Plik jest zabezpieczony znakiem wodnym

===LxciECQWZVFnUWNRaAI0VWdeZlc2D2wJOF5qWGtbOgk5WzgNPgc=

Copyright ‌© by Piotr ‌Halicki

Copyright © for ‌this edition by ‌Wydawnictwo Otwarte ‌2026

Opieka wydawnicza: Michał Misiorek

Redakcja ‌tekstu: Waldemar Kumór

Adiustacja ‌i korekta: ‌Studio NOTA BENE

Promocja ‌i marketing: Dominika Szczerek

Projekt ‌okładki: Agnieszka ‌Gontarz (front), Maria ‌Miłoś

Fotografia ‌na okładce: ‌CBŚP

ISBN 978-83-8399-579-3

Imiona ‌i nazwiska niektórych osób opisanych ‌w tej książce ‌zostały ‌zmienione w celu ochrony ‌ich prywatności.

www.otwarte.eu

Wydawnictwo Otwarte sp. ‌z o.o.,

ul. ‌Smolki 5/302, ‌30-513 Kraków

Wydanie ‌I, 2026

Dystrybucja: SIW Znak. ‌Zapraszamy ‌na www.znak.com.pl

Na zlecenie ‌Woblink

woblink.com

plik ‌przygotowała Katarzyna Błaszczyk

===LxciECQWZVFnUWNRaAI0VWdeZlc2D2wJOF5qWGtbOgk5WzgNPgc=

WSTĘP

===LxciECQWZVFnUWNRaAI0VWdeZlc2D2wJOF5qWGtbOgk5WzgNPgc=

Nie możesz ‌zdradzić ‌naszych ‌nazwisk. Nie ‌możesz zrobić nam żadnych ‌zdjęć. ‌Nikt nie może ‌się ‌dowiedzieć, kim jesteśmy. Bo ‌nawet ‌nasi znajomi i sąsiedzi nie ‌wiedzą, ‌co robimy – słyszę na ‌pierwszym spotkaniu.

„Pracuj ‌w ciszy, ‌niech efekt ‌przyniesie hałas” – takie hasło ‌znajduję ‌na korytarzu jednego ‌z budynków na ‌warszawskim Mokotowie. Murowana kamienica ‌z czerwonej ‌cegły, nieco na ‌uboczu. Ogrodzona ‌metalowym płotem, otoczona zielenią. ‌Schowana ‌przed wzrokiem ludzi ‌przechodzących ‌w pobliżu. Jest zresztą dobrze ‌zabezpieczona ‌przed dostępem osób ‌postronnych. ‌I choć znajduje się na ‌terenie ‌należącym do ‌policji, większość funkcjonariuszy ‌nie ma do niej ‌wstępu.

To ‌tutaj jest siedziba ‌łowców cieni – funkcjonariuszy ‌elitarnej, a jednocześnie najbardziej ‌tajemniczej formacji ‌śledczej w polskiej policji. ‌Nikt nie ‌zna ich twarzy, nazwisk, ‌pseudonimów, ‌życia prywatnego. ‌Nie ‌wypinają piersi w galowym ‌mundurze do ‌orderów, nie organizują ‌pokazowych ‌widowiskowych akcji, nie chodzą ‌na ‌defilady czy ‌inne oficjałki. A jeżeli ‌już, to z zasłoniętymi twarzami. ‌Działają ‌po ‌cichu, dyskretnie, bez ‌hałasu, jakby w równoległym, niewidocznym ‌świecie, ‌znajdującym się ‌pod ‌powierzchnią tej rzeczywistości, w której ‌my ‌żyjemy.

To właśnie ‌oni ‌łapią najgroźniejszych i najbardziej ‌poszukiwanych przestępców, ‌ukrywających się ‌przed wymiarem sprawiedliwości. ‌Tropią ich konsekwentnie i uparcie ‌niczym ‌wataha wilków, aż pochwycą ‌swoją ‌„zdobycz”. Są dla ‌nich postrachem. ‌Paradoksalnie podczas ‌zatrzymywania sami ‌bandyci, gangsterzy czy ‌zabójcy wzdychają ‌z ulgą i mówią: ‌„Uff, ‌dobrze, że to akurat ‌wy, ‌ciężko mnie było ‌dopaść, skoro ‌musieli wysłać najlepszych”. ‌Wiedzą bowiem, ‌że ‌z tego powodu ‌będą mieli większy szacunek ‌wśród ‌współwięźniów lub członków ‌grup ‌przestępczych.

Łowcy cieni zajmują się ‌też ‌rozwiązywaniem dramatycznych uprowadzeń dla ‌okupu, ‌co również dzieje się ‌zazwyczaj ‌w ciszy ‌i mroku, ‌bez fleszy i rozgłosu. Kiedy ‌do ‌nich dochodzi, ‌rzucają ‌wszystkie inne sprawy ‌i pracują 24 ‌godziny na dobę, bo – ‌jak ‌sami mówią – to jedno ‌z tych ‌przestępstw, ‌które ‌rozgrywa się na żywo, ‌tu ‌i teraz, więc każda ‌minuta ‌jest ważna, a priorytetem ‌są życie ‌i zdrowie zakładników oraz ich ‌uwolnienie.

To ‌oni brali udział ‌w namierzaniu najbardziej ‌poszukiwanych bandytów ‌na czele ‌z „Belmondziakiem”, „Smokiem” czy „Twardym”. ‌Uczestniczyli, ‌wraz z innymi policjantami, w zatrzymaniu ‌na ‌Malcie Kajetana P., polskiego ‌Hannibala ‌Lectera, który ‌zamordował nauczycielkę języka ‌włoskiego, chciał uciec do ‌Afryki ‌i dalej zabijać. To dzięki nim w ręce wymiaru sprawiedliwości wpadła słynna „miss listów gończych”. To oni, wraz z innymi funkcjonariuszami, namierzyli i zatrzymali tych, którzy uprowadzili dla okupu dziesięcioletniego Kamilka z Krakowa czy żonę biznesmena z Dolnego Śląska.

O szczegółach swojej pracy nie rozmawiają nawet z rodzinami czy przyjaciółmi. Właściwie z nikim. Dla mnie zrobili wyjątek. Ta książka jest efektem wielogodzinnych spotkań z funkcjonariuszami, twórcami i szefami Wydziału Operacji Pościgowych Centralnego Biura Śledczego Policji, bo tak brzmi formalna nazwa tej jednostki.

To nie były łatwe rozmowy. Trudno też było zdobyć zaufanie łowców. Wszak jego brak to cecha charakterystyczna ich pracy, a jej kulisy do tej pory pozostawały niewidoczne. Spotkania musieliśmy wielokrotnie przekładać, bo nagle szykowała się „grubsza akcja”, musieli działać natychmiast, finalizując poszukiwania szefa zorganizowanej grupy przestępczej bądź znanego gangstera, którego namierzyli po latach ukrywania się, i trzeba było jechać za granicę, by go ostatecznie dopaść.

W tej książce przedstawię kulisy powstania tej elitarnej jednostki, opiszę, jak działa i jakie metody stosuje. Przybliżę nieznane dotąd szczegóły najbardziej spektakularnych akcji. Opiszę łowców, ich codziennie życie, wyzwania i rozterki. Wszystko anonimowo z oczywistych względów – to podstawa ich trudnej i ryzykownej pracy. Dlatego, na ich prośbę, w książce zmieniłem nawet ich imiona.

Jak dostać się do tego elitarnego kręgu? Dlaczego nazywani są „wydziałem walizkowym”? Dlaczego podszyli się kiedyś pod zespół disco polo?

Dotąd nie zdradzali kulisów swojej służby. Oddaję im głos. Mówią o tym, o czym do tej pory nie mówili nikomu.

===LxciECQWZVFnUWNRaAI0VWdeZlc2D2wJOF5qWGtbOgk5WzgNPgc=

ROZDZIAŁ I

POCZĄTKI ŁOWCÓW CIENI

===LxciECQWZVFnUWNRaAI0VWdeZlc2D2wJOF5qWGtbOgk5WzgNPgc=

Wchodzę do jednego z pokoi w tajemniczej kamienicy. W oczy rzuca mi się od razu leżąca w kącie zielona torba z logo jednej z sieci dowożących jedzenie. Jest dokładnie taka, jaką mają na plecach kurierzy rozwożący w całej Polsce skuterem lub rowerem zamówione potrawy do mieszkań czy biur.

Czy dobrze się domyślam?

Marcin, jeden z łowców cieni: Tak, przecież czasem musimy się wtopić w otoczenie. Ktoś stojący na pustym placu przed blokiem, w którym może ukrywać się nasz figurant, od razu zwraca uwagę i budzi podejrzenia, prawda? A jak podjadę z taką torbą na plecach, to nikt nie zwróci na mnie uwagi. Nawet jak wejdę za kimś do klatki schodowej, żeby zrobić rozpoznanie.

To jeden z tych funkcjonariuszy, którzy w łowcach cieni są od początku. Tak jak Joanna, Tomasz, Roman, Marek czy Bogdan. Wcześniej pracowali w wydziałach zajmujących się poszukiwaniami.

Tomasz: Kiedy przeczytałem w „Gazecie Policyjnej”, że powstaje Wydział Operacji Pościgowych, natychmiast uznałem: „O! Tu chcę pracować!”. Kilka tygodni później byłem już na rozmowie z Markiem Boroniem.

To właśnie gen. insp. Marek Boroń, od grudnia 2023 roku komendant główny policji, był pomysłodawcą i twórcą łowców cieni oraz ich pierwszym szefem. Formalnie Wydział Operacji Pościgowych CBŚP został powołany do życia 1 czerwca 2011 roku. Ale wszystko zaczęło się dużo wcześniej.

Marek Boroń: Rozmowy na ten temat odbywały się w zarządzie Centralnego Biura Śledczego [CBŚ, przemianowanego w 2014 roku na CBŚP, Centralne Biuro Śledcze Policji – red.] Komendy Głównej Policji, kiedy Paweł Wojtunik był jeszcze jego szefem. Byłem wtedy naczelnikiem Wydziału do Zwalczania Zorganizowanej Przestępczości Kryminalnej w CBŚ. Ta idea oparta była na doświadczeniach z innych krajów. I chyba to właśnie Paweł po jakimś spotkaniu z policją z Austrii opowiadał, że tam taki wydział działa. Zaczęła się dyskusja na ten temat. W tamtym czasie nic z tego nie wyszło, ale pierwsze hasło zostało rzucone właśnie wtedy.

Dlaczego miałby powstać taki wydział? Słabe policyjne wyniki? Rosła liczba przestępstw? Więcej poszukiwanych, których trzeba było ścigać? Gangsterzy stawali się bardziej zuchwali?

Marek Boroń: Chodziło między innymi o to, żeby skuteczniej zatrzymywać tych, którzy trudnili się przestępczością zorganizowaną. Dla mnie ważne było, by rozbijać, osłabiać te grupy i rozliczać ich członków. Dotąd jakoś nie stawali przed sądami zbyt często. Nie chodziło o to, że nie było narzędzi, żeby ich ścigać. One istniały. Niby działały tak zwane sekcje poszukiwań celowych, ale nie funkcjonowało to wszystko tak, jak my chcieliśmy to widzieć. Dla nas najważniejsze było to, żeby zatrzymywać jak najwięcej poszukiwanych sprawców.

Sekcje poszukiwań celowych działały wówczas w komendach wojewódzkich w ramach wydziałów poszukiwań albo w wydziałach kryminalnych – ta struktura była różna w poszczególnych jednostkach. Powołano je właśnie po to, żeby pracujący tam policjanci zajmowali się najgroźniejszymi poszukiwanymi przestępcami. Ale to było za mało.

Przed oczami miałem taki obraz – na sądowej ławie oskarżonych siedzą odpowiedzialni za utworzenie zorganizowanej grupy przestępczej, ale my wiemy, że nie wszyscy. Oczywiście z czasem materiał dowodowy słabnie, bo albo niektórzy gangsterzy nie żyją, albo ci, którzy żyją i zostali po dłuższym czasie zatrzymani, nie wszystko pamiętają. A to spowodowało, że nie można ich było skazać. Dlatego od początku uważałem, że najważniejsze jest – i zawsze mi o to chodziło z punktu widzenia skuteczności państwa – by przestępcę złapać jak najszybciej. Chwalenie się tym, że złapaliśmy faceta po 15 latach poszukiwań, to – tak szczerze – nie było specjalnie uzasadnione. Bo przez 15 lat był na wolności, a nierzadko przez ten czas wciąż był związany ze światem przestępczym.

Zaczęło się od „Szkatuły”

Istotna dla tej historii była sprawa niejakiego „Szkatuły”. Rafał S., urodzony w 1974 roku w Warszawie, wychowywał się na Mokotowie, a pierwsze przestępstwa popełnił na początku lat dziewięćdziesiątych jeszcze jako nastolatek. Były to głównie kradzieże samochodów. Wtedy powstał jego pierwszy gang, który tworzyli między innymi – oprócz „Szkatuły” – Ireneusz S., ps. „Sopel”, i Robert O., ps. „Teodor”. To wtedy „Szkatuła” poznał Igora Ł., ps. „Patyk”, uważanego wówczas za jednego z najlepszych warszawskich złodziei aut. „Patyk” po latach został świadkiem koronnym. Podejrzewano go nawet o zabójstwo byłego komendanta głównego policji gen. Marka Papały. Ostatecznie został uniewinniony[1].

„Patyk” ze „Szkatułą” i inni mieli ukraść kilkadziesiąt samochodów, głównie marek premium, takich jak Mercedes, BMW czy Audi. W połowie lat dziewięćdziesiątych wyjechali do Holandii, aby kontynuować swoją przestępczą działalność. Po powrocie do Polski „Szkatuła” dołączył do powiązanej z gangiem pruszkowskim grupy ze stołecznej Woli. Dowodzić nią mieli Piotr K., ps. „Bandziorek”, i Mariusz D., ps. „Przeszczep”. Jej członkowie zajmowali się napadami, wymuszeniami, porwaniami dla okupu i handlem narkotykami. Działką „Szkatuły” pozostała kradzież aut.

Kiedy pod koniec lat dziewięćdziesiątych policja zaczęła rozbijać największe grupy przestępcze na czele z pruszkowską, wołomińską i ząbkowsko-praską, Rafał S. postanowił to wykorzystać i zawalczyć o wyższą pozycję w światku przestępczym. Poczuł się silny. Razem z „Patykiem” ukradli Mercedesa, który należał do znajomego Jarosława S., ps. „Masa”, z grupy pruszkowskiej. „Szkatuła” ośmielił się zignorować telefon od „Masy” sugerujący zwrot auta. Oddał dopiero po interwencji „Bandziorka”, szefa Rafała S.

W listopadzie 1998 roku „Szkatuła” i „Patyk” planowali kradzież kolejnego auta na warszawskiej Pradze. Jednak jego kierowca – jak się później okazało ukraiński milicjant – zaczął strzelać. Drogę „Szkatule” zajechał też polski policjant po służbie. Gangsterowi udało się jednak uciec. Nie na długo. Po obławie i blokadach Rafał S. został zatrzymany. Z aresztu wyszedł po trzech miesiącach. I przez wiele lat już do niego nie wrócił, chociaż wciąż tkwił w świecie przestępczym i piął się tam po kolejnych szczeblach kariery.

„Szkatuła” inwestował zyski z kradzieży samochodów w narkotyki, zwłaszcza w handel heroiną. Z czasem zajął się wyłącznie tym – przejmował kolejnych dilerów w stolicy i stworzył zwartą strukturę przestępczą. Miał mnóstwo pieniędzy. Chodził w drogich ubraniach, jeździł drogimi autami. Na początku lat dwutysięcznych „Szkatuła” urósł do pozycji numer trzy w całym gangu, tuż za „Przeszczepem” i „Bandziorkiem”. Kiedy w 2001 roku policja zatrzymała „Przeszczepa”, a ścigany listem gończym „Bandziorek” uciekł do Niemiec, Rafał S. przejął ich pozycję i zaczął budować własny gang. Wielokrotnie wdawał się w walki o wpływy z konkurencyjnymi grupami, czego efektem była między innymi strzelanina w Domu Mody „Klif” przy ul. Okopowej w Warszawie, w której zginęło dwóch gangsterów – Artur M., ps. „Budyń”, i Krzysztof B.

W pewnym momencie „Szkatuła” obawiając się o życie, zaczął się ukrywać, a na spotkania wysyłał swoich ludzi. Nikt nie wiedział, gdzie jest. W końcu zniknął na tyle skutecznie, że nawet policja zaczęła podejrzewać, że albo wyjechał za granicę, albo nie żyje. Lecz w stolicy wciąż działali podporządkowani mu ludzie, którzy wykonywali jego polecenia.

Z czasem śledczy wyłapywali jednak kolejnych jego współpracowników. W 2008 roku wpadł między innymi Litwin Siergiej D., szef rosyjskojęzycznego odłamu gangu Rafała S. To pokazuje, jak daleko sięgały macki grupy „Szkatuły”. Policjanci przejęli narkotyki, broń i duże ilości gotówki. Do końca 2010 roku zatrzymali ponad 100 ludzi Rafała S. Sam „Szkatuła” wpadł 11 maja 2011 roku w Lesznowoli pod Warszawą.

Poszukiwano go wówczas ośmioma listami gończymi i dwoma europejskimi nakazami aresztowania. Był podejrzewany między innymi o zlecenie zabójstwa, kierowanie zorganizowaną grupą przestępczą o charakterze zbrojnym, handel na dużą skalę środkami odurzającymi, wymuszanie haraczy i kradzieże. Za pomoc w jego złapaniu wyznaczono nawet 20 tysięcy złotych nagrody. „Szkatuła” wpadł w ręce funkcjonariuszy ze specgrupy powołanej w grudniu 2010 roku przez komendanta głównego policji. W jej skład weszli kryminalni z komendy głównej i komendy stołecznej[2].

„Na podstawie analizy zebranych informacji policjanci ustalili, że poszukiwany może ukrywać się w okolicach Warszawy, Piaseczna lub Magdalenki. Wszystko wskazywało na to, że zmienił on swój wygląd: zapuścił długie włosy, wąsy i brodę, a także nosił okulary. W ostatnich tygodniach ustalono, że mężczyzna o rysopisie podobnym do poszukiwanego przejeżdża przez Lesznowolę. Na tym tropie się skoncentrowano. Przez kilka dni wzdłuż głównej ulicy rozmieszczano policjantów, którzy z ukrycia prowadzili obserwację pojazdów” – czytamy na oficjalnej stronie policji[3].

„Około godziny 17.10 policjanci zauważyli szarą Skodę Fabię jadącą od Piaseczna w kierunku Magdalenki. Kierował nią mężczyzna rysopisem odpowiadający poszukiwanemu Rafałowi S. Informację tę natychmiast przekazano do policjantów pełniących służbę radiowozem oznakowanym, by ci zatrzymali go do rutynowej kontroli. W jej trakcie poszukiwany wylegitymował się oryginalnym polskim paszportem z własnym zdjęciem, jednak dane personalne były innego mężczyzny. Rafał S. tłumaczył się, że nie posiada przy sobie prawa jazdy, gdyż zawieruszyło się ono przy przeprowadzce. Kiedy policjanci upewnili się, że mają do czynienia z jednym z najbardziej poszukiwanych członków świata przestępczego w Polsce, przystąpili do dynamicznego zatrzymania, wykorzystując zaskoczenie mężczyzny” – relacjonowali policjanci[4].

Jak się okazało, przez te wszystkie lata ukrywał się w Polsce. Był na tyle zuchwały, że grał nawet amatorsko w piłkę nożną na pozycji pomocnika w klubie LKS Pniewy pod fikcyjnymi danymi jako Andrzej P. Kilka razy wyjeżdżał do Hiszpanii i Turcji, posługując się paszportem ze swoim prawdziwym zdjęciem, ale fałszywymi personaliami. Ostatecznie jego tożsamość potwierdzona została poprzez badania DNA i porównanie linii papilarnych.

Dlaczego ta historia była ważna dla łowców cieni? Czy miała coś wspólnego z ich powstaniem?

Tomasz: Fakt, zatrzymanie „Szkatuły” nastąpiło jeszcze przed powstaniem Wydziału Operacji Pościgowych. Została jednak wtedy zawiązana grupa – nieformalna – policjantów z komendy stołecznej, którzy szukali Rafała S., z funkcjonariuszami z komendy głównej z wydziału poszukiwań osób. Po zatrzymaniu „Szkatuły” ktoś zauważył, że to działa. Jeden z najbardziej poszukiwanych przestępców tyle lat się ukrywał, a tu nagle efekty przyniosła współpraca wielu ludzi z doświadczeniem i bardziej zaangażowanych. Ekipa z głównej i stołecznej to byli pasjonaci. Właśnie ta nieformalna grupa namierzyła „Szkatułę”.

Marcin: To wtedy potwierdziło się, że na tych najgorszych, najbardziej poszukiwanych przestępców nie wystarczą „zwykłe” poszukiwania. Czyli takie, jakie są prowadzone wobec innych osób. Bo wiadomo, w statystyce jeden poszukiwany to także gość ścigany za niepłacenie alimentów, pijany rowerzysta czy złodziej słodyczy ze sklepu. Przywódca zorganizowanej grupy przestępczej, który ma na koncie zabójstwa, to także na papierze tylko jeden poszukiwany. Ale to zupełnie inna kategoria. Dość łatwo zatrzymać alimenciarzy czy pijanych kierowców, ale bez sensu skupiać całe siły, środki i wszystkich funkcjonariuszy na przykład z 10-osobowego wydziału na jednej osobie. Tych 10 będzie się zajmowało jednym, a co z całą resztą? Dlatego ktoś wpadł na pomysł, że skoro zadziałało to przy „Szkatule” – dobrze wyszło, chłopaki się spięli, pasjonaci, wariaci, zaangażowani – warto na tej podstawie stworzyć formalną grupę, a nawet cały wydział. Po to, by łapać kolejnych groźnych, najważniejszych przestępców.

To właśnie po zatrzymaniu „Szkatuły” ówczesny komendant główny policji gen. insp. Andrzej Matejuk, zapowiedział powstanie łowców cieni. Choć jeszcze wtedy nikt nie użył tej nazwy.

Przestępcza talia kart

Tomasz: Pracowałem wtedy w „powiatówce”. Przeczytałem w „Gazecie Policyjnej”, że powstaje nowy wydział do łapania najgroźniejszych przestępców. Od początku wiedziałem, że to miejsce dla mnie. I tak za chwilę stuknie mi już 15 lat w łowcach. Podczas pierwszej rozmowy Marek Boroń powiedział mi: „Na razie nie mamy nawet budynku i pomieszczeń, organizacyjnie też na razie jest słabo, ale daj mi czas, aż wszystko będzie, wtedy zaczniemy dobierać ludzi i działać”. Drugie spotkanie – miesiąc po powstaniu wydziału. Rozmawiałem już z szefami. W kadrach zapisano, że jestem w łowcach od 1 października 2011 roku. To się ładnie nazywało: oddelegowanie na okres próbny na pół roku. Na stałe jestem od 1 kwietnia, tak na prima aprilis.

Po zatrzymaniu „Szkatuły” ktoś nawet policzył, ilu było wtedy poszukiwanych szefów i członków zorganizowanych grup przestępczych. Na liście znalazło się grubo ponad 500 osób. Co charakterystyczne, te nazwiska były układane w talię kart – takie top poszukiwanych – czyli od asa, tego najważniejszego, potem król, dama, walet itd. Najważniejsze były poszukiwania tych najwyższych w hierarchii. Drukowane były nawet plakaty, na których widniały twarze czterech najbardziej poszukiwanych. Potem rozsyłano je i wieszano w różnych miejscach. Wtedy takie poszukiwania nie były powszechne. Wydziały kryminalne zajmowały się przede wszystkim przestępczością narkotykową, samochodową, przeciwko życiu i mieniu. A nasze poszukiwania traktowano trochę jak piąte koło u wozu. Wiem, co mówię, nie przesadzam – w policji pracuję już pół życia.

Dlaczego poszukiwania były tak traktowane? Bo nie było sukcesów?

Tomasz: Nie w tym rzecz. Po prostu nikt nie zwracał na to uwagi, podchodzono do tego raczej na zasadzie: „Dobra, on już ma zarzuty, kiedyś pójdzie siedzieć, kiedyś wypłynie, wpadnie na kontroli drogowej albo sam się zgłosi, teraz szkoda na niego czasu”. Został ogłoszony, „świeci się na czerwono”, idziemy dalej. Ma 10 lat do odsiadki, więc jest odhaczony. Ewentualnie dzielnicowy co jakiś czas jechał i pukał do jego mieszkania.

– Czy jest Marian?

– Nie ma. Nie wiem, gdzie jest.

– No to dziękuję, do widzenia.

I wracał do swojej pilniejszej roboty. Dlatego poszukiwani żyli sobie w tamtym czasie jak przysłowiowe pączki w maśle. Jak mieli pieniądze, to uciekali za granicę i tam siedzieli, bo wiedzieli, że nikt ich za bardzo nie będzie szukał. Jak choćby Andrzej Z., czyli słynny „Słowik”, boss mafii pruszkowskiej, który uciekł do Hiszpanii. Wojciech B., poszukiwany za zabójstwo jednego ze śląskich gangsterów, siedział sobie w Wielkiej Brytanii, a Janusz G., ps. „Graf”, ścigany między innymi za zorganizowanie zabójstwa czy korumpowanie urzędników państwowych, ukrywał się w RPA.

Przy sprawie „Szkatuły” ktoś się wreszcie zorientował, że najważniejsi bossowie są wprawdzie poszukiwani, ale wciąż działają w półświatku, nadal zarabiają pieniądze, i to duże. To, że są poszukiwani, w niczym im nie przeszkadza. Ktoś wpadł więc na pomysł: jak ich „zdejmiemy” z tego rynku, to wyeliminujmy zarządzane przez nich grupy przestępcze. Gdy będą siedzieć, nie będą działać. To też był jeden z powodów powstania tego wydziału. Składał się z ludzi, którzy pracowali przy „Szkatule” – policjanci z komendy głównej, stołecznej, CBŚ, z aktów terroru i z komendy przy ulicy Okrzei w Warszawie.

Marek Boroń: Gdy podjąłem się zadania, by stworzyć nowy wydział, chodziło mi przede wszystkim o to, żeby jak najszybciej wyłapać tych, którzy byli poszukiwani. Dlaczego? Bo materiał dowodowy w zawieszonych postępowaniach z każdą chwilą był coraz mniej wartościowy. Trzeba przy tym pamiętać, że część materiału była wyłączona z prokuratury i czekała, aż policja zatrzyma sprawcę. A przecież nie można było przewidzieć, kiedy to nastąpi, jeżeli w ogóle nastąpi. Wiadomo, że pamięć ludzka jest zawodna. Są też różnego rodzaju zależności w grupie, które mają wpływ na śledztwo. Jak gangster stawał przed prokuratorem po wielu latach, to ten materiał był już naprawdę słaby. A gdy stawał przed sądem, był jeszcze słabszy.

Zawsze uważałem, że sprawca musi być zatrzymany jak najszybciej i rozliczony w ramach postępowania dotyczącego całej grupy zorganizowanej. Ważne jest to, by jak najszybciej odpowiedział za wszystko, co mu się zarzuca. Nie może być tak, że dzieje się to po kilku czy kilkunastu latach, kiedy już świadkowie czy współuczestnicy przestępstwa gdzieś się rozproszyli, rozjechali, bo odbyli już kary, albo mówią, że czegoś tam nie pamiętają. I to nie musi być kłamstwo, bo z czasem wszystko zaczyna się rozmywać w pamięci. Sprawczość państwa to przede wszystkim odpowiedni sposób działania. Stąd idea, żeby powołać do życia Wydział Operacji Pościgowych.

Jak to wyglądało w praktyce?

Marek Boroń: Najpierw była burza mózgów. Wtedy dyrektorem CBŚ był Adam Maruszczak, a zastępcą Zbigniew Maj. Wówczas to był bardzo ofensywny policjant. A że dzisiaj ma duże problemy, to już inna sprawa. W warszawskim CBŚ szukaliśmy wtedy paru niebezpiecznych przestępców. Robiliśmy to w ramach zespołów, ale trochę na boku. Kierownictwo CBŚ to zauważało i pytało: „Czemu wy się akurat tym teraz zajmujecie?”. „Bo brakuje nam tych gości do tej całej grupy, żeby ich wszystkich właściwie rozliczyć” – odpowiadaliśmy.

Ktoś na to wszystko popatrzył i padła propozycja: „Marek, to może zbudujesz taki wydział?”. Ja na to: „No nie wiem, bo ja mam plany pracy na trzy lata do przodu, mam paru świadków koronnych, wiemy, co mamy robić w tym dość dużym wydziale kryminalnym, bo prawie stuosobowym, i prężnie to wszystko działa”. Ale – stwierdziłem – no dobrze, koncepcję mogę napisać. Tak to się zaczęło. Jak opracowałem koncepcję, to szefowie powiedzieli, że teraz to już ja mam ją realizować. Cóż było robić...

Na początku ten wydział miał być mniejszy, ale trochę go rozbudowywałem. Ówczesny zastępca komendanta główne-
go policji Kazimierz Szwajcowski zatwierdził koncepcję 5 kwietnia 2011 roku. Wtedy na liście poszukiwanych było 535 osób, w tym listem gończym 474 osoby.

Dokąd najczęściej uciekali przestępcy

Z ówczesnego raportu[5], nigdzie do tej pory niepublikowanego, na podstawie danych uzyskanych z zarządów CBŚ KGP wynikało, że spośród wszystkich poszukiwanych za 111 wystawiono europejski nakaz aresztowania (ENA), a wobec pięciu – nakaz doprowadzenia, 26 poszukiwano operacyjnie, a 30 – do ustalenia miejsca pobytu.

Jak czytamy w raporcie, z tych 535 poszukiwanych około 300 ukrywało się za granicą. W jakich krajach najczęściej? Z danych CBŚ wynikało, że najwięcej w Wielkiej Brytanii – co najmniej 57. Kolejnych 22 w Niemczech, dziewięciu w USA, po sześciu we Włoszech i Holandii, po czterech w Hiszpanii i na Ukrainie oraz po trzech w Kanadzie i Wietnamie. Poza tym jedna lub dwie osoby jako miejsce schronienia wybrały Belgię, Armenię, Austrię, Czechy, Danię, Ekwador, Francję, Izrael, Litwę, Meksyk, Mołdawię, Norwegię, Peru, Rosję, RPA, Rumunię, Słowację i Szwecję. Ponad 150 osób ukrywało się w nieustalonych miejscach.

W przypadku 82 z tych 474 osób ściganych listem gończym głównym powodem poszukiwania był udział w zorganizowanej grupie przestępczej, z czego 10 osób podejrzewano o kierowanie nią. Odrębną kategorię stanowili ci, których podejrzewano o dokonania najcięższych przestępstw, w tym zabójstw. Wówczas policja ścigała sześć takich osób.

Jak powstawał nowy wydział?

Marek Boroń: Może to zaskakujące, ale w policji też wszystko zaczyna się od siedziby, szafy pancernej, krzeseł, biurek itd. Jeszcze jako naczelnik Wydziału do Zwalczania Zorganizowanej Przestępczości Kryminalnej Zarządu CBŚ w Warszawie spisałem to wszystko długopisem na zwykłych kartkach. Opisałem, jak ta struktura ma wyglądać – że pokój operacyjny ma być taki i taki, określiłem, ile i jakich komputerów potrzeba, ile szaf pancernych, aparatów fotograficznych, noktowizorów, jaka ma być szatnia operacyjna. Określiłem też, jak ma wyglądać struktura: naczelnik, zastępca, zespoły. I machina ruszyła.

Przy tworzeniu wydziału ważne dla mnie było jeszcze coś, czego nikt nie brał na początku pod uwagę. Uparłem się, że w ramach wydziału nie tylko będziemy szukać tych, którzy się przed nami ukrywają, ale też tych, którzy – można tak powiedzieć – są ukrywani poprzez uprowadzenie dla okupu. Chciałem wyszkolić ludzi tak, by potrafili skutecznie walczyć z obydwoma tymi rodzajami przestępczości. Zwłaszcza że sposób działania w obu tych przypadkach jest podobny.

Moim zdaniem praca nad uprowadzeniami dla okupu to wyjątkowo niewdzięczna robota, nie zawsze kończy się sukcesem. Ale to jest jedno z tych przestępstw, które zawsze mnie – jeżeli można tak powiedzieć – „nakręcało”, bo wiedziałem, że mamy jeszcze wpływ na to, czy człowiek przeżyje. Czyli nie tak, jak w przypadku zabójstwa, kiedy przyjeżdża się na miejsce i można już „tylko” szukać sprawcy, by poniósł karę. Inaczej jest w przypadku uprowadzenia – istnieje potencjalna sprawczość, od działań policji zależy, czy porwany zostanie uwolniony. I to jest właściwie jedyne przestępstwo, kiedy policjanci, współpracując de facto z przestępcami i przekazując im okup, modlą się, żeby ktoś ten okup odebrał. Bo liczą na to, że osoba, która uzyska pieniądze, uwolni zakładnika. Dopiero później następuje cały proces dochodzenia, jak do tego uprowadzenia doszło, kto je zorganizował, w jaki sposób przeprowadził itd. Najpierw „odzyskanie” człowieka, dopiero potem poszukiwanie sprawców. Ale realizację robi się dwutorowo, żeby również, rozmawiając ze sprawcami, znaleźć ewentualnie miejsce przetrzymywania tego zakładnika. Oczywiście zależy nam też zawsze na tym, żeby zebrać od razu jak najwięcej materiału dowodowego do późniejszych działań.

1 P. Szulc, „Szkatuła”. Gangster, którego szukali prawie dekadę, https://wiadomosci.onet.pl/kraj/rafal-s-szkatula-gangster-ktorego-szukali-prawie-dekade/29ws2qy, dostęp 5.10.2021.

2 Rafał S. ps. Szkatuła, nr 1 na policyjnej TOP LIŚCIE poszukiwanych – w rękach Policji, https://www.policja.pl/pol/aktualnosci/65718,Rafal-S-ps-Szkatula-nr-1-na-policyjnej-TOP-LISCIE-poszukiwanych-w-rekach-Policji.html, dostęp 13.05.2011.

3 Tamże.

4 Tamże.

5 M. Boroń, Koncepcja utworzenia Wydziału Operacji Pościgowych w Centralnym Biurze Śledczym Komendy Głównej Policji, 2011.

===LxciECQWZVFnUWNRaAI0VWdeZlc2D2wJOF5qWGtbOgk5WzgNPgc=

ROZDZIAŁ II

SPRAWA UPROWADZENIA KRZYSZTOFA OLEWNIKA

===LxciECQWZVFnUWNRaAI0VWdeZlc2D2wJOF5qWGtbOgk5WzgNPgc=

Nie można pominąć jeszcze jednego ważnego czynnika powodującego, że uprowadzenia dla okupu miały trafić do nowego wydziału. „Istotnym impulsem były także wnioski wyciągnięte po sprawie Krzysztofa Olewnika, które potwierdziły potrzebę utworzenia centralnej jednostki do spraw uprowadzeń osób” – czytamy w opisie historii powstania łowców cieni na oficjalnej stronie polskiej policji[6].

Sprawa porwania i śmierci Krzysztofa Olewnika to jedna z mroczniejszych kart w historii polskich służb i polskiego wymiaru sprawiedliwości. Ta tragedia stała się zresztą pośrednio powodem dymisji ówczesnego ministra sprawiedliwości Zbigniewa Ćwiąkalskiego.

Krzysztof Olewnik był synem Włodzimierza Olewnika, bogatego przedsiębiorcy z Płocka zajmującego się przetwórstwem mięsnym. Dwudziestopięcioletni wówczas Krzysztof został porwany w nocy z 26 na 27 października 2001 roku ze swojej willi w Świerczynku na przedmieściach Drobina na Mazowszu. Stało się to po imprezie, w której uczestniczyli między innymi policjanci z Płocka. Dwa dni później porywacze zażądali od rodziny Krzysztofa 300 tysięcy dolarów za jego uwolnienie. Początkowo wszyscy byli przekonani, że to był właśnie główny cel przestępców. Jednak przez wiele miesięcy sprawcy nie odbierali przygotowanych pieniędzy[7].

W tym czasie Krzysztof Olewnik przeżywał piekło. Po porwaniu był przetrzymywany w domu w Kałuszynie. O pierwszych miesiącach od zdarzenia wiadomo niewiele. Według późniejszych zeznań sprawców dużo się modlił i spał na tapczanie. W kolejnych miesiącach jego życie zmieniło się w horror. Stało się to po tym, jak spróbował uciec. Porywacze to zauważyli, bo cały czas obserwowali go za pomocą kamery przemysłowej. Za karę Krzysztof został skatowany. Sprawcy połamali mu nadgarstek. W dodatku umieścili go w betonowej studni o głębokości dwóch metrów, zakrytej metalowym wiekiem. Na szyi zamontowali mu łańcuch.

– Wojciech Franiewski wrócił z długim prętem. Przewiercił ścianę garażu w dwóch miejscach, przełożył pręt przez dziury i do końcówek przymocował łańcuchy, które miały ze dwa metry długości. Śruby zniszczył, aby nie można było ich odkręcić – opowiadał później w sądzie jeden z porywaczy Sławomir Kościuk. Takim łańcuchem przywiązuje się krowy[8].

Franiewski, szef dwóch porywaczy, do pomieszczenia kazał wstawić wiadro, które miało służyć Krzysztofowi za toaletę. Oprawcy zrobili mu dziurę w spodniach, by mógł się załatwiać. Porwany cały czas był faszerowany lekami psychotropowymi, zwłaszcza klonazepamem, który stosuje się przy padaczce i napadach lęku. Standardowo ma on właściwości uspokajające, ale podawany w dużych ilościach może powodować depresję, zaburzenia wzroku i prowadzić do nieodwracalnych zmian w mózgu.

Ostatecznie okup udało się przekazać dopiero dwa lata po uprowadzeniu. Porywacze zmienili w tym czasie jego wysokość na 300 tysięcy euro. Zgodnie z ich poleceniami torba z pieniędzmi została zrzucona przez Olewników w Warszawie z Trasy AK na ulicę Gwiaździstą, która biegnie tuż pod nią, przez zrobioną przez nich wcześniej dziurę w ekranie dźwiękochłonnym. Porywacze zabrali pieniądze. Ale Krzysztof nie wrócił do domu. Młody Olewnik był przetrzymywany przez 723 dni i nigdy nie został uwolniony.

5 września 2003 roku dwaj ustaleni później porywacze – Sławomir Kościuk i Robert Pazik, ps. „Pedro” – zamordowali Krzysztofa Olewnika i zakopali ciało. Z ustaleń śledztwa wynika, że Pazik nałożył Olewnikowi na głowę kilka foliowych toreb i go udusił. Policja znalazła zwłoki Krzysztofa dopiero w 2006 roku pod Ostrołęką. Do tego momentu rodzice cały czas mieli nadzieję, że ich syn żyje. Przeprowadzona sekcja zwłok wykazała, że mężczyzna miał między innymi poparzony naskórek, połamane żebra i kości rąk. Był torturowany przez wiele miesięcy.

Rok później o udział w uprowadzeniu i zabójstwie śledczy oskarżyli w sumie 13 osób. W tym bezpośredniego organizatora porwania – wspomnianego już gangstera Wojciecha Franiewskiego oraz jego pomocników – Sławomira Kościuka i Roberta Pazika. Proces toczył się od października 2007 do marca 2008 roku. Sąd uznał, że Pazik i Kościuk są winni porwania i zabójstwa Olewnika. Wyrok: dożywocie. Niedługo potem strażnicy więzienni znaleźli ich martwych w celach. Z ustaleń prokuratury wynikało, że popełnili samobójstwa, choć okoliczności ich śmierci budzą sporo wątpliwości.

Pomysłodawca porwania i szef grupy Wojciech Franiewski nie doczekał procesu – zabił się trzy miesiące przed jego rozpoczęciem. Powiesił się w celi aresztu w Olsztynie w czerwcu 2007 roku. Śledztwo wykazało, że w chwili śmierci miał we krwi 0,4 promila alkoholu i 0,035 mikrograma amfetaminy. Alkohol i narkotyki prawdopodobnie dostarczyli mu funkcjonariusze Służby Więziennej. Dwa dni wcześniej w jego celi popsuła się kamera monitoringu. Franiewski popełnił samobójstwo podręcznikowo, jakby ktoś go poinstruował, jak to zrobić. Prokuratura uznała jednak, że nie ma żadnych dowodów na udział osób trzecich. W 2009 roku samobójstwo popełnił strażnik więzienny, który był na służbie w dniu śmierci Franiewskiego.

Sławomir Kościuk, który pomagał w morderstwie, a później wrzucił ciało Olewnika do dołu, także – jak wspomniałem – został znaleziony martwy w areszcie śledczym. W kwietniu 2008 roku powiesił się w celi na prześcieradle, w kąciku sanitarnym, jedynym miejscu, do którego nie zagląda kamera. W jego krwi znaleziono znaczną ilość psychotropów. Jak ujawnili dziennikarze TVN24[9], Kościuk był w złym stanie psychicznym. Dyrektor okręgowego aresztu w Barczewie apelował, by nie umieszczać go w pojedynczej celi. Pracownicy zakładu karnego w Płocku zignorowali jednak tę sugestię.

Po samobójstwie Kościuka, Robert Pazik, sąsiad Olewnika, który go udusił, został objęty specjalnym nadzorem. Jego cela była stale monitorowana. Wyrok odbywał w Zakładzie Karnym w Sztumie. 9 stycznia 2009 roku został przewieziony do Zakładu Karnego w Płocku. 10 dni później został znaleziony martwy w celi. On również prawdopodobnie popełnił samobójstwo. Choć jego rodzina zwracała uwagę, że Pazik uważał podróż do Płocka za wyrok śmierci.

W pewnym momencie w śledztwie pojawiło się też nazwisko Jacka K. – wieloletniego przyjaciela Krzysztofa Olewnika, a także wspólnika w ich spółce Krup-Stal. On jako pierwszy znalazł się w jego domu następnego dnia po imprezie i to on odkrył, że Krzysztofa porwano. Jacek K. został zatrzymany i spędził pół roku w areszcie. Później decyzją sądu wyszedł na wolność. Po latach dostał odszkodowanie w związku z przewlekłością postępowania.

Włodzimierz Olewnik był przekonany, że K. był zamieszany w sprawę porwania jego syna.

– Wierzę, że brał udział w uprowadzeniu Krzysztofa. Nie musiał być zleceniodawcą, ale mógł być w grupie porywaczy. Wiedział o nich – podkreślał biznesmen w rozmowie z Onetem w 2021 roku[10]. Jacek K. zaprzeczał i zapewniał, że nie ma nic do ukrycia.

W 2021 roku prokuratura przedstawiła nowy akt oskarżenia przeciwko K. – miał być mocodawcą gangsterów. Cztery lata później, w czerwcu 2025 roku sąd go uniewinnił.

Śledztwo w sprawie porwania i zabójstwa Olewnika zostało zapamiętane jako seria zaniedbań polskich służb. Krzysztof został porwany tuż po imprezie w swoim domu, na której bawili się między innymi policjanci z Płocka. I to oni później prowadzili śledztwo. Oględziny w domu były niedokładne, wielu śladów nie zabezpieczono.

Rodzina Krzysztofa Olewnika wielokrotnie kontaktowała się z porywaczami, ale policjanci nie sprawdzili, z jakiego numeru dzwonią przestępcy, nie nagrywali rozmów, nie instruowali bliskich uprowadzonego, jak powinni prowadzić rozmowy. Do funkcjonariuszy dotarł nawet anonimowy list, w którym wskazano przestępców. W korespondencji do rodziny porywacze używali charakterystycznych policyjnych zwrotów, między innymi „skutecznie dokonać obserwacji”, „narażacie go państwo na ujęcie”. Pojawiły się więc podejrzenia, że funkcjonariusze współpracowali z porywaczami. Poza tym naczelnik był przesłuchiwany przez swojego podwładnego, śledczy dwa miesiące odtwarzali przebieg imprezy, na której był Olewnik, zaś jej uczestnicy, czyli między innymi policjanci, ciągle zmieniali zeznania.

