Robinowi i Carolyn

Od Autora

Z jedenastu zamieszczonych tu opowiadań dziesięć zostało opartych na znanych wydarzeniach (niektóre potraktowałem ze znaczną swobodą).

Tylko jedno jest w pełni wytworem mojej wyobraźni. Inspirację do napisania Lunchu zawdzięczam W. Somersetowi Maughamowi.

J.A.

Chińska‌ figurynka

Pod młotek licytatora miała iść teraz mała chińska figurynka. Wywołanie pozycji numer sto trzy powitał ów lekki szmer, jaki zawsze poprzedza sprzedaż arcydzieła. Pomocnik prowadzącego aukcję uniósł delikatne cacko z kości słoniowej, ukazując je tłumnie zgromadzonej publiczności, a licytator rozejrzał się po sali, by upewnić się, gdzie siedzą poważni nabywcy. Przewertowałem katalog, w którym podano dokładny opis figurynki i garść faktów z jej historii.

Zakupiona została w 1871 roku w Ha Li Chuan. W katalogu określono ją z właściwym Sotheby’s wdziękiem jako „własność pewnego dżentelmena”, co zazwyczaj znaczyło, iż jakiś arystokrata pragnie zataić, że los go zmusza do wyprzedaży rodzinnej schedy. Zadumałem się, czy tak mogło być istotnie, i postanowiłem zbadać, co też po upływie ponad stu lat zaprowadziło maleńką chińską figurynkę na licytację tego czwartkowego ranka.

– Pozycja numer sto trzy – ogłosił licytator. – Ile dostanę za ten wspaniały okaz...

Sir Alexander Heathcote był nie tylko dżentelmenem, ale i człowiekiem akuratnym. Miał równo sześć stóp, trzy i ćwierć cala wzrostu, co rano wstawał z wybiciem siódmej, na śniadanie, do którego zasiadał z żoną, spożywał nieodmiennie jedno jajko gotowane dokładnie cztery minuty, dwie grzanki z jedną łyżką marmolady Coopera i wypijał jedną filiżankę chińskiej herbaty. Do wynajętego powozu oczekującego pod jego domem przy Cadogan Gardens wsiadał punkt ósma dwadzieścia, przybywał do Foreign Office regularnie ósma pięćdziesiąt dziewięć, do domu zaś wracał, gdy zegar właśnie wybijał szóstą.

Sir Alexander od dziecka był pedantem, jak przystało jedynemu synowi generała. W odróżnieniu jednak od ojca postanowił służyć swej królowej w dyplomacji, dziedzinie równie wymagającej skrupulatności. Z podrzędnego stanowiska w Foreign Office w Londynie awansował na trzeciego sekretarza w Kalkucie, drugiego sekretarza w Wiedniu, pierwszego w Rzymie, charge d’affaires w Waszyngtonie i wreszcie posła w Pekinie. Był uszczęśliwiony, gdy Gladstone ofiarował mu stanowisko przedstawiciela rządu brytyjskiego w Chinach, od dłuższego bowiem czasu interesował się, zgoła nie po dyletancku, sztuką epoki Ming. Ta nominacja, która będzie ukoronowaniem jego świetnej kariery, stworzy mu szansę, o jakiej nie śmiałby marzyć – okazję ujrzenia malowideł i sztychów, które do tej pory mógł podziwiać jedynie na ilustracjach, w ich rodzimym otoczeniu wspaniałych posągów.

Kiedy po prawie dwumiesięcznej podróży morzem i lądem sir Alexander wraz ze swą świtą przybył do Pekinu, wręczył cesarzowej Tsu Hsi pisma uwierzytelniające oraz list prywatny od królowej Wiktorii. Cesarzowa, spowita od stóp do głów w biało-złote szaty, przyjęła nowego ambasadora w sali tronowej Pałacu Cesarskiego. Kiedy czytała list od królowej Anglii, sir Alexander stał wyprężony jak struna. Jej Cesarska Wysokość nie zdradziła nic z jego treści nowemu posłowi, życzyła mu tylko powodzenia w pełnieniu misji. Następnie uniosła leciutko kąciki ust, co sir Alexander trafnie odczytał jako sygnał zakończenia audiencji. Krocząc przez olbrzymie komnaty Pałacu Cesarskiego za mandarynem w długiej dworskiej szacie w kolorze czerni i złota, sir Alexander ociągał się, jak mógł, pochłaniając wzrokiem przepyszny zbiór rzeźb z kości słoniowej i jadeitu rozmieszczonych wokół równie niedbale, jak dziś arcydzieła Celliniego i Michała Anioła stłoczone ciasno jedno przy drugim we Florencji.

Misja sir Alexandra miała trwać zaledwie trzy lata, zrezygnował więc z wypoczynku w zaciszu swej rezydencji i nie zwlekając, wyruszył konno do oddalonych prowincji, aby bliżej poznać kraj i ludzi. W kolejnych wyprawach zawsze towarzyszył mu mandaryn z dworu cesarzowej, służąc jako tłumacz i przewodnik.

Podczas jednej z owych wycieczek, kiedy przejeżdżali grząskimi od błota uliczkami małej wioski Ha Li Chuan, jakieś pięćdziesiąt mil za Pekinem, sir Alexander przypadkiem natknął się na warsztat starego rękodzielnika. Zsiadł z konia i zostawiwszy towarzyszącą mu świtę, wszedł do walącej się chatki, gdzie jego olśnionym oczom ukazały się delikatne wyroby z kości słoniowej i jadeitu, wypełniające półki od podłogi aż po sufit. Roboty co prawda współczesnej, lecz zachwycająco wykonane przez biegłego w swej sztuce mistrza. Poseł wszedł tutaj z zamiarem kupna jakiejś drobnej pamiątki. Gdy znalazł się wewnątrz, bał się poruszyć z obawy, że coś strąci. Nikt tu widać nie spodziewał się gości mierzących sześć stóp, trzy i ćwierć cala wzrostu. Sir Alexander, urzeczony, stał nieruchomo, wciągając w nozdrza delikatną woń jaśminu unoszącą się w powietrzu.

Pospieszył ku niemu stary Chińczyk w długiej, niebieskiej szacie kulisa i płaskim, czarnym kapeluszu; kruczoczarny warkoczyk opadał mu na plecy. Zgiął się głęboko w pokłonie, po czym spojrzał w górę na Anglika wielkoluda. Poseł odwzajemnił pokłon, mandaryn zaś objaśnił, kim jest sir Alexander, dodając, iż pragnie obejrzeć wytwory jego kunsztu. Starzec wyraził zgodę, nim jeszcze mandaryn zdążył skończyć. Godzinę z okładem poseł wzdychał i cmokał z zachwytu, podziwiając co piękniejsze okazy, wreszcie zwrócił się do starca z pochwałami. Ten znów zgiął się w pokłonie i uśmiechając się nieśmiało, ujawnił wprawdzie brak zębów, ale za to ogrom uciechy. Następnie wskazał w głąb pracowni, zapraszając obu znakomitych gości, aby podążyli za nim. Co uczyniwszy, znaleźli się w istnym Sezamie z bajki, wypełnionym stojącymi w rzędach, miniaturowymi cesarzami i klasycznymi figurkami. Wśród tych cudeniek z kości słoniowej poseł mógłby spędzić i calutki tydzień. Korzystając z pomocy tłumacza, gawędzili sobie ze starym Chińczykiem i rychło ujawniło się znawstwo posła i jego umiłowanie sztuki okresu Ming. Wówczas rozjaśniła się twarz małego Chińczyka; powiedział coś do mandaryna przyciszonym głosem. Mandaryn kiwnął głową i przetłumaczył jego słowa:

– Ekscelencjo, może chciałby pan zobaczyć pewien drobiazg z okresu Ming. Figurkę, która od siedmiu pokoleń jest w posiadaniu mojej rodziny.

– Będę‌ zaszczycony – rzekł poseł.

– To ja będę zaszczycony, ekscelencjo – odparł mały człowieczek, po czym pospiesznie wybiegł przez tylne drzwi i omal nie wpadłszy na błąkającego się psa, popędził do pobliskiej starej chaty. Poseł i mandaryn nie ruszyli się z miejsca; sir Alexander wiedział, iż starzec nigdy nie ośmieliłby się prosić czcigodnego gościa w niskie progi swego domostwa, o ile by go nie znał od wielu lat, i to tylko wtedy, gdyby sam został najpierw zaproszony. Po kilku minutach ujrzeli wracającą truchtem drobną błękitną figurkę, z warkoczykiem podskakującym na ramionach. Chińczyk coś niósł i już po sposobie, w jaki tulił to coś do piersi, można było poznać, co to za skarb. Wręczył ów przedmiot posłowi. Sir Alexander aż otworzył usta. Nie potrafił ukryć podniecenia. Niewielka statuetka, nie wyższa niż sześć cali, przedstawiała cesarza Kung i była najpiękniejszym okazem z epoki Ming, jaki zdarzyło mu się oglądać. Był pewien, iż jest to dzieło wielkiego Pen Q, który tworzył pod patronatem cesarza; figurynka pochodziła zatem z końca piętnastego wieku. Jedyną jej wadą był brak podstawki z kości słoniowej, na jakiej wspierają się zazwyczaj tego rodzaju figurki; u dołu z szat cesarza wystawał tylko pręcik. Lecz sir Alexandrowi nic nie mogło przyćmić piękna figurki. Chińczyk nie odzywał się ani słowem, ale w oczach starca odbijała się radość, jaką promieniał jego gość.

– Jak się panu podoba figurka? – spytał wreszcie przez tłumacza.

– Jest wspaniała – odparł sir Alexander. – Po prostu wspaniała.

– Moje figurki nawet się do niej nie umywają – stwierdził z pokorą stary Chińczyk.

– Ależ skąd – zaprzeczył poseł, lecz mały Chińczyk wiedział, iż dostojny gość czyni to tylko przez grzeczność, po sposobie bowiem, w jaki trzymał figurkę z kości słoniowej, widać było, że ceni ją równie wysoko jak starzec.

Poseł uśmiechnął się do małego człowieczka, zwracając mu figurkę, po czym, chyba po raz pierwszy od trzydziestu pięciu lat, od kiedy służył swej królowej i ojczyźnie jako dyplomata, odezwał się w zgoła niedyplomatyczny sposób:

– Tak bym chciał ją mieć...

Pożałował swych nieopatrznych słów natychmiast, gdy tylko usłyszał, że mandaryn je przekłada, znał bowiem dobrze stary chiński zwyczaj, który nakazuje spełnić życzenie czcigodnego gościa, obiecując w zamian podziw otoczenia.

Stary Chińczyk z posmutniałą twarzą wręczył z powrotem figurynkę posłowi.

– Nie, nie, ja doprawdy tylko żartowałem – powiedział sir Alexander, usiłując szybko zwrócić figurynkę.

– Nie przyjmując cesarza, okryłby pan niesławą mój skromny dom, ekscelencjo – rzekł z zatroskaniem Chińczyk, mandaryn zaś poważnie skinął głową.

Poseł przez chwilę milczał.

– Zhańbiłem‍ swój własny dom, panie – powiedział w końcu i spojrzał na mandaryna, który stał z nieodgadnioną miną.

Mały‌ Chińczyk skłonił się i rzekł:

– Muszę przymocować podstawkę do figurki, bo nie mógłby jej pan postawić na widoku.

Odszedł do kąta i otworzył drewniany kufer, w którym mieściło się pewnie ze sto podstawek do figurek jego roboty. Poszperał chwilę, po czym wyciągnął podstawkę zdobioną maleńkimi, ciemnymi postaciami, która nie wzbudziła co prawda zainteresowania posła, lecz idealnie pasowała do figurynki. Chińczyk zapewnił sir Alexandra, że wprawdzie nie zna jej historii, ale sygnował ją dobry wykonawca.

Zafrasowany poseł przyjął podarunek i z ciężkim sercem podziękował małemu człowieczkowi. Chińczyk raz jeszcze zgiął się nisko w pokłonie, a sir Alexander z mandarynem o nieprzeniknionym wyrazie twarzy opuścili warsztacik.

W drodze powrotnej do Pekinu mandaryn, poruszony wielkim przygnębieniem posła, odezwał się, co niezwykłe, pierwszy:

– Wasza ekscelencja zna zapewne stary chiński zwyczaj, który na osobę hojnie obdarowaną przez nieznajomego nakłada obowiązek spłacenia długu wdzięczności w ciągu roku kalendarzowego.

Sir Alexander uśmiechnął się w podzięce i zadumał nad słowami mandaryna. Po powrocie do swej rezydencji bezzwłocznie udał się do bogato wyposażonej biblioteki z zamiarem ustalenia prawdziwej wartości małego arcydzieła. Długo szperał w książkach, aż wreszcie znalazł rysunek figurynki z okresu Ming, niemal identycznej jak ta, którą mu ofiarowano, i przy pomocy mandaryna oszacował jej wartość, równającą się niemal trzyletnim poborom dostojnika na służbie Jej Królewskiej Mości. Poseł zasięgnął rady lady Heathcote, która nie miała cienia wątpliwości, jak powinien postąpić jej mąż.

Następnego tygodnia poseł wysłał osobistego posłańca z listem do dyrektora banku Coutts i Spółka mieszczącego się na Strandzie w Londynie z prośbą o pilne przesłanie do Pekinu lwiej części swoich oszczędności. Po dziewięciu tygodniach, gdy nadeszły pieniądze, poseł ponownie udał się do mandaryna, który uważnie go wysłuchał i po siedmiu dniach udzielił żądanych informacji.

Mandaryn ustalił, że rękodzielnik Yung Lee pochodził ze starego i szanowanego rodu Yung Shau, którego członkowie od mniej więcej pięciuset lat parali się rzemiosłem artystycznym. Ponadto sir Alexander dowiedział się, że prace niejednego z przodków Yung Lee ozdabiały pałace książąt z dynastii mandżurskiej. Yung Lee był już stary i pragnął osiąść w górach wznoszących się nad wioską, gdzie jego przodkowie dożywali swych ostatnich dni. Do przejęcia pracowni i kontynuowania rodzinnej tradycji sposobił się jego syn. Sir Alexander podziękował mandarynowi za jego trud i wyraził jeszcze jedno, ostatnie życzenie. Dostojnik chiński przyjaźnie wysłuchał brytyjskiego posła, po czym udał się do pałacu.

Po upływie kilku dni cesarzowa przychyliła się do prośby sir Alexandra.

Zbliżała się rocznica pamiętnego dnia, gdy sir Alexander, w towarzystwie mandaryna, wyruszył znów z Pekinu do wioski Ha Li Chuan. Zajechał przed warsztat, prędko zsiadł z konia i wszedł do wnętrza, które tak głęboko zapadło mu w pamięć. Stary Chińczyk w nieco przekrzywionym kapeluszu siedział na swej ławeczce, w ręku zaś z upodobaniem obracał nieobrobiony kawałek kości słoniowej. Oderwał się od pracy i podreptał ku przybyszowi, lecz rozpoznał olbrzymiego cudzoziemca dopiero wówczas, gdy podszedł całkiem blisko. Wtedy nisko się skłonił. Poseł przemówił, a mandaryn tłumaczył jego słowa:

– Powróciłem, panie, przed upływem kalendarzowego roku, aby spłacić swój dług.

– Nie‌ było potrzeby, ekscelencjo. Moja rodzina czuje się zaszczycona, że mała figurka zamieszkała w wielkiej ambasadzie i może pewnego dnia wzbudzi podziw w pańskiej ojczyźnie.

Posłowi zabrakło słów, poprosił więc tylko starca, by zechciał wybrać się z nim na przejażdżkę.

Ów zgodził się bez słowa i we trójkę wyruszyli na osiołkach na północ. Dwie godziny z okładem wspinali się wąską krętą ścieżką wiodącą na wzgórza, a gdy dotarli do wioski Ma Tien, wyszedł im na spotkanie drugi mandaryn, który wpierw skłonił się głęboko przed posłem, a następnie powiódł ich za sobą. Powędrowali pieszo w milczeniu na kraniec wioski i zatrzymali się dopiero w górskiej kotlinie, skąd rozciągał się wspaniały widok hen aż do Ha Li Chuan. W kotlince stał świeżo ukończony mały biały dom o niezwykle harmonijnych proporcjach. Frontowego wejścia strzegły dwa kamienne lwy z jęzorami zwisającymi z otwartych paszczy. Mały Chińczyk, który od momentu opuszczenia warsztatu nie przemówił ani razu, wciąż jeszcze nie pojmował celu tej podróży. Poseł zwrócił się ku niemu i rzekł:

– Oto skromny, niegodny waszego, panie, dar, licha odpłata za pańską hojność.

Starzec upadł przed mandarynem na kolana, prosząc o zmiłowanie, wiedział bowiem, że nie wolno było rzemieślnikom przyjmować podarunków od cudzoziemców. Mandaryn schylił się nad przestraszoną, niebieską figurką, pomógł starcowi wstać i wyjaśnił mu, że sama cesarzowa udzieliła swojej zgody. Chińczyk rozpromienił się, wolno podszedł do pięknego małego domku i niezdolny oprzeć się pokusie, pogłaskał kamienne lwy. Trzej podróżni dłużej niż godzinę podziwiali dom, a potem uradowani wrócili w milczeniu do Ha Li Chuan. Spłaciwszy honorowy dług, Anglik rozstał się z Chińczykiem i udał się w podróż powrotną pełen satysfakcji, że jego postępek znalazł uznanie i w oczach mandaryna, i lady Heathcote.

Misja w Pekinie dobiegła końca. Cesarzowa uhonorowała posła Srebrną Gwiazdą Chin, a wdzięczna królowa dodała do licznych już jego odznaczeń Komandorię Orderu Wiktoriańskiego. Sir Alexander spędził w Foreign Office jeszcze kilka tygodni i po przekazaniu swych obowiązków w chińskim referacie przeszedł na emeryturę, przenosząc się w rodzinne strony, do Yorkshire, jedynego w Anglii hrabstwa, którego mieszkańcy w tym tylko miejscu chcą się rodzić i umierać, nie różniąc się pod tym względem zresztą zbytnio od Chińczyków. Sir Alexander dożywał swych ostatnich lat w rodzinnym domu w towarzystwie żony i miniaturowego cesarza dynastii Ming. Figurynka stała w salonie na głównym miejscu nad kominkiem, tak by każdy mógł ją widzieć i podziwiać.

Będąc człowiekiem skrupulatnym, sir Alexander sporządził długi i bardzo szczegółowy testament, a zostawiając precyzyjne rozporządzenia co do swojego majątku, nie zapomniał też i o chińskiej figurynce. Zapisał cesarza swojemu pierworodnemu i zażądał, aby ten w przyszłości uczynił to samo; figurka miała być odtąd zawsze przekazywana najstarszemu synowi lub córce, gdyby męska linia rodu wygasła. Zastrzegł również, iż figurki nie wolno sprzedać, chyba że zagrożony byłby honor rodziny. Sir Alexander Heathcote wyzionął ducha w siedemdziesiątym roku życia, kiedy zegar bił północ.

Pierworodny syn sir Alexandra, major James Heathcote, został właścicielem chińskiej figurynki w czasie, gdy walczył w wojnie burskiej. Urodzony żołnierz, oficer pułku księcia Wellingtona, nie był co prawda koneserem sztuki, poznał jednak, że to nie zwyczajny bibelot. Wypożyczył figurkę kasynu pułkowemu w Halifaksie i cesarz, wystawiony w jadalni, cieszył teraz oczy kolegów majora.

Gdy James Heathcote został pułkownikiem, cesarz stał dumnie na stole wśród trofeów zdobytych pod Waterloo, Sewastopolem i Madrytem. A kiedy pułkownik przeszedł w stan spoczynku i osiadł w domu swego ojca w Yorkshire, cesarz powrócił do salonu na swe stare miejsce nad kominkiem. Pułkownik nie był typem człowieka, który by się sprzeciwił woli zmarłego ojca, nawet w obliczu śmierci. Rozporządził zatem wyraźnie, iż skarb rodzinny zawsze ma być przekazywany pierworodnemu rodu Heathcote, chyba że honor rodziny narażony byłby na szwank. Pułkownik James Heathcote, kawaler Krzyża Wojennego, nie umarł śmiercią żołnierza. Pewnej nocy zwyczajnie zasnął wiecznym snem, siedząc przed kominkiem z „Yorkshire Post” na kolanach.

Najstarszy syn pułkownika, wielebny Alexander Heathcote, miał wówczas w swojej pieczy niewielką trzódkę wiernych w parafii Much Hadham w Hertfordshire. Po pogrzebie ojca, który odbył się z honorami wojskowymi, umieścił małego cesarza na gzymsie nad kominkiem na plebanii. Nieliczne tylko członkinie Wspólnoty Matek doceniły arcydziełko; podobno słyszano, jak jedna czy dwie starsze panie zachwyciły się jego subtelnym wykonaniem. Dopiero wówczas, gdy wielebny otrzymał tytuł najprzewielebniejszego i przeniósł się do biskupiego pałacu, figurynka znalazła się w godnym siebie otoczeniu. Wielu spośród gości bywających w pałacu, którzy znali opowieść o tym, jak dziadek biskupa wszedł w posiadanie cesarza z kości słoniowej, wprost nie mogło uwierzyć, że figurka nie miała nic wspólnego z podstawką, na której się wspierała. A swoją drogą cóż to za smakowita dykteryjka do opowiedzenia po obiedzie!

Pan Bóg powołuje na tamten świat nawet własnych ambasadorów, jednak w przypadku swego sługi Alexandra uczynił to dopiero wówczas, gdy ten sporządził testament pozostawiający figurkę synowi i powtarzający słowo w słowo wskazania przodka. Młody kapitan James Heathcote był zawodowym oficerem i służył w pułku swego dziadka. Figurynka powróciła zatem do kasyna w Halifaksie. Podczas jej nieobecności pułkowi przybyło trofeów: spod Ypres, Marny i Verdun. Pułk znowu walczył z Niemcami i młodziutki kapitan James Heathcote poległ gdzieś na plażach Dunkierki, nie zostawiwszy testamentu. Aliści litera prawa, wiadome życzenie prapradziada, tudzież zdrowy rozsądek sprawiły, iż cesarz przekazany został dwuletniemu synkowi kapitana.

Alex Heathcote – przykro to powiedzieć – z innej gliny był ulepiony niż jego dzielni przodkowie. Ani mu było w głowie służyć komukolwiek poza sobą. Po tragicznej śmierci kapitana matka rozpieszczała chłopca i dogadzała mu, na ile tylko pozwalały jej skromne dochody. Nie wyszło mu to na dobre i nie można winić wyłącznie Alexa, że, jak mawiała babka, wyrósł na samolubnego, zepsutego nicponia.

Kiedy Alex rzucił szkołę, nim jego zdążono wyrzucić, wkrótce przekonał się, że w żadnej pracy nie może utrzymać się dłużej niż kilka tygodni. I tak się jakoś dziwnie składało, że zawsze wydawał nieco więcej, niż mógł sobie – a raczej jego matka – na to pozwolić. Poczciwa kobieta, której to wszystko do cna obrzydło, opuściła ten padół, by dołączyć do wszystkich pozostałych Heathcote’ów. Nie w Yorkshire, lecz w niebiosach.

W roztańczonych latach sześćdziesiątych, gdy w Anglii mnożyły się nowo otwierane kasyna, młody Alex wykoncypował, że wreszcie nadarza mu się idealny, niewymagający żadnego wysiłku sposób zarabiania na życie. Opracował niezawodny system gry w ruletkę, który wykluczał przegraną. A jednak przegrał, udoskonalił więc system i natychmiast przegrał jeszcze więcej; udoskonalił go znowu i teraz musiał się zapożyczyć, żeby pokryć straty. No i cóż z tego? W ostateczności, pocieszał się, zawsze mogę opylić chińską figurynkę.

Ostateczność nie dała na siebie długo czekać, każdy bowiem nowo opracowany system przysparzał Alexowi coraz to większych strat; wreszcie kasyna zaczęły nalegać na zwrot długów. Kiedy pewnego poniedziałkowego ranka złożyli mu nieproszoną wizytę dwaj dżentelmeni, nachalnie domagający się w imieniu swoich pryncypałów oddania około ośmiu tysięcy funtów, i gdy na dodatek napomknęli coś o pobiciu, o ile sprawa nie zostanie załatwiona w ciągu czternastu dni, Alex dał za wygraną. W końcu w testamencie prapradziadka stało czarno na białym: figurkę należy sprzedać, gdyby honor rodziny narażony był na szwank.

Alex zdjął maleńkiego cesarza znad kominka w swoim mieszkaniu przy Cadogan Gardens i przyjrzał się z bliska finezyjnej robocie; odezwały się w nim, o dziwo, resztki sumienia i na myśl o utracie rodzinnego skarbu poczuł ukłucie żalu. Pojechał samochodem na Bond Street, by zostawić cesarza w Sotheby’s z poleceniem wystawienia go na aukcję.

Wyszedł do niego kierownik działu orientalnego, blady, chudy człowiek, z wyglądu przypominający nieco figurkę z kości słoniowej, którą czule dzierżył teraz w dłoniach jak coś niezwykle cennego.

– Wycena potrwa kilka dni – wymamrotał – ale już na pierwszy rzut oka można stwierdzić, że nigdy jeszcze nie trafił do nas równie piękny okaz roboty Pen Q.

– O,‌ w zupełności wystarczy, jeśli poznam wartość figurki przed upływem dwóch tygodni – rzekł Alex.

– Ależ oczywiście – zapewnił go ekspert. – Sądzę, że do piątku będę w stanie podać panu cenę wywoławczą.

– Doskonale –‍ ucieszył się Alex.

W ciągu tygodnia powiadomił wierzycieli i wszyscy bez wyjątku zgodzili się poczekać na wycenę figurki. Alex, jak należało, stawił się na Bond Street w piątek, z promiennym uśmiechem na ustach. Dobrze wiedział, ile za to cacko zapłacił prapradziadek, i był pewien, że zgarnie teraz co najmniej dziesięć tysięcy funtów. Nie tylko wystarczy na spłatę wszystkich długów, ale jeszcze trochę zostanie. W sam raz na eksperyment z najnowszym, tym razem absolutnie niezawodnym systemem. Wchodząc po schodach do domu aukcyjnego, Alex dziękował w duchu swojemu przodkowi. Podszedł do recepcjonistki i poprosił, aby wywołała kierownika działu sztuki orientalnej. Dziewczyna podniosła słuchawkę telefonu służbowego i po chwili za kontuarem stanął ekspert z ponurym wyrazem twarzy. Alexowi zamarło serce.

– Ładna rzecz ten pański cesarz, ale niestety jest to falsyfikat, prawdopodobnie sprzed dwustu, może dwustu pięćdziesięciu lat. Kopia. Często je sporządzano, gdyż...

– Jaką może mieć wartość? – przerwał mu zniecierpliwiony Alex.

– Siedemset, góra osiemset funtów.

Dość, aby kupić rewolwer i trochę naboi, pomyślał szyderczo Alex i obrócił się na pięcie.

– Ale,‍ proszę pana...

– Tak, tak, sprzedajcie to paskudztwo – mruknął Alex, nawet nie oglądając się za siebie.

– Ale‍ co mamy zrobić z podstawką?

– Podstawką? – powtórzył Alex i wykonał półobrót, aby spojrzeć na orientalistę.

– Tak,‌ podstawką. Jest zachwycająca. Piętnasty wiek. Bez wątpienia dzieło geniusza. Zachodzę w głowę, jak...

– Pozycja numer sto trzy – ogłosił licytator. – Ile dostanę za ten wspaniały okaz...

Ekspert się nie pomylił. Tego czwartkowego poranka kupiłem na aukcji cesarza z kości słoniowej za siedemset dwadzieścia gwinei. A co z podstawką? Pewien Amerykanin noszący znane nazwisko nabył ją za dwadzieścia dwa tysiące gwinei.

Przełożyła Danuta Sękalska

Lunch

Pomachała mi ręką ponad tłumem wypełniającym gęsto salę nowojorskiego hotelu St. Regis. Pomachałem i ja, uzmysławiając sobie, że skądś znam jej twarz, ale nie wiem skąd. Przecisnęła się pośród kelnerów i gości i stanęła przede mną, nim zdążyłem kogoś spytać, kim jest. Na próżno wytężałem pamięć, przeszukując te jej zakamarki, gdzie trwa wspomnienie spotykanych ludzi. Uświadomiłem sobie wreszcie, że będę się musiał uciec do starej, niezawodnej w takich sytuacjach sztuczki zręcznych pytań, póki jakaś jej odpowiedź nie naprowadzi mnie na właściwy trop.

– Jak się masz, skarbie! – zawołała i porwała mnie w objęcia, co o niczym jeszcze nie świadczyło, znajdowaliśmy się bowiem na przyjęciu wydanym przez stowarzyszenie pisarzy, gdzie każdy może ci się rzucić na szyję, nawet taki dyrektor klubu książki miesiąca. Z akcentu sądząc, była ani chybi Amerykanką. Wyglądała na bliską czterdziestki, aczkolwiek przy sztuce współczesnego makijażu mogła ją już śmiało przekroczyć. Nosiła długą, białą wieczorową suknię, a blond włosy upięte miała na kształt dobrze wyrośniętego kołacza; w efekcie przypominała nieco szachową figurę królowej. Jej fryzura, niestety, też nic mi nie mówiła, gdyż równie dobrze mogła mieć ciemne włosy spływające do ramion, kiedy widzieliśmy się poprzednio. O, gdyby kobiety wiedziały, że zmieniając uczesanie, osiągają często dokładnie to, co sobie umyśliły: przeobrażają się nie do poznania ku osłupieniu nieświadomego mężczyzny.

– Dziękuję, doskonale – powiedziałem białej królowej. – A ty? – przystąpiłem do gry.

– Cudownie, kochanie – odparła, biorąc kieliszek szampana od przechodzącego kelnera.

– A co słychać u rodziny? – brnąłem dalej, niepewny, czy ma jakąś rodzinę.

– Wszyscy‍ czują się dobrze – powiedziała. Znowu żadnej wskazówki. – A Louise? – zainteresowała się.

– Kwitnie –‍ odparłem. A więc znała moją żonę. Chociaż niekoniecznie, pomyślałem. Wszak większość Amerykanek to ekspertki od zapamiętywania imion cudzych żon. Nic dziwnego, w światku nowojorskim zmieniają się one tak często, że ta gra wciąga bardziej niż rozwiązywanie krzyżówki z „Timesa”.

– Byłaś‌ ostatnio w Londynie? – ryknąłem, usiłując przekrzyczeć wrzawę. Śmiałe pytanie, zważywszy na to, że mogła nigdy nie być w Europie.

– Tylko‌ raz od czasu naszego lunchu. – Spojrzała na mnie kpiąco. – Nie możesz sobie mnie przypomnieć, prawda? – zapytała, pochłaniając kiełbaskę.

Uśmiechnąłem‌ się.

– Nie‌ wygłupiaj się, Susan – powiedziałem. – Jakże mógłbym zapomnieć?

Rozpromieniła‌ się.

Muszę wyznać, że imię białej królowej objawiło mi się w ostatniej chwili. I chociaż jej wspomnienie nadal rysowało mi się mgliście, tego lunchu na pewno nigdy nie zapomnę.

Opublikowałem‌ właśnie pierwszą książkę i krytycy po obu stronach Atlantyku nie szczędzili mi pochwał, aczkolwiek wydawcy skąpili gotówki. Mój agent kilkakrotnie powtarzał, że jeśli chcę mieć pieniądze, nie powinienem zajmować się pisaniem. Ale gdybym nie pisał, to jak mógłbym zarabiać?

Wtedy ta kobieta, która stała teraz przede mną i paplała, nie zważając na moje milczenie, zatelefonowała z Nowego Jorku, by mi powiedzieć, jak bardzo zachwyciła ją moja powieść. Nie ma pisarza, którego nie cieszyłyby takie telefony, choć wyznaję, że nie wpadłem w euforię, kiedy na mój koszt zadzwoniła z Kalifornii jedenastoletnia dziewczynka z wiadomością, że na stronie czterdziestej siódmej znalazła błąd ortograficzny, i postraszyła mnie, że zadzwoni jeszcze raz, jak zauważy następny. Zapewne rozmowa z damą zza oceanu skończyłaby się na gratulacjach, gdyby nie wymieniła swego nazwiska. Jednego z tych nazwisk, na których dźwięk natychmiast znajduje się wolny stolik w obleganej restauracji czy miejsce w operze, dla zwykłych śmiertelników jak ja nieosiągalne nawet z miesięcznym wyprzedzeniem. Rozgłos był co prawda zasługą jej męża, jednego z najznamienitszych producentów filmowych na świecie.

– Kiedy‌ tylko zawitam do Londynu, porywam pana na lunch – zatrzeszczało w słuchawce telefonu.

– Ależ‌ skąd, to ja panią porywam – odparłem z galanterią.

– Ach‍ wy, Anglicy, jak zwykle nieodparcie czarujący! – rzuciła.

Nieraz się zastanawiałem, jak dalece Anglicy łapią się na lep takich słówek wypowiadanych przez Amerykanki. No, ale w końcu nie co dzień zdarza się telefon od żony producenta filmowego, zdobywcy Oscarów.

– Przyrzekam‌ zadzwonić, gdy zjawię się w Londynie.

I‌ rzeczywiście, zatelefonowała niemal dokładnie po sześciu miesiącach, tym razem z hotelu Connaught, i oświadczyła, że wprost nie może się doczekać, kiedy się zobaczymy.

– Gdzie‌ wybierzemy się na lunch? – spytałem, uświadomiwszy sobie o sekundę za późno, gdy wymieniła nazwę jednej z najelegantszych restauracji Londynu, że to ja powinienem był wyznaczyć miejsce spotkania. Całe szczęście, że nie mogła zobaczyć, jak wydłużyła mi się mina, gdy na koniec beztrosko rzuciła:

– Zatem‍ w poniedziałek o pierwszej. Zamówię stolik. Znają mnie tam.

Tego‌ dnia włożyłem jedyny swój przyzwoity garnitur, nowiutką koszulę, którą od Bożego Narodzenia hołubiłem na specjalną okazję, i dobrałem krawat, który wyjątkowo nie wyglądał, jakby podwiązywano nim spodnie. Powędrowałem następnie do banku i zażądałem, aby mi podano stan mego konta. Kasjer wręczył mi pasek papieru absurdalnie długi jak na kwotę, którą zawierał. Studiowałem wyciąg z miną człowieka podejmującego poważną decyzję finansową. W ostatnim wierszu czarno na białym wydrukowano, że jestem w posiadaniu trzydziestu siedmiu funtów i sześćdziesięciu trzech pensów. Wypełniłem czek na równo trzydzieści siedem funtów. Jestem bowiem zdania, iż dżentelmen zawsze powinien mieć na koncie parę groszy, i dodam, że zdanie to podzielał dyrektor banku. Teraz mogłem udać się na Mayfair na umówione spotkanie.

Już‍ w progu restauracji niemile mnie uderzył nadmiar kelnerów i zbytek miękkich, pluszowych siedzeń. Tego nie można zjeść, ale za to się płaci. Przy narożnym dwuosobowym stoliku dostrzegłem kobietę, niemłodą już, lecz elegancką. Miała na sobie krepdeszynową bluzkę w kolorze przyprószonego błękitu; jej jasne, zaczesane od czoła włosy ułożone były we fryzurę przypominającą mi lata wojny, teraz znowu modną. Niewątpliwie była to moja wielbicielka z drugiej strony Atlantyku. Powitała mnie wylewnie, jakbyśmy znali się od dziecka, tak samo, jak miała to uczynić po latach na przyjęciu w Nowym Jorku. Choć przed nią stał aperitif, nie zamówiłem drugiego dla siebie, wyjaśniając, że nigdy nie piję przed lunchem, i omal nie dodałem: ale nie będę się wzbraniał, jeśli twój mąż zechce nakręcić film na podstawie mojej książki.

Ona‍ z miejsca zaczęła sypać najnowszymi ploteczkami z Hollywood, nie tyle wymieniając, ile recytując nazwiska, ja zaś raczyłem się chrupkami ze stojącego przede mną talerzyka. Po paru chwilach wyrósł przed nami kelner i wręczył nam dwie olbrzymie karty dań w wytłaczanej skórze, znacznie lepiej oprawione niż moja powieść. Stanowczo to miejsce raziło nadmiarem zbytku. Otworzyłem menu i ze zgrozą przestudiowałem jego pierwszą część; ceny zwalały z nóg. Nigdy bym nie przypuszczał, że najzwyczajniejsza na świecie żywność kupiona tego ranka na targu w Covent Garden może tak niewiarygodnie podrożeć po przetransportowaniu na Mayfair. Mógłbym zamówić identyczne potrawy za ćwierć ceny w moim ulubionym bistro, zaledwie sto jardów stąd. Co gorsza, menu, jakie tu wręczano osobom zaproszonym, w ogóle nie zawierało cen. Zagłębiłem się w długą listę francuskich dań, co tylko mi uświadomiło, że od ponad miesiąca nie jadłem przyzwoicie i że ów stan ma się przedłużyć o kolejny dzień. Przypomniałem sobie stan mego konta i smętnie pomyślałem, że dopóki agent nie sprzeda islandzkiemu wydawcy praw do mojej książki, nie będę pewnie mógł sobie pozwolić na solidny posiłek.

– Na‌ co miałaby pani ochotę? – zapytałem szarmancko.

– Zawsze‍ jadam lekki lunch – oznajmiła wielkodusznie.

Odetchnąłem‍ z ulgą, lecz przedwcześnie. Okazało się, że „lekki” wcale nie znaczy „niedrogi”.

Uśmiechnęła‍ się słodko do kelnera, który nie wyglądał mi na takiego, co się zamartwia, skąd weźmie na następny posiłek, i zamówiła tylko plastereczek wędzonego łososia oraz dwa maciupkie, kruche kotleciki jagnięce. Zawahała się, ale tylko przez sekundę, po czym dodała:

– I‍ sałatkę.

Studiowałem‍ menu z namysłem, wodząc palcem po cenach, nie nazwach dań.

– Ja‍ też wolę lekki lunch – skłamałem bez zająknienia. – Sałatka szefa będzie w sam raz.

Kelner‌ zrobił urażoną minę, ale oddalił się spokojnie.

Ona‍ paplała o Coppoli i Premingerze, Alu Pacino i Robercie Redfordzie, a o Grecie Garbo mówiła jak o przyjaciółce od serca. Zdobyła się wszakże na gest i na moment przestała, by spytać, nad jakim konceptem w tej chwili pracuję. Miałem ochotę odpowiedzieć, że właśnie się zastanawiam, jak wytłumaczę żonie, że zostały mi tylko sześćdziesiąt trzy pensy, powiedziałem jej natomiast o pomyśle na nową powieść. Wydawała się wielce zaintrygowana, ale nadal jakoś nie wspominała o mężu. Może sam powinienem o nim napomknąć? Nie, jeszcze gotowa pomyśleć, że się narzucam albo potrzebuję pieniędzy.

Wniesiono‌ potrawy, a ściśle mówiąc, łososia dla mojej towarzyszki, ja zaś siedziałem bez słowa i patrzyłem, jak przejada resztki mojej fortuny, sam kontentując się bułeczką. Podniosłem wzrok, po to tylko, by ujrzeć serwującego wina kelnera, który wyczekująco kręcił się koło mnie.

– Może‍ ma pani ochotę na wino? – niebacznie spytałem.

– Nie,‍ raczej nie – odparła. Rozpromieniłem się zbyt pochopnie. – No, może odrobinę białego wytrawnego.

Kelner‍ podał kolejną oprawną w skórę księgę, tym razem ze złotymi gronami wytłoczonymi na okładce. Przerzucałem stronice w poszukiwaniu mniejszej butelki, wyjaśniając damie, że nigdy nie piję do lunchu. Wino wybrałem najtańsze. Kelner powrócił po chwili z wielkim srebrnym kubełkiem pełnym lodu, w którym tonęła niepozorna butelczyna, całkiem tu, jak ja, nie na miejscu. Młodszy kelner porwał opróżniony talerz, drugi wtoczył olbrzymi wózek, ustawił go obok stolika i podał kotleciki jagnięce oraz sałatkę szefa kuchni. Tymczasem trzeci sprokurował wyborną dodatkową sałatkę dla mojego gościa; okazała się obfitsza od całego mego dania. Nie wypadało mi prosić, żeby się ze mną zamieniła.

Muszę‍ przyznać, że moja sałatka była pierwszorzędna, aczkolwiek nie mogłem oddać się beztrosko rozkoszom podniebienia, mając głowę zaprzątniętą obmyślaniem jakiejś przekonującej historyjki na wypadek, gdyby rachunek przekroczył trzydzieści siedem funtów.

– Och,‍ co za głuptas ze mnie, żeby zamawiać białe wino do jagnięcia – skonstatowała moja towarzyszka, gdy w butelce widać już było dno.

Nie‍ prosząc już o kartę win, zamówiłem małą butelkę czerwonego stołowego.

Wysączyła‍ białe wino do ostatniej kropli, po czym zaczęła rozprawiać o teatrze, muzyce i literaturze. O pisarzach żyjących mówiła tak, jakby z każdym była za pan brat, zmarłych zaś nie czytywała. Nawet bym się ubawił całym tym przedstawieniem, gdyby nie strach, że kiedy opadnie kurtyna, okaże się, iż nie było mnie na nie stać. Kelner sprzątnął ze stołu i spytał damę, czy ma jeszcze na coś ochotę.

– Nie,‍ dziękuję – odparła. Omal jej nie przyklasnąłem. – Chyba że macie swój słynny deser jabłkowy.

– Obawiam‍ się, madame, że właśnie zamówiono ostatni, ale pójdę sprawdzić.

Nie‌ spiesz się tak – chciałem powiedzieć, ale uśmiechnąłem się tylko, choć pętla coraz mocniej zaciskała mi się na szyi. Po chwili kelner powrócił triumfalnie, klucząc między stolikami i dzierżąc w dłoni, wysoko nad głową, deser niespodziankę. Modliłem się do Newtona, aby jabłko posłuszne było jego prawu. Nie było.

– Ostatni,‌ madame.

– Och,‌ co za szczęście! – wykrzyknęła.

– Co‌ za szczęście – powtórzyłem, niezdolny otworzyć menu i sprawdzić ceny. Mozoliłem się właśnie nad pamięciowymi obliczeniami, bo wiedziałem już, że sprawa wisi na włosku.

– Czy‍ jeszcze coś, madame? – zagadnął przymilnie kelner.

Wstrzymałem‌ oddech.

– Tylko‌ kawę – powiedziała.

– I‍ dla pana?

– Nie,‌ nie, dla mnie nie.

Oddalił‌ się. Doprawdy nie umiałem już wymyślić żadnej wymówki.

Wtedy‌ ona wyjęła z leżącej obok wielkiej torby firmy Gucci moją książkę, którą zamaszyście zadedykowałem w nadziei, że ujrzy to starszy kelner i uzna, iż komuś takiemu wystarczy podsunąć rachunek do podpisu, ale gdy pisałem słowa: „niezapomniane spotkanie” i poniżej swoje nazwisko, on uparcie tkwił w drugim końcu sali.

Mój‌ drogi gość popijał kawę, a ja sięgnąłem po następną bułeczkę i poprosiłem kelnera o rachunek, nie dlatego, żeby mi się specjalnie spieszyło, lecz, jak winowajca postawiony przed sądem, wolałem uprzedzić wyrok sędziego. Pojawił się osobnik w szykownym zielonym uniformie, którego dotychczas nie widziałem, niosąc na srebrnej tacy złożony wpół karteluszek, do złudzenia przypominający mój wyciąg bankowy. Z wolna odchyliłem brzeżek rachunku i odczytałem: trzydzieści sześć funtów i czterdzieści pensów. Niedbale sięgnąłem do wewnętrznej kieszeni marynarki i wydobyłem cały mój majątek, po czym położyłem szeleszczące, nowiutkie banknoty na srebrnej tacy. W mgnieniu oka znikły. Osobnik w zieleni wrócił za moment z sześćdziesięcioma pensami reszty, które schowałem do kieszeni, gdyż nie miałbym za co wrócić do domu. Kelner spojrzał na mnie z miną, która z miejsca zagwarantowałaby mu rolę charakterystyczną w filmie słynnego męża mojej towarzyszki.

Ona‍ zaś właśnie wstała i przemierzyła restaurację, witając skinieniem ręki, czasem pocałunkiem, osobistości, które znałem tylko z fotografii w wytwornych czasopismach. Zatrzymała się u wyjścia, aby odebrać futro, oczywiście z norek. Podałem je jej i znowu poskąpiłem napiwku. Wyszliśmy na Curzon Street. Podjechał ku nam ciemnobłękitny rolls-royce, wyskoczył z niego szofer w liberii i otworzył tylne drzwi. Dama usadowiła się w środku.

– Żegnaj,‌ skarbie – powiedziała, gdy opadała automatycznie sterowana szyba. – Dzięki za cudowny lunch.

– Żegnaj –‍ odrzekłem i zbierając całą odwagę, dodałem: – Mam nadzieję, że gdy następnym razem zawitasz do Londynu, będę miał okazję poznać twego sławnego męża.

– Och,‍ skarbie, to ty nie wiedziałeś?

– O‍ czym?

– Że‍ rozwiedliśmy się już całe wieki temu?

– Co?

– O,‌ tak – rzuciła radośnie. – Nie rozmawiałam z nim od lat.

Stałem‌ bez ruchu, załamany.

– Ależ‌ nie martw się tak o mnie, skarbie – powiedziała pocieszającym tonem. – Nie ma czego żałować. Zresztą nie tak dawno znowu wyszłam za mąż. – Oby za następnego producenta filmowego, westchnąłem. – Myślałam nawet, że natknę się dziś na mego małżonka. On jest właścicielem tej restauracji.

To‌ było wszystko. Usłyszałem jeszcze cichy szum podnoszącej się szyby, rolls-royce ruszył lekko i znikł mi z oczu. Nie pozostało mi nic innego, jak powlec się piechotą na najbliższy przystanek autobusowy.

Stałem‍ teraz wśród tłumu gości przed białą królową z wysoko upiętym kokiem i wciąż jeszcze widziałem, jak odjeżdża tym błękitnym rolls-roycem. Z trudem dotarły do mnie jej słowa:

– Wiedziałam,‍ że mnie nie zapomnisz, skarbie. W końcu zaprosiłam cię na lunch, może nie?

