać do rodziny, ale raczej do rodzinnego kraju i do nowego alfonsa, który w najgorszym wypadku wyśle je do nowej pracy.

Tak to się odbywa w dzisiejszej Szwecji.

Co społeczeństwo może zrobić, aby pomóc im i chronić je?

Weźmy dla przykładu dziewczynę z burdelu we Fruangen, o której na początku opowiadał Anders. Możemy stwierdzić, że potrzebowała pomocy, żeby jakoś poradzić sobie z tym, co przeżyła przez dwa lata, kiedy pracowała dla swojego alfonsa. Należało ją także chronić przez alfonsem i klientami. Gdyby była Szwedką, a nie Łotyszką, na pewno podlegałaby opiece wynikającej z ustawy o ochronie młodych osób (LVU).

Ustawa ta przewiduje, że w niektórych przypadkach społeczeństwo może interweniować i objąć przymusową opieką dzieci i młodzież poniżej dwudziestego roku życia.

Gdyby społeczeństwo zajęło się dziewczynami, które padły ofiarą handlarzy ludźmi, mogłyby otrzymać pomoc w którymś z ośrodków albo domów opieki na terenie całej Szwecji utworzonych na podstawie paragrafu dwunastego.

Tymczasem prawnicy z urzędów dzielnicowych stwierdzili, że w tej konkretnej sytuacji państwo szwedzkie nie może objąć opieką wynikającą z ustawy LVU obywateli innych krajów należących do Unii Europejskiej.

To nieprawda. W ramach programu LVU pracowałem z liczną młodzieżą z innych krajów Unii Europejskiej.

Dlaczego nasze władze nie chcą skorzystać z możliwości, żeby pomóc tym kobietom i dziewczynom?

Urzędnicy twierdzą, że to zbyt drogo. Cena wynosi prawie pięć tysięcy koron szwedzkich za dobę. Wolimy więc, żeby do nas przyjeżdżały i były codziennie wielokrotnie gwałcone. A gdy się na nie natkniemy, dajemy im bilet do domu, chociaż jedyny błąd, jaki popełniły, polegał na tym, że dały się oszukać i skusić przyjazdem do Szwecji.

*

Anders:

Przed napisaniem tej książki pracowaliśmy dokładnie tak samo, jak podczas pracy nad Bestią. Jest to tradycyjne, trudne dziennikarstwo, które potem wymieszało się z czystą fikcją, jaką powinna zawierać trzymająca w napięciu powieść. Stosy protokołów z posiedzeń sądu, wydruki z przesłuchaniami, rozmowy z najważniejszymi osobami, z wykorzystywanymi kobietami w Szwecji i na Litwie, wiedza na temat naszego społeczeństwa, której wolelibyśmy nie posiąść; wiedza, która zdaniem niektórych jest łatwiej przyswajalna w taki właśnie sposób.

Zrobiłem wiele reportaży w telewizji szwedzkiej dla programu Raport och Aktuellt na temat prześladowań, ofiar przemocy, sprawców, prostytucji, handlu ludźmi. Były to ambitne reportaże, które pokazywano w najlepszym czasie antenowym. Poniższa forma – powieść kryminalna – w której fikcja miesza się z rzeczywistością, pozwala nam pójść dalej. Jestem o tym przekonany.

Główny wątek tej książki dotyczy życia dwóch młodych dziewczyn zamkniętego w skrytce na Dworcu Centralnym w Sztokholmie. Dwie młode dziewczyny, zmuszane do prostytucji, uwięzione w mieszkaniu. Żyją w świecie przemocy, jak niewolnice. To rzeczywistość, jaką znają ludzie, którzy stali się przedmiotem handlu. Jednak skrytka jest dla nich miejscem mentalnej ucieczki. To jedyne miejsce, które należy tylko do nich. Kryje się w nim nadzieja, że któregoś razu zaczną inne życie i że będzie to ich zemstą na tych, którzy je wykorzystują.

Lydia i Alena w końcu się buntują, odpowiadają ciosem na cios. Udaje im się to lepiej albo gorzej.

My, autorzy tej książki, pozwalamy im to robić i w ten sposób odchodzimy od świata realnego, przenosząc się do świata fikcji.

Kobieta zmuszana do prostytucji bardzo rzadko wydostaje się z tej niewoli własnymi siłami.

No bo przecież chodzi w tym wszystkim o robienie interesów, więc muszą istnieć towary do zbycia. Zmuszanie kobiety do prostytucji to nadal gwarantowany zysk. Dlatego też handlarze ludźmi stosują brutalne metody.

1. Władza i kontrola

Zbiorowy gwałt to dobra rzecz.

Działa.

Facet na procencie, hurtownik, alfons: gwałcą na okrągło, wiedzą, że potrzebna jest władza i kontrola nad towarem. Można ją sobie zapewnić wtedy, jeśli ofiarę poniża się często i w sposób brutalny. Oni potrafią to robić – mężczyźni i kobiety żyjący ze sprzedawania ludzi. To oni tworzą „firmy”, gdzie towarem są dziewczyny.

Najlepsza metoda to gwałt analny. Ból jest wtedy największy, a gwałconą osobę łatwo kontrolować za pomocą silnego, powtarzanego bólu. Dochodzi też do gwałtu waginalnego, ale „przedsiębiorca” wie, że gwałt analny to bezpieczniejsza i pewniejsza metoda.

Od czasu do czasu grozi swojej ofierze pistoletem. Tylko ktoś, komu przystawiono lufę do skroni, wie, jak bardzo skłania to do posłuszeństwa, jak człowiek staje się wtedy mały i łatwy do kontrolowania. Alfonsi, faceci na procencie wiedzą, że grożenie śmiercią od czasu do czasu to właściwa metodyka pracy i gwarancja zysku.

2. Zadłużenie

Wszyscy na nich zarabiają. A one? Często muszą za to jeszcze płacić.

Dlaczego? Bo każda z nich ma dług. Żeby mogła przyjechać do Szwecji, trzeba jej załatwić paszport. Fałszywy dokument kosztuje wiele tysięcy. Kiedy więc dziewczyna dostaje taki paszport, zaciąga wobec „firmy” dług.

Musi go odpracować. Innymi słowy: musi rozkładać nogi.

Dziewczyna może wpaść w jeszcze większy dług („firma” zatrudnia własnych kontrolerów, którzy mają ją przelecieć w ramach kontroli), jeśli zrobi coś nie tak, jak trzeba. Wtedy dług rośnie, a czas, w którym dziewczyna ma go spłacić, wydłuża się.

3. Wstyd

To prawdopodobnie najbardziej wyrafinowana strategia „firmy”. Burdel, w którym dziewczyna pracuje, robi jej zdjęcia, kiedy leży na podłodze i jest wykorzystywana przez klienta we Fruangen. Ktoś ją filmuje, kiedy gwałci ją trzech mężczyzn w mieszkaniu w Östermalm. Jeśli nie będzie chciała dla nich pracować, zdjęcia i nagrania trafią do jej rodzinnego kraju.

Taki wstyd jest gorszy niż wszystko inne.

Żadna z nich nie chce zapłacić takiej ceny.

Może to je doprowadzić do wyobcowania, które nigdy się nie skończy.

1 W slangu więziennym: wolność, swoboda.

2 Snus – popularna w Skandynawii używka na bazie tytoniu, zażywana doustnie.