Zaniedbań w śledztwie było więcej. Policja nie przekazała istotnych dowodów, w tym niektórych nagrań z monitoringu. Prokurator zaś nigdy nie dotarł do domu Krzysztofa Olewnika, czyli miejsca porwania. W 2004 roku w niewyjaśnionych okolicznościach ktoś ukradł w dodatku auto z najważniejszymi dokumentami ze śledztwa. Kilka lat później z sądu zginęły cztery tomy akt. Śledztwo utrudniały też przecieki. Porywacze znali szczegóły z jego przebiegu, o których nie powinni wiedzieć.

W 2009 roku sejm powołał komisję śledczą do zbadania okoliczności porwania i zabójstwa Krzysztofa Olewnika. Pracowała blisko dwa lata. W 2011 roku opublikowała raport, który opisywał skalę zaniedbań. Jednak nadal nie wszystko zostało wyjaśnione. W tej sprawie do tej pory pozostaje wiele wątpliwości i niedopowiedzeń.

Rewolucja po śmierci uprowadzonego

Joanna, w łowcach cieni od początku: Po sejmowej komisji w sprawie Olewnika uznano, że w całym kraju temat jest traktowany po macoszemu. Wszyscy boją się tego przestępstwa. Policjanci też, bo niestety porwania często kończą się tragedią. Tak jak w tym przypadku. Stąd wziął się pomysł, żeby na poważnie zająć się sprawami uprowadzeń. Ale też żebyśmy nie siedzieli bezczynnie i patrzyli w sufit – bo uprowadzeń było jednak stosunkowo niewiele – tylko w czasie, kiedy ich nie ma, prowadzić poszukiwania ściganych przestępców. Uprowadzenia i poszukiwania miały więc być równoległe, ale chodziło o to, żeby zajmował się tym jeden wydział, a jego praca tak zorganizowana, by była jak najbardziej efektywna.

Ale był jeden warunek: OK, działamy przy poszukiwaniach najgroźniejszych przestępców, ale jeżeli pojawia się uprowadzenie, to rzucamy wszystko i zajmujemy się w pierwszej kolejności właśnie tym. Poszukiwania mogą poczekać. Jak dziś nie złapiemy figuranta, to zrobimy to jutro. Nic się nie stanie. Natomiast o uprowadzeniach kiedyś ktoś mądry powiedział, że to jedyne przestępstwo, które jest popełniane w trakcie. I nigdy nie wiemy, kto jest przeciwnikiem, jak wygląda kwestia rodziny, jakie metody stosują porywacze. Tu chodzi o życie i zdrowie człowieka, więc ważny jest czas. Właściwie najważniejszy.

Piotr, naczelnik Wydziału Operacji Pościgowych CBŚP, czyli szef łowców cieni: W raporcie komisji sejmowej pojawiły się wnioski, by między innymi stworzyć specjalną grupę. Powstała więc grupa ekspercka do opracowania metodyki działania w takich sytuacjach. Składała się między innymi z prokuratorów, policjantów i ekspertów, którzy mieli doświadczenie w kwestii uprowadzeń. Był w niej też Janusz Gołębiewski, który później przez lata szkolił kadry polskiej policji, w tym CBŚP. Dopiero na podstawie wniosków tego zespołu eksperckiego, powstałego po komisji śledczej, wypracowane zostały procedury, jak policja krok po kroku ma reagować w przypadku porwań. Wszystko to pokłosie tej nieszczęsnej sprawy, trzeba to jasno przyznać. Gdy dzisiaj jakikolwiek policjant słyszy hasło „uprowadzenie dla okupu”, pierwsze, co przychodzi mu do głowy, to właśnie sprawa Krzysztofa Olewnika.

Ja to widzę jako uczenie się na błędach. Oczywiście szkoda, że właśnie na błędach, jednak to edukacja. Moim zdaniem nie można oceniać jednoznacznie sprawy Olewnika. Nie można wydawać radykalnych opinii zamkniętych w jednym zdaniu. Sprawa jest naprawdę bardzo skomplikowana i wielopoziomowa. I trudno jednoznacznie oceniać, że policja źle się zachowała. Przecież wtedy nie było wypracowanych procedur. Pamiętajmy, że nawet dziś są kraje, w których nie ma policyjnej metodyki w sprawach uprowadzeń dla okupu. Rozmawiałem z policjantami z innych państw i oni byli zdziwieni, że my mamy opracowany zbiór procedur na taką okoliczność.

Uważam, że nie powinno się mówić jednoznacznie, że ta cała sprawa została spieprzona. Ona po prostu nie powinna się znaleźć na poziomie policji lokalnej. Bo wiadomo, jak to jest – lokalne animozje, zależności, wpływy. Od razu powinno to trafić na inny szczebel – komendy wojewódzkiej albo powinna zostać powołana przez komendanta głównego jakaś grupa specjalna. A jeżeli policja lokalna widzi, że nie daje sobie rady, zgłasza to do komendy wojewódzkiej, a potem jeszcze wyżej, gdzie podejmowane są ostateczne decyzje.

Dopiero sprawa Olewnika wprowadziła działania policji na wyższy poziom, jeżeli chodzi o uprowadzenia dla okupu. Nie wiem, czy ktoś wcześniej próbował stworzyć taką procedurę i metodologię. Możliwe, że tak. Ja jako funkcjonariusz zacząłem działać przy uprowadzeniach w 2017 roku. Wtedy doszło do uprowadzenia w Bielsku-Białej. Okup – pamiętam – ważył aż 56 kilogramów. Tyle waży mniej więcej milion euro. Co ważne, przy okazji tej sprawy wszystkie procedury już zadziałały.

Chodzi o porwanie żony prezesa dużej spółki giełdowej w 2017 roku w Bielsku-Białej. Jak opisywała to „Gazeta Policyjna”[11], porywacze przebrani za policjantów zatrzymali ją pod pretekstem kontroli drogowej, obezwładnili i wywieźli do wcześniej przygotowanej kryjówki. Do akcji wkroczyło prawie 200 funkcjonariuszy z Centralnego Biura Śledczego Policji, z Komendy Wojewódzkiej Policji w Katowicach, a także ze Straży Granicznej. Czas i miejsce przekazania okupu porywacze przekładali kilkakrotnie, za każdym razem grożąc, że jeśli do sprawy włączą się mundurowi – kobieta zostanie zamordowana. Okup ostatecznie został zapłacony, ale specjalna policyjna grupa intensywnie nadal pracowała nad sprawą.

„Dwa dni po przekazaniu okupu zostało zatrzymanych dwóch porywaczy, kilka dni później – szef całej operacji. Odzyskano prawie całą sumę pieniędzy zakopaną w torbie w ogrodzie. Policjanci znaleźli też policyjne mundury i atrapy broni używane podczas porwania, a także samochód, ustalili dom, w którym była przetrzymywana kobieta. W trakcie śledztwa wyszło na jaw, że nie było to pierwsze porwanie dokonane przez tę grupę, natomiast okup, którego zażądali, był największy nie tylko w ich karierze, lecz także w historii polskiej kryminalistyki. Mózg całej operacji, Grzegorz P., został skazany na łączną karę 12 lat pozbawienia wolności, pozostali członkowie grupy, w zależności od swojego udziału, na pięć i pół roku pozbawienia wolności, cztery i dwa lata” – czytamy w „Gazecie Policyjnej”[12].

Piotr: W tej sprawie, choć formalnie nie było spisanych wytycznych i procedur na papierze, policja działała już bardzo sprawnie. Pamiętam, bo brałem udział w tych czynnościach jako funkcjonariusz, że one w ogóle nie odbiegały od tego, co jest już przyjęte teraz. Gdyby więc uprowadzenie Krzysztofa Olewnika wydarzyło się dzisiaj, to działania policji byłyby już inaczej poprowadzone. Myślę, że ta sprawa uświadomiła policji skalę problemu. Bo w pewnym momencie w latach dwutysięcznych do uprowadzeń dla okupu dochodziło bardzo często. Zresztą bardzo brutalnych, jak na przykład sprawa „gangu obcinaczy palców”.

Gang obcinaczy palców

„Obcinacze palców” to była część grupy mokotowskiej słynąca z wyjątkowej brutalności i specjalizująca się właśnie w uprowadzeniach dla okupu. Z oficjalnych szacunków śledczych wynika, że gang obcinaczy palców w latach 2003–2005 miał porwać co najmniej 21 osób, z których troje nigdy się nie odnalazło, i wyłudzić 7 milionów złotych[13]. Najniższy żądany okup wynosił 100 tysięcy złotych, najwyższy – milion euro. Porwań mogło być nawet dwa lub trzy razy więcej. Gangsterzy najczęściej stosowali metodę „na policjanta”. W trakcie uprowadzania mieli kurtki z napisem „Policja”, a na autach niebieskie koguty. Świadkowie myśleli, że to prawdziwi funkcjonariusze.

Ofiary gangu wspominały potem, że przestępcy wywozili je z workiem na głowie w całkowitym milczeniu, mieli zapewne wszystko zaplanowane, dlatego nie musieli się porozumiewać. W trakcie akcji zmieniali pojazdy. Potem w pomieszczeniach, gdzie zakładnicy byli przetrzymywani, gangsterzy zachowywali się bardzo brutalnie, na przykład przykuwali ofiary do kaloryfera, zakładali drut kolczasty na worek na głowie, wypalali na ciele wulgarne napisy, smarowali powieki kwasem solnym czy obcinali palce. To właśnie od tego wzięła się nazwa gangu. Palce potem wysyłali rodzinom ofiar, by sobie uświadomiły, że sytuacja jest poważna, że są zdeterminowani i zdolni do wszystkiego, jeśli ich żądania nie zostaną spełnione[14].

Zakładnicy mieli też słyszeć, jak wprowadzano nowych porwanych i wyprowadzano tych, za których być może zapłacono już okup. Bywało, że porywacze kontaktowali się z rodzinami zakładników tylko raz na kilka tygodni z telefonów, które od razu prawdopodobnie wyrzucali, bo potem już kontakt z tymi numerami się urywał. Natomiast wysokość okupu nie podlegała negocjacjom w myśl zasady, że jeśli „okup w kawałkach, to człowiek też w kawałkach”.

Piotr: „Mokotowscy” zrobili z tego makabryczny biznes. Jednej nocy potrafili uprowadzić cztery–pięć osób. W jednym mieszkaniu potrafili przetrzymywać po kilkoro zakładników w jednym czasie, prowadząc jednocześnie negocjacje z ich rodzinami. To jedyna grupa, która w ten sposób działała i zrobiła z tego intratny interes. Schemat działania bandytów, specjalizujących się w tego typu przestępstwach, często się powtarza. Jeżeli jedno uprowadzenie im wyszło, to wiadomo, że zrobią kolejne. Tak było też ze sprawą bielską – okazało się, że główny sprawca, szef grupy, od dłuższego czasu organizował też inne uprowadzenia. Jeżeli udało mu się dostać duże pieniądze, rzędu miliona euro, to dlaczego nie zrobić tego drugi raz i kolejny? Nawet jeżeli samo przedsięwzięcie jest bardzo skomplikowane i trudne do przygotowania. Bo oczywiście jest. I trzeba porządnie pomyśleć, by wszystko zaplanować. Należy przy tym pamiętać, że większości sprawców nie zależy na tym, żeby ofierze stała się jakaś krzywda. Ona jest tylko narzędziem do uzyskania celu, czyli najczęściej dużych pieniędzy. Zakładnik jest czynnikiem, który ma wywrzeć presję psychiczną na rodzinie, by spełniła żądania sprawcy. Ofiara występuje jako swoiste narzędzie w rękach sprawcy do zrealizowania jego celu.

Lata dziewięćdziesiąte i początek dwutysięcznych to były – można tak powiedzieć – swoiste złote lata dla przestępczości w Polsce. Dlatego w 2000 roku powstaje CBŚ, którego nikt przecież, ot tak, sobie nie wymyślił, tylko trzeba było coś zrobić, żeby skuteczniej ścigać rozzuchwalonych, coraz bardziej bezczelnych i brutalnych przestępców oraz rozwiązywać te wszystkie sprawy. To był czas, kiedy dochodziło do wielu wydarzeń kryminalnych. Potem przestępczość zaczęła się zmieniać i ewoluowała w kierunku ekonomicznym, gospodarczym, w stronę tak zwanych białych kołnierzyków. Obecnie coraz częściej przenosi się do cyberprzestrzeni. Zdarzenia typowo kryminalne, chamskie i brutalne zatrzymały się na tym samym poziomie.

6 CBŚP, Łowcy cieni, https://gazeta.policja.pl/997/archiwum-1/2025/numer-56-082025-r/265218,LOWCY-CIENI.html, dostęp 08.2025.

7 Zabójstwo Krzysztofa Olewnika wciąż bulwersuje. Przeżył piekło, https://wiadomosci.onet.pl/warszawa/zabojstwo-krzysztofa-olewnika-dekady-niewyjasnionych-zdarzen/ncc59fn, dostęp 5.09.2022.

8 Tamże.

9 Tajemnicza seria śmierci w sprawie Olewnika, https://tvn24.pl/polska/tajemnicza-seria-smierci-w-sprawie-olewnika-ra127814-ls3579335, dostęp 8.03.2010.

10 M. Bałuka, Przyjaciel zamordowanego syna wśród oskarżonych. Włodzimierz Olewnik: nie ufałem mu, https://wiadomosci.onet.pl/kraj/sprawa-olewnika-przyjaciel-oskarzony-ojciec-zamordowanego-nie-ufalem-mu/qmwe4jd, dostęp 7.09.2021.

11 E. Sitek, Kidnaping po polsku, https://gazeta.policja.pl/997/archiwum-1/2024/numer-47-112024-r/253603,Kidnaping-po-polsku.html, dostęp 11.2024.

12 Tamże.

13 P. Szulc, „Okup w kawałkach, człowiek też w kawałkach”. Tak działała grupa mokotowska, https://wiadomosci.onet.pl/kraj/byli-postrachem-warszawy-grupa-mokotowska-slynela-
z-brutalnosci/jgnrbwq, dostęp 23.01.2023.

14 Tamże.

===LxciECQWZVFnUWNRaAI0VWdeZlc2D2wJOF5qWGtbOgk5WzgNPgc=

ROZDZIAŁ III

NAJLEPSI Z NAJLEPSZYCH.
KULISY TWORZENIA ŁOWCÓW

===LxciECQWZVFnUWNRaAI0VWdeZlc2D2wJOF5qWGtbOgk5WzgNPgc=

Po sprawie Olewnika stało się jasne, że musi powstać oddzielny wydział, który będzie się zajmował uprowadzeniami dla okupu. Nic więc dziwnego, że zostało to ujęte w koncepcji opracowanej przez Marka Boronia. Jak czytamy w tym dokumencie[15], funkcjonariusze Wydziału Operacji Pościgowych mieli się też zajmować „prowadzeniem działań poszukiwawczych, w tym operacyjno-rozpoznawczych wobec osób wskazanych przez kierownictwo CBŚ KGP, koordynowaniem i nadzorowaniem działań podejmowanych przez komórki Biura, dotyczących poszukiwań w Zespołach Werbunków Zarządów CBŚ oraz pozostałych, a także współdziałać z Wydziałem Poszukiwań i Identyfikacji Osób Biura Kryminalnego”.

Funkcjonariusze nowego wydziału mieli również prowadzić poszukiwania poza granicami kraju – oczywiście razem z tamtejszymi służbami, włącznie z organizowaniem wspólnie związanych z tym przedsięwzięć, oraz współdziałać i podejmować działania pościgowe przy współpracy z mundurowymi z innych komórek i jednostek policji. Boroń dopiął swego i na liście zadań nowego wydziału znalazł się również taki zapis: „Wykonywanie czynności w zakresie spraw dotyczących uprowadzeń dla okupu”.

W swojej koncepcji utworzenia nowej jednostki Boroń argumentował również, że: „Powstanie Wydziału Operacji Pościgowych CBŚ KGP umożliwi prawidłową realizację zadań nałożonych na służbę śledczą, wynikającą m.in. z Zarządzenia Komendanta Głównego Policji nr Z-19 z dn. 8 listopada 2002 r. [regulowało ono zasady prowadzenia poszukiwania osób ukrywających się przed ściganiem lub wymiarem sprawiedliwości – przyp. aut.] oraz usprawni organizacyjne prowadzenie poszukiwań ukrywających się członków zorganizowanych grup przestępczych w kraju, jak i poza jego granicami. Formuła Wydziału pozwoli na połączenie działań poszukiwawczych i pościgowych za najbardziej niebezpiecznymi przestępcami, wywodzącymi się z obszaru zorganizowanej przestępczości”[16].

Według początkowej koncepcji nowy wydział miał się składać z 10 funkcjonariuszy plus naczelnika. Szybko się okazało, że potrzeba więcej ludzi – 10 maja 2011 roku, a więc tuż przed formalnym powstaniem wydziału, Marek Boroń zaproponował ówczesnemu wicedyrektorowi CBŚP Zbigniewowi Majowi, by na etacie pracowało 27 policjantów plus czworo pracowników cywilnych. Co ważne, to nie miały być nowe etaty. Chodziło o to, by doświadczeni funkcjonariusze byli rekrutowani z innych jednostek.

W nowym wydziale powstało pięć zespołów, w tym trzy pościgowe – po sześć osób w każdym. Miały za zadanie „prowadzenie poszukiwań ukrywających się liderów grup przestępczych, pozostających w zainteresowaniu CBŚ KGP, prowadzenie działań pościgowych za wyżej wymienionymi na terenie RP i krajów, z którymi Polska ma podpisane umowy ekstradycyjne, zatrzymywanie tych osób i przekazywanie jednostkom Policji, które prowadziły poszukiwania lub sprawy operacyjne czy też procesowe”[17].

Zespół nr 4 do spraw uprowadzeń dla okupu liczył pięć osób. Zadania: kierowanie czynnościami na miejscu porwania do czasu uwolnienia zakładnika, prowadzenie negocjacji z porywaczami i zabezpieczanie materiału dowodowego. W początkowej fazie zespół ten miał być intensywnie szkolony, by wypracować algorytm czynności i procedury obowiązujące w trakcie prowadzenia spraw uprowadzeń dla okupu. Specjalny podręcznik do postępowania w takich akcjach miał zostać opracowany wspólnie z Prokuraturą Generalną. W przyszłości zespół miał liczyć do 10 osób.

Powstał również pięcioosobowy zespół ds. maskowania i wsparcia technicznego, który miał współpracować z wszystkimi pozostałymi i zajmować się między innymi wykonywaniem analiz oraz tak zwaną ustaleniówką, dokumentami legalizacyjnymi, pozyskiwaniem materiałów od operatorów sieci komórkowych, zabezpieczaniem działań operacyjnych, rejestracją i przetwarzaniem dokumentacji niejawnej, zarządzaniem funduszem operacyjnym i systemami informatycznymi, a także innymi sprawami związanymi z tak zwaną szatnią operacyjną[18].

Nad całością miał czuwać szef i jego zastępca. Pierwszym naczelnikiem Wydziału Operacji Pościgowych został Marek Boroń.

Wydział walizkowy

Marek Boroń: Musieliśmy udowodnić, że łowcy cieni to jest elitarna grupa. Dla nas „cienie” to ci, którzy się ukrywają. Gdzieś przemykają, gdzieś żyją, ale my ich nie widzimy, choć wiemy o ich istnieniu. Dlatego ich „łowimy”. To nie jest nazwa oficjalna, tylko taka bardziej potoczna. Sam ją zaproponowałem. Jak mówilibyśmy, że jesteśmy policjantami Wydziału Operacji Pościgowych, to by brzmiało nudno, nazwa jest za długa. Chodziło również o to, żeby się odróżniać od innych formacji. Trzeba też było zorganizować dla nas osobną naszywkę na mundury. Tego oczekiwali funkcjonariusze.

Od razu trzeba wyjaśnić nieporozumienia i rozróżnić dwie formacje, które są czasem mylone ze sobą. Łowcy cieni i tak zwani łowcy głów. To zupełnie inne jednostki, choć zajmują się podobnymi zadaniami i czasem ze sobą współpracują. Łowcami głów nazywani są policjanci z wydziałów poszukiwań w komendach wojewódzkich. Ta nazwa powstała w Poznaniu, w tamtejszej wielkopolskiej komendzie. Od zawsze byli tam i nadal są bardzo dobrzy, wyspecjalizowani i skuteczni funkcjonariusze. Tak zwani łowcy głów działają w ramach wydziałów poszukiwań celowych i w ramach wydziałów kryminalnych. Kiedy budowałem Wydział Operacji Pościgowych, z nimi też rozmawiałem, bo mieli duże doświadczenie. Trzeba podkreślić, że łowcy cieni są wyłącznie w jednym wydziale w Polsce: w CBŚP w Warszawie. A tak zwani łowcy głów są w każdej komendzie wojewódzkiej.

Do łowców cieni trafiają ludzie z dużym doświadczeniem. To nie są przypadkowi funkcjonariusze, tylko wybrani. Najlepsi z najlepszych. Już wcześniej zajmowali się poszukiwaniami. Zostali starannie wyselekcjonowani z policyjnych struktur. Z każdym z nich rozmawiałem osobiście. Według mnie to najlepsi ludzie do tej roboty. Część z nich pracowała w CBŚ i zajmowała się zwalczaniem przestępczości zorganizowanej, więc mieli wiedzę na temat tych grup i ich członków, wiedzieli, w jaki sposób budowana jest grupa przestępcza i jak działa. Bardzo istotna była też kreatywność w dobieraniu sposobów działania.

W czasie rekrutacji ważne dla mnie było, w jaki sposób ktoś chce mnie przekonać do tego, że chce ze mną współpracować. Mówiłem otwarcie, że będzie krew, pot i łzy, a w domu możesz być tylko gościem. Gdy wyjeżdżaliśmy w związku z uprowadzeniem, to jechaliśmy do innej części Polski i nie było nas trzy tygodnie. Jak jechaliśmy gdzieś za granicę namierzać ukrywających się tam przestępców, to samo rozpoznanie trwało kilka, kilkanaście dni. Praca więc rzeczywiście wymagała poświęcenia. Zresztą nadal tak jest.

Niektórzy w komendzie nazywali nas „wydziałem walizkowym”. Można się śmiać, ale naprawdę mieliśmy na wyposażeniu walizki. Kupiliśmy je wszystkim. Każdy mógł wybrać rodzaj walizki czy torby, żeby być w każdej chwili przygotowanym, spakowanym i mieć świadomość wyjazdu nie wiadomo gdzie i na jak długo.

Joanna: Gdy spotkaliśmy się jako łowcy cieni po raz pierwszy, nie było niczego – ani budynku, ani biurek, ani komputerów, ani samochodów. Nie mieliśmy nawet krzeseł. Pamiętam, że siedzieliśmy na schodach. Pierwsza siedziba była w budynku po przedszkolu, na ulicy Orkana. Z małymi kibelkami dla dzieci i salą gimnastyczną. Teraz jest tam Muzeum Policji.

Marek Boroń: Kiedy już zebrałem odpowiednią „drużynę”, trzeba było ich tak wyszkolić, aby to były zgrane zespoły, potrafiące ze sobą ściśle współpracować. Co nie było łatwe, bo tak naprawdę każdy z nich był indywidualistą.

Kierownik jest tylko jeden i kropka

Marek Boroń: Pierwsze szkolenie to przede wszystkim warsztaty – o przepisach prawnych związanych z naszym działaniem. Ale też zasady jak współpracować ze źródłami informacji, co należy zrobić w sytuacji uprowadzenia dla okupu. Warsztaty – także polegające na doskonaleniu techniki posługiwania się bronią – zorganizowałem w centrum szkolenia Straży Granicznej w Kętrzynie, a nie w policji. Trwały około tygodnia. Wstawaliśmy rano. Na początek zaprawa, jak w wojsku. Potem szkolenia, na przykład wejścia do pomieszczeń, wzajemne zabezpieczanie się itd. Chodziło o to, żeby wszyscy byli przygotowani, że idą zatrzymać przestępcę i być może trzeba to będzie zrobić od razu, tu i teraz, nie mając wsparcia. Zespoły musiały być dobrze przygotowane nie tylko pod kątem rozpoznania i pracy operacyjnej, ale przede wszystkim gotowe do bezpośredniego zatrzymywania tych, których poszukujemy. Dlatego też uczyliśmy się na przykład takiej jazdy samochodami, by umieć przestępców blokować na ulicy, ale tak, by nie robić krzywdy innym kierowcom czy pieszym.

Sytuacja przypomina mi sceny z popularnego filmu kina akcji „S.W.A.T. Jednostka specjalna” w reżyserii Clarka Johnsona. Bohater grany przez Collina Farella dołącza do wyselekcjonowanej elitarnej grupy policjantów, którzy potem wspólnie się szkolą, by podczas akcji skutecznie działać razem. Zanim się dotrą i zgrają, nie ukrywają jednak wzajemnej niechęci i dochodzi nawet do bójki.

Marek Boroń: W sumie tak można to sobie wyobrazić. U nas nie było bójek, ale był za to opór przeciwko wstawaniu o szóstej rano i wyjściu na zaprawę. Bo w sumie co to miało być, obóz harcerski? Ktoś, kto był już parę lat w policji, mógł myśleć, że nie chce wracać do początków. Ale wtedy była rozmowa: albo chcesz tu być, albo dziękujemy. Nie musisz tu być. To jest twoja decyzja, czy chcesz pracować w tym zespole. A jeżeli chcesz, to musisz po prostu zawiesić na kołku swoją dumę i ego. Bo albo działamy razem i współpracujemy ze sobą, albo zaliczymy porażkę – ktoś straci zdrowie czy życie. Dlatego szkolenie w sprawnych zatrzymaniach było tak ważne. Chodziło o to, by umieć tak zatrzymywać przestępców na ulicy, aby nikomu nie stała się krzywda. Chodziło o wpojenie nam wszystkim żelaznych zasad.

Integracja miała spowodować, że jesteśmy jednością. Że musimy być zespołem. I tutaj nie ma dyskusji – jest jeden, który dowodzi, inni się podporządkowują. Owszem, burzę mózgów możemy przeprowadzić, pracując nad konkretnym przypadkiem i szukając miejsca, gdzie ktoś może się ukrywać. Ale jeżeli już podejmujemy działania, to jedna osoba dowodzi, bierze odpowiedzialność i wszyscy się na to godzą. Każdy zespół ma swojego kierownika. Nie zawsze jest ten sam, ale zawsze kierownik jest jeden. Była też taka zasada, że ten, kto prowadzi sprawę, referuje ją reszcie i to on wszystkich zapoznaje z sytuacją. I to dowodzący podejmuje decyzje, jak ma być przeprowadzona akcja. Kierownik przygotowuje plan działania, który trzeba wprowadzić w życie, by jak najbezpieczniej przeprowadzić zatrzymanie lub rozpoznanie i żeby przy tym nie zdemaskować siebie i całego zespołu.

Na warsztatach w Kętrzynie szkoliliśmy się też z komunikacji werbalnej i pozawerbalnej – po to, by umieć porozumiewać się również samymi gestami. Pracowaliśmy też z psychologiem. Bo trzeba umieć psychologicznie przygotować rodzinę porwanego, gdy zadzwoni ktoś z żądaniem okupu. Przestępca przecież nie dzwoni na policję, tylko do bliskich ofiary. Trzeba więc umieć przygotować tych, którzy będą prowadzili rozmowy z porywaczami.

Kogo przestępcy uprowadzają? Najczęściej bogatych. Na szczęście na razie dzieci w Polsce są rzadko porywane, choć oczywiście to się zdarza. Ofiarami są jednak zazwyczaj dorośli. Albo bogaci, albo ze świata przestępczego. Częste były też porwania członków konkurencyjnych gangów, żeby je sobie w ten sposób podporządkować. Wchodzimy więc w sferę życia prywatnego tych ludzi, bo jesteśmy tam z nimi 24 godziny na dobę. I tu może się pojawiać jeszcze jeden nieoczekiwany problem dla samych policjantów. Oni zarabiali, powiedzmy, kilka tysięcy złotych na miesiąc, a nagle wchodzili do mieszkania, gdzie dywan kosztuje kilka razy więcej, dziecko dostaje 10 tysięcy złotych kieszonkowego, a pies ma behawiorystę. Zderzenie światów, szok. Nad tym także pracowali psychologowie z policjantami.

To też jest pewien test dla łowców cieni – czy się nadajemy i odnajdujemy w takiej pracy. U nas na szczęście byli sami pasjonaci. I wiem, że dalej łowcami są ludzie, dla których pieniądze mają mniejsze znaczenie. Choć oczywiście państwo powinno policjantom płacić godziwie, żeby zaangażowany funkcjonariusz w naszej służbie nie myślał, za co ma przeżyć, tylko o tym jak świetnie wykonać swoją robotę w łowcach cieni. Bo potrzeba nie stuprocentowego zaangażowania, a dwustuprocentowego – nie spać, jak trzeba, nie jeść, odstawić wszystko inne na bok ze świadomością, że się komuś ratuje życie.

Po zakończeniu szkoleń ostro wzięliśmy się do roboty. I po kilku tygodniach były już pierwsze sukcesy. Opierając się na swoich policyjnych kontaktach, przygotowałem listę osób, które musieliśmy zatrzymać w pierwszej kolejności. Każdy zarząd przygotował informacje, że poszukuje akurat takich konkretnych przestępców oraz że z ich punktu widzenia to są ważne osoby, które trzeba natychmiast zatrzymać i rozliczyć. Po analizie wytypowaliśmy listę spraw „na już”, także za granicą.

Piętnastu zatrzymanych w trzy miesiące

Marek Boroń: Pierwsze trzy miesiące były bardzo intensywne – zatrzymaliśmy aż 15 osób. W Polsce i za granicą. Kogo? Poszukiwanych za pranie brudnych pieniędzy, udział w zorganizowanej grupie przestępczej, narkotyki, rozbój z użyciem niebezpiecznego narzędzia, pozbawienie wolności, oszustwa na dużą skalę. Wszyscy się ukrywali, za wszelką cenę unikając kontaktu z wymiarem sprawiedliwości.

Pamiętam, że jedną z pierwszych spraw było zatrzymanie przestępcy, który się ukrywał się od 2000 roku. Namierzyliśmy go w Wielkiej Brytanii. Był poszukiwany za zabójstwo z użyciem broni. Przez kilka miesięcy współpracowaliśmy z policją brytyjską. Europejski nakaz aresztowania wydała prokuratura w Częstochowie. Zatrzymaliśmy mężczyznę, który ukrywał się 11 lat. Mógł więc być wszędzie, a mimo to udało nam się go namierzyć. Mieliśmy dużą satysfakcję.

W pierwszym raporcie z działania łowców cieni, który dotąd nie był upubliczniony, czytamy: „Czynności podjęte przez funkcjonariuszy WOP CBŚ KGP w ciągu kilku miesięcy 2011 roku doprowadziły do zatrzymania 15 osób poszukiwanych, najbardziej niebezpiecznych przestępców, którzy w większości byli członkami zorganizowanych grup przestępczych i byli poszukiwani od lat”.

I dalej: „Do najbardziej spektakularnych zatrzymań zaliczyć należy m.in.:

– w lipcu 2011 roku w wyniku działań podjętych przez Wydział Operacji Pościgowych CBŚ KGP zatrzymano poszukiwanego od 8 lat członka zorganizowanej grupy przestępczej o charakterze zbrojnym tzw. pruszkowskiej, który w trakcie zatrzymania posługiwał się fałszywymi dokumentami;

– w październiku 2011 roku w wyniku ustaleń dokonanych przez Wydział Operacji Pościgowych CBŚ KGP na terenie Wielkiej Brytanii zatrzymano poszukiwanego ukrywającego się od 11 lat do sprawy prowadzonej przez Sąd Okręgowy w Częstochowie oraz Prokuraturę Okręgową w Katowicach podejrzanego o dokonanie zabójstwa oraz udział w zorganizowanej grupie przestępczej o charakterze zbrojnym.

(…) Ponadto od czerwca 2011 roku policjanci Wydziału Operacji Pościgowych CBŚ KGP brali czynny udział w czynnościach związanych z uprowadzeniami osób w celu wymuszenia okupu m.in. w lipcu 2011 roku żony biznesmena z terenu Trójmiasta oraz w listopadzie 2011 roku biznesmena mieszkańca Włocławka. Podjęte w obu sprawach działania doprowadziły do uwolnienia zakładników oraz ustalenia sprawców przedmiotowych przestępstw.

(…) Jednym z zadań w 2011 roku, postawionym funkcjonariuszom Wydziału Operacji Pościgowych CBŚ KGP było uczestnictwo przy pracach powołanego przez Prokuratora Generalnego Zespołu ds. Uprowadzeń. W skład Zespołu weszli ponadto prokuratorzy reprezentujący Prokuraturę Generalną oraz Prokuraturę Apelacyjną w Gdańsku, funkcjonariusze Biura Kryminalnego Komendy Głównej Policji, Centralnego Biura Śledczego, Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie, funkcjonariusze Departamentu Postępowań Karnych oraz Departamentu Przeciwdziałania Terroryzmowi Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego.

(…) Do najważniejszych zadań zespołu należało:

– wypracowanie systemowego standardu postępowania organów bezpieczeństwa i porządku publicznego oraz Prokuratury w przypadku ujawnienia faktu uprowadzenia osoby, bez względu na charakter tego wydarzenia;

– przygotowanie koncepcji utworzenia specjalistycznej bazy danych, wspomagającej proces prewencyjny i wykrywaczy w zwalczaniu uprowadzeń osób;

– zaproponowanie odpowiednich zmian legislacyjnych, jeżeli dostrzeżona zostanie taka potrzeba, w celu wzmocnienia skuteczności zwalczania tego typu przestępstw;

– przygotowanie koncepcji szkoleń specjalistycznych funkcjonariuszy oraz prokuratorów” – podsumowuje raport.

„Nie bierzemy ludzi z ulicy”.
Kto trafia do łowców cieni

Ogłoszenie na stronie policji sprzed kilku miesięcy:

„Wydział Operacji Pościgowych Centralnego Biura Śledczego Policji poszukuje kandydatów na stanowiska:

DETEKTYW (5 grupa zaszeregowania), SPECJALISTA (w 6 gr. zaszeregowania) oraz EKSPERT (w 9 gr. zaszeregowania), których celem będzie realizowanie zadań w zakresie poszukiwania osób ukrywających się przed organami ścigania i wymiaru sprawiedliwości oraz prowadzenie czynności w sprawach przestępstw uprowadzeń osób dla okupu.

Miejsce wykonywania pracy: Warszawa.

Wykształcenie i kwalifikacje: określone w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 grudnia 2022 r. w sprawie wymagań w zakresie wykształcenia, kwalifikacji zawodowych i stażu służby, jakim odpowiadają policjanci na stanowiskach komendantów Policji i innych stanowiskach służbowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2252).

Wymagania niezbędne:

– co najmniej 4 lata doświadczenia w służbie śledczej lub kryminalnej;

– doświadczenie w zakresie wykonywania czynności operacyjno-rozpoznawczych;

– wykazywanie się wysokim stopniem dyspozycyjności;

– umiejętność przetwarzania danych telekomunikacyjnych, pocztowych oraz internetowych;

– znajomość procedury czynności służbowych określonych w art. 19 Ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 roku o Policji (Dz. U. 1990 nr 30 poz. 179);

– prawo jazdy kategorii B.

Wymagania pożądane:

– doświadczenie w prowadzeniu czynności związanych z poszukiwaniem osób ukrywających się przed organami ścigania i wymiaru sprawiedliwości;

– praca zespołowa, kreatywność oraz umiejętność radzenia sobie w sytuacjach dynamicznych i zmiennych;

– znajomość języka obcego w stopniu komunikatywnym (preferowane języki: angielski, niemiecki, hiszpański).

Etapy rekrutacji:

– przesłanie CV (ze zdjęciem, zawierające informacje o dotychczas zajmowanym stanowisku) wraz z listem motywacyjnym;

– rozmowa kwalifikacyjna.

Zastrzegamy możliwość kontaktu tylko z wybranymi kandydatami”.

Dopisek na końcu ogłoszenia: „Na świecie jest tylko kilka policyjnych jednostek, które łączą działania poszukiwawcze, pościgowe i sytuacje porwań dla okupu”[19].

Joanna: Od początku w poszczególnych zespołach byli ludzie wyspecjalizowani w różnych elementach naszej pracy. Kiedy pojawiało się jakieś zadanie, naturalne było – i nie wyobrażaliśmy sobie, żeby było inaczej – że wspólnie nad nim pracujemy. Wspólnie – bo to się sprawdza.. Nasi koledzy byli świetni w tropieniu, my w analizowaniu danych, więc kiedy nie było uprowadzeń, pomagaliśmy im w poszukiwaniach.

Piotr: To jest podstawowy aspekt budowania zespołu. To nie jest tak, że do naszego wydziału bierzemy ludzi z ulicy. To są starannie wyselekcjonowani funkcjonariusze. Przy czym nie ograniczamy się do konkretnego miejsca czy jednej jednostki. Wybieramy ludzi z całego kraju. To muszą być policjanci z doświadczeniem w służbie kryminalnej. Co do zasady nie bierzemy do nas ludzi tylko z doświadczeniem po prewencji. Nie mamy jednak checklisty, z której wynikałoby, że dany kandydat musi być taki, taki i taki, jednak mamy pewne priorytety. Jak Hoover dobierał ludzi do FBI [John Edgar Hoover, legendarny pierwszy dyrektor Federalnego Biura Śledczego (FBI) w USA, którym kierował przez 48 lat – przyp. aut.], to też musieli spełniać konkretne wymagania.

U nas kandydat musi mieć przynajmniej podstawy pracy kryminalnej, nabytej ze służby w jednostkach terenowych. Ktoś, kto jest na przykład dobry w łapaniu pijanych kierowców, niekoniecznie będzie się do nas nadawał, bo u nas tego nie potrzebujemy. Jeżeli prowadzimy pracę pościgową i szukamy osób, które ukrywają się przed organami ścigania lub wymiarem sprawiedliwości, to naturalne jest, że szukamy ludzi z doświadczeniem w tej dziedzinie, na przykład z wydziałów kryminalnych, komórek poszukiwawczych, komend wojewódzkich, powiatowych czy miejskich. Czyli też na przykład spośród tak zwanych łowców głów, z którymi zresztą często współpracujemy. Na przykład za ściganym Kajetanem P., zabójcą nauczycielki języka włoskiego, pojechały trzy osoby od nas i trzy osoby z Wydziału Poszukiwań i Identyfikacji Osób Komendy Wojewódzkiej Policji z Poznania, bo w tym mieście był zameldowany. To jest zresztą jeden z najlepszych wydziałów poszukiwań w Polsce.

Podkreślam: my z nikim nie konkurujemy, bo nie w tym rzecz. Chodzi o to, że współpracujemy z jednostkami terenowymi, korzystając również z ich doświadczeń. W Polsce jest tak, że poszukiwania osoby na przykład na podstawie listu gończego zleca policji prokuratura lub sąd i dostaje to jednostka właściwa, skąd pochodzi poszukiwany. My działamy inaczej: nie dostajemy zlecenia z sądu czy prokuratury, tylko mamy możliwość doboru sprawy i to właśnie zwiększa naszą skuteczność.

Naczelnik: 70 procent zgłoszeń od razu odrzucamy

Adrian, wicenaczelnik łowców cieni: Chciałbym, żeby to było jasne: współpracujemy z bardzo wieloma jednostkami terenowymi – powiatowymi komendami czy nawet samymi komisariatami. Mamy z nimi bardzo dobre kontakty. Bardzo cenię współpracę z policjantami lokalnymi, bo jeśli mamy sprawę w Szczecinie, to przecież nasi ludzie nie znają tak dobrze miasta, każdej ulicy, tak jak miejscowi funkcjonariusze. Taki rzetelny policjant to dla mnie skarb, z którego mogę tylko skorzystać. Po zakończeniu pamiętamy o nich i podkreślamy, że pracowaliśmy razem.

Piotr: Dlatego szukamy doświadczonych ludzi. Nie możemy sobie pozwolić na ściąganie kogoś, kogo dopiero będziemy uczyć podstaw pracy policyjnej. Tak komponujemy zespół, żeby był ekspert od OSINT-u, ekspert od analizy danych, ale też ktoś, kto znakomicie umie zachować się w terenie, kto ma gadane i dobry kontakt z ludźmi, dobrze „legenduje” [„legendowanie” to metoda operacyjna, polegająca na tworzeniu fałszywej tożsamości lub celu działania, co ma pomóc w realizacji zadania – przyp. aut.], czwarty ma dobre oko, a piąty świetnie i dynamicznie jeździ autem. Bo siła jest w zespole. U mnie nie ma tak, że jeden policjant dostaje teczkę gościa i „idź, szukaj go, dasz radę”. Nie. Cel dostaje cały zespół i mają go osiągnąć razem. Potem oceniam skuteczność całego zespołu. Nie sprawdzam, kto dał przełom – choć przecież i tak się tego dowiaduję – ale zawsze oceniam pracę całego zespołu.

Zespół nie jest dobierany do sprawy. Nie miałoby to sensu. Ci ludzie docierają się razem, wspólnie wypracowują metody. Wychodzimy z założenia, że cel dobieramy do zespołu, nie odwrotnie. Mamy ludzi z całej Polski, więc też wiadomo, że jeżeli komuś jest bliższy jakiś region, dobrze się po nim porusza i dobrze zna specyfikę zorganizowanych grup na tym obszarze, to on dostaje sprawę z tego terenu.

Jak wygląda rekrutacja do łowców cieni?

Piotr, naczelnik łowców: Chętnych jest bardzo dużo. Dajemy ogłoszenie, ludzie na nie odpowiadają i dobieramy właściwe osoby do grupy. Nie wszystkich zapraszamy na rozmowę, niektórych odrzucamy od razu. Inna sprawa, że w ogóle do CBŚP trafiają ludzie z polecenia. Oczywiście z takiego pozytywnego. Często to zresztą nasi ludzie ich polecają, bo na przykład pracowali razem w terenie. Ktoś mówi: o, tutaj, w tej komendzie jest taki chłopak, bardzo zaangażowany, można się nim zainteresować. To nie jest tak, że jedziemy do Szczecina czy innego miasta i przyglądamy się kandydatowi, który nawet nie wie, że został wybrany. Nie. Przede wszystkich trzeba u nas chcieć pracować. Nie dzwonię też do naczelnika wydziału gdzieś w Polsce i mówię: „daj mi swego najlepszego człowieka” i on mi go daje. Oczywiste jest, że nikt nie chce pozbywać się najlepszych ludzi.

Może to na pierwszy rzut oka wygląda śmiesznie, że taka elitarna jednostka, a tu pojawia się w sieci ogłoszenie o rekrutacji. Ale jak inaczej mamy sprawdzić, kto chciałby z nami pracować? 70 procent tych zgłoszeń od razu odrzucamy, po przeczytaniu tego, co ludzie piszą. Potem dobieramy sobie już jakąś grupę i zaczynamy bardziej szczegółowo analizować ich CV. Kolejne 20 procent odrzucamy po rozmowie i z tych 10 procent wybieramy najlepszych. Weryfikujemy informacje o nich, oceniamy pod wieloma względami i analizujemy, czy będą dobrymi fachowcami. Kandydat może początkowo okazać się idealny, ale potem wyjdzie, że ma jakieś cechy osobowościowe, które go zdyskwalifikują, bo nie będzie pasował do grupy. Przykładowo, jakiś kandydat przechodzi wstępną rekrutację. Mówimy: chcemy dać ci szansę. Już się nauczyłem, że na rozmowie kwalifikacyjnej usłyszę zawsze to, co chcę, bo człowiek przedstawia się zawsze w najlepszym świetle. Ale potem życie to weryfikuje. Dlatego nigdy nie bierzemy nikogo od razu na etat. Jest delegowany do nas na czas określony, na przykład na pół roku. W tym czasie musi udowodnić, że się nadaje.