Przełożyła‍ Danuta Sękalska

Pucz

Niebiesko-srebrny‌ odrzutowiec typu 707 z ogromną literą „P” na ogonie zatrzymał się na północnym krańcu Międzynarodowego Lotniska w Lagos. Sześć czarnych mercedesów podjechało w kawalkadzie do samolotu i ustawiło się rzędem wzdłuż jego boku, przypominając wyległe na brzeg krokodyle. Sześciu spoconych kierowców w wojskowych mundurach wyskoczyło z pojazdów i stanęło na baczność. Gdy kierowca znajdującego się na czele orszaku mercedesa otworzył tylne drzwi, pułkownik Usman z Gwardii Federalnej wysiadł i szybkim krokiem podszedł ku schodkom pospiesznie przystawionym do samolotu przez czterech naziemnych pracowników lotniska.

Otworzyły‍ się drzwi w przedniej części kadłuba odrzutowca i na tle ciemnego wnętrza kabiny pułkownik ujrzał sylwetkę szczupłej, ładnej stewardesy, która miała na sobie niebieski kostium ze srebrną lamówką i dużą literą „P” na klapie żakietu. Dziewczyna odwróciła się i skinęła głową w kierunku wnętrza kabiny. Kilka sekund później w drzwiach pojawił się wysoki, nieskazitelnie ubrany mężczyzna o gęstych czarnych włosach i ciemnobrązowych oczach. Nosił się z tak niewymuszoną swobodą, jaką niejeden milioner dorobkiewicz odkupiłby bez wahania za połowę fortuny. Pułkownik zasalutował, a señor Eduardo Francisco de Silveira, szef imperium Prentino, w odpowiedzi nieznacznie skinął głową.

Nie‍ sprawiał wrażenia, by wyjście z chłodnej, klimatyzowanej kabiny na palące nigeryjskie słońce stanowiło dla niego jakąś niedogodność. Pułkownik zaprowadził wysokiego eleganckiego Brazylijczyka, któremu towarzyszył jedynie osobisty sekretarz, do stojącego na czele mercedesa, podczas gdy inni członkowie personelu Prentino zeszli po schodkach przystawionych do tylnej części samolotu i wsiedli do pięciu pozostałych pojazdów. Kierowca w stopniu podoficera, któremu polecono, by o każdej porze dnia i nocy był do dyspozycji dostojnego gościa, otworzył drzwi samochodu i zasalutował. Tym razem Eduardo de Silveira nie odwzajemnił ukłonu. Podoficer uśmiechnął się nerwowo, ukazując największy garnitur białych zębów, jaki kiedykolwiek widział Brazylijczyk.

– Witamy‍ w Lagos – wyrwał się podoficer. – Mam nadzieję, że podczas pobytu w Nigerii zrobi pan doskonały interes.

Eduardo‍ bez słowa zajął miejsce na tylnym siedzeniu i przez zaciemnioną szybę przyglądał się grupie pasażerów z samolotu British Airways, którzy ustawili się w długiej kolejce na rozgrzanej asfaltowej płycie lotniska w oczekiwaniu na odprawę celną. Kierowca włączył pierwszy bieg i czarny krokodyl ruszył w drogę. Pułkownik Usman, siedzący teraz na przednim fotelu obok kierowcy, wkrótce zorientował się, że gość z Brazylii nie ma najmniejszej ochoty na pogawędkę; także zajmujący miejsce obok niego sekretarz przez całą drogę ani razu nie otworzył ust. Tak więc pułkownik, który przywykł brać przykład z innych, również zachował milczenie, dzięki czemu de Silveira mógł spokojnie obmyślać strategię działania na najbliższe dni.

Eduardo‍ de Silveira urodził się w Rebeti, małej wiosce położonej sto mil na północ od Rio de Janeiro, jako spadkobierca jednej z dwóch najpotężniejszych rodowych fortun w Brazylii. Kształcił się w prywatnych szkołach w Szwajcarii, potem studiował na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles, a swoją edukację sfinalizował w harwardzkiej Business School. Po ukończeniu nauki opuścił Stany Zjednoczone i wrócił do Brazylii, gdzie rozpoczął pracę w rodzinnej firmie, nie na najwyższym ani najniższym szczeblu drabiny służbowej, lecz pośrodku: powierzono mu zarząd nad stanowiącymi własność rodziny kopalniami w Minas Gerais. Eduardo szybko jednak utorował sobie drogę na szczyt, prędzej nawet, niż planował to jego ojciec; jak się bowiem wkrótce okazało, w tym wypadku jabłko padło nadzwyczaj blisko jabłoni. Mając dwadzieścia dziewięć lat, Eduardo ożenił się z Marią, najstarszą córką najserdeczniejszego przyjaciela swego ojca, a kiedy dwanaście lat później nestor rodziny zmarł, Eduardo jako najstarszy syn objął po nim schedę w Prentino. Było ich razem siedmiu braci. Po śmierci ojca młodszy brat Alfredo przejął zarząd nad bankami, João sprawował pieczę nad stoczniami, Carlos nadzorował budownictwo, Manoel zajmował się żywnością i dostawami, Jaimemu powierzono znajdującą się w rękach rodziny prasę, ostatni zaś z braci – i rzeczywiście najmniej ważny – mały Antonio pilnował interesów w rolnictwie. Wszyscy bracia przed podjęciem jakiejkolwiek istotnej decyzji zasięgali opinii Eduarda, ponieważ – wbrew chełpliwym przechwałkom odwiecznego wroga rodziny, Manuela Rodriguesa – kierował on wciąż jeszcze największym prywatnym przedsiębiorstwem w Brazylii.

Kiedy‌ w 1964 roku junta wojskowa generała Castela Branca obaliła cywilny rząd, generałowie zgodnie uznali, że ponieważ nie są w stanie wybić do nogi wszystkich Silveirów ani Rodriguesów, lepiej będzie, jeśli ułożą sobie jakoś stosunki z obiema rywalizującymi rodzinami. Co się tyczy Silveirów, to zawsze wykazywali oni dość zdrowego rozsądku, by nie mieszać się do polityki, chyba że chodziło o przekupywanie rządowych urzędników, zarówno wojskowych, jak i cywilnych, wedle zajmowanych przez nich stanowisk. Zapewniało to Prentino nieustanny rozkwit, niezależnie od tego, jaka polityczna frakcja doszła akurat do władzy. Jednym z powodów, dla których Eduardo de Silveira wykroił w swoim napiętym rozkładzie zajęć cztery dni na wizytę w Lagos, było to, że nigeryjski system rządów zdawał się bardzo przypominać stosunki panujące w Brazylii, a ponadto całe to planowane przedsięwzięcie stanowiło znakomitą okazję, by rozprawić się z Manuelem Rodriguesem i w ten sposób powetować sobie straty, jakie poniósł, przegrywając z nim w przetargu na budowę lotniska w Rio. Eduardo uśmiechnął się na myśl, że Rodrigues nie ma pojęcia o jego wizycie w Nigerii i planach zawarcia kontraktu, dzięki któremu stanie się być może dwukrotnie potężniejszy od swego rywala.

Czarny‌ mercedes wolno sunął tłocznymi, gwarnymi ulicami, nie zważając na sygnalizację świetlną, a Eduardo wrócił pamięcią do swego pierwszego spotkania z generałem Mohammedem, przywódcą nigeryjskiego państwa, przy okazji jego oficjalnej wizyty w Brazylii. Przemawiając podczas obiadu wydanego na cześć generała, prezydent Ernesto Geisel wyraził nadzieję, że oba kraje zacieśnią współpracę w dziedzinie polityki i handlu. Eduardo w pełni podzielał pogląd swego niewybranego przez naród przywódcy i byłby rad pozostawić politykę prezydentowi, gdyby ten pozwolił mu się zająć handlem. Następnie generał Mohammed przemówił w imieniu gości, wysławiając się z akcentem, który zazwyczaj kojarzy się wyłącznie z Oksfordem. W swym wystąpieniu generał rozwodził się nad projektem szczególnie bliskim jego sercu, a dotyczącym wybudowania Abudży, nowej stolicy Nigerii – miasta, które, jak uważał, w przyszłości mogłoby się równać nawet z Brasilią. Gdy przemówienia dobiegły końca, generał wziął Silveirę na stronę i szczegółowo opowiedział mu o projekcie nowego miasta, po czym zapytał, czy Eduardo nie stanąłby do niejawnego przetargu. Eduardo się uśmiechnął: wiele by dał za to, żeby jego wróg Rodrigues mógł słyszeć tę poufałą rozmowę z przywódcą Nigerii.

Eduardo‌ z uwagą przestudiował wstępną ofertę, którą dostarczono mu tydzień później, już po powrocie generała do Nigerii, i spełnił jego pierwsze żądanie, wysyłając samolotem do Lagos siedmioosobową grupę specjalistów, która miała na miejscu zbadać możliwości realizacji przedsięwzięcia. Miesiąc później de Silveira miał już w ręku opracowaną przez nich szczegółową ekspertyzę. Doszedł do wniosku, że zważywszy na przewidywaną zyskowność przedsięwzięcia, warto przedłożyć nigeryjskiemu rządowi pełną ofertę. Skontaktował się więc osobiście z generałem Mohammedem, a ten na wszystko przystał i udzielił formalnej zgody na podjęcie dalszych działań. Tym razem wysłano do Lagos dwudziestu trzech ludzi; trzy miesiące później Eduardo złożył swój podpis i przystawił pieczęć na stu siedemdziesięciostronicowym projekcie opatrzonym hasłem „Nowa stolica Nigerii”. W końcowym dokumencie Eduardo dokonał tylko jednej zmiany: niebiesko-srebrną okładkę ze znakiem firmowym Prentino zastąpił zielono-białą, w barwach narodowych Nigerii, z widniejącym na niej godłem tego kraju – orłem rozpostartym nad dwoma końmi. Zdał sobie bowiem sprawę, że to właśnie takie drobiazgi robią wrażenie na generałach i często bywają języczkiem u wagi. Przesłał dziesięć kopii ekspertyzy nigeryjskiej głowie państwa, dołączając do nich rachunek na milion dolarów. Kiedy generał Mohammed zapoznał się z tym dokumentem, zaprosił Eduarda do złożenia wizyty w Nigerii, aby mogli omówić następny etap przedsięwzięcia. De Silveira odpowiedział mu teleksem, że wstępnie przyjmuje zaproszenie, zarazem zaznaczając uprzejmie, acz stanowczo, iż do tej pory nie otrzymał jeszcze miliona dolarów tytułem zwrotu wydatków poniesionych na zbadanie możliwości realizacji przedsięwzięcia. Wkrótce jednak otrzymał żądaną sumę przekazem telegraficznym‌ z Banku Centralnego Nigerii, wobec czego udało mu się znaleźć w kalendarzu cztery dni, które mógł przeznaczyć na „projekt budowy nowej stolicy państwa”. Zgodnie z planem miał przybyć do Lagos w poniedziałek rano, ponieważ najpóźniej w czwartek wieczorem musiał już być w Paryżu.

Takie‌ właśnie rozmyślania snuł Eduardo, gdy tymczasem mercedes zatrzymał się przed koszarami Dodan. Otworzyła się żelazna brama i wartownik w pełnym uzbrojeniu oddał de Silveirze salut generalski, honory należne jedynie przybywającej z wizytą głowie państwa. Czarny mercedes przejechał wolno przez bramę i stanął przed prywatną rezydencją prezydenta. Na schodach przed wejściem czekał generał brygady, który następnie zaprowadził Eduarda do prezydenta.

Dwaj‌ mężczyźni zjedli razem lunch w małym pomieszczeniu przypominającym brytyjskie kasyno oficerskie. Posiłek składał się ze steku, którego żaden południowoamerykański pastuch nigdy nie wziąłby do ust, oraz warzyw, które przypomniały de Silveirze jego szkolne lata. Jednak Eduardo nigdy jeszcze nie spotkał wojskowego, który by rozumiał, że dobry szef kuchni jest równie ważny jak dobry ordynans. Podczas lunchu panowie omawiali problemy związane ze wzniesieniem nowego miasta w samym sercu równikowej dżungli. Koszt tego przedsięwzięcia oszacowano wstępnie na miliard dolarów, kiedy jednak de Silveira zastrzegł się, że ostatecznie suma ta może wzrosnąć do trzech miliardów, prezydentowi lekko opadła szczęka. De Silveira musiał przyznać, że budowa miasta byłaby najambitniejszym przedsięwzięciem, jakiego kiedykolwiek podjęło się Prentino International, ale też, jak szybko wykazał prezydentowi, to samo można by w tym przypadku powiedzieć o każdej innej firmie budowlanej na świecie.

De‍ Silveira, który nigdy nie rozgrywał przedwcześnie ostatniej karty, wyczekał aż do momentu, gdy podano kawę, by zręcznie napomknąć, iż mimo ogromnych przeszkód – a zaliczał do nich również Rodriguesa – przyznano mu właśnie kontrakt na budowę ośmiopasmowej autostrady, która ma biec przez amazońską dżunglę i docelowo łączyć się z autostradą Pan-American, a przedsięwzięcie owo pod względem rozmachu nieznacznie tylko ustępuje temu, jakie właśnie omawiają. Prezydent, wyraźnie pod wrażeniem, dopytywał się, czy aby nie powstrzyma to de Silveiry przed zaangażowaniem się w budowę nowej stolicy.

– Na‌ to pytanie będę mógł odpowiedzieć za trzy dni – odparł Brazylijczyk i obiecał prezydentowi, że do rozmowy na ów temat wróci pod koniec swojej wizyty i wówczas powiadomi go, czy jest gotów realizować pierwotny plan.

Po‍ lunchu Eduardo został odwieziony do hotelu Federal Palace, gdzie oddano mu do dyspozycji całe szóste piętro. Kilku gości, którzy przybyli do Nigerii zawrzeć kontrakty wartości zaledwie paru milionów, poproszono o natychmiastowe zwolnienie pokoi, aby mógł je zająć de Silveira wraz ze swym personelem. Eduardo nie miał pojęcia o tych wszystkich poczynaniach, ponieważ ilekroć przybył do jakiegokolwiek hotelu w dowolnym miejscu na świecie, zawsze czekał tam na niego wolny pokój.

Sześć‌ mercedesów zajechało przed hotel. Pułkownik wprowadził swego podopiecznego przez obrotowe drzwi i mężczyźni udali się w kierunku windy, nie zatrzymując się przy recepcji. Przez ostatnie czternaście lat Eduardo nie wpisywał się do hotelowej księgi gości, z wyjątkiem tych okazji, gdy wolał się zameldować pod fikcyjnym nazwiskiem, nie chcąc, by ktokolwiek poznał tożsamość towarzyszącej mu kobiety.

Szef‍ Prentino International przeszedł środkiem głównego korytarza i wsiadł do czekającej windy. Nagle nogi się pod nim ugięły i zrobiło mu się niedobrze. W rogu windy dostrzegł krępego, łysiejącego, otyłego mężczyznę w znoszonych dżinsach i trykotowej koszulce, który żując gumę, nieustannie otwierał i zamykał usta. Dwaj mężczyźni stanęli możliwie jak najdalej od siebie, w żaden sposób nie okazując, że się rozpoznają. Kiedy winda zatrzymała się na piątym piętrze, Manuel Rodrigues, przewodniczący Rodrigues International SA, wysiadł, pozostawiając w niej człowieka, który od trzydziestu lat był jego najzaciętszym rywalem.

Eduardo‍ przytrzymał się poręczy w windzie, by odzyskać równowagę; wciąż był oszołomiony. Jakże gardził tym niedouczonym dorobkiewiczem, tym parweniuszem, i całą tą rodziną złożoną z czterech przyrodnich braci, każdy z innego ojca, która śmiała twierdzić, że kieruje największą firmą budowlaną w Brazylii. De Silveirze i Rodriguesowi w równym stopniu zależało na porażce rywala jak na własnym powodzeniu. Eduardo łamał sobie głowę, co też Rodrigues może robić w Lagos, był bowiem pewny, że jego konkurent nie miał żadnej styczności z nigeryjskim prezydentem. W końcu przecież Eduardo nie bez powodu zrezygnował z pobierania opłat czynszowych za domek zajmowany przez kochankę jednego z wysokich rangą urzędników z wydziału protokolarnego. A jedynym zadaniem owego bonzy było dopilnowanie, aby Rodriguesa nigdy nie zapraszano na żadne uroczystości z udziałem zagranicznych dostojników odwiedzających Brazylię. To właśnie stała nieobecność Rodriguesa na takich oficjalnych imprezach powodowała roztargnienie pracującego dla Eduarda poborcy czynszów w Rio.

Choć‌ Eduardo nigdy by się nikomu nie przyznał, że zaniepokoiło go pojawienie się Rodriguesa w Lagos, postanowił niezwłocznie się dowiedzieć, co też sprowadza do Nigerii jego odwiecznego wroga. Gdy tylko wszedł do apartamentu, polecił swemu sekretarzowi ustalić, jakie zamiary ma Manuel Rodrigues. Gdyby się okazało, że jest on w jakikolwiek sposób zamieszany w sprawę budowy nowej stolicy, Eduardo był gotów natychmiast wracać do Brazylii, młoda dama w Rio zaś musiałaby zaraz zacząć sobie szukać nowego lokum.

W‍ ciągu godziny sekretarz wrócił z wiadomością, której żądał jego zwierzchnik. Ustalił, że Rodrigues przyjechał do Nigerii, by ubiegać się o kontrakt na budowę nowego portu w Lagos, i najwyraźniej w żaden sposób nie był zaangażowany w sprawę budowy nowej stolicy; w rzeczywistości wciąż zabiegał o spotkanie z prezydentem.

– Któremu‍ ministrowi podlegają porty i kiedy mam się z nim spotkać? – zapytał de Silveira.

Sekretarz‌ zaczął wertować terminarz.

– Ministrowi‍ transportu – odpowiedział. – Jest pan z nim umówiony w czwartek o dziewiątej rano.

Ułożony‌ przez nigeryjskich notabli program czterodniowego pobytu de Silveiry w ich kraju uwzględniał spotkania ze wszystkimi ministrami, którzy mieli cokolwiek wspólnego z projektem budowy nowej stolicy.

– Jest‍ to pańskie ostatnie spotkanie przed rozmową z prezydentem na zakończenie pobytu. Potem wylatuje pan do Paryża.

– Wyśmienicie.‌ Proszę mi przypomnieć o tej rozmowie pięć minut przed moim spotkaniem z ministrem, a potem jeszcze raz, kiedy będę się widział z prezydentem.

Sekretarz‌ zapisał to sobie w notatniku i wyszedł. Kiedy Eduardo został sam w apartamencie, zaczął przeglądać sporządzone przez ekspertów raporty dotyczące możliwości wybudowania nowej stolicy. Niektórzy już okazywali pierwsze oznaki zdenerwowania. Jedną z głównych obaw w wypadku zawierania poważnych kontraktów budowlanych powoduje niepewność, czy zleceniodawca zapłaci i czy zrobi to w terminie. Nieotrzymanie pieniędzy to najpewniejsza droga do bankructwa, jednak od czasu odkrycia w Nigerii złóż ropy nie brakowało, jak się zdaje, funduszy w państwowej kasie i z pewnością nie brak też było ludzi chętnych do wydawania tych pieniędzy w imieniu rządu. De Silveira nie podzielał tych obaw, ponieważ zawsze domagał się zapłacenia dużej zaliczki; w przeciwnym razie ani on, ani jego liczny personel nawet na krok nie ruszyliby się z Brazylii. Niemniej, zważywszy na ogromny rozmach tego szczególnego przedsięwzięcia, sytuacja była dość niezwykła. Eduardo zdawał sobie sprawę, że gdyby je rozpoczął, a potem nie ukończył, naraziłoby to na szwank jego międzynarodową reputację. Jedząc samotnie obiad w apartamencie, raz jeszcze przeczytał raporty, potem stracił całą godzinę na bezskuteczne próby dodzwonienia się do żony i wcześnie położył się spać.

Następnego‌ ranka pierwszym umówionym spotkaniem była wizyta u dyrektora Centralnego Banku Nigerii. Eduardo włożył świeżo odprasowany garnitur, czystą koszulę i starannie wyglansowane buty; postanowił, że przez pozostałe dni nikt nie zobaczy go w tym samym ubraniu. O ósmej czterdzieści pięć rozległo się ciche pukanie, a kiedy sekretarz otworzył drzwi, w progu pojawił się wyprostowany na baczność pułkownik Usman, który miał towarzyszyć de Silveirze w drodze do banku. Gdy wychodzili z hotelu, Eduardo ponownie ujrzał Manuela Rodriguesa; ubrany w te same znoszone dżinsy i tę samą wymiętą trykotową koszulkę i prawdopodobnie żujący tę samą gumę co wczoraj, wsiadał właśnie do stojącego przed budynkiem bmw. De Silveira patrzył przez chwilę gniewnie za znikającym samochodem, ale zaraz potem przypomniał sobie o umówionym na czwartek rano spotkaniu z ministrem transportu i późniejszej wizycie u prezydenta.

Dyrektor‌ Banku Centralnego Nigerii zwykł był narzucać harmonogram płatności oraz sposób udzielania gwarancji na wykonanie zamówienia. Nikt mu nigdy nie powiedział, że jeśli przez tydzień zalega się z zapłatą, to zawarta umowa traci moc, a wtedy ostatnie słowo należy do kontrahenta. Ponadto dyrektor miałby co nieco do powiedzenia na temat planów budowy Abudży, gdyby całe to przedsięwzięcie nie było oczkiem w głowie prezydenta. Ustaliwszy te sprawy, de Silveira zaczął wypytywać dyrektora o rezerwy banku, wkłady długoterminowe, międzynarodowe zobowiązania i przewidywane wpływy z ropy naftowej w ciągu najbliższych pięciu lat. Wyszedł, pozostawiając dyrektora w stanie, który można by opisać jedynie jako galaretowaty – błyszczącego od potu i roztrzęsionego. Następnym z umówionych spotkań był obowiązkowy kurtuazyjny lunch u brazylijskiego ambasadora. De Silveira nie znosił tego typu imprez, uważał bowiem, że ambasady nadają się wyłącznie do urządzania przyjęć i prowadzenia rozmów o sprawach bez znaczenia. Potrawy serwowane w takich przybytkach były nieodmiennie okropne, a towarzystwo jeszcze gorsze. I tym razem nie stało się inaczej, a jedyną korzyścią, jaką odniósł z tego spotkania – Eduardo wszystko traktował w kategoriach zysków i strat – była informacja, że Manuel Rodrigues jako jeden z trzech kontrahentów figuruje na liście startujących w przetargu na budowę portu w Lagos i że liczy, iż w razie przyznania mu tego kontraktu, zostanie przyjęty na audiencji przez prezydenta.

Do‍ czwartku rano pozostanie już tylko dwóch kandydatów na owej liście i nie dojdzie też do żadnego spotkania z prezydentem, przyrzekł sobie de Silveira, a kiedy myślał, że to już cały pożytek z tego lunchu, ambasador nagle powiedział:

– Wygląda‍ na to, że Rodriguesowi bardzo zależy, by przyznano panu kontrakt na budowę nowego miasta w Nigerii. Przed każdym ministrem, z którym się spotyka, wychwala pana pod niebiosa. To zabawne – ciągnął ambasador – zawsze sądziłem, że się w ogóle nie znacie.

Eduardo‍ nic na to nie odpowiedział; próbował dociec, co też kombinuje Rodrigues, robiąc mu taką reklamę.

Po‌ południu odbył spotkanie z ministrem finansów, od którego uzyskał potwierdzenie wstępnych ustaleń poczynionych z dyrektorem banku. Dyrektor najwyraźniej uprzedził ministra, czego może się spodziewać po spotkaniu z Eduardem de Silveirą, aby nie był zaskoczony kategorycznymi żądaniami Brazylijczyka. Eduardo świadom, że takie ostrzeżenie miało miejsce, pozwolił biedakowi trochę się potargować, a nawet ustąpił mu w kilku mało istotnych kwestiach, o czym ten zapewne doniesie prezydentowi na najbliższym posiedzeniu Najwyższej Rady Wojskowej. Eduardo pozostawił uśmiechniętego ministra w przekonaniu, że zyskał punkt lub dwa przewagi nad groźnym Brazylijczykiem.

Tego‍ wieczoru Eduardo jadł posiłek jedynie w towarzystwie swoich najważniejszych doradców, którzy na własną rękę prowadzili rozmowy z ministerialnymi urzędnikami. Każdy z nich zdawał teraz dzienne sprawozdanie, przedstawiając problemy, z którymi przyjdzie się borykać po rozpoczęciu prac w Nigerii. Główny inżynier szybko wykazał, że za żadną cenę nie da się zatrudnić wykwalifikowanej siły roboczej, ponieważ Niemcy ściągnęli wszystkich specjalistów do budowy dróg, przedsięwzięcia na wielką skalę. Również doradcy finansowi złożyli przygnębiający raport, z którego wynikało, iż zagraniczne firmy czekają nieraz sześć albo i więcej miesięcy na zrealizowanie czeku w banku centralnym. Eduardo zanotował sobie wszystkie te opinie, ale sam ani razu nie pokwapił się wypowiedzieć własnego zdania. Tuż po jedenastej jego podwładni wyszli, a on postanowił jeszcze pospacerować sobie przed snem wokół hotelu. Gdy przechadzał się po bujnym tropikalnym ogrodzie, ledwie uniknął spotkania oko w oko z Manuelem Rodriguesem, kryjąc się pospiesznie za wielkim krzewem iroko. Krępy mężczyzna minął go, międląc gumę, niepomny świdrującego, nienawistnego spojrzenia wroga. Eduardo podzielił się swymi najskrytszymi myślami z szarą trajkoczącą papugą: w czwartek przed południem, Rodrigues, będziesz już w drodze powrotnej do Brazylii, z walizką pełną planów, które można opatrzyć nagłówkiem „przedsięwzięcia zakończone fiaskiem”. Papuga zadarła głowę i zaskrzeczała do niego, jakby rzeczywiście powierzono jej sekret. Eduardo uśmiechnął się i wrócił do apartamentu.

Następnego‍ dnia pułkownik Usman znowu zjawił się punktualnie o ósmej czterdzieści pięć, a Eduardo spędził poranek w towarzystwie ministra do spraw zaopatrzenia i współpracy – lub raczej ich braku, jak powiedział później swemu sekretarzowi. Po południu spotkał się z ministrem pracy, by uzyskać u niego potwierdzenie informacji o nadmiarze niewykwalifikowanych robotników i całkowitym braku specjalistów. Eduardo szybko doszedł do wniosku, że mimo optymizmu deklarowanego przez obu ministrów zanosiło się na to, iż będzie to najtrudniejsze przedsięwzięcie, jakiego kiedykolwiek się podjął. Miał tu bowiem więcej do stracenia niż tylko pieniądze, gdyby cały międzynarodowy świat biznesu stał się świadkiem jego porażki. Wieczorem podwładni Eduarda ponownie złożyli mu sprawozdania, uporawszy się z paroma wcześniejszymi problemami i dogrzebawszy się kilku nowych. Stwierdzili przy tym, że gdyby obecny reżim utrzymał się u władzy, nie byłoby większych powodów do obaw o pieniądze, gdyż prezydent uważał budowę nowego miasta za przedsięwzięcie priorytetowe. Dotarły do nich nawet pogłoski, iż armia byłaby skłonna użyczyć części swych oddziałów zaopatrzenia, gdyby się okazało, że są trudności z zatrudnieniem wykwalifikowanych robotników. Eduardo zanotował sobie, że w tej sprawie musi uzyskać pisemne potwierdzenie od prezydenta podczas spotkania planowanego na następny dzień. Problem siły roboczej nie był jednak jedynym, jaki zaprzątał jego myśli, gdy owego wieczoru wkładał jedwabną piżamę. Śmiał się w duchu, ilekroć przypomniał sobie o rychłym wyjeździe Manuela Rodriguesa do Brazylii. Tej nocy Eduardo spał głębokim snem.

Nazajutrz‍ wstał pełen wigoru, wziął prysznic i włożył czystą koszulę. Te cztery dni okazały się warte zachodu, a przy tym wciąż istniała możliwość upieczenia dwóch pieczeni na jednym ogniu. Do ósmej czterdzieści pięć z niecierpliwością oczekiwał punktualnego jak dotąd pułkownika. Tymczasem pułkownik się nie zjawił i gdy zegar na kominku wybił dziewiątą, a jego wciąż nie było, de Silveira wysłał sekretarza, by ustalił, gdzie podziewa się pułkownik, sam zaś chodził wściekły tam i z powrotem po apartamencie. Po kilku minutach sekretarz wrócił ogarnięty paniką z informacją, że hotel otoczony jest przez uzbrojonych wartowników. Eduardo nie uległ panice. W swoim życiu przeżył już osiem zamachów stanu i to nauczyło go złotej zasady: nowy reżim nigdy nie zabija cudzoziemców, ponieważ tak samo potrzebuje ich pieniędzy jak poprzedni. Eduardo podniósł słuchawkę telefonu, ale nikt nie odpowiadał, włączył więc radio. Nagrany na taśmę głos mówił:

„Tu‍ Radio Nigeria, tu Radio Nigeria. W kraju dokonano zamachu stanu. Generał Mohammed został obalony, a na czele nowego rewolucyjnego rządu stanął podpułkownik Dimka. Nie ma powodów do niepokoju, proszę pozostać w domach, w ciągu kilku godzin sytuacja wróci do normy. Tu Radio Nigeria, tu Radio Nigeria. W kraju dokonano...”

Eduardo‍ wyłączył radio i dwie myśli błysnęły mu w głowie. Pucze mają to do siebie, że wstrzymują wszelkie działania i powodują zamieszanie, tak więc bez wątpienia zmarnował te cztery dni. Lecz, co gorsza, czy będzie mógł się wydostać z Nigerii, by dalej prowadzić interesy z resztą świata? Do lunchu radio nadawało muzykę wojskową na przemian z nagranym na taśmę komunikatem, który znał już na pamięć. Swoim podwładnym polecił, aby postarali się dowiedzieć możliwie jak najwięcej i natychmiast mu o wszystkim donosili. Po powrocie mieli do przekazania te same wieści: nie sposób przedostać się przez kordon żołnierzy, nie da się więc zdobyć żadnych nowych informacji. Po raz pierwszy od kilku miesięcy Eduardo zaklął. Jakby tego było mało, wkrótce potem zadzwonił kierownik hotelu i z przykrością zawiadomił pana de Silveirę, że od tej chwili będzie musiał się stołować w głównej sali jadalnej, ponieważ obsługa gości w pokojach została zawieszona aż do odwołania. Eduardo niechętnie zszedł do jadalni, gdzie starszy kelner, nie wykazując najmniejszego zainteresowania jego osobą, bezceremonialnie ulokował go przy niewielkim stoliku, który zajmowało już kilku Włochów. Manuel Rodrigues siedział zaledwie dwa stoliki dalej; Eduardo zesztywniał na myśl, że wróg napawa się jego klęską, a potem przypomniał sobie, iż właśnie tego ranka miał się spotkać z ministrem, któremu podlegają porty. W pośpiechu zjadł podany powoli posiłek, a kiedy Włosi próbowali nawiązać z nim rozmowę, zbył ich machnięciem ręki, udając, że nic nie rozumie, choć w rzeczywistości biegle władał ich językiem. Gdy tylko skończył drugie danie, wrócił na górę do swego apartamentu. Podwładni mieli mu do przekazania wyłącznie plotki; co więcej, nie udało się skontaktować z ambasadą brazylijską, aby za jej pośrednictwem‍ złożyć oficjalny protest.

– Dużo‍ nam pomogą oficjalne protesty – żachnął się Eduardo, opadając na krzesło. – Do kogo je wystosujecie, do nowego reżimu czy może do starego?

Resztę‍ dnia spędził samotnie w swoim apartamencie; spokój mąciły mu jedynie dobiegające z oddali odgłosy strzelaniny. Po raz trzeci przejrzał projekt zatytułowany „Nowa stolica Nigerii” oraz raporty ekspertów.

Następnego‍ ranka sekretarz powitał Eduarda, ubranego w ten sam garnitur co w dniu przyjazdu, wiadomością, że pucz został stłumiony. Jak poinformował swego nadzwyczaj uważnie słuchającego chlebodawcę, po ciężkich walkach ulicznych stary reżim ponownie odzyskał władzę, choć nie obyło się bez ofiar: wśród zabitych podczas próby przewrotu znalazł się szef państwa, generał Mohammed. Później tego samego ranka wieści przyniesione przez sekretarza potwierdziło oficjalnie Radio Nigeria. Prowodyrem udaremnionego puczu okazał się podpułkownik Dimka. Jednakże prowodyr wraz z jednym lub dwoma podoficerami zdołał uciec, w związku z czym władze wprowadziły godzinę policyjną od zmierzchu do świtu, która miała obowiązywać do czasu, aż owi groźni przestępcy zostaną schwytani.

Dokonaj‍ puczu, a staniesz się narodowym bohaterem; ponieś porażkę, a okrzykną cię groźnym przestępcą. W interesach taka sama jest różnica między bankructwem a zrobieniem fortuny, pomyślał Eduardo, słuchając radiowych wiadomości. Zaczął już snuć plany szybkiego wyjazdu z Nigerii, gdy nagle spiker podał informację, która zmroziła go do szpiku kości.

„Dopóki‍ podpułkownik Dimka i inni spiskowcy pozostają na wolności, lotniska w całym kraju będą zamknięte aż do odwołania”.

Po‍ ogłoszeniu komunikatu z głośnika popłynęła muzyka wojskowa dla uczczenia pamięci generała Mohammeda.

Eduardo,‍ płonąc gniewem, zszedł na dół do hallu. Hotel nadal otoczony był przez uzbrojonych wartowników. Eduardo popatrzył na sześć pustych mercedesów, które stały zaparkowane zaledwie dziesięć metrów od karabinów żołnierzy. Wrócił do foyer rozdrażniony różnojęzyczną paplaniną dobiegającą ze wszystkich stron i rozejrzał się wokół: wyglądało na to, że podczas próby przewrotu wielu ludzi utknęło w hotelu i w rezultacie musiało spać w hallu lub w barze. Eduardo podszedł do ustawionego w korytarzu stojaka na książki, by zobaczyć, czy nie ma tam czegoś do czytania, ale pozostały jedynie cztery egzemplarze turystycznego przewodnika po Lagos. Wszystko inne wykupiono. Autorzy nieczytywani od lat, teraz rozchwytywani, wędrowali z rąk do rąk. Eduardo wrócił do apartamentu, który szybko nabierał cech więzienia, i z trudem powstrzymał się od przeczytania po raz czwarty projektu zatytułowanego „Nowa stolica Nigerii”. Spróbował jeszcze raz skontaktować się z brazylijskim ambasadorem; chciał się dowiedzieć, czy dysponując własnym samolotem, mógłby uzyskać specjalne zezwolenie na wylot z kraju. Jednakże w ambasadzie nikt nie odbierał telefonu. Gdy zszedł na dół na wczesny lunch, zobaczył, że sala jadalna znów wypełniona jest do granic możliwości. Posadzono go przy stoliku z kilkoma Niemcami, którzy niepokoili się o losy kontraktu zawartego z rządem w ubiegłym tygodniu, przed udaremnionym puczem. Zastanawiali się, czy umowa ta będzie honorowana. Kilka minut później do sali jadalnej wszedł Manuel Rodrigues, któremu wskazano miejsce przy sąsiednim stoliku.

Po‌ południu de Silveira w ponurym nastroju przejrzał swój rozkład zajęć na następny tydzień. Tego ranka miał się spotkać z ministrem spraw wewnętrznych w Paryżu, a stamtąd udać się do Londynu na naradę z przewodniczącym Krajowej Rady Stali. Miał wypełniony kalendarz spotkań na najbliższe dziewięćdziesiąt dwa dni, aż do planowanego na maj urlopu z rodziną.

– Tegoroczne‍ wakacje spędzę w Nigerii – oznajmił kwaśno swemu podwładnemu.

Co‌ najbardziej irytowało Eduarda w związku z puczem, to brak jakiejkolwiek łączności ze światem zewnętrznym. Był ciekaw, co się dzieje w Brazylii, i złościło go, że nie może wysłać teleksu do Paryża czy Londynu, by osobiście wyjaśnić powody swojej nieobecności. Nałogowo słuchał co godzinę Radia Nigeria, by wyłowić każdy strzęp nowej informacji. O piątej podano, że Najwyższa Rada Wojskowa wybrała nowego prezydenta, który o dziewiątej tego wieczoru wygłosi w radiu i telewizji orędzie do narodu.

Eduardo‌ de Silveira włączył telewizor o ósmej czterdzieści pięć; w normalnej sytuacji wyręczyłby go w tym sekretarz, nastawiając odbiornik za minutę dziewiąta. Eduardo siedział, gapiąc się na nigeryjską damulkę rozprawiającą o krawiectwie; wkrótce zastąpił ją mężczyzna zapowiadający prognozę pogody, który oświecił Eduarda, że wysoka temperatura utrzyma się przez cały miesiąc. Gdy Eduardo czekał na wystąpienie nowego prezydenta, kolano drgało mu nerwowo. O dziewiątej, po odegraniu hymnu narodowego, na ekranie pojawił się nowy przywódca kraju, generał Obasanjo, wystrojony w galowy mundur. Najpierw oznajmił o tragicznej śmierci byłego prezydenta, stanowiącej bolesną stratę dla narodu, a potem zapowiedział, że jego rząd – w najlepiej pojętym interesie kraju – będzie kontynuował dzieło zmarłego. Starał się nadrabiać miną, gdy przepraszał wszystkich zagranicznych gości za utrudnienia, na jakie zostali narażeni w związku z udaremnionym puczem, ale stwierdził przy tym wyraźnie, że godzina policyjna obowiązująca od zmierzchu do świtu nie zostanie zniesiona, dopóki spiskowcy nie zostaną schwytani i postawieni przed sądem. Potwierdził również, że wszystkie lotniska pozostaną zamknięte do czasu, aż podpułkownik Dimka znajdzie się w areszcie. Nowy prezydent zakończył wystąpienie stwierdzeniem, iż łączność zostanie przywrócona, gdy tylko będzie to możliwe. Kiedy po raz drugi grano hymn narodowy, Eduardo pomyślał o milionach dolarów, które prawdopodobnie traci bezpowrotnie z powodu swego uwięzienia w tym hotelowym pokoju, gdy tymczasem jego prywatny samolot stoi bezczynnie na płycie lotniska zaledwie kilka mil stąd. Jeden z dyrektorów Prentino przyjmował zakłady, ile czasu zajmie władzom pojmanie podpułkownika Dimki; nie przyznał się de Silveirze, jak rzadko obstawiano, że potrwa to tylko miesiąc.

Eduardo‍ zszedł do sali jadalnej w tym samym garniturze co poprzedniego dnia. Młodszy kelner posadził go przy stoliku z kilkoma Francuzami, którzy liczyli na zawarcie kontraktu na wiercenia w Nigrze. Także i teraz de Silveira machnął niechętnie ręką, gdy próbowano wciągnąć go do rozmowy. W tym właśnie momencie miał być na spotkaniu z francuskim ministrem spraw wewnętrznych, a nie z jakimiś francuskimi wiertaczami. Próbował skupić się na jedzeniu coraz to bardziej wodnistej zupki, zastanawiając się, po jakim czasie będzie to już tylko sama woda. Nagle pojawił się starszy kelner, wskazując gestem jedyne wolne miejsce przy jego stoliku, po czym posadził na nim Manuela Rodriguesa. Również i tym razem żaden z nich nawet mrugnięciem oka nie dał po sobie poznać, że zna drugiego. Eduardo zmagał się ze sobą, nie wiedząc, czy ma wstać od stolika, czy też zachowywać się tak, jakby jego odwieczny rywal wciąż znajdował się w Brazylii. Uznał, że to drugie wyjście będzie bardziej godne. Francuzi zaczęli się między sobą sprzeczać o to, kiedy będą mogli wydostać się z Lagos. Jeden z nich stwierdził dobitnie, iż z tego, co mu wiadomo, władze nie otworzą lotniska, dopóki nie wytropią wszystkich, co do jednego, uczestników puczu, a to może potrwać nawet miesiąc.

– Co? –‍ spytali naraz obaj Brazylijczycy po angielsku.

– Nie‌ mogę tu tkwić przez cały miesiąc – powiedział Eduardo.

– Ani‌ ja – zawtórował mu Rodrigues.

– Będziecie‍ panowie musieli, przynajmniej dopóki Dimka nie zostanie schwytany – rzekł jeden z Francuzów, przechodząc na angielski. – Powinniście się więc panowie odprężyć, n’est‍ pas!

Dwaj‍ Brazylijczycy jedli dalej posiłek w milczeniu. Wreszcie Eduardo skończył, wstał od stołu i omijając wzrokiem Rodriguesa, powiedział „dobranoc” po portugalsku. W odpowiedzi rywal pozdrowił go skinieniem głowy.

Następny‌ dzień nie przyniósł żadnych nowych wiadomości. Hotel w dalszym ciągu otaczał kordon żołnierzy. Do wieczora Eduardo wyżywał się ze złością na każdym podwładnym, który tylko nawinął mu się pod rękę. Zszedł na obiad sam. Wchodząc do sali jadalnej, ujrzał Manuela Rodriguesa siedzącego samotnie przy stoliku w rogu. Rodrigues podniósł głowę, przez chwilę jakby się wahał, a potem skinął ręką na Eduarda. Ten także się zawahał, po czym wolno podszedł do stolika Rodriguesa i usiadł naprzeciwko. Rodrigues nalał mu kieliszek wina. Eduardo, który rzadko pił alkohol, tym razem nie odmówił. Z początku rozmowa nie bardzo się kleiła, ale gdy obaj wypili więcej, poczuli się swobodniej we własnym towarzystwie. Zanim podano kawę, Manuel zdążył już powiedzieć de Silveirze, co by zrobił z tym dzikim krajem.

– Nie‍ zostałbyś, nawet gdyby ci przyznano kontrakt na budowę portu? – zapytał Eduardo.

– Za‌ nic w świecie – odpowiedział Rodrigues, nie okazując najmniejszego zdziwienia, że de Silveira wie o jego staraniach o ten kontrakt. – Wycofałem swoje nazwisko z listy kontrahentów w przeddzień puczu. Miałem zamiar wrócić do Brazylii w zeszły czwartek rano.

– A‍ możesz mi powiedzieć, dlaczego zrezygnowałeś?

– Przede‍ wszystkim miałem problemy z ludźmi do pracy, a poza tym z powodu przepełnienia portów.

– Chyba‍ niezbyt dobrze rozumiem – powiedział de Silveira, rozumiejąc wszystko doskonale, lecz ciekawiło go, czy Rodriguesowi udało się wywiedzieć jakichś szczegółów, które przeoczył jego własny personel.

Manuel‌ Rodrigues zamilkł, trawiąc fakt, że człowiek, którego przez trzydzieści lat uważał za najgroźniejszego wroga, wysłuchuje teraz jego poufnych informacji. Przez chwilę zastanawiał się nad sytuacją, popijając kawę. Eduardo się nie odzywał.

– Przede‌ wszystkim są tu straszliwe kłopoty z pozyskaniem wykwalifikowanej siły roboczej, a na domiar złego obowiązuje jeszcze ten zwariowany system kontyngentowania.

– System‌ kontyngentowania? – spytał niewinnie Eduardo.

– Chodzi‌ o procentowy udział ludzi z kraju kontrahenta, którym rząd zezwala na pracę w Nigerii.

– A‌ dlaczego to stanowi taki problem? – dopytywał się Eduardo, pochylając się do przodu.

– Według‌ tutejszych przepisów na każdych pięćdziesięciu zatrudnionych tubylców może przypadać jeden cudzoziemiec, tak że w efekcie mógłbym tu ściągnąć zaledwie dwudziestu pięciu swoich najlepszych specjalistów do nadzorowania przedsięwzięcia wartego pięć milionów dolarów. Na każdym niższym szczeblu miałbym do czynienia z Nigeryjczykami. Rząd sam sobie podrzyna gardło, utrzymując ten przeklęty system. Trudno przecież liczyć na to, że niewykwalifikowani robotnicy, czarni czy biali, z dnia na dzień staną się doświadczonymi inżynierami. Ale tu chodzi o ich narodową dumę. Ktoś im musi wreszcie powiedzieć, że powinni tę swoją dumę schować do kieszeni, jeśli chcą mieć wykonaną robotę za rozsądną cenę. Bo takie podejście to najpewniejsza droga do bankructwa. A poza tym Niemcy wzięli już wszystkich najlepszych robotników do budowania dróg.

– Ale‍ z pewnością – wtrącił Eduardo – mógłbyś kazać sobie zapłacić odpowiednio do tych przepisów, jakkolwiek głupich, i tym samym zabezpieczyć się na wszystkie ewentualności. Bo dopóki masz gwarancję płatności...

Manuel‌ podniósł rękę, przerywając mu w pół zdania.

– I‍ to jest właśnie kolejny problem. Nie możesz mieć takiej gwarancji. Nie dalej jak w zeszłym miesiącu rząd wycofał się z dużego kontraktu w przemyśle stalowym. W ten sposób doprowadził do bankructwa renomowaną międzynarodową firmę. Równie dobrze mogliby i mnie wyciąć podobny numer. A jeśli nie zapłacą, to kogo pozwiesz do sądu? Najwyższą Radę Wojskową?

– A‌ o co chodzi z tym portem?

– Jest‌ straszliwie zatłoczony. Sto siedemdziesiąt statków czeka całymi miesiącami na rozładunek, czasem trwa to nawet pół roku. W dodatku muszą płacić za przestój w porcie, po pięć tysięcy dolarów za dzień, i tylko łatwo psująca się żywność jest rozładowywana w pierwszej kolejności.

– Ale‍ taki problem zawsze da się jakoś obejść – powiedział Eduardo, znacząco pocierając kciukiem końce palców.

– Łapówka?‍ Nic z tych rzeczy, Eduardo. Jakim sposobem mógłbyś wskoczyć na początek kolejki, skoro wszystkie sto siedemdziesiąt statków przekupiło już zarządcę portu? I nie wyobrażaj sobie, że opłacanie czynszu za mieszkanie jednej z jego kochanek, coś by tu pomogło – powiedział Rodrigues z uśmiechem. – Mając do czynienia z takim facetem, musiałbyś zapewnić jej także utrzymanie.