Adrian, wiceszef łowców: Ważne jest przy tym myślenie nieszablonowe i kreatywność, bo to jest charakterystyczne dla naszej formacji. Chociaż oczywiście aspekt wpasowania się w grupę też jest bardzo ważny. Bo w zespołach jest prawdziwy miks charakterów. Jeżeli więc ktoś jest w czymś dobrym fachowcem, to dopiero początek. Bo może się okazać, że ludzie będą się z nim męczyć, ponieważ nie pasuje do grupy. Kiedy czas próby zbliża się do końca, wtedy bierzemy lidera grupy i rozmawiamy: czy dobrze się z nim pracuje czy nie. I to musi być ten moment szczerości. Bo wiadomo, można kogoś polubić, ale my nie przychodzimy tu pić kawę i miło spędzać czas. Ale jeżeli on będzie nawalał w trakcie roboty, to jest problem i dla niego, i dla nas. Może być dobrym fachowcem zawodowo, ale ma jakieś „odpały” albo nie trzyma ciśnienia w trakcie zadania i powstanie niebezpieczna sytuacja, która narazi resztę naszych ludzi. Nie jest więc łatwo dostać się do nas i być łowcą cieni – to naprawdę wieloetapowa weryfikacja.

Piotr: Pamiętajmy przy tym, że to tak do końca nie jest „randka w ciemno”. Bo przecież niby te ponad 100 tysięcy policjantów to dużo, ale to jednak pewna skończona liczba i tych kandydatów często też znamy z wcześniejszej pracy. Nieraz jest tak, że zanim kandydat przyjdzie na rozmowę, to my już dużo o nim wiemy. Poza tym często sami poznajemy go w czasie pracy.

Bogdan: Tak było na przykład przy sprawie poszukiwania „Froga”, słynnego już pirata drogowego. Czuliśmy mocne ciśnienie, by go jak najszybciej złapać. Nawet premier zapowiedział, że Robert N. w ciągu tygodnia zostanie zatrzymany. Nasz wydział wtedy też był w to zaangażowany, choć formalnie szukała go stołeczna. „Frog” drwił sobie z policji, więc zapewne chodziło o mocną ripostę. Przez tydzień ze stołeczną zapieprzaliśmy dzień i noc. I po tej wspólnej pracy non stop dołączyły do łowców dwie osoby – jedna ze stołecznej, druga z Pomorza, bo „Frog” został zatrzymany w Mielnie. Takie osoby sprawdzone w boju, które pokazały swój warsztat na żywo, w akcji.

Zazwyczaj szukamy najgorszych przestępców i sami dobieramy sobie sprawy, ale ściganie „Froga” pokazuje, że także działamy na polecenie komendanta głównego policji. Jak przekazuje szefowi CBŚP: „przyjrzyjcie się, dołączcie do sprawy”, to działamy. Bo może i sprawa była o wykroczenie, ale ważny jest też aspekt społeczny. Czyli w tym przypadku – cwaniak powodował zagrożenie, może i nikogo nie zabił, ale jego zachowanie mogło do tego doprowadzić. Trzeba było więc szybko ustalić, gdzie jest, i zatrzymać go.

Piotr: Podchodzę zazwyczaj do tematu tak: albo ktoś jest bandytą, albo nie. Mnie nigdy nie interesuje jego przeszłość albo skąd przyszedł. Wiem, że państwo polskie mnie, jako funkcjonariusza, powołało do tego, żebym ścigał bandytów w ramach czynności, które zostały mi zlecone. Nigdy nie miałem takiej sytuacji przez cały okres służby w policji – od komendy miejskiej przez CBŚP aż do szefa WOP-u obecnie – żeby ktoś przyszedł i powiedział: „Piotr, tego nie rób, tę sprawę musimy »ugotować«”. Nie znam takich sytuacji, że ktoś komuś mówi: nie rób tego śledztwa, bo coś tam, bo to niewygodna sprawa dla kogoś tam.

Rodzina to podstawa

Czy nie działa to też w drugą stronę? 12 września 2025 roku w Hamburgu został zatrzymany Patryk M. znany jako „Wielki Bu”. Polscy łowcy cieni go namierzyli, a niemieckie służby zatrzymały w ostatniej chwili, tuż przed wejściem na pokład samolotu do Dubaju. Politycy oczekiwali, by go jak najszybciej zatrzymać, bo to dawny znajomy prezydenta. Czy nie było w tym przypadku jakichś nacisków?

Piotr: Ale przecież „Wielki Bu” ma zarzuty udziału w zorganizowanej grupie przestępczej, która zajmowała się między innymi przemytem i wprowadzeniem do obrotu narkotyków. Był wydany za nim list gończy i europejski nakaz aresztowania, a więc oczywiście był od dawna w kręgu naszych zainteresowań. Rzeczywiście może się zdarzyć, że jest jakieś ciśnienie z góry na takie osoby, ale na pewno ono do mnie nie dociera. Wiadomo, że w rzeczywistości, w której się poruszamy, jest dużo polityki. Polityka jest w pewnym sensie połączona z policją, bo przecież podlegamy pod MSWiA. Ale nas to nie interesuje. My robimy swoje niezależnie od tego, kto jest akurat u steru władzy.

Co do „Wielkiego Bu” to trzeba było go zatrzymać przed wyjazdem do Zjednoczonych Emiratów Arabskich, bo potem byłby z tym dużo większy problem. Mamy od 2022 roku podpisaną umowę z ZEA o współpracy prawnej obejmującą ekstradycję, ale dopiero po spełnieniu wielu restrykcyjnych wymogów formalnych. A na koniec decyzja i tak należy do drugiej strony.

Wracając do tego, jacy ludzie trafiają do łowców, to zdradzę jeszcze jeden element naszej „kuchni”. Podczas rozmowy rekrutacyjnej zawsze pada takie stwierdzenie z naszej strony: my nie szukamy ludzi dyspozycyjnych, my szukamy ludzi turbodyspozycyjnych. Ta robota może być super poukładana: policjanci spędzają weekendy z rodzinami, prawie wszystkie czerwone kartki kalendarza, czyli święta też. Jest OK, cisza i spokój. Ale przychodzą takie momenty, kiedy jest pilna robota i naszych ludzi nie ma w domu trzy tygodnie czy miesiąc. Zdarza się, że łowcy jadą na jeden temat, skończą, wracają i nie zdążą dojechać do Warszawy, a już jest następny i trzeba się przemieścić w zupełnie inne miejsce. Powiem szczerze – nikt nie jest na to przygotowany. Oczywiście podczas rozmowy każdy zapewnia, że jest dyspozycyjny. Ale kiedy zaczyna pracę u nas, musi to zweryfikować na własnym życiu i przerobić ze swoją rodziną.

Marcin: Początek to fascynacja, możliwości, cały kraj, a nawet świat... Ważne sprawy, najgroźniejsi przestępcy, prestiżowa praca w elitarnej grupie. Ale potem przychodzą realia dla niektórych nie do przeskoczenia. Każdy z nas musiał przez to przejść.

Tomasz: Dobry łowca cieni to łowca po rozwodzie [śmiech].

Marek: Albo który ma wyrozumiałą żonę.

Piotr: Spójrz na to w ten sposób. Pracujesz w Warszawie, ale mieszkasz gdzieś w Polsce, dajmy na to masz do domu 400 kilometrów. Wiadomo, że nie jesteśmy robotami. Mamy swoje rodziny, dzieciaki. Wyjeżdżasz w niedzielę z domu, patrzy na ciebie ośmioletni syn i zadaje ci pytanie: tato, a ty musisz jechać? Albo mówi: jestem jedyny w szkole, który ma tatę, który nie pracuje tam, gdzie mieszka. Stary, no nie masz odpowiedzi na te pytania. Mimo że z żoną sobie poukładałeś pewne rzeczy. Ja na przykład uważam, że wiele partnerek naszych funkcjonariuszy i partnerów naszych funkcjonariuszek to są top ludzie. Bez nich nie byłoby tej roboty. Bez nich łowcy nie mogliby się tym zajmować najlepiej, jak umieją. Wielokrotnie to powtarzam. Podobnie zresztą jak nasz szef CBŚP, ale też komendant główny. Składając na spotkaniach świątecznych policjantom życzenia, zawsze w pierwszej kolejności kieruje je do rodzin i dziękuje za wyrozumiałość dla trudów służby. Bo mamy świadomość, że dzięki wyrozumiałości naszych partnerek, partnerów, możemy robić swoją robotę. Masz spokój, w miarę wolną głowę, możesz się skupić na zadaniu. Bo wiesz, że w domu masz wszystko poukładane.

Każdy przechodzi ten etap służby w Wydziale Operacji Pościgowych. Słyszysz od żony „dobra, pojedziesz, będzie OK”. Nie, nie będzie OK. Musicie to razem przejść. Pojawiają się problemy: „Znowu jedziesz, tyle czasu cię nie ma, jak długo tak będziemy żyć?”. Do tego nie możesz jej o niczym mówić. Nawet jakbyś mógł, to nie chcesz jej mówić o tym, co robisz, co dziś robiłeś, bo nie chcesz dodatkowo jej niepokoić, żeby się o ciebie nie martwiła. A wiadomo, latasz za jakimś gościem, który przecież jest niebezpieczny, który na przykład kogoś zabił. Różne rzeczy się już działy w historii tego wydziału. Poza tym są inne męskie obowiązki, musisz zrobić coś w domu, coś naprawić, coś przenieść. A nie zawsze sąsiad jest w stanie pomóc.

Żadne święta, czasem pizza

Piotr: Czasem taki tryb życia smutno się kończy. Niektórzy rezygnują ze względu na rodzinę. Ale też tracą rodziny. Miałem już takie rozmowy: „Szefie, muszę zrezygnować, przenieść się gdzieś bliżej domu”. Choć na szczęście zazwyczaj jakoś się udaje im wszystko poukładać. I jednak w sumie bardzo mało jest przypadków, że ci policjanci wracają do swoich poprzednich jednostek, bliżej domu. Nie chciałbym, żeby to zabrzmiało tak, że ci ludzie u nas przedkładają pracę nad rodzinę, ale naprawdę mamy wyselekcjonowanych funkcjonariuszy, którzy czują tę służbę i jest ona dla nich bardzo ważna. Choć są pojedyncze przypadki, kiedy rodzina się rozpada. Zdaję sobie sprawę, że charakter tej pracy, tego miejsca, stopnia zaangażowania, ma na to duży wpływ. Dlatego na rozmowach kwalifikacyjnych zawsze pada pytanie o rodzinę i wyjaśniamy, jak naprawdę wygląda praca u nas.

Tomasz: Wielkanoc 2013 roku. Śniadanie, po barszczyku pakuję się i jadę. Zadzwonili dzień wcześniej, inna ekipa, że „my tu na razie ogarniamy, ale jutro macie być, bo jest uprowadzenie”. Wyjechałem w niedzielę wielkanocną i wróciłem po tygodniu.

Adrian: Miałem to samo w wigilię w 2018 roku. Zdążyłem tylko zjeść karpia i śledzia, pożegnałem się z rodziną i święta w pracy.

Piotr: Mam wesele brata. Ślub w kościele. Potem jedziemy na salę weselną, na stoły wjeżdża obiad. Naprawdę nie koloryzuję: zamaczam łyżkę w rosole, biorę drugą i dzwoni mój telefon. To jest tak poukładane, że ja jako jeden z pierwszych dostaję informację, co się dzieje w kraju. Procedura wygląda tak, że nieważne, czy zdarzenie jest w Przemyślu czy w Szczecinie, jeżeli jest odpowiednia kwalifikacja, czyli po uprowadzeniu jest żądanie okupu, to maksymalnie w ciągu pół godziny już o tym wiem. No więc dostaję ten telefon, wstaję od rosołu. Przy stole siedzi cała moja rodzina, najbliższa i ta dalsza. Wiadomo, są i tacy, którzy nie widzieli mnie 10 lat. A ja wychodzę, bo przecież nie będę rozmawiał przy stole o tym, co się wydarzyło. Inaczej jest, jak ktoś wychodzi na fajkę albo wykonać jeden ważny telefon, nie zwraca się na to uwagi. A inaczej, gdy jest lawina, po godzinie szukam ładowarki, bo cały czas są telefony. I cały czas mnie nie ma, bo gadam na zewnątrz. Podchodzi do mnie umowny wujek Stefan, już po głębszym, i pyta: „Co ty, biznesmenem zostałeś? Cały czas jesteś na telefonie. Choć lepiej na kielicha”.

Ludzie tego nie rozumieją. Poza tym przecież też nie wiedzą do końca, czym się na co dzień zajmuję. No i konsternacja w rodzinie. Historia kończy się tak, że wyjeżdżamy z wesela, a ja w nocy jadę na drugi koniec Polski, gdzie spędzam następne trzy dni. Moja żona to rozumie, brat też. Natomiast w ocenie wujków jestem jakimś dziwnym gościem, bo co to za praca, że na weselu brata nie mogą dać mi spokoju. Ten przypadek pokazuje, że w naszej pracy nie ma wybacz, czy święto czy jakaś inna okazja. Kiedy jest uprowadzenie, musisz rzucić wszystko i działać.

Joanna: W takich sytuacjach na miejscu pracuje cały sztab policjantów. Ci wszyscy ludzie też na przykład mieli jechać na święta, ale nie dotarli. Nasze rodziny, które znają charakter naszej pracy, to rozumieją, ale dalsi krewni już nie. Moja świętej pamięci mama cały wydział wykarmiła. Bo wiedziała, że nie będziemy mieli możliwości przez kilka dni opuścić miejsca pracy, że nie będziemy mieli nawet kiedy po chleb wyskoczyć. Sama więc nagotowała i przynosiła posiłki. Kolega przyjechał i się śmiał, że on nawet w święta nie miał w domu tak zastawionego stołu. Bo zwykle, jak się uda, to jest jakaś pizza, której po trzech dniach człowiek ma już dość.

Pamiętam, jak kiedyś ostatnią noc, gdy okup został już przekazany, czekaliśmy na uwolnienie, a w całym „przedszkolu”, czyli tej pierwszej naszej siedzibie, nie było już miejsca na podłodze, gdzie można się położyć, by choć trochę pospać. Pieniądze były przekazane przed godziną 12, a uprowadzony został uwolniony o 5.30 rano. Najgorszy moment: czekanie na uwolnienie. Moment, gdy już właściwie nic nie możemy zrobić. Przeżyłam to wielokrotnie. Jest cisza w eterze i nie wiadomo, czy wypuszczą, czy człowiek przeżyje, czy nasza praca okazała się skuteczna.

15 Marek Boroń, Koncepcja utworzenia Wydziału Operacji Pościgowych w Centralnym Biurze Śledczym Komendy Głównej Policji”.

16 Tamże.

17 Tamże.

18 Zob. tamże.

19 Nabór do „łowców cieni, https://cbsp.policja.pl/cbs/praca-w-cbsp/oferty-pracy-w-cbsp/255485,Nabor-do-lowcow-cieni-CBSP.html.

===LxciECQWZVFnUWNRaAI0VWdeZlc2D2wJOF5qWGtbOgk5WzgNPgc=

ROZDZIAŁ IV

METODY DZIAŁANIA ŁOWCÓW CIENI

===LxciECQWZVFnUWNRaAI0VWdeZlc2D2wJOF5qWGtbOgk5WzgNPgc=

Tomasz: Pierwszego dnia pracy w łowcach od razu załapałem się na tygodniowy wyjazd pod niemiecką granicę. Czyli od razu do galopu. Miałem doświadczenie w poszukiwaniach, dla mnie to nie tylko praca, ale też zainteresowanie i nawet hobby, więc nie miałem z wyjazdem problemu. Poszukiwanym, którym mieliśmy się zająć, był Dariusz Sz. ze Szprotawy. Miał na koncie kierowanie zorganizowaną grupą przestępczą zajmującą się przestępczością akcyzową, czyli produkcją papierosów, handlem i przemytem. Zaczął się ukrywać w związku art. 258, paragraf 3. [Kto zorganizowaną grupę albo związek, mających na celu popełnienie przestępstwa lub przestępstwa skarbowego, w tym mające charakter zbrojny, zakłada lub taką grupą albo związkiem kieruje, podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 15 – przyp. aut.]. Sporo czasu spędziliśmy w Szprotawie, Żaganiu i okolicach. Po wstępnych czynnościach operacyjnych ustaliliśmy, że ukrywa się w Niemczech. Nie pojechaliśmy tam, bo wtedy współpraca międzynarodowa była jeszcze w powijakach. Ale nasze ustalenia, gdzie mieszka, jakim jeździ samochodem itd. – przekazaliśmy. I po jakimś czasie Dariusz Sz. został przez Niemców zatrzymany.

Sz. nie zmieniał wyglądu, nie maskował się, jakby uznał, że to nie ma sensu. Te pierwsze sprawy nie były takie spektakularne jak niektóre późniejsze. Był jednym z wielu poszukiwanych. Niemcy go zatrzymali, ale wtedy jeszcze nie mieliśmy od nich informacji zwrotnych, czy stawiał opór, czy uciekał. Potem ekstradycja i powrót do Polski.

Roman: Kontakty z partnerami zagranicznymi, które zaczęliśmy rozwijać, sprawiły, że z czasem zaczęliśmy też tam jeździć. Okazało się, że to dobra praktyka, bo na miejscu jest zawsze szybszy przepływ informacji i lepsza możliwość wszelkich ustaleń. Może to trochę dziwnie zabrzmi, ale policja za granicą dużo bardziej się przykłada, jeżeli wie, że nam zależy, że przyjechaliśmy i jesteśmy na miejscu. Wtedy oni inaczej, bardziej priorytetowo traktują takie sprawy. Jak ktoś przyśle telegram, wniosek, to jest na zasadzie „OK, zrobimy, może dziś, może jutro, może za tydzień”. Ale jak już przyjeżdżamy, to wiadomo, że nie jest to błaha sprawa i bardziej się wszyscy spinają.

Marek Boroń: Poszukiwania zaczynają się od ustalenia, gdzie ścigany żył, z kim i gdzie mieszkał, co robił, jakie miał kontakty, z jakimi osobami, kim one dla niego były itd. To jest proces, który trwa. W sprawę angażuje się od razu cała grupa. Choć każdy specjalizuje się w czym innym, wszyscy działają jednocześnie. Właśnie po to są te burze mózgów, żeby sprawdzić, na jakim etapie jesteśmy, co wiemy dzisiaj, czy są jakieś ślady, czy ich nie ma. Wtedy dochodzimy do jakiegoś miejsca, w którym ten trop się urywa i stamtąd zaczynamy poszukiwania.

Obserwujemy też członków rodziny. Bo rzadko się zdarza, żeby kontakty z najbliższymi całkowicie zanikały. Wdrażamy więc wszystkie możliwe metody w ramach form pracy operacyjnej. Używamy wszystkiego, co się da. Analizujemy sprawy, za które on jest poszukiwany. Stosujemy na przykład tak zwaną retencję danych i inne sposoby, punkt po punkcie, zgodnie z naszą metodyką. Sprawdzamy, gdzie tam się ostatnio – jak mówimy – „poodbijał”. Przychodzi taki czas, kiedy jest przełom i wiemy, gdzie jest. Jeżeli okazuje się, że jest za granicą, to już jest jurysdykcja innego państwa. Przekazujemy informacje tamtejszym służbom, ale sami nie możemy go zatrzymać. Możemy tylko obserwować, asystować. Owszem, my ustalamy, gdzie poszukiwany może przebywać, ale do jego zatrzymania potrzebne jest zaangażowanie policji tamtego państwa.

Czy zagraniczne służby zawsze muszą być powiadamiane, że łowcy działają na ich terenie? Czy też mogą prowadzić swoje czynności autonomicznie?

Marek Boroń: Samo rozpoznanie zawsze możemy robić, ale działań prowadzących do zatrzymania fizycznego nie możemy podejmować. Możemy pojechać na przykład w miejsce, gdzie ścigany był ostatnio widziany, jeżeli może to pomóc w jego namierzeniu. Co ważne, zawsze warto zorientować się wcześniej, z kim się współpracuje. I zastanowić się, czy przekazanie informacji, które już mamy, miejscowej policji nie będzie zagrożeniem dla operacji, którą będziemy później realizować. Trzeba odpowiednio to wyważyć. Ale żeby działać zgodnie z prawem, musieliśmy doprowadzić do zmian przepisów. Dlatego powstała „operacja pościgowa” jako metoda pracy w ramach poszukiwań. Trzeba było we właściwy sposób wszystko poukładać, tak żeby bezpieczeństwo policjantów, którzy realizują czynności w Polsce i za granicą, było pod każdym względem jak największe. Bo zaangażowanie to jedno, a inna sprawa to przepisy i bezpieczeństwo. Dla wszystkich muszą być jasne, czytelne zasady współpracy i działania.

Sam wielokrotnie brałem udział w akcjach łowców. Trudno powiedzieć, czy któraś mi zapadła jakoś bardziej w pamięć, nie zachowywałem w pamięci tych, których zatrzymaliśmy. W większości przypadków byli zaskoczeni, że ich znaleźliśmy. Pamiętam faceta, którego zatrzymywaliśmy w Hiszpanii. Był znany w świecie przestępczym na Pomorzu. Kiedy wyjeżdżał z kraju, ważył może nawet jakoś 160–180 kilogramów. W momencie, kiedy był zatrzymywany, ważył 80, był po kilku operacjach plastycznych i brakowało mu tylko jednego zabiegu – miał zrobić sobie jeszcze operację uszu, które były dosyć charakterystyczne. Posługiwał się dokumentami na inne nazwisko. I rzeczywiście był zaskoczony tym, że go namierzyliśmy. Był związany z grupami narkotykowymi w Kolumbii, Hiszpanii i właściwie w całej Europie. Pamiętam, że miał na sobie całe kilogramy zegarków i łańcuchów. Braliśmy udział w tym zatrzymaniu w tym sensie, że byliśmy na miejscu i asystowaliśmy przy nim. A później przywieźliśmy go „do domu”, do Polski.

To była tytaniczna praca – musieliśmy nadzorować wszystkich ludzi, którzy do niego przyjeżdżali. I tak przez dwa tygodnie; oni non stop wychodzili na miasto i wracali. W tym czasie nasi ludzie ich obserwowali. Była też oddzielna grupa, odpowiedzialna za zabezpieczenie tych kontaktów. Ogromna operacja. I dopiero jak już było czysto, dochodziło do bezpośredniego kontaktu. Dopiero wtedy można było go zatrzymać z zachowaniem pełnego bezpieczeństwa funkcjonariuszy.

Kiedy jakaś duża operacja się powiedzie, jest satysfakcja, ale też uczucie ulgi. Dopiero wtedy zdajemy sobie sprawę, jak jesteśmy zmęczeni. Spróbuj wczuć się w takiego policjanta, który miesiąc pracuje nad jedną sprawą. Codziennie. Rodziny nie widzi, bo siedzi w innym mieście i analizuje nagrania z monitoringu. Kiedy wprowadziliśmy założenia nowej jednostki policji w życie, to przyznam, że miałem wątpliwości, czy to się wszystko uda. I czy da się to zrobić z tymi ludźmi, których wybraliśmy. Przecież ja ich też nie znałem do końca. Tylko niektórych. Wiedziałem, że aby stworzyć taki wydział w strukturach policji, potrzeba sukcesów. Ale do sukcesu dochodzi się zazwyczaj długo. A w trakcie, jak to w życiu, ludzie często popełniają błędy. Dlatego od początku trzeba było ich odpowiednio sprofilować, żeby im się chciało chcieć. Zmotywować. Po to były te wszystkie procesy integracyjne, wspólne szkolenia itd. I tak, kiedy to zaczęło przynosić efekty, poczułem satysfakcję.
Było też tak, że ludzie jechali w teren, wszystkie zespoły, a ja zostawałem sam. No, oprócz mnie zostawali jeszcze pracownicy cywilni, którzy zajmowali się bieżącymi sprawami wydziału na miejscu. Ale wiedziałem, że ludzie nie jadą tam poza moją kontrolą, żeby, nie wiem, przespać się w hotelu i pospacerować o zachodzie słońca nad wodą, tylko żeby rzeczywiście ciężko pracować. Byłem też bardzo zadowolony, kiedy okazało się, że rzeczywiście taki zespół jest już zgrany i zmotywowany. Gotowi na różne scenariusze i doskonale wyszkoleni policjanci, potrafiący sprawnie działać na obcym terenie, wtapiając się w otoczenie. To nie jest łatwe. Pamiętajmy, że zawsze się jest obcym w jakimś mieście. Ludzie na miejscu, tubylcy, zazwyczaj rozpoznają obcego, więc to nie jest tak, że jedziemy i wynajmiemy sobie dom. Bo jeżeli już budujemy jakąś legendę, to ona musi polegać przynajmniej w części na prawdzie. Długotrwały proces dochodzenia ma sens w ramach operacji specjalnych, dla „przykrywkowców”. Ale w przypadku operacji pościgowych i poszukiwań trzeba dochodzić szybko do informacji i iść dalej, a nie budować strategię na miesiące czy lata, bo to droga donikąd.

Tak więc te pierwsze zatrzymania rzeczywiście dawały wszystkim satysfakcję. Przede wszystkim ci, którzy doprowadzali do zatrzymania, mieli poczucie dobrze wykonanej roboty i zostali docenieni, także finansowo. Tak, były nagrody. Nie zawsze odpowiednio dużo za to, że nie spali w nocy, nie jedli obiadu, za ich ponadludzkie zaangażowanie. Ale trzeba było ich w jakiś sposób wynagrodzić za to, że mieli motywację i zrobili to, co do nich należało.

Ta praca jest inna, zadaniowa. W Wydziale Operacji Pościgowych nie ma czegoś takiego jak osiem godzin w biurze i do domu. Przychodziliśmy do pracy w takim czasie, by dostosować się do świata przestępczego, a nie odwrotnie. Mnie nie interesowało, czy ktoś przychodzi do pracy na godzinę 8 rano i o 16 wyjdzie. Chodziło o to, co mamy na dziś zaplanowane i do tego trzeba się dostosować. Czyli jeżeli wiemy, że osoba, którą obserwujemy, przyjdzie na spotkanie o godzinie 18, a ta druga nawet o 20 czy 21, to bez sensu jest przychodzić na 8, żeby siedzieć i patrzeć w ścianę. My po prostu musimy coś zrobić. I generalnie staraliśmy się dostosować nasz czas pracy do tych wszystkich, którzy byli w naszym zainteresowaniu. Pracowaliśmy o różnych porach dnia i nocy. Jeżeli wiemy, że ktoś, kogo poszukujemy, przyjdzie do lokalu o 3 w nocy, to trzeba było to zrobić tak, żeby we właściwym czasie ten lokal obstawić, obserwować, ale nienachalnie, żeby nie spalić tego wszystkiego, co przez jakiś czas wcześniej robiliśmy. Czyli systematyczna, tytaniczna i analityczna praca. Bo oprócz tego, co się działo bezpośrednio na ulicy, konieczne i nieocenione są też wszelkie analizy. To jest również kwestia całej warstwy wywiadowczej, którą realizowaliśmy.

Nie ma ludzi niewidzialnych

Od czego zaczynają łowcy cieni, gdy kogoś poszukują? Co sprawdzają? Jakie są kolejne kroki? Jakie mają możliwości? Jak zachowują się poszukiwani?

Były łowca cieni: Na początek analizuje się wszystko, co jest związane z tą osobą. Trzeba przede wszystkim poznać charakter jej życia, ale nie tylko po tym, jak zaczęła się ukrywać, ale również zanim stała się osobą poszukiwaną. Jest przeprowadzany wywiad w środowisku, przy czym trzeba wytypować obszary zarówno ludzkie, jak i przestrzenne oraz zastanowić się, gdzie się udać i z kim warto porozmawiać. Najbliższa rodzina poszukiwanego – która też może być zamieszana w jakiś przestępczy proceder – nie ma najczęściej interesu, by pomagać policji[20].

Poza tym nastawienie społeczeństwa do policji jest różne. Wielokrotnie bywa więc tak, że osoby, które nie miały nigdy konfliktów z prawem i są nawet niezwiązane z osobą poszukiwaną, gdy przychodzi funkcjonariusz, w ogóle nie chcą rozmawiać. Bo albo najzwyczajniej w świecie się boją, albo – mówiąc wprost – nie darzą sympatią policji. Czasem trzeba się więc zastanowić, czy jest sens z nimi rozmawiać.

Jak łowcy zdobywają informacje o poszukiwanym?

Były łowca: Mamy XXI wiek, ludzie korzystają z różnego rodzaju mediów społecznościowych, więc bardzo w tym pomaga internet. Pewne rzeczy można też poustalać poprzez policyjne bazy informacyjne. To już nie te czasy, kiedy pozostaje się całkowicie anonimowym. Ciężko sobie wyobrazić, że ktoś nie korzysta dziś z telefonu komórkowego, karty kredytowej itd. To wszystko pozostawia jakiś ślad. Chodzi o to, żeby poprzez taką analizę ustalić, jak ten człowiek żył do tej pory, a jakie zachowania zmieni, żeby się ukryć. Policjant musi poznać miejsca, w których ten ktoś bywał, co robił, czym się zajmował.

Dziś człowiekowi, zwłaszcza ukrywającemu się, wyjątkowo trudno funkcjonować bez telefonu komórkowego. Należy więc założyć, że po jego wyłączeniu poszukiwany ma już inny aparat, z nowym numerem, zapewne nieprzypisanym do jego nazwiska. Dobry analityk kryminalny jest w stanie go jednak namierzyć. Nikt przecież nie zmienia swoich nawyków telekomunikacyjnych.

Potem jest już kwestia namierzenia tego telefonu, na co technika kryminalna dzisiaj pozwala. Chyba że ktoś jest bardzo ostrożny i wykonuje tylko połączenia, a potem wyłącza telefon, wyjmuje z niego baterię – bo na przykład używa wciąż dla bezpieczeństwa starego modelu. Są też tacy, którzy wykorzystują wyłącznie sieć internetową, robią tylko kopiowanie, to znaczy nie podchodzą pod jakieś wi-fi i wykorzystują zewnętrzne urządzenia elektroniczne. Jest to skomplikowane, ale dobry analityk również jest w stanie to ustalić.

Jest takie powiedzenie powtarzane zarówno przez cyberprzestępców, jak i przez funkcjonariuszy, którzy pracują w cyberprzestrzeni: „zawsze coś pozostawia ślad”. Pytanie tylko, jak długa jest droga, by tam dotrzeć. Bardzo istotną rzeczą jest ustalenie – jeżeli to jest świeża sprawa – gdzie ten człowiek na 100 procent ostatnio był widziany. Później trzeba od tego czasu i miejsca niejako wyjść i spróbować „poprowadzić” go, ustalić, co się z nim stało. Mamy takie czasy, że właściwie wszędzie jest monitoring. Jeżeli więc ustalę, że dwa tygodnie temu był pan w jakimś miejscu, tam wyłączył telefon i wyrzucił go, to każdy w miarę inteligentny i doświadczony policjant zacznie od przejrzenia okolicznego monitoringu. W Warszawie raczej na pewno jakaś kamera pana nagrała. W dzisiejszych czasach i przy tej ilości monitoringu zewnętrznego da się sprawdzić, czy na jakiś adres zamawiane były taksówki, dostawca jedzenia itd. Na podstawie zebranych danych można też ustalić, czy w ucieczce pomagał ktoś z bliskich.

Wiadomo, że ktoś może mieszkać na takim odludziu, gdzie w promieniu kilku albo i kilkudziesięciu kilometrów nie ma żadnej kamery. Ale na pewno monitoring jest bardzo cennym narzędziem. Nie można działać sztampowo. W pracy poszukiwawczej najważniejsze jest to, żeby korzystać z jak największego spektrum możliwości i nie popełniać błędu, którzy w przeszłości popełniali policjanci. Jeżeli na przykład w kilku innych sprawach sprawdziliśmy monitoring w pobliżu miejsca zamieszkania i nic nam to nie dało, to nie znaczy, że w aktualnej sprawie będzie tak samo. Nie powielamy czynności z innej sprawy. Trzeba każdą sprawę traktować indywidualnie.

Ważny jest czas, który gra na niekorzyść policji. Nagrania z monitoringu po jakimś czasie są kasowane. Trzeba więc działać szybko. Mam natomiast mieszane uczucia, jeżeli chodzi o nagłośnienie poszukiwań w mediach. Ktoś kiedyś powiedział, że sukces lubi ciszę. To prawda. O wiele lepiej policjantom się pracuje, jeżeli wokół sprawy nie ma rozgłosu medialnego. Tak było w sprawie Magdaleny K., liderki gangu pseudokibiców z Krakowa, zajmującego się przestępczością narkotykową. Cała Polska szukała „pięknej Magdaleny”. Media twierdziły, że policja nic nie robi, a był za nią wystawiony europejski nakaz aresztowania i tak zwana czerwona nota Interpolu. Sprawa ucichła i wtedy została zatrzymana.

Bo funkcjonariusze prowadzą działania cały czas, nie odpuszczają. Policjant prowadzący w tej sprawie zespół bardzo przyłożył się do pracy, wytypował kierunki, których nie można odpuszczać i udało się ją zatrzymać zagranicą. Niektórzy mówili „ona taka ładna kobieta, to nie problem ją złapać”, ale potem okazało się, że zmieniła się zupełnie. Przy rozgłosie medialnym poszukiwani jeszcze bardziej się ukrywają, są coraz bardziej ostrożni, a jednocześnie jest większa presja na policjantach. Natomiast gdy jest cisza, osoby poszukiwane tracą czujność. Bo jest zazwyczaj tak, że jak sprawa trochę przycicha, to poszukiwany zaczyna odzyskiwać wewnętrzny spokój. Wtedy my, policjanci, zyskujemy przewagę, bo poszukiwany traci czujność i zaczyna popełniać błędy. Jednocześnie przyznaję, że są sytuacje, kiedy szum medialny może pomóc. Bo duża część społeczeństwa wie, że ta osoba jest poszukiwana.

To, że ktoś ją zobaczy i zadzwoni na policję, jest dużo mniej prawdopodobne, niż to, że ktoś gdzieś w sieci zamieści komentarz pod tekstem o poszukiwanym. Dlatego policjanci nie powinni lekceważyć tego, co ludzie piszą w internecie, i analizować te treści. Bywa, że komentarze piszą ci, którzy znają poszukiwanego. Zamierzają coś przekazać policji, ale nie chcą być zidentyfikowani. Na przykład, że policja powinna się zainteresować pewną myjnią na Powiślu. Niby szczątkowa informacja, ale doświadczony funkcjonariusz będzie wiedział, co z nią zrobić. Nawet nie chodzi o identyfikację autora komentarza, co w dzisiejszych czasach nie jest problemem, bo on też pewnie nie będzie chciał nic więcej powiedzieć. A jak policja go odwiedzi, to jeszcze go wystraszy. Ale może się okazać, że myjnia już występowała wcześniej w sprawie, bo na przykład poszukiwany miał w niej udziały. I może nadal się tam pojawia. Trzeba wyłowić z setek informacji te, które są cenne.

Dla łowców cieni nie zawsze jest też dobre publiczne ogłoszenie, że to właśnie oni zajmują się sprawą. Z mojego doświadczenia i rozmów z zatrzymanymi wynika, że jak tylko się o tym dowiadywali, od razu zmieniali miejsce ukrywania. Tak zachował się członek grupy przestępczej z Mazowsza, którego zatrzymaliśmy później na Pomorzu. Gdy tylko dowiedział się od adwokata, że sprawą zajęli się łowcy cieni, od razu się wyprowadził i wyjechał na drugi koniec Polski.

Pamiętam, że był taki człowiek, który ukrywał się w wynajętym domu razem ze swoją konkubiną i codziennie o piątej rano wychodził przez tył posesji do pobliskiego lasu, bo ubzdurał sobie, że policjanci wchodzą tylko o szóstej rano. Czekał więc dwie godziny w lesie i około siódmej dzwonił do partnerki. Mieli nawet umówiony kod: pytał o kawę i gdy odpowiadała, że z mlekiem, znaczyło to, że w domu jest policja, a jak bez mleka, to że jej nie ma. I on to robił codziennie, nawet jak było minus 20 stopni. Kiedy został złapany, jego konkubina nie tylko odetchnęła z ulgą, że nie muszą się już ukrywać, ale ucieszyła się – jak sama stwierdziła – że nie będzie już musiała tak często prać firanek. Bo ten poszukiwany ciągle je brudził rękoma, co chwilę sprawdzając, czy policjanci nie czają się gdzieś za oknem.

Wbrew pozorom ukrywanie się jest bardzo trudne i niektórzy przestępcy sami wspominają to jako najgorszy okres swego życia. Bo cały czas trzeba mieć oczy dookoła głowy. Często widzą policjanta w każdym napotkanym człowieku. Mają taką obsesję, wystarczy, że dwa razy w ciągu dnia w mieście zobaczą tę samą osobę i już uznają, że są śledzeni. I staje się to powodem do przeprowadzki. Była taka sytuacja – poszukiwany zobaczył tego samego faceta na stacji benzynowej, a potem w sklepie. Uznał, że jest śledzony, więc jeszcze tego samego dnia wyprowadził się z mieszkania, które miał wykupione do końca roku. Kosztowało go to więc kilkadziesiąt tysięcy złotych. Absurdalne jest to, że ci ludzie ukrywają się niekiedy dłużej, niż wynosi czas kary, którą mają do odbycia.

Trzeba przy tym zaznaczyć, że nikt nie będzie siedział wiecznie w wynajmowanym mieszkaniu, bo zwariuje. Wielokrotnie rozmawiałem z ludźmi ukrywającymi się przez wiele lat. Był taki znany gangster, który po pewnym czasie ukrywania się wpadł w obsesję. We wszystkich ludziach widział ścigających go funkcjonariuszy. Jak wychodził gdzieś na zewnątrz i widział kobietę z psem, był przekonany, że to policjantka. Nawet jak starszy człowiek kupujący bułki w piekarni się na niego popatrzył, również myślał, że to jeden ze śledczych. A ludzie zwracali uwagę na niego, bo jak potem sam przyznał, zachowywał się bardzo nerwowo i każdemu się przyglądał.

Nie znam nikogo, kto będąc poszukiwany, nawet gdy żył w dostatku, miał w domu kryjówkę z sauną i solarium, bo i tacy się zdarzali, wytrzymał dłużej niż kilka tygodni bez wyjścia na zewnątrz. Dlatego myślę, że zatrzymanie każdego ściganego to kwestia czasu. Nie ma ludzi niewidzialnych. Ktoś w końcu wyjdzie z kryjówki, nawiąże kontakt z rodziną, zadzwoni do kogoś. A policjanci powinni ten moment wykorzystać.

Istotne przy pracy poszukiwawczej jest to, żeby działać bez żadnych schematów, wpływów innych. Jeżeli przejmuje się sprawę z jakiejś jednostki, która prowadziła już poszukiwania, często policjant zajmujący się nią ma już swoją hipotezę i jakiś kierunek działań. Oczywiście warto wysłuchać jego informacji i jego tezy, ale nie zamykać się tylko w tym. To najgorsze, co można zrobić. Bardzo ważne jest świeże spojrzenie na całą sprawę. Czytam całość materiału i największe znaczenie ma to, co ja o tym myślę. Warto też, by sprawie przyjrzało się szersze grono pracujących nad nią policjantów.

Łowcy cieni są na tyle wyspecjalizowani, że muszą zarówno umieć znaleźć coś w internecie, porozmawiać z człowiekiem w terenie tak, żeby go nie zniechęcić, jak i prowadzić obserwację oraz potrafić zatrzymać człowieka. To policjanci – jak ja to mówię – multimedialni. Bo łapią też multiprzestępców, którzy na przykład nie tylko handlują narkotykami, ale też wymuszają haracze, wyłudzają VAT i działają w grupie o charakterze zbrojnym. Łowca cieni musi też interesować rozwojem nowych technologii.

Co w przypadku, gdy pojawia się informacja, że poszukiwany uciekł za granicę? Jak to ustalić i potwierdzić? W strefie Schengen granice są otwarte i nie ma już kontroli.

Były łowca: Przede wszystkim oczywiście może go gdzieś zarejestrować monitoring. Ale wiadomo, że nie wszędzie są kamery. Poza tym telefon – jeżeli mamy już namierzony nowy numer poszukiwanego i on dzwoniąc do Polski, nie loguje się na polskich przekaźnikach, wiadomo, że jest za granicą. Można też sprawdzić, jakimi kartami płatniczymi się posługuje. Ostrożny człowiek w takiej sytuacji nie będzie się przemieszczał samolotem, ale na przykład autobusem prywatnej firmy, w której również można zostawić ślad, kupując bilet[21].

Zdarzali się tacy poszukiwani: stworzyli anonimowy profil w serwisie społecznościowym na inne dane, ale przyjęli tych samych znajomych i oznaczyli się w knajpie gdzieś w innej części świata. Tak czy owak dochodzi do współpracy międzynarodowej – Europol w Europie, Interpol na świecie. Duże znaczenie ma czas. Bo policjant w Polsce coś odkryje i zanim dotrze za granicę, musi podjąć współpracę z policją danego państwa, by ukrywającego się szybko namierzyć i zatrzymać.

Często przestępcy porównują policjantów do psów. Ale tych funkcjonariuszy, którzy ich ścigają, można porównać do pitbulla, który wisi na oponie. Nie puści, dopóki nie dopnie swego. Tak samo łowca cieni – jak złapie trop, to go trzyma, dopóki nie dorwie poszukiwanego. Zwłaszcza gdy „sprawa żre”, jak to się mówi w naszym żargonie, czyli jest duże zainteresowanie. Warto też podkreślić, że ściganie i zatrzymywanie przestępców to nie tylko realizacje wyroków, ale też eliminacja ich z ulic i z życia uczciwych obywateli.

20 P. Halicki, Były „łowca cieni” opowiada, jak wygląda akcja poszukiwawcza. „Nie można działać sztampowo”, https://wiadomosci.onet.pl/warszawa/byly-lowca-cieni-opowiada-jak-wyglada-akcja-poszukiwawcza-nie-mozna-dzialac-sztampowo/ebqd6m7, dostęp 4.10.2023.

21 P. Halicki, Marcin Romanowski ścigany. Były „łowca cieni”: nie ma ludzi niewidzialnych, https://wiadomosci.onet.pl/warszawa/marcin-romanowski-scigany-byly-lowca-cieni-nie-ma-ludzi-niewidzialnych/dlqkm65, dostęp 19.12.2024.

===LxciECQWZVFnUWNRaAI0VWdeZlc2D2wJOF5qWGtbOgk5WzgNPgc=

ROZDZIAŁ V

KULISY AKCJI ŁOWCÓW

===LxciECQWZVFnUWNRaAI0VWdeZlc2D2wJOF5qWGtbOgk5WzgNPgc=

Pierwsze uprowadzenie dla okupu

Joanna: Nasz wydział nie prowadzi czynności związanych z uprowadzeniem sam. Gdy to się dzieje w Szczecinie czy Krakowie, to jedziemy tam i współpracujemy z lokalną policją. To bardzo ważne. Pierwsza moja sprawa związana z uprowadzeniem dla okupu była z Poznania. Dość charakterystyczna, bo chodziło o uprowadzenie młodego człowieka. Dopiero niedawno osiągnął pełnoletniość.

Chodziło o dziewiętnastolatka, ucznia jednego z poznańskich liceów, który zaginął 11 maja 2012 roku w drodze do szkoły. Szybko się okazało, że to nie ucieczka z domu czy wagary, jak to czasem bywa w przypadku młodych ludzi. Do rodziców nastolatka zadzwonili porywacze i zażądali okupu za jego uwolnienie. Chcieli miliona złotych.