Eduardo‍ wstrzymał oddech, ale nic nie powiedział.

– Pomyśl‌ tylko – ciągnął Rodrigues – gdyby sytuacja jeszcze się pogorszyła, zarządca portu stałby się jedynym człowiekiem w tym kraju bogatszym od ciebie.

Po‍ raz pierwszy od trzech dni Eduardo się roześmiał.

– Mówię‍ ci, Eduardo, zrobilibyśmy lepszy interes, zakładając kopalnię soli na Syberii.

Eduardo znów wybuchnął śmiechem, a kilku członków personelu obu firm jedzących obiad przy innych stolikach gapiło się z niedowierzaniem na swych chlebodawców.

– A ty ubiegałeś się o ten wielki kontrakt na budowę nowego miasta, prawda?

– Tak – przyznał Eduardo.

– Robiłem wszystko, co w mojej mocy, żeby ci go przyznano – powiedział cicho ten drugi.

– Jak to? – zdumiał się Eduardo. – Dlaczego?

– Pomyślałem sobie, że budowa Abudży przysporzyłaby imperium Prentino takiej masy problemów, że nawet ty, Eduardo, byś sobie z nimi nie poradził. A to z kolei dałoby mi całkowitą swobodę działania u nas w Brazylii. Tylko pomyśl: przy każdym następnym przewrocie w Nigerii, co byłoby tą głową, która pierwsza idzie pod topór? „Niepotrzebne miasto”, jak nazywają je miejscowi.

– Niepotrzebne miasto? – powtórzył Eduardo.

– A tak, i nic ci nie pomoże gadanie, że nie kiwniesz palcem, dopóki nie dostaniesz zaliczki. Wiesz równie dobrze jak ja, że do nadzorowania tak ogromnego przedsięwzięcia musiałbyś tu ściągnąć setkę swoich najlepszych ludzi. Trzeba by było ich żywić, wypłacać im pensje, zapewnić mieszkania, a może nawet szpital i szkołę dla dzieci. A kiedy się już tu osiedlą, nie możesz ich przecież odstawiać od roboty co dwa tygodnie, bo rząd zalega z płatnościami. To by było niepraktyczne, i ty dobrze o tym wiesz.

Rodrigues nalał mu kolejny kieliszek wina.

– Już to brałem pod uwagę – powiedział Eduardo, sącząc trunek – ale myślałem, że przy poparciu przywódcy państwa...

– Nieżyjącego przywódcy państwa.

– Tak, chyba rozumiem, o co ci chodzi, Manuelu.

– Być może następny przywódca także udzieli ci poparcia, ale co z tym, który nastanie po nim? W ciągu ostatnich trzech lat w Nigerii były trzy przewroty.

Eduardo milczał przez chwilę.

– Grywasz w backgammona?

– Tak, czemu pytasz?

– Muszę wreszcie zarobić w tym kraju jakieś pieniądze.

Manuel roześmiał się.

– Może tak wpadłbyś do mojego pokoju? – zaproponował de Silveira. – Tylko muszę cię ostrzec, że zawsze udaje mi się ograć moich podwładnych.

– A może to im zawsze udaje się z tobą przegrać – odparł Manuel i wstał od stolika, chwytając za szyjkę opróżnioną do połowy butelkę wina.

I obaj mężczyźni, śmiejąc się, wyszli z sali jadalnej. Od tej pory dwaj potentaci zaczęli wspólnie jadać lunche i obiady. Nie minął tydzień, a członkowie personelu obu firm zasiadali już przy tych samych stolikach. Eduarda czasem widywano bez krawata, natomiast Manuel po raz pierwszy od lat zaczął nosić koszule. Po upływie dwóch tygodni dawni rywale grywali już razem w ping-ponga, backgammona i brydża, przy stawce po sto dolarów za punkt. Pod koniec każdego dnia Eduardo był winien Manuelowi około miliona dolarów, którą to sumę ten ostatni ochoczo zamieniał na butelkę najlepszego wina, jakie jeszcze uchowało się w hotelowej piwniczce.

Podpułkownika Dimkę widziało już ze czterdzieści tysięcy Nigeryjczyków w tyluż różnych miejscach, lecz on nadal roztropnie pozostawał nieuchwytny. Zgodnie z nakazem nowego prezydenta lotniska wciąż były zamknięte, choć tymczasem przywrócono łączność, dzięki czemu Eduardo mógł przynajmniej zatelefonować i wysłać teleks do Brazylii. Jego żona i bracia co godzinę w odpowiedzi nadsyłali teleksy, błagając go, by wracał do kraju za wszelką cenę. Ale wiadomości od Eduarda były niezmiennie takie same: dopóki Dimka jest na wolności, lotniska pozostaną zamknięte.

We wtorek wieczorem podczas posiłku Eduardo zadał sobie trud wyjaśnienia Manuelowi, dlaczego Brazylia przegrała mistrzostwa świata w piłce nożnej. Był to bodaj jedyny temat w ciągu ostatnich dwóch tygodni, co do którego mieli odmienne zdania.

– Uważam, że wszystkiemu winien jest Zagallo – upierał się Eduardo.

– Ależ skąd, nie można mieć pretensji do menedżera – odparł Manuel. – To wszystko przez tych durnych selekcjonerów, którzy znają się na piłce jeszcze gorzej od ciebie. Niepotrzebnie zdjęli Leão z bramki. W każdym razie argentyńska obrona pokazała w zeszłym roku, że nasze metody są już mocno przestarzałe, i powinniśmy byli wyciągnąć z tego jakieś wnioski.

– Bzdury. W dalszym ciągu mamy najlepszą obronę na świecie.

– Co oznacza, że najwyżej można liczyć na bezbramkowy remis.

– Nigdy... – zaczął Eduardo.

– Pan wybaczy.

Eduardo podniósł głowę i ujrzał obok siebie sekretarza, który spoglądał na niego z przejęciem.

– O co chodzi?

– Pilny teleks z Brazylii, proszę pana.

Eduardo przeczytał pierwszy akapit, po czym poprosił Manuela, by zechciał mu wybaczyć, ponieważ musi odejść na parę minut. Ten uprzejmie skinął głową.

Eduardo wstał od stolika, a kiedy szedł przez salę jadalną, siedemnastu innych gości oderwało się od jedzenia i szybko podążyło za nim do apartamentu na ostatnim piętrze, gdzie zebrała się już reszta personelu. Eduardo usiadł z dala od innych w kącie pokoju. Wszyscy milczeli; on zaś z uwagą przeczytał cały tekst, uświadamiając sobie nagle, od jak dawna był uwięziony w Lagos.

Teleks pochodził od jego brata Carlosa, a dotyczył kontraktu Pan-American na budowę ośmiopasmowej autostrady łączącej Brazylię z Meksykiem. Firma Prentino International miała wybudować odcinek biegnący przez środek dżungli amazońskiej. Do jutra, czyli do wtorku w południe, należało uzyskać na piśmie odpowiednie gwarancje bankowe. A tymczasem Eduardo zapomniał, o który wtorek chodzi i jaki dokument zobowiązany był podpisać do tego czasu.

– Na czym polega problem? – spytał swego sekretarza. – Przecież Alfredo ustalił już z Banco do Brasil, że udzielą nam takiego poręczenia. Co w takim razie powstrzymuje Carlosa od podpisania umowy pod moją nieobecność?

– Meksykanie żądają teraz rozłożenia odpowiedzialności za dotrzymanie kontraktu z powodu problemów z ubezpieczeniem. Bank Lloyda z Londynu nie pokryje całego ryzyka, jeśli w przedsięwzięcie zaangażowana jest tylko jedna firma. Szczegóły są na siódmej stronie teleksu.

Eduardo szybko przekartkował strony. Przeczytał, że jego bracia próbowali już naciskać na Lloyda, ale bez skutku. To tak, jakby próbować przekupić ciotkę dziewicę, żeby wzięła udział w publicznej orgii – i to właśnie by im powiedział, gdyby znajdował się już z powrotem w Brazylii. Rząd meksykański postawił warunek, aby w kontrakcie partycypowała inna międzynarodowa firma budowlana, możliwa do zaakceptowania przez bank Lloyda, jeśli dokumenty mają być podpisane do południa następnego dnia.

– Zostańcie tu – powiedział Eduardo do swych podwładnych, a sam wrócił do sali jadalnej, wlokąc za sobą długi teleks.

Rodrigues patrzył, jak Eduardo szybkim krokiem zbliża się do stolika.

– Wyglądasz na człowieka, który ma kłopot.

– Bo mam – odparł Eduardo. – Przeczytaj to.

Doświadczone oczy Manuela przebiegły teleks, wyławiając z niego co istotniejsze punkty. On sam także ubiegał się o kontrakt na budowę drogi biegnącej przez amazońską dżunglę i nadal pamiętał wszystkie szczegóły. Na prośbę Eduarda przeczytał powtórnie stronę siódmą.

– Meksykańscy bandyci – powiedział, zwracając mu teleks. – Za kogo oni się uważają, żeby dyktować Eduardowi de Silveirze, jak ma prowadzić interesy? Natychmiast wyślij im odpowiedź, że jesteś szefem największej firmy budowlanej na świecie i prędzej usmażą się w piekle, niż przyjmiesz ich wygórowane żądania. Przecież wiesz, że nie ogłoszą nowego przetargu, kiedy można już uruchomić wszystkie pozostałe odcinki autostrady. To by ich naraziło na milionowe koszty. Postaw się, Eduardo.

– Pewnie masz rację, Manuelu, ale jakakolwiek zwłoka w tym momencie oznacza dla mnie stratę czasu i pieniędzy, więc mam zamiar spełnić ich żądania i rozejrzeć się za wspólnikiem.

– W tak krótkim czasie nikogo nie znajdziesz.

– Znajdę.

– A kto miałby nim być?

Eduardo wahał się tylko sekundę.

– Ty, Manuelu. Chcę zaproponować spółce Rodrigues International pięćdziesięcioprocentowy udział w tym kontrakcie.

Manuel Rodrigues podniósł głowę i spojrzał na Eduarda. Po raz pierwszy nie przewidział następnego ruchu dawnego rywala.

– Przypuszczam, że w ten sposób mógłbyś mi spłacić te milionowe długi zaciągnięte przy stole pingpongowym.

Roześmiali się, a potem Rodrigues wstał i uroczyście uścisnął dłoń wspólnika. De Silveira pospiesznie wybiegł z sali jadalnej, by przygotować odpowiedź, którą następnie polecił jednemu z dyrektorów firmy wysłać teleksem.

Podpisać, przyjąć warunki, wspólnikiem z pięćdziesięcioprocentowym udziałem będzie spółka Rodrigues International Construction z Brazylii.

– Czy zdaje pan sobie sprawę, proszę pana, że jeśli wyślę tę wiadomość teleksem, to będzie ona prawnie wiążąca?

– Proszę wysłać – powiedział Eduardo.

Potem znów wrócił do sali jadalnej, gdzie Manuel zamówił butelkę najprzedniejszego szampana, jakiego mieli w hotelu. W chwili, gdy zamawiali drugą butelkę, śpiewając z animuszem Está Chegando a hora, ponownie zjawił się sekretarz Eduarda, tym razem z dwoma teleksami – od dyrektora Banco do Brasil oraz od brata Eduarda, Carlosa. Obaj chcieli uzyskać potwierdzenie, kto jest wspólnikiem dopuszczonym do udziału w kontrakcie na budowę autostrady.

– Potwierdź, że jest nim Rodrigues International Construction – rzekł Eduardo, napełniając pusty kieliszek Manuela. – I nie zawracaj mi już dzisiaj głowy.

– Dobrze, proszę pana – odpowiedział sekretarz i wyszedł, nie mówiąc nic więcej.

Żaden z nich nie pamiętał potem, o której godzinie wgramolił się owej nocy do łóżka. Tymczasem już o świcie następnego dnia de Silveirę wyrwał z głębokiego snu sekretarz, przynosząc mu wiadomość. Dopiero po pięciu minutach Eduardo w pełni pojął jej sens. O trzeciej nad ranem podpułkownik Dimka został schwytany i wszystkie lotniska są już ponownie otwarte. Eduardo złapał za słuchawkę telefonu i wykręcił trzycyfrowy numer.

– Manuel? Słyszałeś już wieści? Dobra... wobec tego musisz wracać ze mną, bo inaczej upłyną dni, zanim się stąd wydostaniesz... Za godzinę w hallu... No to na razie.

O ósmej czterdzieści pięć rozległo się ciche pukanie. Kiedy sekretarz Eduarda otworzył drzwi, ujrzał w progu pułkownika Usmana, który stał na baczność, tak samo jak przez tych kilka dni przed puczem. W ręku trzymał jakąś przesyłkę. Eduardo rozdarł kopertę i znalazł zaproszenie na lunch tego dnia z nowym szefem państwa, generałem Obasanjo.

– Proszę przeprosić w moim imieniu waszego prezydenta – powiedział Eduardo – i uprzejmie wyjaśnić, że pilne sprawy zmuszają mnie do natychmiastowego powrotu do kraju.

Pułkownik z ociąganiem przyjął postawę spocznij. Eduardo włożył ten sam garnitur, koszulę i krawat co w dniu przyjazdu do Nigerii, po czym zjechał windą do hallu, gdzie spotkał się z Manuelem, który znów ubrany był w dżinsy i trykotową koszulkę z krótkim rękawem. Obaj szefowie firm wyszli z hotelu, zajęli miejsca z tyłu mercedesa i kawalkada sześciu pojazdów wyruszyła w kierunku lotniska. Pułkownik siedzący na przednim fotelu obok kierowcy przez całą drogę nie śmiał odezwać się do żadnego z szacownych Brazylijczyków. Później powie nowemu prezydentowi, że mężczyźni najwyraźniej pochłonięci byli rozmową na temat drogi biegnącej przez amazońską dżunglę i podziałem odpowiedzialności między dwie firmy.

Ominęła ich kontrola celna, bo żaden z nich nie wywoził z tego kraju nic prócz własnej osoby, i wkrótce kawalkada sześciu pojazdów zatrzymała się przy niebiesko-srebrnym samolocie Eduarda. Pracownicy obu firm wspięli się po schodach do kabiny w tylnej części samolotu, wciąż dyskutując z ożywieniem o budowie drogi.

Z samochodu na czele kolumny wyskoczył podoficer i otworzył tylne drzwi, a dwaj szefowie firm ruszyli prosto w kierunku schodków przystawionych do przedniej części samolotu.

Gdy Eduardo wysiadał z mercedesa, nigeryjski kierowca szarmancko zasalutował.

– Do widzenia panu – powiedział, znów odsłaniając w uśmiechu duże białe zęby. – Eduardo milczał. – Mam nadzieję, że podczas pobytu w Nigerii zrobił pan doskonały interes.

Przełożyła Anna Brzezińska

Pierwszy cud

Jutro rozpocznie się era Chrystusa, ale nikt mu o tym nie powiedział.

A jeśliby nawet powiedział, nie zrozumiałby, gdyż mniemał, że trwa czterdziesty trzeci rok rządów cezara Augusta, zresztą i tak miał co innego na głowie. Matka wciąż się na niego gniewała i sam musiał przyznać, że zdrowo dziś napsocił, nawet jak na rozhukanego trzynastolatka. Ale przecież nie chciał stłuc tego dzbana, gdy posłała go do studni po wodę. Usiłował jej wytłumaczyć, że potknął się o kamień nieumyślnie, i przynajmniej to było prawdą. Nie powiedział tylko, że gonił akurat psa przybłędę. No i jeszcze ta sprawka z owocem granatu. Ale skąd niby miał wiedzieć, że to ostatni i że ojciec tak w nich zasmakował? Chłopiec drętwiał z przerażenia na myśl o powrocie ojca i laniu, jakie mu spuści. Dobrze pamiętał, jak było ostatnio; przez dwa dni nie mógł usiąść bez syknięcia, a cienkie, czerwone pręgi na skórze nie chciały zniknąć przez ponad trzy tygodnie.

Siedział w niszy okiennej w zacienionym kącie swego pokoju i dumał, jak udobruchać matkę, która przed chwilą wyrzuciła go z kuchni. Idź się bawić, poleciła mu, kiedy rozlał oliwę i poplamił sobie tunikę. Ale co to za zabawa w pojedynkę? Ojciec zabronił mu zadawać się z miejscowymi chłopakami. Jak on nie cierpi tego kraju! W ojczyźnie, wśród swoich kolegów, nie nudziłby się ani chwili. No, jeszcze tylko trzy tygodnie i... Otworzyły się drzwi i matka weszła do pokoju. Miała na sobie przewiewne, czarne szaty, ulubiony strój tubylców. Chroniły przed skwarem, jak to tłumaczyła ojcu. Ale on tylko mruczał z przyganą, więc zawsze, nim wrócił wieczorem, przebierała się w strój Rzymianki.

– Ach, tu jesteś. – Dostrzegła skuloną figurkę syna.

– Tak, matko.

– I jak zwykle myślisz o niebieskich migdałach. Ocknij się. Chcę, żebyś poszedł do wioski i zrobił zakupy.

– Tak matko, już pędzę – odparł chłopiec, zrywając się z parapetu.

– Zaczekaj, niech najpierw ci powiem, czego mi trzeba.

– Wybacz, matko.

– Słuchaj, ale uważnie. – Zaczęła wyliczać na palcach. – Kurczę, trochę rodzynków, figi, daktyle i... aha, jeszcze dwa granaty.

Chłopiec zaczerwienił się i wlepił oczy w kamienną posadzkę. Może zapomniała już o tym nieszczęsnym granacie? Kobieta sięgnęła do skórzanej sakiewki przy pasku i wyjęła dwie niewielkie monety, ale dała mu je dopiero, gdy powtórzył jej polecenie.

– Jedno kurczę, rodzynki, figi, daktyle i dwa granaty – wyrecytował niczym wiersz współczesnego poety Wergilego.

– A uważaj, żeby cię czasem nie oszukali przy wydawaniu reszty – upomniała. – Pamiętaj, że wszyscy tutaj to złodzieje.

– Dobrze, matko. – Zawahał się chwilę.

– Jeśli wszystko zapamiętasz i przyniesiesz tyle reszty, ile trzeba, może nie wspomnę ojcu o stłuczonym dzbanie i owocu granatu.

Chłopiec rozpromienił się, schował dwa srebrne krążki i wybiegł z domu na podwórzec. Strażnik, który strzegł bramy, wyjął potężny drewniany klin i uchylił ciężkie wrota. Chłopak dał nura na drugą stronę i uśmiechnął się szelmowsko do strażnika.

– Znowu coś przeskrobałeś? – zawołał strażnik.

– Nie, już nie – odkrzyknął chłopiec. – Może mi się upiecze.

Pomachał strażnikowi i ruszył raźno do wioski, nucąc sobie piosenkę, która przypominała mu rodzinny kraj. Trzymał się środka pylistej, krętej ścieżki, którą miejscowi mieli czelność zwać drogą. Co chwilę musiał się zatrzymywać i wyjmować drobne kamyczki z sandałów. Gdyby ojciec przez dłuższy czas pełnił tu służbę, wówczas wiele by się zmieniło, wybudowano by gościniec z prawdziwego zdarzenia, prosty jak strzelił i dostatecznie szeroki dla rydwanów. Ale matka musiałaby najpierw wyszkolić służbę. Żadna z tutejszych dziewcząt nie umiała nakryć do stołu ani choćby schludnie przygotować posiłku. Widział matkę w kuchni po raz pierwszy w życiu i pewien był, że po raz ostatni, gdyż czas nominacji ojca dobiegał już kresu i wkrótce wszyscy mieli powrócić do kraju.

Szedł w palącym przedwieczornym słońcu; ogromne było i czerwone, w tym odcieniu czerwieni co tunika ojca. Pocił się i marzył, by ugasić pragnienie. Może starczy mu pieniędzy na jeszcze jeden owoc granatu? Nie mógł się doczekać, kiedy wreszcie wróci do kraju i pokaże jeden taki owoc kolegom, żeby zobaczyli, jak olbrzymie rosną tu, u tych barbarzyńców. Jego najlepszy przyjaciel, Marcus, pewnie je widział, bo jego ojciec dowodził całą armią w tych stronach, ale już sobie wyobrażał miny pozostałych.

Wioskę, do której wysłała go matka, dzieliły od ich siedziby tylko dwie mile, a pokryty kurzem szlak biegł stokiem wzgórza górującego nad szeroką doliną. Droga zapełniła się już podróżnymi podążającymi do osady. Wszyscy zeszli z gór na wyraźny rozkaz jego ojca, któremu sam imperator nadał władzę. Kiedy on ukończy szesnaście lat, też będzie mu służył. Marcus chciał zostać żołnierzem i podbić resztę świata. Jego zaś bardziej pociąga prawo i szerzenie obyczajów cesarstwa wśród pogan w dalekich krajach.

Kiedyś Marcus powiedział:

– Ja ich zawojuję, a ty będziesz nimi rządził.

– Całkiem sensowny podział między siłę i inteligencję – przymówił wówczas Marcusowi, ale ten nie poczuł respektu, tylko wepchnął go do pobliskiej sadzawki.

Chłopiec przyspieszył kroku, bo wiedział, że musi znaleźć się w domu, nim słońce skryje się za wzgórzami. Ojciec wielekroć mu powtarzał, że przed zachodem słońca powinien zawsze być już w obrębie murów. Zdawał sobie sprawę, że ojciec nie jest lubiany przez miejscowych, i pamiętał jego przestrogi, iż wprawdzie za dnia nic mu nie grozi, bowiem nikt nie ośmieli się zrobić mu krzywdy na oczach innych, ale po ciemku może mu się przytrafić coś złego. Chłopiec jednego był pewien: kiedy dorośnie, za nic nie zostanie poborcą podatkowym ani nie będzie się parał sporządzaniem spisów ludności.

Wszedł do osady; w wąskich, krętych uliczkach biegnących między małymi, białymi domostwami kłębiły się tłumy ludzi, którzy ściągnęli tu z pobliskich okolic na rozkaz ojca, aby zapisać się na listach mających służyć potem jako spisy podatkowe. Chłopiec postanowił nie zaprzątać sobie głowy plebsem. (To Marcus go nauczył nazywać tak wszystkich cudzoziemców). Wkrótce znalazł się na placu targowym i przestał myśleć o Marcusie. Musiał się teraz skupić na sprawunkach dla matki. Tym razem nie może nic pokręcić, bo żadna siła nie uratuje go przed laniem. Przebiegał zwinnie między straganami i lustrował je uważnym spojrzeniem. Niektórzy z miejscowych wlepiali wzrok w chłopca o jasnej skórze, brązowych kędziorach i prostym, mocno zarysowanym nosie. W odróżnieniu od większości z nich nie miał żadnych fizycznych defektów ani znamion przebytych chorób. Inni na jego widok odwracali oczy; wszak był przybyszem z krainy władców. Ale jemu takie myśli nie przychodziły do głowy. Zauważył jedynie, że skóra miejscowych jest wysuszona i pomarszczona od słońca. Wiedział, że nadmiar słońca jest szkodliwy, powoduje przedwczesną starość. Mówił mu to jego nauczyciel.

Przy ostatnim straganie chłopiec zauważył starą kobietę, która targowała się o nadzwyczaj dorodnego kurczaka, ale na jego widok umknęła w popłochu. Zbliżył się do straganu, spojrzał przekupniowi prosto w twarz. Nie chciał wdawać się w targi. To by uwłaczało jego godności. Wskazał kurczę i wręczył wieśniakowi jednego denara. Ten nagryzł zębami srebrną, krągłą monetę, a następnie przyjrzał się wybitej na niej podobiźnie cezara Augusta, władcy połowy świata. (Gdy na lekcji historii nauczyciel opowiedział chłopcu o podbojach imperatora, pomyślał wówczas: Żeby tylko cezar August nie zdążył zawładnąć całym światem, zanim ja dołączę do jego szeregów). Wieśniak wciąż się gapił na srebrny krążek.

– No, dosyć tego, nie będę tu sterczał cały dzień – rzekł chłopiec tonem, jakiego zwykł używać jego ojciec.

Wieśniak nie odpowiedział, ponieważ nie zrozumiał, co powiedział chłopiec. Wiedział tylko, że byłoby nieroztropnie ściągnąć na siebie jego gniew. Uchwycił mocno kurczaka i wyjąwszy nóż zza pasa, jednym ruchem uciął mu głowę, po czym podał chłopcu martwego ptaka. Następnie wydał mu parę tutejszych monet z wizerunkiem człowieka, o którym ojciec powiadał: „Ten niewydarzony Herod”. Chłopiec wyciągnął dłoń, w którą wieśniak wkładał jeden po drugim brązowe talenty, póki nie wyzbył się wszystkich. Wówczas, zadowolony z siebie, chłopiec obrócił się na pięcie i skierował do następnego kramu. Pokazał palcem na worki wypełnione rodzynkami, figami i daktylami; przekupień odsypał mu po miarce, za co otrzymał pięć bezwartościowych krążków z podobizną Heroda. Już chciał zaprotestować, lecz chłopiec spojrzał mu groźnie w oczy, tak jak podpatrzył u ojca. Przekupień już się więcej nie odezwał, tylko skłonił głowę.

Zaraz, o co to jeszcze prosiła matka? Wytężył pamięć. O kurczaka, rodzynki, daktyle, figi i... aha, dwa granaty. Rozejrzał się po straganach, wybrał trzy owoce, od razu jeden z nich przepołowił i wgryzł się w miąższ, wypluwając pestki przed siebie. Zapłacił dwoma pozostałymi talentami, zadowolony, że wypełnił polecenia matki i jeszcze zaoszczędził jednego srebrnego denara. Nawet na ojcu zrobiłoby to wrażenie. Zjadł owoc, po czym mocno obładowany ruszył powoli w drogę powrotną, uważając na wałęsające się psy, które plątały się pod nogami. Warczały na niego, a nawet próbowały schwycić go za kostkę; cóż, one nie wiedziały, kim jest.

Kiedy dochodził do skraju osady, słońce kryło się już za najwyższym wzgórzem. Przyspieszył więc kroku, pomny słów ojca, by przed zmrokiem być w domu. Gdy tak maszerował kamienistą ścieżką, ludzie podążający wciąż do osady z szacunkiem usuwali mu się z drogi, aby nie zasłaniać mu widoku, lecz on i tak wlepiał oczy w niesione wiktuały. Dostrzegł jednak coś, co zwróciło jego uwagę. Oto nieopodal mężczyzna z brodą (ojciec mawiał, że noszenie brody to niechlujny, próżniaczy obyczaj), odziany w podniszczone szaty znamionujące pochodzenie z plemienia Jakuba, ciągnął z wysiłkiem opornego osiołka, na którym siedziała bardzo gruba kobieta. Zgodnie z tutejszym obyczajem od stóp do głów spowita była w czerń. Chłopiec już otwierał usta, aby kazać zejść im na bok, kiedy mężczyzna zostawił osiołka na skraju drogi i udał się do pobliskiej gospody.

W jego rodzinnym kraju lokalny zarządca nigdy by nie udzielił pozwolenia na urządzanie płatnych noclegów dla podróżnych w takiej lepiance. Zdał sobie jednak sprawę, że w tym szczególnym okresie zdobycie choćby maty, na której można spocząć, mogło uchodzić za nie lada luksus. Brodaty człowiek pojawił się w drzwiach, na jego znużonej twarzy malowało się przygnębienie. Najwyraźniej nie było wolnych miejsc.

Chłopiec mógłby mu to z góry powiedzieć, bez żadnego pytania. Ciekawe, co teraz zrobi, skoro to ostatni dom mieszkalny przy drodze? Zresztą wcale go to nie interesuje. Mogą sobie oboje nocować w górach, jeśli o niego chodzi. To coś w sam raz dla takich jak oni. Człowiek z brodą powiedział coś do kobiety, wskazując na tył gospody, po czym już bez słowa powiódł osiołka w tym kierunku. Chłopiec, zaintrygowany, co też może mieścić się za gospodą, podążył za nimi. Przystanął za węgłem i ujrzał, jak mężczyzna wabi osiołka do wnętrza, jak się domyślał, stajni. Chłopiec poszedł za tą osobliwą grupą i zajrzał przez niedomknięte wrota. W stajence leżała zbrukana słoma, pełno tam było kur, owiec i wołów i panował smród przywodzący mu na myśl ścieki na bocznych ulicach jego rodzinnego miasta. Poczuł mdłości. Mężczyzna zabrał się do usuwania warstwy najbardziej powalanej słomy, usiłując oczyścić na środku choćby skrawek miejsca. Beznadziejna robota, pomyślał chłopiec. Tamten zrobił, co mógł, a następnie zsadził kobietę z osła i przeszedł na drugą stronę, gdzie stało koryto, z którego akurat wół pił wodę. Splótł dłonie, zanurzył w korycie i nabrawszy wody, wrócił do kobiety.

Chłopiec zaczynał się już nudzić i chciał właśnie odejść, gdy kobieta pochyliła się do przodu, aby napić się z rąk mężczyzny. Chusta osunęła się jej na ramiona i po raz pierwszy zobaczył jej twarz.

Znieruchomiał i zatopił w niej wzrok. Nigdy nie widział tak skończonego piękna. Skóra kobiety – odmiennie niż u jej współplemieńców – była jak z alabastru, oczy pełne blasku, lecz najbardziej uderzyła chłopca jej niezwykła gracja i dostojeństwo. Nigdy przedtem nie doznał uczucia tak nabożnej czci, nawet wówczas w Senacie, gdy słuchał oracji cezara Augusta.

Stał jak we śnie, lecz po chwili wiedział już, co ma uczynić. Przestąpił próg, podszedł do kobiety, ukląkł przed nią i ofiarował jej kurczaka. Uśmiechnęła się, a wówczas podał jej owoce granatu. Uśmiechnęła się ponownie. Wtedy złożył przed nią to, co jeszcze mu zostało. Milczała. Brodaty człowiek, który wracał właśnie z kolejną porcją wody, na widok młodego cudzoziemca upadł na kolana, rozlał wodę i zakrył sobie twarz. Chłopiec pozostał przez pewien czas na klęczkach, potem wstał i ruszył wolno ku drzwiom. W progu odwrócił się i spojrzał jeszcze raz na twarz pięknej kobiety. Ona nadal milczała.

Młody Rzymianin zawahał się tylko na ułamek sekundy i złożył jej pokłon.

Gdy wbiegł na krętą dróżkę wiodącą do domu, zmierzchało już, ale nie czuł lęku. Czuł natomiast, że zrobił coś dobrego i że nic złego nie może go spotkać. Spojrzał w niebo i wprost nad głową ujrzał pierwszą gwiazdę, tak silnie płonącą na wschodzie, że przyćmiła wszystkie inne. Ojciec mówił mu, że w różnych krajach świata widuje się inne gwiazdy, przestał więc zaprzątać sobie tym głowę, zaczął się natomiast niepokoić, czy zdąży do domu przed zapadnięciem nocy. Droga przed nim była teraz pusta i mógł iść szybko. Miał już niedaleko, kiedy po raz pierwszy usłyszał śpiewy i okrzyki. Odwrócił się błyskawicznie, żeby zobaczyć, skąd nadciąga niebezpieczeństwo, i wzniósł oczy na rozciągające się powyżej wzgórza. Zrazu nie mógł zrozumieć, co się tam dzieje. Po chwili, gdy wytężył wzrok, ujrzał z niedowierzaniem, jak na jednym z pastwisk pasterze skaczą, śpiewają i wykrzykują, klaszcząc w dłonie. Zauważył, że wszystkie owce zgromadzono na noc wewnątrz ogrodzenia w rogu pastwiska, więc nie musieli się nimi zajmować. Marcus mówił mu, że pasterze w tej krainie czasami robią w nocy wielki hałas, wierzą bowiem, że odstrasza to złe duchy. Jak można być tak głupim? – pomyślał chłopiec, gdy wtem niebo przecięła błyskawica i całe pastwisko stanęło w jaskrawym blasku. Pasterze upadli na kolana i w milczeniu długo wpatrywali się w niebo, jakby bacznie nasłuchując. Po chwili wszystko utonęło w mroku.

Chłopiec puścił się pędem w stronę domu, najszybciej jak potrafił. Chciał już być w środku, chciał usłyszeć z ulgą, jak zamyka się za nim ciężka brama, i zobaczyć, jak centurion zabezpiecza ją na noc potężną belką. Biegłby tak bez wytchnienia, gdyby nagle nie ujrzał czegoś, co kazało mu zatrzymać się w pół kroku. Ojciec uczył go, że w obliczu niebezpieczeństwa nigdy nie należy okazywać strachu. Chłopiec wstrzymał oddech, aby nikt przypadkiem nie pomyślał, że się boi. Czuł lęk, ale śmiało szedł do przodu, z postanowieniem, że przed nikim się nie cofnie. Widok, jaki ujrzał, wprawił go w osłupienie.

Na grzbietach trzech wielbłądów siedzieli trzej jeźdźcy, którzy spoglądali nań z góry. Pierwszy, odziany w złoto, w jednym ręku trzymał coś ukrytego pod opończą. U jego boku zwisał olbrzymi miecz w pochwie skrzącej się drogocennymi kamieniami; chłopiec nie wszystkie z nich potrafiłby nazwać. Drugi, cały w bieli, przyciskał do piersi srebrną szkatułkę, trzeci zaś, w purpurze, dzierżył dużą drewnianą kasetę. Pierwszy, ten w złotych szatach, wzniósł dłoń i zwrócił się do chłopca w obcej mowie, której ten nigdy dotychczas nie słyszał, nawet z ust swojego nauczyciela. Drugi przemówił po hebrajsku, co też na nic się nie zdało, trzeci zaś w innym jeszcze języku, również dla chłopca niezrozumiałym.

Chłopiec skrzyżował ręce na piersiach i powiedział im, kim jest oraz gdzie idzie, i zapytał, dokąd zdążają. Mógł tylko mieć nadzieję, że jego cienki głosik nie zdradza przerażenia. Podróżny w złotej szacie odpowiedział pierwszy i spytał chłopca w jego ojczystym języku:

– Gdzie jest ów król żydowski, który się narodził? Albowiem ujrzeliśmy gwiazdę Jego na wschodzie i przybyliśmy pokłonić się Jemu.

– Król Herod mieszka...

– Nie szukamy króla Heroda, jest on bowiem tylko królem ziemskim jako i my – przemówił drugi.

– Mówimy – rzekł trzeci – o Królu Królów i przychodzimy ofiarować Mu mirrę, kadzidło i złoto.

– Nic mi nie wiadomo o Królu Królów – odrzekł chłopiec, ośmielony. – Uznaję tylko cezara Augusta, imperatora całego znanego świata.

Podróżny w złotej szacie potrząsnął głową i wskazując niebo, zapytał:

– Czy widzisz tę błyszczącą gwiazdę na wschodzie? Jak zwie się wioska, nad którą świeci?

Chłopiec spojrzał w górę i zaiste w blasku gwiazdy wioskę wyraźniej było widać niż za dnia.

– Przecież to tylko Betlejem – powiedział ze śmiechem. – Tam nie znajdziecie żadnego Króla Królów.

– Nawet tam Go odnajdziemy – rzekł drugi król – bo czyż nie zostało napisane przez Proroka: „I ty Bethlehem, ziemio judzka! z żadnej miary nie jesteś najpodlejsze między książęty judzkimi; albowiem z ciebie wynidzie wódz, który by rządził lud mój izraelski”*.

– To niemożliwe! – Chłopiec niemal krzyczał. – Cezar August jest władcą Izraela i całego znanego świata.

Lecz trzej królowie, nie zważając na jego słowa, podążyli ku Betlejem.

Oszołomiony chłopiec wyruszył w drogę; miał już niedaleko. Niebo było smoliście czarne, ilekroć jednak obejrzał się na Betlejem, widniało jak na dłoni, skąpane w olśniewającym blasku. Zaczął znów biec, z ulgą witając wyłaniające się z mroku zarysy warowni. Dopadł wielkiej drewnianej bramy i zaczął się głośno dobijać. Centurion, dzierżący obnażony miecz i płonącą pochodnię, wyjrzał, aby sprawdzić, kto zakłóca mu nocną służbę. Gdy zobaczył chłopca, zmarszczył brwi.

– Twój ojciec jest bardzo zagniewany. Wrócił o zachodzie słońca i właśnie zamierzał wysłać żołnierzy na poszukiwania.

Chłopiec śmignął koło centuriona i popędził przez plac do siedziby rodziców. Zobaczył ojca wydającego polecenia dowódcy straży. Obok niego stała zapłakana matka.

Na widok syna ojciec krzyknął:

– Gdzie byłeś?

– W Betlejem.

– Tak, wiem, ale co cię opętało, żeby tak późno wracać? Czyż nie mówiłem ci tysiące razy, żebyś nigdy po zmroku nie włóczył się po okolicy? Natychmiast chodź ze mną!

Chłopiec spojrzał żałośnie na matkę, która dalej płakała, choć teraz już nie bez uczucia ulgi, odwrócił się i poszedł za ojcem. Strażnik, którego mijał, mrugnął porozumiewawczo, lecz chłopiec wiedział, że teraz nie ma już dla niego ratunku. Ojciec zamaszystym krokiem wszedł do swego pokoju i usiadł na obciągniętym skórą zydlu przy stole. Nadeszła matka i cicho stanęła w drzwiach.

– Teraz powiesz mi dokładnie, gdzie byłeś i dlaczego zajęło ci to tyle czasu. Pamiętaj, masz mówić prawdę.

Chłopiec stanął przed ojcem i opowiedział o wszystkim, co się wydarzyło. Jak poszedł do wioski i starannie zrobił zakupy, oszczędziwszy przy tym połowę pieniędzy, które dała mu matka. Jak w drodze powrotnej zobaczył brzemienną panią na osiołku, dla której nie było miejsca w gospodzie, i dlaczego ofiarował jej zakupioną żywność. Jak wykrzykiwali pasterze i bili się w piersi, aż zapłonęło niebo wielką światłością, a wówczas upadli na kolana i trwali tak w milczeniu. Wreszcie jak spotkał trzech dostojnie odzianych mężów, którzy szukali Króla Królów.

Ojciec wpadł w jeszcze większy gniew.

– Co ty bredzisz? – krzyknął. – Ejże, widziałeś tego Króla Królów?

– Nie, nie widziałem – odparł, obserwując ojca, który wstał i zaczął przemierzać pokój wielkimi krokami.

– A może dałoby się prościej wytłumaczyć, czemu twarz i ręce masz poplamione na czerwono sokiem z granatów, co?

– Nie, ojcze. Kupiłem jednego dla siebie, ale przecież i tak zaoszczędziłem jednego denara.

Chłopiec podał matce monetę na dowód, że mówi prawdę. Ale widok srebrnego pieniążka jeszcze bardziej rozsrożył ojca. Zatrzymał się i spojrzał synowi w oczy.

– Wydałeś na siebie drugiego denara i teraz nie masz się czym wykazać.

– To nieprawda, ojcze. Ja...

– Dam ci jeszcze jedną szansę, ale tym razem musisz mi powiedzieć prawdę – rzekł ojciec i znowu usiadł. – Jeśli skłamiesz, tak cię zbiję, że popamiętasz na całe życie.

– Już powiedziałem prawdę, ojcze.

– Słuchaj, synu, uważnie. My, Rzymianie, władamy światem, bo nasze prawa i obyczaje są niezawodne i wypróbowane i zawsze niewzruszenie opierały się na bezwzględnej prawości. Rzymianin nigdy nie kłamie, to źródło naszej siły i słabości naszych nieprzyjaciół. Oto, dlaczego my rządzimy, inni zaś muszą nas słuchać, i dopóki tak będzie, imperium rzymskie nigdy nie upadnie. Czy rozumiesz moje słowa, synu?

– Tak, ojcze. Rozumiem.

– Zatem rozumiesz, dlaczego prawda jest koniecznością?

– Ale ja nie skłamałem, ojcze.

– To beznadziejne – rzucił gniewnie ojciec. – Trudno, nie ma innej rady.

Matka pragnęła stanąć w obronie syna, lecz wiedziała, że to na nic się nie zda. Ojciec się podniósł, zdjął skórzany pas i złożył go podwójnie, grubymi mosiężnymi guzami na zewnątrz. Następnie kazał synowi się pochylić. Chłopiec bez wahania posłuchał, ojciec zaś wzniósł wysoko skórzany pas i zdzielił dziecko z całej siły. Chłopiec nie uchylił się ani nie jęknął, tylko matka odwróciła twarz i zapłakała. Ojciec wymierzył dwanaście uderzeń i kazał synowi odejść. Chłopiec oddalił się bez słowa. Matka poszła za nim i przyglądała się, jak wchodzi po schodach. Następnie pospieszyła do kuchni i poszukała oliwy i maści, aby złagodzić ból syna. Ze słoiczkami w rękach weszła do jego pokoju. Już się położył. Usiadła obok i uniosła okrycie. Przewrócił się na brzuch, ona zaś sporządziła balsam. Delikatnie podniosła tunikę, uważając, by go nie urazić. Pochyliła się nad nim i osłupiała.

Na ciele chłopca nie było najmniejszej skazy.

Musnęła delikatnie palcami nietkniętą skórę i przekonała się, że jest tak gładka, jakby przed chwilą wyszedł z kąpieli. Odwróciła go, lecz nigdzie nie znalazła śladów uderzeń. Prędko go okryła.

– Ani słowa ojcu. I na zawsze o tym zapomnij. Gdyby się o tym dowiedział, wpadłby w jeszcze większą furię.

– Tak, matko.

Matka pochyliła się i zdmuchnęła świecę stojącą przy łóżku, pozbierała niepotrzebne olejki i na palcach zbliżyła się do drzwi. W progu odwróciła się i stojąc w słabym poblasku światła, spojrzała na syna.

– Teraz wiem, że mówiłeś prawdę, Poncjuszu.

Przełożyła Danuta Sękalska

* Ewangelia wg św. Mateusza, rozdz. II, werset 6, w przekładzie Jakuba Wujka.

Dżentelmen doskonały

Nigdy bym nie poznał Edwarda Shrimptona, gdyby nie potrzebował akurat ręcznika. Stał obok mnie nagi i wpatrywał się w ławkę, mrucząc:

– Przysiągłbym, że go tu zostawiłem.

Wyszedłem właśnie z sauny owinięty ręcznikami, zdjąłem więc jeden z ramion i mu podałem. Podziękował i wyciągnął rękę.

– Edward Shrimpton – przedstawił się z uśmiechem.

Podałem mu dłoń i pomyślałem, że zabawnie musimy wyglądać, stojąc tak w szatni sali gimnastycznej klubu Metropolitan, dwóch nagusów ściskających sobie ręce.

– Nie widziałem pana dotychczas w klubie – zauważył.

– Nic dziwnego, jestem członkiem zagranicznym.

– A, z Anglii. Co pana sprowadza do Nowego Jorku?

– Usiłuję złowić pewną pisarkę amerykańską, którą moje wydawnictwo chciałoby drukować w Anglii.

– Z jakim rezultatem?

– Chyba w tym tygodniu doprowadzę do zawarcia umowy, jeśli tylko agenci przestaną mi wmawiać, że jest ona kimś pośrednim między Tołstojem i Dickensem i powinna otrzymać odpowiednio sowite honorarium.

– O ile się nie mylę, żaden z nich nadzwyczajnie nie zarabiał – zauważył Edward Shrimpton, energicznie szorując plecy ręcznikiem.

– Nie omieszkałem wspomnieć o tym agentowi, na co odgryzł się, przypominając, że to właśnie moje wydawnictwo pierwotnie drukowało Dickensa.

– Sugeruję, by pan mu przypomniał, iż ostateczny rezultat okazał się pomyślny dla wszystkich zainteresowanych – rzekł Edward Shrimpton.

– Uczyniłem to, ale odnoszę wrażenie, że temu agentowi bardziej zależy na zaliczce niż na potomności.

– Jako bankierowi trudno mi ganić takie upodobania, zwłaszcza że i nam, jak wydawcom, klienci zawsze próbują sprzedać jakąś dobrą historyjkę.

– Może spisałby pan jedną z nich dla mnie? – grzecznie zapytałem.

– Broń Boże. Pewnie zbrzydło panu ciągłe wysłuchiwanie, że każdy z nas nosi w sobie nienapisaną książkę, spieszę więc zapewnić, że ja nie.

Roześmiałem się. Co za ulga nie usłyszeć od kogoś nowo poznanego, że jego pamiętniki, gdyby tylko miał czas je spisać, stałyby się z dnia na dzień światowym bestsellerem.

– Może przydarzyła się panu jakaś przygoda godna uwiecznienia, tylko nie zdaje pan sobie z tego sprawy? – zagadnąłem.

– Jeśli tak, to umknęło to mojej uwagi.

Shrimpton wyłonił się zza rzędu niewielkich metalowych szafek i zwrócił mi ręcznik. Był kompletnie ubrany, mierzył na oko prawie sześć stóp. Miał na sobie garnitur w prążki, jakie noszą bankierzy z Wall Street, i choć był prawie całkiem łysy, odznaczał się imponującą posturą jak na kogoś, kto dawno już przekroczył sześćdziesiątkę. Tylko gęste, mleczne wąsy, które bardziej pasowałyby angielskiemu emerytowanemu pułkownikowi niż nowojorskiemu bankierowi, zdradzały jego wiek.

– Jak długo zamierza pan zostać w Nowym Jorku? – spytał, wyjmując z wewnętrznej kieszonki skórzane etui, a z niego półokrągłe szkła, które umieścił na czubku nosa. – Z pewnością jest pan zajęty jutro w porze lunchu? – Spojrzał na mnie sponad okularów.

– Nie. Zbrzydło mi spożywanie posiłku w towarzystwie tamtego agenta.

– Świetnie, zechce mi pan zatem towarzyszyć i zapoznać mnie z następnym aktem dramatu pod tytułem: „Polowanie na nieuchwytną amerykańską pisarkę”?

– A ja może jednak odkryję jakąś pańską fascynującą przygodę?

– Nic z tego. Srodze się pan zawiedzie, jeśli pan na to liczy – odparł i znów uścisnął mi dłoń. – A więc o pierwszej w restauracji klubowej.

– O pierwszej w restauracji klubowej – powtórzyłem.