Sprawcą był złodziej samochodów, który, jak się później okazało, sam był poszukiwany. Potem tłumaczył, że nie mógł już wyżyć z samej kradzieży aut, więc postanowił spróbować innej formy przestępczej działalności.

Czterdziestopięcioletni wówczas Michał K. był zatrzymywany wcześniej przez policję. W 2007 roku miał nawet zarzuty za kierowania grupą przestępczą zajmującą się kradzieżami samochodów. Sąd skazał go wtedy na karę więzienia, lecz mężczyzna zaczął się ukrywać. Wydano za nim nawet list gończy. Kryminalni z Komendy Wojewódzkiej Policji w Poznaniu wraz z łowcami cieni ustalili, że w porwaniu mogli uczestniczyć też inni mężczyźni: Hubert N., Patryk K. i Jacek N., mieszkańcy okolic Dusznik w powiecie szamotulskim. To właśnie w okolicach Szamotuł licealista był przetrzymywany. Łowcy cieni ustalili dokładne miejsce i po ponad tygodniu od uprowadzenia została przeprowadzona akcja odbicia zakładnika. Uczestniczyło w niej kilkudziesięciu funkcjonariuszy z różnych jednostek.

Joanna: Brałam w niej udział. Osobą uprowadzoną był kolega syna tego mężczyzny, który przestępstwo organizował. Padło na niego, bo dowiedział się, że jego rodzice coś sprzedali w związku z wywłaszczaniem gruntu, uzyskując jakiś większy dochód. To nie byli jakoś specjalnie bogaci ludzie. Raczej chodziło o to, że akurat mieli przypływ funduszy. Porywacz zażądał dokładnie tyle pieniędzy, ile oni mieli, bo miał informacje od syna, który spotykał się z porwanym w szkole, i wiedział, jaka jest sytuacja finansowa jego rodziny.

Sprawa była dość charakterystyczna, bo okazało się, że główny sprawca uprowadzenia miał na swojej posesji szopę z kanałem samochodowym. Pod ziemią wykopał skrytkę pierwotnie dla siebie, żeby uniknąć zatrzymania. A potem ją jeszcze rozbudował. To był bunkier. Za kanałem samochodowym zbudował trzy pomieszczenia pod ziemią, monitorowane, w których sam się ukrywał. Potem uznał, że to będzie też bardzo dobre miejsce do przetrzymywania zakładnika. Zorganizował tam prawdziwą celę – z kratą i monitoringiem. Widziałam to na własne oczy i przyznam, że robiło wrażenie, ile poświęcił czasu, zapału i wysiłku, żeby taką skrytkę zbudować. Potem zeznawał, że stworzył ten bunkier w sześć–siedem miesięcy. Miał na posesji i w całej okolicy zamontowaną sieć kamer, więc sobie tam funkcjonował i był przygotowany na różne ewentualności. Nie siedział całymi dnami i nocami w tym bunkrze. Jeżeli cokolwiek go zaniepokoiło, jakiś samochód kręcący się po okolicy czy ktoś pieszo zbliżający się do posesji, wtedy się chował.

Do kanału wchodziło się schodkami. Ale na dole nie widać było żadnych drzwi do podziemnych pomieszczeń. Była tam natomiast zapadka, która wyglądała jak wszystkie inne kafelki. Dopiero po jej wciśnięciu otwierało się wejście. Było to na tyle dobrze zrobione, że jak człowiek nie wiedział, który kafelek wcisnąć, nie natrafiłby na skrytkę. Nie mogę zdradzać szczegółów, jak do tego doszliśmy i jak wyglądała cała akcja. Natomiast najważniejsze, że udało się nam, razem z policjantami z komendy wojewódzkiej z Poznania, uwolnić zakładnika i schwytać porywacza. Jak się okazało, on przez ten czas, kiedy więził chłopaka, mieszkał na tej posesji. Kiedy został zatrzymany, próbował jeszcze ściemniać, że jest niewinny, że nic złego nie zrobił. Ale na nic się to zdało.

Piotr: Skoro jesteśmy przy tego rodzaju naszej działalności, to może doprecyzujmy jedną kwestię. Chodzi o to, że jest istotna różnica między porwaniem a uprowadzeniem dla okupu. Artykuł 252 kodeksu karnego mówi, że kto bierze lub przetrzymuje zakładnika w celu zmuszenia organu państwowego lub samorządowego, instytucji, organizacji, osoby fizycznej lub prawnej albo grupy osób do określonego zachowania się, podlega karze pozbawienia wolności od lat 3 do 20. Celem sprawcy jest otrzymanie okupu. Natomiast zdarza się, że ktoś znika w wyniku jakichś rozliczeń finansowych między ludźmi i mówi się w mediach, że to porwanie, ale w nomenklaturze fachowej to pozbawienie wolności. Przy uprowadzeniu, żądanie okupu kierowane jest najczęściej do osób najbliższych.

Natomiast sprawa porwania i akcja w Wielkopolsce, zakończona odbiciem zakładnika i zatrzymaniem sprawcy, potwierdziła, że Wydział Operacji Pościgowych działa, sprawdza się i że warto w niego inwestować.

Przepierka w zlewie i do pracy

Joanna: My jesteśmy na permanentnym stendbaju, wciąż w oczekiwaniu. Teraz, jak rozmawiamy, gdybym dostała wezwanie, od razu bym ruszyła do działania. Jakbyśmy nawet mieli na jutro zaplanowane zatrzymanie, bo mamy jakiegoś zbója namierzonego, to przy uprowadzeniu od razu odkładamy tamtą sprawę na bok. Wszyscy skupiają się na tym bieżącym zdarzeniu. Dla nas to jest najważniejsze. Dopóki nie skończymy, to „nikt nie odchodzi od stołu”. I oczywiście mamy spakowane walizki.

Marcin: A w nich bielizna na zmianę, ręczniki, kosmetyki, koszulka, pasta do zębów i takie tam. Kiedyś wyjechaliśmy niby tylko na jeden dzień, ale w połowie trasy nagle zmiana planów i słyszymy: jedziecie na dłużej. Pojechało 16 osób, na dwie zmiany, i już na wjeździe zaczęliśmy pilnować pewnego tematu. Gdy się okazało, że wyjazd się przedłuży, zaproponowałem, by połowa pojechała do centrum handlowego na zakupy dla nas wszystkich. Pamiętam promocje na krótkie spodenki, bo działo się to latem. Potem się okazało, że wszyscy mają takie same, bo też skusili się na te przecenione. Tak samo wszyscy kupili czarne koszulki z promocji. Trzeba było kupować nowe, żebyśmy się nie rzucali w oczy, bo jak wszyscy będziemy w takich samych strojach, to ludzie będą na nas zwracać uwagę i cała robota jak krew w piach.

Tomasz: Jak pojechaliśmy po Kajetana P., który zabił nauczycielkę włoskiego w Warszawie, też w planach były cztery dni. Wróciliśmy po prawie dwóch tygodniach. W walizce miałem zestaw na sześć dni, bo dla pewności człowiek zawsze na dodatkowe dwa dorzuca. Ale i tak nie wystarczyło. Trzeba było przepierkę w zlewie w hotelu robić, a suszenie na rolecie w samochodzie albo na tylnych szybach.

Joanna: Mam do dziś uczulenie na pizzę pepperoni, bo w czasie jednej z akcji przez pięć dni jedliśmy tylko taką. Gdy tylko nam ją dostarczano, jeszcze ciepłą, od razu coś się działo, więc dopiero po kilku godzinach mogliśmy ją zjeść. Już zimną. Do dziś czuję jej smak. Jakaż była radość, kiedy kolega wracając z realizacji, przywiózł ciepłe hamburgery ze znanej sieci, których na co dzień bym nie zjadła. Wtedy uznaliśmy, że to prawdziwa uczta. Wreszcie coś ciepłego, innego niż pizza. W czasie operacji nie zwraca się uwagi na jedzenie ani na to, że jest się głodnym. Jak coś ktoś zamówi z dostawą, to się łapie w rękę i tyle. Bo nie ma tak, że jest pora obiadowa, więc wszystko rzucamy i idziemy jeść. Czasami przez cztery dni działamy na kawie, papierosach, wodzie i jakichś fastfoodach.

Kiedy łowcy cieni jadą na akcję, to wynajmują mieszkanie albo apartament dla całej grupy? Czy raczej nocują w hotelach?

Marek: Raczej to drugie. W hotelach jest zazwyczaj dużo ludzi, więc my się tam po prostu wtapiamy. To jest jednak bardziej naturalne. Trudno, żebyśmy sobie wynajęli cały dom i tam pracowali. Wtedy byśmy bardziej zwracali na siebie uwagę.

Tomasz: Nieraz też się zdarza, że jedziemy – przykładowo – do Krakowa, ale okazuje się, że zanim tam dotrzemy, musimy już zmienić kierunek i jechać do Wrocławia. Nie bukujemy więc nic wcześniej, bo to nie ma sensu. Nikt się z reguły przed wyjazdem nie zastanawia, gdzie będziemy spać.

Marcin: Nie wiemy nawet zazwyczaj, kiedy skończymy pracę. Już nie wspominając o tym, o której godzinie i w ogóle kiedy wrócimy do domu. Zazwyczaj jak coś planujemy i jedziemy na ustalone trzy–cztery dni, to i tak nikt nie rezerwuje hotelu od razu na całość, tylko z dnia na dzień. Nigdy nie wiadomo, czy nie będziemy musieli zaraz wyjechać i gdzie nas rzuci los. Nie da się tego przewidzieć.

Najbardziej nieprzewidywalne pod tym względem są sprawy uprowadzeń dla okupu. Porywacze często wydłużają lub przekładają podawane przez siebie terminy na odebranie pieniędzy. Kluczą, zmieniają ustalenia. No, chyba że wcześniej uda się ich namierzyć i wpadną w ręce policjantów.

Joanna: Trzeba jednak od razu powiedzieć jasno, że przy uprowadzeniach nie jedziemy nikogo zatrzymywać. My jedziemy rozpracować. O zatrzymaniu sprawcy nikt nie myśli. My jedziemy uwolnić zakładnika. To podstawowa rzecz – jego życie i zdrowie. Czy ktoś ustali sprawców uprowadzenia i potem ich zatrzyma – nas to właściwie w tamtym momencie nie interesuje. Skupiamy się na tym, by uprowadzony został uwolniony. Cały i zdrowy.

Marcin: Chyba że tak, jak w jednym z ostatnich tego typu wydarzeniu, kiedy to rzeczywiście udało się ustalić i potwierdzić miejsce przetrzymywania zakładnika. Wtedy dążymy do jak najszybszego jego uwolnienia.

Odbicie zakładnika

Tak było 8 lipca 2025 roku, kiedy do polskiej policji wpłynęła informacja z Niemiec, że dwa dni wcześniej został uprowadzony dla okupu obywatel Syrii. Wszystko wskazywało na to, że sprawcy wraz z porwanym mogą przebywać na terenie Polski.

Z oficjalnych przekazów CBŚP wynikało, że do akcji od razu zaangażowani zostali łowcy cieni. Natychmiast rozpoczęli intensywne działania, by odkryć miejsce pobytu podejrzewanych.

– Efektem tych czynności było ustalenie, że sprawcy wraz z osobą uprowadzoną przebywają w siedzibie jednej z firm w warszawskiej dzielnicy Włochy – informował podkom. Krzysztof Wrześniowski, rzecznik CBŚP. – Natychmiast po potwierdzeniu miejsca przebywania sprawców funkcjonariusze Wydziału Operacji Pościgowych i Wydziału Bojowego CBŚP oraz warszawskiego zarządu CBŚP przeprowadzili realizację, podczas której po dynamicznym wejściu do pomieszczeń we wskazanym budynku zatrzymano dwie osoby – obywateli Palestyny i Libanu, podejrzewanych o porwanie, oraz uwolniono poszkodowanego obywatela Syrii[22].

Podczas dalszych działań mundurowi ustalili, że w uprowadzenie zamieszana była jeszcze jedna osoba, która znajdowała się w innym miejscu. Jeszcze tego samego dnia, dzięki pracy operacyjnej CBŚP, kolejny mężczyzna – obywatel Palestyny – został zatrzymany w Katowicach przez tamtejszy zarząd CBŚP.

– W miejscu, gdzie przetrzymywano porwanego mężczyznę, policjanci natychmiast udzielili mu pomocy przedmedycznej. Stan zdrowia poszkodowanego na szczęście nie wymagał hospitalizacji – przekazał podkom. Wrześniowski[23].

W trakcie przeszukania pomieszczeń oraz pojazdów należących do zatrzymanych funkcjonariusze zabezpieczyli między innymi telefony komórkowe, odzież, a także opaski zaciskowe i taśmy, które mogły być użyte podczas uprowadzenia. Wszyscy trzej podejrzani trafili do Prokuratury Okręgowej w Warszawie, gdzie usłyszeli zarzuty uprowadzenia dla okupu.

Z ustaleń śledztwa wynika, że sprawcy domagali się od rodziny porwanego kilkuset tysięcy euro w zamian za jego uwolnienie. Decyzją sądu wobec wszystkich podejrzanych zastosowano tymczasowy areszt. Cała operacja była możliwa dzięki dobrej współpracy polskich i niemieckich służb mundurowych[24].

Joanna: To chyba druga albo trzecia akcja w historii polskiej policji, kiedy zakładnicy byli odbijani. Jeżeli chodzi o samą akcję, to od siłowego wejścia mamy zaprzyjaźniony wydział w CBŚP – zarząd III odpowiedzialny za takie działania. Albo chłopaków z BOA [Centralny Pododdział Kontrterrorystyczny Policji „BOA” – dawniej Biuro Operacji Antyterrorystycznych, stąd skrót w nazwie – przyp. aut.].

Marcin: Mózgiem całej operacji są zazwyczaj łowcy cieni. Rozpracowujemy, wskazujemy, oni wywalają drzwi i „sprzątają”. Ale jeżeli chodzi o osoby poszukiwane, to w Szczecinie, Krakowie czy Gdańsku zdarzało nam się, że sami bezpośrednio realizowaliśmy te zatrzymania. Bo zdarza się, że policjanci, którzy pracują przy sprawie, mają tak zwane wykończenie i zatrzymują człowieka „na adresie”. Czy to sami, czy przy współudziale innych wydziałów. W takich przypadkach szacuje się ryzyko i ocenia, czy siły i środki, jakimi dysponujemy, są wystarczające. Analizujemy, czy figurant ma broń, czy jest niebezpieczny, czy wcześniej strzelał, dlaczego jest poszukiwany, jakie przestępstwo popełnił. Jeżeli mamy możliwość i czas, żeby się przygotować, to bierzemy specjalistów od zatrzymań, czyli właśnie kontrterrorystów z CBŚP, z BOA albo z komendy wojewódzkiej. Jeśli zdarzy się sytuacja dynamiczna, że go gdzieś znajdziemy albo na przykład zobaczymy figuranta na stacji benzynowej, to mamy kilka sekund na decyzję. Kiedy przypadkiem wpadniemy na siebie, to albo odpuszczamy na przykład ze względów bezpieczeństwa, ale wtedy może się zdarzyć – jeżeli gość się zorientuje, że jest śledzony – że zniknie znowu na kilka lat, albo po trzech sekundach namysłu zatrzymujemy go tu i teraz.

Roman: Jeżeli rozpracowujesz kogoś długofalowo, to możesz odpuścić, bo zbierasz na niego dowody, obserwujesz. Natomiast gdy spotykasz go tu i teraz, widzisz go, wiesz, że jest poszukiwany, to według procedur nie możesz odstąpić od jego zatrzymania. Oczywiście są wyjątki – to przede wszystkim zagrożenie życia i zdrowia funkcjonariusza. Wiadomo, jeżeli figurant ma karabin w ręku, to nie wyskoczysz z pistoletem. Ale są dalsze działania – obserwacja i inne możliwości, żeby go „pociągnąć” w czasie i wezwać kontrterrorystów.

Marcin: Co ważne, pracujemy zawsze po cywilnemu. Oczywiście jeżeli trzeba „zagrać” policjanta, to się przebieramy. Jeżeli chcemy pewne rzeczy zweryfikować, to zawsze lepiej, żeby to umundurowany funkcjonariusz zatrzymał figuranta, żeby coś tam formalnie sprawdzić. Na przykład jakimi dokumentami się posługuje.

Piotr: Wszystko zależy od okoliczności. Wychodzimy z założenia, że jeżeli chcesz coś zrobić dobrze, to zrób to sam. Specyfika służb ruchu drogowego czy prewencji jest jasno określona. Tak samo specyfika pracy operacyjnej. Jeżeli chcę coś zweryfikować i na przykład pomoże nam w tym zwykła kontrola pojazdu, to najlepiej zrobią to policjanci znający sprawę. Wtedy zdarza się, że wkładamy mundur. Ale generalnie jesteśmy służbą operacyjną, czyli „nas nie ma”. I wszystkie nasze działania są z założenia niewidoczne. Ale też trzeba przyznać, że zdarzało nam się przebierać. Byliśmy strażakami, ratownikami medycznymi, kierowcami Ubera. Czasem trzeba się wtopić w otoczenie i udawać kogoś „zwykłego”.

Czy łowcy legendują się także w hotelach? W przypadku „przykrywkowców”, czyli policjantów, którzy przenikają do środowisk i grup przestępczych, są takie sytuacje, że za funkcjonariuszem zmierzającym na jakieś spotkanie z gangsterami jedzie samochód z policjantami przebranymi na przykład za członków drużyny sportowej albo ekipy budowlanej, dla jego ochrony. Czy łowcy też mają takie możliwości?

Marcin: Zazwyczaj nie. Raczej staramy się wtopić w tłum innych gości hotelowych. Nie nosimy jaskrawych, ekstrawaganckich strojów czy na przykład bardzo charakterystycznych czapek.

Roman: My się po prostu legendujemy na „zwykłych” ludzi. Nie przedstawiamy się w recepcji, nie bierzemy rachunków za hotel na komendę główną. Jeżeli jednak ktoś będzie zaskoczony albo zdziwiony, że przyjechało naraz dziesięciu chłopaków w jednym wieku i zwróci na to uwagę, to trzeba jakąś legendę sprzedać. Mówimy więc, że jesteśmy budowlańcami albo uczestnikami jakiejś wycieczki.

Tomasz: Kiedyś zdarzyło się, że podaliśmy się za zespół disco polo. Stara historia. Pani na recepcji się zainteresowała naszym przybyciem, więc szybko trzeba było coś wymyślić.

– A co to takie przystojne chłopaki robią w takiej dziurze? – zapytała.

– My jesteśmy z tego słynnego zespołu Top 5. Nie wiem, czy pani słyszała? – odpowiedział któryś z naszych. – Robert, zaśpiewaj pani nasz największy przebój.

Chyba udało nam się ją przekonać. Albo przynajmniej doceniła nasz żart. W każdym razie więcej już nas nie pytała, ale uśmiechała się na nasz widok.

Roman: Niecodziennych sytuacji mamy więcej. Często też anegdotycznych. Byliśmy z młodszym kolegą w Poznaniu. „Robiliśmy” dwóch poszukiwanych. Jednego dzień wcześniej zatrzymaliśmy, a drugi, według wstępnych informacji, mieszkał razem z nim. Nie mieliśmy jednak sprecyzowanego lokalu, więc rozstawiliśmy się w okolicy. I nagle pojawiła się znana nam osoba, o której wiedzieliśmy, że pomaga naszemu figurantowi w ukrywaniu się. Była w czerwonym swetrze. Siedzieliśmy w samochodzie z przyciemnionymi szybami, żeby nie rzucać się w oczy. Nasz młodszy kolega siedział z tyłu, gdzie miał jeszcze ciemniejsze szyby, więc poprosiliśmy, żeby go przypilnował, bo wszedł akurat do garażu podziemnego. Po kilkunastu minutach pytamy, czy widzi faceta w czerwonym swetrze. A on mówi, że tak, że cały czas tam jest i pokazuje nam w lusterku wstecznym. Patrzymy w lusterko, potem z zaskoczeniem na siebie, odwracamy się jeszcze raz i pytamy go, co tam widzi. I okazuje się, że owszem, jest czerwony, ale… hydrant, a nie sweter. On cały czas patrzył na ten hydrant, myśląc, że to ten facet. Poszukiwanego zatrzymaliśmy dopiero trzy miesiące później. Okazało się, że jednak nie nocował w tym mieszkaniu, tylko półtora kilometra dalej. Tego pierwszego złapaliśmy, gdy wracali razem z siłowni. Drugi też był na naszym celowniku, ale tym razem rozeszli się w innym miejscu niż zwykle. Do dziś śmiejemy się z czerwonego hydrantu. To takie hasło rozweselające, na rozluźnienie atmosfery. „Czerwony hydrant” i od razu wiadomo, o co chodzi.

Nie ma co grać bohatera

Roman: To nie jest tak, jak w amerykańskich filmach, że siedzimy w samochodzie, pijemy kawę, jemy pączki i jak je tylko zaczynamy gryźć, to zaczyna się cała akcja. Gdyby tak było, to musielibyśmy kupić od razu 12 pączków, bo nieraz spędzamy w samochodzie naprawdę dużo czasu. Są sytuacje, że czekasz dalej od adresu, poza autem, więc próbujesz wtopić się w tłum. Uczysz się więc obserwować środowisko i z czasem nie masz już z tym problemu. Po zatrzymaniu figuranci zazwyczaj mówią mi, że gdzieś już mnie widzieli i zazwyczaj twierdzą, że widzieli mnie w dyskotece. Problem w tym, że nie bywam w dyskotekach, więc coś im się myli.

Tak naprawdę to często jest tak, że mijamy się z nimi gdzieś na ulicy i nie zwracają na nas uwagi. Tak się wczuwamy w rolę, żeby także oni nie widzieli z naszej strony żadnego zainteresowania nimi, jeżeli na nas spojrzą. Ma znaczenie sposób ubierania się, poruszania. Czasem przypadkiem wejdziesz z figurantem do windy i też musisz się umieć zachować, żeby się nie zdemaskować. Bo akurat jesteś sam i nie będziesz go zatrzymywać, bo nie wiesz, kto jeszcze jest w mieszkaniu, zaraz może się okazać, że będziesz wojować sam z całym gangiem. Bezpieczeństwo jest najważniejsze, nie ma co grać bohatera.

Marcin: Rzeczywiście zdarza się, że stoimy w jakiejś lokalizacji po parę godzin. Trzeba jednak umieć tak stać, żeby nikt nie pomyślał, że jesteś nie na miejscu, że tu nie pasujesz. To jeden z najbardziej czasochłonnych aspektów naszej pracy. Żeby skutecznie realizować działania, każdemu elementowi musisz poświęcić odpowiednio dużo czasu i uwagi. Oczywiście są sprawy, które łatwo i przyjemnie się rozwiązuje, ale w przypadku najbardziej poszukiwanych i zdeterminowanych przestępców tak się raczej nie dzieje. I zazwyczaj długo trwa, zanim do nich dotrzemy.

Bogdan: Często się legendujemy też jako policjanci innych jednostek, bo – co ciekawe – często słyszymy od „naszych celów” coś w stylu: „O, gdybym wiedział, że szukają mnie łowcy cieni, to bym się bardziej schował”. Dla nas to jest dobre, jeżeli będziemy uznani za funkcjonariuszy niższego szczebla. Nikt nie musi wiedzieć, że wytropili go łowcy cieni. Komenda główna też z reguły niechętnie podaje do publicznej wiadomości, że za którymś poszukiwanym przestępcą zostaliśmy puszczeni akurat my, bo on się też o tym dowie. Wtedy będzie się starał przyczaić przynajmniej na jakiś czas, schować się głębiej. Jeżeli tej informacji nie ma, figurant jest mniej ostrożny, nie zaciera śladów, co dla nas jest znacznym ułatwieniem.

Inna sprawa, jeżeli ktoś ukrywa się skutecznie pięć czy siedem lat, to wie, że ktoś go poszukuje, bo przecież jest „obłożony” mecenasami, którzy go o tym – różnymi kanałami – informują. Zwłaszcza jeżeli to jest jakiś większy gangster, którego stać na drogich prawników. No bo masz kasę i nagle przychodzi informacja, że komendant główny zdecydował, iż wysyła za tobą łowców cieni, to zmieniasz natychmiast miejsce pobytu, niejako profilaktycznie, nawet jeżeli nie masz żadnego dowodu, że policjanci depczą ci po piętach.

Piotr: Chcę zapewnić, że nigdy nie mówię o policjantach z innych jednostek z lekceważeniem. Wręcz odwrotnie. My jesteśmy jednostką dynamiczną, mamy po prostu inny charakter działania i inne cele, które są zupełnie różne od celów policjantów z komend miejskich czy powiatowych. Nie mówię, że jesteśmy najlepsi, tylko mamy inne środki do dyspozycji. Nie wywyższamy się, wprost przeciwnie – mamy ogromny szacunek do policjantów z innych jednostek, bo często znakomicie się uzupełniamy i nasze działanie przynoszą dzięki temu skutek. W wielu sprawach, które realizowaliśmy, ich udział był bezcenny i nie udałoby się to wszystko bez nich.

Natomiast zdarzają się też ciekawe sytuacje, że kładziemy na ziemię jakiegoś gangusa na przykład z grupy pseudokibiców. Całe jego środowisko mu kibicuje, bo wie, że jak zostanie złapany, to trafi do zakładu karnego. Facet później się dowiaduje, że złapali go funkcjonariusze Wydziału Operacji Pościgowych, i mówi: „A, dobrze, że to akurat oni”. Bo wie, że jak wjedzie do zakładu karnego, to będzie miał szacunek, że złapali go łowcy. Przy okazji: nigdy nie przedstawiamy się jako łowcy cieni, to media tak o nas mówią i piszą. Zdajemy sobie sprawę, że jakąś tam markę mamy w tym przestępczym środowisku. Że oni się nas boją. Bo często „robiąc” jakiegoś faceta z większą rangą w półświatku, słyszymy, że on sam czuje się z tym lepiej. Tak było na przykład z „Belmondziakiem” [znany gangster, członek grupy „Szkatuły” – przyp. aut.]. Autentycznie się ucieszył się, kiedy się dowiedział, że to akurat my go złapaliśmy. Jak sami mówią: „Robicie największych, a to dużo znaczy w naszym środowisku”.

Łowcy za granicą

Piotr: Są też sprawy, do których się nie przyznajemy, choć braliśmy w nich udział i dołożyliśmy cegiełkę do schwytania delikwenta. Wynika to między innymi z tego, że ściśle współpracujemy ze służbami poza granicami naszego kraju. To nas także wyróżnia – mamy bardzo dobrze rozwiniętą współpracę międzynarodową. Za granicą stykamy się z jednostkami innych służb, nie tylko z podwórka policyjnego. I jeżeli kogoś tam „robimy”, ale jednocześnie inna służba czy jednostka prowadzi swoje czynności procesowe, na podstawie listu gończego czy czerwonej noty Interpolu, to pozostajemy przy tym, że to właśnie ona go złapała. Bywa zresztą, że nasi partnerzy nas o to proszą – czy to w Polsce, czy za granicą. Nie chcą się na przykład chwalić, że rozmawiali z ludźmi z innej jednostki. Dla nas nie ma problemu, najważniejsze, że jest osiągnięty cel.

Przy okazji należy obalić jeszcze jeden mit o łowcach cieni – że polscy policjanci jadą do obcego kraju i tam urządzają sobie „łapankę” na przestępców, zajeżdżają im drogę, rzucają na maskę auta, wparowują z bronią do ich domów. Nie. Tak się nie dzieje. Łowcy cieni nie mogą nikogo fizycznie zatrzymać za granicą. Mogą to zrobić wyłącznie miejscowe służby. Tak stanowi prawo.

Kluczową rolę odgrywają funkcjonariusze odpowiedzialni za współpracę międzynarodową, którzy wspierają zespoły robocze w nawiązywaniu i utrzymywaniu kontaktów międzynarodowych za pośrednictwem oficjalnych kanałów wymiany informacji, a także z wykorzystaniem bezpośrednich kontaktów policyjnych. Współpracują także z Europejską Siecią Zespołów Doradczych (EuNAT), która działa w ramach Europolu przy uprowadzeniach dla okupu o charakterze międzynarodowym. Polska policja jest członkiem EuNAT od 2008 roku. „Sieć ta stanowi platformę wymiany informacji i wspierania czynności wykrywczych przy poważnych przestępstwach, takich jak wymuszenia rozbójnicze, przestępstwa o charakterze terroru kryminalnego czy pozbawienie wolności ze szczególnym udręczeniem” – czytamy na stronie polskiej policji[25].

Od 2011 roku polski punkt kontaktowy EuNAT funkcjonuje w strukturach CBŚP, a od sierpnia 2017 roku Polska zasiada w radzie strategicznej sieci. Jednocześnie przewodniczy grupie regionalnej obejmującej Litwę, Łotwę i Estonię. Spotkania EuNAT odbywają się raz w roku, natomiast rada strategiczna obraduje dwa razy w roku[26].

Bogdan: Co właściwie możemy i co robimy za granicą? Asysta, rozpoznanie, wskazanie miejsca ukrycia. Nieraz jest tak, że nasi policjanci prowadzą sprawę 5–10 lat, ale mamy niezłe dylematy, kiedy dostajemy materiały poglądowe od innych służb. Bo my mamy stare zdjęcia, tymczasem dostajemy nowe i porównujemy:

– To jest ten gość?

– Na 70 albo i 80 procent.

Czyli dla nas za mało – musi być 100 procent. Wtedy jest jasny sygnał, że go „zdejmujemy”. Ale, jak już o tym mówiliśmy, figuranci często zmieniają kolor włosów, styl ubierania się, zapuszczają brodę, wąsy, nakładają okulary, maskują się na różne inne sposoby, a jak mają kasę, to robią też operacje plastyczne.

Adrian: Nie jest tak, że partner zagraniczny zwraca się do nas: „Hej, słuchajcie, a nie szukacie takiego i takiego chłopa?”. Nie. To my w swojej robocie wpadamy na trop gościa, który jest gdzieś w Europie albo i poza nią. I to od nas się to wszystko zaczyna. To my dajemy sygnał pierwsi. Najpierw szukamy odpowiedniej jednostki. Dobrze, by nie był to pierwszy z brzegu komisariat na przykład w Tajlandii, gdzie policjanci jeżdżą sobie motorkami po ulicy. Ważne, by była to wyspecjalizowana jednostka, która zna się na tej robocie. Przeważnie odbywa się to na zasadzie konsultacji, na pewnym etapie wykorzystania kanałów międzynarodowych, takich jak Interpol czy Europol.

Piotr: Bardzo pomocni są nasi oficerowie łącznikowi. Jako CBŚP mamy pewną dowolność i dość duże możliwości korzystania z ich kompetencji, bo tak ogólnie obowiązują pewne twarde zasady.

Załóżmy, że mamy informację o jakimś celu, ale nie mamy pewności. Często jest tak, że nasz partner zagraniczny mówi: to sami przyjedźcie, zobaczcie, chyba mamy coś. Zwłaszcza że nie są to tematy na telefon. Generalnie chodzi o potwierdzenie tożsamości, powiedzenie, że to ten, którego szukamy. Tak nie jest zawsze, ale najczęściej ta nasza asysta, nasz udział w akcji za granicą jest właśnie z tego powodu.

Bywa też tak, że przy zatrzymaniu trzeba zwrócić uwagę na język figuranta, sposób mówienia, pierwszy kontakt. Tak się składa, że większość naszych figurantów nie zna miejscowego języka. Pewien gangster, którego zatrzymywaliśmy po siedmiu latach ukrywania się w Hiszpanii, nie umiał w miejscowym języku trzech zdań zbudować.

Adrian: Nie jest tak, że jak poszukiwany wyjedzie za granicę, to, ot tak, chodzi sobie do sklepu czy na imprezy. Oni nadal się ukrywają, stosują zasady tak zwanej kontrobserwacji i zachowują się ostrożnie. Dlatego rozmawiają tylko z wąską grupą ludzi, z którymi mają kontakt, albo tylko z tymi, którzy pomagają im się ukrywać. Zdają sobie sprawę, że nasze macki mogą ich dosięgnąć wszędzie.

Marcin: Zasady obowiązują także inne służby. Nigdy nie jest tak, że FBI, DEA czy inne wyciągają broń i wchodzą do mieszkania za granicą swego macierzystego kraju. W każdym kraju obowiązuje inne prawo. My tam jedziemy na zasadach, które obowiązują służby z tego państwa. Musimy mieć ich zgodę na przyjazd. Z kolei jeżeli to oni nas zapraszają, to musimy mieć zgodę naszego szefostwa. Inna sprawa, że często nie ma czasu, żeby dojechać na miejsce. Bo jeżeli szukamy kogoś dwa–trzy lata, a jest mocny trop i miejscowi już wiedzą albo mają pewną informację, że poszukiwany będzie w danym miejscu w określonym dniu, ale następnego dnia może już go nie być, to działają i łapią go. Trochę przy tym ryzykują wpadkę. Ale starają się robić to wtedy, kiedy prawdopodobieństwo, że to właściwy człowiek, jest bardzo wysokie.

Tak było właśnie z „Wielkim Bu”. Chcieliśmy jechać, ale nie zdążylibyśmy. Nie było czasu. Wiedzieliśmy, że jest na lotnisku w Hamburgu, że zaraz wsiądzie do samolotu i tyle go widzieli. Trzeba było działać natychmiast. Gdyby nie decyzja podjęta pod naszym naciskiem, to wyleciałby do Dubaju. I znowu byłby problem, żeby go stamtąd sprowadzić. Tak, jak było z Sebastianem M., kierowcą BMW, który w 2023 roku na trasie A1 pod Łodzią spowodował wypadek, w którym zginęła trzyosobowa rodzina. Albo tak, jak nadal jest z „Jongmenem”.

Krystian B., ps. „Jongmen”, to polski raper, członek kolektywu DIIL Gang. W sierpniu 2022 roku Prokuratura Krajowa skierowała do sądu wniosek o tymczasowe aresztowanie rapera. Został pozytywnie rozpatrzony w listopadzie, a od grudnia tego roku „Jongmen” jest formalnie poszukiwany listem gończym. Z ustaleń śledczych wynika, że miał w 2020 roku pomóc pomorskiemu gangsterowi o ksywie „Żaba” w kupnie 15 kilogramów amfetaminy i 10 kilogramów klefedronu od swego przyjaciela o pseudonimie „Dadek”[27].

Marcin: Siedzi za granicą, jest poszukiwany i śmieje się. Jest niestety sporo takich ludzi. Ale to już nie zależy od nas.

We wrześniu 2025 roku Interpol wystawił za nim międzynarodowy list gończy. 28 listopada 2025 roku dziennikarz Radia Zet Mariusz Gierszewski poinformował, że „Jongmen” został zatrzymany[28]. 8 grudnia 2025 roku rzeczniczka komendanta głównego policji insp. Katarzyna Nowak potwierdziła jego zatrzymanie[29]. W momencie powstawania tej książki oczekiwał na decyzję o ekstradycji.

Polak w Hiszpanii

Jako kraj ucieczki figurantów poszukiwanych przez łowców oprócz Zjednoczonych Emiratów Arabskich pojawia się najczęściej Hiszpania. Dlaczego akurat ten kraj jest dla nich atrakcyjny?

Bogdan: Hiszpania jest „modna”, bo tam przestępczość jest „modna”. Kraj jest podzielony – zwłaszcza jeżeli chodzi o narkotyki – na dwa główne rejony. Jeden to południe, gdzie króluje haszysz, marihuana i kanały ich przemytu z krajów północnej Afryki, głównie z Maroka. Tam nasi przestępcy z grup zorganizowanych, również powiązani ze środowiskami pseudokibicowskimi, od mniej więcej 10 lat bardzo sprawnie funkcjonują. I to nie jest tak, że oni są podpięci i podporządkowani hiszpańskim grupom. W większości to oni sami tworzą struktury, które tam z powodzeniem funkcjonują. Większość z nich prowadzi dalej te same, co w Polsce, przestępcze interesy.

Mieliśmy przypadek, że nasz figurant uciekł do Meksyku. Był w Polsce mocny, ale tam już nie. Dostał się pod wpływ grupy Rosjan i musiał się dostosować. Ma z tego jakieś pieniądze, może działać, ale szału nie ma. A w Hiszpanii ci nasi Polacy mocno się rozepchnęli. Też się zastanawialiśmy, dlaczego tak jest. Hiszpanie mają dziś ogromny problem z narkotykami.

Roman: Ale jest też drugie wybrzeże hiszpańskie, północne, gdzie króluje głównie przemyt „białego proszku” z Ameryki Południowej. I tam już Polaków nie ma. Są mocne grupy hiszpańskie. I częściej dochodzi do strzelanin. Owszem, z tych narkotyków są pieniądze, ale jednak nie takie jak z kokainy. Tam nie ma też prostego wejścia na rynek.

W Hiszpanii byłem nieraz, wakacyjnie. Mam tak, że idę plażą albo deptakiem i od razu wiem, kto jest Polakiem. Poznaję po tatuażach albo ostentacyjnie markowych ciuchach, taki jest styl naszych rodaków. W datku głośno rozmawiają po polsku przez telefon i słyszysz, jak ktoś krzyczy do kogoś ze swojskim: „kurwa, no wiesz!”. Naprawdę jest duże prawdopodobieństwo, że koleś też jest poszukiwany albo może jeszcze nie, ale działa w zorganizowanej grupie. Mam chyba w oczach taki radar i rozpoznaję ich.

W tych grupach jak jest ktoś poszukiwany, to jest to tak zwany obrotowy. Tak to działa – jest ktoś za granicą, kto organizuje przemyt, jest ktoś, kto przemyca, jest ktoś, kto w Polsce odbiera i rozprowadza towar. Wiadomo, że jak któremuś w Polsce noga się powinie i będzie ścigany listem gończym, to wypada z obiegu, jedzie za granicę i tam działa. Mechanizm jest taki, że jesteś wciąż zaufany i musisz się z czegoś utrzymać. Bossowie mówią: my nie będziemy ci pomagać za darmo, więc zarób na siebie. Póki więc nie masz europejskiego nakazu aresztowania albo czerwonej noty Interpolu, jedziesz tam i zasuwasz, bo w Polsce jesteś spalony.

Widać to dobrze w filmie Druga Furioza – gość ucieka przez balkon przed policjantami i mówi niejakiemu „Mrówie”, który jest tam szefem gangu: „Ja nie mogę zostać, bo jestem recydywa”, na co ten odpowiada: „Spokojnie, posadzę cię w Irlandii”. I tak to działa także w innych krajach. Grupa wie, że gość jest spalony, więc tutaj już nie będzie z niego korzystać, ale umieszczą go za granicą, gdzie też jest robota do wykonania. A zanim on będzie poszukiwany międzynarodowo, minie jakiś czas. Kwestia przepisów, ale też biurokracji. Jedzie więc do Hiszpanii czy do Niemiec i zanim będzie wydany ENA, może tam swobodnie działać. Dopóki nie będzie dokumentu, mogę zadzwonić do naszego partnera za granicą i powiedzieć, że taki gość jest u was, mieszka pod takim adresem, a on może odpowiedzieć: „No i co z tego? Nie mamy podstawy zatrzymania”.

Roman: Czasem przy okazji trafiamy za granicą na Polaka, który nie jest dla nas celem, bo jest poszukiwany w Polsce za jakieś błahostki. Przekazujemy to więc do tych jednostek, które go szukają. Po czym oczywiście pomagamy go złapać, korzystając z naszych kontaktów zagranicznych.

Bogdan: Robimy to także wtedy, kiedy nie mamy u nas – jak to się mówi w slangu – tego tematu „w okładkach”. Bo zdajemy sobie sprawę, że koledzy z komend miejskich mają większe ograniczenia. Często też zabija ich biurokracja i w takich sytuacjach im pomagamy. U nas na szczęście biurokracja jest ograniczona do minimum. Prowadzimy kierunkowe działania. Jest to tak ułożone, aby Wydział Operacji Pościgowych był komórką jak najbardziej dynamiczną, co przekłada się na jej skuteczność.

To nie jest tak, że działamy na wariata. Przeciwnie, wszystkie czynności skrupulatnie planujemy i dokumentujemy, ale biurokracja musi być sprowadzona do niezbędnego minimum. My się skupiamy głównie na robocie, do której jesteśmy powołani. Przychodzą policjanci, wypiją kawę, obmyślają plan działania, jadą w teren i wykonują to, co do nich należy. Na poziomie niższym to bywa odwrócone.

Roman: Są przestępcy, którzy się bardzo dobrze pozabezpieczali. Nie zdarzyło się jednak, żeby byli zabezpieczeni w 100 procentach. Zawsze jest jakaś luka, którą się znajdzie, jeżeli się dłubie. Dłubanie zajmuje jednak bardzo dużo czasu. Ale też zawsze jest tak, że albo coś się znajdzie, albo przestępca popełni błąd, nawet jakiś niewielki, ale dzięki temu możemy do niego dotrzeć.

Powiedzmy, że ktoś ma zabezpieczony telefon. Najprostsza forma to niekorzystanie z usług stricte telefonicznych, tylko używanie komunikatorów, gdzie komunikacja jest szyfrowana, ale gość jest gdzieś pod lasem, nie ma zasięgu, a musi zadzwonić. I wykonuje to jedno połączenie klasycznym sposobem. I to jest jego błąd. A dla nas to jest już konkretny sygnał i jednocześnie informacja, że trzeba to zweryfikować, bo pojawiło się odstępstwo od normy, że jest coś dziwnego i jest to jakiś kierunek. To oczywiście nie jest tak, że my siedzimy i czekamy na stuprocentowy strzał. Nieraz jest tak, że przez dwa lata mamy kilkadziesiąt tropów i wszystkie są ślepe. To też charakteryzuje naszą pracę – koleżanki i koledzy są już zmęczeni, dochodzimy do ściany i nie możemy ruszyć do przodu. Szukasz gościa trzy lata, zrobiłeś naprawdę dużo i w pewnym momencie zaczynasz myśleć: „kurde, on chyba nie żyje”.

Piotr: Powtarzam swoim ludziom, że w WOP-ie są dwie opcje zakończenia czynności poszukiwawczych: albo zatrzymanie gościa, albo ustalenie, że nie żyje. Innej opcji nie ma. W żadnych przypadkach się nie poddajemy. I to jest najtrudniejszy moment tej pracy – jak wszystko idzie po sznurku, składa się w całość, jest to przyjemna robota. Masz pewne wypracowane schematy, krok po kroku je realizujesz, ustalasz, łączysz kropki, trzymasz sznureczek w ręku, idziesz po nim, dochodzisz do kłębka, a tam już nasz gość czeka. I to jest super. Robisz to miesiąc, dwa, trzy. Wiadomo, wymaga to czasem jakiejś modyfikacji, pójścia inną drogą. Ale masz cały czas tlen. Ale czasem gość jest tak dobry, że tego tlenu nie ma. I nie ma po nim śladu. Wtedy siada cały zespół i próbuje wymyślić coś niestandardowego. I wcale nie ma pewności, że się uda. Ale też drobna czynność, jak zrobienie małego zamieszania w środowisku przestępczym, sprowokowanie pewnej historii w środowisku na przykład kibicowskim powoduje, że facet się odsłania i otwiera się jakaś kłódka. Ale to trwa czasem rok, dwa i więcej. Takie naprawdę już trudne tematy robimy nawet po dwa–trzy lata.

Tomasz: Czasem sprawa jest bardzo prosta, ale media nakręcą ją i zrobią z tego nie wiadomo co. A z kolei z drugiej strony bywa tak, że nam się wydaje, iż sprawa jest mega skomplikowana, a zaczynamy robić i okazuje się, że jest prosta. „Robiliśmy” gościa na zlecenie służby zagranicznej. Był bardzo mocno poszukiwany na świecie. Poszukiwał go „Wielki Brat zza wielkiej wody”. Wydawało się, że gość robił takie rzeczy, że powinien być mocno zabezpieczony, w sieci, w realu itd. A tymczasem dostaliśmy informację i namierzyliśmy go w Warszawie. Zatrzymaliśmy go 18 godzin od zgłoszenia.