Wyszedł, ja zaś zbliżyłem się do lustra i poprawiłem krawat. Tego wieczoru jadłem kolację z Erikiem McKenzie, przyjacielem z branży wydawniczej, który zarekomendował mnie do klubu. Właściwie przyjacielem raczej mego ojca niż moim. Poznali się tuż przed wybuchem wojny na wakacjach w Portugalii, a gdy przyjęto mnie do klubu, co nastąpiło niebawem po odejściu mego ojca, Eric zwykł zapraszać mnie na kolację, ilekroć byłem w Nowym Jorku. Dla ludzi z pokolenia naszych rodziców zawsze będziemy dziećmi wymagającymi bezustannej troski i opieki. Eric, rówieśnik mego ojca, dobiegał już siedemdziesiątki, ale, choć głuchawy i nieco pochylony, nadal był miłym i zajmującym towarzyszem, nawet jeśli ciągle mnie pytał, czy wiem, że miał dziadka Szkota.

Zapinając zegarek, stwierdziłem, że do jego przyjścia mam jeszcze parę minut. Włożyłem marynarkę i skierowałem się do hallu; okazało się, że Eric już czekał. Skracał sobie czas, czytając nieaktualne obwieszczenia klubowe. Jak zauważyłem, Amerykanie przychodzą zwykle albo za wcześnie, albo za późno, nigdy na czas. Stałem i patrzyłem na przygarbionego mężczyznę o prawie całkiem siwej czuprynie. Miał na sobie wytworny garnitur z kamizelką, lecz przy marynarce brakowało guzika, co mi przypomniało, że w zeszłym roku umarła mu żona. Kolejny uścisk dłoni, wymiana powitań i oto jechaliśmy windą na drugie piętro do restauracji.

Sala restauracyjna w Metropolitan niewiele się różni od podobnych pomieszczeń w innych męskich klubach. Wypełniają ją wysłużone skórzane fotele, podniszczone dywany, stare portrety i podstarzali panowie. Kelner zaprowadził nas do stolika w rogu, z widokiem na Central Park. Zamówiliśmy potrawy i zagłębiliśmy się w pogawędce, poruszając te wszystkie tematy, które stanowią stały repertuar moich rozmów z rzadko widywanymi przyjaciółmi – jak rodzina, dzieci, wspólni znajomi, praca, baseball i krykiet. Kiedy już doszliśmy do krykieta, nadeszła również pora na kawę, udaliśmy się więc w drugi koniec sali i rozsiedliśmy się w mocno sfatygowanych fotelach. Do kawy zamówiłem dwa koniaki i milcząc, przyglądałem się, jak Eric odwija olbrzymie kubańskie cygaro. Wprawdzie z napisu na opasce wynikało, że pochodzi z Indii Zachodnich, lecz ja wiedziałem, że z Kuby, gdyż sam je dla niego kupiłem w trafice na St. James’s przy Piccadilly, specjalizującej się w podmienianiu etykietek dla swych amerykańskich klientów. Nieraz przychodziło mi na myśl, że to chyba jedyny sklep na świecie zamieniający etykietki wyłącznie po to, by produkt wysokiej jakości robił wrażenie gorszego. Jestem pewien, że mój sprzedawca win postępuje dokładnie na odwrót.

Podczas gdy Eric usiłował zapalić cygaro, mój wzrok zabłądził na ścianę. Wisiała tam tablica pamiątkowa z błyszczącego, politurowanego drewna, na której widniały wypisane złotymi, ukośnymi literami nazwiska zwycięzców klubowych mistrzostw tryktraka z ostatnich kilkudziesięciu lat. Mimochodem prześliznąłem się wzrokiem z góry na dół, nie spodziewając się znaleźć nikogo znajomego, gdy nagle uderzyło mnie nazwisko Edwarda Shrimptona. Był wicemistrzem w latach trzydziestych.

– Ciekawe – mruknąłem.

– Co takiego? – zapytał Eric, otoczony teraz gęstymi kłębami dymu niczym lokomotywa ruszająca z Grand Central Station.

– Edward Shrimpton zdobył wicemistrzostwo w klubowych rozgrywkach w tryktraka pod koniec lat trzydziestych. Jutro jemy razem lunch.

– Nie wiedziałem, że go znasz.

– Poznałem go dziś po południu – powiedziałem i opisałem nasze spotkanie.

Eric zaśmiał się i odwrócił, żeby spojrzeć na tablicę. Potem zagadkowo oznajmił:

– To był wieczór, którego nigdy nie zapomnę.

– Dlaczego? – zapytałem.

Eric zawahał się, niepewny, czy kontynuować.

– Za dużo wody upłynęło, żeby ktoś mógł mieć mi za złe – wreszcie powiedział. Znów zamilkł, a rozżarzony popiół z cygara spadł tymczasem na dywan i wypalił na nim nowy brunatny ślad, wzbogacając osobliwą mozaikę starych plam.

– Tuż przed wojną – podjął – Edward Shrimpton zaliczał się do ścisłej światowej czołówki graczy w tryktraka. Chyba właśnie wtedy zwyciężył w nieoficjalnych mistrzostwach świata w Monte Carlo.

– I nie zdołał wygrać turnieju klubowego?

– „Nie zdołał” to niewłaściwe określenie, drogi chłopcze. Trafniej byłoby powiedzieć po prostu „nie wygrał”.

– Mógłby mi pan to wyjaśnić? – spróbowałem pociągnąć go za język. – Czy też zostawi mnie pan w niepewności jak dziecko, które chciałoby wiedzieć, czy wilk pożarł Czerwonego Kapturka?

– Wszystko w swoim czasie, ale wpierw pozwól mi uporać się z tym przeklętym cygarem.

Pogrążyłem się w milczeniu, Eric zaś, wyrzuciwszy czwartą z kolei zapałkę, wreszcie się odezwał:

– Zanim zacznę, przyjrzyj się temu mężczyźnie, który siedzi tam w kącie z młodą blondynką.

Odwróciłem się i spojrzałem w głąb sali, gdzie dostrzegłem faceta, który właśnie atakował befsztyk z polędwicy. Był rówieśnikiem Erica i miał na sobie nowy, szykowny garnitur, niemaskujący jednak jego tuszy; tylko krawiec, który go szył, mógłby być innego zdania. Naprzeciw siedziało wcale niebrzydkie, złocistorude, o połowę młodsze od niego kobieciątko rozmiaru wróbelka.

– Co za nieprawdopodobna para. Kimże oni są?

– To Harry Newman i jego czwarta żona. Wszystkie były takie same: jasnowłose, niebieskookie, filigranowe i głupie. Nigdy nie zrozumiem, po co mężczyzna się rozwodzi, skoro zaraz potem poślubia wierną kopię oryginału.

– Ale co ma z tym wspólnego Edward Shrimpton? – spróbowałem naprowadzić Erica z powrotem na temat.

– Cierpliwości, cierpliwości – rzekł mój przyjaciel, po raz drugi usiłując zapalić zgasłe cygaro. – W twoim wieku masz więcej czasu do stracenia niż ja.

Zaśmiałem się, uniosłem stojący bliżej kieliszek koniaku i zacząłem obracać go w stulonych dłoniach.

– To Harry Newman – ciągnął Eric, ledwo teraz widoczny spoza dymu – pokonał wówczas Edwarda Shrimptona, choć prawdę mówiąc, nigdy nie dorastał mu do pięt.

– Więc jakim cudem mu się to udało? – zapytałem i zerknąłem na tablicę, aby upewnić się, że właśnie Newman poprzedza Shrimptona.

– Otóż po półfinale – powiedział Eric – który Edward wygrał od niechcenia, wszyscy byliśmy przekonani, że zwycięstwo ma w kieszeni. Harry był dobrym graczem, ale ja, jako zawodnik, którego wyeliminował w półfinałach, doskonale wiedziałem, że ze Shrimptonem nie ma szans. W finałach zwycięża gracz, który pierwszy zdobędzie dwadzieścia jeden punktów, i gdyby ktoś mnie wtedy zapytał, przysiągłbym, że mecz zakończy się wynikiem dwadzieścia jeden do pięciu na korzyść Edwarda. Cholerne cygaro – zaklął i zapalił je po raz czwarty.

Znów musiałem stłumić niecierpliwość.

– Mecz finałowy rozgrywany jest zawsze w sobotę wieczorem, tymczasem ten biedak – Eric wskazał cygarem Harry’ego, znowu posypując dywan popiołem – którego wszyscy uważaliśmy za doskonale prosperującego biznesmena, kilka dni wcześniej, w poniedziałek rano, dowiedział się, że jest bankrutem. Nie z własnej zresztą winy. Jego wspólnik sprzedał swe udziały za jego plecami i znikł bez śladu, zostawiając mu długi do spłacenia. Wszyscy w klubie współczuli Harry’emu.

W czwartek sprawa trafiła do gazet. Na domiar złego napisano, że wspólnik uciekł z żoną Harry’ego. Harry przez cały tydzień nie pokazał się w klubie i niektórzy zaczęli już myśleć, że się nie stawi i odda mecz walkowerem, zwłaszcza że wynik zdawał się i tak przesądzony. Jednak komitet organizacyjny nie otrzymał od Harry’ego żadnego zawiadomienia odwołującego mecz, kontynuował więc przygotowania jakby nigdy nic. Przed meczem jadłem tu w klubie obiad z Edwardem Shrimptonem. Był w doskonałej formie. Jadł bardzo mało, nie wypił nic oprócz szklanki wody. Gdyby ktoś mnie wtedy zapytał, nie postawiłbym złamanego grosza na Harry’ego Newmana, nawet przy zakładach dziesięć do jednego.

Kolację podano nam na trzecim piętrze, gdyż komitet organizacyjny polecił opróżnić tę salę, aby można było posadzić sześćdziesiąt osób w czworoboku wokół graczy. Mecz miał się rozpocząć o dziewiątej. Za dwadzieścia dziewiąta nie było już ani jednego wolnego miejsca i ludzie tłoczyli się w dwóch rzędach za siedzącymi; nie co dzień ogląda się mistrza świata w akcji. Pięć przed dziewiątą wciąż nie było widać Harry’ego i niektórzy z zebranych zaczęli się niecierpliwić. Z wybiciem dziewiątej sędzia podszedł do Edwarda i coś mu powiedział. Edward przecząco pokręcił głową i odszedł. Akurat gdy pomyślałem, że sędzia powinien okazać zdecydowanie i ogłosić Edwarda zwycięzcą, do sali wpadł Harry; wyglądał nadzwyczaj wytwornie w smokingu o kilka rozmiarów mniejszym niż garnitur, który dziś ma na sobie. Edward podszedł wprost do niego, serdecznie uścisnął mu rękę i razem podążyli na środek sali. Już od pierwszego rzutu kości atmosfera była pełna napięcia. Wszystkich intrygowało, jak Harry rozpocznie mecz.

Uparte cygaro znów zgasło. Pochyliłem się do przodu i podałem Ericowi ogień.

– Dziękuję, chłopcze. Zaraz, zaraz, o czym to ja mówiłem? Aha, o pierwszej partii. Cóż, Edward zyskał w niej tylko nieznaczną przewagę i pomyślałem, że albo nie może się skoncentrować, albo zbyt się rozluźnił, czekając na przeciwnika. W drugiej partii Harry’emu udał się rzut i z łatwością wygrał. Odtąd potoczyła się ostra gra i przy wyniku jedenaście do dziewięciu dla Edwarda atmosfera naładowana była elektrycznością. Gdzieś przed końcem dziewiątej partii zacząłem uważniej się przyglądać i spostrzegłem, że Edward wdał się w grę defensywną – drobny błąd w ocenie, który zauważyć mógł tylko wytrawny gracz. Ciekawe, pomyślałem, ile subtelniejszych potknięć uszło mojej uwagi. Harry wygrał dziewiątą partię i prowadził osiemnaście do siedemnastu.

Przyglądałem się coraz uważniej i stwierdziłem, że Edward zmobilizował się na tyle, by wygrać dziesiątą partię, po czym, pozorując nieprzemyślany ruch, przegrać jedenastą i doprowadzić wynik do dwudziestu punktów dla obu stron. Teraz wszystko zależało od ostatniej partii. Przysiągłbym, że nikt nie ruszył się z miejsca tego wieczoru i że wszyscy siedzieli mocno wychyleni do przodu. Niektórzy powłazili nawet na parapety.

Salę wypełniały opary alkoholu i dymu papierosowego, ale cisza była tak wielka, że gdy Harry podniósł kubek z kośćmi przed ostatnią partią, słychać było grzechot małych sześcianików z kości słoniowej, zanim potoczyły się po planszy. Harry’emu dopisało szczęście przy rzucie, Edward zaś popełnił na początku tylko jeden drobny błąd, jaki wychwyciłem, lecz to wystarczyło, żeby oddać przeciwnikowi partię, mecz i tytuł zwycięzcy. Po ostatnim rzucie wszyscy w tej sali, w tym także Edward, powstali z miejsc i zgotowali owację nowemu mistrzowi.

– Czy więcej osób pojęło, co się święci?

– Nie sądzę – rzekł Eric. – A już na pewno nie Harry Newman. Ludzie później mówili, że Harry nigdy w życiu nie grał lepiej i to zwycięstwo jest tym cenniejsze, że tyle ostatnio przeszedł.

– A co powiedział Edward?

– Że to była najtrudniejsza walka, jaką stoczył od czasu Monte Carlo, i że ma nadzieję odegrać się za rok.

– Ale się nie odegrał – zauważyłem, spojrzawszy jeszcze raz na tablicę pamiątkową. – Już nie zdobył tytułu mistrza.

– To prawda. Kiedy Roosevelt się uparł, żeby pomóc wam, Anglikom, klub zawiesił mistrzostwa do czterdziestego szóstego roku, a do tej pory Edward, który tymczasem bił się na prawdziwej wojnie, dawno już stracił wszelkie zainteresowanie tryktrakiem.

– A Harry?

– Harry? O, ten nigdy później nie oglądał się wstecz. Tej nocy w klubie musiał ubić parę dobrych interesów. Po roku stał już mocno na nogach i nawet znalazł sobie kolejną ładniutką blondynkę.

– A co teraz, po trzydziestu latach, mówi o meczu Edward?

– Do dziś zachował rzecz w tajemnicy. Nigdy nie słyszałem, żeby coś na ten temat napomknął.

Cygaro się wypaliło i Eric zdusił niedopałek w nieskalanej popiołem popielniczce. Widać przypomniało mu to, że pora wracać do domu. Podniósł się odrobinę niepewnie. Odprowadziłem go do drzwi klubu.

– Do zobaczenia, chłopcze – powiedział. – Pozdrów serdecznie Edwarda ode mnie, kiedy się z nim jutro zobaczysz. I pamiętaj, nie próbuj grać z nim w tryktraka. Nie masz szans.

Nazajutrz stawiłem się w głównym hallu parę minut przed umówioną godziną, niepewny, do której kategorii Amerykanów należy Edward Shrimpton – spóźnialskich czy przychodzących za wcześnie. Stanął w drzwiach z wybiciem pierwszej; widać od każdej reguły są wyjątki. Postanowiliśmy pójść prosto na lunch, gdyż o drugiej trzydzieści miał spotkanie na Wall Street. Wsiedliśmy do zatłoczonej windy, nacisnąłem guzik numer trzy. Drzwi zasunęły się niczym utrudzona harmonia i najpowolniejsza winda w Ameryce zaczęła sunąć na drugie piętro.

Wchodząc do jadalni, z rozbawieniem dostrzegłem Harry’ego Newmana, który znów pastwił się nad befsztykiem, podczas gdy jego mała, jasnowłosa żoneczka skubała skromnie sałatkę. Pomachał radośnie Shrimptonowi, na co ten przyjaźnie kiwnął mu głową. Zajęliśmy stolik pośrodku sali i zaczęliśmy studiować kartę dań. Befsztyk z polędwicy i cynaderki zapiekane w cieście były potrawami dnia, jak zapewne w połowie wszystkich męskich klubów na świecie. Edward starannym, czytelnym pismem wypisał nasze zamówienia na białym karteluszku zostawionym przez kelnera.

Zapytał o autorkę, na którą polowałem, i wypowiedział kilka trafnych uwag o jej wcześniejszych książkach, co skwitowałem niezbyt błyskotliwie, gdyż kombinowałem właśnie, jak go nakłonić do wspomnień o rozegranym przed wojną meczu, która to opowieść byłaby moim zdaniem znacznie ciekawsza od wszystkiego, co kiedykolwiek napisała owa pani. Jednakże nie powiedział ani słowa o sobie podczas lunchu, straciłem więc nadzieję. Na koniec, wznosząc wzrok na tablicę pamiątkową, niezręcznie zagadnąłem:

– Jak widzę, zdobył pan drugie miejsce w klubowych mistrzostwach tryktraka tuż przed wojną. Musiał pan doskonale grać.

– Tak sobie – odparł. – Zresztą wtedy mało kto się tym emocjonował. To nie to co teraz, kiedy młodzież ze śmiertelną powagą traktuje wszelkie gry.

– A co pan powie o zwycięzcy? – brnąłem dalej.

– Harrym Newmanie? Był pierwszorzędny, świetny zwłaszcza w krytycznych sytuacjach. To ten, który machał nam na powitanie. Siedzi w rogu razem ze swoją żoną.

Potulnie obróciłem głowę w ich kierunku, ale Shrimpton nic już nie powiedział, dałem więc za wygraną. Zamówiliśmy kawę i pewno na tym zakończyłaby się historia Edwarda, gdyby Harry Newman z żoną nie podeszli do nas zaraz po lunchu. Edward, choć o tyle ode mnie starszy, pierwszy się poderwał. Harry Newman okazał się na stojąco jeszcze potężniejszy, niż mi się zdawało, a towarzysząca mu kobietka przypominała rozmiarami raczej deser, jaki przed chwilą połknął, niż jego małżonkę.

– Jak leci, Ed? – zagrzmiał.

– Dziękuję, doskonale – odparł Edward. – Chciałbym państwu przedstawić mojego gościa.

– Miło mi – rzekł Harry. – Ptaszyno, zawsze chciałem, żebyś poznała Eda Shrimptona. Często ci o nim mówiłem.

– Naprawdę, Harry? – ćwierknęła.

– Ależ tak. Pamiętasz, złotko? Tu, na tablicy pamiątkowej, jest jego nazwisko. – Wskazał serdelkowatym palcem. – Tuż za moim, na drugim miejscu. A był wtedy mistrzem świata. Zgadza się, Ed?

– Zgadza się, Harry.

– Więc myślę, że chyba mnie należał się ten tytuł, no nie, Ed?

– Nie przeczę – rzekł Edward.

– Tego wielkiego dnia, kotku, gdy to się naprawdę liczyło, gdy byłem po uszy w kłopotach, rozniosłem go w proch i pył!

Z niemym zdumieniem patrzyłem na Edwarda Shrimptona, który nawet nie próbował oponować.

– Musimy kiedyś znów zagrać, Ed, przez pamięć na dawne dni – ciągnął grubas. – Ciekawe, czy teraz dałbyś mi radę, co? Swoją drogą, piesiu, trochę ostatnio zszedłem na psy. – Zaśmiał się głośno, lecz twarz jego połowicy pozostała nieporuszona.

Ciekawe, jak prędko nadejdzie kolej na piątą panią Newman, pomyślałem.

– Fajnie, żeśmy się spotkali, Ed. Trzymaj się.

– Do widzenia, Harry – powiedział Edward.

Po odejściu Newmana i jego żony usiedliśmy znowu. Kawa wystygła, zamówiliśmy świeżą. Sala prawie już opustoszała i gdy napełniłem z dzbanka dwie filiżanki, Edward nachylił się do mnie i konspiracyjnie wyszeptał:

– Mam dla pana niezły kąsek. Całą prawdę o Harrym Newmanie.

Nastawiłem uszu, z góry się ciesząc na jego opowieść o prawdziwych wydarzeniach tamtego wieczoru sprzed ponad trzydziestu laty.

– O… – zdziwiłem się z niewinną miną.

– Tak – rzekł Edward. – To nie było takie proste, jakby się mogło wydawać. Niedługo przed wybuchem wojny Harry został wystawiony do wiatru przez wspólnika, który skradł mu nie tylko pieniądze, ale i żonę. Właśnie w tym tygodniu, kiedy był na samym dnie, Harry wygrał klubowe mistrzostwa, uporał się z przeciwnościami losu i wbrew wszystkiemu stanął mocno na nogach. Dziś ma fortunę. I jak, czy nie zgodzi się pan, że to znakomity temat na opowiadanie?

Przełożyła Danuta Sękalska

Przygoda na jedną noc

Pierwszy raz spotkali się, gdy mieli po pięć lat i posadzono ich w jednej ławce z tej banalnej przyczyny, że ich nazwiska – Thompson i Townsend – sąsiadowały ze sobą w dzienniku lekcyjnym. Wkrótce zostali najlepszymi przyjaciółmi, a w tym wieku to silniejsza więź niż w niejednym małżeństwie. Po zdaniu egzaminów obaj przeszli do lokalnego gimnazjum humanistycznego, gdzie nie rozdzielił ich żaden Timpson, Tooley czy Tomlinson, i spędziwszy siedem lat w tej szacownej budzie, osiągnęli wiek, kiedy idzie się do pracy lub wstępuje na uniwersytet. Wybrali to drugie, zgodnie z założeniem, że pracy trzeba unikać najdłużej, jak się da. Szczęśliwie obu nie brakło zdolności i wrodzonej inteligencji, toteż bez przeszkód dostali się na anglistykę na uniwersytecie w Durham.

Życie studenckie okazało się równie pełne wrażeń jak czasy szkolne. Obaj znajdowali upodobanie w studiach, grze w tenisa i krykieta, w dobrej kuchni i dziewczynach. Co do tych ostatnich, na szczęście każdy z nich preferował nieco odmienny typ. Michael, o wzroście sześciu stóp i dwóch cali, smukły, z ciemnymi, kręconymi włosami, lubił wysokie, długonogie, niebieskookie blondynki z dużym biustem. Adrian – krępy, mierzący pięć stóp i dziesięć cali, o prostych, rudawych włosach – czuł słabość do małych, drobnych szatynek z ciemnymi oczami. Więc ilekroć jeden z nich natknął się na dziewczynę, obojętnie studentkę czy barmankę, która podobała się drugiemu, mógł bez żalu wychwalać przed nią przyjaciela. I tak w pełnej harmonii spędzili w Durham trzy idylliczne lata, które wzbogaciły ich nie tylko w dyplomy uniwersyteckie. Ponieważ żaden z nich nie olśnił egzaminatorów na tyle, by móc przebomblować następne dwa lata na przygotowywaniu doktoratu, nie było rady – należało rozpocząć prawdziwe życie.

W pogoni za bogactwem i sławą wyruszyli, wzorem legendarnego Dicka Whittingtona, na podbój Londynu. Michael został praktykantem w BBC, Adrian zaś wylądował w agencji reklamowej Benton i Bowles jako pomocnik księgowego. Znaleźli małe mieszkanko na Earl’s Court Road, które wymalowali na pomarańczowo i brązowo, i zaczęli wieść życie pełne fantazji, a przynajmniej tak im się wydawało.

Spędzili pięć beztroskich lat w błogim stanie kawalerskim, póki obaj nie spotkali dziewczyn odpowiadających ich upodobaniom. Pożenili się w odstępie kilku tygodni – Michael z wysoką, niebieskooką blondynką, poznaną na korcie tenisowym klubu Hurlingham, natomiast Adrian z drobną, ciemnooką, ciemnowłosą księgową z firmy Kellogg. Każdy z nich wystąpił jako drużba na ślubie drugiego, każdy też spłodził trójkę dzieci, które przychodziły na świat w rocznych odstępach, przy czym wystąpiły drobne, jak zwykle, różnice: Michaelowi urodziło się dwóch synów i córka, a Adrianowi dwie córki i syn. Każdy z nich został ojcem chrzestnym pierworodnego swego druha.

Małżeństwa wcale ich nie rozdzieliły – jak dawniej grywali podczas letnich weekendów w krykieta, a zimowych w piłkę nożną, nie mówiąc już o obiadkach zjadanych wspólnie w ciągu tygodnia.

Po przyjęciu wydanym z okazji dziesiątej rocznicy ślubu Michael, obecnie jeden z szefów programu Thames Television, przyznał się wstydliwie Adrianowi do swojej pierwszej miłostki i opowiedział, jak to uległ wdziękom wysokiej, dobrze zbudowanej blondyny z hali maszyn, biegłej nie tylko w stenografii, w której osiągała siedemdziesiąt słów na minutę. Nim upłynęło kilka tygodni, Adrian, teraz już główny księgowy w agencji Pearl i Dean, wpadł w sidła dziennikarki z Fleet Street, interesującej się tajemnicami jednej z firm, jakie reprezentował. Niebawem została spisana na straty. Teraz obaj przyjaciele szybko powrócili do swoich dawnych przyzwyczajeń. Z dawną też uczynnością wyświadczali sobie nawzajem przysługi, albowiem konflikt interesów nie wchodził w grę. Życie małżeńskie żadnego z nich nie doznawało uszczerbku – przynajmniej wedle ich przekonania – i w wieku trzydziestu pięciu lat, szczęśliwie przetrwawszy roztańczone lata sześćdziesiąte, wkroczyli w następną dekadę, nadal czerpiąc z życia, ile się da.

Na początku lat siedemdziesiątych telewizja zaproponowała Michaelowi wyjazd do Stanów Zjednoczonych w celu zaadaptowania filmu amerykańskiej sieci telewizyjnej ABC o życiu w Nowym Jorku pod kątem widza angielskiego. Adrian, który zawsze marzył o tym, żeby zobaczyć Wschodnie Wybrzeże, z łatwością zaaranżował podróż w tym samym czasie, pod pretekstem, że koniecznie musi przeprowadzić dokładne, nie zaś pozorowane jak zazwyczaj, badania rynku dla brytyjsko-amerykańskiej spółki tytoniowej. Dwaj przyjaciele spędzili w metropolii upojny tydzień, którego ukoronowaniem stało się wydane ostatniego wieczoru przez ABC przyjęcie połączone z pokazem przerobionego przez Michaela filmu o Nowym Jorku pod tytułem Wielkie Jabłko w oczach Anglika.

Kiedy Michael z Adrianem przybyli do studia ABC, zabawa trwała w najlepsze. Mieli zamiar wypić parę kieliszków i wrócić do hotelu przed czekającą ich nazajutrz podróżą do kraju.

Obaj zauważyli ją w tym samym momencie.

Średniego wzrostu i budowy, o łagodnych zielonych oczach i kasztanowych włosach, ucieleśniała w zadziwiający sposób marzenia każdego z nich. Natychmiast z jednym pragnieniem i takim samym zamiarem obaj do niej podeszli.

– Dobry wieczór, nazywam się Michael Thompson.

– Dobry wieczór – odparła. – A ja Debbie Kendall.

– Adrian Townsend.

Wyciągnęła rękę, obaj naraz próbowali ją pochwycić. Zanim przyjęcie dobiegło końca, zdążyli się dowiedzieć, że Debbie Kendall jest kierownikiem produkcji wieczornego wydania dziennika ABC. Była rozwiedziona i mieszkała wraz z dwójką dzieci w Nowym Jorku. Jednak żaden z nich nie zaskarbił sobie jej względów, mimo że tak zawzięcie się licytowali. Prześcigali się do obrzydzenia, aby jej zaimponować; pokłócili się nawet o to, kto jej przyniesie kanapki i drinka. Korzystając z nieobecności drugiego, pozwalali sobie na dyskredytujące, zawoalowane zjadliwości.

– Adrian to świetny facet – zauważył Michael. – Szkoda, że taki pijaczyna.

– Michael to nie byle kto – nie pozostał w tyle Adrian. – Żona palce lizać, a dzieciaki – rozkoszna trójka!

Wspólnie odprowadzili Debbie, z żalem pozostawiając ją przed domem na Sześćdziesiątej Ósmej Ulicy, gdzie mieszkała. Pocałowała każdego z nich przelotnie w policzek, podziękowała i pożegnała się. W milczeniu powędrowali do hotelu Plaza.

Gdy znaleźli się w swym pokoju na dziewiętnastym piętrze, Michael przemówił pierwszy:

– Wybacz. Zachowałem się jak kretyn.

– Ja również – odparł Adrian. – Nie powinniśmy walczyć o kobietę. Nigdy jeszcze to się nam nie zdarzyło.

– Masz rację – zgodził się Michael. – Proponuję honorową umowę.

– Mianowicie?

– Jutro i tak wracamy obydwaj do Londynu, umówmy się więc, że ten z nas, który przyjedzie tu pierwszy...

– Załatwione – rzekł Adrian.

Uścisnęli sobie ręce na znak przypieczętowania ugody, jak niegdyś w szkole, gdy grali w krykieta i musieli zadecydować, kto zaczyna pierwszy. Z czystym sumieniem położyli się i smacznie zasnęli.

Gdy tylko znaleźli się w Londynie, zaczęli gorączkowo szukać pretekstu do ponownego wypadu do Nowego Jorku. Żaden nie dzwonił ani nie pisał do Debbie Kendall, jako że byłoby to naruszeniem dżentelmeńskiej umowy. W miarę jednak jak tygodnie przechodziły w miesiące, tracili na-dzieję i zaczynali już wątpić, czy jeszcze kiedykolwiek nadarzy się okazja spotkania Debbie. I oto Adrian niespodziewanie dostał zaproszenie na konferencję przedstawiciel mediów w Los Angeles. Pewny, że zdoła wpaść do Nowego Jorku w drodze powrotnej do Londynu, nieznośnie zadzierał nosa. Ale Michael nie zasypiał gruszek w popiele – wywiedział się, że British Airways oferują zniżkowe bilety żonom towarzyszącym mężom w podróżach służbowych, i Adrian nie mógł już wrócić przez Nowy Jork. Michael odetchnął z ulgą, a kiedy się dowiedział, że wysyłają go do Waszyngtonu, aby nakręcił reportaż z przemówienia prezydenta w Kongresie, wpadł w euforię. Zasugerował szefowi programów pozastudyjnych, że byłoby korzystnie, gdyby w drodze powrotnej zajrzał do Nowego Jorku i umocnił nawiązane wcześniej kontakty z ABC. Szef się zgodził, polecił tylko Michaelowi stawić się zaraz następnego dnia, tak by mógł poprowadzić transmisję z inauguracji obrad parlamentu.

Adrian z miejsca zatelefonował do żony Michaela i poinformował ją o zniżkowych biletach lotniczych do Stanów Zjednoczonych.

– Jak to miło, że pamiętasz o mnie, Adrianie, ale nie ma mowy, abym dostała urlop w trakcie roku szkolnego – odparła. – Poza tym okropnie boję się latać.

Michael odniósł się do żony z wielkoduszną wyrozumiałością i niezwłocznie zarezerwował sobie bilet.

W następny poniedziałek Michael przyleciał do Waszyngtonu i zatelefonował z hotelu do Debbie Kendall, niepewny, czy ona pamięta jeszcze dwóch pyszałkowatych Anglików spotkanych przelotnie parę miesięcy temu, a jeśli tak, to czy przypomni sobie akurat jego. Nerwowo wykręcił numer i wsłuchiwał się w sygnał telefonu. Może nie ma jej w domu, może wyjechała z Nowego Jorku? W końcu ktoś podniósł słuchawkę i usłyszał jej łagodny głos.

– Halo, Debbie. Mówi Michael Thompson.

– Michael? Co za miła niespodzianka. Jesteś w Nowym Jorku?

– Nie, w Waszyngtonie, ale zamierzam wpaść do Nowego Jorku. Jesteś może wolna w czwartek wieczorem? Chciałbym zaprosić cię na kolację.

– Poczekaj, zajrzę do kalendarza.

Michael czekał z zapartym tchem. Czas dłużył się niemiłosiernie.

– Tak, możemy się spotkać.

– Fantastycznie. Wpadnę po ciebie koło ósmej.

– Dobrze. Będę czekała.

Uradowany łatwym sukcesem Michael natychmiast wystosował do Adriana telegram z wyrazami ubolewania w związku z poniesioną przez niego dotkliwą stratą. Adrian nie zareagował.

Michael wsiadł w samolot do Nowego Jorku w czwartek po południu, jak tylko skończył montaż materiału filmowego z wystąpienia prezydenta. Po zainstalowaniu się w kolejnym pokoju hotelowym – tym razem z podwójnym łóżkiem, na wypadek gdyby dzieci Debbie były w domu – długo siedział w wannie, a potem starannie się golił, przy czym dwukrotnie się zaciął, i użył nieco za dużo wody kolońskiej. Przetrząsnął walizkę w poszukiwaniu swego najefektowniejszego krawata, koszuli i garnituru, a potem, już ubrany, krytycznie przyjrzał się sobie w lustrze, pieczołowicie przyczesując świeżo umyte włosy, tak aby długie, cienkie kosmyki układały się niby to przypadkowo i zarazem przysłaniały zaczątki łysiny. Rzucił ostatnie spojrzenie w lustro i stwierdził, że nie wygląda na swoje trzydzieści osiem lat. Zjechał na dół windą, wyszedł z hotelu Plaza na błyszczącą światłami neonów Piątą Aleję i raźno podążył w stronę Sześćdziesiątej Ósmej Ulicy. Po drodze kupił tuzin róż w małym sklepiku na rogu Sześćdziesiątej Ulicy i Madison Avenue i podśpiewując, szedł dalej. Pięć po ósmej znalazł się przed domem o fasadzie z brązowego piaskowca.

Gdy Debbie stanęła w drzwiach, Michael pomyślał, że jest jeszcze piękniejsza, niż ją zapamiętał. Miała na sobie długą niebieską suknię z falbanami z białego jedwabiu przy szyi i rękawach, która, choć spowijała ją od stóp do głów, podkreślała jej powab. Nie była umalowana, tylko usta lekko musnęła szminką, którą Michael już by pragnął scałować. W jej zielonych oczach migotały iskierki.

– Powiedz coś. – Uśmiechnęła się.

– Oszałamiająco wyglądasz. – To wszystko, na co się zdobył, wręczając jej róże.

– Jesteś przemiły – odparła i zaprosiła go do środka.

Michael poszedł za nią do kuchni, gdzie Debbie przycięła długie łodygi i ułożyła róże w porcelanowym wazonie. Następnie zaprowadziła go do saloniku i ustawiła kwiaty na owalnym stoliku obok fotografii dwóch chłopczyków.

– Mamy czas, żeby się czegoś napić?

– Tak. Zarezerwowałem stolik u Elaine na wpół do dziewiątej.

– Moja ulubiona restauracja – powiedziała z uśmiechem, który ukazał dołeczki na jej policzkach. Nie pytając, nalała dwie szklaneczki whisky i jedną podała Michaelowi.

Ależ ma świetną pamięć, pomyślał, nerwowo to podnosząc, to stawiając szklaneczkę, jak uczniak na pierwszej randce. Kiedy wreszcie wypił, Debbie uznała, że powinni już iść.

– Tam nie zatrzymają stolika ani minuty dłużej nawet dla samego Henry’ego Kissingera.

Roześmiał się i podał jej płaszcz. Gdy otwierała drzwi, uświadomił sobie, że w domu nie ma niani ani nie słychać dzieci. Widocznie są u ojca, pomyślał. Wyszli na ulicę. Michael zatrzymał taksówkę i polecił jechać na róg Osiemdziesiątej Siódmej Ulicy i Drugiej Alei. Nigdy przedtem nie był u Elaine. Miejsce to polecił mu znajomy z ABC, który zapewnił go: „Ta knajpka usposabia romantycznie”.

Gdy znaleźli się w zatłoczonej sali i czekali przy barze na maître d’hôtel, Michael się rozejrzał i skonstatował, że przychodzą tu sławni i bogaci. Zastanawiał się, czy jego kieszeń to wytrzyma oraz, co ważniejsze, czy gra okaże się warta świeczki.

Kelner zaprowadził ich do małego stolika w głębi sali. Usiedli i studiując menu, popijali kolejną whisky. Debbie poprosiła kelnera, który wrócił po zamówienie, tylko o cielęcinę na ostro. Michael wybrał to samo. Gdy podziękowała za masło czosnkowe, jego nadzieje odrobinę wzrosły.

– Jak się czuje Adrian? – zagadnęła.

– Nie najgorzej – odparł Michael. – Prosił, aby przekazać ci gorące pozdrowienia. – Zaakcentował „gorące”.

– Jak miło, że mnie pamięta. Pozdrów go ode mnie. A co ciebie sprowadza do Nowego Jorku, Michaelu? Nowy film?

– Nie. Nowy Jork przyciąga jak magnes, ale tym razem przyjechałem tu tylko ze względu na ciebie.

– Ze względu na mnie?

– Tak. Montowałem materiał w Waszyngtonie, ale z góry wiedziałem, że uporam się z tym dzisiaj do południa, i miałem nadzieję, że spędzimy razem wieczór.

– Pochlebiasz mi.

– Skądże.

Uśmiechnęła się. Kelner podał cielęcinę.

– Apetycznie wygląda – orzekł Michael.

– I dobrze smakuje – zapewniła Debbie. – Kiedy wylatujesz do kraju?

– Niestety, już jutro o jedenastej rano.

– Nie zostawiłeś sobie za dużo czasu na Nowy Jork.

– Wpadłem tu tylko dla ciebie – powtórzył Michael. Debbie pochyliła się nad talerzem. – Nie rozumiem, jak można się było rozwieść z taką kobietą.

– Powód nie był zbyt oryginalny, niestety. Mój mąż zakochał się w dwudziestodwuletniej blondynce i rzucił dla niej trzydziestodwuletnią żonę.

– Głupiec. Powinien zafundować sobie romans z dwudziestodwuletnią blondynką i pozostać wierny trzydziestodwuletniej żonie.

– Czyż jedno nie wyklucza drugiego?

– Nie sądzę. Nigdy nie widziałem nic złego w pożądaniu innej kobiety. Życie jest za długie, żeby od czasu do czasu nie mieć chętki na kogoś innego.

– Wcale nie jestem pewna, czybym się z tobą zgodziła – powiedziała Debbie w zadumie. – Ja wolałabym zostać wierna jednemu mężczyźnie.

Do diabła, pomyślał Michael, to niepomyślna wróżba.

– Tęsknisz za nim? – ponownie spróbował.

– Tak, czasem. To prawda, co piszą w kolorowych pismach dla starzejących się pań: nagle porzucona kobieta czuje się bardzo samotna.

To brzmi bardziej obiecująco, uznał, i usłyszał własny głos:

– Tak, to zrozumiałe, ale ktoś taki jak ty nie może być za długo sam.

Debbie nie odpowiedziała.

Michael nalał jej wina do pełna, z cichą nadzieją, że nim skończą jeść, zdąży zamówić drugą butelkę.

– Chcesz mnie upić? – zapytała.

– Gdyby to miało pomóc… – Zaśmiał się.

Debbie nawet się nie uśmiechnęła. Nie dawał za wygraną.

– Byłaś ostatnio w teatrze? – zagadnął.

– Tak, w zeszłym tygodniu na Evicie. Zachwyciła mnie.

Ciekawe z kim, pomyślał Michael.

– Niestety, moja matka zasnęła w połowie drugiego aktu – ciągnęła dalej Debbie. – Chyba muszę iść jeszcze raz i zobaczyć to sama.

– Tak żałuję, że nie mogę zostać dłużej i wybrać się razem z tobą.

– Szkoda.

– Ale chętnie obejrzę przedstawienie w Londynie.

– Razem z żoną.

– Kelner, proszę jeszcze butelkę wina.

– Ja już nie będę piła, Michaelu.

– Pomożesz mi tylko troszeczkę. – Kelner się ulotnił. – Byłaś kiedyś sama w Anglii?

– Nie, tylko raz z Rogerem, moim eksmężem, który zabrał wtedy całą rodzinę do Europy. Cudowny kraj, taki, jak sobie wymarzyłam. Ale postąpiliśmy jak przysłowiowi amerykańscy turyści: zwiedziliśmy Tower, pałac Buckingham, następnie Oksford, Stratford, po czym polecieliśmy do Paryża.

– Tak potraktować Anglię! Ileż wspaniałości mógłbym ci tam pokazać!

– Sądzę, że gdy Anglicy przybywają do Stanów, nie wyściubiają nosa poza Nowy Jork, Waszyngton, Los Angeles i może jeszcze San Francisco.

– Zgadzam się – rzekł Michael, który za nic nie chciał się nie zgadzać.

Kelner porwał puste talerze.

– Czy skuszę cię na deser, Debbie?

– Nie, nie. Próbuję się odchudzić.

Michael delikatnie musnął dłonią jej talię.

– Nie trzeba – powiedział. – Jesteś w sam raz.

Uśmiechnęła się. On się rozpromienił.

– Mimo to wypiję tylko kawę.

– I mały koniak?

– Nie, dziękuję. Tylko kawę.

– Czarną?

– Czarną.

– Proszę dwie kawy – rzucił Michael do przemykającego obok kelnera.

– Szkoda, że nie zabrałem cię do jakiejś zacisznej knajpki, nie tak wystawnej jak ta – westchnął, zwracając się na powrót ku Debbie.

– Dlaczego?

Ujął jej rękę. Była chłodna.

– Bo wtedy mógłbym powiedzieć ci coś, czego nie powinni słyszeć ludzie przy sąsiednim stoliku.

– Nie przypuszczam, aby kogoś z tutejszych bywalców mogło coś zaszokować.

– Więc dobrze. Czy wierzysz w miłość od pierwszego wejrzenia?

– Nie. Ale w silny pociąg fizyczny – tak.

– Zatem muszę ci wyznać, że właśnie to do ciebie poczułem.

Znowu nie odpowiedziała.

Kelner podał kawę i Debbie uwolniła rękę, żeby ująć filiżankę. Upiła łyk, Michael również.

– Debbie, wtedy w tamtej sali było sto pięćdziesiąt kobiet, ale ja ani na moment nie oderwałem od ciebie oczu.

– Nawet podczas filmu?

– Oglądałem ten kicz ze sto razy. Bałem się, że już nigdy cię nie zobaczę.

– Jestem wzruszona.

– Chyba żartujesz? Na pewno nie brak ci adoratorów.

– Trafiają się czasami – powiedziała. – Ale żadnym nie zainteresowałam się na serio od czasu, kiedy rzucił mnie mąż.

– Przepraszam.

– Nie szkodzi. Trudno zapomnieć człowieka, z którym się przeżyło dziesięć lat. Wątpię, czy jest tak wiele rozwódek, które ochoczo idą do łóżka z pierwszym lepszym mężczyzną, jak to pokazują ostatnie filmy.

Michael znów ujął ją za rękę, modląc się w duchu, żeby nie zaliczyła go do kategorii pierwszych lepszych mężczyzn.

– Niezwykły wieczór, prawda? A może byśmy się przeszli do Carlyle’a posłuchać Bobby’ego Shorta?

Kumpel z ABC zalecał to posunięcie, gdyby Michael uważał, że nie jest całkiem bez szans.

– To świetny pomysł – uznała Debbie.

Michael poprosił o rachunek – wyniósł osiemdziesiąt siedem dolarów. Gdyby obok siedziała żona, dokładnie sprawdziłby każdą pozycję, lecz teraz nie wchodziło to w grę. Zostawił po prostu pięć dwudziestodolarówek i nie czekał na resztę. Kiedy wyszli na Drugą Aleję, wziął Debbie za rękę i ruszyli do śródmieścia. Po drodze przystawali przed wystawami i Michael wybrał dla niej futro, zegarek Cartiera i suknię Balenciagi. Jak to dobrze, że sklepy są zamknięte, pomyślała Debbie.

Akurat zdążyli na występ o jedenastej. Kelner, błyskając latarką, poprowadził ich przez ciemną salkę na parterze do stolika w kącie. Michael właśnie zamawiał butelkę szampana, gdy Bobby Short uderzył akord i zaintonował przeciągle: „Georgia, Georgia...”. Michael nie mógł teraz mówić, więc w milczeniu trzymał Debbie za rękę, a kiedy pieśniarz zaśpiewał: „Tym razem prawie nam się udało, prawda, skarbie?”, przechylił się i pocałował ją w policzek. Obróciła się i posłała mu uśmiech – jakby porozumiewawczy, a może tylko mu się wydawało? – a potem dalej popijała maleńkimi łyczkami szampana. Punkt dwunasta Bobby Short zatrzasnął wieko fortepianu i oznajmił: „Dobranoc, przyjaciele. Czas, żeby porządni ludzie poszli spać – szelmy też”. Michael zaśmiał się trochę za głośno i ucieszył się, że Debbie mu zawtórowała.

Powędrowali w stronę Sześćdziesiątej Ósmej Ulicy, rozmawiając o błahostkach, ale Michaelowi tylko jedno było w głowie. Kiedy stanęli przed jej domem, Debbie wyjęła klucz od bramy.

– Napiłbyś się czegoś przed snem? – spytała bez żadnej szczególnej intonacji.

– Za alkohol dziękuję, ale na kawę mam ochotę.

Poprowadziła go do saloniku.

– Kwiaty doskonale się trzymają – rzuciła z figlarną minką i poszła przygotować kawę.

Michael wziął do ręki stary numer „Time’a” i nie chwytając sensu słów, oglądał ilustracje. Debbie wróciła wkrótce z dzbankiem kawy i dwiema filiżaneczkami na tacy z laki. Nalała kawy, także tym razem czarnej, usiadła obok Michaela, podwinąwszy jedną nogę, i lekko się ku niemu zwróciła. Michael wychylił filiżankę dwoma haustami, parząc sobie wargi, odstawił ją, przechylił się i pocałował Debbie w usta. Wciąż trzymała w ręku swoją filiżankę. Otworzyła na moment oczy, odstawiając ją na boczny stolik. Po następnym, długim pocałunku wyrwała się mu.

– Muszę jutro wcześnie wstać.

– Ja również – rzekł Michael – ale bardziej martwi mnie to, że nieprędko cię zobaczę.

– Potrafisz być miły.

– Kiedy mi naprawdę na tobie zależy – powiedział i znów ją pocałował.

Tym razem oddała pocałunek; przesunął jedną ręką po jej piersiach, drugą zaś zaczął rozpinać rząd malutkich guziczków na plecach. Znowu mu się wyrwała.

– Nie róbmy nic, czego potem moglibyśmy żałować.

– Wiem, że nie będziemy żałować – zapewnił ją.

Obsypywał pocałunkami jej szyję i ramiona, zręcznie zsuwając suknię, w miarę jak zapuszczał się niżej, aż do jej piersi, których, co skonstatował z przyjemnością, nie skrywał stanik.