Chodzi o sprawę z grudnia 2024 roku. W stolicy wpadł Dmitrij V. ścigany przez USA za oszustwa przy prowadzeniu jednej z największych giełd kryptowalutowych na świecie. Był ścigany na podstawie postanowienia wydanego przez warszawską prokuraturę okręgową. Wniosek o ekstradycję złożył Departament Sprawiedliwości USA[30].

Mężczyzna został zatrzymany w jednym z mieszkań na warszawskiej Woli.

– Dmitrij V. jest podejrzany o liczne oszustwa, transfery pieniędzy oraz pranie pieniędzy w związku z prowadzeniem jednej z największych giełd kryptowalutowych na świecie. Za przestępstwa w USA grozić mu może kara do 20 lat pozbawienia wolności – informował podkom. Krzysztof Wrześniowski, rzecznik prasowy CBŚP[31].

Piotr: Służby z USA robiły taką otoczkę, że facet jest nie do namierzenia, że jest zabezpieczony, bardzo ostrożny. Mówili: – Pewnie się nie da, ale mamy takiego delikwenta, gdybyście mogli pomóc i sprawdzić, czy nie jest w Polsce. A my? Kilka prostych sprawdzeń i jest. Pacjent trafiony i zatrzymany. Siedział sobie w Warszawie, zero zabezpieczeń, uważał w USA, a u nas przestał być ostrożny.

22 K. Wrześniowski, Dynamiczna akcja CBŚP zakończona uwolnieniem porwanego obywatela Syrii, https://cbsp.policja.pl/cbs/aktualnosci/263362,Dynamiczna-akcja-CBSP-zakonczona-uwolnieniem-porwanego-obywatela-Syrii.html, dostęp 14.07.2025.

23 Tamże.

24 Tamże.

25 CBŚP, Łowcy cieni, https://gazeta.policja.pl/997/archiwum-1/2025/numer-56-082025-r/265218,LOWCY-CIENI.html, dostęp 08.2025.

26 Tamże.

27 R. Pasztelański, Raper „Jongmen” ścigany listem gończym za przestępstwo narkotykowe, https://www.tvp.info/69082122/narcos-siedlce-jak-git-raper-dal-glowe-za-solidnosc-zaby-z-pomorza, dostęp 10.04.2023.

28 M. Gierszewski, https://x.com/MariuszGierszew/status/
1994314440469094548, dostęp 28.11.2025.

29 M. Gierszewski, https://x.com/MariuszGierszew/status/
1998022590519210404, dostęp 8.12.2025.

30 K. Wrześniowski, Łowcy cieni” CBŚP zatrzymali poszukiwane osoby, https://cbsp.policja.pl/cbs/aktualnosci/253786,Lowcy-cieni-CBSP-zatrzymali-kolejne-poszukiwane-osoby.html, dostęp 6.12.2024.

31 Tamże.

===LxciECQWZVFnUWNRaAI0VWdeZlc2D2wJOF5qWGtbOgk5WzgNPgc=

ROZDZIAŁ VI

UPROWADZENIA DLA OKUPU

===LxciECQWZVFnUWNRaAI0VWdeZlc2D2wJOF5qWGtbOgk5WzgNPgc=

Jeżeli chcesz się dowiedzieć jak najwięcej o uprowadzeniach dla okupu, jest jeden autorytet i guru w tej dziedzinie – radzą łowcy cieni.

To Janusz Gołębiewski. Był kierownikiem sekcji do spraw zabójstw, a potem zastępcą naczelnika Wydziału Kryminalnego Komendy Stołecznej Policji. Jest twórcą i naczelnikiem Wydziału do Walki z Terrorem Kryminalnym KSP. Był też dyrektorem CBŚP i w dużej mierze przyczynił się do powstania łowców cieni, współpracując z Markiem Boroniem. Brał udział w określeniu zadań i algorytmów działań dla zespołu i osób zajmujących się uprowadzeniami dla okupu. Jakiś czas temu przeszedł na emeryturę, ale kiedy gen. Boroń został komendantem głównym policji, namówił go do powrotu i ściągnął do komendy głównej, gdzie ma stanowisko cywilnego konsultanta. Jego doświadczenie i specjalizacja w uprowadzeniach dla okupu to skarbnica wiedzy.

Janusz Gołębiewski: Głównym powodem uprowadzeń dla okupu są oczywiście pieniądze. Najczęściej duże. Ale nie zawsze. To zależy od punktu widzenia sprawców. To są pieniądze, które sprawcy zamierzają „zarobić” czy też otrzymać, nie dokonując napadów, oszustw czy innych przestępstw. Jednocześnie wiedzą, że jeżeli będą mieli zakładnika, to ten cały mechanizm psychologiczny, ta siła nacisku na osobę, która jest adresatem żądań, jest tak duża, że ów adresat, zazwyczaj bogaty człowiek, zapłaci każdą kwotę, jaką oni sobie zażądają. Ale zdarzają się też uprowadzenia w świecie pospolitych rzezimieszków. W takich przypadkach chodzi o kilka tysięcy złotych. I dla nich są to też duże pieniądze.

Czym są właściwie uprowadzenie dla okupu? To wzięcie zakładnika i żądanie od osoby, która jest adresatem tego żądania, określonego zachowania. Tym określonym zachowaniem w 99,99 procent przypadków jest właśnie żądanie pieniędzy. Ale uprowadzenie można podzielić na dwie grupy. Jedna to typowe czyny dla zysku. Druga grupa to uprowadzenia podyktowane porachunkami, czyli można powiedzieć – windykacja zadłużenia. Charakterystyczną grupą gangsterów, o której się bardzo często mówiło w tym drugim kontekście, był słynny „gang obcinaczy palców”.

Dlaczego ludzie decydują się na uprowadzenie dla okupu, choć to jest tak naprawdę duża operacja logistyczna i jest tu tyle czerwonych lampek oraz pułapek, na których można wpaść? Wiadomo, że bezpieczniej i teoretycznie łatwiej ukraść komuś pieniądze z konta i rzeczywiście w ostatnich latach przestępczość przechodzi w stronę cyberprzestępczości. Ale żeby dokonać przestępstwa w sieci, trzeba mieć o tym pojęcie. Natomiast klasycznych uprowadzeń dla okupu dokonują ludzie, którzy nie mają zielonego pojęcia o cyberprzestrzeni. Nie chciałbym jakoś przesadnie generalizować, ale nie są to też zazwyczaj wybitni stratedzy czy geniusze. Dlatego raczej postępują standardowo.

Trzeba zdać sobie sprawę, że uprowadzenie dla okupu jest powszechnym przestępstwem na całym świecie. W Polsce obecnie uprowadzeń jest trochę mniej, ale jestem przekonany, że wciąż są, tylko nie wychodzi to na zewnątrz, a policja reaguje tylko wtedy, gdy się o tym dowie. Po prostu pokrzywdzeni nie informują służb, wolą załatwić sprawę sami i to z różnych pobudek.

Kiedyś to były ogromne sumy. Na przykład miliona euro zażądali porywacze żony biznesmena z Bielska-Białej. Jeżeli więc przestępcy zrobią sobie z tego stałe źródło dochodu i wyspecjalizują się w tego typu działalności, to są skuteczniejsi. Zwłaszcza w uprowadzeniach porachunkowych, czyli służących windykacji długów. Nie mówię tu oczywiście o relacjach pracownik–pracodawca. Dotyczy to przede wszystkim przestępców, którzy nie oddali pieniędzy za dostarczony towar, na przykład za narkotyki. Jeżeli uprowadzi się bliską osobę kogoś, kto jest winny pieniądze z przestępstwa, to można mieć pewność, że on je odda. I nie powiadomi przy tym policji w obawie o ujawnienie własnej działalności przestępczej. Ale jeżeli to jest rodzina stojąca pod ścianą, niczemu niewinna, to powiadamia służby. Diler zaś, który nie rozliczył się z 10 kilogramów amfetaminy, nigdy nie pójdzie na komendę.

Motywacje takiego sposobu zdobywania pieniędzy? Kwestia mentalności i psychiki. „Normalny” człowiek przecież nigdy nie zrobi czegoś takiego. Natomiast są tacy, którzy nawet czerpią z tego przyjemność.

Komin, bunkier albo mieszkanie na Ursynowie

Uprowadzenie człowieka to nie jest wielka sztuka. Natomiast cały proces związany z uzyskaniem okupu, to już skomplikowana operacja logistyczna. Bo samo uprowadzenie trwa kilka minut. Natomiast problem logistyczny polega na skutecznym ukryciu zarówno samego procederu, jak i zakładnika. Tak, żeby nikt się zorientował, że ktoś jest gdzieś przetrzymywany. Żeby nie można było do niego w żaden sposób dotrzeć. Żeby nie było wiadomo, gdzie ta osoba się znajduje. I to już może być problemem.

Miejsca, gdzie przetrzymuje się osoby uprowadzone, są bardzo różne. Często jest to jakieś odludzie. Na przykład na Dolnym Śląsku osoba uprowadzona została wrzucona do komina nieczynnej cegielni.

Przygotowanie takiego miejsca trwa często dłużej niż samo przetrzymywanie zakładnika. Może to zająć tygodnie czy miesiące. Przy czym przestępcy dysponują terenem, który doskonale znają i wiedzą, gdzie mogą być pewne miejsca albo kryjówki, w których można ukryć porwaną osobę, a także tych, którzy będą jej pilnować. Zaczynając od bunkrów gdzieś tam w lesie, a kończąc na mieszkaniach w budynkach wielopiętrowych. Trzeba wtedy je odpowiednio wyciszyć. Wspominani już „obcinacze palców” przetrzymywali jedną z osób w mieszkaniu na warszawskim Ursynowie. Pod koniec lat dziewięćdziesiątych mała dziewczynka była przetrzymywana na Saskiej Kępie w Warszawie, również w budynku wielopiętrowym. I nikt nic nie słyszał, nikt nic nie widział. Z drugiej strony to przecież możliwe, bo kto się interesuje takimi sprawami? Jeżeli przestępcy znają środowisko, to doskonale wiedzą, jacy ludzie mieszkają obok, czy interesują się sąsiadami itd.

Paradoksalnie łatwiej przyciągnąć uwagę ludzi na tak zwanych zadupiach, bo gdy pojawia się ktoś obcy, od razu budzi większe zainteresowanie niż tam, gdzie jest duży przepływ ludzki. Rzadko się natomiast zdarza, że sprawca decyduje się ukrywać zakładnika gdzieś u siebie, w swoim domu, w swojej komórce czy piwnicy. To sytuacje raczej wyjątkowe. Najczęściej to są mieszkania czy domy bądź inne obiekty wynajęte. Albo porwane osoby są przetrzymywane w budynkach kogoś z rodziny, ale w taki sposób, że rodzina o tym nie wie. Nie ma tak, że ktoś przyprowadza zakładnika do domu i mówi: „Wujku, ciociu, popilnujcie go”. Tak to się nie odbywa. Ma być bezpiecznie zarówno dla uprowadzających, jak i samych uprowadzanych.

W jednej ze spraw w Krakowie była taka sytuacja, że w końcowej fazie przestępstwa, czyli tuż przed przekazaniem pieniędzy i odebraniem ich przez sprawców, uprowadzona była przetrzymywana w mieszkaniu jednego z porywaczy. Ale to tylko wyjątek potwierdzający regułę.

Przy uprowadzeniach dwa najtrudniejsze momenty, generujące największe problemy, z jakimi ma do czynienia sprawca, to umieszczenie zakładnika w odpowiednim miejscu oraz sposób na przyjęcie okupu, czyli na odebranie pieniędzy. To zawsze najbardziej newralgiczne momenty, kiedy sprawcy się boją. Zwłaszcza ten drugi moment. Bo raczej zakładają, że gdzieś może być policja, która jednak została powiadomiona. A nawet jeżeli nie, to być może jest na miejscu ktoś, kto wspiera pokrzywdzonych, i osoba, która odbiera pieniądze, może zostać zatrzymana. Myślę, że jeżeli będzie to policja, to dla nich nawet pół biedy, bo ona nie traktuje sprawcy w jakiś szczególny sposób. Ale jeżeli to będą na przykład jacyś kompani pokrzywdzonych, dla sprawcy może się to źle skończyć. Oczywiście mówimy tutaj o ewentualnych porachunkach między przestępcami, bo wtedy oni się nie liczą z niczym, nie patyczkują się, a na torturach są w stanie wydusić wszystko z każdego, nawet najtwardszego zawodnika.

Porywacze wymyślają więc takie formy odbioru pieniędzy z okupu, żeby nie można było ich zatrzymać w jakikolwiek sposób. I – jak już wspominałem – zakładają zazwyczaj, że policja jest obecna w całej sprawie, nawet jeżeli jej nie widać. Mimo że wcześniej grożą pokrzywdzonym, że jeżeli zobaczą choć jednego funkcjonariusza, to zakładnik zginie. Ale to zwykle pogróżki, by zbudować atmosferę grozy.

Trzeba pamiętać, że osoba najbliższa dla uprowadzonej jest w szczególnej sytuacji. Teraz już tego nie robię, ale prowadziłem kiedyś dla policji ciężkie, tygodniowe szkolenia (nawiasem mówiąc sam je opracowywałem). Powtarzałem, że jeżeli w tej rodzinie wszystko się dzieje normalnie, jak co dzień, plany i wszystko inne jest przewidywalne – tak było na przykład z Eweliną B. [Ewelina Bałdyga, córka przedsiębiorcy z branży mięsnej, została porwana 30 maja 2005 roku z parkingu na warszawskim Mokotowie; od tamtej pory ślad po niej zaginął – przyp. aut.], która wcześniej kontaktowała się z rodzicami, zapowiedziała, że przyjedzie do domu, wszyscy na nią czekali – to kiedy nagle następuje moment uprowadzenia, pozbawienia człowieka wolności, to w ciągu kilku sekund cały świat wali się na głowę. Osoba, która staje się zakładnikiem, mogła być do tej pory pełna energii i empatii do całego świata, a tu nagle dzieją się rzeczy niewyobrażalne, które zmieniają ją już na zawsze.

Z drugiej strony jest rodzina, która również przeżywa ogromną tragedię. Zwłaszcza jak ktoś ma małe dzieci. Kiedy na chwilę znikają nam z oczu, wywołuje to niepokój. Nawet nastolatek, jeżeli nie wraca do domu o ustalonej godzinie, jest to niepokojące. Jeżeli nie odbiera telefonu, to włącza się swego rodzaju „komplikator”. To są naturalne rzeczy. Ale kiedy z dzieckiem albo inną najbliższą osobą nie ma od dłuższego czasu kontaktu, nie wraca do domu, a nad ranem jest telefon od porywaczy, to wali się cały świat. Dotychczasowe życie przestaje funkcjonować co najmniej na kilka godzin. Bo na początku zawsze jest ten jeden telefon z informacją, co się dzieje. A potem jest przerwa – przestrzeń, czeluść, cisza, nic się nie dzieje. Ktoś z twoich bliskich nie wrócił do domu, a teraz jest z jakimiś bandziorami. Wtedy oczywiście do głowy przychodzą różnego rodzaju najgorsze filmowe obrazy. I czekanie, nie wiadomo, co ze sobą zrobić. Zastanawiasz się: zawiadomić policję? Powiedzieli, żeby tego nie robić, bo twój syn, córka, mąż lub żona zginie. Zapytać się kogoś? Poradzić się, co robić w takiej sytuacji? Ale mówili, żeby nikomu nie mówić. Więc nikt nic nie wie. I to jest dramat. Sytuacja, która powoduje, że ludzie są gotowi na wszystko, byle to się skończyło. A przecież ten koszmar dopiero się rozpoczął.

Pierwsza myśl to słuchać porywaczy i zdobyć żądane pieniądze. Zadaję sobie od razu pytanie, czy w ogóle jestem w stanie tyle wyłożyć, wyciągnąć z konta albo od kogoś pożyczyć. A kiedy zdajesz sobie sprawę, że jednak nie dasz rady, to wtedy powiadamiasz policję. Nie od razu, wiadomo, są dylematy, bijesz się z myślami. Ale jak nie jesteś w stanie zdobyć żądanych przez porywaczy pieniędzy albo nawet zbliżonej kwoty i zdajesz sobie z tego sprawę, to właściwie nie masz wyboru. Tylko policja może pomóc. Jeżeli jednak jesteś w stanie zdobyć tyle, ile żądają porywacze, to wszystko dzieje się wręcz podręcznikowo: gromadzenie gotówki, przekazanie okupu, uwolnienie zakładnika. I można powiedzieć, że wszyscy są szczęśliwi, choć oczywiście najbardziej przestępcy, bo uzyskali okup. Rodzina zaś się cieszy, że zakładnik/zakładniczka są cali i wrócili do domu. W tym momencie wszystko inne przestaje być ważne.

Na Śląsku parę lat temu działała grupa przestępcza, która sobie zrobiła z uprowadzeń dla okupu stałe źródło dochodu. Przeprowadzili cztery uprowadzenia, oczywiście po wcześniejszym rozpoznaniu dającym przekonanie, że będzie za nie solidny okup. Działali sposobem „na policjanta CBŚP” – przebierali się w mundury, kominiarki i zatrzymywali potencjalne ofiary do kontroli, po czym wciągali je do auta i odjeżdżali. Nawet jak byli świadkowie takiego zdarzenia, to niekoniecznie uznawali, że właśnie widzieli przestępstwo, bo przecież to funkcjonariusze legitymowali i zatrzymali jakąś osobę, a więc pewnie przestępcę. Nikt z zewnątrz więc o tym nie wiedział. Dowiadywała się tylko rodzina – od razu z wysokością żądanego okupu. Dopiero ostatnie uprowadzenie, które w pewnym sensie wymknęło się spod kontroli, wyszło na jaw, jednocześnie przyczyniając się do ujawnienia wcześniejszych porwań. Zadziałała policja.

Trzeba zdawać sobie sprawę, że każde zakończone powodzeniem uprowadzenie powoduje, że sprawcy stają się jeszcze bardziej rozochoceni. Zakładają, że skoro wszystko im wychodzi, są pieniądze, to już tak będzie do końca świata. Cztery uprowadzenia się udały, zostały zrealizowane w całości, nikt o nich nie wiedział. Czyli wszystko robimy dobrze, więc działamy dalej.

W Polsce najczęściej uprowadzani dla okupu są dorośli, bardzo rzadko dzieci. Na szczęście. Wynika to, myślę, z tego, że w mentalności sprawców jest przekonanie, że dziecko jest szczególnym obiektem ochrony. Kiedy coś się dzieje z dzieckiem, to na 100 procent będą zaangażowane wszystkie możliwe siły. A więc na pewno także policja. Z punktu widzenia porywaczy to bardzo ważne. Stąd opór przed porywaniem najmłodszych. Można powiedzieć, że jest to właściwie pragmatyczne myślenie. Sprawcy chodzi o to, żeby osiągnąć cel. A dziecko to tylko kula u nogi. Lepiej nie porywać dziecka, bo będą z tego większe problemy. Nie w tym rzecz, że skoro jestem rodzicem, to nie tykam innego dziecka. To tak nie działa. To prosta kalkulacja, żeby unikać potencjalnych problemów i punktów zapalnych.

Jeżeli chodzi o grupy społeczne, z których wywodzą się ofiary uprowadzeń, to są, mówiąc najprościej, osoby zdolne do zapłacenia okupu. A więc muszą być majętne i – co bardzo istotne – być w zasięgu rozpoznania sprawcy. Oczywiście można sobie powiedzieć, że moim celem będzie najbogatszy człowiek w Polsce. Najbogatszy z najbogatszych. Nikt jednak takiego kogoś nie będzie wybierał na cel. Jest on nieosiągalny, ponieważ zarówno on, jak i jego rodzina są najczęściej chronieni tak, że nie ma opcji, żeby się do nich w ogóle zbliżyć. Wobec tego nikt na coś podobnego się nie porwie, to jest zazwyczaj poza zasięgiem jakiejkolwiek grupy przestępczej. Ale są osoby bogate, które nie mają takiej osłony. Funkcjonują jak zwyczajni ludzie, tyle że mają więcej kasy niż inni. Ale się z tym nie obnoszą.

Jak porywacze typują ofiary

Rozpoznanie nie wygląda tak, że ktoś ocenia tylko po wyglądzie kogoś, kto siedzi sobie na ławce w parku. Informacje pochodzą od konkubin, od znajomych, od pracowników itd. Bardzo często przypadkowo dowiadujemy się, że ten tutaj to jest taki „dziany gość”, z dużą kasą. Albo że to taki człowiek, od którego można sporo pożyczyć. To już są wskazówki, na podstawie których można wytypować ofiarę. Oczywiście uprowadza się nie tę osobę, która ma pieniądze, tylko możliwie jej najbliższą. Żeby była jak największa determinacja do zapłaty. Musi być dźwignia nacisku.

Potem następuje obserwacja. Trwa przez wiele dni. Porywacze sprawdzają harmonogram dnia. Analizują, jak wygląda codzienne życie ich potencjalnych ofiar, by zaplanować, w którym momencie i w jakim miejscu najlepiej taką osobę uprowadzić, pozbawić wolności. To istotna część planu. Kolejnym, jeszcze ważniejszym punktem jest przedstawienie żądań i kategorycznie wymuszenie takich pieniędzy, które można realnie wydobyć od rodziny.

Statystyki mówią, że połowa uprowadzonych w Polsce osób to ludzie z dużych miast, najczęściej w wieku 25–40 lat, bliskie komuś, kto prowadzi z sukcesem działalność gospodarczą. Czyli dorosłe dzieci, żona albo mąż. Bliskość jest kluczowa, bo jeżeli brak związków emocjonalnych to cała operacja może się nie udać. Kim są natomiast sprawcy uprowadzeń?

„Zawodowi porywacze” – jeżeli można tak powiedzieć – którzy dokonywali uprowadzeń w końcówce lat dziewięćdziesiątych i na początku dwutysięcznych, wywodzili się z grup złodziei samochodowych. Tak na podstawie statystyk wyliczył prokurator Alfred Staszak w książce Porwania w celu wymuszenia okupu. Studium kryminalistyczne (wydawnictwo Prometeusz). Jest to pewne przebranżowienie się, ale też nie jakieś diametralne. Tak zwana wykupka samochodu, którą często stosują złodzieje aut, czyli żądanie pieniędzy za zwrot ukradzionego pojazdu, oraz tak zwana wykupka za osobę to w zasadzie podobny sposób działania. Złodzieje samochodowi to są zazwyczaj ludzie młodzi, którzy chcą coraz więcej od życia. Są wśród nich rzecz jasna osoby nie tylko łase na kasę, ale też zwyrodniałe, takie, które z popełniania przestępstw czerpią przyjemność i satysfakcję. Oni są najgorsi.

Duża grupa porywaczy to recydywiści. Jeżeli ktoś dokonał uprowadzenia i wychodzi z więzienia, a za to przestępstwo siedzi się jednak długo, to on nadal nie potrafi nic innego robić, więc po prostu na wolności znowu robi to, co robił do tej pory. Czyli wraca na przestępczą drogę. Niestety. I myśli, że „teraz zrobię to lepiej” i „tym razem nie dam się złapać”. Takim sztandarowym przykładem jest porywacz z Krakowa, który uprowadził dziesięcioletniego Kamila. To jeden z tych wyjątków, kiedy ofiarą padło dziecko. Sprawcą był recydywistą o psychopatycznej charakterystyce. Człowiek, który wiele, wiele lat, na długo przed porwaniem chłopca – a siedział dekadę w więzieniu za uprowadzenie dla okupu młodej kobiety – w tymże więzieniu roztrząsał wszelkie szczegóły, analizował swoje dotychczasowe czyny, przygotowywał się do kolejnego przestępstwa, korzystając z różnych periodyków, które są dostępne dla osadzonych. Zdobywał wiedzę, w jaki sposób postępować, żeby nie popełnić błędów. Nie marnował czasu. Przygotowywał się przez 10 lat do kolejnego uprowadzenia. W tym przypadku zero resocjalizacji.

Inną uprowadzoną przez niego osobą był starszy człowiek. Ponad siedemdziesięcioletni biznesmen z Krakowa. Mężczyzna w momencie pozbawienia wolności, kiedy sprawca i jego wspólnicy chcieli przetrzymywać go w trumnie zakopanej w ziemi, prawdopodobnie zmarł. A porywacze dalej żądali od rodziny pieniędzy. Szefa grupy porywaczy pieniądze w ogóle nie interesowały. To znaczy na pewno nie były głównym celem. Interesowała go przede wszystkim gra z policją, na to potrzebował pieniędzy.

Żeby przeprowadzić tę grę z policjantami, rozpoznawał mechanizmy ich działania, analizował je i do kolejnego uprowadzenia, właśnie dziesięcioletniego Kamila S., przygotowywał się kolejne kilka lat. Może właśnie dlatego, że był tak perfekcyjnie – jak sądził – przygotowany, zażądał aż miliona euro. Oczywiście pieniądze wziął, ale one były mu potrzebne nie do życia w dostatku, na rajskie wakacje za granicą, zwiedzanie świata, pławienie się w luksusie, tylko do inwestowania w kolejne gadżety do kolejnych uprowadzeń. Można powiedzieć, że ewentualny okup traktował jako zwrot poniesionych kosztów. Bo największą frajdą dla niego było to, że się zmaga z policją, wiedząc, że jest przy tej sprawie obecna. Może nie do końca był o tym przekonany, bo nie widział nigdzie funkcjonariuszy, którzy wykazywali się przy tym pełnym profesjonalizmem, ale tak zakładał. Jak się później okazało – słusznie.

Ale też trzeba powiedzieć, że ten człowiek to wyjątek od reguły. Przetrzymywał dziesięcioletniego chłopca w drewnianej skrzyni na mrozie. Przez kilka dni, nie licząc się z tym, co się z chłopcem stanie, czy przeżyje. Można było odnieść wrażenie, że nie miało to dla niego większego znaczenia. Z tego, co pamiętam, dostał za to później zarzut uprowadzenia dla okupu ze szczególnym udręczeniem. On nie odczuwał w stosunku do dzieci, a raczej w ogóle do ludzi, żadnej empatii. Był pozbawiony wyższych uczuć. Wyjątkowa postać, oczywiście w sensie negatywnym.

Jak już wspominałem, zdarzają się także uprowadzenia dla kilku tysięcy złotych. Bo na przykład ktoś prowadzi nielegalną działalność, dajmy na to fabrykę lewego tytoniu albo narkotyków, więc potrzebuje pieniędzy na zwrot kosztów za poniesione nakłady. A ludzie, z którymi handluje, na przykład nie chcieli mu zwrócić pieniędzy za sprzedany na czarnym rynku towar. Albo zwrócili za mało, więc postanawia odzyskać je w inny sposób.

A najprostsza motywacja porwania dla okupu? Ja mam mało pieniędzy, a tamten ma dużo, więc chcę mieć tyle co on. Tylko nie poprzez uczciwą pracę (przy czym wcale nie jest powiedziane, że potencjalna ofiara zdobyła pieniądze uczciwą pracą, wcale nie musi tak być). I przede wszystkim nie chcę czekać. Chcę szybko. Już. Teraz.

W sumie przy mniejszych przestępstwach, tych z próbą odzyskania długu, można to nawet definiować na zasadzie pozbawienia wolności i zmuszenia do określonego zachowania – artykuł 252 kodeksu karnego, czyli wzięcie zakładnika. Czyli najpierw trzeba pozbawić wolności jedną osobę, a inną zmuszać do określonego zachowania. Zgodnie z tym artykułem, kto bierze lub przetrzymuje zakładnika w celu zmuszenia organu państwowego lub samorządowego, instytucji, organizacji, osoby fizycznej lub prawnej albo grupy osób do określonego zachowania się, podlega karze pozbawienia wolności od lat trzech do 20. Jeżeli ten czyn łączy się ze szczególnym udręczeniem zakładnika, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od lat pięciu do 25. Co ciekawe, konsekwencje prawne grożą również za organizowanie tego przestępstwa. Paragraf 3 – kto czyni przygotowania do tego przestępstwa, podlega karze pozbawienia wolności do lat trzech.

A jak wygląda przejmowanie okupu?

Kiedyś najczęstsze było podrzucanie pieniędzy w ustronnych, niedostępnych miejscach. To bardzo bezpieczny dla sprawców sposób przekazania okupu. Ale też jest to dość poważne przedsięwzięcie logistyczne i może się zakończyć niepowodzeniem, bo jest dużo zmiennych. Wielu sprawców preferowało zrzucanie okupu z autostrady, z wiaduktu, w jakimś ruchliwym miejscu, żeby można było szybko odebrać łup i się ulotnić.

Te sposoby generalnie mają zagwarantować bezpieczeństwo sprawcy. Chodzi o to, żeby nie było żadnej styczności między odbierającym a przekazującym. Także o to, żeby policja, która ewentualnie gdzieś tam się czai, nie zdążyła zareagować. Właściwie nigdy nie zdarza się przekazywanie pieniędzy z ręki do ręki. Niekiedy pokrzywdzeni mieli zostawić pieniądze w koszu na śmieci, ale zawsze w takim miejscu, by było to bezpieczne dla sprawcy.

Jaki procent uprowadzeń dla okupu nie jest zgłaszanych? Trudno to oszacować. Myślę, że ta „czarna liczba” jest jednak duża. Część uprowadzeń, o których nie wiemy i które nie występują w żadnych statystykach i zestawieniach, wychodzi wtedy, kiedy mamy świadków koronnych. Wtedy oni się „wysypują” z tajemnic. Ale nadal jest to trudne do oszacowania. Nawet jeśli wszystko się odbędzie zgodnie z planem, rodzina uprowadzonej osoby przekaże 100 tysięcy złotych czy inną żądaną kwotę, to ta rodzina wciąż nie powiadamia policji. Sprawa zakończona. Syn, córka albo żona żyją. Wrócili do domu. W obawie przed powtórzeniem się sytuacji, wolą po prostu ją zakończyć i zapomnieć o niej. Choć to oczywiście niemożliwe.

W ostatnich latach pojawiały się informacje w mediach – a to o biegającym nago człowieku, który został gdzieś w miejscu publicznym wyrzucony z samochodu, a to o jakimś uprowadzeniu w związku z rozliczeniem za handel ludźmi. Kogoś innego wypuścili w lesie. Możemy podejrzewać, że to są również efekty uprowadzeń, nawet jeżeli te osoby ze strachu nie chcą tego przyznać. Tak więc to cały czas się dzieje. Mam wrażenie, że kiedyś było częściej zgłaszane niż teraz. Owszem, pewnie teraz policja ma większe możliwości techniczne, można namierzać telefony, istnieje wiele innych metod. Ale mam wrażenie, że ludzie temu nie ufają. Natomiast czasy są coraz brutalniejsze i wydaje mi się, że w społeczeństwie wzrasta obawa, że porywacze mogą spełnić swoje groźby. To dlatego żadna ze stron nie jest zainteresowana ujawnianiem przestępstw i ich szczegółów.

Nauka po błędach po sprawie Olewnika

Wiadomo, że jak słyszymy hasło „uprowadzenie dla okupu w Polsce”, to od razu jest skojarzenie ze sprawą Krzysztofa Olewnika. Ta właśnie sprawa spowodowała duże zamieszanie w służbach czy też bardziej ogólnie – w organach ścigania. Powołana do jej wyjaśnienia sejmowa komisja śledcza chyba jako jedyna zrobiła coś porządnego. W wyniku jej prac wypracowano metody i procedury obowiązujące w takich przypadkach.

Nie ma co ukrywać, że w sprawie Olewnika popełniono wiele błędów. Zacznijmy od tego, że sprawa została zgłoszona do komisariatu w Drobinie pod Płockiem. Potem była prowadzona przez komendę powiatową. Siły i możliwości komendy powiatowej przy tego typu sprawach są, można powiedzieć, żadne. Zerowe. To był pierwszy błąd. Na dodatek powierzono ją policjantom, którzy dzień wcześniej byli u Krzysztofa Olewnika na imprezie. Już nawet abstrahując od tego, że byli w jakiś sposób zamieszani czy też związani ze zdarzeniem i mimo to prowadzili czynności, to nie mieli narzędzi, żeby prowadzić je skutecznie. Moim zdaniem główny problem polegał na tym, że nadzór nad sprawą prowadzony był z Radomia. To prawie 200 kilometrów, tak się nie da. Bo tego typu sprawy wymagają ciągłego uczestniczenia, najlepiej na miejscu. To kolejny błąd popełniony przez policjantów. Błąd systemowy. Policjanci nie przekazali tego wyżej, bo nie było na to procedur. Każdy mierzył się z tego typu sprawami tak, jak potrafił.

Kiedy doszło do uprowadzenia Krzysztofa Olewnika, zajmowałem się uprowadzeniami w Komendzie Stołecznej Policji. Było wtedy tego rzeczywiście bardzo dużo. Tak naprawdę właściwie sam opracowałem potem cały sposób postępowania na tym pierwszym etapie, przy wszystkich najpoważniejszych przestępstwach – uprowadzeniach czy wymuszeniach rozbójniczych. Nie dlatego, że miałem takie widzimisię. Tylko po to, by wszystkim, w tym mnie, było łatwiej, sprawniej i skuteczniej. Cały porządny system powstał już później.

W sprawie Olewnika był też problem ze sprawdzeniem różnych sygnałów. Były informacje o kupnie telefonów, kwestie zabezpieczeń, monitoringu. I przy tej ogromnej ilości danych, które napływały, one nie były na bieżąco weryfikowane i analizowane. Potem się okazało, że części z nich, o kluczowym znaczeniu, w ogóle nie tknięto. Właśnie z uwagi na to, że najnormalniej w świecie nadmiar wszystkiego wszystkich przygniótł.

Nie umiem powiedzieć, czy błędy były świadome czy chodziło o niedbalstwo. Czyli na przykład informacja, że sprawcą może być określona osoba, nie została sprawdzona. Przyszedł anonim, który został potraktowany per noga. Albo ktoś arbitralnie uznał, że to bzdura, która nam teraz mąci w głowie. Wszystkie informacje powinny być weryfikowane natychmiast. Ale do tego potrzeba powołania sztabu ludzi. Nie powstał. Nie było żadnych procedur. Dlatego zajmowali się sprawą policjanci powiatowi, potem ci z Radomia, ale na odległość. Czynności prowadzili w Radomiu, a wszystko odbywało się tutaj, na miejscu.

Sprawa Olewnika nie była zero-jedynkowa. Był okup, ale w całym procesie dochodzenia do tego etapu było i jest do tej pory mnóstwo wątpliwości. Tego okupu niby porywacze żądali, ale nie odbierali go przez prawie dwa lata. Krzysztof Olewnik był przetrzymywany przez 723 dni. I to budzi podejrzenia, że nie chodziło tylko o okup. Poza tym później te podejrzane samobójstwa poszczególnych sprawców, zniknięcie czterech tomów akt itd. Można powiedzieć, że to zbiegi okoliczności, ale jest ich za dużo.

Kiedy zapoznałem się z pierwszymi materiałami, dla mnie wyglądało to jak nieudolne samouprowadzenie. Była taka koncepcja, która w sumie nawet nie do końca upadła. Bo też nie wiemy, co tam się właściwie wydarzyło. Ten wątek był prowadzony w ówczesnej Prokuraturze Apelacyjnej w Gdańsku. Mocny wątek. Najgorsze, że nie dało się zapytać sprawców, bo już nie żyli.

Sprawa była wyjątkowa. Trwała bardzo długo, wręcz niemożliwie długo. Tyle czasu nie trwają standardowe uprowadzenia dla okupu. Dwa razy odmówiłem wzięcia tego śledztwa. Któregoś dnia jako naczelnik terroru kryminalnego KSP przyszedłem na popołudnie do pracy. Patrzę, a na biurku mam kwity sprawy Olewnika. Jeszcze w trakcie śledztwa. Przejrzałem te dość cieniutkie jak na taki kaliber tego zdarzenia akta. Sami mieliśmy wówczas pełne ręce roboty z uprowadzeniami. Spojrzałem na nie i stwierdziłem: „No dobra, słuchajcie, Drobin koło Płocka, a my tu w Warszawie mamy się tym zajmować? To chyba żart”. Podpisałem pismo do prokuratury z odmową, że nie jestem w stanie się tym zająć. To była zresztą prawda. Po prostu nie mogłem wziąć tej sprawy gdzieś tam z terenu, jeżeli tutaj w Warszawie miałem czasami dwa uprowadzenia jednocześnie.

Potem drugi raz próbowano tę sprawę włączyć do CBŚ, kiedy byłem zastępcą dyrektora tej formacji. Jeszcze była w trakcie, jeszcze przed kradzieżą akt, ale już po przekazaniu okupu. Powiedziałem wtedy, że nie mogę zagwarantować poprawnego prowadzenia czynności przez zarząd na Okrzei [przy tej ulicy w Warszawie mieściło się CBŚ, a obecnie CBŚP – przyp. aut.], dlatego że wtedy mieliśmy trzy gigantyczne sprawy. Najważniejsza – zabójstwo Dębskiego [Jacek Dębski, były minister sportu, został zastrzelony w nocy z 11 na 12 kwietnia 2001 roku w Warszawie przy Wale Miedzeszyńskim – przyp. aut.], prowadziliśmy postępowanie przeciwko Ince [Halina Galińska, to ona zwabiła Dębskiego w miejsce, gdzie został zastrzelony – przyp. aut.] i jeszcze ścigaliśmy „Baraninę” [Jeremiasz Barański, polski gangster podejrzany o zlecenie zabójstwa Dębskiego – przyp. aut.], który siedział wtedy w Wiedniu. Plus jeszcze dwie inne potężne sprawy.

Wszystko to napisałem w kolejnej odmowie. Byłem w tej sprawie przesłuchiwany przez sejmową komisję. Wytłumaczyłem, dlaczego nie możemy wziąć tej sprawy i nikt nie miał co do tego żadnych wątpliwości.

Sytuacja się zmieniła, gdy akta zostały ukradzione. Usłyszałem: „Nie ma gadania, masz wziąć tę sprawę i koniec”. Tak trafiła do mnie z całym dobrodziejstwem inwentarza i ze wszystkimi materiałami. Ale, szczerze mówiąc, nie miałem możliwości i czasu, żeby się w nią w pełni zaangażować, więc robił to mój zastępca i inni ludzie. Ale wtedy ta sprawa zaczęła nabierać tempa. Analityk, włączony do śledztwa, powiązał ze sobą telefony i w ten sposób został zatrzymany jeden ze sprawców. A potem już poszło.

Co tam się właściwie mogło wydarzyć? Trudno powiedzieć. Udowodnione zostało, że Olewnik był już na koniec torturowany. Czy sprawcy się nie dogadali albo pokłócili się o ten okup? Nie wiem. Ale to po tej sprawie zacząłem się zajmować opracowywaniem metodyki działań, żeby te błędy systemowe już nigdy się nie powtórzyły. Już w czasie obrad komisji sejmowej mówiono, że sprawa będzie oczyszczająca dla policji. Prace komisji oraz sformułowane tam wnioski przyczyniły się do powstania międzyresortowego zespołu do opracowania metodyki postępowania organów ścigania przy uprowadzeniach dla okupu. Byłem członkiem tego zespołu. Opracowano więc – na podstawie wielu materiałów i osobistych doświadczeń – metody i procedury, co miało ułatwić pracę. Wszystkim. Całej policji. Potem już każdy znał to na pamięć. Dzięki temu później już było wiadomo, w jaki sposób podchodzić do tego typu zdarzeń. Takie ucywilizowanie naszych czynności. Działania z przeszłości można było oddzielić grubą kreską.

Co się zmieniło? Opracowany punkt po punkcie sposób postępowania organów ścigania przy sprawach typu uprowadzenia dla okupu, gdzie jasno są określone zadania dla poszczególnych grup policjantów, prokuratorów, biegłych. Dziś obowiązuje żelazna zasada, że angażuje się cały sztab ludzi, którzy są decyzyjni. Na czele stoi jeden człowiek zarządzający wszystkimi działaniami i informacjami. To jest ktoś wywodzący się z pionu kryminalnego – z CBŚP albo z wydziałów kryminalnych, komendy stołecznej czy z terroru kryminalnego. I on podejmuje decyzje wiążące wszystkich. To do niego spływają wszystkie informacje. Musi być z województwa, w którym dzieje się sprawa. Najczęściej to szefowie wydziałów kryminalnych albo naczelnicy wydziałów do zwalczania przestępczości zorganizowanej. Ludzie o największym doświadczeniu. Biorą wszystko na swoje barki, zawiadują wszystkimi, którzy zajmują się sprawą. Nadzór obejmują komendanci wojewódzcy, bo trzeba przecież udostępniać logistykę i zaopatrzenie. W ten sposób powstaje jeden organizm, który dysponuje bardzo dużymi siłami, dającymi gwarancję opanowania sytuacji. Pamiętać trzeba przy tym, że policja musi postępować w taki sposób, żeby nie została zidentyfikowana na jakimkolwiek etapie sprawy dotyczącej uprowadzenia dla okupu.

O tak poważnej sprawie w ogóle nie może wiedzieć zbyt dużo ludzi. Błędem jest na przykład zawiadomienie dzielnicowego, że jest w ogóle taka sytuacja. To musi iść wyżej, od razu. Inna sprawa, że bardzo często pokrzywdzeni zgłaszają się z pierwszą informacją tam, gdzie mają policję najbliżej. Idą więc po prostu na komisariat.

Trzeba zaznaczyć, że kiedy ta metodyka powstała i została wdrożona, to nie miało, tak jak teraz, formy zarządzenia komendanta. To był sposób postępowania zalecany do wdrożenia. Zalecany. Aczkolwiek w policji wiadomo, że jak przychodzi coś z komendy głównej, z podpisem komendanta, jest traktowane jako polecenie. Czyli nie zalecenie, ale konkretne polecenie. To są może kwestie formalne, ale dla policjantów bardzo ważne.

Ówczesna metodyka trochę się nam zaczęła rozjeżdżać, dlatego że zmieniło się otoczenie zewnętrzne. Technologia poszła do przodu. Wobec tego pewne gadżety, które były kiedyś nieosiągalne, teraz można kupić w każdym hipermarkecie czy sklepie specjalistycznym. Mówimy o urządzeniach podsłuchowych, nagrywających, monitorujących, kamerach, mikrokamerach, dronach. To wszystko jest na sklepowych półkach albo w internecie. Czyli dostępne także dla przestępców. Teraz na bieżąco dostosowujemy zasady do panujących realiów i do zmieniającego się świata.

Jednym z elementów tego procesu było właśnie powstanie łowców cieni. To był pomysł Marka Boronia. Chodziło o to, żeby policja była skuteczniejsza zarówno w szybkim i zdecydowanym działaniu w sprawach uprowadzeń dla okupu, a jednocześnie w ściganiu najbardziej poszukiwanych gangsterów, zabójców, handlarzy narkotyków itd. Żeby przerywać ciąg popełniania przez nich przestępstw i tworzenia zorganizowanych grup przestępczych. Podobnie jak było wcześniej w przypadku „Szkatuły”.

Tak w ogóle to sam „Szkatuła” – jak to się mówi – uciekł mi spod noża. Zajmowałem się dużą sprawą, gangsterem o ksywie „Przeszczep”, a „Szkatuła” był właściwie jedyną ważną osobą, której nie zatrzymano przy tej okazji. Dzięki temu szybko urósł w siłę. Gdybym wtedy skutecznie go zatrzymał… Gdyby on wtedy trafił za kraty, czyli tam, gdzie powinien być, nie byłby taki sam. Nie byłby tym „Szkatułą”. Dostałby pewnie osiem lat i kiedy by wyszedł na wolność, to już nic by nie znaczył. Tymczasem on ukrywając się, stworzył grupę przestępczą, którą potem policjanci rozbili dzięki temu, że ściśle współpracowały ze sobą różne wydziały i komendy. Potem powstał specjalistyczny wydział. I tak z czasem powstała cała ta otoczka organizacyjna. Z Markiem Boroniem doszliśmy do wniosku, że uprowadzenia dla okupu też powinny być w CBŚ. I to w taki sposób, żeby można było wykorzystywać potencjał ludzi, którzy pracują na pierwszej linii. I że w tym wydziale pościgowym będzie zespół do spraw uprowadzeń, który pozbiera informacje o wszystkim, co się dzieje w tej kwestii, o wszystkich zdarzeniach tego typu w całej Polsce i będzie uczestniczył we wszystkich czynnościach na terenie kraju, wyjeżdżając i wspierając wszystkich, których się da, te jednostki, które fizycznie prowadzą te sprawy. Czyli koordynował działania w takich sprawach komendant wojewódzki, ale zawsze, prędzej czy później, dojeżdżali tam łowcy cieni, którzy wspierali całą akcję swoim doświadczeniem i możliwościami.

Trzeba przy tym podkreślić, że tak też się buduje doświadczenie. Bo jeżeli jest uprowadzenie, wzięcie zakładnika i żądanie za niego okupu, i to się dzieje gdzieś w Polsce, to bardzo często jest to jedno takie wydarzenie na kilka lat. I potem nic się podobnego przez długi czas nie dzieje (choć oczywiście tak być nie musi). Wobec tego to doświadczenie policjantów pochodzi tylko z tego jednego zdarzenia. Natomiast jeżeli – i takie było założenie – ten zespół będzie wyjeżdżał na wszystkie tego typu sprawy, to będzie budował swoje doświadczenie, czerpiąc wiedzę z kolejnych zajść. I tak to funkcjonuje do dzisiaj.

Od początku było też jasne, że uprowadzenia mają być traktowane priorytetowo. Jeżeli łowcy mają akcję związaną z poszukiwaniami jakiegoś gangstera, to mają wszystko rzucić, odłożyć na później i jechać tam, gdzie prowadzone są działania związane z taką priorytetową operacją. Tam z kolei wszyscy najważniejsi – z komendy wojewódzkiej, garnizonu i specjalistycznych wydziałów – przechodzą w związku z tym niejako w „tryb wojenny”. Tam są rzucane wszystkie siły. Wszystko po to, by uratować zakładnika.

Najczęściej policja dowiaduje się o uprowadzeniu od strony pokrzywdzonej, ale też czasami dowiaduje się sama, bo przez te wszystkie lata formacja nauczyła się takie przestępstwa wykrywać. Funkcjonariusze przy wykonywaniu innych czynności mogą się dowiedzieć, że jest tego typu sprawa. Mogą też odkryć, że ktoś przygotowuje się do uprowadzenia. Takie przypadki też już wielokrotnie się zdarzały. To jest ważne z punktu widzenia kryminalistycznego. Wiadomo – zapobiega się przestępstwu, udaremnia się je, ale przygotowywanie do uprowadzenia również jest przestępstwem. Taki zarzut również bywa stawiany. Sankcja za przygotowanie do uprowadzenia jest moim zdaniem niska: do trzech lat pozbawienia wolności. Uprowadzenie zaś jest traktowane jako zbrodnia – grozi za nie do 25 lat.

Nie mów: „Dajcie dowód życia”

Załóżmy, że dziś zostaje porwany Olewnik. Na miejsce jadą wszyscy najważniejsi, łowcy cieni też. Jest komendant, który to koordynuje. Informacja trafia do komendy miejskiej czy powiatowej i od razu objęta jest tajemnicą. Nie może się rozejść. Założenie jest takie, że wymaga to szczelnej dyskrecji. Czyli jak ktoś przychodzi do jakiegoś policjanta z informacją, że doszło do porwania, to na tym jednym funkcjonariuszu, na jego poziomie się kończy. On nie mówi tego całej komendzie, tylko idzie od razu wyżej. Z zachowaniem pełnej dyskrecji. Jeżeli ktoś pokrzywdzony znajdzie się w takiej sytuacji, powinien wiedzieć, a wręcz musi mieć pewność, że zostanie potraktowany priorytetowo i przy pełnym poszanowaniu prywatności.

Owszem, ten policjant weryfikuje wstępnie informację o porwaniu, bo musi ustalić, co się właściwie wydarzyło. Czyli rozmawia z tym, który zgłasza sprawę. Kiedy nabierze pewności, że sprawa jest poważna, od razu informuje komendę wojewódzką. A tam od razu włączają się wszystkie czerwone lampy. Także w Wydziale Operacji Pościgowych. Zespół szybko się zbiera i od razu wyjeżdża. Na miejscu najpierw komenda wojewódzka przejmuje dyskretnie ludzi z powiatu. Miejscowa komenda powiatowa albo miejska już nic w tej sprawie sama nie robi. Jest wyłączona. Może wykonać tylko coś zleconego, jakieś ustalenie, a dalsze czynności prowadzi grupa operacyjno-śledcza już z udziałem łowców cieni. Komenda powiatowa, miejska czy dzielnicowa w ogóle nie mają wiedzy, co w tej sprawie dalej się dzieje.

Tymczasem cały zespół powołany do sprawy zaczyna swoją pracę. Jest oczywiście czekanie na telefon albo wiadomość od porywaczy. Wiadomo, że technika idzie do przodu, ale przestępcy często używają telefonów starego typu. Jakaś stara Nokia albo takie telefony, które mają proste funkcje – do dzwonienia i aparat fotograficzny. W cenie około 150 złotych. No i karty prepaidowe, które wprawdzie od pewnego czasu są rejestrowane, ale przestępcy wykorzystują je dosyć skutecznie, bo rejestrują je hurtowo na tak zwane słupy albo sprowadzają z Wielkiej Brytanii czy ze Słowacji, gdzie takich restrykcji nie ma.

Natomiast wyznaczeni funkcjonariusze łowców cieni jadą do domu osoby porwanej. Informują domowników, w jaki sposób mają się zachować i co może się wydarzyć w najbliższym czasie. Wszystko ma się odbywać oczywiście w taki sposób, by nie wzbudzać zainteresowania nawet najbliższych sąsiadów. Nikt nie może wiedzieć, że w domu porwanego są  policjanci. I nic w otoczeniu nie może się zmienić. Ma być po prostu tak samo jak przed porwaniem. Nie może być żadnego obcego samochodu przed domem ani żadnych innych znaków, że ktoś obcy się pojawił w budynku.

Wiadomo, że czasem jest przy tym duża nerwowość. Nie może być tak jak na filmach amerykańskich, że policjant w cywilu wychodzi sobie na balkon na papierosa. Jeśli tak by zrobił, okazałby się skrajnie głupi. Profesjonalnie przygotowani funkcjonariusze są wyczuleni na takie sytuacje. Siedzą w domu, nie widać ich, nie wychylają się przez okno, nie wychodzą do ogródka.

Policjanci mają bardzo trudne zadania do wykonania. Trzeba pamiętać, że funkcjonariusz może pozostawać w służbie przez kilka dni non stop. A ze swoją rodziną ma utrudniony kontakt. Wchodzi do domu pokrzywdzonych i wychodzi dopiero po zakończeniu akcji.

Opowiem pewną historię, która da pojęcie o trudności tej pracy. Pewna policjantka bardzo dobrze sobie radziła w takiej właśnie sytuacji. W pewnym momencie poprosiła jednak o pozwolenie, by na chwilę pojechać do domu w pilnej sprawie. Okazało się, że mąż nie dowierzał, że ona jest tyle dni na akcji. Do katastrofy było o włos, więc musiała na jakiś czas opuścić dom pokrzywdzonych. Mało tego, pojechali z nią inni policjanci, żeby wytłumaczyć mężowi, przekonać go, jak jest, że oni w tym czasie walczą o ludzkie życie. Zagasiła swój rodzinny pożar, ale musiała odbudować zaufanie rodziny przeżywającej porwanie.

Łowcy tłumaczą pokrzywdzonym, jak rozmawiać z porywaczami. Bo nikt tego nie wie, dopóki taka sytuacja nie przydarzy mu się w życiu. To jest specyficzna kuchnia policyjna. Po pierwsze: trzeba być sobą. Żaden policjant nie powie, jak ktoś ma się zachowywać, żeby było naturalnie. To wie tylko dana osoba. Każdy musi reagować sam. Trzeba wytłumaczyć, w jaki sposób działają sprawcy, jak manipulują i działają podprogowo, uzmysłowić, że ich groźby czy żądania nie są w 100 procentach do spełnienia. Chodzi o to, by zadziałać uspokajająco. Jednocześnie policjant nie może powiedzieć: „proszę się o nic nie martwić, nic się nie wydarzy”, bo tego nie wiemy. Może być o ten jeden raz za dużo. Ludzie oczekują, żeby policjanci im podpowiedzieli, co mają robić, ale jest to możliwe do pewnego momentu. Ostateczną decyzję muszą podjąć sami, działać tak, jakby przy nich nikogo nie było. Mają być w tym niejako sami, mimo że sami nie są. Paradoks, ale tak ma być. Sprawca nie może wiedzieć, że w sprawie są zaangażowani policjanci. Jeżeli ktoś będzie cały czas zdenerwowany i podekscytowany, bo nastrój oczywiście jest sinusoidalny, sprawca może to wyczuć. Porywacz ma myśleć, że już go ma, że już go trzyma psychicznie. Z drugiej strony, gdyby ktoś był na nadmiernym luzie, bo obok jest dwóch policjantów, i byłby zbyt pewny siebie, to też jest nienaturalne, każdy myślący przestępca mógłby to rozszyfrować.

Zawsze jest jakaś przestrzeń do negocjacji z porywaczami. Chodzi mi o negocjacje kwoty okupu czy dotyczące na przykład dowodu życia. Instrukcje policjanci przekazują członkom rodzin uprowadzonych. Wszystko w zależności od tego, jak rozwija się sytuacja. Jeśli porywacze doskonale znają możliwości finansowe rodziny porwanego, to ciężko negocjować kwotę. Można natomiast w każdej sytuacji próbować negocjować warunki przekazania okupu. Oczywiście nie można się zgadzać na wszystkie żądania, na przykład takie, żeby samemu pojechać do lasu, bo można zostać pobitym, okradzionym i wtedy nie ma ani pieniędzy, ani zakładnika.

A dowody, że porwany żyje? Powtarzam, że jeżeli zwrócisz się do sprawców: „dajcie mi dowód życia”, to brzmi, jakbyś już rozmawiał z policjantem. Nikt tak nie mówi. Takiego zwrotu nie należy używać. Sprawcy od razu się zorientują, że rozmawiałeś z policją. Teraz nawet policjanci już tak nie mówią.

Czyli jak trzeba w takich sytuacjach mówić? Jak zwracać się do porywaczy?

„Czy mogę porozmawiać z mężem/żoną/synem/córką?” – brzmi bardziej przekonująco i naturalnie, bo przecież każdy chciałby porozmawiać z porwanym. Czasami sprawcy spełniają takie życzenia, ale czasami nie. Niekiedy nagrywają na telefon czy dyktafon głos uprowadzonej osoby. Wiedzą, że gdyby puścili to na żywo, naraziliby się na namierzenie. Im też zapala się czerwona lampka.

Ale oczywiście nie jest tak, jak w amerykańskich filmach. „Jeszcze 15 sekund, satelita już mnie namierza, muszę kończyć”. Często ludzie są przekonani, że tak właśnie jest, choć rzeczywistość jest zupełnie inna. Ale tego ktoś może nie wiedzieć.

Tak naprawdę rozmowy z porywaczami muszą być krótkie i konkretne. Długa rozmowa nic nie da, a może dodatkowo rozwścieczyć porywacza. To mit, że jak będziemy rozmawiać dłużej, to namierzymy sprawców. Krąży też pogląd, że porywacz powinien wysłać zdjęcie z dzisiejszą gazetą – po to, by było wiadomo, że zakładnik żyje tu i teraz. Wymyślają to raczej przestępcy, gdy chcą udowodnić, że mówią prawdę. Lepsze są filmiki, nagrania, rozmowa na żywo, choć to też może być mylące. Na przykład mężczyzna, który uprowadził dziesięcioletniego Kamila, przypuszczał, że rodzice będą chcieli porozmawiać z synem. Nagrał więc drugiego dnia po uwięzieniu chłopca dwa filmy. Jeden po drugim. Pierwszy robił straszne wrażenie. Rodzice zobaczyli syna ze zmierzwionymi włosami, gdzieś w ciasnej komórce, na mrozie. I jeszcze to dziecko mówiło cienkim głosem, że może zginąć. Ktoś o słabych nerwach mógłby rzeczywiście nie wytrzymać psychicznie.

I był drugi film nakręcony tego samego dnia. Troszeczkę inne ustawienie, kamera pod innym kątem. Kamilek po prostu powtarzał słowa sprawcy, którego ledwie można było usłyszeć gdzieś w tle. Ale to było zauważalne i słyszalne po dokładnym wsłuchaniu się w nagranie. Pierwsze wrażenie było takie, że dziecko mówi samo z siebie. Porywacz budował scenariusz na kilka najbliższych dni. Pierwszy dowód życia był puszczony drugiego dnia. A czwartego dnia drugi film. Gdyby więc chłopiec na przykład zmarł trzeciego dnia z wyziębienia, to czwartego dnia sprawca mógłby nadal żądać okupu. I dostać go. Bo na podstawie filmu rodzice i wszyscy inni byliby przekonani, że wszystko jest w porządku. Ten drań zrobił to z rozmysłem.

Najczęściej jest tak, że sprawca od razu żąda pieniędzy. Po pierwsze: chce je dostać jak najszybciej. Po drugie: chce je odebrać bezpiecznie. Więc zakładnik jest mu potrzebny tylko na ten moment. W związku z tym będzie się starał, na ile to możliwe, uspokoić rodzinę, że z uprowadzoną osobą wszystko jest w porządku. Ale jednocześnie dalej ma tego zakładnika i grozi, że mu utnie głowę, jeśli jego polecenia w sprawie okupu nie będą wykonywane. Taki jest psychologiczny element gry porywaczy z rodziną. Rodzina zaczyna sobie wymyślać, co się może zdarzyć, a wyobraźnia podpowiada makabryczne obrazy. Myślą, że osoba uprowadzona jest maltretowana i straszne rzeczy się dzieją. A porywacze strasząc i roztaczając wizję spełnienia swoich gróźb, tylko utwierdzają rodziny w takim właśnie przekonaniu. Rodzina wobec tego zaczyna myśleć, że im szybciej to wszystko się skończy, tym mniej cierpieć będzie ich uprowadzone dziecko, żona czy mąż.

Oczywiście zdarzają się sprawcy, którzy naprawdę maltretują zakładników. To wynika z konstrukcji psychofizycznej tych ludzi. Najczęściej to się dzieje w sytuacji, kiedy porywacze chcą uzyskać od zakładnika informacje pomocne w rozmowie z osobą, która miałaby zapłacić okup. Na przykład wskazanie, skąd wziąć pieniądze. Wtedy dochodzi do bicia, torturowania. Znam przypadek, że porwanego polano benzyną i podpalono. Chwilę później został ugaszony. Następnie sprawcy powiedzieli, że żądają dwóch milionów złotych. Ma więc zadzwonić do swojej konkubiny, żeby te pieniądze wydobyła z miejsca, które on jej wskaże, i przekazała je im w sposób już szczegółowo omówiony. Zastraszony wykonał polecenia.

Ale jednocześnie pamiętajmy, że zarówno rodzinie, jak i przestępcy zależy na tym, żeby zakładnik wrócił cały i zdrowy do domu. Wtedy wszyscy są szczęśliwi. Porywacz ma pieniądze, a rodzina odzyskuje bliskiego. Śmierć zakładnika jest najczęściej wynikiem jakiegoś błędu, bo to powoduje przecież straszliwe komplikacje. Śmierć to już poważna sprawa. To także inne ściganie przestępcy, bo będzie odpowiadał za zabójstwo.

Do śmierci zakładnika może dojść także wtedy, kiedy sprawcy się czegoś przestraszą. Dowiedzą się na przykład, że jednak została powiadomiona policja i już depcze im po piętach. To by oczywiście oznaczało nieudolność funkcjonariuszy. W takiej sytuacji sprawcy będą dążyć do zacierania śladów, a jednym z działań może być pozbycie się zakładnika. W taki sposób, żeby go nie znaleziono.

Na szczęście w Polsce takie sytuacja zdarzają się niezwykle rzadko. A jeżeli już, to właściwie jedynie w gronie przestępców. Oczywiście wyjątkiem jest sprawa Olewnika, którą już omówiliśmy. Był też przypadek Hindusa w 2003 roku. „Obcinacze palców” obcięli mu trzy palce. Nie wytrzymał bólu, być może doszło do zakażenia. Zmarł. Z późniejszego procesu wiadomo, że jego zwłoki zostały rozczłonkowane i ciała do tej pory nie znaleziono. Do zabójstw dochodzi również na tle porachunkowym. Na przykład ktoś za mocno zostaje pobity i nie przeżywa.

Wróćmy jeszcze do „obcinaczy palców”. Oni zaczynali działalność przestępczą jako „uprowadzacze od windykacji długów”. Jedną z ich pierwszych ofiar był właściciel znanej firmy deweloperskiej. Gang działał na zlecenie. W tym przypadku przestępcy nie kryli się z niczym. Zrobili to, jak to się mówi w żargonie, „na rympał”. Po prostu brutalnie go uprowadzili, pozbawili wolności i zażądali zwrotu pieniędzy, które miał być komuś winien. I odzyskali je. Potem dokonali kolejnych dwóch, trzech bardzo skutecznych „windykacji”. Wpadli wtedy na pomysł, że skoro tak dobrze im idzie, to mogą „zarabiać” na tym dużo większe pieniądze. Zaczęli dokonywać uprowadzeń na własny rachunek. Gdyby nie wpadli, to kto wie, może do dziś by tak funkcjonowali.

Najpierw zakładnik. Okup na końcu

Odbieranie okupu to często pierwszy moment, kiedy możliwy jest fizyczny kontakt z porywaczem lub porywaczami. Widzi ich również policja, która zazwyczaj jest w pobliżu. Funkcjonariusze jednak pozwalają na odebranie pieniędzy i pozwalają przestępcy odjechać. Dlaczego?

Uważam, że nie powinno się raczej zatrzymywać sprawców w momencie odbierania okupu. Policja właściwie nigdy tego nie robi. Dlatego, że może zginąć zakładnik. Postawmy sprawę jasno: co interesuje pokrzywdzonego, czyli osobę, która zgłosiła policji zaginięcie bliskiej osoby? Nie interesuje go kompletnie nic poza tym, żeby ta bliska osoba wróciła do domu. Reszta jest mniej istotna. Schodzi na drugi plan. Nieważne jest dla niej nawet to, przynajmniej na początku, kto porwał oraz czy policja wykryje porywacza, a potem zacznie go ścigać. Najważniejsze, by porwany cały i zdrowy wrócił do domu. Na to nastawione jest działanie policji – żeby nie spowodować żadnej straty. Oczywiście poza stratą pieniędzy. Ochrona życia i zdrowia na pierwszym miejscu. Przy czym, co bardzo ważne, chodzi również o zdrowie i życie także tej osoby, która uczestniczy w przekazywaniu okupu. Ona również musi być zabezpieczona. A okup? Dopóki zakładnik nie zostanie uwolniony, odzyskanie pieniędzy spada na ostatnie miejsce.

Na początkowym etapie nie jest najważniejsze również zatrzymanie sprawców uprowadzenia. To jest może na trzecim miejscu. Obowiązuje gradacja celów. Nie znaczy to, że nie są zabezpieczane ślady, które mogłyby później wskazać sprawców. Oczywiście, że są. Podczas każdych działań trwa zbieranie materiałów dowodowych. Od pierwszej sekundy aż do końca sprawy. Bo bez tego nie da się później przedstawić zarzutów oraz skutecznie oskarżyć i osądzić sprawców.

Natomiast standardem jest to, że już po przekazaniu okupu i odzyskaniu zakładnika rusza akcja szukania sprawców. Tu wszystko zależy od okoliczności. Jeżeli jest zebrany duży materiał dowodowy i policja ma już wiedzę na temat sprawców, to rusza cała machina, by ich zatrzymać. Jeżeli nie uda się to od razu, to na pewno zostaną namierzeni i złapani za jakiś czas – rok, dwa, może pięć. Nikt nie pozostanie bezkarny. Policjanci nigdy nie odpuszczają. Nawet jeżeli już po zakończeniu całej akcji uprowadzenia i uzyskaniu okupu sprawcy nie byli ustaleni, to w świecie przestępczym tak się wszystko miesza, że zawsze prędzej czy później znajdzie się ktoś, kto będzie opowiadał o różnych sprawach z przeszłości, ktoś to usłyszy i przekaże dalej. Albo „wysypie się” jakiś skruszony gangster, który zostanie tak zwanym małym świadkiem koronnym, czyli słynną „sześćdziesiątką”, jak określa się sprawcę przestępstwa, i zacznie współpracować z organami ścigania, ujawniając informacje o współsprawcach przestępstw, członkach zorganizowanych grup przestępczych lub ważne okoliczności różnych spraw, starając się w ten sposób o nadzwyczajne złagodzenie kary i obniżenie wyroku. Mówi o tym art. 60 kodeksu karnego, stąd to potoczne określenie. A jak nie „sypnie” na przesłuchaniu, to przecież może opowiedzieć koledze w knajpie, po alkoholu, albo współwięźniowi w celi. Prędzej czy później to wyjdzie i sprawcy zostaną zatrzymani oraz ukarani.

Po uprowadzeniu dla okupu, nawet kiedy zakładnik zostanie uwolniony i wróci cały oraz zdrowy do domu, jego życie i życie całej rodziny zmienią się całkowicie. Już zawsze będzie się oglądał za siebie. To jest trauma. Tak określają to psychologowie. W skali nasilenia stresu psychospołecznego to jest trauma porównywalna z pobytem w obozie koncentracyjnym albo ze śmiercią dziecka. Dla przeciętnego człowieka, któremu nic takiego się nie wydarzyło, to jest nie do wyobrażenia. I to zostaje już na zawsze zarówno z zakładnikiem, jak i z całą rodziną. Nawet jeżeli uprowadzony wróci do normalnego życia, co jest bardzo trudne, wszystkie te traumatyczne wspomnienia mogą wrócić na przykład w chwili, kiedy nagle się przy nim zatrzyma jakiś samochód, ktoś szybkim krokiem do niego podejdzie albo zdarzy się coś innego, co zadziała na umysł i może skojarzyć się z tym, co przeżył.

Odbicia zakładników zdarzają się raczej rzadko. Podkreślę jeszcze raz – policji, rodzinie zresztą też, chodzi bowiem przede wszystkim o taką finalizację sprawy, żeby uprowadzona osoba spokojnie i bezpiecznie wróciła do domu. Oczywiście funkcjonariusze od pierwszego dnia pracują również nad ustaleniem miejsca pobytu zakładnika. Jeżeli to się uda, zanim nastąpi przekazanie okupu, to możliwe jest wejście siłowe. Oczywiście wcześniej odpowiednio przygotowane pod kątem bezpieczeństwa zakładnika i samych policjantów. Wtedy już nie ma na co czekać. Oczywiście jest jakieś ryzyko dla zakładnika. Ale też trzeba pamiętać, że te wejścia są robione punktowo i odbywają się w tak dynamicznym tempie, że sprawcy nie mają nawet sekundy na reakcję bądź zastanowienie się, co mają robić. Odbywa się to szybko, a jednocześnie dyskretnie, tak że często nikt, włącznie ze sprawcami i zakładnikiem, nie jest w stanie nawet się zorientować, co się stało. W takich siłowych rozwiązaniach nie działają łowcy cieni, lecz wchodzą kontrterroryści. Albo na przykład wydział realizacji Komendy Stołecznej Policji, który jest bardzo dobrze przygotowany do takich działań. Mają takie same umiejętności jak kontrterroryści, a może i lepsze.

===LxciECQWZVFnUWNRaAI0VWdeZlc2D2wJOF5qWGtbOgk5WzgNPgc=

ROZDZIAŁ VII

SPOSOBY UKRYWANIA SIĘ PRZESTĘPCÓW

===LxciECQWZVFnUWNRaAI0VWdeZlc2D2wJOF5qWGtbOgk5WzgNPgc=

Bywa, że przestępcy stosują naprawdę nieszablonowe sposoby, by dobrze się zakamuflować. I robią to naprawdę konsekwentnie, by nie pozwolić sobie na wpadkę. Tak było w przypadku Arkadiusza Ł., ps. „Hoss”, inicjatora i kierującego tak zwaną mafią wnuczkową, czyli grupą przestępców wyspecjalizowanych w oszustwach metodą „na wnuczka” i ich odmianami, na przykład „na policjanta” czy „na wypadek”, po których zmanipulowane ofiary przekazują oszustom swoje pieniądze dobrowolnie, myśląc, że przeznaczają je na ratunek kogoś rodziny bądź chronią je przed złodziejami, dając na przechowanie policjantom.

Milioner w stroju budowlańca

Tomasz: Brałem udział w jego zatrzymaniu w 2017 roku. „Hoss” udawał zwykłego robotnika. Kasy miał jak lodu, a nie chodził w garniturze ani w modnych ciuchach. Od razu wychodził ze swojego apartamentu w stroju budowlańca. Mieliśmy wytypowane mieszkanie, w którym miał przebywać. Zaczęliśmy obserwację, ale było puste. W pewnym momencie ruch w mieszkaniu, ktoś się pojawił. Przejrzeliśmy monitoring i okazało się, że wchodził do mieszkania w białym kasku i kamizelce, z torbą narzędziową i poziomicą w ręku. Nie pasował do wizerunku, który mieliśmy. Ale sprawdziliśmy na zbliżeniach i potwierdziliśmy, że to on. Zatrzymaliśmy go w tym mieszkaniu.

Piotr: Faceci poszukiwani w związku z niepłaceniem alimentów ukrywają się tak: wychodzą z domu przed szóstą rano, a jak widzą policjanta, to chowają się za sklep. Ktoś poszukiwany za grubsze sprawy, kto ma więcej kasy i jakieś zaplecze w środowisku, ukrywa się inaczej. To są historie, którymi oni żyją w świecie przestępczym. Jeżeli wiedzą, że jest ktoś, kto ukrywa się pięć lat, to inni członkowie jego grupy są gotowi mu pomagać. Ale ciekawe jest też to, że większość ludzi, których zatrzymujemy, mówi: „Uff, dobrze, że to się wreszcie skończyło”. Bo psychicznie mają dość, ale sami z siebie by się nie poddali. Taki paradoks.

Bogdan: To nie jest też tak, że poszukiwani wymyślają nie wiadomo co, że zostają jakimiś superbohaterami albo pielęgniarkami w szpitalu. Jeżeli masz pieniądze i możliwości, a wiesz, że będziesz mocno poszukiwany, to musisz zmienić swój wizerunek. Były przypadki operacji nosa czy innej części twarzy. Niektórzy oczywiście zmieniają też fryzury czy zarost.

Tomasz: Był jakiś czas temu przypadek, że facet zoperował sobie uszy, bo miał bardzo charakterystyczne. I ostrzygł się. Od razu zmieniło mu to rysy twarzy. Dlatego najważniejszym aspektem ukrywania się jest przede wszystkim zmiana tożsamości. Albo na czyjąś, czyli podszywanie się pod kogoś istniejącego w rzeczywistości. Albo zupełnie fałszywą, czyli nadanie sobie zupełnie nowego imienia i nazwiska, całkowicie zmyślonego, i wyrobienie nowego dokumentu na te dane, choć często z własnym zdjęciem, żeby nikt się nie przyczepił. Fałszywą tożsamość trudniej stworzyć. Na przykład zdarza się, że ukrywający podaje się za swego brata. Policja sprawdza jego imię i nazwisko, jest OK, czysty, nie jest ścigany, nie ma na koncie przestępstw, do widzenia. Ale mieliśmy przypadek, że facet wyrobił sobie dokument w ambasadzie na dane kolegi. Był tak bezczelny, że nikomu nie przyszło do głowy, że ktoś może być aż tak zuchwały. I dostał nowy, już autentyczny dokument, tyle że nie na swoje dane.

Król whisky

Jako przykład bezczelności można przypomnieć historię „króla whisky”. Jego namierzyli co prawda nie łowcy cieni, a tak zwani łowcy głów z Łodzi. Łukasz R., ps. „Rataj”, znany łódzki gangster, był poszukiwany od 2004 roku. Na koncie miał między innymi nielegalne posiadanie broni, wymuszenia rozbójnicze, rozbój z użyciem niebezpiecznego narzędzia, działalność w zorganizowanej grupie przestępczej, a nawet usiłowanie zabójstwa w 1997 roku. Wydano za nim międzynarodowy list gończy[32].

Gangster był ścigany przez polski wymiar sprawiedliwości przez blisko 20 lat. W 2023 roku sprawę przejęli łódzcy łowcy głów, czyli funkcjonariusze z Wydziału Poszukiwań i Identyfikacji Osób Komendy Wojewódzkiej Policji w Łodzi. Podejrzewali, że Łukasz R. może przebywać poza granicami Polski.

– Ich działania szybko skoncentrowały się na terenie Wielkiej Brytanii. Gdy ustalili, jakimi danymi osobowymi posługuje się poszukiwany mężczyzna, zaczęli „deptać mu po piętach”. Wiedzieli już, czym się zajmuje i jakim imieniem i nazwiskiem się posługuje. Informacje te przekazali policyjnemu oficerowi łącznikowemu w Wielkiej Brytanii, który przekazał je miejscowym służbom – relacjonowała nadkom. Aneta Sobieraj, rzeczniczka KWP w Łodzi[33].

Brytyjscy policjanci ustalili, gdzie konkretnie przebywa poszukiwany. 18 stycznia 2024 roku zatrzymali go w jego miejscu zamieszkania. Łukasz R. nie stawiał oporu. Był zaskoczony, że policjanci dopadli go po tak długim czasie. W końcu przyznał się też do tego, jak się naprawdę nazywa. Wyszło na jaw, że posługiwał się personaliami istniejącej i mieszkającej w Polsce osoby.

Okazało się, że Łukasz R. przez te 20 lat nie próżnował. Pod przybranymi personaliami, już jako Dariusz P., rozpoczął nowe życie, założył rodzinę i dobrze prosperującą firmę produkującą wysokoprocentowe alkohole. Specjalizował się w kraftowej whisky. Interes szedł mu tak dobrze, że pod zmienionym nazwiskiem zaczął nawet udzielać wywiadów mediom, chętnie opowiadając o swoim biznesie i powodach, dla których przeprowadził się do Wielkiej Brytanii. W niektórych środowiskach zyskał nawet z tego powodu przydomek „król whisky”[34].

Oczywiście w wywiadach nie wspominał o swojej przestępczej działalności w Polsce. Ostatecznie nie uniknie jednak odpowiedzialności. Po jego zatrzymaniu w Wielkiej Brytanii rozpoczął się długi i żmudny proces ekstradycji. Łukasz R. nie chciał się na nią zgodzić. Robił też wszystko, by nie siedzieć za kratami.

Dwukrotnie odwoływał się od decyzji sądu. Proponował 200 tysięcy złotych kaucji za możliwość wyjścia na wolność. Argumentował, że ma ustabilizowaną sytuację rodzinną i życiową, dom w Londynie i prowadzi dużą firmę. Przekonywał, że dawno zerwał z przeszłością i przestępczymi działaniami. Zapewniał, że nie zamierza już uciekać. Sąd mu nie uwierzył.

Po ponad roku procesu ekstradycyjnego przyszło wreszcie rozstrzygnięcie.

– 29 maja 2025 roku konwój z zatrzymanym wylądował na warszawskim Okęciu. Obecnie 48-latek przebywa w areszcie – informowała nadkom. Aneta Sobieraj, dodając, że w Polsce mężczyznę czeka długoletnia odsiadka[35].

Piotr: Zajmujemy się teraz kilkoma sprawami, co do których wiemy, gdzie ktoś się ukrywa. Ale są problemy. Często trzeba się przebijać przez międzynarodową biurokrację. Tak jest na przykład w przypadku Piotra O.

Piotr O. to właściciel wytwórni płytowej nazwanej jego nazwiskiem, która współpracowała między innymi ze wspomnianym już „Jongmenem”. Wytwórnia zasłynęła na przykład produkcją teledysku tego rapera kręconego w Dubaju. Wielu innych artystów także do niego jeździ, nagrywa z nim klipy i piosenki.

Bogdan: „Robiłem go” w 2017 roku. W 2019 roku był zatrzymany, ale znowu został zwolniony. Mamy informacje, że jest w egzotycznym kraju. Ale my wiemy, że on tam jest, wiemy gdzie. I zaczyna się od początku. Jest nawiązanie kontaktu z tamtą stroną, a oni wymyślają: „Nie mamy umowy ekstradycyjnej”. Jest jednak dopuszczalna wymiana, więc polski prokurator w trybie pilnym występuje z odpowiednimi dokumentami.

Trwa to wszystko rok i kiedy już jest blisko do zatrzymania, okazuje się, że oni zgubili jakiś jeden dokument. I wszystko od nowa. Inna sprawa, że ci ludzie tam na miejscu czują się na tyle pewni – nie wiem, z czego to wynika – że często przeglądając na przykład miejscowe media, ze zdziwieniem odkrywamy, że facet udziela tam wywiadów, bo jest związany z lokalnym biznesem. Jak ten „król whisky”.

32 P. Halicki, Król whisky wrócił do Polski. Policja ścigała go 20 lat,
https://wiadomosci.onet.pl/lodz/krol-whisky-wrocil-do-polski-policja-scigala-go-20-lat/gmvreq6, dostęp 31.05.2025.

33 Tamże.

34 Tamże.

35 Tamże.
===LxciECQWZVFnUWNRaAI0VWdeZlc2D2wJOF5qWGtbOgk5WzgNPgc=

ROZDZIAŁ VIII

NAJGŁOŚNIEJSZE AKCJE ŁOWCÓW

===LxciECQWZVFnUWNRaAI0VWdeZlc2D2wJOF5qWGtbOgk5WzgNPgc=

„Belmondziak”

Marcin K., ps. „Belmondziak” vel „Wściekły”, to jeden z najgroźniejszych polskich gangsterów. Przyrodni brat wspomnianego już Rafała S., ps. „Szkatuła”. Jak opisywał w TVP Info dziennikarz śledczy Rafał Pasztelański[36], „Belmondziak” był w pewnym momencie numerem dwa w jego grupie. W latach 2008–2011 gang „Szkatuły” zajmował się przemytem narkotyków na ogromną skalę. Mógł przewieźć przez granice 3,7 ton marihuany, ponad 500 kilogramów amfetaminy, 300 kilogramów kokainy i blisko 250 kilogramów heroiny. Do tego ściągał haracze i toczył krwawe wojny z konkurencyjnymi gangami, w tym mokotowskim.

Został skazany. Miał na swoim koncie przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu oraz związane z narkotykami. Był poszukiwany na podstawie trzech listów gończych wydanych przez mazowiecki i pomorski pion Prokuratury Krajowej oraz europejskiego nakazu aresztowania wydanego przez Sąd Okręgowy w Warszawie między innymi w związku z podejrzeniem uprowadzenia osób ze szczególnym ich udręczeniem, do których dochodziło w latach 2000–2009 oraz bezprawnego pozbawienia wolności i wymuszeń rozbójniczych.

Śledczy uważają, że od lutego 2008 do 25 października 2009 roku „Belmondziak” nawet kierował gangiem „szkatułowym”. Jego przyrodni brat ukrywał się wtedy tak skutecznie, że policja sądziła, iż nie żyje. „Belmondziak” był wtedy na tyle zaufanym człowiekiem Rafała S., że jako jeden z nielicznych mógł mieć z nim osobisty kontakt.

– Rafał był bardziej od kombinowania, a Marcin stawiał na argumenty siły. Był charakterny. Potrafił się postawić grupie mokotowskiej, a z mniejszymi, choć równie znanymi gangami Warszawy i okolic szedł zdecydowanie na konfrontację. To on doprowadził do zrzeszenia mniejszych grup w sprawny organizm – wspominał jeden ze stołecznych policjantów, który rozpracowywał gang „Szkatuły” i „Belmondziaka”[37].

Był przy tym brutalny i bezwzględny. To właśnie stąd wziął się jego drugi pseudonim – „Wściekły”. Marcin K. został zatrzymany po raz pierwszy w październiku 2009 roku. Ukrywał się przez blisko dwa lata. Odszukali go i złapali policjanci ze stołecznego CBŚ. Po tej akcji został utworzony Wydział Operacji Pościgowych. Kiedy mundurowi próbowali „Belmondziaka” zatrzymać w Otwocku, gangster ruszył na nich samochodem. Funkcjonariusze przestrzelili opony, więc „Belmondziak” uciekał na piechotę. Ostatecznie mundurowym udało się go dorwać.

Co ciekawe, przy gangsterze i w wynajmowanym przez niego domu policjanci znaleźli ponad 70 telefonów komórkowych. Przy sobie miał ich „zaledwie” 12 – do najpilniejszych kontaktów. Zasada była taka, że każdy z nich był używany tylko do łączności z jednym, konkretnym członkiem gangu. Marcin K. próbował przekonać śledczych, że ma tyle sprzętu, ponieważ prowadzi „obwoźny handel telefonami”. Jak zeznawali później członkowie jego gangu, którzy poszli na współpracę z wymiarem sprawiedliwości, w grupie obowiązywały restrykcyjne zasady bezpieczeństwa. W momencie wpadki nawet jednego jej członka wszystkie telefony były niszczone i wyrzucane. Mało tego – profilaktycznie aparaty oraz karty SIM wymieniane były co kilka tygodni. „Belmondziak” stosował też osobiste środki ostrożności. Rozmawiając przez telefon, nie wymieniał nazw narkotyków, tylko określał je cyframi. Nie miał świadomości, że jego rozmowy z podwładnymi były podsłuchiwane[38].

Kiedy w sierpniu 2009 roku kilku „szkatułowych” wpadło na handlu narkotykami, Marcin K. nakazał wszystkim pozostającym na wolności członkom gangu „przemeblowanie mieszkań”, „zmianę dyliżansu” i „wybicie z dokumentów”. Chodziło o usunięcie z mieszkań zakazanych przedmiotów, zmianę samochodów oraz dokumentów. Jednocześnie Marcin K. zachował na tyle zimną krew, że kazał osobie odpowiedzialnej za zajęte narkotyki oddać pieniądze[39].

Podczas ukrywania się „Belmondziak” diametralnie zmienił wygląd. Nosił perukę i miał tak zwaną hiszpańską bródkę. Dlatego dla swoich nowych sąsiadów był nierozpoznawalny jako poszukiwany przestępca.

Za kratami wielokrotnie starał się o uchylenie aresztu. Kiedy 11 grudnia 2017 roku dostał wyrok trzech lat więzienia za pomoc w próbie uprowadzenia pewnego złodzieja, wniosek o cofnięcie tego środka zapobiegawczego motywował „chęcią nauki” oraz „ukończenia kursów albo liceum”. Wszystko po to, by móc rozpocząć nowe, uczciwe życie. Ta argumentacja przekonała sąd, choć areszt związany był z procesem o sprawy narkotykowe.

„Belmondziak” wyszedł na wolność w styczniu 2018 roku, gdy Sąd Najwyższy uchylił mu areszt zaraz po tym, jak uznał kasację od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie, który skazał gangstera na 13 lat więzienia za przestępstwa narkotykowe. Sprawa wróciła do Sądu Okręgowego w Warszawie i rozpoczęła się na nowo. Marcin K. opuścił areszt po wpłaceniu 150 tysięcy złotych zasądzonego poręczenia. Kiedy dwa lata później uprawomocnił się wyrok wspomnianych trzech lat więzienia, „Belmondziak” nie stawił się, by odbyć karę. Kiedy zostały wystawione listy gończe, ruszyli za nim łowcy cieni.

Roman: Weszliśmy do akcji niedługo po tym, jak został już zwolniony, ponieważ pojawiły się informacje, że dokonał też innych przestępstw. Jednostki zewnętrzne CBŚP zawnioskowały, że jest potrzebny do rozliczenia spraw, między innymi porwania zakończonego śmiercią.

W jaki sposób łowcy go namierzyli?

Roman: Zdecydowało wiele czynności operacyjnych, sprawdzanie różnorakich wątków i tropów, także drobnych rzeczy. Zapiski, łączenie spraw z jego środowiska, monitorowanie ludzi z jego otoczenia, którzy mogli mieć z nim jakikolwiek związek. Wszystko poparte wiedzą i analizą faktów na jego temat i z jego dotychczasowego życia osobistego. Tak działamy.

Marcin: Zawsze na początku próbujemy wejść w buty figuranta. Zastanawiam się, co bym zrobił, gdybym to ja się miał ukrywać. Gdzie bym poszedł, gdzie bym się schował, jak się zachował. Jak bym próbował nawiązywać kontakt z rodziną. W tym okresie poszukiwań udało nam się na przykład ustalić, że ma nową konkubinę, z którą ma dziecko, więc już był jakiś haczyk do zaczepienia. Przypuszczaliśmy, że będzie chciał co jakiś czas się spotkać z kobietę i dzieckiem, że będzie próbował nawiązywać kontakt. Wytypowaliśmy też cały wachlarz osób z jego otoczenia, krewnych, kuzynów. Ale też kumpli z półświatka i inne osoby z grup przestępczych, z którymi, jak podejrzewaliśmy, będzie chciał nawiązać kontakt.

Próbowaliśmy za wszelką cenę skrócić tę drogę, by ustalić, gdzie przebywa. Parę razy byliśmy bardzo blisko, żeby go zatrzymać, tu w Warszawie. Ale czasami człowiekowi sprzyja szczęście – w tym przypadku jemu, a nie policjantom. Do tego korzystne zbiegi okoliczności i szczęśliwe przypadki, więc gdzieś po drodze nam się wymykał. Udało nam się jednak po tej nitce dotrzeć do Berlina i namierzyć miejsce, gdzie się ukrywał. Ustaliliśmy, z kim utrzymuje stały kontakt, kto był jego punktem kontaktowym. Dzięki temu nasi koledzy z Niemiec mogli go zatrzymać.

Roman: To był bardzo długi proces. Myślę, że tropiliśmy go około półtora roku. Kilkakrotnie organizowaliśmy zasadzki w miejscach, co do których mieliśmy informacje, że może się pojawić. Bo weryfikujemy każdą informację, nawet te mało wiarygodne. Na przykład wiedzieliśmy już, że jest za granicą, ale nagle pojawiały się informacje, że ktoś go widział w Polsce. Że jest na terenie Warszawy. Wtedy w grę wchodzi obserwacja. Nie tylko korzystamy z jednostek zewnętrznych, ale często sami ją prowadzimy, żeby na bieżąco, na miejscu weryfikować informacje, przesiewać te fejkowe. Trzeba przyznać, że niektórzy z poszukiwanych są mega ostrożni. Oni sami sobie wbijają do głowy, że ktoś za nimi chodzi, w każdym widzą policjanta, więc naprawdę stają się wręcz niewidzialni.

Marcin: O „Belmondziaku” wiedzieliśmy, że miał 70 telefonów – dla pełnej ostrożności – przy poprzednim zatrzymaniu. Często szefowie grup, zarządzający ludźmi, robią takie rzeczy, żeby jak najlepiej się zakamuflować. Jeden telefon do kontaktu z jedną osobą. Żeby zmniejszyć do minimum ryzyko w razie wpadki – jeżeli koleś zostaje zatrzymany, to niszczy się telefon służący do kontaktu z nim. To swego rodzaju „higiena pracy”, dzięki której potem może zaprzeczyć, że kierował jakąś grupą. Gdyby wykonywał te telefony z jednego aparatu, byłoby mu trudniej się z tego wyłgać. Co ciekawe, on był poszukiwany, ale cały czas był aktywny. Prowadził grupę, będąc w Niemczech. Kierował podwładnymi z zagranicy.