– Chodźmy na górę, Debbie. Nie taki ze mnie młodzik, żeby kochać się na sofie.

Wstała bez słowa i zaprowadziła go do sypialni, która pachniała delikatnie i rozkosznie jej perfumami.

Zapaliła nocną lampkę i zrzuciła to, co jeszcze miała na sobie, na podłogę, tam gdzie stała. Michael ani na moment nie spuszczał z niej oczu, rozbierając się niezdarnie po drugiej stronie łóżka. Wśliznął się do pościeli i natychmiast przylgnął do Debbie. Gdy skończyli się kochać, co sprawiło mu przyjemność, jakiej nie zaznał od lat, leżał i myślał, jak to się stało, że w ogóle mu uległa, i to już na pierwszej randce.

Milczeli przytuleni, potem znów się kochali i było to równie rozkoszne jak za pierwszym razem. Później Michael zapadł w głęboki sen.

Rano obudził się pierwszy i ze zdumieniem ujrzał u swego boku piękną kobietę. Zegar na nocnym stoliku wyświetlił siódmą trzy. Delikatnie musnął wargami jej czoło i zaczął gładzić po włosach. Obudziła się leniwie i uśmiechnęła do niego. Potem kochali się, niespiesznie, z poranną łagodnością, co było nie mniej emocjonujące niż poprzedniego wieczoru. Milczał, gdy Debbie wyśliznęła się z łóżka i poszła przygotować mu kąpiel, a potem zeszła do kuchni zrobić śniadanie. Odprężył się w gorącej wodzie i pełnym głosem odśpiewał popisową piosenkę Bobby’ego Shorta. Żeby Adrian mógł go teraz zobaczyć! Wytarł się, ubrał i dołączył do Debbie, która czekała ze śniadaniem w małej, ze smakiem urządzonej kuchence. Zjedli jajka, bekon, grzanki, angielską marmoladę i wypili gorącą kawę. Potem Debbie brała kąpiel, a Michael czytał „New York Timesa”. Gdy zjawiła się w saloniku w szykownej, koralowej sukience, Michael pożałował, że tak szybko wyjeżdża.

– Musimy zaraz wyjść, bo inaczej spóźnisz się na samolot.

Niechętnie wstał. Debbie zawiozła go do hotelu, gdzie szybko spakował walizkę, zapłacił za pokój z nietkniętym podwójnym łóżkiem i wrócił do samochodu. W drodze na lotnisko rozmawiali o zbliżających się wyborach i drożyźnie, jakby byli starym małżeństwem albo jakby oboje udawali, że poprzedniej nocy nic się nie wydarzyło.

Debbie wysadziła Michaela przed lotniskiem Pan Am i odstawiła samochód na parking. Spotkali się przy stanowisku odprawy pasażerów. Czekali, kiedy zapowiedzą jego lot.

„Pan American ogłasza lot numer zero zero sześć do Londynu. Prosimy wszystkich pasażerów z kartami pokładowymi do wyjścia numer dziewięć”.

Gdy stanęli przed barierką z napisem: „Wstęp tylko dla pasażerów”, Michael na moment objął Debbie.

– Dziękuję za niezapomniany wieczór – powiedział.

– To ja powinnam ci dziękować – odparła i pocałowała go w policzek.

– Muszę się przyznać, że nie spodziewałem się takiego zakończenia.

– Czemu nie? – spytała.

– Trudno to wytłumaczyć – odrzekł, szukając słów, które by pochlebiły, zamiast ranić. – Powiedzmy, że byłem zaskoczony, gdyż...

– Zaskoczony, że już pierwszego wieczoru znaleźliśmy się w łóżku? Niesłusznie.

– Nie rozumiem.

– To takie proste. Po rozwodzie przyjaciele poradzili mi, żebym sobie znalazła kogoś na jedną noc. Pomysł mi się spodobał, ale nie chciałam psuć sobie opinii w moim mieście. – Delikatnie pogładziła go po twarzy. – Kiedy więc spotkałam ciebie i Adriana, mieszkających w bezpiecznej odległości ponad trzech tysięcy mil stąd, od razu sobie pomyślałam: to będzie ten, który wróci tu pierwszy...

Przełożyła Danuta Sękalska

Błąd Septimusa

Septimus Horatio Cornwallis nie sprostał swemu nazwisku. Powinien był zostać ministrem, admirałem czy choćby dziekanem kapituły. Lecz Septimus Horatio Cornwallis był zaledwie inspektorem w centrali Prudential Assurance Company Limited na Holborn Bars 172, Londyn EC1.

Imiona swe Septimus mógł równie dobrze zawdzięczać ojcu, który niewiele wiedział o Nelsonie, matce, kobiecie hołdującej przesądom, jak wreszcie swojemu praprapradziadkowi, spokrewnionemu ponoć ze sławnym gubernatorem Indii. Po ukończeniu szkoły Septimus, wówczas chuderlawy, anemiczny, przedwcześnie łysiejący młodzieniec, rozpoczął pracę w firmie ubezpieczeniowej Prudential za radą nauczyciela, który orzekł, iż będzie to idealny początek dla młodego człowieka z jego uzdolnieniami. Nieco później, gdy Septimus pojął w pełni sens słów nauczyciela, zatroskał się, ponieważ nawet on sam wiedział, że nie ma żadnych zdolności. Mimo tej niefortunnej okoliczności Septimus, który zaczął jako chłopiec na posyłki, po latach został inspektorem (nie tyle piął się po drabinie, ile dłuższy czas odpoczywał na każdym szczeblu) i mógł się poszczycić imponującym tytułem zastępcy wicedyrektora (działu odszkodowań).

Septimus spędzał dzień w oszklonej kabinie na szóstym piętrze, szacując wysokość odszkodowań i zlecając wypłaty różnych kwot, aż do – bagatela! – miliona funtów. Uważał, że jeśli będzie dmuchać na zimne (jedno z jego ulubionych powiedzeń), to po następnych dwudziestu latach awansuje na dyrektora (działu odszkodowań) i zasiądzie w pokoju o ścianach, przez które nikt go nie będzie mógł zobaczyć, wyłożonym innym dywanem, nie w te uprzykrzone kwadraciki o nieznacznie się różniących odcieniach zieleni. Kto wie, może nawet jego podpis będzie figurował na czekach wartości miliona funtów?

Septimus zamieszkiwał w Sevenoaks z żoną Normą i dwojgiem dzieci, Winstonem i Elizabeth, które uczęszczały do miejscowego ogólniaka. Umieściłby je w gimnazjum humanistycznym, jak powtarzał w kółko swym kolegom, gdyby nie to, że laburzyści położyli kres przyzwoitej edukacji.

Codzienny żywot Septimusa był sekwencją niezmiennych, drobiazgowo zaplanowanych czynności i wyglądał tak, jakby został zaprogramowany przez nader prymitywny komputer, natomiast sam Septimus uważał się za zdeklarowanego miłośnika tradycji i dyscypliny. Albowiem skoro był zerem, to przynajmniej zerem z przyzwyczajeniami. Gdyby tak KGB z jakichś niewytłumaczalnych przyczyn postanowiło zgładzić Septimusa, już po tygodniu obserwacji znałoby każdy jego krok w ciągu całego roku.

Septimus wstawał co rano o siódmej piętnaście i wdziewał jeden ze swych dwóch ciemnych garniturów w drobny rzucik. Wychodził z domu na Palmerston Drive 47 o siódmej pięćdziesiąt pięć, spożywszy śniadanie nieodmiennie składające się z jednego jajka na miękko, dwóch grzanek i dwóch filiżanek herbaty. Po przybyciu na peron pierwszy stacji Sevenoaks kupował „Daily Express”, po czym wsiadał do pociągu odjeżdżającego o ósmej dwadzieścia siedem do Cannon Street. Podczas podróży czytał gazetę i wypalał dwa papierosy. Na Cannon Street przybywał o dziewiątej zero siedem. Następnie szedł piechotą do biura i punktualnie o dziewiątej trzydzieści zasiadał za biurkiem w swojej oszklonej kabinie na szóstym piętrze, by oszacować wysokość pierwszego z odszkodowań. O jedenastej robił przerwę na wypicie kawy, pozwalając sobie na kaprys wypalenia następnych dwóch papierosów, częstując przy tym kolegów kolejną opowieścią o wyimaginowanych sukcesach swoich pociech. O jedenastej piętnaście powracał do pracy.

O pierwszej opuszczał Wielką Gotycką Katedrę (inne z jego określeń) na godzinę, którą spędzał w pubie The Havelock, gdzie wypijał mały kufel carlsberga z odrobiną soku z limonki i zjadał danie dnia. Po lunchu znów wypalał dwa papierosy. O pierwszej pięćdziesiąt pięć wracał do swoich rejestrów i ślęczał nad nimi do czwartej, kiedy to rozpoczynała się piętnastominutowa przerwa na herbatę, przysparzająca następnych okazji do wypełnienia rytuału i wypalenia kolejnych dwóch papierosów. Punktualnie o piątej trzydzieści Septimus zabierał parasol oraz teczkę z metalowymi okuciami i srebrnymi inicjałami SHC i wychodził, zamknąwszy na wszystkie spusty swój oszklony gabinecik. Przemierzając halę maszynistek, rzucał ze zdawkową serdecznością: „Do jutra, dziewczyny”, nucił parę taktów z musicalu Dźwięki muzyki w jadącej na dół windzie, po czym włączał się w potok urzędników prący przez High Holborn. Z ważną miną, postukując parasolem, kroczył ku stacji Cannon Street, ramię w ramię z bankierami, spedytorami, nafciarzami i maklerami, a świadomość, że jest cząstką wielkiego londyńskiego City, nie była mu przykra.

Po przybyciu na stację Septimus kupował w księgarence Smitha popołudniówkę „Evening Standard” oraz paczkę dziesięciu papierosów Benson and Hedges. Gazetę i papierosy kładł na dokumentach Prudentialu znajdujących się w teczce. Wsiadał do czwartego wagonu pociągu, który odjeżdżał z peronu piątego o piątej pięćdziesiąt, i zajmował w tym co zawsze przedziale swoje ulubione miejsce przy oknie, przodem do lokomotywy, obok łysiejącego dżentelmena z nieodłącznym „Financial Timesem”, a naprzeciw szykownej sekretarki, która czytywała długie romanse i wysiadała gdzieś za Sevenoaks. Septimus wpierw wyciągał z teczki „Evening Standard” i nową paczkę papierosów, kładł je na podłokietniku, po czym umieszczał teczkę i parasol na półce nad głową. Usadowiwszy się, otwierał paczkę i zapalał pierwszego z dwóch papierosów, które sobie przydzielił na podróż, zagłębiając się zarazem w lekturze „Evening Standard”. Na następny dzień, do momentu kupienia nowej paczki u Smitha przed odjazdem pociągu, zostawało mu osiem papierosów.

Kiedy pociąg wtaczał się na stację Sevenoaks, Septimus bąkał pod nosem: „Dobranoc” (jedyne słowo, jakie wypowiadał podczas całej podróży) do współpasażerów, wysiadał i udawał się wprost do bliźniaka na Palmerston Drive 47. Przed drzwi frontowe przybywał tuż przed szóstą czterdzieści pięć. Między szóstą czterdzieści pięć a siódmą trzydzieści kończył czytać swoją gazetę albo sprawdzał zadania domowe dzieci, zżymając się, gdy spostrzegł jakiś błąd, wzdychając, kiedy nie mógł pojąć tajników tej nowomodnej matematyki. O siódmej trzydzieści „dama jego serca” (jeszcze jedno wyrażonko Septimusa) stawiała przed nim na kuchennym stole potrawę według najnowszego przepisu z czasopisma „Woman’s Own” bądź jego ulubione danie, trzy paluszki rybne z frytkami i groszkiem. Septimus zwykł wtedy mawiać, że gdyby Pan Bóg chciał, aby ryby miały palce, obdarzyłby je rękoma, wybuchał śmiechem, polewał podłużne kotleciki sosem pomidorowym i jadł przy akompaniamencie recytacji żony relacjonującej wydarzenia dnia. O dziewiątej oglądał jedyne wiarygodne, jak uważał, wiadomości BBC1 (nigdy nie splamił się oglądaniem programu ITV), a o dziesiątej trzydzieści kładł się spać.

Ten porządek dnia był przestrzegany skrupulatnie jak rok długi, z wyjątkiem wakacji, na które Septimus również miał swój plan. Boże Narodzenie spędzali na przemian to u rodziców Normy w Watford, to u siostry i szwagra Septimusa w Epsom, natomiast latem rodzina wyjeżdżała na dwutygodniowe wczasy w Hotelu Olimpijskim na Korfu, wyczekiwane z utęsknieniem przez cały rok.

Septimus nie tylko lubił swój styl życia, ale cierpiał, jeśli z jakiegoś powodu jego plany ulegały choćby najmniejszemu zakłóceniu. Wydawało się, że ta monotonna egzystencja przeznaczona jest Septimusowi od kolebki aż po grób, i nic nie wskazywało na to, że mógłby zostać bohaterem epopei na dwieście tysięcy słów. A jednak pewnego razu się zdarzyło, że plany Septimusa zostały nie tylko zakłócone, lecz, szczerze mówiąc, zdruzgotane.

Któregoś popołudnia o godzinie piątej dwadzieścia siedem, kiedy Septimus zamykał teczkę z ostatnią tego dnia sprawą, jego bezpośredni zwierzchnik, wicedyrektor, wezwał go na naradę. Wskutek owego grubego nietaktu Septimus opuścił biuro dopiero kilka minut po szóstej. I chociaż z hali maszynistek wszystkie panie dawno wyszły, Septimus pożegnał puste stoły i milczące maszyny do pisania swoim codziennym: „Do jutra, dziewczyny”, a następnie ścianom zjeżdżającej na dół windy zanucił parę taktów Edelweiss. Gdy wychodził z Wielkiej Gotyckiej Katedry, właśnie zaczęło padać. Septimus niechętnie rozwinął pedantycznie złożony parasol, otworzył go nad głową i popędził przez kałuże w nadziei, że zdąży na pociąg odchodzący o szóstej trzydzieści dwie. Po przybyciu na Cannon Street stanął w kolejce po gazetę i papierosy, wrzucił je do teczki i pospieszył na piąty peron. Jak na złość przez głośnik obwieszczono z nutą nieszczerego żalu, że tego wieczoru zostały odwołane już trzy pociągi z powodu strajku.

W końcu Septimus utorował sobie drogę przez zmoknięty, bezładnie tłoczący się tłum i wepchnął się do szóstego wagonu pociągu, który w ogóle nie figurował w żadnym rozkładzie. Jak się okazało, pełen był ludzi, których Septimus nigdy przedtem nie widział, i, co gorsza, niemal wszystkie miejsca już były zajęte. Jedyne miejsce siedzące, jakie dostrzegł, znajdowało się pośrodku ławki, tyłem do lokomotywy. Septimus wrzucił teczkę i byle jak zwinięty parasol na górną półkę, ze wstrętem wcisnął się na ławkę i dopiero wówczas rozejrzał się wokół. Wśród sześciorga współpasażerów nie dostrzegł ani jednej znajomej twarzy. Naprzeciwko niego z trudem mieściła się kobieta z trojgiem dzieci, po jego lewicy zaś siedział starszy pan i smacznie spał. Sąsiadem z drugiej strony był wyglądający przez okno młody mężczyzna około dwudziestki.

Septimus przyjrzał mu się bliżej i osłupiał. Młodzian ubrany był w czarną skórzaną kurtkę i opięte dżinsy i pogwizdywał pod nosem. Ciemne, nabrylantowane włosy miał z przodu zaczesane do góry, a po bokach w dół, a jedyne, co harmonizowało ze sobą w jego wyglądzie, to kolor kurtki i paznokci. Ale największym wstrząsem dla osoby o wrażliwości Septimusa był wybity ćwiekami na plecach kurtki bezwstydny napis: „Heil Hitler” na tle białego symbolu nazistów i, jakby tego było mało, poniżej swastyki błyszczące złotem słowa: „Mam was gdzieś”. Ten kraj schodzi na psy, pomyślał Septimus. Powinni przywrócić obowiązkową służbę wojskową dla takich degeneratów. Sam Septimus, jeśli o to chodzi, nie został powołany do wojska z powodu platfusa.

Postanowił zignorować nicponia i sięgnąwszy po paczkę papierosów Benson and Hedges leżącą na podłokietniku, zapalił i zagłębił się w lekturze „Evening Standard”. Odłożył papierosy z powrotem na miejsce, jak zazwyczaj, wiedział bowiem, że wypali jeszcze jednego, nim dojedzie do Sevenoaks. Gdy pociąg w końcu ruszył, typ w czarnej skórze obrócił się do Septimusa i świdrując go wzrokiem, schwycił paczkę, wyjął papierosa i zapalił. Septimus wprost nie wierzył własnym oczom. Chciał już zaprotestować, gdy uświadomił sobie, że w przedziale nie ma nikogo z jego stałych towarzyszy podróży, którzy mogliby się za nim ująć. Przez moment oceniał sytuację i doszedł do wniosku, że lepsza rozwaga niż odwaga (kolejne powiedzonko Septimusa).

Kiedy pociąg zatrzymał się w Petts Wood, Septimus odłożył gazetę, z której zresztą nie przeczytał ani słowa, i jak zwykle sięgnął po drugiego papierosa. Zapalił, zaciągnął się i właśnie brał do ręki „Evening Standard”, gdy młodzian schwycił gazetę z drugiej strony; w rezultacie rozerwali ją na pół. Tym razem Septimus rozejrzał się wokoło z niemą prośbą o pomoc. Dzieci siedzące naprzeciwko zaczęły chichotać, a ich matka umyślnie odwróciła wzrok, najwyraźniej nie chcąc mieć z tym wszystkim nic wspólnego; starszy mężczyzna po lewicy Septimusa głośno chrapał. Septimus właśnie chciał ocalić paczkę papierosów i wsadzić ją do kieszeni, gdy młodzian porwał ją, wyjął jednego papierosa, zapalił, głęboko się zaciągnął i wydmuchnął dym prosto w twarz Septimusowi, po czym odłożył papierosy na podłokietnik. Septimus usiłował spiorunować nędznika wzrokiem przez spowijającą go szarą chmurę dymu. Zgrzytając zębami z wściekłości, pochylił się znów nad gazetą, lecz przekonał się, że strony, które mu pozostały w ręku, zawierają tylko oferty pracy, ogłoszenia o sprzedaży używanych samochodów i dział sportowy, co nie budziło jego najmniejszego zainteresowania. Jedynie pewność, że temu dzikusowi zależało wyłącznie na kolumnie sportowej, sprawiła Septimusowi pewną ulgę. Sam zresztą i tak nie byłby teraz w stanie czytać, gdyż dygotał z oburzenia, porażony niesłychaną bezczelnością sąsiada.

Zaczął przemyśliwać nad zemstą i przyszedł mu do głowy pomysł, dzięki któremu, jak był pewien, pokaże temu chłystkowi, że czasami lepsza odwaga niż rozwaga (inny wariant powiedzonka Septimusa). Lekko się uśmiechnął i łamiąc utarte zwyczaje, wziął trzeciego papierosa, po czym wyzywająco odłożył paczkę na podłokietnik. Młodzian zgasił swojego papierosa i podejmując wyzwanie, schwycił paczkę, wyjął następnego i zapalił. Nie zrobiło to żadnego wrażenia na Septimusie; parę razy się zaciągnął, zgasił niedopałek, wziął czwartego papierosa i natychmiast zapalił. Wyścig trwał, gdyż w paczce pozostały jeszcze tylko dwa papierosy. Krztusząc się i wypuszczając kłęby dymu, Septimus skończył pierwszego. Przechylił się i sięgając przez skórzaną kurtkę do popielniczki przy oknie, zdusił niedopałek. Przedział spowijała chmura dymu, ale młodzian, nie bacząc na nic, dzielnie kurzył dalej. Dzieci naprzeciwko zanosiły się kaszlem, kobieta wymachiwała rękami jak wiatrak. Septimus udał, że jej nie widzi, i pilnował kątem oka papierosów, udając, że czyta o szansach Arsenalu w rozgrywkach pucharowych.

Teraz przywołał na pamięć maksymę Montgomery’ego, że o zwycięstwie w ostatecznym rachunku decyduje zaskoczenie i wybór właściwego momentu. Pociąg wtaczał się z wolna na stację Sevenoaks, kiedy młodzian kończył czwartego papierosa. Wyciągnął rękę, lecz Septimus go ubiegł. Trafnie przewidział posunięcie nieprzyjaciela i oto dzierżył teraz w dłoni paczkę papierosów. Wyjął z niej przedostatniego papierosa, wetknął go do ust, zapalił bez pośpiechu i z satysfakcją, zaciągnął się najgłębiej, jak mógł, i wydmuchnął dym prosto w twarz wroga. Młodzian spojrzał na niego z osłupieniem. Teraz Septimus wyjął z paczki ostatniego papierosa, rozgniótł go w palcach i wsypał okruchy tytoniu do pustego pudełka. Wstając, zamknął starannie małe złote pudełeczko i ostentacyjnie umieścił je na podłokietniku. Zarazem podniósł z pustego już siedzenia sportowe kartki „Evening Standard”, przedarł je na pół, potem znów na pół i jeszcze raz, i jeszcze, a następnie umieścił skrawki w zgrabnej kupce na kolanach młodzieńca.

Pociąg stanął w Sevenoaks. Powetowawszy sobie zniewagę, Septimus rozejrzał się z triumfalną miną, sięgnął po parasol i teczkę i odwrócił się do wyjścia. Zdejmując teczkę, zawadził nią o oparcie i teczka się otworzyła. Wszyscy w przedziale utkwili w niej wzrok.

Albowiem na dokumentach Prudentialu leżał równiutko złożony „Evening Standard” oraz nowiutka paczka z dziesięcioma papierosami Benson and Hedges.

Przełożyła Danuta Sękalska

Degrengolada

Kiedy w 1900 roku Wielki Pasza doczekał się pierwszego syna – a spłodził już z sześcioma żonami dwanaście córek – dał chłopcu na imię Henry, na cześć swego ulubionego króla Anglii. Henry rozpoczął żywot na tym świecie z większą fortuną, niż nawet najbardziej zblazowany poborca podatkowy mógłby sobie wyobrazić, stąd też wydawał się wręcz stworzony do próżniaczego życia.

Wielki Pasza, który władał ponad dziesięcioma tysiącami rodzin, był zdania, że z czasem na świecie pozostanie jedynie pięciu królów – król pik, król kier, król karo, król trefl oraz król Anglii. Hołdując temu przekonaniu, zdecydował, że edukację Henry’ego należy powierzyć Brytyjczykom. Ośmioletniego chłopca wysłano więc z Kairu do Anglii, by tam pobierał nauki. Z dziecięcych lat Henry zachował jedynie mgliste wspomnienie zgiełku, skwaru i brudu swego rodzinnego miasta. Nowe życie rozpoczął jako uczeń Dragon School, która, jak zapewniali paszę doradcy, była najznakomitszą prywatną szkołą przygotowawczą na Wyspach Brytyjskich. Chłopiec rozstał się z tą instytucją po czterech latach, rozwinąwszy w sobie wielką namiętność do gry w polo i bezwzględną niechęć do przebywania w sali lekcyjnej. Następnie, choć pozbawiony jakichkolwiek zadatków na gimnazjalistę, przeniósł się do Eton, które, jak zapewniali paszę doradcy, było najlepszą szkołą średnią dla chłopców w Europie. Niezmiernie ucieszył paszę również fakt, że została ona założona przez jego ulubionego króla. Podczas pięciu lat spędzonych w Eton Henry rozbudził w sobie wielkie zamiłowanie do squasha, golfa i tenisa i równie wielką niechęć do matematyki stosowanej, jazzu i biegów przełajowych.

Gdy opuszczał szkołę, wywarł na egzaminatorach tak słabe wrażenie, że z trudem uzyskał promocję. Mimo to trafił później do Kolegium Balliola w Oksfordzie, które, jak zapewniali paszę doradcy, było najwspanialszym uniwersytetem na świecie. W trakcie trzyletniego pobytu w kolegium obudziły się w nim dwie kolejne namiętności, do koni i do kobiet, a zarazem nieprzejednana niechęć do polityki, filozofii i ekonomii.

Na zakończenie okresu in statu pupillari Henry całkowicie zawiódł egzaminatorów, tak że ukończył studia, nie uzyskawszy dyplomu. Jednakże ojciec, który uznał, że dwa gole strzelone przez Henry’ego drużynie z Cambridge podczas rozgrywek polo są w pełni satysfakcjonującym zwieńczeniem kariery uniwersyteckiej, wysłał go w podróż dookoła świata, by w ten sposób dopełnił swej edukacji. Henry’emu spodobało się to doświadczenie, gdyż więcej się nauczył na torze wyścigowym Longchamps i w cichych uliczkach Bengazi, niż wyniósł ze szkół w Anglii.

Wielki Pasza byłby zapewne dumny z wysokiego, pełnego ogłady, przystojnego młodzieńca, który rok później powrócił do Anglii, gdyby nie to, że zmarło mu się, zanim jego ukochany syn dopłynął do Southampton. Henry, choć ze złamanym sercem, nie pozostał jednak bez złamanego grosza, albowiem ojciec pozostawił mu dwudziestomilionowy majątek, w tym stadninę koni wyścigowych w Suffolk, trzydziestometrowy jacht w Nicei oraz pałac w Kairze. Lecz niewątpliwie najcenniejszą spuścizną po ojcu był dla Henry’ego najznakomitszy służący w Londynie, niejaki Godfrey Baker. Baker potrafił w okamgnieniu wszystko zorganizować lub, gdy zachodziła potrzeba, w ostatniej chwili zreorganizować.

Henry, z braku lepszego zajęcia, zamieszkał w dawnym apartamencie swego ojca w hotelu Ritz i nie zawracając sobie głowy studiowaniem rubryki z ofertami pracy w londyńskim „Timesie”, rzucił się w wir życia nastawionego wyłącznie na pogoń za przyjemnością, do jakiego Eton, Oksford oraz odziedziczone bogactwo odpowiednio go przysposobiły. Aby jednak oddać Henry’emu sprawiedliwość, trzeba powiedzieć, że mimo urody i osobistego wdzięku, w które aż nadto hojnie wyposażyła go natura, miał dość zdrowego rozsądku, by nadzwyczaj starannie dobierać sobie towarzystwo, nielicznym tylko udzielając przywileju spędzania ze sobą niezapomnianych chwil. Przestawał więc wyłącznie z dawnymi kolegami ze szkoły i uniwersytetu, którzy, choć nie byli tak nadziani jak on, z pewnością nie należeli do typów, co to żebrzą o pożyczenie pięciu funtów na pokrycie hazardowego długu.

Ilekroć pytano Henry’ego, co jest największą namiętnością jego życia, zawsze z trudem przychodziło mu dokonać wyboru między końmi a kobietami, a ponieważ okazało się, że z powodzeniem można spędzać dnie z jednymi, a noce z drugimi, nie wzbudzając przy tym zazdrości ani wzajemnych pretensji, nie wysilał się, by rozstrzygnąć tę kwestię. Większość jego koni stanowiły wspaniałe, szybkie ogiery o lśniącej, aksamitnej skórze, ciemnych oczach i mocnych pęcinach; w podobny sposób można by opisać większość jego kobiet, z tą jedynie różnicą, że te ostatnie bez wyjątku były źrebicami. Henry zakochiwał się po kolei w każdej chórzystce z londyńskiego Palladium, a kiedy się odkochiwał i romans dobiegał końca, zadaniem Bakera było dopilnować, by dziewczyna otrzymała stosowną odprawę, co miało zapobiec ewentualnym skandalom. Zanim Henry ukończył trzydziesty piąty rok życia, wygrywał już wszystkie gonitwy klasyczne na torach wyścigowych Anglii, Baker zaś zawsze wiedział, jak mu pomóc.

Życie Henry’ego szybko przerodziło się w rutynę, choć niepozbawioną smaku. Jeden miesiąc w roku zawsze spędzał w Kairze, stwarzając pozory, że dogląda interesów, trzy miesiące na południu Francji, wpadając od czasu do czasu do Biarritz, natomiast przez pozostałe osiem rezydował w Ritzu. Przez te cztery miesiące, kiedy bawił poza Londynem, jego wspaniały apartament z widokiem na park św. Jakuba pozostawał niezajęty. Nie sposób dokładnie ustalić, czy Henry zostawiał puste pokoje, ponieważ wzdragał się na myśl, że jakieś obce osoby mogłyby się pluskać we wpuszczonej w podłogę marmurowej wannie, czy też po prostu dlatego, że wolał nie zaprzątać sobie głowy wpisywaniem się bądź wypisywaniem z hotelowej księgi gości dwa razy do roku. Kierownictwo Ritza nigdy nie zwracało na to uwagi jego ojcu; czemu więc miałoby być inaczej w przypadku syna? Ów program w całości wypełniał życie Henry’ego jak rok długi, nie licząc jednej nadprogramowej wycieczki do Paryża, gdy okazało się, że pewna angielska szlachcianka zbyt nachalnie ciągnie go do ołtarza. Niemal każda dziewczyna, którą poznał, chciała za niego wyjść, a wiele z nich uczyniłoby to nawet wtedy, gdyby był bez grosza. Jednakże Henry nie widział absolutnie żadnego powodu, dla którego miałby pozostać wierny jednej kobiecie.

– Mam setkę koni i tyluż przyjaciół wśród mężczyzn – wyjaśniał, kiedy go o to pytano. – Dlaczego więc miałbym się zadowolić jedną kobietą?

Doprawdy trudno było podważyć tak logiczne rozumowanie. Historia Henry’ego mogłaby się w tym miejscu zakończyć, gdyby nadal wiódł życie, na jakie łaskawie przyzwoliło mu przeznaczenie, ale nawet Henrym tego świata zdarzają się czasem potknięcia.

Z biegiem lat Henry nabrał przyzwyczajenia, by niczego nie planować naprzód, ponieważ doświadczenie – a także jego obrotny służący – utwierdziło go w wierze, że mając wielkie bogactwo, można zdobyć wszystko, czego się pragnie, dosłownie w ostatniej chwili, a także zapobiec wszelkim nieprzewidzianym ewentualnościom, jakie mogą wyniknąć potem. Jednakże nawet Baker nie potrafił ułożyć żadnego awaryjnego planu w odpowiedzi na nieprzewidziane oświadczenie pana Chamberlaina złożone 3 września 1939 roku, że naród brytyjski znalazł się w stanie wojny z Niemcami. Henry uważał, że to wielce nieroztropnie ze strony Chamberlaina wypowiadać wojnę tuż przed wyścigami w Wimbledonie i Epsom, a jeszcze bardziej nieroztropnie ze strony Home Office zawiadamiać go, iż Baker ma zakończyć służbę u Wielkiego Paszy i aż do odwołania służyć Jego Królewskiej Mości.

Cóż miał począć biedny Henry? Teraz, w czterdziestym roku życia, nie był przyzwyczajony mieszkać gdziekolwiek indziej niż w Ritzu, a na dodatek Niemcy, nie dość, że spowodowali odwołanie wyścigów w Wimbledonie, to jeszcze zajęli hotel George V w Paryżu i Negresco w Nicei. W miarę jak mijały tygodnie i z każdym dniem inwazja stawała się coraz bardziej nieuchronna, Henry z przykrością skonstatował, że będzie musiał przenieść się z powrotem do neutralnego Kairu i tam zaczekać, aż Brytyjczycy wygrają wojnę. Nawet przez myśl mu nie przeszło, że mogliby ją przegrać. W końcu przecież wygrali pierwszą wojnę światową, powinni więc wygrać także drugą. „Historia lubi się powtarzać” – był to bodaj jedyny strzęp wiedzy, jaki wyniósł z trzyletnich studiów w Oksfordzie.

Henry zawezwał kierownika hotelu Ritz i przykazał mu, żeby aż do jego powrotu apartament pozostał wolny. Zapłacił za rok z góry, uważając, że to aż nadto czasu na rozprawienie się z takim parweniuszem jak Herr Hitler, po czym wyruszył do Kairu. Kierownik hotelu miał ponoć później powiedzieć, że wyjazd Wielkiego Paszy do Egiptu w pewnym sensie zakrawa na ironię; w końcu przecież był on bardziej brytyjski od Brytyjczyków.

Spędziwszy rok w pałacu w Kairze, Henry stwierdził, że nie może już dłużej ścierpieć swych rodaków, i ewakuował się do Stanów Zjednoczonych, dosłownie w ostatniej chwili unikając spotkania oko w oko z generałem Rommlem. Po przybyciu do Nowego Jorku rozgościł się w hotelu Pierre na Piątej Alei, dobrał sobie amerykańskiego służącego o imieniu Eugene i czekał, aż pan Churchill zakończy wojnę. A na dowód swego nieustającego poparcia dla Brytyjczyków pierwszego stycznia każdego roku przesyłał czek do Ritza na pokrycie kosztów utrzymania apartamentu przez następne dwanaście miesięcy.

Henry świętował Dzień Zwycięstwa na Times Square wraz z milionem Amerykanów i natychmiast postanowił wrócić do Anglii. Był więc zaskoczony i zawiedziony, gdy brytyjska ambasada w Waszyngtonie poinformowała go, że nie tak prędko uzyska pozwolenie na wjazd do ukochanego kraju, i mimo wywierania ciągłych nacisków i wykorzystywania wszelkich wpływów wsiadł na statek odpływający do Southampton dopiero w lipcu 1946 roku. Z pokładu pierwszej klasy pomachał na pożegnanie Ameryce i Eugene’owi i z radością wyglądał Anglii i Bakera.

Gdy tylko zszedł ze statku na angielską ziemię, skierował się prosto do Ritza, gdzie zastał swój apartament w takim samym stanie, w jakim go pozostawił. O ile Henry mógł się zorientować, wszystko było po staremu, jedynie jego służący – obecnie adiutant generała – nie mógł być zwolniony ze służby wojskowej jeszcze przez co najmniej sześć miesięcy. Henry postanowił wnieść swój wkład w wysiłek wojenny, obywając się przez jakiś czas bez Bakera, a kiedy przypomniał sobie jego słowa: „Wszyscy tu pana znają. Nic się nie zmieni”, zyskał pewność, że wszystko będzie dobrze. I rzeczywiście, na bonheur-du-jour znalazł w swym apartamencie zaproszenie na następny wieczór na kolację z lordem i lady Lympsham w ich domu na Chelsea Square. Wyglądało na to, że przewidywania Bakera się sprawdzają. Wszystko po prostu będzie po staremu. Henry odpisał, iż przyjmuje zaproszenie, uradowany, że będzie mógł ponownie rozpocząć życie w Anglii dokładnie w tym punkcie, w którym je przerwał.

Następnego wieczoru Henry zjawił się na schodach przed domem przy Chelsea Square parę minut po ósmej. Lympshamowie, ludzie w starszym wieku, dla których wojna była rzeczą niepojętą, pod każdym względem stwarzali wrażenie, jakby nawet nie zdawali sobie sprawy, że coś takiego miało miejsce albo że Henry zniknął na pewien czas z londyńskich salonów. Ich stół, pomimo racjonowania żywności, był tak samo wykwintny, jak zapamiętał Henry, jednakże, co ważniejsze, jedna z obecnych osób ani trochę nie przypominała nikogo, z kim kiedykolwiek się zetknął. Nazywała się Victoria Campbell, jak dowiedział się Henry od gospodarza, i była córką innego z gości, generała sir Ralpha Colquhouna. Lady Lympsham wyznała w zaufaniu Henry’emu nad talerzem jaj przepiórczych, że smutne dziewczę straciło męża podczas ofensywy aliantów na Berlin, zaledwie parę dni przed kapitulacją Niemiec. Po raz pierwszy Henry poczuł się winny, że nie brał udziału w wojnie.

Przez cały posiłek Henry nie mógł oderwać oczu od młodej Victorii, której klasycznemu pięknu dorównywało jedynie oczytanie, jakie wykazywała, prowadząc ożywioną rozmowę. Obawiał się, że może zbyt natrętnie się wpatruje w szczupłą ciemnowłosą dziewczynę o wydatnych kościach policzkowych – ale było to niczym podziwianie pięknej rzeźby, której pragnie się dotknąć. Jej czarujący uśmiech wywoływał w odpowiedzi uśmiech na twarzy każdego, do kogo był adresowany. Henry wprost wyłaził ze skóry, żeby stać się tym adresatem, i kilka razy dopisało mu szczęście. Jednocześnie zaczął zdawać sobie sprawę, że po raz pierwszy w życiu jest zakochany po uszy – i był tym zachwycony.

Zaloty Henry’ego były jak na niego raczej niezwykłe, nie próbował bowiem nawet nakłaniać Victorii, aby mu uległa. Był współczujący i uprzedzająco grzeczny, a kiedy zdjęła żałobę, zwrócił się do jej ojca z pytaniem, czy będzie mógł się starać o rękę córki. Nie posiadał się z radości, gdy najpierw generał wyraził zgodę, a później Victoria przyjęła jego oświadczyny. Wkrótce ogłosili zaręczyny w „Timesie”, a następnie wydali z tej okazji w Ritzu skromne przyjęcie, zapraszając stu dwudziestu najbliższych znajomych, którym można chyba wybaczyć, iż doszli do wniosku, że Attlee przesadza z tym swoim programem zaciskania pasa. Po wyjściu ostatniego gościa Henry odprowadził Victorię do domu jej ojca w Belgrave Mews, omawiając z nią po drodze przygotowania do ceremonii ślubnej oraz ułożone przez niego plany spędzenia miodowego miesiąca.

– Dla ciebie, mój aniele, wszystko musi być idealne – powiedział Henry, znowu patrząc z zachwytem na jej długie, ciemne włosy podwijające się na ramionach. – Weźmiemy ślub w kościele św. Małgorzaty w Westminsterze, a po przyjęciu weselnym w Ritzu zostaniemy odwiezieni na Victoria Station, gdzie będzie nas oczekiwał Fred, starszy bagażowy. Fred osobiście zaniesie nasze bagaże do ostatniego wagonu „Złotej Strzały”. Zawsze należy zajmować ostatni wagon, aby inni pasażerowie nie zakłócali spokoju – wyjaśnił.

Victoria była pod wrażeniem talentu organizacyjnego Henry’ego, zwłaszcza pamiętając o nieobecności jego służącego Bakera. Henry, najwyraźniej rozochocony tematem, mówił dalej:

– Gdy tylko wsiądziemy do „Złotej Strzały”, podadzą nam chińską herbatę i kilka cieniutkich kanapek z wędzonym łososiem, którymi będziemy się raczyć, odpoczywając podczas podróży do Dover. W porcie nad kanałem powita nas Albert powiadomiony wcześniej o naszym przyjeździe przez Freda. Albert wyładuje bagaże z ostatniego wagonu, ale nie wcześniej, niż wszyscy inni podróżni wysiądą z pociągu. Potem odprowadzi nas na statek, gdzie kapitan podejmie nas sherry, a tymczasem bagaże zostaną ulokowane w kabinie numer trzy. Tak jak niegdyś mój ojciec, zawsze zajmuję kabinę numer trzy. Jest to największa i najwygodniejsza luksusowa kabina na pokładzie, ponadto usytuowana pośrodku statku, co zapewnia komfortowy rejs nawet przy niesprzyjającej pogodzie. A kiedy już dobijemy do brzegu w Calais, w porcie będzie nas oczekiwał Pierre, który zawczasu poczyni wszelkie przygotowania do podróży w pierwszym wagonie „Flèche d’Or”.

– Taki plan wymaga chyba drobiazgowych przygotowań – zauważyła Victoria, z błyszczącymi oczami słuchając opowieści swego przyszłego męża o czekającej ich podróży.

– Powiedziałbym, że to raczej kwestia tradycji niż organizacji, najdroższa – wyjaśnił Henry z uśmiechem, gdy szli spacerem przez Hyde Park, trzymając się za ręce. – Chociaż przyznaję, że w przeszłości Baker nad wszystkim czuwał, w razie gdyby miały się pojawić jakieś nieprzewidziane komplikacje. W każdym razie zawsze zajmuję pierwszy wagon „Flèche d’Or”, ponieważ dzięki temu można wysiąść z pociągu i spokojnie się oddalić, zanim ktokolwiek się zorientuje, że się już przybyło do stolicy Francji. Ktokolwiek oprócz Raymonda, rzecz jasna.

– Raymonda?

– Właśnie, służącego par excellence, który wprost uwielbiał mego ojca. Raymond już zawczasu postara się o butelkę veuve cliquot, rocznik 1931, i odrobinę kawioru na podróż. Dopilnuje także, żeby w wagonie był tapczanik, w razie gdybyś chciała odpocząć, skarbie.

– Najwyraźniej pomyślałeś o wszystkim, Henry, najdroższy – powiedziała, gdy doszli do Belgrave Mews.

– Mam nadzieję, że tak właśnie powiesz, Victorio: bo kiedy przybędziemy do Paryża, którego nie miałem okazji odwiedzić już od lat, na dworcu będzie czekał rolls-royce, z otwartymi drzwiami, będziesz więc mogła przesiąść się z „Flèche d’Or” prosto do samochodu, a potem Maurice zawiezie nas do hotelu George V, bezsprzecznie najlepszego w całej Europie. Luis, jego kierownik, powita nas na schodach przed wejściem, a następnie zaprowadzi do apartamentu dla nowożeńców, z którego roztacza się wprost oszałamiający widok na miasto. Pokojówka rozpakuje twoje rzeczy, podczas gdy ty będziesz zażywać kąpieli i odpoczywać po trudach podróży. Kiedy już w pełni odzyskasz siły, wybierzemy się na obiad do Maxima, gdzie Marcel, najlepszy kelner na świecie, zaprowadzi nas do stolika usytuowanego w rogu sali, jak najdalej od orkiestry. Gdy usiądziemy, muzycy zaczną grać Pokój z widokiem, moją ulubioną melodię, potem zaś kelnerzy podadzą nam najwyśmienitszą langustę, jaką kiedykolwiek miałaś w ustach, możesz mi wierzyć na słowo.

Henry i Victoria zatrzymali się przed frontowymi drzwiami niewielkiego domu generała w Belgrave Mews. Ujął ją za rękę, a potem mówił dalej:

– Po obiedzie, najdroższa, pójdziemy na przechadzkę po bulwarze Madeleine, gdzie kupię ci tuzin czerwonych róż u Paulette, najpiękniejszej kwiaciarki w Paryżu. Jest niemal tak śliczna jak ty. – Henry westchnął i dokończył: – A potem wrócimy do hotelu i spędzimy naszą pierwszą wspólną noc.

Piwne oczy Victorii rozbłysły radosnym wyczekiwaniem.

– Tak bym chciała, żeby to było już jutro.

Henry pocałował ją z galanterią w policzek i rzekł:

– Przekonasz się, że warto było czekać. Mogę cię zapewnić, że będzie to dzień, którego żadne z nas nie zapomni do końca życia.

– Jestem tego pewna – odpowiedziała Victoria, gdy puścił jej rękę.

Rankiem w dniu swego ślubu Henry wyskoczył z łóżka i zamaszystym ruchem rozsunął zasłony – za oknem powitała go mżawka.

– Do jedenastej się przejaśni – powiedział na głos z ogromną ufnością i nucąc pod nosem, powoli i starannie się ogolił.

Pogoda jednak nie poprawiła się w ciągu przedpołudnia. Przeciwnie, w chwili, gdy Victoria wkroczyła do kościoła, lało już jak z cebra. Rozczarowanie Henry’ego ulotniło się, gdy ujrzał swą piękną oblubienicę; teraz myślał wyłącznie o tym, by jak najprędzej zabrać ją do Paryża.

Gdy ceremonia zaślubin dobiegła końca, Wielki Pasza i jego małżonka, para w czepku urodzonych, stanęli przed kościołem, uśmiechając się na użytek fotoreporterów, a najbardziej wytrwali goście obsypali ich ryżem. W stosownej chwili Henry i Victoria opuścili towarzystwo, udając się na przyjęcie do Ritza. Wspólnymi siłami zdołali zamienić choć słówko z każdym z zaproszonych gości i zapewne wyruszyliby z hotelu dużo wcześniej, gdyby Victoria nieco szybciej się przebierała, a toast generała na cześć młodej pary był znacznie krótszy. Goście wylegli tłumnie na schody przed hotelem i chodnik na Picadilly, by pomachać na pożegnanie nowożeńcom, chroniąc się przed ulewą pod rozłożystą czerwoną markizą.

Rolls generała zawiózł Wielkiego Paszę i jego małżonkę na dworzec, gdzie szofer wyładował ich bagaże. Henry odesłał go do hotelu, stwierdzając, że od tej chwili sam się wszystkim zajmie. Szofer przytknął dłoń do czapki.

– Mam nadzieję, że będą państwo mieli wspaniałą po dróż – powiedział i zostawił ich.

Henry stał na dworcu, rozglądając się za Fredem. Ponieważ nigdzie nie mógł go dostrzec, zatrzymał przechodzącego bagażowego.

– Gdzie jest Fred? – zapytał.

– Fred jaki? – padła odpowiedź.

– A skąd, na Boga, miałbym wiedzieć? – żachnął się Henry.

– To skąd, u diabła, ja miałbym wiedzieć? – odciął się bagażowy.

Victoria zadrżała z zimna. Angielskie dworce kolejowe nie są najodpowiedniejszym miejscem do noszenia najmodniejszych płaszczy z jedwabiu.

– Proszę łaskawie zanieść moje bagaże do ostatniego wagonu – polecił Henry.

Bagażowy spojrzał na czternaście waliz.

– No dobrze – rzekł niechętnie.

Henry i Victoria stali na chłodzie, cierpliwie czekając, aż bagażowy załaduje walizki na wózek. Potem zaczął go pchać wzdłuż peronu.

– Nie martw się, kochanie – powiedział Henry. – Filiżanka herbaty Lapsang Souchong i kilka kanapek z wędzonym łososiem sprawią, że poczujesz się jak nowo narodzona.

– Nic mi nie jest – odpowiedziała Victoria, uśmiechając się, choć już nie tak czarująco jak zazwyczaj, i wsunęła rękę pod mężowskie ramię.

Spacerowym krokiem ruszyli w kierunku ostatniego wagonu.

– Poproszę o pańskie bilety – powiedział konduktor, zastawiając wejście do wagonu.

– Moje co? – spytał Henry z wyraźnym obcym akcentem.

– Pańskie bi-le-ty – odparł konduktor przekonany, że zwraca się do cudzoziemca.

– W przeszłości zawsze załatwiałem takie sprawy w pociągu, drogi panie.

– Ale nie dzisiaj. Musi pan pójść do kasy i kupić bilety tak jak wszyscy, i radziłbym się pospieszyć, bo pociąg odjeżdża za parę minut.

Henry gapił się na konduktora z niedowierzaniem.

– Moja żona może chyba spocząć w pociągu, podczas gdy ja pójdę po bilety? – zapytał.

– Niestety przykro mi, ale nie. Nikt nie może wsiąść do pociągu bez ważnego biletu.

– Poczekaj tu, kochanie – powiedział Henry – a ja szybciutko uporam się z tym drobnym problemem.

Po czym zwrócił się do konduktora:

– Proszę łaskawie zaprowadzić mnie do kasy biletowej, panie bagażowy.

– Na końcu peronu czwartego, łaskawco – rzekł konduktor, zatrzaskując drzwi pociągu, urażony, że nazwano go bagażowym.

Nie było to wprawdzie to, co Henry miał na myśli, mówiąc: „Zaprowadzić!”, niemniej zostawił swoją nowo poślubioną żonę z czternastoma walizkami, a sam niechętnie ruszył w stronę kasy biletowej znajdującej się na końcu czwartego peronu. Podszedł na początek długiego ogonka.

– Nie widzisz pan, że tu jest kolejka?! – krzyknął ktoś. Henry nie widział.

– Strasznie mi się spieszy – powiedział.

– Mnie też – padła odpowiedź – więc stań pan na końcu.

Henry’emu obiło się o uszy, że Brytyjczycy lubią wystawać w kolejkach, ale ponieważ sam nigdy do tej pory w żadnej nie stał, nie potrafił ani potwierdzić, ani podważyć zasłyszanej opinii. Z ociąganiem poszedł na koniec kolejki. Po pewnym czasie dotarł wreszcie do okienka.

– Poproszę ostatni wagon w pociągu do Dover.

– Co takiego?

– Ostatni wagon – powtórzył Henry nieco głośniej.

– Przykro mi, ale wszystkie miejsca w pierwszej klasie są już wyprzedane.

– Ja nie chcę miejsca – rzekł Henry – tylko wagon.

– W dzisiejszych czasach nie zajmuje się całego wagonu i, tak jak mówię, wszystkie miejsca w pierwszej klasie są wyprzedane. Mogę panu sprzedać bilet w trzeciej.

– Cena nie gra dla mnie roli – powiedział Henry. – Muszę podróżować pierwszą klasą.

– Nie ma miejsc w pierwszej klasie, proszę pana. I nic by tu nie pomogło, nawet gdyby było pana stać na kupno całego pociągu.

– Stać mnie – odparł Henry.

– Mimo to nie mam wolnego miejsca w pierwszej klasie – powiedział nieuczynny kasjer.

Henry byłby nalegał, ale kilka osób stojących za nim w kolejce zwróciło mu uwagę, że do odjazdu pociągu zostało tylko parę minut i że może jemu na tym nie zależy, ale oni chcieliby na niego zdążyć.

– Wobec tego poproszę dwa miejsca – powiedział Henry, niezdolny wydusić z siebie „w trzeciej klasie”.

Przez mały otwór w szybie wydano mu dwa zielone bilety z napisem: „Dover”. Henry wziął je i zaczął się oddalać.

– Należy się siedemnaście i pół szylinga, proszę pana!

– Ach tak, oczywiście – powiedział Henry ze skruchą. Pogrzebał w kieszeni i wyciągnął jeden z trzech dużych białych pięciofuntowych banknotów, które stale miał przy sobie.

– Nie ma pan drobniejszych pieniędzy?

– Nie, nie mam – odparł Henry, który uważał, że już samo noszenie przy sobie gotówki jest w złym tonie, nawet jeśli były to banknoty o dużych nominałach. Kasjer wydał mu cztery funty i półkoronówkę. Henry nie wziął półkoronówki.

– Dziękuję, proszę pana – rzekł wstrząśnięty mężczyzna. Było to więcej, niż wynosiła jego sobotnia premia.

Henry schował bilety do kieszeni i szybko wrócił do Victorii, która uśmiechała się mężnie mimo zimnego wiatru, choć nie był to dokładnie taki sam uśmiech, który niegdyś tak go urzekł. Bagażowy już jakiś czas temu się ulotnił, a żadnego innego nie było w zasięgu wzroku. Konduktor wziął od Henry’ego bilety i przedziurkował je.

– Proszę wsiadać! – krzyknął, machnął zieloną chorągiewką i dmuchnął w gwizdek.

Henry szybko wrzucił wszystkie czternaście walizek przez otwarte drzwi, wepchnął Victorię do ruszającego pociągu, a na końcu sam wskoczył do środka. Gdy tylko złapał oddech, ruszył w głąb korytarza, zaglądając do przedziałów trzeciej klasy. Nigdy przedtem takich nie widział – siedzenia przykrywały jedynie cienkie, wytarte poduszki. Kiedy wreszcie znalazł do połowy zapełniony przedział, jacyś młodzi ludzie szybko wskoczyli do środka i zajęli dwa ostatnie sąsiadujące ze sobą miejsca. Henry miotał się jak oszalały, szukając wolnego przedziału, ale nie mógł znaleźć nawet takiego, w którym byłyby dwa miejsca obok siebie. Victoria zajęła jedyne wolne miejsce w pełnym przedziale, on zaś usiadł niepocieszony na jednej z walizek w korytarzu.

– Będzie lepiej, gdy tylko przyjedziemy do Dover – powiedział bez zwykłej pewności siebie.

– Jestem tego pewna, Henry – odparła Victoria, uśmiechając się do niego wdzięcznie.

Dwugodzinna podróż zdawała się ciągnąć bez końca. Pasażerowie wszelkich kształtów i postury przeciskali się obok niego w korytarzu, nadeptując na jego skórzane, ręcznie szyte buty od Lobbsa.

– Przepraszam pana.

– Pan szanowny wybaczy.

– Przesuń się pan.

Za to wszystko Henry obarczał winą Clementa Attlee i jego idiotyczną kampanię na rzecz równości społecznej i nie mógł się doczekać, kiedy wreszcie pociąg wjedzie na dworzec Priory w Dover. Ledwie lokomotywa zahamowała, Henry wypadł z wagonu – pierwszego, nie ostatniego – i na cały głos zaczął wołać Alberta. Nie odnosiło to żadnego skutku; tymczasem minął go tłum ludzi pędzących na statek. W końcu Henry dojrzał bagażowego i pospieszył w jego stronę, by po chwili ujrzeć, że ładuje on już na wózek czyjeś bagaże. Henry podbiegł pędem do drugiego bagażowego, potem do trzeciego, a kiedy pomachał z daleka funtowym banknotem czwartemu, tamten natychmiast się przy nim zjawił i wyładował z pociągu czternaście walizek.

– Dokąd, szanowny panie? – spytał przymilnie.

– Na statek – rzekł Henry i wrócił po Victorię. Pomógł jej wysiąść z pociągu, po czym oboje puścili się biegiem w strugach deszczu, aż wreszcie, bez tchu, dopadli trapu prowadzącego na pokład.

– Bilety, proszę pana – powiedział młody oficer w granatowym mundurze stojący u dołu trapu.

– Zawsze zajmowałem kabinę numer trzy – rzekł Henry, z trudem łapiąc oddech.

– Naturalnie – odpowiedział młody człowiek i spojrzał na przypiętą do tabliczki listę pasażerów.

Henry uśmiechnął się porozumiewawczo do Victorii.

– Pan William West z małżonką.

– Słucham? – spytał Henry.

– Pan z pewnością nazywa się William West.

– Oczywiście, że nie. Jestem Wielkim Paszą Kairu.

– Cóż, przykro mi, proszę pana, ale kabina numer trzy jest zarezerwowana na nazwisko pana Williama Westa.

– Nigdy przedtem nie zostałem potraktowany w tak nonszalancki sposób przez kapitana Rogersa – rzekł Henry z jeszcze wyraźniejszym obcym akcentem. – Proszę natychmiast po niego posłać.

– Kapitan Rogers zginął na wojnie, proszę pana. Teraz statkiem dowodzi kapitan Jenkins, a on nigdy nie wstaje od brydża wcześniej niż na trzy minuty przed wyjściem w morze.

Irytacja Henry’ego ustąpiła miejsca panice.

– Czy ma pan jakąś wolną kabinę?

Młody oficer spojrzał na listę pasażerów.

– Niestety już nie, proszę pana. Parę minut temu zajęto ostatnią.

– Czy wobec tego mogę prosić o dwa bilety? – spytał Henry.

– Naturalnie – rzekł oficer. – Ale musi je pan kupić w kasie na nabrzeżu.

Henry uznał, że dalsza wymiana zdań byłaby jedynie stratą czasu, więc bez słowa obrócił się na pięcie i popędził do kasy biletowej, zostawiając żonę z obładowanym bagażowym.

– Dwa bilety w pierwszej klasie do Calais – powiedział stanowczym tonem.

Mężczyzna za małą szybką spojrzał na Henry’ego zdumionym wzrokiem.

– Obecnie jest tylko jedna klasa, proszę pana, chyba że zajmuje pan kabinę. – Wydał mu przez okienko dwa bilety.

– Należy się równo funt.

Henry wręczył mu funtowy banknot, wziął bilety i pospieszył z powrotem do młodego oficera. Bagażowy właśnie wyładowywał walizki na nabrzeże przed trapem.

– Czy nie mógłby pan wnieść ich na statek i umieścić w bagażowni pod pokładem? – krzyknął Henry.

– Nie, proszę pana. Po syrenie na dziesięć minut przed wypłynięciem już tylko pasażerom wolno wchodzić na statek.

Victoria wzięła dwie mniejsze walizki, podczas gdy Henry, obracając kilka razy, wtaszczył po trapie dwanaście pozostałych. W końcu usiadł wyczerpany na pokładzie. Wyglądało na to, że wszystkie miejsca są już zajęte. Henry nie umiał rozstrzygnąć, czy jest mu zimno od deszczu, czy gorąco z wysiłku. Victoria, wciąż wytrwale się uśmiechając, ujęła męża za rękę.

– Nie przejmuj się, kochanie – rzekła. – Po prostu się odpręż i ciesz się podróżą. To taka przyjemność płynąć we dwoje statkiem.

Statek opuścił spokojną zatokę i wpłynął w cieśninę Dover. Później tego samego wieczoru kapitan Jenkins opowiadał żonie, że ów dwudziestopięciomilowy rejs był jednym z najgorszych, jakie przeżył w swoim życiu. Dodał, że był już niemal gotów zawrócić, gdy jego drugi oficer, weteran dwóch wojen, zapadł nagle na chorobę morską. Henry i Victoria spędzili większość podróży przechyleni przez reling, wyrzucając z siebie wszystko, co skonsumowali na weselnym przyjęciu. Żadnych ludzi nigdy tak nie uszczęśliwił widok lądu jak Henry’ego i Victorię, gdy ujrzeli wybrzeże Normandii.

Zeszli chwiejnie ze statku, znosząc na nabrzeże po jednej walizce.

– Może we Francji będzie inaczej – powiedział Henry bez większego przekonania i ledwie rozejrzawszy się za Pierre’em, udał się prosto do kasy, gdzie otrzymał dwa bilety w trzeciej klasie „Flèche d’Or”. Tym razem mieli przynajmniej miejsca obok siebie, jednakże prócz nich w przedziale znajdowało się sześciu innych pasażerów, a także pies i kura. Henry nie miał wątpliwości, że całej szóstce przypadł do gustu nowomodny zwyczaj palenia w miejscu publicznym, jak i stary nawyk przyprawiania potraw czosnkiem. Niechybnie znowu by zwymiotował, gdyby nie fakt, że nie pozostało mu już nic w żołądku. Zastanawiał się, czy ruszyć na poszukiwanie Raymonda, lecz obawiał się, że w efekcie tej wyprawy mógłby jedynie stracić miejsce obok Victorii. Dość szybko zniechęcił się do prowadzenia z nią rozmowy, zmuszony przekrzykiwać szczekanie psa, gdakanie kury i galijską paplaninę, zadowolił się więc wyglądaniem przez okno i podziwianiem francuskiego krajobrazu, po raz pierwszy w życiu zwracając uwagę na nazwy mijanych po drodze stacji.

Gdy przybyli na Gare du Nord, Henry nawet nie próbował szukać Maurice’a, lecz od razu skierował się na postój taksówek. Do czasu gdy przytaszczył tam wszystkie czternaście walizek, zajmował już dalekie miejsce w kolejce.

Henry i Victoria sterczeli tam ponad godzinę, przesuwając bagaże do przodu, kawałek po kawałku, aż wreszcie przyszła ich kolej.

– Monsieur?

– Mówi pan po angielsku?

– Un peu, un peu.

– Hotel George V.

– Oui, mais je ne peux pas mettre toutes les valises dans le coffre.

Tak więc Henry i Victoria usiedli ściśnięci w tyle taksówki, posiniaczeni, zmordowani, przemoknięci i wygłodzeni, otoczeni ze wszystkich stron skórzanymi walizami, i przez całą drogę do hotelu podskakiwali razem z samochodem na wyboistej jezdni.

Hotelowy odźwierny właśnie spieszył im z pomocą, gdy Henry podawał taksówkarzowi funtowy banknot.

– Nie brać angielskich pieniędzy, monsieur.

Henry nie wierzył własnym uszom. Odźwierny ochoczo zapłacił taksówkarzowi za kurs we frankach, a funta szybko schował do kieszeni. Henry był zbyt zmęczony, by to komentować. Pomógł Victorii wejść po marmurowych schodach, a następnie podszedł do recepcji.

– Wielki Pasza Kairu z małżonką. Proszę o apartament dla nowożeńców.

– Oui, monsieur.

Henry uśmiechnął się do Victorii.

– Czy ma pan przy sobie potwierdzenie rezerwacji?

– Nie – odparł Henry. – W przeszłości nigdy nie musiałem potwierdzać u was rezerwacji. Przed wojną...

– Przykro mi, proszę pana, lecz w tym momencie wszystkie pokoje w hotelu są zarezerwowane. Konferencja.

– Nawet apartament dla nowożeńców? – spytała Victoria.

– Tak, madame. Dla przewodniczącego i jego małżonki, rozumie pani. – Recepcjonista prawie że puścił do niej oko.

Henry absolutnie nie mógł tego pojąć. W przeszłości, ilekroć sobie życzył, zawsze oferowano mu pokój w George V. W akcie rozpaczy wyciągnął drugi z pięciofuntowych banknotów i przesunął go po ladzie.

– Oho – mruknął recepcjonista. – Zdaje się, że mamy jeszcze jeden niezajęty pokój, ale obawiam się, że niezbyt duży.

Henry machnął ręką z rezygnacją.

Recepcjonista uderzył otwartą dłonią w dzwonek znajdujący się przed nim na kontuarze. Natychmiast zjawił się boy, który zaprowadził ich do obiecanego pokoju. Recepcjonista mówił prawdę: pomieszczenie, w którym się znaleźli, Henry mógłby określić jedynie jako składzik. Zasłony były na stałe zaciągnięte, najwyraźniej dlatego, że widok na kominy Paryża wydawał się szczególnie przygnębiający, lecz nie był to ostateczny cios, jak uświadomił sobie Henry, otwierając szeroko oczy na widok dwóch wąskich pojedynczych łóżek. Przysiadł zniechęcony na brzegu jednego z nich, a Victoria bez słowa zaczęła rozpakowywać rzeczy. Gdy już wypławiła się w wannie, która rozmiarami nadawała się w sam raz dla sześciolatka, położyła się wyczerpana na drugim łóżku. Przez niemal godzinę żadne z nich się nie odzywało.

– Chodź, kochanie – powiedział w końcu Henry. – Pójdziemy na obiad.

Victoria wstała posłusznie, acz z ociąganiem, i przebrała się do obiadu, podczas gdy Henry usiadł w wannie, z nosem przy kolanach, próbując trochę się obmyć przed włożeniem smokingu. Potem zadzwonił do recepcji i polecił zamówić taksówkę, a także zarezerwować stolik u Maxima.

Tym razem, o dziwo, taksówkarz przyjął banknot funtowy. Kiedy Henry i jego młoda żona weszli do ogromnej restauracji, ani on nikogo nie rozpoznał, ani nikt nie rozpoznał jego. Kelner zaprowadził ich do małego stolika wciśniętego pomiędzy dwa inne i usytuowanego tuż pod podium dla orkiestry. Gdy szli przez salę jadalną, muzycy zaczęli grać Alexander’s Rag Time Band.

Oboje wybrali potrawy z bogatej karty dań, a langusta u Maxima naprawdę okazała się wyśmienita, pod każdym względem tak dobra, jak obiecywał Henry, lecz z powodu chorego żołądka żadne z nich nie było w stanie zjeść pełnego posiłku i większość potraw pozostała na talerzach.

Henry’emu z trudem przyszło przekonać pracującego tu od niedawna kelnera, że homar był doskonały i że nie po to przyszli do Maxima, by go umyślnie nie zjeść. Przy kawie Henry wziął Victorię za rękę i usiłował ją przepraszać.

– Na zakończenie tej farsy, aby wypełnić do końca mój plan, pójdźmy na Madeleine, gdzie podaruję ci przyrzeczone kwiaty. Choć na placu nie powita cię Paulette, z pewnością będzie tam ktoś, kto sprzedaje róże.

Poprosił o rachunek i wyciągnął trzeci pięciofuntowy banknot (u Maxima zawsze chętnie przyjmowano zagraniczną walutę i rzecz jasna nikt nie niepokoił Henry’ego po to tylko, by mu wydać resztę), po czym wyszli z restauracji i trzymając się za ręce, ruszyli w kierunku Madeleine. Choć raz przewidywania Henry’ego okazały się trafne, ponieważ nigdzie nie było widać Paulette. Na jej miejscu w rogu placu stała w otoczeniu przepięknych kwiatów stara kobieta z głową owiniętą szalem i brodawką na nosie.

Henry wybrał tuzin najdłuższych czerwonych róż i włożył je swej oblubienicy w ramiona. Kwiaciarka uśmiechnęła się do Victorii.

Victoria odwzajemniła uśmiech.

– Dix francs, monsieur – powiedziała starucha do Henry’ego.

Henry pogrzebał w kieszeni i wówczas stwierdził, że wydał już wszystkie pieniądze. Spojrzał rozpaczliwie na starą kobietę. Ta uniosła ręce i uśmiechając się do niego, powiedziała:

– Nie przejmuj się, Henry, niech to będzie prezent ode mnie. W imię dawnych czasów.

Przełożyła Anna Brzezińska

Kwestia zasad

Sir Hamish Graham miał dużo zalet i większość wad typowych dla człowieka wywodzącego się ze szkockiej klasy średniej. Był starannie wykształcony, pracowity i uczciwy, a zarazem ograniczony, nieustępliwy i wyniosły. Nigdy, przenigdy nie brał alkoholu do ust, nie wierzył nikomu, kto się nie urodził na północ od wału Hadriana, i nie każdemu, kto się tam urodził.

Lata, w których kształtuje się charakter, spędził w prywatnej Fettes School, gdzie uzyskał niewielkie stypendium, a następnie na Uniwersytecie Edynburskim, który ukończył z dyplomem inżyniera z odznaczeniem drugiej klasy. Przyjęto go, jako jedynego z dwunastu kandydatów, na stażystę w międzynarodowej firmie budowlanej TarMac (jej założyciel, J.L. McAdam, odkrył, że tłuczeń kamienny związany smołą najlepiej się nadaje na nawierzchnię dróg). Młody praktykant dzięki pilnej pracy i bezkompromisowej postawie został wkrótce najmłodszym w firmie i najbardziej nielubianym szefem inwestycji. W wieku trzydziestu lat Graham był już zastępcą dyrektora naczelnego TarMacu i zaczynał sobie zdawać sprawę, że nie zajdzie dużo wyżej, pozostając w cudzej firmie. Zaczął więc myśleć o założeniu własnej. Kiedy dwa lata później prezes rady nadzorczej TarMacu, sir Alfred Hickman, zaproponował Grahamowi miejsce odchodzącego na emeryturę dyrektora naczelnego, ten natychmiast złożył rezygnację. Jeżeli bowiem zdaniem sir Alfreda potrafiłby pokierować takim przedsiębiorstwem jak TarMac, to oczywiste, że musi dać sobie radę i z własnym.

Następnego dnia Hamish Graham umówił się na spotkanie z dyrektorem miejscowej filii Banku Szkocji, człowiekiem odpowiedzialnym za rozliczenia finansowe TarMacu, z którym często miał do czynienia przez ostatnie dziesięć lat. Graham przedstawił dyrektorowi swoje plany na przyszłość, wręczył mu szczegółowy projekt na piśmie i poprosił o zwiększenie limitu kredytu na swoim rachunku bieżącym z dotychczasowych pięćdziesięciu funtów do dziesięciu tysięcy. Trzy tygodnie później Graham otrzymał odpowiedź pozytywną. Zachował swoje mieszkanie w Edynburgu i prócz tego wynajął w północnej części miasta lokal biurowy (a ściśle mówiąc, pokoik płatny dziesięć szylingów tygodniowo). Nabył maszynę do pisania, zaangażował sekretarkę i zamówił pewną ilość skromnego papieru listowego z nagłówkiem firmowym. Po upływie kolejnego miesiąca, który strawił na przeprowadzaniu szczegółowych rozmów z kandydatami, zatrudnił dwóch inżynierów, absolwentów Uniwersytetu Aberdeen, oraz pięciu bezrobotnych pracowników fizycznych z Glasgow.

Podczas pierwszych tygodni samodzielności Graham zabiegał o zawarcie kilku niedużych kontraktów na budowę dróg w środkowej części niziny szkockiej, ale pierwszych siedem przemknęło mu koło nosa. Przygotowanie tego rodzaju oferty jest zawsze skomplikowanym i często kosztownym przedsięwzięciem, toteż po sześciu miesiącach na własnym gospodarstwie Graham zaczął się zastanawiać, czy nagłe odejście z TarMacu nie było lekkomyślnością. Pierwszy raz w życiu zwątpił w siebie, lecz wkrótce fortuna uśmiechnęła się do niego i rada Ayrshire powierzyła mu budowę bocznej drogi, która miała łączyć projektowaną szkołę z główną szosą. Droga miała liczyć zaledwie pięćset jardów długości, a jednak to przedsięwzięcie zajęło szczupłemu zespołowi Grahama całe siedem miesięcy i po zapłaceniu wszystkich rachunków i potrąceniu kosztów firma Graham Construction zapisała 143 funty szterlingi, 10 szylingów i 6 pensów po stronie strat.

Wszelako po stronie zysków dopisać należało, jako pozycję niewidoczną, reputację, jaką zyskała firma, dzięki czemu rada Ayrshire zaproponowała jej budowę szkoły, która miała stanąć na końcu nowej drogi. Ten kontrakt przyniósł firmie 420 funtów zysku i ugruntował jej dobrą opinię. Od tej chwili Graham Construction rozwijała się pomyślnie i już w trzecim roku swego istnienia mogła zadeklarować niewielki zysk przed opodatkowaniem, który stale wzrastał w ciągu kolejnych pięciu lat. Kiedy akcje Graham Construction wystawiono na sprzedaż na londyńskiej giełdzie papierów wartościowych, popyt dziesięciokrotnie przekroczył ilość oferowaną i świeżo notowane przedsiębiorstwo niebawem zyskało opinię instytucji o ustabilizowanej pozycji, co należałoby uznać za życiowy sukces Grahama. Ale przecież w londyńskim City ceni się ludzi, którzy powoli budują swoją pozycję i wiadomo, że nie będą się wdawać w niepotrzebne ryzyko.

W latach sześćdziesiątych Graham budował autostrady, wznosił szpitale, fabryki, a nawet elektrownię, ale najbardziej dumny był z galerii sztuki, aczkolwiek tylko w tym jednym jedynym wypadku roczne sprawozdanie wykazało deficyt. Za to w rubryce niewidocznych zysków odnotowano tytuł szlachecki dla prezesa.

Sir Hamish uznał, iż nadszedł czas, aby wypuścić przedsiębiorstwo na szerokie wody i, jak przed nim całe pokolenia Szkotów, zwrócił się ku naturalnym rynkom imperium brytyjskiego. Prowadził na własną rękę budowy w Australii i Kanadzie oraz subsydiowane przez rząd brytyjski w Indiach i Afryce. W 1963 roku „The Times” obwołał go biznesmenem roku, a trzy lata później „The Economist” najlepszym prezesem rady nadzorczej. Sir Hamish ani razu nie odstąpił od swoich metod postępowania, nie próbując dotrzymać kroku zmieniającym się czasom, a nawet jeszcze mocniej utwierdził się w przekonaniu o słuszności swego sposobu prowadzenia interesów, niezależnie od tego, co myśleli inni; w końcu miał na koncie bez liku sukcesów na poparcie swych racji.

Na początku lat siedemdziesiątych, kiedy w biznesie budowlanym nastał zastój, Graham Construction ucierpiała tak samo jak inni jej główni rywale z powodu cięć budżetowych i utraty kontraktów. Sir Hamish zareagował tak, jak się można było spodziewać: zacisnął pasa i okroił koszty, ani na jotę nie odchodząc jednak od swoich zasad. W rezultacie przedsiębiorstwo straciło rozmach i wielu bardziej energicznych młodych pracowników odeszło do firm, które nie stroniły od przypadkowych, ryzykownych kontraktów.

Dopiero gdy zyski spadały na łeb, na szyję, sir Hamish zaczął się niepokoić. Któregoś wieczoru, kiedy ślęczał nad bilansem zysków i strat za ostatnie trzy lata, uświadomił sobie, że traci zamówienia nawet w swojej ojczystej Szkocji, i z bólem serca zdecydował, że musi przestać przebierać w kontraktach i nie unikać ryzyka.

Najzdolniejszy z młodych pracowników firmy, David Heath, krępy kawaler w średnim wieku, któremu zresztą sir Hamish nie całkiem ufał – w końcu kształcił się na południe od granicy i, co gorsza, w jakimś dziwnym miejscu w Stanach Zjednoczonych zwanym Wharton Business School – radził, aby zaangażować się w Meksyku. Odkryto tam, dowodził Heath, olbrzymie złoża ropy naftowej pod dnem morskim nieopodal wschodniego wybrzeża i do kraju z dnia na dzień napłynął strumień amerykańskich dolarów. Raptem roboty budowlane w Meksyku stały się najbardziej lukratywnym interesem i zaczęły się mnożyć propozycje kontraktów wartości nawet trzydziestu do czterdziestu milionów dolarów. Heath nakłaniał sir Hamisha, aby ubiegał się o jeden z takich kontraktów, o którym zawiadamiał ostatnio „The Economist” w całostronicowym ogłoszeniu. Rząd meksykański ogłaszał przetarg na budowę obwodnicy wokół stolicy kraju, Mexico City. W artykule w dziale handlowym „Observera” przytaczano szczegółowe argumenty za tym, aby przedsiębiorstwa brytyjskie wzięły w nim udział. Już nieraz w przeszłości Heath udzielał trafnych rad w sprawie zagranicznych kontraktów, lecz sir Hamish pozwalał, aby okazja za okazją wymykała się z rąk.

Następnego ranka sir Hamish siedział za biurkiem i słuchał uważnie Davida Heatha, dowodzącego, że rząd meksykański z pewnością poważnie potraktuje ogłoszenie Graham Construction, firmy, która może się wykazać budową obwodnic wokół Glasgow i Edynburga. Ku zaskoczeniu Heatha sir Hamish zgodził się z jego zdaniem i postanowił wysłać do Meksyku sześcioosobowy zespół w celu zapoznania się z dokumentacją i przestudiowania projektu.

Na czele zespołu, który składał się z trzech innych inżynierów, geologa i księgowego, stał David Heath. Po przybyciu do Meksyku zgłosili się do Ministerstwa Robót Publicznych po dokumentację i zabrali się do jej dokładnego studiowania. Precyzyjnie określili główne trudności, a następnie obeszli dookoła Mexico City na piechotę, bacznie nastawiając uszu, a za to z ustami zamkniętymi na kłódkę, po czym sporządzili listę problemów, z którymi trzeba się będzie uporać: niemożność wyładowania czegokolwiek w Vera Cruz, a następnie przetransportowania do Mexico City bez rozkradzenia połowy ładunku, brak łączności między ministerstwami i, co najgorsze, stosunek Meksykanów do pracy. Jednak najcenniejsze okazało się odkrycie Davida Heatha, że każdy minister działa przez swojego zaufanego człowieka i lepiej, żeby ktoś taki był przychylnie usposobiony do Graham Construction, jeśli przedsiębiorstwo chce mieć w ogóle jakąś szansę. Heath błyskawicznie odszukał zausznika ministra robót publicznych, niejakiego Victora Pereza, i zabrał go na nadzwyczaj wystawny lunch do Fonda el Refugio, w czasie którego obaj sobie zdrowo popili, aczkolwiek Heath zachował dość trzeźwości, żeby uzgodnić wszystkie najważniejsze warunki, z zastrzeżeniem, że sir Hamish musi wyrazić zgodę. Zachowując najdalej posuniętą ostrożność, Heath uzgodnił z Perezem wysokość ceny ofertowej, wliczając prowizję dla ministra. Po sporządzeniu sprawozdania dla swojego pryncypała Heath wyleciał wraz z kolegami do Anglii.

W dniu powrotu Heatha sir Hamish wcześnie się położył, zabierając z sobą do łóżka sprawozdanie szefa inwestycji. Czytał je do późna w noc niczym powieść szpiegowską, kiedy zaś skończył, nie miał cienia wątpliwości, że nastręcza się długo wyczekiwana okazja, dzięki której Graham Construction zdoła przezwyciężyć przejściowe trudności. Co prawda, przyjdzie się zmierzyć z takimi rywalami, jak Costain, Sunley i John Brown, nie mówiąc o wielu towarzystwach międzynarodowych, a przecież mimo to był pewien, że ma duże szanse powodzenia. Nazajutrz po przybyciu do biura sir Hamish wezwał Davida Heatha, którego bardzo ucieszyła szybka reakcja szefa na jego raport.

Sir Hamish zaczął mówić, ledwie krzepka sylwetka szefa inwestycji ukazała się w drzwiach, i nawet go nie poprosił, żeby usiadł.

– Musi pan natychmiast skontaktować się z naszą ambasadą w Mexico City i poinformować o naszych zamiarach – oznajmił. – Będę osobiście mówił z ambasadorem – dodał, zamierzając na tym zakończyć rozmowę.

– To zbyteczne – rzucił David Heath.

– Słucham?

– Nie chciałbym być niegrzeczny, proszę pana, ale czasy się zmieniły. Wielka Brytania nie jest już potęgą obdarzającą swoimi łaskami rozsianych po całym świecie i kłaniających się w pas petentów.

– A szkoda – mruknął sir Hamish.

Szef inwestycji mówił dalej, jakby nie słyszał tej uwagi:

– Teraz Meksykanie mają własne olbrzymie bogactwa, a Stany Zjednoczone, Japonia, Francja i Niemcy utrzymują w Mexico City ogromne ambasady i wysoce kompetentne przedstawicielstwa handlowe, które usiłują wywierać wpływ na każde ministerstwo.

– Ale z pewnością historia również coś znaczy – odezwał się sir Hamish. – Czy oni nie będą woleli mieć do czynienia raczej z solidnym przedsiębiorstwem brytyjskim niż z jakimiś parweniuszami z...?

– Być może, ale w końcu i tak naprawdę liczy się tylko to, który minister decyduje o zawarciu danego kontraktu i kto jest przedstawicielem owego ministra.

Sir Hamish miał zakłopotaną minę.

– To zagadkowe, co pan mówi – rzekł.

– Pozwoli pan, że wyjaśnię. Otóż w systemie panującym obecnie w Meksyku każde ministerstwo ma przydzielone fundusze na finansowanie przedsięwzięć zatwierdzonych przez rząd. Każdy sekretarz stanu doskonale zdaje sobie sprawę, że może się utrzymać na swoim stanowisku przez bardzo krótki czas, więc spośród wielu możliwych kontraktów wybiera sobie jeden poważniejszy. Jest to jedyny sposób zabezpieczenia sobie godziwego życia, w razie gdy rząd zostanie obalony z dnia na dzień lub minister po prostu straci pracę.

– Niech mi pan nie mydli oczu, Heath. Pan mi tu sugeruje, żebym przekupił wysokiego urzędnika, a ja nigdy w ciągu trzydziestu lat istnienia tej firmy nie splamiłem się czymś takim.

– Teraz też to panu nie grozi – powiedział Heath. – Meksykanie za dobrze znają zasady, na jakich opiera się świat biznesu, żeby sugerować coś równie ordynarnego, ponieważ jednak tamtejsze prawo wymaga wyznaczenia meksykańskiego agenta, zaangażowanie zaufanego człowieka ministra, który decyduje o wyborze kontrahenta, ma jak najbardziej sens. System wydaje się niezawodny i dopóki minister współpracuje z szacownymi firmami międzynarodowymi i nie jest zbyt zachłanny, nikt nie ma powodu, aby się skarżyć. Ale spróbuj złamać jedną z tych dwóch złotych zasad, a wali się cały domek z kart. Minister ląduje w Lecumberri na trzydzieści lat, a przedsiębiorstwo dostaje zakaz wszelkiej działalności w Meksyku, jego mienie zaś ulega konfiskacie.

– Doprawdy nie chcę się wdawać w takie szwindle – odezwał się sir Hamish. – Ponadto muszę zważać na dobro naszych akcjonariuszy.

– Pan wcale nie musi się w nic wdawać – zaprotestował Heath. – Po złożeniu oferty poczekamy i zobaczymy, czy Graham Construction znajdzie się na liście wybranych przedsiębiorstw, a jeśli tak, znowu odczekamy, aby się przekonać, czy przedstawiciel ministra się do nas zgłosi. Znam tego człowieka i jeśli się z nami skontaktuje, kontrakt mamy w kieszeni. W końcu Graham Construction jest szacowną firmą międzynarodową.

– Właśnie. I dlatego jest to wbrew moim zasadom – wyniośle oświadczył sir Hamish.

– Mam nadzieję, oby niepłonną, iż przyglądanie się z założonymi rękami, jak Niemcy i Amerykanie sprzątają nam sprzed nosa zamówienie, również byłoby wbrew pańskim zasadom.

Sir Hamish spiorunował Heatha wzrokiem, ale nic nie powiedział.

– Chciałbym też przypomnieć – rzekł Heath, niespokojnie przestępując z nogi na nogę – że nie zebraliśmy ostatnio zbyt obfitych plonów w Szkocji.

– Dobrze już, dobrze, zgadzam się – z niechęcią powiedział sir Hamish. – Proszę wpisać cenę ofertową, ale ostrzegam: nie chciałbym być w pańskiej skórze, jeśli odkryję, że w grę wchodziła łapówka. – Trzasnął pięścią w stół.

– Jaką cenę pan ustala? – zapytał Heath. – Moim zdaniem, co zresztą zaakcentowałem w sprawozdaniu, kwota nie powinna przekroczyć czterdziestu milionów dolarów.

– Zgoda – odparł sir Hamish. Zamilkł na chwilę, uśmiechnął się pod nosem i powiedział: – Niech będzie trzydzieści dziewięć milionów sto dwadzieścia jeden tysięcy sto dziesięć dolarów.

– Dlaczego akurat tyle? – zdziwił się Heath.

– Z powodów sentymentalnych – oznajmił sir Hamish, nie wdając się w bliższe wyjaśnienia.

David Heath poszedł sobie, zadowolony, że zdołał przekonać szefa, bał się jednak, aby się na końcu nie okazało, że trudniej przełamać zasady sir Hamisha niż opory całego rządu meksykańskiego. Niemniej wpisał kwotę u dołu formularza zgodnie z poleceniem, a następnie przedstawił dokument do podpisu trzem członkom rady nadzorczej z prezesem włącznie, jak wymagało prawo meksykańskie. Ofertę wysłał przez specjalnego posłańca z poleceniem dostarczenia do Ministerstwa Budownictwa na Paseo de la Reforma; zabiegając o kontrakt wartości ponad trzydziestu dziewięciu milionów dolarów, nie wysyła się dokumentów listem ekspresowym.

Upłynęło kilka tygodni, zanim ambasada Meksyku w Londynie zwróciła się do sir Hamisha z wezwaniem, aby udał się do Mexico City na spotkanie z Manuelem Unichurtu, ministrem odpowiedzialnym za projektowaną budowę obwodnicy. Sir Hamish nie krył sceptycyzmu, ale David Heath promieniał radością, z innego źródła już się bowiem dowiedział, iż Graham Construction była jak dotąd jedynym kontrahentem branym poważnie pod uwagę, aczkolwiek pozostawało jeszcze kilka istotnych kwestii do omówienia. David Heath dobrze wiedział, o co chodzi.

Tydzień później sir Hamish i David Heath wsiedli do samolotu odlatującego z Heathrow do Meksyku; sir Hamish podróżował pierwszą klasą, jego podwładny turystyczną. Po wylądowaniu na lotnisku międzynarodowym godzinę strawili na cle i dalsze pół godziny na poszukiwaniu taksówki, która zawiozła ich do miasta, ale dopiero po targach z taksówkarzem żądającym skandalicznie wygórowanej zapłaty. Pokonanie piętnastomilowej trasy z lotniska do hotelu zajęło godzinę z okładem i pozwoliło sir Hamishowi naocznie się przekonać, dlaczego Meksykanom tak bardzo zależy na budowie obwodnicy. Mimo że szyby były opuszczone, w starym gruchocie panował żar jak w piecu, w którym palono całą noc. Jednak sir Hamish nie rozpiął kołnierzyka koszuli i nie rozluźnił krawata. Obaj panowie ulokowali się w zarezerwowanych pokojach, zawiadomili o swoim przybyciu sekretarkę ministra i czekali.

Przez dwa dni nic się nie działo.

David Heath zapewnił prezesa, iż taka zwłoka nie jest w Meksyku czymś wyjątkowym, zwłaszcza że bez wątpienia większą część dnia ministrowi pochłaniają różne spotkania, a poza tym czyż mañana nie jest jedynym słowem hiszpańskim, jakie rozumie każdy obcokrajowiec?

Po południu trzeciego dnia, właśnie kiedy sir Hamish zagroził, że wraca do domu, David Heath odebrał telefon od człowieka ministra, który przyjął na wieczór zaproszenie na kolację w towarzystwie obu panów w apartamencie sir Hamisha.

Sir Hamish włożył na tę okazję smoking, wbrew opinii Davida Heatha, który odradzał mu ten pomysł. Posunął się nawet do tego, że zamówił butelkę sherry Fino La Ina, na wypadek gdyby zausznik ministra zapragnął ugasić pragnienie. O siódmej trzydzieści wszystko czekało na przybycie gościa: stół był nakryty i obaj gospodarze w pogotowiu. Gość nie przybył ani o siódmej trzydzieści, ani o siódmej czterdzieści pięć, ani też o ósmej. O ósmej czterdzieści dziewięć rozległo się mocne stukanie do drzwi. Sir Hamish mruknął coś pod nosem z przyganą, a David Heath poszedł otworzyć drzwi, za którymi ujrzał swojego znajomego.

– Dobry wieczór panu, przepraszam za spóźnienie. Zatrzymano mnie u ministra, wie pan, jak to jest.

– Tak, oczywiście – odparł David Heath. – Jak miło, że pan przyszedł, señor Perez. Pozwoli pan, że przedstawię mojego szefa, sir Hamisha Grahama.

– Miło mi pana poznać. Victor Perez, do usług.

Sir Hamish zbaraniał. Stał bez ruchu i patrzył na małego człowieczka w średnim wieku, który przybył na uroczystą kolację w nieświeżej białej bawełnianej koszulce i w dżinsach. Nie golił się chyba od trzech dni i wyglądem przypominał sir Hamishowi zbira z drugorzędnych filmów, jakie oglądał w czasach szkolnych. Na przegubie miał ciężką złotą bransoletę, która mogła pochodzić od Cartiera, a na szyi tygrysi ząb na platynowym łańcuszku, jakie widuje się u Woolwortha. Zachwycony wrażeniem, jakie wywarł, zaśmiał się od ucha do ucha.

– Dobry wieczór – powiedział wreszcie sztywno sir Hamish, cofając się o krok. – Napije się pan sherry?

– Nie, dziękuję. Zasmakowałem w waszej whisky. Proszę z lodem i odrobiną wody sodowej.

– Przykro mi, ale mam tylko...

– Proszę się nie martwić, mam whisky w pokoju – wtrącił się David Heath i pomknął po butelczynę Johnniego Walkera, którą ukrył pod koszulami w górnej szufladzie. Mimo owego szkockiego wsparcia rozmowa, jaką przed kolacją toczyli trzej panowie, raczej się nie kleiła, ale przecież David Heath nie przebył pięciu tysięcy mil po to, żeby spożyć niewyszukany posiłek hotelowy w towarzystwie Victora Pereza, drogi zaś Victora Pereza i sir Hamisha w żadnych innych okolicznościach by się nie zeszły, nawet gdyby zbudowała je Graham Construction. Rozmowa obracała się wokół niedawnej wizyty w Meksyku Jej Królewskiej Mości – jak tytułował swoją królową sir Hamish – oraz planowanej rewizyty prezydenta Portillo w Wielkiej Brytanii.

Kolacja przebiegłaby zapewne w lepszej atmosferze, gdyby nie to, że Perez przeważnie jadł palcami, które następnie wycierał o dżinsy. Im bardziej rosło osłupienie sir Hamisha, tym szerszy stawał się uśmiech małego Meksykanina. Po kolacji David Heath uznał, że pora skierować rozmowę na temat stanowiący właściwy cel spotkania, wpierw jednak sir Hamish musiał zamówić, zresztą bez cienia entuzjazmu, butelkę brandy i pudełko cygar.

– Szukamy, panie Perez, agenta, który by reprezentował przedsiębiorstwo Graham Construction w Meksyku, i pan został nam szczególnie polecony – przemówił sir Hamish takim tonem, jakby nie wierzył w to, co mówi.

– Mów mi Victor.

Sir Hamish w milczeniu skłonił głowę i wzdrygnął się. Za żadną cenę nie może pozwolić temu człowiekowi zwracać się do niego per Hamish!

– Chętnie zostanę twoim przedstawicielem, Hamish – ciągnął Perez – jeśli przyjmiesz moje warunki.

– Chcielibyśmy dowiedzieć się czegoś bliższego o tych, hm, warunkach.

– Naturalnie – ochoczo odparł mały Meksykanin. – Żądam dziesięciu procent od uzgodnionej ceny ofertowej, z czego pięć wypłacicie mi w dniu, w którym zostanie wam przyznany kontrakt, a pozostałe pięć po przedstawieniu certyfikatu ukończenia budowy. Nie musicie mi płacić ani grosza przed otrzymaniem należności, a wszystkie przysługujące mi kwoty powinny być wpłacane na konto Credit Suisse w Genewie w ciągu siedmiu dni po realizacji waszego czeku przez Narodowy Bank Meksyku.

David Heath ze świstem wciągnął powietrze i wbił wzrok w kamienną posadzkę.

– Ale gdybym przyjął takie warunki, pański zarobek wyniósłby blisko cztery miliony dolarów – zaprotestował sir Hamish czerwony na twarzy. – To więcej niż połowa naszych planowanych zysków.

– To już, jak mówicie w Anglii, twój problem, Hamish – odparował Perez. – Ty ustaliłeś cenę ofertową, nie ja. Tak czy owak, na tym interesie obaj możemy nieźle zarobić, co na pewno będzie sprawiedliwe, gdyż po tyle samo wkładamy do puli.

Sir Hamish zastygł w milczeniu, tarmosząc muszkę. David Heath z uwagą przyglądał się swoim paznokciom.

– Zastanów się nad tym, Hamish – powiedział Victor Perez swobodnym tonem – i zawiadom mnie o swojej decyzji do jutra w południe. Dla mnie wszystko jedno, czy będzie ona pozytywna czy negatywna.

Meksykanin wstał, wymienił uścisk dłoni z sir Hamishem i wyszedł. David Heath, który trochę się spocił, zjechał z nim windą na dół. We foyer podał mu wilgotną dłoń.

– Dobranoc, Victor. Jestem pewien, że jutro w południe przypieczętujemy umowę.

– Miejmy nadzieję – odparł Meksykanin. – Dla waszego dobra. – Wymaszerował z hotelu, pogwizdując.

Kiedy David Heath wrócił na górę, sir Hamish nadal siedział za stołem ze szklanką wody w ręku.

– W głowie mi się nie mieści, żeby ten... żeby taki człowiek mógł reprezentować sekretarza stanu, ministra rządu meksykańskiego.

– Nie mam cienia wątpliwości, że tak jest.

– Ale oddać prawie cztery miliony dolarów w łapy takiej kreatury...

– Zgadzam się z panem, ale właśnie tak prowadzi się tutaj interesy.

– Nie mogę w to uwierzyć – powiedział sir Hamish. – Nie wierzę w to. Proszę, aby umówił mnie pan z sekretarzem stanu jutro z samego rana.

– On nie będzie zadowolony, proszę pana. Cała ta historia może wyjść na jaw, co postawi go w niekorzystnym świetle i będzie dla niego kłopotliwe.

– Mało mnie to wzrusza. Przecież chodzi o łapówkę, czy naprawdę muszę to panu tłumaczyć? Łapówkę wynoszącą prawie cztery miliony. Czy pan nie ma w ogóle żadnych zasad, człowieku?

– Mam, proszę pana, ale jednak odradzałbym panu spotkanie z sekretarzem stanu. On nie będzie sobie życzył, aby pańska rozmowa z Perezem została oficjalnie odnotowana.

– Prowadzę tę firmę wedle moich zasad od blisko trzydziestu lat, panie Heath, i niech mi będzie wolno samemu decydować, co ma być oficjalne, a co nie.

– Tak, naturalnie.

– Chcę się widzieć z sekretarzem stanu zaraz z rana. Proszę mnie z nim umówić.

– Skoro pan nalega – powiedział zrezygnowanym głosem David Heath.

– Tak, nalegam.