Z doświadczeń śledczych wynika, że każdy poszukiwany popełnia wreszcie jakiś błąd. Jaki błąd popełnił „Belmondziak”?

Roman: Był taki moment kulminacyjny, kiedy doszło do pewnego zdarzenia – o szczegółach nie możemy mówić – ale utwierdziło nas to w przekonaniu, że idziemy w dobrą stronę. Dla niego to wydarzenie okazało się pechowe, dla nas zaś zbawienne i pokazało kierunek dalszych działań. Po tym zdarzeniu „Belmondziak” musiał opuścić kraj. To było zdarzenie losowe, nie mogę zdradzić więcej. W każdym razie wymknął się z przygotowanej zasadzki. Musiał więc uciekać dalej, za granicę.

Skąd wiadomo, że to był on? Mieliśmy wcześniejsze ustalenia i wiedzieliśmy, że może posługiwać się fałszywymi dokumentami. Znaliśmy jego fikcyjne nazwisko. To było trochę domniemanie, ale nasze domysły się potwierdziły. Dzięki temu poszliśmy do przodu i mogliśmy zorganizować bardziej ofensywne działania. A potem ta układanka zaczęła nam się rozwijać i doprowadziła nas do finalnego punktu, czyli jego zatrzymania. Nie tyle chodziło o śledzenie trasy jego ucieczki, ile bardziej o obserwowanie ruchów członków jego grupy, rodziny, dzięki czemu mogliśmy ułożyć puzzle. On zresztą zerwał kontakty z częścią rodziny. To nie było tak, że cały czas się z nimi porozumiewał. Poza tym często zmieniał tych – nazwijmy ich „adoratorami” – którzy mu bezpośrednio pomagali. Jeżeli widział, że ktoś się zachowuje niehermetycznie i będzie zwracał uwagę na siebie w środowisku, to natychmiast go odcinał. Dążył do tego, żeby jak najmniejszy krąg ludzi wiedział, gdzie jest.

Potwierdziło się więc, że był dobry w ukrywaniu się. Zresztą, jak wiadomo, on to już robił nie pierwszy raz, więc miał też pewne doświadczenia. Wcześniej zapuszczał długie włosy i miał hiszpańską bródkę. Tym razem też miał zapuszczoną brodę, choć ta przemiana nie była taka spektakularna jak u niektórych. To był zresztą taki trend wśród gangsterów warszawskich, który zapoczątkował bodaj „Szkatuła” – gdy wydawano za nimi listy gończe, od razu szli na ostrą dietę, zapuszczali włosy i brodę. Plus okulary ze szkłami zero – niby dodające inteligencji, ogłady i powodujące, że trudno było uwierzyć, iż ktoś o takiej aparycji może być gangsterem. Udawali, że są biznesmenami czy maklerami, że prowadzą jakąś działalność gospodarczą. W ich mniemaniu okulary stwarzały też wrażenie uczciwości. Większość poszukiwanych starała się też powstrzymywać od ostentacji w ubiorze czy zachowaniu, czyli nie tak, jak to było w latach dziewięćdziesiątych i dwutysięcznych. Tylko stonowany strój i nierzucający się w oczy wygląd. Już nie było obwieszania się złotem i eksponowania koszmarnie drogich zegarków. Już nie dres, a elegancja. I okulary.

Marcin: Ustaliliśmy, że „Belmondziak” prawdopodobnie ukrywa się w Berlinie. Dlatego rozpoczęliśmy ścisłą współpracę z niemieckimi funkcjonariuszami. Przy tej sprawie rzeczywiście mieliśmy dobry kontakt z tamtejszą policją. Jeździliśmy do nich, a oni do nas, żeby omówić szczegóły. Wymiana międzynarodowa powoduje, że jak się rozmawia z kimś osobiście, face to face, to współpraca przebiega zupełnie inaczej. Znika bariera telefoniczna, a działania nabierają dynamiki. Można wymieniać się pomysłami, kreować postępowanie, planować zasadzki. Z niemieckimi policjantami tak właśnie było. Bo też trzeba pamiętać, że my jesteśmy „nauczeni” swoich przestępców. Wiemy, jak działają, jakie wykonują ruchy, jak wygląda to środowisko. Wiemy, jak są kreatywni, gdy są zdeterminowani. Natomiast koledzy z Zachodu nie zawsze to rozumieją. Zresztą w każdym kraju specyfika środowisk przestępczych jest inna. Poza tym inne są też przepisy. Bezpośrednia wymiana dużo daje, bo my jesteśmy w stanie zrozumieć problemy, z którymi oni się borykają, a oni zdają sobie sprawę, jak to wygląda u nas. To również działa w drugą stronę, bo kiedy oni chcą złapać kogoś, kto się ukrywa się u nas, to mamy już przetarte ścieżki, którymi wspólnie możemy podążać.

Roman: Oni mają podobne formacje do naszej, z tym, że podzielone na landy. Najlepiej złapać bezpośredni kontakt. Akurat my współpracowaliśmy z takimi, którzy prowadzą poszukiwania w ramach ENFAST-u. Poza tym im mniej ludzi wie o poszukiwaniu delikwenta, tym lepiej dla nas. Ograniczamy zawsze to środowisko. Jest wtedy mniej źródeł, które mogłyby figuranta przestraszyć i spowodować, że zniknąłby i zaszył się gdzieś. Niemniej korzystamy z pomocy różnych formacji i współpracujemy z wieloma podmiotami. Teraz najczęściej jeździmy za granicę, ale nie zawsze to jest możliwe i potrzebne. Ale jak jest czas i możliwości, żeby dokładnie przygotować sprawę, to oczywiście wolimy być na miejscu.

Ostatecznie „Belmondziak” został zatrzymany w listopadzie 2023 roku na ulicy w Berlinie przy udziale miejscowej jednostki antyterrorystycznej, gdy wychodził z siłowni[40]. Jak wynika z ustaleń policjantów, Marcin K. ukrywał się przed organami ścigania, używając obcych dokumentów, upodabniając się do osób, których dane wykorzystywał. Po przeprowadzeniu całego procesu ekstradycji w marcu 2024 roku gangster wrócił do Polski. Na granicy polsko-niemieckiej został przejęty przez łowców cieni i policjantów z grupy bojowej Zarządu III CBŚP, a następnie przetransportowany do aresztu śledczego[41].

W 2025 roku najnowszy akt oskarżenia przeciwko Marcinowi K. skierował do Sądu Okręgowego w Gdańsku prokurator Pomorskiego Wydziału Zamiejscowego Departamentu do Spraw Przestępczości Zorganizowanej i Korupcji Prokuratury Krajowej w Gdańsku.

– Oskarżonemu Marcinowi K. przedstawiono trzy zarzuty. Pierwszy dotyczył udziału w zorganizowanej grupie przestępczej. Drugi uprowadzenia i pozbawienia wolności pokrzywdzonego celem uzyskania korzyści majątkowej przy udziale innych ustalonych osób oraz udział w pobiciu i spowodowanie u tego pokrzywdzonego obrażeń ciała. Trzeci zarzut dotyczył uprowadzenia i pozbawienia wolności kolejnego pokrzywdzonego celem uzyskania korzyści majątkowej przy udziale innych ustalonych osób oraz udział w pobiciu pokrzywdzonego, na skutek którego pokrzywdzony zmarł – poinformował w sierpniu 2025 roku sędzia Łukasz Zioła z biura prasowego Sądu Okręgowego w Gdańsku za pośrednictwem portalu TVP.Info.pl[42].

Tego najcięższego przestępstwa „Belmondziak” dopuścił się, kiedy współpracował z jednym z gangów działających na północy Polski. Było to w grudniu 2019 roku. Doszło wtedy do porwania i zabójstwa Wojciecha N., handlarza narkotyków z Lęborka. Pomorscy śledczy ustalili, że na pomysł porwania wpadli Emil K. i Łukasz D., którzy chcieli w ten sposób zmusić dilera do wskazania miejsca przechowywania większej partii kokainy.

Jak donosiło Radio Gdańsk, relacjonujące przebieg procesu w tej sprawie, dilera próbowano uprowadzić już w listopadzie 2019 roku w Gdańsku-Wrzeszczu. Od tamtej pory Wojciech N. zaczął nosić ze sobą nóż. Aby go dopaść, gangsterzy najpierw urządzili zasadzkę na jego bliskiego znajomego Krzysztofa S.

– Specjalnie przygotowali na to spotkanie mieszkanie. Łazienkę wyłożyli czarną folią – opowiadał w sądzie prok. Wojciech Wróbel, naczelnik Pomorskiego Wydziału Zamiejscowego Departamentu ds. Przestępczości Zorganizowanej i Korupcji w Gdańsku[43].

Gangsterzy wymyślili sprytny sposób, żeby Wojciech N. wszystko im „wyśpiewał”. Po obezwładnieniu pobili go. Dostał też propozycję „nie do odrzucenia”: ponieważ podpadł wcześniej, załatwiając kokainę wątpliwej jakości, aby zmyć hańbę, miał się przyłączyć do ich gangu. Tak „Belmondziak” i jego ludzie znaleźli sposób na dotarcie do Wojciecha N. Dorwali go w grudniu 2019 roku przed jednym z zajazdów koło Lęborka. Urządzili na niego zasadzkę na parkingu przed lokalem. Wojciech N. wsiadł do samochodu Krzysztofa S. Gdy już się tam znalazł, nie miał jak otworzyć drzwi, bo gangsterzy zdemontowali w drzwiach klamkę.

„Plan zakładał obezwładnienie mężczyzny, pozbawienie wolności i skrępowanie oraz przewiezienie do lokalu Gentelmans Club w Słupsku i tam przesłuchanie go przez grupę warszawską” – informowało Radio Gdańsk[44].

Do samochodu, w którym uwięziony był Wojciech N., wsiedli Łukasz D. i Emil K. Wywiązała się bójka. Diler bronił się, dźgając napastników nożem, który jak zwykle miał przy sobie. Emil K. odebrał mu go i zadał kilka ran. Trafił w tętnicę udową. Broczący krwią diler został przeniesiony do innego samochodu, po czym napastnicy pojechali w stronę Słupska. Później nadal go bili, aż okazało się, że Wojciech N. nie żyje. Gangsterzy zakopali ciało w lesie koło Słupska. Wkrótce zostali zatrzymani, a po procesie skazani na kary wieloletniego więzienia.

„Miss listów gończych”

O tej młodej, atrakcyjnej kobiecie zrobiło się głośno w 2019 roku. Wtedy pojawiła się na opublikowanych w sieci listach gończych i zaczęła jej poszukiwać policja w całej Polsce. Magdalena K. była podejrzewana o kierowanie zorganizowaną grupą przestępczą, przemyt i wprowadzenie do obrotu co najmniej 65 kilogramów marihuany i kokainy. Zdjęcia młodej blondynki publikowały wszystkie serwisy informacyjne, a media okrzyknęły ją „miss listów gończych”, „najbardziej poszukiwaną polską przestępczynią” czy nawet „miss kokainy”[45].

Ale od początku. Pod koniec 2017 roku antyterroryści zatrzymali sześciu pseudokibiców z Krakowa, którym postawiono między innymi zarzut uprowadzenia mężczyzny. Z relacji śledczych wynikało, że bili oni swoją ofiarę, chcieli odciąć jej palce, dusili. Sprawcy spowodowali obrażenia twarzoczaszki, nacięli małżowinę uszną, złamali trzy żebra, uszkodzili kolano. Wyjątkowo brutalna była ta ostatnia tortura – trójka mężczyzn trzymała pokrzywdzonego, a czwarty wykręcał mu nogę[46].

Policjanci z krakowskiego zarządu CBŚP namierzyli sprawców. W trakcie akcji ich zatrzymania jeden został postrzelony i zmarł z powodu obrażeń. Drugi został zatrzymany i trafił do aresztu. Okazało się, że byli to szefowie gangu pseudokibiców, który zajmował się między innymi przestępczością narkotykową.

Tomasz: Rządzili nim bracia „Zieloni” [ksywa od nazwiska – przyp. aut.]. Ten, który zginął, to Adrian Z. Jego brat, który przeżył i trafił za kraty, to Mariusz Z. Magdalena K. związana była z tym drugim. Jak jednak wiadomo, świat przestępczy nie znosi próżni. W chwili jego zatrzymania ustalone już były trasy przemytu, zamówione transporty towaru, na który czekali konkretni odbiorcy. Owszem, jeden poszedł siedzieć, drugi nie żyje, ale wiadomo, że ktoś nad tym musi panować, bo jak się to zostawi, to interes przejmie ktoś całkiem obcy. Wzięły się więc za to zaufane osoby – Gabriela, żona Adriana, i Magda, partnerka Mariusza.

Marek: Mówiło się, że to Mariusz zza krat sterował interesem. Jednak główne tematy ogarniały Magda z Gabrielą. One wtedy zaczęły wchodzić w deweloperkę, kupować mieszkania za pieniądze z przestępstw. W myśl zasady, że gotówkę zarobioną na narkotykach warto inwestować, a nie ładować w słoiki i zakopywać w ziemi. Dzięki temu pieniądz cały czas był w obrocie. Magdalena K. przejęła więc kierowanie biznesem. Oczywiście nie wszystkim to się podobało. Ci, którzy byli bliżej braci Z., zaakceptowali nową hierarchię. Natomiast niektórzy z kibiców Cracovii buntowali się, bo „nie będzie im baba rozkazywać”. Inna sprawa, że to, iż Mariusz poszedł siedzieć, dla niektórych z półświatka było idealną okazją do walki o wpływy i wyszarpania jak najwięcej dla siebie. Ale to Magda znała wszystkie kontakty – Mariusz nie ukrywał przed nią szczegółów biznesu. Ona więc bez problemu, wręcz w naturalny sposób zaczęła to wszystko łączyć, żeby nie zaprzepaścić dotychczasowej działalności i sieci powiązań. Zaczęła przyjmować zaplanowane transfery, by wszystko odbywało się tak jak wcześniej. Wielkie pieniądze nadal do nich płynęły.

Tomasz: Tymczasem, jak trochę poobracała tym towarem, pokazała się tu i ówdzie, to policjanci zebrali materiał dowodowy. Gabriela została zatrzymana od razu, w domu pod Krakowem, i trafiła do aresztu. Ale Magda była bardziej ostrożna i „rozpłynęła się”. Inna sprawa, że Gabriela miała małe dziecko, więc dużo trudniej byłoby się jej ukrywać. Możliwe też, że Magda coś wyczuła, zorientowała się, że będzie akcja i prawdopodobnie – co nie zostało do tej pory potwierdzone, ale mówi się o tym – ze swego miejsca pobytu została wywieziona w bagażniku samochodu, żeby nikt jej po drodze nie widział. Z innych późniejszych doniesień wynikało, że to rodzina ją powiadomiła na czas i zdążyła uciec. Skąd rodzina miała wiedzieć? Nie wiadomo. Tak czy siak, nie udało się Magdy zatrzymać od razu i zniknęła. A gdy zaczęła się ukrywać i wydano za nią listy gończe, to sprawa poszukiwań spadła na nas.

Roman: Od początku w tej sprawie pojawiało się wyjątkowo dużo fałszywych informacji. Okazało się, że część fejków wypuszczano po to, by zmylić śledczych. Bo trzeba zdawać sobie sprawę, że środowisko pseudokibiców jest dość duże i pojawiają się w nim różne informacje. Często też oprócz plotek wrzucane są specjalnie dla nas informacje błędne, żeby nas zmylić, skierować w złą stronę, opóźnić poszukiwania. Oni zdają sobie sprawę, że są inwigilowani i że policja przechwytuje na różne sposoby informacje pojawiające się w półświatku. Wiedzą, że możemy mieć u nich swoje wtyki. Wrzucane są więc fejki, które potem ludzie między sobą przekazują, nie mając nawet świadomości, że są to w jakiś sposób sterowane informacje. Te nieprawdziwe informacje zaczęły się rozchodzić, a my musieliśmy je weryfikować. Wystarczy, że pseudokibice gadają między sobą w tramwaju i kiedy usłyszy to jakikolwiek policjant – po służbie czy w cywilu – powinien zareagować i przekazać to dalej. Trafia to wtedy do nas i weryfikujemy, na ile to może być prawdziwe. Było tego bardzo dużo. I na pewno część była rozpuszczana po to, żeby zmylić policję.

Tomasz: Pamiętam, pojawiały się informacje, że Magda ukrywa się w Gdańsku. Potem, że wyjechała do Hiszpanii. Była też informacja, że zainwestowała tam pieniądze, kupiła pięć czy nawet osiem apartamentów i w jednym z nich się ukrywa. Potem przyszła dosyć wiarygodna informacja, że może być w jednym z kurortów w Tajlandii. Akurat miała tam znajomego, który prowadził hotel. Wskazanie było konkretne, na prawdziwą osobę i adres. Chodziło o jednego z protektorów braci „Zielonych”, który rzeczywiście miał hotel w Tajlandii. Ostatecznie to się jednak nie potwierdziło.

Marcin: Oczywiście nie jest tak, że pojawia się plotka i my od razu jedziemy gdzieś, by ją zweryfikować. Tak to moglibyśmy cały czas jeździć po całym świecie. Najpierw weryfikujemy te informacje wszelkimi dostępnymi sposobami, a dopiero jak są już pewne podstawy i przesłanki, to jedziemy na miejsce, żeby sprawdzić na własne oczy. W tym śledztwie wrzutek było mnóstwo.

Tomasz: Pamiętam, że była też informacja o jakimś osiedlu w Krakowie, o konkretnym samochodzie. Też to sprawdzaliśmy. Parę dni na tym osiedlu się czailiśmy, bo ona miała być tam widziana właśnie w tym konkretnym aucie. Nawet konkretny pojazd znaleźliśmy, ale okazało się, że to nie ona, lecz podobna do niej kobieta. Oprócz wrzutek wychodzących od pseudokibiców, bardzo dużo było informacji od tak zwanych zwykłych ludzi. Ogłoszenie, że jest poszukiwana, było bardzo medialne, więc ludzie dzwonili, że widzieli ją na ulicy tu i tam, że bardzo podobna dziewczyna jechała autobusem takiej i takiej linii. Pamiętam, było doniesienie, że ktoś na 100 procent widział ją na grobie ojca na cmentarzu w Iwanowicach. Rzeczywiście, tam również natrafiliśmy w pewnym momencie na naprawdę bardzo podobną kobietę. Ale ustaliliśmy ponad wszelką wątpliwość, że to nie ona.

Kiedy media zaczęły sprawdzać przeszłość Magdaleny K., okazało się, że zanim stała się szefową gangu, „królową kokainy” i „miss listów gończych”, chciała pracować w urzędzie. Znalazła zatrudnienie w biurze promocji Urzędu Miasta Krakowa. Potwierdził to zresztą sam magistrat. Niczym specjalnym się jednak nie wyróżniała, najwidoczniej nie była to jej praca marzeń, więc jej kariera szybko się zakończyła.

Tomasz: Przy tej sprawie mieliśmy bardzo dobrą współpracę z Wydziałem Poszukiwań Celowych Komendy Wojewódzkiej Policji w Krakowie. Siedząc tutaj w Warszawie, codziennie kontaktowaliśmy się telefonicznie. Rozmowa zaczynała się od tradycyjnego: „Gdzie jest Magda? Macie ją już?” [śmiech].

Sporo osób pracowało przy tej sprawie. Wszystko, co mogliśmy zrobić, zostało wykonane. Wątków do sprawdzenia było tyle, że siedzieliśmy po godzinach, żeby je weryfikować na bieżąco. Sprawa była tak medialna, że nie mogliśmy ani na chwilę przestać pracować. Ale byli też tacy, którzy się na tym promowali, nie ułatwiając nam pracy. Na przykład Patryk Vega, który akurat nakręcił swój kolejny film o gangsterach, twierdził, że ona się pojawi na premierze.

Zaczęło się od krótkiego nagrania w sieci Patryka Vegi.

– Zwracam się z uprzejmą prośbą do polskiej policji. Jak wiecie, staram się sprowadzić Magdalenę K. [wtedy wymienił jej pełne nazwisko, bo było publicznie podawane i widniało na liście gończym – przyp. aut.], poszukiwaną przez Interpol, na premierę filmu Bad Boy. Mam prośbę, nie wrzucajcie granatów hukowych do sali kinowej. Tylko zawińcie Magdę dopiero na bankiecie po filmie, jak już będzie znieczulona przez Grosika i Peszkina – stwierdził reżyser[47]. [Miał najprawdopodobniej na myśli piłkarzy Sławomira Peszkę i Kamila Grosickiego, którzy również zagrali w tym filmie – przyp. aut.].

W odpowiedzi ówczesny rzecznik prasowy Komendanta Głównego Policji insp. Mariusz Ciarka zamieścił w serwisach społecznościowych film, w którym wyraził „nadzieję, że Magdalena K. film obejrzy”[48].

– My z naszej strony wysłaliśmy zaproszenie, przygotowaliśmy bilet lotniczy i gwarantujemy powrót do kraju w pięknym wojskowym samolocie, z przystojnymi chłopakami z wydziału konwojowego i kontrterrorystami. Przygotowana też jest już biżuteria. To piękne bransoletki. Tylko czekamy z otwartymi ramionami, aby już tu w Polsce przywitać. Służba Więzienna również przyłączyła się do nas i zagwarantowała piękny pokój z widokiem na morze w luksusowych warunkach, z 24-godzinną ochroną każdy dzień w roku – mówił Mariusz Ciarka na nagraniu[49].

Tomasz: Na tym się nie skończyło. Na premierę filmu weszła jakaś tajemnicza blondynka w kapturze, potem wpadli ubrani na czarno niby kontrterroryści i dokonali jej pseudozatrzymania. Na szczęście dziennikarze jakoś szczególnie mocno tego nie podchwycili, więc się rozeszło bez echa.

Jak więc naprawdę doszło do zatrzymania „miss listów gończych”?

Tomasz: Jak to bywa, ktoś popełnił błąd i myśmy go wychwycili. Bardzo dobrze się nam współpracowało z prokuratorem prowadzącym sprawę. Był w każdej chwili do dyspozycji, o każdej porze można było zadzwonić, o coś dopytać lub poprosić i on od ręki to załatwiał. Nie było problemu z wydaniem europejskiego nakazu aresztowania, co nie jest wcale takie oczywiste, bo przecież z automatu się tego nie robi. To musi być uprawdopodobnione, że ktoś jest za granicą.

Marcin: Wpadła przez zmianę sposobu postępowania. Mieliśmy wytypowaną osobę, która miała z nią kontakt. I to ta osoba popełniła błąd. Nie możemy zdradzić, co to było. W każdym razie wykorzystaliśmy to i podjęliśmy trop. A ta osoba wyjechała nagle do Czech. Kierowała się w stronę Austrii.

Tomasz: Postawiliśmy więc na nogi zaprzyjaźnione służby z obu tych krajów. Od godziny na granicy austriackiej czekali już policjanci, żeby przejąć obserwację tej osoby. Natomiast z jej strony nastąpił zwrot – nie dojechała do granicy, tuż przed nią odbiła na Bratysławę, po czym jadąc wzdłuż granicy czeskiej, wjechała na Węgry. Więc znowu szybka wymiana telefonów i tamtejsza policja została powiadomiona. Namierzyli auto w Budapeszcie, na parkingu podziemnym jednego z apartamentowców. I zaczęli swoje ustalenia – kto tam mieszka, kto wynajmuje, kto jest obcy, kto miejscowy. Trzeba przyznać, że mieli dobre rozpoznanie. Wytypowali też adres, gdzie ta osoba mogła przebywać. Nie mogli nam tylko potwierdzić na 100 procent, czy jest tam Magda, zwłaszcza że już wtedy – jak się potem okazało – miała włosy przefarbowane na czarno. Poznaliśmy ją po sposobie poruszania się i zachowaniu.

Już jechaliśmy na miejsce przez Czechy i Słowację, ale nagle musieliśmy zawrócić. Okazało się, że wspomniany samochód ruszył i znowu kierował się na Słowację. Węgrzy nie byli w stanie potwierdzić, czy w samochodzie jest Magda. Z pierwszych informacji wynikało, że kierowca jedzie sam. Upieraliśmy się, że ona może być w bagażniku, więc niech nie tracą tego auta z oczu. Nie odpuścili i skupili się na obserwacji samochodu. W pewnym momencie kierowca chyba się zorientował, że jest śledzony, bo zaczął wykonywać dziwne manewry – jechał jakimiś małymi drogami, gwałtownie skręcał, zawracał. Ale generalnie kierował się na Słowację.

W pewnym momencie Węgrzy przekazali nam, że w środku jednak jest kobieta. Nie wiedzieli dokładnie, kiedy i w jakich okolicznościach się tam pojawiła. Ale potwierdzenie było na 100 procent. Tylko że już wjechali na teren Słowacji. Znowu więc poderwaliśmy Słowaków. My jechaliśmy z naprzeciwka. Słowackie służby namierzyły już ten samochód. Dwóch chłopaków od nas już dotarło na miejsce i potwierdziło na 100 proc., że kobieta w środku to Magda. Słowacy dobrze to rozegrali, zrobili blokadę i kiedy samochód stanął w korku, wybili szybę i wyciągnęli dwie przebywające w pojeździe osoby.

Akcja odbyła się w miejscowości Zvolen na Słowacji 28 marca 2020 roku. Kim była ta druga osoba? I jak się zachowywała Magdalena K. po zatrzymaniu?

Tomasz: Jak się okazało, to był znajomy Magdy. Został zatrzymany jeszcze tego samego dnia, po przekroczeniu polskiej granicy. Generalnie Słowacy musieli go puścić, bo nie mieli podstawy do zatrzymania. Nakazali opuścić Słowację, eskortowali go do granicy. U nas prokurator natychmiast stwierdził: „Zatrzymać go, robię kwity”. Ostatecznie znajomy „królowej listów gończych” usłyszał zarzut pomocnictwa w ukrywaniu się.

Po zatrzymaniu Magdalena K. nie był zbyt rozmowna. Była obrażona. Nie odzywała się. Potem sama przyznawała, że miała już dość ukrywania się. Trzeba pamiętać, że właściwie każdy zatrzymany mówi”: „Oj tam! I tak już jutro miałem sam się stawić na policji”. Chodzi z jednej strony o to, żeby złagodzić konsekwencje zatrzymania, a po drugie umniejszyć naszą rolę. Na zasadzie: „Bo i tak chciałam się poddać, inaczej byście mnie nie złapali”.

Magdalena K. próbowała się wydostać z aresztu na Słowacji, zanim skończy się proces ekstradycyjny. Razem z prawnikiem próbowała uniknąć wydania do Polski, tłumacząc, że łamana tam jest praworządność. Nie udało się. Sąd Okręgowy w Bańskiej Bystrzycy odrzucił również jej wniosek o udzielenie jej azylu politycznego. Dwukrotnie podejmowała próby uzyskania w Polsce listu żelaznego umożliwiającego odpowiadanie z wolnej stopy. Sąd Okręgowy w Krakowie nie uwzględnił tych wniosków[50].

Magdalena K. została przekazana polskim organom ścigania 20 listopada 2020 roku. Sąd Okręgowy w Bańskiej Bystrzycy, a następnie Sąd Najwyższy Republiki Słowacji zgodził się na wykonanie wobec niej europejskiego nakazu aresztowania.

W Polsce usłyszała zarzuty kierowania zorganizowaną grupą przestępczą, przemytu narkotyków i handlu nimi, utrudniania postępowania karnego w innym śledztwie oraz składania fałszywych zeznań i nakłaniania do takiego czynu innych osób.

Jak podawała prokuratura, grupa przestępcza kierowana przez Magdalenę K. składała się z członków bojówek pseudokibiców jednego z krakowskich klubów piłkarskich. Gang, w skład którego wchodziło kilkadziesiąt osób, zajmował się nielegalnym obrotem środkami odurzającymi. Jego członkowie dopuszczali się również czynów przeciwko życiu i zdrowiu, często z użyciem niebezpiecznych narzędzi, takich jak noże i maczety. W ten sposób atakowali pseudokibiców innego krakowskiego oraz łódzkiego klubu piłkarskiego. Jak dodawali śledczy, działalność grupy charakteryzowała się wysokim stopniem zorganizowania i podległości służbowej[51].

W toku postępowania prokurator ustalił, że grupa sprowadziła z Hiszpanii marihuanę w ilości nie mniejszej niż 5,5 tony o szacowanej wartości czarnorynkowej 88 milionów złotych oraz kokainę z Holandii w ilości 120 kilogramów o czarnorynkowej wartości około 4,3 miliona euro.

Wyrok w sprawie Magdaleny K. (wówczas L.) zapadł w marcu 2025 roku. Razem z nią na ławie oskarżonych zasiadł Mariusz Z. oraz dziesięciu innych członków gangu. Sąd Okręgowy w Krakowie uznał, że owszem, Magdalena L. brała udział w przestępczej działalności grupy, jednak nie pełniła kierowniczej funkcji, tylko wykonywała polecenia Mariusza Z. Dostała karę 3,5 roku więzienia oraz 24 tysiące złotych grzywny. Mariusza Z. sąd skazał na 10 lat więzienia i 100 tys. zł grzywny. Pozostali członkowie gangu usłyszeli wyroki od 1,5 roku do 6 lat więzienia i grzywny od 2,4 do 6 tysięcy złotych[52].

Hannibal Lecter z Żoliborza

Ta zbrodnia wstrząsnęła Polską i Europą. W środę 3 lutego 2016 roku dwudziestosiedmioletni wówczas pracownik jednej z warszawskich bibliotek umówił się na korepetycje z języka włoskiego. Udzielała mu ich pochodząca z Radomia trzydziestoletnia Katarzyna J., w mieszkaniu na stołecznej Woli. Młoda kobieta była doświadczoną i cenioną lektorką. Absolwentka lingwistyki stosowanej na Uniwersytecie Warszawskim po studiach odbyła staże we Włoszech, ukończyła tam kursy języka i kultury. Od pięciu lat pracowała w różnych szkołach w Polsce. Według jej uczniów, oceniających w sieci jej pracę, prowadziła zajęcia profesjonalnie, z pełnym zaangażowaniem, w miłej atmosferze i potrafiła zarażać pasją. To w drzwiach jej mieszkania przy ul. Skierniewickiej w Warszawie stanął Kajetan P.

Nie przyszedł się uczyć. Zaplanował zbrodnię. Kajetan P. zamordował Katarzynę J. i odciął jej głowę. Korpus zapakował do dużej torby podróżnej. Głowę oddzielnie, do plecaka. Zamówił taksówkę i przewiózł rozczłonkowane ciało do mieszkania przy ul. Potockiej na Żoliborzu, które wynajmował wraz z dwoma studentami. Taksówkarzowi, który zauważył krew na torbie, tłumaczył, że wiozą „tuszę dzika”. Ten o nic więcej nie pytał[53].

Współlokatorów Kajetana P. akurat nie było w domu. Położył torbę i plecak na podłodze i podpalił je. Potem zniknął. Kiedy jedna z sąsiadek zauważyła dym wydobywający się spod drzwi mieszkania, wezwała strażaków. To oni dokonali makabrycznego odkrycia. Na miejscu od razu zaroiło się od policji. Zaczęło się śledztwo. Przesłuchiwano mieszkańców bloku i współlokatorów bibliotekarza. Zidentyfikowano też ofiarę – okazało się, że kilka godzin wcześniej zgłoszono jej zaginięcie. Kajetan P. zaczął być intensywnie poszukiwany przez policję z całej Polski. Zapadł się pod ziemię.

Prokuratura Okręgowa w Warszawie szybko wydała za nim list gończy, a dwa dni później wystąpiła do sądu z wnioskiem o wydanie europejskiego nakazu aresztowania. Zrobiła to po tym, jak uzyskała informacje, z których wynikało, że poszukiwany mężczyzna mógł uciec za granicę. Dzięki ENA przestępca może zostać zatrzymany na terenie każdego kraju Unii Europejskiej. Upraszcza to także procedurę ekstradycji.

Poszukiwaniami Kajetana P. żyła cała Polska. Świadczyły o tym sygnały z różnych części kraju, które docierały do policji. Według jednej z relacji ścigany przestępca widziany był na podwarszawskim lotnisku w Modlinie. Miał tam między innymi wypłacić dużą kwotę, a następnie opuścić Polskę. Ktoś inny miał go widzieć na mszy w Kościele Dominikanów w Poznaniu. Policjanci wyprowadzili ze świątyni osobę przypominającą wyglądem poszukiwanego, ale okazało się, że to fałszywy alarm. Policja przeprosiła, a mężczyzna wrócił na mszę.

Potem przychodziły kolejne informacje – że podejrzany widziany był na jednej z ulic w tym mieście oraz w jednym z ośrodków agroturystycznych pod Poznaniem. Mieszkańcy miasta byli wyjątkowo wyczuleni, bo poszukiwany pochodzi właśnie stamtąd. W Poznaniu mieszkali też jego rodzice – matka pracująca w prokuraturze i ojciec biznesmen.

Kolejne sygnały pochodziły z zupełnie innych części Polski. Podkarpaccy policjanci dostali informację, że Kajetan P. widziany był w Wetlinie w Bieszczadach. Natomiast o tym, że zauważony został w Gdyni, poinformował Krzysztof Rutkowski, właściciel firmy detektywistycznej, wyznaczając jednocześnie 50 tysięcy złotych nagrody za pomoc w ujęciu podejrzanego.

Tymczasem na jaw wychodziło coraz więcej szczegółów z życia Kajetana P. Studiował filologię klasyczną i dziennikarstwo. Udzielał się aktywnie w pracach kulturalnego koła naukowego, prowadził portal „Książę i żebrak”, zamieszczał swoje teksty w roczniku „Meander” Polskiej Akademii Nauk. Pisał między innymi recenzje filmów kryminalnych oraz wiersze.

Fascynowała go postać Hannibala Lectera, bohatera książki Milczenie owiec Thomasa Harrisa oraz filmu pod tym samym tytułem. Stąd jego przydomek nadany przez media – „Hannibal z Żoliborza” lub „Polski Hannibal Lecter”. We wspomnianym roczniku opublikował nawet poświęcony mu wiersz. Zatytułował go Uczta Hannibala Lectera, a w jednym z jego fragmentów pisał: „Wieczerzajcie, drodzy – wy kochacie mnie dzikiego / Bowiem wzniosła sztuka krwi jest żądna”.

Kajetan P. prowadził też wykłady i prelekcje o różnej tematyce. Wygłosił między innymi wykłady pod tytułem Znaczenie samodyscypliny dla wewnętrznej wolności człowieka, czyli problem woli w myśli starożytnej oraz chrześcijańskiej czy Świat zmysłowy jako iluzja. Znajomi wspominali go jako człowieka inteligentnego, wrażliwego i towarzyskiego, z którym można było pójść na imprezę, ale w ostatnich miesiącach trochę wycofanego i bardziej zamyślonego oraz coraz mniej akceptującego otaczający go świat.

– Do tej pory wszyscy jesteśmy w szoku, zwłaszcza ci, którzy go znali i pracowali z nim. Nikt nie może uwierzyć, że ten skądinąd sympatyczny człowiek mógł zrobić coś takiego. Oczywiście ludzie ciągle o tym rozmawiają, ale z takim… może nie tyle strachem, co niepokojem. Oczywiście wiemy, że on na pewno już nigdy tu nie wróci, ale wszyscy odetchnęliby z ulgą, gdyby został złapany – mówił Onetowi w lutym 2016 roku proszący o anonimowość jeden z pracowników Urzędu Dzielnicy Wola, w budynku którego znajduje się miejska biblioteka, gdzie przez kilka miesięcy pracował Kajetan P.[54].

Za sprawą europejskiego nakazu aresztowania wizerunek Kajetana P. pojawił się na liście najbardziej niebezpiecznych przestępców. Europol umieścił go na liście najbardziej poszukiwanych osób na naszym kontynencie – Europe’s Most Wanted Fugitives, a Interpol wysłał za nim tak zwaną czerwoną notę poszukiwawczą, co oznacza najwyższy stopień ścigania. W poszukiwania Kajetana P. zaangażowało się także FBI. Był ścigany w 190 krajach. Ruszyły za nim także dwie wyspecjalizowane grupy polskich śledczych – łowcy cieni oraz ich koledzy z Zespołu Poszukiwań Celowych z Poznania (to w tym mieście wciąż zameldowany był Kajetan P.), czyli tak zwani łowcy głów.

Tomasz: Dowiedziałem się, że zaczynamy akcję, kiedy byłem na urlopie i oglądałem główne wydanie jednego z programów informacyjnych. Usłyszałem tam, że Kajetan uciekł za granicę i sprawę przejmują łowcy cieni. Wróciłem z urlopu i wzięliśmy się do roboty. To było tydzień po zbrodni.

Z monitoringu wiadomo było, że z Warszawy pojechał pociągiem do Poznania, a stamtąd do Berlina. Poszukiwania zaczęliśmy od przeglądania monitoringu na Dworcu Centralnym w Warszawie. Nagrania naprowadziły nas na pociąg, którym poszukiwany udał się do Poznania. W tym mieście również przejrzeliśmy monitoring z dworca i ustaliliśmy, że wyjechał do Berlina. Pojechaliśmy więc do Niemiec. Oficer łącznikowy polskiej policji skontaktował nas z miejscową policją. Pojawił się pewien problem – wspominałem wcześniej o policji landowej: nie wiadomo było, który land miał się tym zająć. Mówili, że się zajmą, ale pociąg jechał do Hamburga, więc pytali, skąd wiemy, że wysiadł w Berlinie. Cały dzień przeglądaliśmy więc nagrania z monitoringu dworca w stolicy Niemiec. Jakość była tragiczna, ale widać było, że wysiadł z pociągu w Berlinie.

Anna: Po przeanalizowaniu kilku godzin nagrań wiedzieliśmy, jak się porusza, w jaki sposób się zachowuje i na co zwraca uwagę. Dziwnie się zachowywał, bo podszedł do schodów ruchomych, które jechały do góry, zatrzymał się, popatrzył, jakby się na parę chwil zawiesił. Nie wszedł na nie, poszedł w inną stronę, zjechał innymi schodami na dół i zniknął. Te kamery nie były ustawione na ciągi komunikacyjne, tylko na sklepy, więc mieliśmy problem z ustaleniem kierunku, w którym się udał. Takie ustawienie kamer spowodowało, że na jakiś czas go zgubiliśmy. Potem docierało mnóstwo informacji w związku z tym, że sprawa była medialna. Przyszedł donos, że był widziany w Monachium, więc tam pojechaliśmy. Spotkania z miejscową policją, ustalenia, ale nic z tego.

Tomasz: Pamiętam, że wpłynęła do policji ciekawa informacja od Polki, która na stałe mieszkała we Włoszech. Kobieta jechała autobusem rejsowym do Bolonii i była pewna, że Kajetan również nim jechał. Zwróciła uwagę, że mówił po włosku tak, jak osoba, która zna łacinę. On akurat znał. Zaczęli rozmawiać, a on się pytał, co ciekawego do zwiedzenia jest w Bolonii. Ona powiedziała mu, że na przykład Teatr Anatomiczny, czyli miejsce, gdzie przeprowadzane były publiczne sekcje zwłok. Zauważyła u niego wtedy dziwny entuzjazm, ożywienie, jakby nienaturalne zainteresowanie. Zapamiętała to. Zapewniała, że to był Kajetan, choć rozpoznała jego twarz dopiero później w mediach. Z Monachium pojechaliśmy więc do Bolonii. Mieliśmy tam spotkanie z włoską policją kryminalną z wydziału zabójstw. Przyjechaliśmy w sobotę, spotkanie umówili na niedzielę. Co mogli, to nam na miejscu posprawdzali, ale powiedzieli, że priorytetowo zajmą się tym od poniedziałku. Wiadomo, jak to jest z południowcami, oni się nigdy nigdzie nie spieszą. A przecież chodziło o czas…

Dostaliśmy wtedy informację, że lektorka, którą zamordował Kajetan P., miała partnera mieszkającego w Rzymie. Żeby więc tych włoskich policjantów zmobilizować i wzbudzić u nich jakąś chęć przyspieszenia pracy, podrzuciliśmy zagadkę: dziwne, że ten, który zabił, przyjeżdża do Włoch, a jej chłopak mieszka we Włoszech. Dlaczego? Podaliśmy im nazwę miejscowości pod Rzymem, w której ten mężczyzna mieszkał, sugerując, że może też chcieć mu zrobić krzywdę. We Włoszech każdy kto melduje się w hotelach czy apartamentach, musi podać swoje dane, do których dostęp ma policja. Sprawdzili. „O mama mia!” – okazało się, że nocował w Rzymie, więc od razu zapalili się do pracy. Mieliby problem, gdyby nie zapobiegli kolejnemu morderstwu.

Anna: Kiedy byliśmy w Bolonii, już po tym spotkaniu w wydziale zabójstw, w poniedziałek dotarła do nas informacja od kolegów pracujących nad sprawą w Warszawie, że prawdopodobnie poszukiwany udał się na Maltę. Odpuściliśmy więc Rzym i pojechaliśmy od razu na wyspę.

Tomasz: Pamiętam, że jak wyjeżdżaliśmy, to dostałem polecenie spakować się na cztery dni. Już zapowiadało się, że będzie dużo więcej, więc skoczyliśmy na szybko do supermarketu po proszek do prania. W hotelu szybka przepierka bielizny. Jeden w zlewie, drugi w bidecie. Nie wyschło przez noc, więc dosuszaliśmy na siedzeniach podczas jazdy samochodem.

Przejechaliśmy z Bolonii przez całe Włochy, potem promem na Sycylię, a stamtąd też promem na Maltę. Anna od razu wykonała telefon do policjanta Joe’go pracującego w ENFAST, który był na Malcie: „Jest u ciebie na wyspie nasz poszukiwany, blokujcie porty, lotnisko, roześlij list gończy do wszystkich, żeby nikt go nie wypuścił. My już do was jedziemy. Będziemy promem o 22.30”. Trochę się baliśmy, że przy tej całej długiej trasie, przy tych ograniczeniach prędkości, nie zdążymy na prom. Ale jakoś się udało. Joe już na nas czekał, odebrał nas z portu, zarezerwował hotel w dobrej cenie, gdzie brat jego szwagra był menedżerem. Byliśmy potwornie zmęczeni, więc wszędzie na ulicy widzieliśmy Kajetana.

– Był, był, wsiadł do tego autobusu – krzyknął mój kolega.

– Joe, widzieliśmy go, wsiadł do tego autobusu nr 10, jedziemy za nim! – krzyczeliśmy przez telefon do tego miejscowego policjanta.

Dogoniliśmy autobus, Joe zajechał mu drogę, zablokował przejazd. Wskoczyli we dwóch do autobusu, sprawdzili tego pasażera, ale okazało się, że to jednak nie on.

Anna: Joe zorganizował nam na rano spotkanie w komendzie głównej. Rzeczywiście nieźle zadziałał, bo mieliśmy do dyspozycji praktycznie wszystkich policjantów na Malcie: kryminalnych, antynarkotykowych, cyber, ekonomię – wszystkich. Przekazaliśmy im nasze informacje i w ciągu dwóch godzin wytypowali hotel, w którym Kajetan mógłby być. Pojechaliśmy tam.

– Tak, był tutaj, wymeldował się dziś rano – usłyszeliśmy od właścicielki pensjonatu. – Powiedział, że przez te kilka dni zobaczył już wszystko na Malcie, więc teraz chce jechać gdzieś dalej.