Szef inwestycji firmy Graham Construction oddalił się do swojego pokoju, gdzie czekała go bezsenna noc. Nazajutrz wczesnym rankiem dostarczył sekretarzowi ręcznie napisany, prywatny i przeznaczony wyłącznie do jego wiadomości list, na co ten niezwłocznie przysłał samochód po szkockiego przemysłowca.

Ministerialny czarny ford galaxy z powiewającą flagą państwową wolno wiózł sir Hamisha przez hałaśliwe, tłoczne, kipiące życiem miasto. Ludzie z szacunkiem ustępowali z drogi. Szofer zatrzymał wóz przed Ministerstwem Budownictwa i Robót Publicznych na Paseo de la Reforma i powiódł sir Hamisha długimi, białymi korytarzami do poczekalni. Parę minut później zjawiła się urzędniczka, która zaprowadziła go do sekretarza stanu i zajęła miejsce obok niego. Minister, surowo wyglądający mężczyzna dobrze po sześćdziesiątce, ubrany był w nieskazitelny biały garnitur, białą koszulę i niebieski krawat. Wstał, przechylił się ponad wielkim, obciągniętym zieloną skórą biurkiem i podał gościowi rękę.

– Proszę, zechce pan usiąść, sir Hamish.

– Dziękuję – powiedział prezes Graham Construction, który poczuł się bardziej swojsko, rozejrzawszy się po gabinecie ministra. Pod sufitem powoli obracało się śmigło olbrzymiego wentylatora, co wszakże niewiele pomagało na duchotę panującą w pokoju, na ścianie zaś za plecami ministra wisiał portret prezydenta José Lopeza Portillo, a poniżej tabliczka, na której widniał herb.

– Widzę, że kształcił się pan w Cambridge.

– Zgadza się. Trzy lata studiowałem w Kolegium Corpus Christi.

– Zatem dobrze zna pan mój kraj.

– Mam wiele miłych wspomnień z Anglii. Prawdę mówiąc, nadal odwiedzam Londyn, kiedy tylko czas mi na to pozwala.

– Powinien pan kiedyś wybrać się do Edynburga.

– Już tam byłem. Odwiedziłem Edynburg dwukrotnie z okazji festiwalu i wiem, dlaczego pańskie miasto jest zwane Atenami Północy.

– Jest pan doskonale poinformowany, panie ministrze.

– Dziękuję, sir Hamish. Chciałbym teraz zapytać, czym mogę panu służyć. List pańskiego pracownika był dosyć ogólnikowy.

– Panie ministrze, przede wszystkim chciałbym panu powiedzieć, że jestem zaszczycony wyborem mojego przedsiębiorstwa na wykonawcę projektu miejskiej obwodnicy. Mam nadzieję, iż to trzydzieści lat pracy w budownictwie, w tym dwadzieścia lat przypadających na kraje Trzeciego Świata – o mało co nie wyraził się „kraje zacofane”, przed czym przestrzegał go David Heath – zadecydowało o tym, że uznał pan nas za właściwego kandydata.

– To, a także pańska reputacja jako człowieka, który wykonuje pracę w terminie i po umówionej cenie – odparł sekretarz stanu. – Tylko dwa razy od początku istnienia firmy zwrócił się pan do zleceniodawcy z prośbą o zmianę ceny. Raz w Ugandzie, kiedy prace pańskiego przedsiębiorstwa zostały zahamowane wskutek niedorzecznych żądań Amina, i drugi raz, jeśli dobrze pamiętam, w Boliwii, przy budowie lotniska, gdzie doszło do nieuniknionego sześciomiesięcznego opóźnienia z powodu trzęsienia ziemi. W obu przypadkach wywiązał się pan z umowy po ustalonej nowej cenie i moi główni doradcy przypuszczają, że zarówno w jednym, jak i w drugim musiał pan ponieść straty. – Sekretarz stanu otarł czoło jedwabną chustką i po chwili ciągnął dalej: – Nie chciałbym, żeby pan sądził, iż mój rząd podejmuje tego rodzaju decyzje bez zastanowienia.

Doskonała orientacja ministra zdumiała sir Hamisha, zwłaszcza że na obciągniętym skórą blacie biurka nie było żadnych notatek. Poczuł się nagle winny, że tak niewiele wie o przeszłości i kolejach losu sekretarza stanu.

– Skądże, panie ministrze. Pochlebia mi pańskie osobiste zainteresowanie, co tym bardziej skłania mnie do poruszenia pewnej kłopotliwej kwestii, która...

– Zanim pan powie coś więcej, sir Hamish, czy mogę pana o coś zapytać?

– Oczywiście.

– Czy nadal uważa pan sumę trzydziestu dziewięciu milionów stu dwudziestu jeden tysięcy stu dziesięciu dolarów za wystarczającą, wziąwszy pod uwagę wszystkie okoliczności?

– Tak.

– Czy suma ta wystarczy na właściwe wykonanie zadania oraz na zysk dla pańskiego przedsiębiorstwa?

– Tak, panie ministrze, ale...

– Doskonale, uważam zatem, że pozostaje panu tylko zdecydować, czy podpisze pan umowę dziś w południe. – Minister zaakcentował słowa „w południe” tak, że wyraźniej już się nie dało.

Sir Hamish, do którego nigdy nie docierały aluzje i który zawsze wolał wykładać kawę na ławę, ślepo parł dalej.

– Jest jednak pewna kwestia, którą moim zdaniem powinienem omówić z panem w cztery oczy.

– Czy ma pan pewność, że byłoby to rozsądne?

Sir Hamish zawahał się, ale tylko przez chwilę. Gdyby tak David Heath usłyszał te słowa, toby wstał, wymienił uścisk dłoni z sekretarzem stanu, zdjął nasadkę z wiecznego pióra i złożył podpis na kontrakcie – ale nie jego szef.

– Tak, panie ministrze. Uważam, że to konieczne – stanowczo powiedział sir Hamish.

– Pani Vieites, czy zechciałaby pani zostawić nas samych? – spytał minister.

Sekretarka zamknęła zeszyt do stenografowania, wstała i wyszła. Sir Hamish odczekał, aż zamknie drzwi, i dopiero wtedy zaczął mówić:

– Wczoraj odwiedził mnie pański rodak, niejaki Victor Perez, który mieszka w Mexico City i utrzymuje, że...

– Bardzo porządny człowiek – zauważył cicho minister.

Ale Sir Hamish nacierał dalej:

– Tak, nie wątpię, lecz zażądał, aby mianować go przedstawicielem Graham Construction, i zastanawiałem się...

– To zwyczaj przyjęty w Meksyku, zresztą zgodny z tutejszym prawem – rzekł minister, obracając się z krzesłem i wpatrując w okno.

– Tak, zdaję sobie sprawę, że to tutejszy zwyczaj – powiedział sir Hamish do pleców ministra – jeśli jednak mam oddać dziesięć procent państwowych pieniędzy, muszę być przekonany, że tego rodzaju decyzja zyska pańską aprobatę. – Sir Hamish uznał, iż sformułował to nader zgrabnie.

– Hm… – mruknął sekretarz stanu, zastanawiając się nad doborem słów. – Victor Perez to zacny człowiek, który zawsze był oddany krajowi. Może czasem sprawiać niefortunne wrażenie osoby z nie najlepszych sfer, jak powiadają Anglicy. Ale u nas w Meksyku, sir Hamish, nie ma żadnych barier klasowych. – Minister obrócił się ku sir Hamishowi.

Szkocki przemysłowiec się zaczerwienił.

– Oczywiście, że nie, ale, zechce pan wybaczyć, nie o to mi chodzi. Pan Perez żąda, abym oddał mu prawie cztery miliony dolarów, czyli więcej niż połowę spodziewanego zysku mego przedsiębiorstwa, nie wliczając żadnych dodatkowych kosztów czy nieprzewidzianych wypadków, jakie mogą się później wydarzyć.

– To pan ustalił cenę ofertową, sir Hamish. Muszę przyznać, że ubawiłem się, stwierdziwszy, że dodał pan swoją datę urodzenia do sumy trzydziestu dziewięciu milionów dolarów.

Sir Hamish szeroko otworzył usta ze zdumienia.

– Sądziłbym – ciągnął minister – że zważywszy na sytuację pańskiej firmy w ciągu trzech ostatnich lat oraz obecny zastój w Wielkiej Brytanii, nie może pan sobie pozwolić na dąsy.

Minister obojętnie przyglądał się zaskoczonej minie sir Hamisha. Obydwaj zaczęli mówić naraz. Sir Hamish przerwał w pół słowa.

– Proszę posłuchać krótkiej opowieści o Victorze Perezie. Gdy wojna rozgorzała na całego i trwały najzaciętsze walki (stary minister miał na myśli rewolucję meksykańską, podobnie jak Amerykanie myślą o Wietnamie, a Brytyjczycy o Niemczech, kiedy pada słowo „wojna”), jednym z młodych ludzi pod moją komendą, którzy polegli w bitwie pod Celayą zaledwie na parę dni przed naszym ostatecznym zwycięstwem, był ojciec Victora. Osierocił syna, który urodził się w dniu uzyskania niepodległości i nie dane mu było poznać swego ojca. Mam zaszczyt, sir Hamish, być ojcem chrzestnym tego dziecka. Nazwaliśmy go Victor.

– Mogę zrozumieć, że ma pan zobowiązania wobec dawnego druha, niemniej uważam, iż cztery miliony to...

– Doprawdy? Zatem powiem więcej. Odwiedziłem ojca Victora w szpitalu polowym tuż przed jego śmiercią, prosił mnie tylko o opiekę nad żoną. Ona umarła w połogu. Uznałem więc, że moim obowiązkiem jest zajęcie się ich jedynym dzieckiem.

Sir Hamish chwilę milczał.

– Cenię pańską szlachetność, panie ministrze – powiedział wreszcie – ale dziesięć procent wartości jednego z waszych największych kontraktów...

– Któregoś dnia – ciągnął sekretarz stanu, jakby nie słyszał słów sir Hamisha – kiedy ojciec Victora walczył na linii frontu pod Zacatecas, w pewnej chwili spostrzegł za polem minowym młodego porucznika z prawie oderwaną nogą, leżącego twarzą w błocie. Bez chwili namysłu, z narażeniem własnego życia, zaczął się czołgać przez pole minowe, aż dotarł do tego człowieka, potem zaś ciągnął go, jard za jardem, do obozu. Trwało to ponad trzy godziny. Następnie zaniósł rannego do ciężarówki i zawiózł do najbliższego szpitala polowego, niewątpliwie ratując mu nogę, a być może i życie. Widzi pan więc, że rząd nie bez powodu obdarza od czasu do czasu syna bohatera przywilejem, powierzając mu stanowisko swojego przedstawiciela.

– Zgadzam się z panem – powiedział cicho sir Hamish. – To godne podziwu. – Sekretarz stanu po raz pierwszy się uśmiechnął. – Przyznaję jednak, iż nadal nie pojmuję, dlaczego ma dostać aż tak wysoką prowizję.

Minister zmarszczył brwi.

– Obawiam się, sir Hamish, że jeśli pan tego nie rozumie, to nigdy nie potrafi pan zrozumieć zasad, jakimi kierujemy się my, Meksykanie.

Sekretarz stanu wstał zza biurka, kulejąc, podszedł do drzwi i pożegnał Sir Hamisha.

Przełożyła Danuta Sękalska

Spotkanie w Budapeszcie

Pisarze często są pouczani (zwłaszcza przez krytyków), że powinni wystrzegać się w swoich utworach niecodziennych zbiegów okoliczności. Tymczasem życie pełne jest zaskakujących i niewiarygodnych przypadków. Każdy z nas przeżył coś, co wydałoby się czystym zmyśleniem, gdyby to opisać.

Tego tygodnia, kiedy nagłówki prasy światowej donosiły: „ZSRR napadł na Afganistan”, „Stany Zjednoczone nie wezmą udziału w olimpiadzie moskiewskiej”, w londyńskim „Timesie” ukazał się nekrolog i krótka notka o wybitnym profesorze anglistyki z Uniwersytetu Budapeszteńskiego: „Człowiek, który całe życie spędził w swym rodzinnym Budapeszcie i zdobył niepodważalną reputację dzięki znakomitym przekładom dzieł Szekspira na język węgierski. Wprawdzie niektórzy z literaturoznawców uważają jego tłumaczenie Koriolana za niedojrzałe, lecz zgodnym chórem przyznają, iż Hamlet jest przekładem genialnym”.

Niemal dziesięć lat po powstaniu węgierskim zdarzyło mi się uczestniczyć w studenckim mityngu lekkoatletycznym w Budapeszcie. Zawody miały potrwać cały tydzień, liczyłem więc, że uda mi się przy okazji choć trochę poznać kraj. Nasza ekipa wylądowała w niedzielę wieczorem na lotnisku Ferihegy, skąd zawieziono nas wprost do hotelu Ifjúság. (Jak się później dowiedziałem, słowo to znaczy po węgiersku „młodość”). Po ulokowaniu się w pokojach prawie wszyscy zawodnicy poszli od razu spać, gdyż nazajutrz mieliśmy wystartować we wstępnych eliminacjach.

Następnego ranka śniadanie składające się z mleka, grzanek i jajka podano nam w trzech aktach oddzielonych długimi przerwami. Ci z nas, którzy startowali tego popołudnia, machnęli ręką na lunch z obawy, że jeśli powtórzy się poranny spektakl, niechybnie spóźnimy się na zawody.

Dwie godziny przed rozpoczęciem mityngu zawieziono nas autobusem na Nepstadion i wysadzono przed ubieralnią (zawsze uważałem, że właściwszą nazwą byłaby raczej rozbieralnia). Włożyliśmy dresy i przysiedliśmy na ławkach, niespokojnie nasłuchując, kiedy nas wywołają. Po oczekiwaniu, które zdawało się ciągnąć w nieskończoność, choć w rzeczywistości trwało zaledwie kilka minut, pojawił się jeden z organizatorów i zaprowadził nas na miejsce startu. Ponieważ był to dzień rozpoczęcia zawodów, stadion wypełniały tłumy. Dla rozgrzewki pobiegałem najpierw truchtem, potem zrobiłem kilka przebieżek sprintem, a następnie wykonałem rozluźniające ćwiczenia gimnastyczne. Kiedy skończyłem, głośnik zapowiedział w trzech językach bieg na 100 metrów. Ściągnąłem dres i pobiegłem na start. Na wezwanie przyklęknąłem w bloczkach startowych i w napięciu czekałem na strzał. Felkészülni, kész – bang! Dziesięć sekund później było po wszystkim; przybiegłem ostatni, a jedyną pociechą był fakt, iż zostawało mi całe sześć dni na poznawanie stolicy Węgier.

Spacery po Budapeszcie przypomniały mi czasy dzieciństwa spędzone w Bristolu tuż po wojnie, z jedną wszakże uderzającą różnicą: prócz zniszczonych pociskami budynków dostrzegałem całe mury gęsto, rząd za rzędem, podziurawione kulami. Osiem minionych lat nie zatarło śladów powstania, może dlatego, że Węgrzy nie chcieli, aby o nim zapomniano. Przechodnie na ulicach mieli pobrużdżone, puste twarze i nie tyle kroczyli, ile powłóczyli nogami, sprawiając wrażenie społeczeństwa starych ludzi. Niewinnie zagadnięci, dlaczego tacy są, odpowiadali, że nie mają po co się spieszyć ani czym radować, choć jednocześnie zawsze zdawali się odnosić do siebie z delikatną troską.

Trzeciego dnia mityngu znów znalazłem się na Nepstadionie, żeby dodawać ducha przyjacielowi startującemu w półfinałowym biegu na 400 metrów przez płotki. Była to pierwsza konkurencja rozgrywana tego popołudnia. Ponieważ miałem zawodniczą kartę wstępu, mogłem wybrać dowolne miejsce na pustawych trybunach. Usadowiłem się dokładnie nad drugim wirażem, skąd był dobry widok na ostatnią prostą. Zająłem miejsce na drewnianej ławce, nie zwracając specjalnie uwagi na sąsiadów. Zaczął się bieg, a kiedy mój przyjaciel wyszedł z wirażu, biorąc siódmy płotek i mając jeszcze trzy do mety, wstałem i głośnymi okrzykami dopingowałem go aż do samej taśmy. Zajął trzecie miejsce, tym samym wchodząc do finału, który miał się rozegrać następnego dnia. Usiadłem znowu i na karcie z programem zawodów zanotowałem dokładny czas. Kiedy zbierałem się do wyjścia, gdyż nikt z brytyjskiej ekipy nie uczestniczył w konkurencji rzutu młotem ani nie skakał o tyczce, z tyłu dobiegł mnie czyjś głos:

– Czy pan jest Anglikiem?

– Tak – odparłem, odwracając się w stronę, skąd padło pytanie.

Przyglądał mi się starszy jegomość, ubrany w garnitur z kamizelką, który musiał być niemodny już wtedy, gdy nosił go jego ojciec. W dodatku garnitur ów pozbawiony był nawet tej niewątpliwej zalety, że kiedykolwiek znów wejdzie w modę. Skórzane łaty na łokciach, jakie mógł naszyć jedynie mężczyzna, natychmiast zdradzały, iż człowiek, który mnie zagadnął, był kawalerem, albo też należało założyć, że ma łokcie w dziwnych miejscach. Sądząc po długości nogawek spodni, jegomość ów był niższy od swego ojca co najmniej o dwa cale. Co się zaś tyczy jego fizjonomii, to miał zupełnie siwe włosy, sumiaste wąsy i rumiane policzki. Jego znużone niebieskie oczy były ustawicznie na wpół opuszczone, jak niedomknięta przesłona w aparacie fotograficznym, a czoło miał tak pobrużdżone zmarszczkami, że można by mu równie dobrze dać pięćdziesiąt, jak i siedemdziesiąt lat. Na pierwszy rzut oka sprawiał wrażenie ni to kontrolera tramwajowego, ni to pozbawionego pracy skrzypka.

Usiadłem po raz drugi.

– Mam nadzieję, że nie ma mi pan za złe tego pytania? – dodał.

– Oczywiście, że nie – odparłem.

– Bo widzi pan, mam tak niewiele okazji, żeby porozmawiać z prawdziwym Anglikiem. Więc kiedy jakiegoś spotkam, zawsze łapię byka za rogi. Czy tak się mówi potocznie?

– Owszem – odpowiedziałem, zastanawiając się, ile to ja znam węgierskich słów. Tak, nie, dzień dobry, do widzenia, zgubiłem drogę, pomocy.

– Czy bierze pan udział w studenckim mityngu?

– Brałem, już nie biorę – powiedziałem. – Odpadłem dość prędko, w poniedziałek.

– Czyżby dlatego, że nie był pan wystarczająco prędki?

Roześmiałem się, znów pełen uznania dla jego znajomości mego ojczystego języka.

– Skąd tak wyśmienicie zna pan angielski?

– Obawiam się, że już nieco zaniedbałem ten język – odpowiedział staruszek. – Ale wciąż wolno mi go nauczać na uniwersytecie. Muszę panu wyznać, że sport absolutnie mnie nie interesuje, lecz przy takich okazjach zawsze mogę dopaść kogoś takiego jak pan i naoliwić zardzewiałą maszynerię, choćby tylko na parę minut. – Posłał mi zmęczony uśmiech, ale oczy miał teraz pełne blasku.

– Z jakiego hrabiostwa pan pochodzi? – Po raz pierwszy jakby go zawiodła wymowa, jako że zapewne miał na myśli „hrabstwo”.

– Z Somerset.

– Och – westchnął – być może najpiękniejsze hrabstwo w całej Anglii.

Uśmiechnąłem się, gdyż obcokrajowcy raczej nie zapuszczają się dużo dalej niż do Stratfordu nad Avonem czy Oksfordu.

– Przemierzyć wzgórza Mendip – ciągnął staruszek – i podążając przez ciągle zielone pagórkowate okolice, zatrzymać się w Cheddar, by zwiedzić jaskinię Gougha, i w Wells, by napawać się widokiem czarnych łabędzi dzwoniących w dzwon na murach katedry, lub w Bath, by podziwiać wytworny styl życia antycznych Rzymian, a potem być może przekroczyć granicę hrabstwa i wjechać do Devonu... Czy nie uważa pan, że Devon jest nawet piękniejsze od Somerset?

– W żadnym razie.

– Zapewne kieruje się pan uprzedzeniem – roześmiał się. – No, zaraz się przekonamy, czy zdołam sobie przypomnieć:

Zachodnich hrabstw jest siedem,

A najświetniejsze z nich to Devon.

Prawdopodobnie Hardy, tak jak i pan, ulegał uprzedzeniom i myślał wyłącznie o swoim ukochanym Exmoor, wiosce Tiverton i Plymouth Drake’a.

– A jakie jest pańskie ulubione hrabstwo?

– Moim zdaniem północna część Yorkshire nigdy nie była należycie doceniana – odparł. – Kiedy ludzie mówią o Yorkshire, podejrzewam, że każdemu nieodparcie nasuwa się Leeds, Sheffield i Barnsley. Kopalnie węgla i ciężki przemysł. Przyjezdni powinni więcej podróżować po okolicy i zobaczyć doliny wśród wzgórz, wtedy dopiero przekonają się, że żadna z nich nie przypomina drugiej.

Krajobraz Lincolnshire z kolei jest zbyt płaski i, podobnie jak większość hrabstw środkowych, teraz jest on pewnie oszpecony panoszącymi się wszędzie miastami. Żadne z Birminghamów tego świata jakoś do mnie nie przemawia. O wiele bardziej przypadają mi do gustu Worcestershire i Warwickshire, te przytulone do wzgórz Cotswold osobliwe stare angielskie wioski, uwieńczone perłą Stratfordu nad Avonem. Jaka szkoda, że nie mogłem być w Anglii w pięćdziesiątym dziewiątym roku, kiedy moi rodacy leczyli się z ran po powstaniu. Olivier w roli Koriolana, oto jeszcze jeden człowiek, który nie chciał obnażać swoich ran.

– Widziałem to przedstawienie – powiedziałem. – Byłem na nim z wycieczką szkolną.

– Szczęśliwy chłopiec. Przetłumaczyłem tę sztukę na węgierski, gdy miałem dziewiętnaście lat. Czytając ponownie swój przekład w zeszłym roku, uświadomiłem sobie, że przed śmiercią muszę jeszcze powtórzyć ów młodzieńczy wyczyn.

– Tłumaczył pan też inne sztuki Szekspira?

– Wszystkie oprócz trzech. Na koniec zostawiłem sobie Hamleta, a potem znów wrócę do Koriolana i zacznę tłumaczyć od początku. Ponieważ jest pan studentem, czy wolno mi spytać, na który uniwersytet pan uczęszcza?

– Oksford.

– A kolegium?

– Brasenose.

– Och, BNC. Jak to cudownie móc przebywać zaledwie parę jardów od Biblioteki Bodlejańskiej, największej na świecie. Gdybym urodził się w Anglii, z pewnością wykładałbym w Kolegium Wszystkich Dusz Wiernych Zmarłych Oksfordu, to dokładnie naprzeciwko BNC, prawda?

– Owszem.

Profesor zamilkł i przez chwilę obserwowaliśmy następny bieg, pierwszy półfinał na 1500 metrów. Wygrał go Anfras Patovich, Węgier, a tłum dosłownie oszalał z radości.

– To się dopiero nazywa doping – powiedziałem z uznaniem.

– Taką samą owację zgotowano Manchester United, kiedy strzelili zwycięską bramkę w finałowym meczu o Puchar Mistrzów. Lecz moi rodacy nie wiwatują dlatego, że Węgier przybiegł pierwszy.

– Nie? – spytałem nieco zdziwiony.

– Ależ nie, wiwatują, ponieważ pokonał Rosjanina.

– Nawet nie zauważyłem.

– Nie widzę powodu, dla którego miałby pan to zauważyć, ale w naszych myślach oni są zawsze obecni, a tak rzadko mamy okazję być świadkami ich publicznej porażki.

Próbowałem naprowadzić go z powrotem na weselszy temat.

– A zanimby pan został profesorem w Kolegium Wszystkich Dusz, to gdzie chciałby pan uczęszczać?

– Jako student, rzecz jasna?

– Tak.

– Bez wątpienia najpiękniejsze jest Kolegium Magdaleny. Ma ono tę szczególną zaletę, iż usytuowane jest nad rzeką Cherwell. Tutaj muszę się panu przyznać, że mam słabość do gotyckiej architektury i uwielbiam Oscara Wilde’a.

Naszą rozmowę przerwał huk pistoletu startowego i przez chwilę śledziliśmy drugi półfinałowy bieg na 1500 metrów, który wygrał Orentas z ZSRR. Tym razem tłum jawnie okazał swoje niezadowolenie, klaszcząc w taki sposób, że dłonie się mijały, zupełnie się nie stykając. Nagle poczułem, że jestem po stronie Węgrów. Tymczasem profesor zapadł w ponure milczenie. Ostatni bieg tego dnia wygrał Tim Johnston z Anglii, ja zaś wstałem i wiwatowałem bez skrępowania. Tłum Węgrów uprzejmie bił brawo.

Odwróciłem się, by pożegnać profesora, który od pewnego czasu się nie odzywał.

– Jak długo pozostanie pan w Budapeszcie? – zapytał po chwili.

– Do końca tygodnia. W niedzielę wracam do Anglii.

– Czy nie zechciałby pan któregoś wieczoru poświęcić trochę czasu i zjeść kolację ze starym człowiekiem?

– Z przyjemnością.

– Jak to miło z pańskiej strony – rzekł, a potem wziął ode mnie program zawodów, na odwrotnej stronie zapisał drukowanymi literami swoje imię, nazwisko i adres i wręczył mi go z powrotem. – A może jutro o siódmej? Gdyby zaś miał pan jakieś stare gazety czy czasopisma, to proszę je przynieść – dodał z lekkim zakłopotaniem. – I doskonale zrozumiem, jeśli się okaże, że musiał pan zmienić plany.

Następny ranek spędziłem na zwiedzaniu kościoła św. Mátyása i zabytkowej twierdzy, dwóch budowli, które nie nosiły śladów walk. Potem udałem się na krótki rejs statkiem po Dunaju, a po południu kibicowałem pływakom na basenie olimpijskim. O szóstej przebrałem się w sportową kurtkę i luźne szare spodnie, mając nadzieję, że zaprezentuję się dostatecznie elegancko mojemu szacownemu gospodarzowi. Zamknąłem drzwi i szedłem już w kierunku windy, gdy nagle sobie o czymś przypomniałem: wróciłem do pokoju po plik gazet i czasopism, które zebrałem od wszystkich członków naszej ekipy.

Znaleźć dom profesora wcale nie było tak łatwo, jak się spodziewałem. Błąkałem się po brukowanych uliczkach, wymachując adresem profesora przed nosem przechodniom, aż w końcu wskazano mi starą kamienicę czynszową. Kilkoma susami wbiegłem po drewnianych schodach na trzecie piętro, zastanawiając się, ile też ta wspinaczka zajmuje czasu profesorowi każdego dnia. Zatrzymałem się przed drzwiami, na których widniał podany mi numer, i zapukałem.

Staruszek otworzył natychmiast, zupełnie jakby czekał, stojąc pod drzwiami. Zauważyłem, że ma na sobie ten sam garnitur co poprzedniego dnia.

– Przepraszam za spóźnienie – powiedziałem.

– Nic nie szkodzi. Moi studenci także znajdują, że trudno znaleźć mnie pierwszy raz – przerwał, ściskając mi rękę. – Niedobrze jest używać dwukrotnie tego samego słowa w jednym zdaniu. Lepiej byłoby powiedzieć „trafić”, nieprawdaż?

I nie czekając na odpowiedź, potruchtał w głąb mieszkania; najwyraźniej przywykł do życia w samotności. Małym ciemnym korytarzem poprowadził mnie do saloniku. Byłem zaskoczony jego rozmiarami. Trzy ściany pokrywały mierne sztychy i akwarele przedstawiające angielskie krajobrazy, czwartą zaś wypełniała w całości ogromna biblioteka. Dostrzegłem tam Szekspira, Dickensa, Austin, Trollope’a, Hardy’ego, a nawet Waugh i Grahama Greene’a. Na stole leżał wyblakły egzemplarz „New Statesmana”. Rozejrzałem się wokół, by sprawdzić, czy jesteśmy sami, ale nigdzie nie dostrzegłem śladów obecności żony czy dziecka, ani fizycznej, ani w postaci wizerunku; i rzeczywiście – stół nakryty był na dwie osoby.

Staruszek odwrócił się i z dziecięcym zachwytem spojrzał na plik przyniesionych przeze mnie gazet i czasopism.

– „Punch”, „Time”, „Observer”, istna uczta – oznajmił uroczyście, chwytając je w ramiona, a potem z lubością ułożył cały stos na łóżku stojącym w rogu pokoju.

Następnie otworzył butelkę szurkebarat, po czym zostawił mnie na chwilę, żebym pooglądał sobie obrazki, a sam zajął się przygotowywaniem posiłku. Wślizgnął się do wnęki tak maleńkiej, że nawet nie spostrzegłem wcześniej, iż znajduje się tu jeszcze kuchenka. W dalszym ciągu zasypywał mnie pytaniami o Anglię, na które przeważnie nie umiałem odpowiedzieć.

Kilka minut później wrócił do pokoju i poprosił mnie, żebym „wziął krzesło”.

– Proszę, niech pan łaskawie usiądzie – powiedział po chwili zastanowienia. – Nie chcę, żeby pan je zabrał. Chciałbym, aby pan na nim usiadł.

Postawił przede mną talerz, na którym znajdowała się nóżka, chyba kurczęcia, poza tym plasterek salami i pomidor. Ogarnął mnie smutek, nie dlatego, że było tego tak mało, ale że profesor wydawał się przekonany, iż to obfita uczta.

Po kolacji, która, mimo że starałem się jeść powoli i bawić profesora rozmową, nie zajęła wiele czasu, gospodarz zaparzył kawę, dość gorzką w smaku, następnie nabił fajkę, po czym wróciliśmy do przerwanej dyskusji. Mówiliśmy o Szekspirze i o tym, co profesor sądzi na temat A.L. Rowse’a, a potem przeszliśmy do polityki.

– Czy to prawda, że Anglią będą wkrótce rządzić laburzyści?

– Na to zdają się wskazywać wyniki sondaży opinii publicznej.

– Przypuszczalnie Brytyjczycy uważają, że sir Alec Douglas-Home nie jest dość giętki jak na roztańczone lata sześćdziesiąte – powiedział, pykając raz po raz z fajki. Przerwał i spojrzał na mnie poprzez kłęby dymu. – Nie zaproponowałem panu fajki, ponieważ po tym, jak odpadł pan we wstępnych eliminacjach, mam prawo sądzić, iż nie będzie pan palił.

Uśmiechnąłem się.

– Jednakże sir Alec – kontynuował profesor – jest człowiekiem o wieloletnim politycznym doświadczeniu, a to nie jest źle, kiedy krajem rządzi doświadczony dżentelmen.

Gdyby tę opinię wygłosił mój tutor, pewnie roześmiałbym się w głos.

– A co pan powie o przywódcy laburzystów? – zapytałem, celowo nie wymieniając jego nazwiska.

– Uformowany w rozgrzanym tyglu rewolucji technologicznej – odparł. – Sam nie wiem, co sądzić. Ceniłem Gaitskella, który był inteligentnym i zręcznym politykiem. Cóż, zmarł przedwcześnie. Attlee, podobnie jak sir Alec, także był dżentelmenem. A co do pana Wilsona, to historia sama podda go próbie ognia – to niezamierzony kalambur – w owym rozgrzanym tyglu i dopiero wtedy dowiemy się prawdy.

Nie przyszła mi do głowy żadna odpowiedź.

– Po naszym rozstaniu – ciągnął staruszek – wczoraj wieczorem zastanawiałem się nad tym, jaki wpływ wywarł konflikt sueski na naród, który zaledwie dziesięć lat wcześniej wygrał wojnę światową. Amerykanie powinni byli was poprzeć. Teraz po latach, patrząc z oddalenia, co jest przywilejem historyka, dowiadujemy się, że premier Eden był wówczas przemęczony i chory. A naprawdę było tak, że nie otrzymał poparcia od swych najbliższych sojuszników, kiedy go najbardziej potrzebował.

– Być może my powinniśmy byli udzielić wam wsparcia w pięćdziesiątym szóstym.

– Nie, nie. Wtedy było już za późno, żeby Zachód brał na swoje barki problem Węgier. Churchill rozumiał to zagrożenie w tysiąc dziewięćset czterdziestym piątym roku. Chciał posuwać się dalej, aż za Berlin, i wyzwolić wszystkie narody graniczące z ZSRR. Ale Zachód miał już powyżej uszu wojny i pozwolił Stalinowi wykorzystać tę apatię. Kiedy Churchill ukuł wyrażenie „żelazna kurtyna”, dokładnie przewidywał, co się wydarzy na Wschodzie. Zdumiewające, jak się pomyśli, że kiedy ów wielki człowiek powiedział: „Jeśli imperium brytyjskie przetrwa tysiąc lat...”, w rzeczywistości miało ono przed sobą tylko dwadzieścia pięć. Jaka szkoda, że w pięćdziesiątym szóstym roku nie był już u steru rządów.

– Czy powstanie wywarło duży wpływ na pańskie życie?

– Nie mogę narzekać na swój los. Być profesorem anglistyki na dużym uniwersytecie to przywilej. Nikt nie wtrąca się do spraw na moim wydziale, a Szekspira nie uznano jeszcze za literaturę wywrotową. – Przerwał i wypuścił z fajki kłąb dymu. – A czym się pan będzie zajmował, młodzieńcze, po opuszczeniu uniwersytetu? Bo po tym, co pan nam pokazał, raczej nie można mieć nadziei, że zarobi pan na życie bieganiem.

– Chcę zostać pisarzem.

– W takim razie podróże, podróże i jeszcze raz podróże – rzekł profesor. – Nie może pan liczyć na to, że dowie się wszystkiego z książek. Musi pan zobaczyć świat na własne oczy, jeśli chce pan przedstawiać go innym.

Spojrzałem na stary zegar stojący na kominku i dopiero wtedy zdałem sobie sprawę, jak szybko zleciał czas.

– Niestety muszę już pana pożegnać. Wymagają od nas, abyśmy wracali do hotelu przed dziewiątą.

– Oczywiście – powiedział z uśmiechem, wyraźnie rozbawiony mentalnością wychowanków angielskiej szkoły publicznej. – Odprowadzę pana do placu Kossutha, a stamtąd będzie już widać hotel na wzgórzu.

Kiedy wychodziliśmy z mieszkania, zauważyłem, że nie zawraca sobie głowy zamykaniem drzwi na klucz. Życie nie pozostawiło mu nic do stracenia. Prowadząc mnie szybko przez gęsty labirynt wąskich uliczek, po którym z takim trudem poruszałem się wcześniej tego wieczoru, opowiadał po drodze to i owo o mijanych przez nas budynkach – wprost niewyczerpana kopalnia wiedzy o własnym kraju, jak również o moim. Kiedy dotarliśmy na plac Kossutha, wziął mnie za rękę i trzymał przez dłuższy czas, nie chcąc jej puścić, jak się to często zdarza starym samotnym ludziom.

– Jestem wdzięczny, że pozwolił pan staremu człowiekowi nagadać się do woli na ulubione tematy.

– A ja dziękuję za gościnność – odrzekłem. – Kiedy następnym razem będzie pan w Somerset, musi pan koniecznie przyjechać do Lympsham i poznać moją rodzinę.

– Lympsham? Nie wiem, gdzie to jest – powiedział, sprawiając wrażenie zmartwionego.

– Nic dziwnego. Wioska liczy zaledwie dwudziestu dwóch mieszkańców.

– W sam raz na dwie drużyny krykieta – zauważył profesor. – A jest to gra, z którą, przyznaję, nigdy nie miałem okazji się zmierzyć.

– Nie warto się przejmować – rzekłem. – Połowa Anglików też nie ma o niej pojęcia.

– Tak, ale zawsze mnie intrygowało, co ma wspólnego z krykietem „nocny stróż” czy „wąwóz” albo na czym polega „perfidne zagranie”.

– W takim razie proszę nie zapomnieć mnie zawiadomić, kiedy następnym razem będzie pan w Anglii. Zabiorę pana na stadion Lorda i przekonamy się, czy jest pan pojętnym uczniem.

– Jak to miło – powiedział, a po chwili wahania dodał: – Ale nie sądzę, żebyśmy się mieli jeszcze spotkać.

– Dlaczego? – spytałem.

– No cóż, jakby to powiedzieć, przez całe życie nigdy nie opuściłem Węgier. W młodości nie było mnie na to stać, a teraz nie wyobrażam sobie, by ci u władzy pozwolili mi kiedykolwiek ujrzeć pańską ukochaną Anglię.

Puścił moją rękę, odwrócił się i poczłapał przed siebie, znikając w mroku małych uliczek Budapesztu.

Powtórnie przeczytałem zamieszczone w „Timesie” pośmiertne wspomnienie o profesorze, a także nagłówki donoszące o inwazji na Afganistan i wpływie tego wydarzenia na olimpiadę w Moskwie.

Miał rację. Nigdy więcej się nie spotkaliśmy.

Przełożyła Anna Brzezińska

Stara miłość

Niektórym ponoć zdarza się miłość od pierwszego wejrzenia, ale nie miłość, lecz nienawiść połączyła Williama Hatcharda i Philippe Jameson. Poczuli do siebie wrogość już na pierwszym seminarium pierwszego semestru. Oboje wstąpili na uniwersytet we wczesnych latach trzydziestych, uzyskując stypendia na studia w dziedzinie języka i literatury angielskiej – William w Kolegium Mertona, Philippa w Kolegium Somerville. Każde z nich otrzymało solenne zapewnienie nauczycieli, że będzie gwiazdą na swoim roku.

Simona Jakesa z Nowego Kolegium, ich tutora, zarazem bawiła i kłopotała zażarta rywalizacja, która tak szybko rozgorzała między dwójką jego najzdolniejszych studentów. Zręcznie rozgrywał ich wzajemną wrogość, aby wydobyć z obojga to, co najlepsze, nigdy jednak nie dopuszczając do tego, by ją jawnie demonstrowali. Philippa, powabny, smukły rudzielec o wysokim głosie, była tego wzrostu co William, starała się więc jak najczęściej spory, jakie wiedli, prowadzić na stojąco, w dopiero co kupionych pantofelkach na wysokim obcasie. William zaś, młodzieniec o niskim głosie tchnącym powagą, zawsze usiłował wyrażać swoje opinie w pozycji siedzącej. Im bardziej zajadła stawała się ich rywalizacja, tym usilniej jedno starało się prześcignąć drugie. Pod koniec pierwszego roku studiów wyprzedzali już znacznie swoich rówieśników, sami idąc pierś w pierś. Simon Jakes zwierzył się profesorowi języka staroangielskiego w Kolegium Mertona, że nigdy nie miał zdolniejszej pary studentów na jednym roku i nie upłynie dużo czasu, a dorównają jemu samemu.

Podczas letnich wakacji oboje pracowali bez wytchnienia, cały czas wyobrażając sobie, że drugie przykłada się jeszcze bardziej. Rozłożyli na czynniki pierwsze Blake’a, Wordswortha, Coleridge’a, Shelleya, Byrona, a kiedy wreszcie kładli się do łóżek, to wyłącznie w towarzystwie Keatsa. Gdy wrócili po wakacjach do Oksfordu na drugi rok, stwierdzili, że rozłąka jeszcze bardziej rozpaliła nienawiść w ich sercach; gdy zaś obydwoje dostali piątki z plusem za rozprawy o Beowulfie, bynajmniej nie polepszyło to sprawy. Któregoś wieczoru przy stole profesorskim w Nowym Kolegium Simon Jakes oznajmił, że gdyby Philippa Jameson urodziła się chłopcem, to niektóre jego seminaria niewątpliwie kończyłyby się bójkami.

– Dlaczego ich nie rozdzielisz? – zaspanym głosem zapytał go dziekan.

– Co takiego? I wziąć sobie podwójne obowiązki na głowę? – obruszył się Jakes. – Przecież przeważnie jedno z nich uczy drugie. Ja pełnię rolę sędziego.

Czasami rywale zwracali się do niego, by rozsądził, które z nich jest lepsze, a przy tym każde z nich było tak pewne swej przewagi, iż czynili to w obecności drugiego. Jakes był za szczwany, aby dać się wciągnąć w te rozgrywki; za to przypominał im, że zadecydują o tym ostatecznie egzaminatorzy. Uciekli się wówczas do nowego fortelu, mianowicie zaczęli mówić o sobie, gdy byli razem: „ta głupia gęś” i „ten pyszałek”. Pod koniec drugiego roku studiów wręcz nie mogli już wytrzymać ze sobą w jednym pokoju.

Podczas letnich wakacji William przelotnie zainteresował się Al Jolsonem i dziewczyną imieniem Ruby, Philippa zaś zabawiała się charlestonem oraz towarzystwem młodziutkiego porucznika marynarki z Dartmouth. Kiedy jednak trymestr zaczął się na dobre, żadne z nich nie przyznało się do tych epizodów i niebawem całkiem im one wywietrzały z głowy.

Na początku trzeciego roku studiów oboje, za radą Simona Jakesa, postanowili się ubiegać o nagrodę imienia Charlesa Oldhama, ramię w ramię z innymi studentami, których uważano za potencjalnych zdobywców celującego dyplomu. Nagrodę Charlesa Oldhama przyznawano za pracę na zadany temat z Szekspira i zarówno Philippa, jak i William zdawali sobie sprawę, że będzie to jedyna okazja w ich karierze akademickiej, kiedy zmierzą się ze sobą w zamkniętym konkursie. Cichaczem każde z nich na własną rękę przerabiało cały kanon szekspirowski, począwszy od Henryka VI, na Henryku VIII kończąc. Przetrzymywali Jakesa długo po zajęciach, wciąż się domagając dogłębnych analiz coraz to nowych zawiłości.

Tematem pracy konkursowej owego roku była „Satyra w twórczości Szekspira”. Z pewnością na największą uwagę zasługiwał Troilus i Kresyda, ale jak oboje stwierdzili, nie brak było różnych jej odcieni w dosłownie wszystkich trzydziestu siedmiu dramatach poety, „nie mówiąc już o większości sonetów” – pisała Philippa do swego ojca w jednym z nieczęstych momentów zwątpienia. W miarę jak rok zbliżał się do końca, stawało się coraz bardziej oczywiste, że pierwsze i drugie miejsce zajmą William i Philippa, do rozstrzygnięcia pozostawała tylko kwestia kolejności. Nikt jednak nie śmiał wyrokować, które z rywali zostanie zwycięzcą. Portier z Nowego Kolegium, ekspert w takich sprawach, który jak zazwyczaj z okazji konkursu przyjmował zakłady, dawał obojgu równe szanse, z dziesięciokrotną przewagą nad pozostałymi uczestnikami.

Jeszcze przed złożeniem prac konkursowych oboje musieli przystąpić do końcowych egzaminów. Codziennie rano i po południu przez dwa tygodnie Philippa i William rzucali się na testy egzaminacyjne z wręcz wulgarną żarłocznością. Dla nikogo nie było zaskoczeniem, gdy oboje otrzymali dyplomy z odznaczeniem pierwszej klasy. Na uniwersytecie krążyły pogłoski, że oboje dostali piątki za każdy z dziewięciu zestawów pytań egzaminacyjnych.

– Chciałabym wierzyć, że to istotnie prawda. Muszę jednak zwrócić ci uwagę, że między piątką z plusem a piątką z minusem jest zasadnicza różnica – docięła Philippa Williamowi.

– Podpisuję się pod tym, co powiedziałaś – odrzekł William. – Dopiero kiedy ogłoszą wyniki konkursu Charlesa Oldhama, okaże się, komu zostanie ujęte, a komu dodane.

Do złożenia eseju zostały już tylko dwa tygodnie i oboje pracowali po dwanaście godzin na dobę, zasypiając nad otwartymi podręcznikami i śniąc, że to drugie wciąż przysiada fałdów. O wyznaczonej porze stanęli oboje w przepisowych strojach akademickich na marmurowej posadzce hallu Gmachu Egzaminacyjnego.

– Dzień dobry, Williamie. Mam szczerą nadzieję, że twój trud nie pójdzie na marne i uda ci się uplasować w pierwszej szóstce.

– Wielkie dzięki, Philippo. Jeśli nie, to dołączę do grona takich znakomitości, jak C.S. Lewis, Nichol Smith, Nevil Coghill, Edmund Blunden, R. i W. Chambers i H.W. Garrard. Na tym polu z całą pewnością nie ma nikogo więcej, kim warto by się przejmować.

– Cieszę się tylko – rzekła Philippa, jakby nie słysząc jego słów – że nie siedziałeś obok mnie, kiedy pisałam esej, gdyż dzięki temu pierwszy raz od trzech lat nie mogłeś ode mnie ściągać.

– Jedyne, co kiedyś od ciebie ściągnąłem, Philippo, to rozkład jazdy z Oksfordu do Londynu, zresztą nieważny, jak i reszta twoich chybionych dokonań.

Oboje złożyli liczące po dwadzieścia pięć tysięcy słów prace w sekretariacie Gmachu Egzaminacyjnego i nie wdając się już więcej w rozmowę, dołączyli do kolegów, aby niecierpliwie oczekiwać rozstrzygnięcia konkursu.

William usiłował się odprężyć tego weekendu i pierwszy raz od trzech lat zagrał w tenisa z dziewczyną z Kolegium św. Anny, ale nie zdołał wygrać ani jednego gema, nie mówiąc już o secie. Kiedy zaczął pływać, omal nie poszedł na dno, co mu się udało, gdy próbował popływać łódką. Mógł się tylko pocieszać, że Philippa nie oglądała żadnego z tych żałosnych wyczynów.

W poniedziałek wieczorem, po uroczystej kolacji w towarzystwie pryncypała Kolegium Mertona, postanowił pospacerować brzegiem Cherwell, żeby się przewietrzyć przed snem. Wieczór był majowy i jeszcze nie zmierzchało, gdy wydostał się ciasnym zaułkiem koło kolegium na łąki i dotarł do Cherwell. Kiedy wędrował krętą dróżką, nagle mu się wydało, że dostrzega swoją rywalkę siedzącą pod drzewem i zajętą czytaniem. Chciał już zawrócić, ale pomyślał, że mogła go zauważyć, więc szedł dalej przed siebie.

Nie widział Philippy od trzech dni, choć prawie cały czas była obecna w jego myślach. Kiedy zdobędzie nagrodę Charlesa Oldhama, ta głupia gęś będzie musiała wreszcie spuścić z tonu. Uśmiechnął się na myśl o tym i postanowił nonszalancko przejść tuż przed jej nosem. Kiedy już był blisko, oderwał wzrok od ścieżki, żeby rzucić dziewczynie ukradkowe spojrzenie, i poczuł, że się czerwieni w przewidywaniu niechybnej, celnie dobranej obelgi. Nic się jednak nie wydarzyło, spojrzał więc uważniej i dostrzegł, że nie czyta; głowę objęła rękoma i zdawało mu się, że cicho popłakuje. Zwolnił kroku, żeby się przypatrzeć nie groźnej rywalce, która od trzech lat prześladowała go na każdym kroku, ale opuszczonej, osamotnionej istocie, wyglądającej na całkiem bezradną.

W pierwszej chwili Williamowi przyszło do głowy, że jakimś sposobem Philippa dowiedziała się, kto wygrał w konkursie, i że to rzeczywiście on odniósł zwycięstwo. Po chwili zastanowienia uświadomił sobie, że to niemożliwe: egzaminatorzy otrzymali prace dopiero tego ranka, a ponieważ wszyscy oceniający czytali każdy tekst, prawdopodobnie wyników można się było spodziewać najwcześniej pod koniec tygodnia. Philippa nie podniosła głowy, kiedy stanął przed nią – nie był nawet pewien, czy go zauważyła. Przystanął, aby przyjrzeć się swej przeciwniczce, i z podziwem patrzył na jej długie, rude włosy podwijające się na ramionach. Usiadł obok niej, ale nawet się nie poruszyła.

– Co się stało? – zapytał. – Czy mogę coś dla ciebie zrobić?

Uniosła głowę, ukazując twarz zaczerwienioną od płaczu.

– Nic, Williamie, zostaw mnie tylko w spokoju. Odbierasz mi samotność, szczędząc towarzystwa.

William ucieszył się, że z miejsca rozpoznał drobną aluzję literacką.

– Co się stało, madame de Sevigne? – spytał bardziej z ciekawości niż troski, niepewny, czy jej współczuć, czy się cieszyć, że przyłapał ją w chwili słabości.

Upłynęło dużo czasu, nim się odezwała.

– Dzisiaj rano umarł mój ojciec – powiedziała w końcu jakby do siebie.

To dziwne, pomyślał William, że po trzech latach widywania Philippy prawie co dzień nic nie wiedział o jej życiu rodzinnym.

– A matkę masz? – spytał.

– Umarła, kiedy miałam trzy lata. Nawet jej nie pamiętam. Mój ojciec jest... był wikarym. Wychowywał mnie sam i poświęcił wszystko, nawet srebra rodzinne, żeby posłać mnie do Oksfordu. Tak bardzo chciałam zdobyć dla niego nagrodę Charlesa Oldhama.

William niepewnie dotknął ramienia Philippy.

– Pomyśl, kiedy wygrasz ten konkurs, ogłoszą cię najlepszą studentką dziesięciolecia. Ale będziesz musiała mnie pokonać, żeby tego dopiąć.

Próbowała się roześmiać.

– Jasne, że chciałam cię pokonać, Williamie, ale to tylko ze względu na ojca.

– Na co chorował?

– Na raka, ale nigdy mi o tym nie mówił. Prosił, żebym nie przyjeżdżała do domu przed trymestrem letnim, twierdząc, że przerwa może mi przeszkodzić w egzaminie dyplomowym i napisaniu eseju konkursowego. Przez cały czas musiał mnie trzymać z dala od siebie, bo wiedział, że gdybym zobaczyła, w jakim jest stanie, nie byłabym zdolna do poważnej nauki.

– Gdzie mieszkasz? – spytał William, znów zdziwiony, że tego nie wie.

– W Brockenhurst, w Hampshire. Jadę tam jutro rano. Pogrzeb odbędzie się w środę.

– Czy mogę z tobą pojechać? – zapytał William.

Philippa podniosła głowę i w oczach rywala dostrzegła łagodność, jakiej dotąd nie widziała.

– To byłoby uprzejme z twojej strony, Williamie.

– Chodźmy, głupia gąsko – powiedział. – Odprowadzę cię do domu.

– Kiedy ostatnio tak mnie nazwałeś, mówiłeś to serio.

Williamowi wydało się naturalne, że powinni trzymać się za ręce, idąc brzegiem rzeki. Milczeli, póki nie znaleźli się na miejscu.

– O której mam po ciebie podjechać? – zapytał, nie wypuszczając jej ręki.

– Nie wiedziałam, że masz samochód.

– Ojciec sprezentował mi starego MG, kiedy zrobiłem dyplom. Już od dawna czekałem na okazję, żeby pochwalić ci się tym pudłem. Wiesz, on ma starter uruchamiany przyciskiem.

– Widać twój ojciec wolał nie ryzykować i nie zwlekać z prezentem do ogłoszenia wyników konkursu.

William zareagował bardziej gromkim śmiechem, niżby na to zasługiwał jej drobny docinek.

– Przepraszam – powiedziała. – Złóż to na karb przyzwyczajenia. Chętnie się przekonam, czy prowadzisz samochód równie źle, jak piszesz. Jeśli tak, to możemy dojechać donikąd. Będę na ciebie czekała o dziesiątej.

W drodze do Hampshire Philippa opowiadała o pracy ojca w parafii i wypytywała o rodzinę Williama. Zatrzymali się na lunch w pubie w Winchesterze. Zjedli potrawkę z królika i ziemniaczane purée.

– To nasz pierwszy wspólny posiłek – rzekł William.

Nie było żadnej uszczypliwej odpowiedzi. Philippa po prostu się uśmiechnęła.

Po lunchu pojechali do wioski Brockenhurst. Samochód niepewnie się zatrzymał na żwirowanym podjeździe przed plebanią. Niemłoda służąca ubrana na czarno otworzyła drzwi, zdziwiona, że widzi pannę Philippę w towarzystwie mężczyzny. Philippa przedstawiła Annie Williamowi i poprosiła, żeby przygotowała mu pokój.

– Bardzo się cieszę, że znalazłaś sobie takiego miłego młodego człowieka – zauważyła później Annie. – Od dawna go znasz?

Philippa się uśmiechnęła.

– Nie, wczoraj spotkaliśmy się pierwszy raz.

Philippa ugotowała Williamowi kolację i zjedli ją przy kominku, w którym on napalił, we frontowym pokoju. Chociaż w ciągu trzech godzin zamienili ledwie parę słów, żadne się nie nudziło. Philippa zwróciła uwagę, jak niesfornie blond czupryna opada Williamowi na czoło, i pomyślała, jak dystyngowanie będzie wyglądał w starszym wieku.

Następnego ranka Philippa poszła do kościoła wsparta na ramieniu Williama i dzielnie wytrwała do końca pogrzebu. Kiedy ceremonia się skończyła, William zaprowadził ją z powrotem na plebanię, pełną teraz przyjaciół jej ojca.

– Nie miej do nas żalu – powiedział pan Crump, pomocnik wikarego, do Philippy. – Byłaś dla ojca wszystkim i surowo nam zakazał zawiadamiać cię o swojej chorobie, gdyż nie chciał ci przeszkadzać w zdobyciu nagrody Charlesa Oldhama. Tak się ona nazywa?

– Tak – odparła Philippa. – Ale teraz to straciło znaczenie.

– Ona zdobędzie tę nagrodę, aby uczcić pamięć ojca – rzekł William.

Philippa się odwróciła i spojrzała na niego, po raz pierwszy zdając sobie sprawę, że on naprawdę tego chce.

Przenocowali na plebanii i w czwartek wrócili do Oksfordu. W piątek o dziesiątej rano William znowu zajechał pod kolegium Philippy i powiedział portierowi, że chciałby mówić z panną Jameson.

– Czy zechciałby pan poczekać w końskim boksie, łaskawco? – spytał portier i powiódł Williama do niewielkiego pomieszczenia z tyłu portierni, a następnie pobiegł poszukać panny Jameson. Nadeszli razem po kilku minutach.

– A cóż ty tutaj robisz?

– Chcę cię zabrać do Stratfordu.

– Ale ja nie zdążyłam nawet rozpakować rzeczy po powrocie z domu.

– Przynajmniej raz zrób to, co mówię. Daję ci piętnaście minut.

– Oczywiście – odparła. – Kimże jestem, żeby okazywać nieposłuszeństwo przyszłemu zdobywcy nagrody Charlesa Oldhama? Pozwolę ci nawet wejść na minutkę do mojego pokoju i pomóc mi się rozpakować.

Brwi portiera uniosły się aż po krawędź czapki, zachował jednak milczenie, pamiętając, że panna Jameson dopiero co straciła ojca.

I znów William uświadomił sobie ze zdziwieniem, że w ciągu tych trzech wspólnych lat ani razu nie był w jej pokoju. Wdrapywał się na mury wszystkich żeńskich kolegiów, żeby spotykać się z rozmaitymi dziewczynami o rozmaitym stopniu głupoty, ale nigdy z Philippą. Przysiadł na łóżku.

– Nie tutaj, ty bezmyślna istoto. Posługaczka dopiero je pościeliła. Wszyscy mężczyźni są tacy sami, nigdy nie siadają na krzesłach.

– Pewnego dnia usiądę – rzekł William. – W fotelu profesora, gdy obejmę katedrę języka i literatury angielskiej.

– Nie, dopóki ja jestem na tym uniwersytecie, nie masz szans – rzuciła i umknęła do łazienki.

– Dobre chęci i talent nie zawsze idą w parze – krzyknął do jej znikających pleców. W duchu był zadowolony, że znów się w niej odezwała żyłka rywalizacji.

Piętnaście minut później wyszła z łazienki w żółtej, kwiecistej sukience ze świeżym, białym kołnierzykiem i dobranymi do niego mankiecikami. Williamowi się wydało, że nawet lekko się umalowała.

– Możemy popsuć sobie opinię, pokazując się razem.

– Pomyślałem o tym – uspokoił ją. – Jeśli ktoś mnie zapyta, powiem, że jesteś moją podopieczną.

– Podopieczną?

– Tak, w tym roku opiekuję się biednymi sierotami.

Philippa zgłosiła u portiera, że wróci przed północą, i wyruszyli oboje do Stratfordu, zatrzymując się w Broadwayu na lunch. Po południu pływali łódką po Avonie. William opowiedział Philippie o swoich niedawnych wyczynach w sportach wodnych. Przyznała, że doszły ją słuchy o widowisku, jakie z siebie zrobił. Szczęśliwie jednak dobili do brzegu: może dlatego, że Philippa przejęła od Williama wiosła. Poszli zobaczyć Johna Gielguda w roli Romea, potem zjedli kolację w gospodzie Pod Ubłoconym Kaczorem. Podczas kolacji Philippa była już po dawnemu opryskliwa wobec Williama.

Tuż po jedenastej wyruszyli w powrotną drogę i Philippa zapadła w drzemkę, gdyż nie sposób było rozmawiać przy warkocie silnika. W odległości mniej więcej dwudziestu pięciu mil od Oksfordu samochód stanął.

– Myślałem, że gdy wskaźnik paliwa jest na zerze, w zbiorniku powinien być jeszcze co najmniej galon benzyny – rzekł William.

– Widać się myliłeś, zresztą nie pierwszy raz. Teraz za karę będziesz musiał przespacerować się sam do najbliższej stacji benzynowej; nie myśl sobie, że dotrzymam ci towarzystwa. Nie zamierzam się stąd ruszać, zostanę tu w środku, w cieple.

– Ale przed Oksfordem nie ma żadnej stacji benzynowej – zaprotestował William.

– Wobec tego będziesz musiał mnie nieść. Jestem o wiele za delikatna, żeby taki kawał iść piechotą.

– Po tej obfitej kolacji zakrapianej szczodrze winem mógłbym cię unieść najwyżej parę kroków.

– Jest dla mnie tajemnicą, Williamie, jakim cudem zdobyłeś celujący dyplom z angielskiego, skoro nawet nie potrafisz odczytać wskaźnika paliwa.

– Pozostaje nam tylko jedno – powiedział William. – Poczekać na pierwszy poranny autobus.

Philippa wgramoliła się na tylne siedzenie samochodu i już więcej się nie odzywała. William włożył kapelusz, szal i rękawiczki i skrzyżował ramiona, żeby się rozgrzać. Dotknął zmierzwionej rudej gęstwiny włosów śpiącej Philippy, a potem zdjął palto i dokładnie ją okrył.

Pierwsza zbudziła się Philippa, tuż po szóstej, i z jękiem próbowała rozprostować obolałe kości. Następnie zaczęła potrząsać Williamem, a kiedy się ocknął, spytała, dlaczego jego ojciec nie był na tyle przezorny, żeby kupić mu samochód z wygodną tylną kanapą.

– Przecież to jest najbardziej szykowny wóz ze wszystkich, jakie jeżdżą po szosach – powiedział William, który ostrożnie rozmasował kark i dopiero potem włożył palto.

– Ale on nie jedzie i nie będzie jechał bez benzyny – docięła mu Philippa i wysiadła z samochodu, żeby się rozruszać.

– Pozwoliłem się jej wyczerpać tylko z jednego powodu – rzekł William, podchodząc do dziewczyny stojącej przy masce samochodu.

Philippa oczekiwała jakiegoś kiepskiego żartu i nie zawiodła się.

– Mój ojciec powiedział mi, że jeśli spędzę noc z szynkarką, powinienem tylko zamówić potem dodatkowy kufel piwa. Gdybym jednak spędził noc z córką wikarego, to będę musiał się z nią ożenić.

Philippa wybuchnęła śmiechem. William, zmęczony, nieogolony, w ciężkim palcie krępującym ruchy, usiłował uklęknąć na jedno kolano.

– Co ty wyprawiasz, Williamie?

– A jak myślisz, głupia gąsko? Chcę cię prosić, abyś za mnie wyszła.

– Od tego zaproszenia chętnie się wymówię, Williamie. Gdybym przyjęła twoją propozycję, mogłoby się zdarzyć, że do końca życia tkwiłabym na drodze między Oksfordem i Stratfordem.

– Czy poślubisz mnie, jeśli zdobędę nagrodę Charlesa Oldhama?

– Ponieważ nie ma cienia obawy, że tak się stanie, bezpiecznie mogę ci to obiecać. A teraz wstań, Williamie, bo jeszcze ktoś cię weźmie za zbłąkanego bociana.

Pierwszy autobus przyjechał tego sobotniego ranka pięć po siódmej i zabrał Philippę i Williama z powrotem do Oksfordu. Philippa poszła do siebie wziąć długą, gorącą kąpiel, William zaś napełnił kanister benzyną i wrócił do osieroconego MG. Potem pojechał wprost do kolegium Philippy i znowu zapytał portiera, czy może się widzieć z panną Jameson.

Zeszła na dół po kilku minutach.

– To znowu ty? – spytała. – Czy nie mam i tak już dość kłopotów?

– Dlaczego?

– Bo byłam nocą poza kolegium, bez towarzystwa.

– Miałaś towarzystwo.

– I to ich właśnie martwi.

– Powiedziałaś im, że spędziliśmy noc razem?

– Nie, nie powiedziałam. Nie mam nic przeciwko temu, żeby nasi rówieśnicy myśleli, że się źle prowadzę, natomiast bardzo mi zależy, aby nie podejrzewali mnie o brak smaku. A teraz bądź tak miły i idź sobie, gdyż oddaję się właśnie ponurym rozmyślaniom o tym, co to będzie, kiedy dostaniesz nagrodę Charlesa Oldhama i będę musiała spędzić z tobą resztę życia.

– Wiesz, że zdobędę tę nagrodę, więc może od razu byś się do mnie wprowadziła?

– Zdaję sobie sprawę, Williamie, że w dzisiejszych czasach modne jest sypiać z byle kim, jeśli jednak mają to być moje ostatnie dni wolności, pragnę się nimi delektować, zwłaszcza że może będę musiała zdecydować się na samobójstwo.

– Kocham cię.

– Po raz ostatni, Williamie, idź już. A jeśli nie zdobędziesz nagrody Charlesa Oldhama, nigdy więcej nie pokazuj się w Somerville.

William odszedł, rozpaczliwie pragnąc poznać wyniki konkursu literackiego. Gdyby tylko wiedział, jak bardzo Philippa chce, aby wygrał, mógłby zasnąć tej nocy.

W poniedziałkowy ranek oboje przybyli wcześnie do Gmachu Egzaminacyjnego i czekali niecierpliwie, w milczeniu, potrącani przez innych studentów z ich roku, którzy też ubiegali się o nagrodę. Z wybiciem dziesiątej przewodniczący komisji egzaminacyjnej, w uroczystym stroju akademickim, posuwając się krokiem żółwia, przybył do wielkiej auli i siląc się na obojętność, przypiął zawiadomienie do tablicy. Wszyscy studenci, którzy brali udział w konkursie, ruszyli ławą do przodu, tylko William i Philippa stali dalej nieruchomo, wiedząc, że nic już nie może zmienić werdyktu, jakiego oboje się lękali.

Ze zgiełkliwej gromady otaczającej tablicę wyrwała się jakaś dziewczyna i podbiegła do Philippy.

– Brawo, Phil. Zwyciężyłaś.

Łzy napłynęły do oczu Philippie, kiedy obracała się ku Williamowi.

– Zechciej przyjąć również moje gratulacje – szybko powiedział William. – Ta nagroda niewątpliwie ci się należała.

– Chciałam ci coś powiedzieć w sobotę.

– Zrobiłaś to. Powiedziałaś, że jeśli przegram, mam nigdy więcej nie pokazywać się w Somerville.

– Nie, chciałam powiedzieć: Nic tak nie kocham na świecie jak ciebie; czy to nie dziwne?**

Patrzył na nią w milczeniu przez dłuższą chwilę. Odpowiedzi Beatrycze nie sposób było prześcignąć.

– Tak dziwne jak rzecz, której nie znam – powiedział miękko.

Przyjaciel z tego samego kolegium klepnął go w ramię, schwycił za rękę i energicznie uścisnął. Widocznie ten, który przybywa drugi, też zasługuje na uznanie, chociaż William był innego zdania.

– Brawo, Williamie.

– Drugie miejsce nie jest godne pochwały – lekceważąco mruknął William.

– Ale ty zwyciężyłeś, szczęściarzu.

Philippa i William spojrzeli na siebie.

– Coś ty powiedział? – spytał William.

– Dokładnie to, coś usłyszał. Zdobyłeś nagrodę Charlesa Oldhama.

Philippa i William pobiegli do tablicy i przeczytali komunikat:

Nagroda upamiętniająca Charlesa Oldhama

Tym razem egzaminatorzy nie byli

w stanie przyznać nagrody jednej osobie,

postanowili przeto podzielić ją między...

Milcząco wpatrywali się przez pewien czas w tablicę ogłoszeń. Wreszcie Philippa zagryzła wargi i cicho powiedziała:

– Nie poszło ci najgorzej, zważywszy na konkurencję. No, cóż robić, biorę cię; ale na to światło dzienne przysięgam, że cię biorę tylko przez miłosierdzie.

Williama nie trzeba było zachęcać.

– Nie mogę ci odmówić, ale jak dzień ten jasny, robię to jedynie na przekładania twoich przyjaciół, a częścią, żeby ci uratować życie, bo, jak mi powiadano, umierasz na suchoty.

I ku zachwytowi swoich rówieśników i osłupieniu oddalającego się egzaminatora uściskali się pod tablicą ogłoszeń.

Krążyła plotka, że od tej chwili nigdy nie rozstawali się na dłużej niż na kilka godzin.

Ślub odbył się miesiąc później w kościele w rodzinnej wiosce Philippy.

– Jak się nad tym dobrze zastanowić – zauważył współlokator Williama – to za kogóż innego ona mogła wyjść za mąż?

Swarliwa para zaczęła miesiąc miodowy od pobytu w Atenach, spierając się co do przewagi stylu doryckiego nad stylem jońskim w architekturze i odwrotnie, przy czym żadne z nich nie wiedziało na ten temat nic ponad to, czego potajemnie się nauczyło z przewodnika turystycznego za pół korony. Popłynęli następnie do Stambułu, gdzie William bił pokłony w każdym napotkanym meczecie, podczas gdy Philippa wystawała samotnie na zewnątrz, narzekając na złe traktowanie kobiet przez Turków.

– Turcy to rozgarnięte plemię – dowodził William. – Potrafią właściwie ocenić prawdziwą wartość.

– To dlaczego nie przyjmiesz islamu, Williamie? Wówczas mogłabym cię widywać tylko raz do roku.

– Pech złego urodzenia, niewłaściwie ulokowana lojalność i niefortunny kontrakt ślubny nakazują, abym spędził resztę życia z tobą.

Po powrocie do Oksfordu, gdzie każde z nich otrzymało stypendium młodszego pracownika naukowego, oboje rozpoczęli poważną, twórczą pracę. William przystąpił do rozległych studiów na temat użycia wyrazów u Marlowe’a, a w wolnych chwilach uczył się statystyki pomocnej w jego badaniach. Philippa wybrała jako temat pracy wpływ reformacji na siedemnastowiecznych pisarzy angielskich i wkrótce jej zainteresowania wykroczyły daleko poza literaturę ku muzyce i sztuce. Kupiła sobie szpinet i zaczęła grywać wieczorami Dowlanda i Gibbonsa.

– Na litość boską – rzekł William, doprowadzony do rozpaczy cieniutkimi, metalicznymi dźwiękami. – Czy naprawdę myślisz, że kluczem wiolinowym otworzysz tajniki ich wiary?

– To lepsze niż zaglądanie przecinkom pod ogonki i zaokrąglanie kropek, kochanie.

Trzy lata później, z gładko uzyskanymi doktoratami z filozofii, nieugięcie w tandemie, przeszli na stanowiska wykładowców. Kiedy groźny cień faszyzmu padł na Europę, oni czytali, pisali, krytykowali i nauczali w cieple kominków i w zaciszu odwiecznych krużganków uniwersyteckich.

– Niezbyt ciekawy to był rok, jeśli chodzi o egzaminy dyplomowe – powiedział William – ale i tak spośród jedenaściorga moich studentów piątka otrzymała dyplomy pierwszej klasy.

– Dla mnie jeszcze nudniejszy – rzekła Philippa – ale jakimś cudem doprowadziłam do celującego dyplomu trzech z sześciu moich studentów i nie musisz wcale stosować dwumianu Newtona, Williamie, żeby obliczyć, że jestem lepsza niż ty.

– Przewodniczący komisji egzaminacyjnej twierdzi – oznajmił William – że przeważnie to, co mówią twoi studenci, jest po prostu wykute na blachę.

– A mnie powiedział – odcięła się Philippa – że twoi nie tylko nie potrafią wyuczyć się na pamięć, ale zmyślają przy odpowiedzi.

Kiedy Philippa i William zasiadali razem do kolacji w kolegium, wszystkie miejsca dla gości bywały zajęte i ledwie tylko odmówiono wspólną modlitwę, ich ostre riposty śmigały nad stołem wśród wieloramiennych świeczników.

– Philippo, słyszałem plotkę, że kolegium nie będzie w stanie przedłużyć ci umowy pod koniec roku.

– Obawiam się, że to prawda, Williamie – odparła.

– Nie mogą odnowić mojej, jednocześnie oferując mi twoje stanowisko.

– Czy sądzisz, Williamie, że kiedyś wybiorą cię na członka Akademii Brytyjskiej?

– Muszę odpowiedzieć, zresztą z wielkim żalem, że nigdy.

– Przykro mi. A dlaczego nie?

– Bo kiedy mi to proponowano, poinformowałem prezesa, że wolałbym poczekać, aż wybiorą również moją żonę.

Niektórzy z gości spoza uniwersytetu, pierwszy raz zasiadający przy stole profesorskim, przyjmowali te potyczki słowne serio, inni zaś tylko zazdrościli tak wielkiej miłości.

Jeden z profesorów nielitościwie zakpił sobie, że William z Philippą próbują swoje kwestie przed kolacją ze strachu, że ktoś mógłby pomyśleć, iż żyją w zgodzie. Już na samym początku kariery akademickiej, gdy byli młodymi naukowcami, oboje zostali uznani za czołowe autorytety w swoich dziedzinach. Niczym dwa magnesy przyciągali najbardziej utalentowanych studentów, podczas gdy sami byli biegunowo odmienni.

– Doktor Hatchard wygłosi połowę tych wykładów – oznajmiła Philippa na początku trymestru jesiennego, zwanego trymestrem świętego Michała, inaugurując wspólny cykl wykładów o legendzie arturiańskiej. – Ale mogę was zapewnić, że nie będzie to lepsza połowa. Na wszelki wypadek zawsze sprawdźcie, który doktor Hatchard prowadzi wykład.

Kiedy Philippę zaproszono na wykłady w Yale, William wziął przysługujący mu raz na siedem lat urlop naukowy, aby być razem z nią.

Na statku przemierzającym Atlantyk Philippa zauważyła:

– Trzeba się przynajmniej cieszyć, mój kochany, że to podróż morska, więc nie zabraknie nam benzyny.

– Dziękujmy raczej Bogu – odparł William – że ten statek ma silnik, bo przy tobie oklapłyby nawet żagle statków Cunarda.

Jedynym cieniem ich małżeństwa było to, że Philippa nie mogła urodzić Williamowi dzieci, ale to ich jeszcze bardziej zbliżyło. Philippa hojnie przelewała uczucia macierzyńskie na swoich studentów i pozwoliła sobie tylko na jedną kwaśną uwagę, że los jej oszczędził wydania na świat potomka o powierzchowności i rozumie Williama.

Jak było do przewidzenia, po wybuchu wojny umiejętności Williama w żonglowaniu słowami wykorzystano do łamania szyfrów. Zwerbował go anonimowy dżentelmen, który przybył w odwiedziny z teczką przypiętą łańcuszkiem do przegubu. Philippa bezwstydnie podsłuchiwała przez dziurkę od klucza, kiedy obaj panowie omawiali problemy, jakim trzeba sprostać, po czym jak burza wpadła do pokoju i zażądała, aby ją również przyjęto.

– Czy pan sobie zdaje sprawę, że ja rozwiązuję krzyżówkę w „Timesie” dwa razy szybciej niż mój mąż?

Anonimowy dżentelmen mógł tylko dziękować Bogu, że nie jest przykuty łańcuszkiem do Philippy. Powołał męża i żonę do sekcji marynarki wojennej, gdzie zajęli się zaszyfrowanymi komunikatami radiowymi, jakie kierowano do niemieckich okrętów podwodnych i z nich wysyłano.

Niemiecka instrukcja sygnałowa zawarta była w książce kodów czteroliterowych i każdą depeszę odcyfrowywano za pomocą codziennie zmienianych tabel szyfrowych. William nauczył żonę obliczania częstotliwości liter i Philippa zastosowała tę nową wiedzę do rozbioru współczesnych tekstów niemieckich, niebawem zaś zaprezentowała analizę częstotliwości, której wkrótce używał każdy wydział łamania szyfrów w całej Wspólnocie Brytyjskiej. Cokolwiek by powiedzieć, łamanie szyfrów i konstruowanie uniwersalnego systemu odcyfrowywania sygnałów było kolosalnym zadaniem i zabrało im prawie dwa lata życia.

– Nigdy nie przypuszczałam, że zaglądanie literom pod ogonki może być aż tak pożyteczne – powiedziała Philippa, pełna podziwu dla własnych osiągnięć w tej dziedzinie.

Kiedy alianci wylądowali w Europie, mąż i żona często potrafili razem odcyfrować szyfr już na podstawie kilku linijek nadawanych na bieżąco komunikatów.

– A cóż to za zgraja analfabetów – utyskiwał William. – Nie szyfrują swoich umlautów. Zasługują na to, żeby ich nie rozumieć.

– Nie krytykuj, skoro sam nigdy nie stawiasz kropki nad „i”.

– Bo uważam, że jest zbyteczna, i mam nadzieję, że uda mi się ją usunąć z języka angielskiego.

– Czy to ma być twój główny wkład w naukę, Williamie? Więc powiedz mi, proszę, jakim cudem ktoś, kto będzie czytał wypracowania naszych studentów, odróżni „1” od „i”.

– Kiepski argument, kochanie, z którego by wynikało, że również „n” należałoby opatrzyć kropką, żeby się nie myliło z „h”.

– Pracuj dalej nad swoimi teoryjkami, Williamie, bo ja zamierzam dać z siebie wszystko, żeby wypruć z Hitlera coś więcej niż tylko kropkę i literkę „1”.

W maju 1945 roku zostali podjęci kolacją przez premiera i panią Churchill na Downing Street 10.

– Co premier miał na myśli, mówiąc mi, że nigdy nie będzie w stanie zrozumieć twoich kombinacji? – zagadnęła Philippa w taksówce, która ich wiozła na dworzec Paddington.

– Przypuszczam, że dokładnie to samo, co wtedy, kiedy oznajmił mi, że doskonale pojmuje sens twoich machinacji – odparł William.

Gdy z początkiem lat pięćdziesiątych profesor anglistyki w Kolegium Mertona odszedł na emeryturę, cały uniwersytet w napięciu czekał, które z Hatchardów otrzyma zwolnioną katedrę.

– Jeśli rada uniwersytetu ofiaruje ci tę katedrę – rzekł William, przeciągając ręką po siwiejących włosach – to tylko dlatego, że mnie zechcą uczynić wicekanclerzem uniwersytetu.

– Stanowisko tak dalece przerastające twoje możliwości mógłbyś otrzymać tylko i wyłącznie przez nepotyzm, czyli wtedy, gdybym ja wpierw je piastowała.

Rada uniwersytetu po dyskusji trwającej siedem godzin ofiarowała im dwie katedry oraz przyznała tytuły profesora zwyczajnego.

Wicekanclerz uniwersytetu na pytanie, dlaczego odstąpiono od ustalonej tradycji, odpowiedział:

– To proste: gdybym nie zaproponował katedry im obojgu, jedno z nich ubiegałoby się o moje stanowisko.

Tego wieczoru, po uroczystej kolacji, kiedy wracali do domu przez łąki brzegiem Isis, w najgorętszym momencie wyjątkowo zażartej sprzeczki na temat wartości ostatniego tomu monumentalnego dzieła Prousta jakiś policjant, zaalarmowany krzykiem, podbiegł do nich i spytał:

– Czy wszystko w porządku, proszę pani?

– Niestety nie – wpadł mu w słowo William. – Ta kobieta atakuje mnie od ponad dwudziestu lat i jak dotąd policja nie kiwnęła palcem, żeby mnie obronić.

Pod koniec lat pięćdziesiątych Harold Macmillan zaproponował Philippie udział w Zarządzie do spraw Niezależnych Rozgłośni.

– Przypuszczam, że zostaniesz tak zwanym uczonym z okienka – skomentował William – a ponieważ ci, którzy oglądają telewizję, są na poziomie umysłowym siedmiolatka, będziesz się czuła jak ryba w wodzie.

– Zgadzam się – powiedziała Philippa. – Po prawie trzydziestu latach spędzonych z tobą mam pełne kwalifikacje do zajmowania się infantylnymi osobnikami.

Kilka tygodni później William otrzymał od szefa BBC list z propozycją uczestnictwa w zarządzie.

– Wystąpisz zamiast komika Tony’ego Hancocka czy też Dicka Bartona, agenta specjalnego? – zainteresowała się Philippa.

– Mam wygłosić cykl dwunastu wykładów.

– A na jaki temat, jeśli wolno spytać?

– Geniuszu.

Philippa przekartkowała „Radio Times”.

– Widzę, że „Geniusz” ma być nadawany o drugiej w nocy w sobotę, co jest zrozumiałe, skoro o tej porze jesteś u szczytu swoich możliwości intelektualnych.

Kiedy Uniwersytet Princeton przyznał Williamowi doktorat honorowy, Philippa wzięła udział w ceremonii i dumnie siedziała w pierwszym rzędzie.

– Próbowałam znaleźć miejsce z tyłu – wyjaśniła później – ale wszystkie były już zajęte przez zaspanych studentów, którzy najwyraźniej nigdy o tobie nie słyszeli.

– Jeśli to prawda, Philippo, dziwię się, że nie wzięłaś ich za własnych słuchaczy, którzy ucinają sobie drzemki na twoich wykładach.

Z biegiem lat liczne anegdoty, z których tylko drobna część była wątpliwej autentyczności, weszły na stałe do legendy Oksfordu. Wszyscy z wydziału anglistyki znali opowieści o „wojujących Hatchardach”. O tym, jak spędzili pierwszą noc. Jak do spółki zdobyli nagrodę Charlesa Oldhama. Że Phil odgaduje wszystkie hasła krzyżówki w „Timesie”, zanim Bill zdąży się ogolić. Jak obydwoje otrzymali katedry profesorskie jednego dnia i że pracowali więcej niż którykolwiek z ich rówieśników, jakby wciąż jeszcze musieli czegoś dowieść, choćby jedno drugiemu. Niemal się zdawało, iż prawa symetrii wymagają, aby zawsze uważano ich za równych sobie. Dopóki nie ogłoszono, że z okazji Nowego Roku Philippa otrzymała order Imperium Brytyjskiego i związany z tym tytuł damy.

– Przynajmniej nasza kochana królowa poznała się, które z nas naprawdę zasłużyło na uznanie – oznajmiła Philippa w refektorium przy deserze.

– Nasza kochana królowa – rzekł William, wybierając z win maderę – po prostu dobrze wie, że w żeńskich kolegiach Oksfordu duch rywalizacji zamarł i czasem należy zachęcić słabszych kandydatów w nadziei, że może wypłynie prawdziwy talent spośród niedouków.

Od tej pory, ilekroć brali razem udział w jakiejś oficjalnej uroczystości, Philippa żądała, aby mistrz ceremonii anonsował ich jako profesora Williama i damę Philippę Hatchardów. Spodziewała się, że przez wiele, wiele lat będzie górować w ten sposób nad mężem przy okazji każdego występu publicznego, ale jej radość trwała tylko sześć miesięcy, do czasu, gdy William w dniu urodzin królowej otrzymał tytuł szlachecki. Philippa udała, że ją dziwi nietypowy dla królowej nietrafny wybór, i natychmiast zaczęła się domagać, żeby przedstawiano ich publicznie jako sir Williama i damę Philippę Hatchardów.

– To zrozumiałe – oświadczył William. – Królowa musiała wpierw przyznać ci tytuł damy, żeby nikt nie wziął cię przypadkiem za byle szlachciankę. Kiedy cię poślubiłem, Philippo, byłaś młodszym wykładowcą, a teraz się okazuje, że żyję ze starą damą.

– Nic dziwnego – rzekła Philippa – że twoi biedni studenci nie potrafią rozstrzygnąć, czy jesteś homoseksualistą, czy też zwyczajnie cierpisz na kompleks Edypa. Ciesz się, że nie przyjęłam kiedyś pewnej propozycji, bo wówczas miałbyś za żonę kochanicę.

– Zawsze miałem, głupia gąsko.

Mimo upływu lat żadne z nich nie przestało udawać, że jest przeświadczone o niższości umysłowej drugiego. Książki pisane przez Philippę, „prace o wybitnej wartości”, jak mawiała, drukowane były w Oxford University Press, podczas gdy Williama „dzieła o monumentalnym znaczeniu”, by użyć jego własnego określenia, tłoczyły prasy Uniwersytetu Cambridge.

W niedługim czasie doczekali się pierwszej dziesiątki nowo mianowanych profesorów anglistyki, swoich studentów.

– Jeśli policzysz politechniki, to na moje konto trzeba jeszcze dorzucić katedrę w Kenii.

– To ja uczyłam obecnego profesora anglistyki w Nairobi – rzekła Philippa. – Ty uczyłeś głowę państwa, co może tłumaczyć, dlaczego tamtejszy uniwersytet cieszy się znakomitą renomą, podczas gdy w kraju panuje taki zamęt.

Na początku lat sześćdziesiątych na łamach „Times Literary Supplement” przeprowadzili listowną batalię, spierając się na temat twórczości Philipa Sidneya, przy czym nigdy nie poruszali tej kwestii w obecności drugiego. Wreszcie redaktor położył kres tej korespondencji i ogłosił remis.

Oboje uznali go za idiotę.

Jeżeli coś drażniło Williama u Philippy na stare lata, to uporczywość, z jaką co rano kończyła rozwiązywać krzyżówkę w „Timesie”, zanim jeszcze zasiadł do śniadania. Przez jakiś czas William zamawiał dwa egzemplarze gazety, póki Philippa nie zaczęła wypełniać haseł krzyżówki w obydwóch, zarazem tłumacząc mu, że to niepotrzebna strata pieniędzy.

Pewnego szczególnego czerwcowego poranka, pod koniec ostatniego przed ich odejściem na emeryturę roku akademickiego, William zszedł na śniadanie i znalazł tylko jedno puste hasło. Przeczytał wskazówkę: „Skelton podał, że to wpadło do zupy”. William z miejsca wypełnił dziesięć maleńkich kwadracików.

Philippa zajrzała mu przez ramię.

– Nie ma takiego słowa, ty megalomanie – powiedziała z przekonaniem. – Zmyśliłeś je, żeby mnie zirytować. – Położyła przed nim jajko na twardo, które musiało się bardzo długo gotować.

– Naturalnie, że istnieje słowo „terebzdere”, głupia gąsko. Sprawdź w słowniku.

Philippa przewertowała skrócony słownik oksfordzki upchnięty między książkami kucharskimi w kuchni i triumfalnie ogłosiła, że nie ma takiego słowa.

– Moja droga damo Philippo – powiedział William takim tonem, jakby się zwracał do szczególnie tępego studenta – chyba sobie nie wyobrażasz, że ponieważ jesteś stara i masz całkiem białe włosy, to zjadłaś wszystkie rozumy. Musisz zrozumieć, że skrócony słownik oksfordzki został sklecony dla prostaczków, którzy opanowali nie więcej niż sto tysięcy słów. Zaraz wychodzę do kolegium i zapewniam cię, że znajdę to słowo w wielkim słowniku oksfordzkim, który leży na moim biurku. Chyba nie muszę ci przypominać, że ów słownik jest poważnym dziełem, które zawiera ponad pięćset tysięcy słów i zostało sporządzone z myślą o takich uczonych jak ja.

– Bzdury – odrzekła Philippa. – Kiedy się okaże, że miałam rację, powtórzysz słowo w słowo całą tę historię, z tym zmyślonym przez ciebie idiotyzmem włącznie, w dniu wielkiego gaudium w Somerville, w obecności absolwentów kolegium.

– A ty, moja droga, przeczytasz Dzieła zebrane Johna Skeltona i odszczekasz swoje zarzuty pod stołem.

– Poprosimy starego Onionsa, redaktora Oxford English Dictionary, na arbitra.

– Zgoda.

– Zgoda.

Co powiedziawszy, sir William zabrał swoją gazetę, pocałował żonę w policzek i dodał z przesadnie głębokim westchnieniem:

– To właśnie w takich chwilach żałuję, że zdobyłem nagrodę Charlesa Oldhama.

– W gruncie rzeczy jej nie zdobyłeś, kochanie. Po prostu w tamtych czasach nie było w dobrym tonie przyznać, że wygrała kobieta.

– Za to zdobyłaś mnie.

– Tak, ty samochwało, ale sądziłam, że jesteś jednym z tych trofeów, które można zwrócić pod koniec roku. A teraz się okazuje, że muszę cię zachować, chociaż odchodzę już na emeryturę.

– Pozostawmy kwestię, której nie potrafiła rozstrzygnąć komisja egzaminacyjna przyznająca nagrodę Charlesa Oldhama, wielkiemu słownikowi oksfordzkiemu, kochanie – powiedział William i poszedł do swojego kolegium.

– Nie ma takiego słowa – mruczała Philippa, zamykając za nim frontowe drzwi.

Podobno atak serca przytrafia się rzadziej kobietom niż mężczyznom. Gdy dama Philippa dostała ataku tego ranka, była akurat w kuchni; upadła na podłogę, chrapliwie wzywając Williama, lecz on już nie mógł jej słyszeć. Dopiero sprzątaczka znalazła Philippę leżącą na kuchennej podłodze i pobiegła po kogoś ze zwierzchników. Skarbniczka w pierwszej chwili pomyślała, że Philippa być może symuluje, iż sir William uderzył ją patelnią, niemniej na wszelki wypadek pospieszyła do domu Hatchardów na Little Jericho. Sprawdziła puls, wezwała lekarza kolegium, a następnie dyrektorkę. Oboje przybyli w ciągu kilku minut.

Dyrektorka kolegium i skarbniczka stały w oczekiwaniu przy swojej znakomitej koleżance, ale już wiedziały, co powie doktor.

– Nie żyje – potwierdził ich obawy. – Śmierć musiała być nagła i prawie bezbolesna. – Spojrzał na zegarek: wskazywał dziewiątą czterdzieści siedem. Okrył ciało swojej pacjentki kocem i wezwał karetkę. Opiekował się damą Philippą przez ponad trzydzieści lat i tak często jej powtarzał, by przestała się zapracowywać, że mógłby nagrać swoje przestrogi na płytę gramofonową, z podobnym skutkiem.

– Kto zawiadomi sir Williama? – spytała dyrektorka.

Wszyscy troje spojrzeli po sobie.

– Ja to zrobię – rzekł doktor.

Z Little Jericho do Radcliffe Square idzie się krótko. Tego dnia z Little Jericho do Radcliffe Square doktorowi szło się bardzo długo. Nigdy nie było mu łatwo przynosić komuś wiadomość o śmierci małżonka, ale tym razem czekało go najcięższe przeżycie w całej jego lekarskiej karierze.

Zapukał do drzwi profesora i sir William poprosił go, aby wszedł. Znakomity uczony siedział za biurkiem nad Oxford English Dictionary, mrucząc coś pod nosem.

– Mówiłem jej, ale nie chciała słuchać, głupia gęś – powiedział do siebie, a potem odwrócił się i zobaczył doktora stojącego w drzwiach. – Doktorze, musi pan w przyszły czwartek przyjść na uroczysty obiad w Somerville, podczas którego moja żona ukorzy się publicznie. Będzie to ni mniej, ni więcej tylko gem, set, mecz i tytuł mistrza dla mnie. Ukoronowanie trzydziestu lat mojej kariery naukowej.

Doktor ani się nie uśmiechnął, ani nie poruszył. Sir William zbliżył się do niego i badawczo spojrzał w oczy staremu przyjacielowi. Niepotrzebne były żadne słowa. Doktor powiedział tylko:

– Jest mi bardziej przykro, niż potrafię to wyrazić. – I odszedł, pozostawiając sir Williama sam na sam z cierpieniem.

Wieść dotarła do wszystkich kolegów sir Williama w ciągu godziny. Lunch w refektorium spożywano w milczeniu, przerwanym tylko przez starszego tutora, gdy zwrócił się do pryncypała z pytaniem, czy nie należałoby zanieść profesorowi czegoś do jedzenia.

– Myślę, że nie – odrzekł pryncypał.

Więcej nic nie mówiono.

Profesorzy, pracownicy naukowi i studenci – wszyscy przechodzili przez dziedziniec pod oknami gabinetu sir Williama w milczeniu, a gdy wieczorem zgromadzili się na kolacji, nikt nie miał ochoty na rozmowę. Pod koniec posiłku starszy tutor ponownie zasugerował, że należałoby zanieść jedzenie sir Williamowi. Tym razem pryncypał wyraził zgodę i kucharz kolegium przygotował lekki posiłek. Pryncypał wraz ze starszym tutorem wspięli się po wytartych kamiennych stopniach do pokoju sir Williama; jeden z nich trzymał tacę, a drugi delikatnie zapukał. Nie było odpowiedzi, więc pryncypał, obeznany ze zwyczajami sir Williama, uchylił drzwi i zajrzał do środka.

Na drewnianej podłodze w kałuży krwi leżał bez ruchu stary człowiek, a obok niego mały pistolet. Obaj mężczyźni weszli do pokoju i spojrzeli na leżącego. W prawej ręce William trzymał tom Dzieł zebranych Johna Skeltona. Książka była otwarta na Piosnkach Elynour Rummyng, a słowo „terebzdere” zostało podkreślone.

Na saraceńską modłę

Zdobi tę białogłowę

Co we łbie ma firleje

Fikuśne terebzdere.

Sir William swoim starannym charakterem pisma napisał na marginesie: „Wybaczcie mi, ale musiałem jej o tym powiedzieć”.

– Ciekawe o czym – mruknął do siebie pryncypał, usiłując wyjąć książkę z ręki sir Williama, ale palce zaciśnięte na jej kartach były już sztywne i zimne.

Legenda głosiła, że nigdy nie rozstawali się na dłużej niż na kilka godzin.

Przełożyła Danuta Sękalska

** Ten i następne cytaty z Wiele hałasu o nic Williama Szekspira w przekładzie Leona Ulricha, PIW, Warszawa 1973.

Spis treści

Karta tytułowa

Od Autora

Chińska figurynka

Lunch

Pucz

Pierwszy cud

Dżentelmen doskonały

Przygoda na jedną noc

Błąd Septimusa

Degrengolada

Kwestia zasad

Spotkanie w Budapeszcie

Stara miłość

Karta redakcyjna

Tytuł oryginału: A Quiver Full of Arrows

Copyright © Jeffrey Archer 1980

All rights reserved

First published 2003 by Pan an imprint of Pan Macmillan, a division of Macmillan Publisher Limited

Copyright © for the Polish e-book edition by REBIS Publishing House Ltd., Poznań 2015

Informacja o zabezpieczeniach

W celu ochrony autorskich praw majątkowych przed prawnie niedozwolonym utrwalaniem, zwielokrotnianiem i rozpowszechnianiem każdy egzemplarz książki został cyfrowo zabezpieczony. Usuwanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

Redaktor tego wydania: Agnieszka Horzowska

Opracowanie graficzne serii, projekt i opracowanie graficzne okładki oraz ilustracja na okładce:
Zbigniew Mielnik

Wydanie I e-book

(opracowane na podstawie wydania książkowego:
Kołczan pełen strzał, wyd. III poprawione, Poznań 2015)

ISBN 978-83-7818-940-4

Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o.

ul. Żmigrodzka 41/49, 60-171 Poznań

tel. 61-867-47-08, 61-867-81-40; fax 61-867-37-74

e-mail: rebis@rebis.com.pl

www.rebis.com.pl

Plik opracował i przygotował Woblink

www.woblink.com