Tomasz: Czuliśmy, że jesteśmy tuż za nim. Joe zapewnił, że lotnisko ogarnięte i na pewno tą drogą się nie wydostanie. W takim razie uznaliśmy, że jedziemy do portów i na dworce. We dwóch pojechaliśmy taksówką, żeby nie pokazywać radiowozu na polskich numerach, do terminalu promowego. Dwóch policjantów z Poznania pojechało do polskiej ambasady, bo pojawiły się też ustalenia, że będzie chciał wyjechać do Maroka albo do Tunezji, ale nie ma paszportu. Rzeczywiście okazało się, że był w polskiej ambasadzie – dwie godziny wcześniej. Próbował wyrobić paszport, bo chciał dotrzeć do Tunezji. Stwierdził, że zgubił albo że mu skradziono. Nie udało się jednak, bo trzeba mieć zaświadczenie z policji, że się utraciło dokument.

Nie wiem, dlaczego nikt go tam nie rozpoznał. Może nie oglądali telewizji. W tej polskiej ambasadzie powiedzieli mu, chyba tak na odczepnego, żeby spróbował jeszcze w tunezyjskiej. Policjanci maltańscy pojechali z dwójką naszych do ambasady Tunezji. I okazało się, że pół godziny przed nimi wyszedł.

– Zwróciłem na niego uwagę, bo dziwnie się zachowywał, jakoś tak nerwowo – powiedział nam ochroniarz z ambasady. – Obserwowałem go, bo zastanawiałem się, czy czegoś nie odwali. Ale wyszedł – dodał.

Pokój po nim nie był jeszcze posprzątany, więc chłopaki przegrzebali cały kosz na śmieci. Znaleźli paragony na bilety komunikacyjne, więc wiadomo było, że jeździ busikami. Na Malcie jest ciekawy układ transportu publicznego: jest centralny dworzec autobusowy, do którego zjeżdżają się wszystkie linie. Jak promienie słońca. Wiadomo więc było, że musi jechać na ten główny dworzec, żeby się gdziekolwiek ruszyć. To my biegiem i od razu chłopakom z Poznania daliśmy znać, żeby udali się na ten dworzec.

No i się pojawił. Zauważyliśmy go, jak wysiadł z autobusu. Rozpoznaliśmy go bez problemu, bo nie dość, że i tak był charakterystyczny z twarzy i postury, to jeszcze był w takiej rzucającej się w oczy kurtce – parce z futrzanym kołnierzem i pomarańczową podpinką. Na Malcie było ciepło, jakieś 18–19 stopni, więc w tej typowo polskiej zimowej kurtce rzucał się w oczy. A pomarańczowa podpinka to była jak latarnia w tym tłumie ludzi. Formalnie zatrzymali go policjanci maltańscy. Bardzo był zaskoczony, zwłaszcza jak usłyszał z naszej strony „na ziemię, k….”. Był w szoku.

– Skąd wy jesteście? – zapytał.

– Przyjechaliśmy za tobą – odpowiedzieliśmy.

Nie był agresywny, nie stawiał oporu, ale miał dziwny wzrok, więc musieliśmy go tam jeszcze trochę popilnować. Myślę, że gdyby miał możliwość, to podjąłby próbę ucieczki z dworca. Widziałem to w jego oczach. Tak się rozglądał, nie patrzył na nas, tylko w te luki między nami, jakby sprawdzał, gdzie tu się można wyrwać. Kiedy już miał kajdanki, chyba zrezygnował z próby ucieczki.

Anna: Wyjeżdżając z Polski, byliśmy tydzień za Kajetanem P. Podobnie w Berlinie. Ale to się cały czas zmieniało. We Włoszech ten dystans skrócił się do trzech dni. Na Maltę przyjechał już dwa dni przed nami. Kiedy pojawiliśmy się w hotelu, w którym nocował, spóźniliśmy się trzy godziny – o godzinie 11 wymeldował się, a my byliśmy tam o 14. Potem, jak wypłynęła informacja, że był w konsulacie tunezyjskim, okazało się, że wyszedł 20 minut przed nami. Ten dystans zmniejszał się z dnia na dzień, z godziny na godzinę, a później już z minuty na minutę. Kiedy okazało się, że jesteśmy tak blisko, to były już ogromne emocje i adrenalina.

Tomasz: Teoretycznie kiedy policjanci z Malty zatrzymali Kajetana P., nasza misja się skończyła. Zabójca trafił do aresztu, gdzie miał czekać na zakończenie procesu ekstradycji. Ale trochę jeszcze zostaliśmy na wyspie. Na przykład po to, by sprawdzić w prokuraturze, czy możemy zabezpieczyć nóż, który miał przy sobie, bo może to narzędzie zbrodni. Potrzebny też był europejski nakaz dochodzeniowy, żeby wykonać pewne czynności, bo okazało się, że wydana na szybko ENA zawierała błąd. Zostaliśmy więc jeszcze dzień, żeby dopilnować, czy na pewno nie zostanie wypuszczony. Baliśmy się, że wyjdzie jakieś małe formalne niedopatrzenie i sędzia go wypuści. Na szybko wydawany był więc ten nowy ENA. Zabezpieczyliśmy też ubrania i wszystkie przedmioty, które Kajetan P. miał przy sobie.

Zastanawialiśmy się, jaki miał plan. Bo bez paszportu nie mógł legalnie dostać się do Afryki. Mógł próbować uciec jedną z tych łodzi, które nielegalnie przewożą migrantów. Bo przecież jak przypływa łódka z 10 osobami na wyspę, to z powrotem jednego za opłatą nie zabiorą? Później już się dowiedzieliśmy, co chciał zrobić. Jeżeli jego planem była ucieczka do Tunezji, to złapaliśmy go w ostatniej chwili.

Po załatwieniu wszelkich procedur ekstradycyjnych zapadła decyzja o przetransportowaniu Kajetana P. do Polski wojskowym samolotem CASA. Podczas transportu zaatakował jednego z konwojujących policjantów. Próbował go ugryźć. Na szczęście funkcjonariuszowi nic poważnego się nie stało. Od tej pory przestępca podczas wszystkich transportów miał na głowie specjalny kask chroniący zarówno wszystkich wokół, jak i jego samego przed samookaleczeniem.

Kajetan P. nadal był agresywny. Podczas późniejszych badań zleconych przez prokuraturę zaatakował biegłą psycholog. Doszło do tego podczas ośmiotygodniowej obserwacji w zamkniętym ośrodku medycznym. Mężczyzna rzucił się na badającą go psycholog i zranił ją kawałkiem szkła pochodzącego ze słoika z dżemem, który miał kupić w sklepiku w areszcie. Na szczęście kobieta doznała tylko lekkich obrażeń[55].

Więcej światła na samą zbrodnię i motywy Kajetana P. rzuciły jego zeznania. Prokuratura ujawniła je na początku marca, miesiąc po morderstwie, ze względu na zakończenie wszystkich czynności – przesłuchania świadków i samego podejrzanego. Bibliotekarz zeznał między innymi, że od wielu lat targały nim sprzeczne emocje, „czuł potrzebę samodoskonalenia się, pokonywania ludzkich słabości, którymi są między innymi pokusy życia codziennego”. Z tego względu miał rozpocząć pracę nad sobą – fizyczną i intelektualną: głodówki, intensywne ćwiczenia, zerwanie związków z rodziną.

Na pewnym etapie tej „ewolucji” uznał, że musi zabić inną osobę. Chciał zwalczyć w ten sposób słabość, jaką w jego ocenie jest przekonanie, że „życie ludzkie jest więcej warte niż życie świni lub komara”. Kajetan P. podjął decyzję o zabójstwie na miesiąc, dwa przed jego dokonaniem. Jak wyjaśnił, uznał, że powinna to być osoba obca, a najlepiej lektor języka obcego, żeby wzbudzić u niej zaufanie. Całkowity przypadek spowodował, że ofiarą była Katarzyna J. Wybrał ją między innymi dlatego, że w ogłoszeniu internetowym nie było jej zdjęcia.

Prokuratura podała też, jak z perspektywy Kajetana P. wyglądał sam moment morderstwa.

– W drugim pomieszczeniu odciął głowę ofierze, następnie zaczął sprzątać, wycierając ręcznikami krew. Ciało spakował do dwóch toreb. Jedną z nich przyniósł ze sobą. Zamówił taksówkę i odjechał w stronę Bielan. Następnie wysiadł, zamówił drugą taksówkę, co było elementem mającym utrudnić dotarcie na niego – mówił prokurator Przemysław Nowak z Prokuratury Okręgowej w Warszawie. – W tym momencie wszystko się posypało. Torba zaczęła przeciekać, taksówkarz zaczął pytać[56].

Gdy Kajetan P. wszedł do mieszkania, nie wpadł w panikę, ale uznał, że zaraz może przyjechać policja, więc postanowił uciekać. Podpalił torbę, chcąc wywołać pożar, by zatrzeć ślady, które pozostawił. Ucieczka nie była więc zaplanowana.

– Wziął kredyt, wypłacił 15 tysięcy złotych, w Poznaniu zakupił tablet, kurtkę, a następnie udał się przez Niemcy do Włoch, a potem na Sycylię i na Maltę. Jego planem była ucieczka do Tunezji, gdzie chciał żyć na pustyni – mówił prok. Nowak[57].

Czy Kajetan P. stwierdził, czy też w jakikolwiek sposób zasugerował, że żałuje tego, co zrobił? Takie pytanie postawił mu prokurator. Kajetan P. oświadczył, że nie żałuje. Nie rozwijał tego tematu. Wskazywał przy tym dość wyraźnie, że sam moment zabójstwa nie sprawił mu jakiejś przyjemności i że jego celem nie było zadawanie bólu czy cierpienia. Całe zdarzenie odbyło się dość szybko. Jako przyczynę wskazywał konieczność realizacji przymusu, który czuł.

Kajetan P. wyjaśniał, że odciął głowę kobiecie „ze względów praktycznych”. Zrobił to przy użyciu noża.

– Powodu, dla którego przewiózł zwłoki do wynajmowanego przez siebie mieszkania oraz planów, jakie miał w tym zakresie, nie ujawniamy ze względu na szacunek dla pamięci pokrzywdzonej oraz jej rodziny – stwierdził Przemysław Nowak.

Prokurator dodał, że Kajetan P. składał zeznania w sposób chłodny, kontrolowany, bez jakichkolwiek emocji, dokładnie ważąc słowa, które wypowiadał. Był spokojny, nie zdradzał najmniejszych oznak agresji, a na czas przesłuchania zdjęto mu kask ochronny i kajdanki. Wszystkie jego zeznania zostały zarejestrowane. Co ciekawe, mężczyzna wnioskował, by sąd zapoznał się z całym tym koło trzygodzinnym nagraniem, uznając, że jest to istotne. Tak też się stało.

Jak podkreślał prokurator Nowak, od początku śledztwa nie było żadnych dowodów, które wskazywałyby na to, aby Kajetan P. brał udział w innym zabójstwie czy jakimkolwiek innym przestępstwie. Jego zeznania nic nie zmieniły w tej sprawie.

– Podejrzany bardzo wyraźnie wyjaśnił, że było to jego pierwsze zabójstwo i w ogóle jego pierwsze przestępstwo – mówił prokuratur.

Kajetan P. przyznał jednak, że mógłby po raz kolejny kogoś zamordować.

– On nie wyrażał wprost woli zabicia innej osoby. Wskazywał to jako rodzaj ciężaru. Stwierdził, że nie może wykluczyć, że będzie zmuszony do zabicia kolejnej osoby. Dodał, że gdyby wyjechał na południe, to prawdopodobnie takiej konieczności by nie czuł. Jednak gdyby pozostał w Polsce i gdyby wszystko, co planował w związku z tym zabójstwem, się udało, obawiał się, że mógłby czuć wówczas potrzebę zabicia kolejnej osoby, której to nie byłby w stanie zwalczyć. Nie miał jednak żadnych planów w tej kwestii. Nie miał też na myśli żadnej konkretnej osoby – podkreślał prok. Nowak[58].

Czy podczas przesłuchania przyznawał się do jakichś fascynacji, na przykład Hannibalem Lecterem z Milczenia owiec, o czym mówiło się już dużo wcześniej.

– Wspomniał o tym w jednym miejscu bardzo ogólnie. Nie było w jego postępowaniu odniesienia do jakiejś konkretnej ideologii, religii czy innych grup albo osób wyznających jakieś poglądy. On na nic się nie powoływał. Powiedział, że sam poczuł tę potrzebę i ją zrealizował – tłumaczył prokuratur[59].

26 stycznia 2021 roku sąd uznał Kajetana Poznańskiego winnym zabójstwa Katarzyny J. i skazał go na karę dożywocia. Miał zapłacić jej rodzicom 150 tysięcy złotych zadośćuczynienia. Zarówno oskarżyciel, jak i obrońca, złożyli odwołanie. 2 czerwca 2023 roku Sąd Apelacyjny w Warszawie utrzymał karę, ale zmienił kwalifikację czynu, uznając, że w chwili dokonywania zabójstwa Kajetan P. miał zachowaną zdolność do rozpoznawania znaczenia czynu i ograniczoną w stopniu znacznym zdolność pokierowania swoim postępowaniem.

Przestępcze małżeństwo

Michał J., pseudonim „Smok”, był poszukiwany od 2019 roku za handel narkotykami i ich przemyt, pranie pieniędzy i udział w zorganizowanej grupie przestępczej. Kierował gangiem pseudokibiców. Małopolski Wydział Zamiejscowy Prokuratury Krajowej oraz Prokuratury Okręgowe w Krakowie i Tarnowie wydały za nim listy gończe. Poza tym był poszukiwany na podstawie dwóch europejskich nakazów aresztowania wydanych przez Sąd Okręgowy w Tarnowie i Sąd Rejonowy w Krakowie.

W 2022 roku te same podmioty wydały również postanowienia w sprawie jego żony Eweliny J. To, co robiła, wyszło na jaw dopiero w toku śledztwa. Za małżeństwem ruszyli łowcy cieni.

Marcin: Ustaliliśmy, że, „Smok” wyjechał do Hiszpanii w 2018 roku, kiedy jeszcze nie był poszukiwany. Wyjechał, żeby stamtąd robić swoje biznesy narkotykowe, bo w Polsce palił mu się już grunt pod nogami. Jego żona na początku została. Gdy ogłoszono, że ona również ma zostać zatrzymana, dołączyła do męża. Od tej pory ukrywali się wspólnie.

Jak się później okazało, często latała do nich najbliższa rodzina, ale oni rzeczywiście dobrze się ukrywali. Stosowali przy tym między innymi tak zwaną kontrobserwację. Nawet jak ktoś z nich szedł do sklepu, to w pewnym momencie zatrzymywał się w ciemnym zaułku i sprawdzał, czy nikt go nie śledzi albo obserwuje. „Smok” nie zmienił wyglądu, ale chodził bocznymi ulicami, żeby nie rzucać się w oczy, albo wozili go samochodami ludzie z grup przestępczych.

Roman: To nie było tak, że „Smok” się tylko ukrywał. Na miejscu organizował handel narkotykami, ogarniał transporty, plantacje, przerzuty, pieniądze, więc miał świadomość, że może w każdej chwili wpaść w ręce jakichś służb. Dlatego był bardzo uważny i ostrożny. Tak jak wszyscy z jego otoczenia. Nawet jak jego rodzina przyjeżdżała, to nigdy nie jechała od razu na miejsce. Potrafił nawet dwa dni zwodzić potencjalnych śledczych – tak zapewne myślał, że mogą podążać za jego bliskimi – dowoził ich jakimiś objazdami, kluczył, zacierał ślady, przesiadali się do różnych samochodów. Taki rodzaj kwarantanny. Potrafił zadbać o wszystkie detale – na przykład zatrzymywali się na autostradzie i przechodzili górą przez nasyp do innego auta. Zawrotka na autostradzie była dopiero za kilka kilometrów, więc nie było szans ich dalej śledzić.

Działali jak korporacja, bardzo dobrze zorganizowana i zarządzana, tylko nielegalna, nigdzie niezarejestrowana i nieopodatkowana. Zachowywali się bardzo inteligentnie, poradziliby sobie w każdym biznesie. Mogliby spokojnie zarządzać niejedną legalną firmą.

Marcin: Na 100 procent wiedzieliśmy, że się ukrywa w Hiszpanii, choć były też wrzutki, że już go tam nie ma, że „zrobiło się gorąco i wyjechał”. To, że go złapaliśmy, było wynikiem mrówczej pracy. Kilka razy sprawdzaliśmy, kto do niego jeździł, kto u niego przebywał. I tak po nitce do kłębka doszliśmy do niego. Przy każdym kolejnym spotkaniu zawężaliśmy rejon jego miejsca pobytu, zbliżaliśmy się, niejako zaciskając pętlę. Wreszcie udało się ustalić konkretne miejsce i został zatrzymany przez Hiszpanów.

Roman: W takich sytuacjach powielają się pewne schematy. Jeżeli uda się nam wyłuskać tenże schemat postępowania osób z kręgu rodziny poszukiwanego bądź jego najbliższych współpracowników, jesteśmy przekonani, że doprowadzi nas to do celu. Często zdarzało się też tak, że byliśmy w błędzie, myliliśmy się, przestrzelaliśmy. Ale akurat w tym przypadku ekipa wytypowała właściwe osoby z kręgu, które pewien schemat powielały, co doprowadziło do skutecznego zatrzymania. Duże zainteresowanie w tej sprawie wykazali nasi partnerzy z Hiszpanii, co nie jest takie oczywiste, bo pamiętajmy, że to południowcy. Mieliśmy informację, że „Smok” może posiadać broń palną. I wiedzieliśmy, że swoim współpracownikom mówił, iż się nie podda bez walki. Że będzie się bronił przed zatrzymaniem. Takie informacje trzeba było oczywiście przekazać stronie hiszpańskiej, żeby ich funkcjonariusze zachowali szczególną ostrożność, bo chodziło o ich bezpieczeństwo. W takich sytuacjach jest jedna zasada – zawsze zakładamy najgorsze: że ma broń i może jej użyć. To najważniejsze dla bezpieczeństwa.

Marcin: Dysponowaliśmy obszerną wiedzą, jak zachowywał się „Smok” w swoim środowisku, w jakich ustawkach brał udział, jaką bronią się posługiwał. Naprawdę był jednym z najbardziej niebezpiecznych przestępców w tym środowisku. Przy finalnym zatrzymaniu nie było nas, ale byliśmy wcześniej parę razy przy innych próbach zatrzymania. Dzięki temu lepiej nam się to wszystko układało w jedną całość i każde nowe ustalenia na miejscu w Hiszpanii przybliżały nas do namierzenia miejsca pobytu gangstera. Po naszym ostatnim wyjeździe Hiszpanom udało się ustalić dokładny rejon miasta w Alicante, gdzie ostatnio przebywał. To było duże osiedle mieszkaniowe. Stało się to dzięki temu, że wytypowaliśmy wcześniej osobę, która mogła mieć z nim kontakt. Razem z Hiszpanami obserwowaliśmy ją wcześniej od szóstej rano do czwartej rano następnego dnia. Musieliśmy jednak wracać do Polski. Już po naszym wyjeździe „Smok” został namierzony, gdy wychodził z Eweliną z domu.

Wcześniej często zmieniali mieszkania. Wynajmowali je, korzystając z usług wielu polskich firm, bo w Hiszpanii sporo ich działa. Oczywiście tylko z zaufanych, których nie było w rejestrach policyjnych. Przestępcy też szukają wciąż nowych rozwiązań. W tej sprawie powstała taka legenda, że „Smok” poddał się tylko dlatego, że dziecku przyłożony został pistolet do głowy. Ale to nieprawda. Pewnie chodziło o to, żeby jego postać urosła dzięki tej opowieści. To się zresztą często zdarza: „Zanim mnie dorwali, pokonałem dziesięciu”.

Marcin: W tym przypadku gangsterska para prawie nie używała telefonów. Albo robili to bardzo umiejętnie. Nie posługiwali się swoimi danymi osobowymi. „Smok” był nawet legitymowany gdzieś na terenie Hiszpanii podczas jazdy samochodem, ale podał inny dokument i dopiero potem policjanci kapnęli się, że go kojarzą. Nie wiedzieliśmy jednak, że to jego fałszywe dane. Ukrywający się mają zwykle kilka fałszywych tożsamości. I po prostu nie da się tak od razu odkryć, że są nieprawdziwe, nie da się rozpoznać natychmiast, czy dokument z innego kraju jest podrobiony. Fałszywki często są lepiej wykonane niż oryginały. Podobnie jak banknoty. Ale wpadli w inny sposób.

„W wyniku czynności przeprowadzonych przez łowców cieni CBŚP we współpracy z Prokuraturą Okręgową w Tarnowie ustalono, gdzie konkretnie w tym kraju przebywają poszukiwane osoby. Nawiązano kontakt z grupą poszukiwawczą Grupo de localizacion de Fugitivos Brigada Central Policia Nacional z Hiszpanii, która w połowie grudnia dokonała zatrzymania Michała i Eweliny J.” – brzmiał oficjalny komunikat podkom. Krzysztofa Wrześniowskiego, rzecznika CBŚP[60].

Marcin: Każdego kiedyś złapiemy.

Skatował i uciekł

Brutalne pobicie Wojciecha Kwaśniaka w 2014 roku, przed jego domem, wstrząsnęło opinią publiczną. Zwłaszcza że było motywowane politycznie. Ówczesny wiceprzewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego ledwie przeżył. Pobicie miało związek z przeprowadzaną przez niego kontrolą w SKOK-u Wołomin[61].

Jak relacjonował portal Onet, Wojciech Kwaśniak wrócił z pracy wcześniej, zaparkował samochód przed swoim domem na warszawskim Wilanowie, otworzył furtkę i podszedł do drzwi.

– Usłyszałem rumor za rogiem budynku. To była chwila, nie wiedziałem, co się dzieje. Jakiś człowiek podbiegł w moim kierunku, machnął ręką i poczułem bardzo silny ból w głowie. Po chwili kolejne razy – opowiadał później Kwaśniak[62].

Napastnik bił wiceszefa KNF metalową rurą, uderzając go między innymi w głowę. Urzędnik zachował przytomność i próbował wyrwać się agresorowi.

– Nie miałem żadnej możliwości ucieczki. Furtka była zatrzaśnięta. Byłem w sytuacji jak w klatce. Mogłem albo bronić się, albo zginąć. (...) Miałem pełne przekonanie, że walczę o swoje życie – mówił.

Po chwili zerwał agresorowi kominiarkę z twarzy. Wtedy napastnik zostawił ofiarę i uciekł. Na miejscu pojawiło się ABW. Szybko ustalono, że atak nie był przypadkowy. Chodziło o kontrolę w SKOK-u Wołomin, którą prowadził Kwaśniak. W maju 2014 roku prokuratura wszczęła śledztwo w tej sprawie. Z ustaleń śledczych wynikało, że zleceniodawcą napaści na Kwaśniaka był były członek rady nadzorczej SKOK-u Wołomin Piotr P., główny podejrzany w sprawach dotyczących afery finansowej SKOK-u. Chodziło o wyprowadzenie 3 miliardów złotych[63].

Kluczowy w tej sprawie był 2013 rok. To wtedy KNF opublikowała audyt stanu finansowego SKOK-ów. Ujawniono, że kasy sprzeniewierzyły się założonej misji, której celem było pomaganie niezamożnym klientom w dostępie do kapitału. Jedną z metod oszustwa stosowanych w przypadku SKOK-u Wołomin było udzielanie kredytów „na słupy”, którymi byli bezdomni z całej Polski.

Osoby te były przywożone do siedziby w Warszawie. Tam myto je i przebierano. Następnie dawano im fałszywą dokumentację i nakłaniano do podpisania umowy. W zamian otrzymywały zapłatę. Zazwyczaj nie więcej niż 50 złotych. Pozostałe pieniądze szły na konto pośrednika. Mowa o jednorazowych kwotach rzędu nawet kilku milionów złotych. Następnie pieniądze te były wyprowadzane poza Polskę. Wielka część tych pożyczek nigdy nie została spłacona.

Celem napadu na Kwaśniaka miało być spowodowanie spowolnienia prac kontrolnych w SKOK-u do momentu planowanego wykupienia przez jeden z amerykańskich banków przeterminowanych kredytów. Napaści na Kwaśniaka dokonał Krzysztof A., ps. „Twardy”, a w plan ataku zaangażowany był również Jacek W.

Proces w tej sprawie w pierwszej instancji toczył się wiele lat. W 2017 roku sędzia prowadząca sprawę poszła na urlop macierzyński. Mimo że postępowanie było już w końcowej fazie, musiało zacząć się od początku. Proces ponownie rozpoczął się w kwietniu 2019 roku i trwał niemal pięć lat.

Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w pierwszej instancji skazał Piotra P., wspomnianego wyżej zleceniodawcę pobicia, na 10 lat więzienia. Z kolei współoskarżony Jacek W. został skazany na dwa lata pozbawienia wolności. Ich obrońcy złożyli apelacje, domagając się uniewinnienia swoich klientów. W marcu 2025 roku Sąd Okręgowy w Warszawie zmienił zaskarżony wyrok. Kara Piotra P. została złagodzona do ośmiu lat pozbawienia wolności.

Natomiast Krzysztof A., czyli główny sprawca pobicia, uciekł za granicę. Był już wcześniej znany w świecie przestępczym z podwarszawskiego Wołomina. Za napady i pobicia spędził w więzieniu łącznie 25 lat. Co ciekawe, ostatni wyrok, 15 lat, skończył odsiadywać zaledwie kilka dni przed pobiciem Kwaśniaka[64].

„Twardy” zasłynął między innymi z działalności w grupie przestępczej Mirosława J., ps. „Szczur”. Gang specjalizował się w napadach na TIR-y. Głośno było również o napadzie na jednostkę wojskową na warszawskim Bemowie w 1995 roku, w którym „Twardy” miał brać udział. Ciężko pobito wówczas magazyniera. Z terenu 42. Pułku Lotniczego przestępcy wynieśli 75 pistoletów P-64, 828 sztuk amunicji i 148 magazynków. Przez wiele lat policjanci na terenie całego kraju odzyskiwali tę broń u różnych grup przestępczych. Prokuratura wojskowa o napad i rabunek, który podnoszono wówczas do rangi ataku terrorystycznego, oskarżyła właśnie Krzysztofa A.[65]. Trzy lata później w związku z tą sprawą aresztowano Mirosława Hermaszewskiego, syna słynnego kosmonauty. Był pilotem wojskowym w stopniu porucznika, człowiekiem o nieposzlakowanej opinii, a zatrzymano go pod zarzutem pomocy złodziejom. Opinia publiczna była w szoku. Dowody? Zeznania czterech świadków incognito. Na podstawie tych tajnych zeznań sądy – wojskowy garnizonowy oraz okręgowy uznały Hermaszewskiego za winnego zarzutów. Pilot został zdegradowany i skazany na pięć lat więzienia.

Sprawa jednak ciągnęła się dalej w apelacjach i po odwołaniach obrony. W końcu trafiła do Sądu Najwyższego, który uchylił wyrok, nakazując prokuraturze szukanie nowych dowodów. Nie udało się, więc sprawę umorzono „z uwagi na brak danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia zarzucanego czynu”. Hermaszewski po przesiedzeniu za kratami 1,5 roku został uniewinniony, a z tytułu „niesłusznego tymczasowego aresztowania oraz niesłusznego skazania” uzyskał od skarbu państwa 32 tysiące złotych odszkodowania i 80 tysięcy zadośćuczynienia[66].

Uniewinniony został zresztą również Krzysztof A. Większości pistoletów nie odzyskano, a sam pułk zaraz po napadzie został rozwiązany. A. uciekł z kraju, kiedy trwał już proces o pobicie Kwaśniaka. Poszukiwany był nie tylko w związku z tą sprawą, ale też z wieloma innymi.

Bogdan, łowca cieni specjalizujący się w poszukiwaniach przestępców za granicą: Za udział w grupie o charakterze zbrojnym poszukiwany był nie tylko „Twardy”, ale także jego żona Grażyna A. To ona była zazwyczaj mózgiem operacji, a on jej mięśniami i pięściami. Wyłudzenia, wymuszenia, pobicia. Ale „Twardy” był też ostrym graczem na Warszawę. Próbował na przykład przejąć wymuszeniem bramkę w znanej kręgielni przy Jagiellońskiej. Większość bramek w Warszawie była jego. Sutenerstwo, prostytucja – tym też się zajmował. Ja tę sprawę „robiłem”, jeszcze pracując w komendzie na Bródnie. Zauważyłem w materiale śledczym, że często młode dziewczyny, z którymi był legitymowany „Twardy”, potem znikały albo kończyły martwe. Był z niego kawał bandyty i gnidy z najwyższej półki.

Za Grażyną wysłano trzy listy gończe, nakaz doprowadzenia, europejski nakaz aresztowania, czerwoną notę Interpolu. Myślę, że w sumie na 10 lat odsiadki. Jemu uzbierało się na osiem lat z kawałkiem zasądzonych wyroków plus to, co by dostał za pobicie Kwaśniaka – zleceniodawca dostał osiem lat, a więc „Twardy” jako sprawca mógł dostać tyle albo i nawet więcej, bo przecież prawie zabił.

Kiedy „Twardy” zniknął, przy jego poszukiwaniach stosowane były prawie wszystkie dostępne metody pracy operacyjnej. Ślad za nimi się urwał, ale prowadził nas za granicę, także do egzotycznych krajów, aż doszliśmy do Kirgistanu. Dochodziły do nas informacje, że mają z żoną ulokowane pieniądze w kopalniach kruszcu. Podejrzewaliśmy, że chodzi o kopalnie złota. Prokuratury, które prowadziły listy gończe, łapały się za głowę, jak to słyszały – że to przecież XXI wiek, że takich rzeczy już nie ma na świecie. Lecz jak się zacząłem wczytywać w informacje o tych kopalniach złota w Kirgistanie, okazało się, że to państwo jest jednym z największych eksporterów tego kruszcu. O kopalnie toczyli wojny nawet z Chińczykami. Uznaliśmy, że coś może być na rzeczy.

W rozmowach ze stroną kirgiską pomógł nam turecki łącznik. Bo Polska nie ma w Kirgistanie żadnego przedstawiciela. To kraj prorosyjski, a wiadomo, jakie są relacje polityczne Polski z Rosją. Namierzyliśmy ich w ubiegłym roku.

Kraje, gdzie nie ma naszego przedstawicielstwa i z którymi nie mamy żadnych umów międzynarodowych, różnie z nami współpracują w takich wypadkach. To zależy od tego, kto z nimi rozmawia, czy mają do niego zaufanie. Gdybyśmy to my bezpośrednio do nich zadzwonili, mogłoby się to skończyć na zasadzie „do widzenia, nie będziemy z wami rozmawiać”. Podejrzewam, że ten oficer z Turcji musiał pociągnąć za jakieś sznurki, które tylko jemu są znane, i tylko dzięki temu to się udało. Kirgistan to też jeden z krajów, z którymi Polska nie ma podpisanej umowy o ekstradycji.

To ciężki temat, bo ogólnie osoby, które działały dla wywodzącego się z WSI Piotra P., czyli zleceniodawcy pobicia Kwaśniaka, znały metody działania służb specjalnych i policji. Były do tego szkolone. Wiedziały więc, gdzie uciekać, żeby Polska nie miała możliwości ich ściągnąć. To prawdopodobnie dlatego „Twardy” z żoną wybrali tamten kierunek. Ale okazuje się, że w podpisanych różnego rodzaju umowach są jakieś kruczki prawne, na podstawie których Polska może ściągać zbiegów w związku ze sprawami kryminalnymi. Tylko że wtedy to się już odbywa na poziomie ministerstwa i zależy od dobrej woli drugiej strony.

To, co ustaliliśmy, przekazaliśmy oficerowi z Turcji, a on z kolei przekazał to dalej służbom w Kirgistanie. Jak już się później dowiedzieliśmy nieoficjalnie, częściowo z tamtejszych portali internetowych, przy ich zatrzymaniu tamtejsi policjanci wykorzystali system rozpoznawania twarzy. Miasto, które podaliśmy, się zgadzało. Jak wyglądało zatrzymanie? Do końca nie wiemy. Zadzwonił do mnie szwagier, który też pracuje w policji w jednej z komend w Warszawie, i powiedział: „Dzwonili do mnie z Kirgistanu i podali mi nazwisko zatrzymanego A., a przecież ty chyba ich szukałeś”. Na początku myślałem, że on robi sobie jaja, bo te rozmowy z oficerem łącznikowym były trochę na wariata. Ale zaraz przyszły papiery, zdjęcia i rzeczywiście okazało się, że policja kirgiska zatrzymała parę. Ucieszyliśmy się, bo to przecież efekty naszej ciężkiej pracy.

W przypadku „Twardego” trzeba było poruszyć niebo i ziemię, żeby rozszerzyć poszukiwania czerwoną notą Interpolu na tamtą stronę świata, bo nie obejmowała Kirgistanu. Tutaj czapki z głów przed naszym kolegą i policjantem kryminalnym z Targówka, który wydzwaniał po wszystkich sądach. Jedna pani prokurator, jak usłyszała, co się dzieje, to obiecała, że w jeden dzień wszystko załatwi, ale nagle wzięła urlop, więc zostaliśmy na lodzie. Nie wiem, może się przestraszyła? Ale ostatecznie się udało i policja w Kirgistanie zatrzymała „Twardego” formalnie kilka dni później.

Nieoficjalnie wiemy, że podczas zatrzymania żony pobił się z policjantami. I właśnie w związku z tym go zatrzymali. Dali nam tylko cichą informację, żeby jak najszybciej rozszerzyć te poszukiwania Interpolu, póki mają go w areszcie. Sugerowali, że też chcą się go pozbyć z kraju. Bo pewnie chętnie położyliby łapę na tym, co oni tam z żoną zainwestowali. Choć informacji o kopalni złota nie potwierdziliśmy, to wciąż tylko domniemanie. Poza tym okazało się, że policja kirgiska podejrzewa „Twardego” o udział w zabójstwie na ich terenie. Dla nas najważniejsze, że udało się go zatrzymać.

Na Grażynę list gończy wpłynął w 2021 roku. Na Twardego – w 2022. A zatrzymania były w lutym 2025. Strona kirgiska podała, że on się u nich w kraju pojawił w lutym 2021 roku. Wiemy, że podróżowali jeszcze do innych krajów. Znamy szczegóły ich drogi, ale nie możemy tego podawać, żeby nikomu nie sugerować, jak uciekać przed organami ścigania. Oni się ukrywali – można powiedzieć – na takiej starowołomińskiej szkole, bo pod nią byli podpięci. Czyli samochody i numery telefonów rejestrowane na ludzi, którzy nie żyją. Albo na słupy, którymi są ludzie bezdomni, a są na przykład posiadaczami kilku domów za miliony złotych. Albo mają samochody, na które przeciętnego człowieka nigdy by nie było stać. Są osoby znane z dawnego półświatka, które teraz się specjalizują w wywożeniu ludzi z Polski i pomagają im w ukrywaniu się.

Po nitce do kłębka – tak wyglądają poszukiwania. Gdy pojawia się jakaś nitka, to ciągniemy ją, dopóki się nie urwie. A jak się urwie, to szukamy kolejnej nitki, aż doprowadzi nas do celu. W taki mniej więcej sposób dotarliśmy za poszukiwanymi do Kirgistanu.

Oni zostali już ściągnięci do Polski, ale proces ekstradycyjny trwał jakiś czas. Możliwe, że Kirgistan chciał ich rozliczyć najpierw ze swoich tematów, a dopiero potem wypuścić do Polski. Bo to są ludzie mający już sporo lat i jeżeli „Twardemu” przyjdzie odsiedzieć w polskim więzieniu 20 lat, a Grażynie 10, no to już mogą z tego więzienia nie wyjść. Chyba że ze względu na stan zdrowia. Nie wiedzieliśmy, jakie czynności wykonuje Kirgistan ani jakie materiały mają, bo my już w tym nie uczestniczyliśmy. Wiedzieliśmy tylko, że proces trwa, bo w pewnym momencie dawali nam dwie godziny na przysłanie jakichś brakujących dokumentów. Na dodatek było to po godzinie 18, kiedy w pracy był tylko dyżurujący prokurator. Ale jakoś udało nam się na bieżąco wszystko dostarczyć. Potem już tylko czekaliśmy, aż ich przywiozą i przekażą. Ale tym już się zajmował wydział konwojowy i od nich dostaliśmy informację, gdy już zostali przetransportowani do Polski. Pod eskortą służb kirgiskich, bo tak to zazwyczaj się odbywa.

Z naszych informacji wynika, że oni nie zostali zatrzymani w miejscu zamieszkania, lecz na ulicy w mieście Biszkek, czyli w stolicy Kirgistanu. Musiała być więc zapewne prowadzona jakaś obserwacja i inne czynności z tym związane. Zazwyczaj w takich przypadkach, gdy dochodzi do zatrzymań za granicą, służby w tych krajach prowadzą własne szeroko zakrojone działania, a nas informują tylko wtedy, gdy już poszukiwanego zatrzymają. W sumie obca policja też nie bardzo chce zdradzać swoje metody działania. To zrozumiałe. I tak jesteśmy bardzo wdzięczni za owocną współpracę.

Życie w skrzyni

To było jedno z najgłośniejszych uprowadzeń dziecka w Polsce. W czwartek 18 stycznia 2017 roku w Krakowie matka dziesięcioletniego Kamilka odwoziła syna do prywatnej szkoły podstawowej. Wysadziła dziecko w centrum miasta na przystanku autobusowym koło Kina Kijów. Kamil miał kilkaset metrów do szkoły. Kobieta nie zauważyła, że na jego drodze czekał przestępca, który wciągnął zaskoczone dziecko do samochodu. Nie mogła tego wiedzieć ani widzieć, bo Bogusław K. był bardzo ostrożny i przygotowywał się do tego przez kilka lat, a od wielu dni czatował w tym miejscu na odpowiednią okazję. Tego ranka na tej niewielkiej uliczce nie było nikogo, mógł więc bez trudu, przez nikogo niezauważony zrealizować swój plan. Kamil do szkoły nie dotarł[67].

Porywacz wywiózł go za miasto. Wsadził dziecko do drewnianej skrzyni o wymiarach trzy na trzy metry, która stała na kompletnym odludziu. Jak się później okazało, sam ją zbudował, przygotowując się do uprowadzenia. Potem zostawił tam Kamila bez ogrzewania, mimo że w nocy mróz dochodził do kilkunastu stopni. Skrzynia była ukryta w zaroślach, kilkanaście kilometrów od Krakowa.

Po kilku godzinach Bogusław K. skontaktował się z rodzicami Kamila i zażądał okupu. Mieli mu zapłacić 100 tysięcy euro za uwolnienie syna. Gdyby nie zebrali tej kwoty, chłopiec miał zostać zabity.

Nikt nie słyszał jego wołań o pomoc, bo pudło, w którym przebywał, było wygłuszone.

– Na skrzyni było mnóstwo ogniw elektrycznych, akumulatorów, baterii… Służyły głównie do zasilania telefonów komórkowych. Wiemy na pewno o 10 telefonach, które były w okolicy i w skrzyni. Słuchał chłopaka, wydawał mu polecenia – tłumaczył dziennikarzom oficer krakowskiego CBŚP, który brał udział w śledztwie[68].

Później Kamil wspominał, że gdy do jego skrzyni zbliżał się przestępca, był przekonany, że idzie, by go zabić. W swojej pułapce przez dłuższy czas miał ciemno, w dzień światło przesączało się przez milimetrowe szpary między zbitymi drewnianymi płytami. W środku na sznurkach wisiały książki, były batoniki i woda, ale na mrozie zamarzła. Kiedy porywacz się pojawiał, zawsze miał zasłoniętą twarz, aby ofiara nie mogła go rozpoznać.

W trakcie wielkiego śledztwa okazało się, że Bogusław K. bardzo starannie wszystko zaplanował. Doskonale znał teren, wiedział, gdzie są kamery i których miejsc nie obejmują zasięgiem. Co ciekawe, przygotował nawet fałszywe zapachy i dźwięki, wykorzystując je przy uprowadzeniu Kamila i podczas jego przetrzymywaniu, żeby zmylić chłopca, a także by zmylić trop ewentualnych służb. Podrzucał śledczym nawet podrabiane dowody nakierowujące ich na inne osoby, które wcześniej miały konflikty z prawem. W ręce policji wpadł dopiero po 11 miesiącach śledztwa.

Marcin: Bogusław K. ewidentnie prowadził grę z policją. Choć teoretycznie nie miał pewności, czy w ogóle jesteśmy obecni w tej sprawie. Bardziej zależało mu na makabrycznej „zabawie” z organami ścigania niż na pieniądzach i życiu chłopca. Nam się objawił po raz pierwszy po uprowadzenia Kamilka. Jednak potem okazało się, że miał na koncie więcej takich czynów. Po wielu latach wyszło na jaw, że uprowadził też biznesmena Zbigniewa P. Kilkaset metrów od skrzyni, w której przetrzymywał Kamilka, znaleziona została kolejna skrzynia, wkopana w ziemię, ze zwłokami tego ponad siedemdziesięcioletniego mężczyzny.

Joanna: Kamilek został porwany przez Bogusława K. z ulicy Smoleńsk w Krakowie. Chłopiec był przetrzymywany przez niego od 18 do 23 stycznia 2017 roku. Porywacz wcześniej obserwował szkołę. Kamil jako jedyny z uczniów ze swojej klasy chciał być już trochę bardziej dorosły. Nie chciał, żeby koledzy widzieli, że mama go przywozi, więc wysadzała go z samochodu nie przed samą szkołą, tylko trochę dalej. Miał do przejścia kilkusetmetrowy kawałek. Wysiadał koło Kina Kijów, przechodził przez główną ulicę i dopiero wchodził do szkoły. Tak wpadł w oko porywaczowi, który obserwował dzieci przed szkołą.

Do prywatnej szkoły, w której uczył się Kamilek, chodziły dzieci bogatych rodziców, bo czesne było dość wysokie. Na początek porywacz wytypował więc szkołę, a obserwując ją, wytypował Kamilka. Wszedł nawet do tej szkoły. Znał plan lekcji chłopca. Zauważył, że na odcinku między miejscem wysadzenia chłopca z samochodu a szkołą jest niewielki obszar, gdzie może go niezauważenie, przy sprzyjających okolicznościach, wciągnąć go do samochodu. Tak też zrobił.

Marcin: To jednokierunkowa ulica. Kiedy Kamilek przechodził koło jego samochodu – dziś już wiemy, że była to stara Skoda Felicia – wciągnął go do środka i wywiózł. To była chyba pierwsza sprawa, kiedy CBŚP prowadziło czynności uprowadzeniowe, oczywiście wraz z wieloma innymi jednostkami policji, z którymi – trzeba to podkreślić – była bardzo dobra współpraca i które naprawdę odwaliły kawał dobrej roboty. Wcześniej takimi sprawami zajmował się Wydział Kryminalny Komendy Wojewódzkiej Policji w Krakowie, potem przejmowały to już zarządy terenowe CBŚP. Wydział Operacji Pościgowych wspierał te wszystkie czynności na miejscu.

Samego uprowadzenia nie zarejestrowała kamera. Porywacz tak dobrał miejsce, żeby nie dało się nic nagrać. Potem okazało się, że inne kamery nagrały przechodzącego sprawcę. Ale nie widać było jego twarzy. On tak sprytnie się ustawiał, w odpowiednich miejscach schylał głowę albo przechodził na drugą stronę ulicy, że nie dało się go rozpoznać. Na kamerach widać, jak Kamilek wchodzi w tę ulicę, ale później już się nie pojawia. Sam moment uprowadzenia również nie został zarejestrowany. Sprawca był dobrze przygotowany, wiedział, że w miejscu, w którym będzie uprowadzał chłopca, nie ma kamer.

To naprawdę jest psychopata, do każdego uprowadzenia przygotowywał się bardzo długo. Między uprowadzeniem Zbigniewa P. a porwaniem Kamilka upłynęły cztery lata. Natomiast przy sprawie tego właśnie ponad siedemdziesięcioletniego biznesmena, do którego uprowadzenia doszło w 2013 roku, już w 2008 roku został znaleziony telefon podklejony pod jego osobowe Audi. Telefon służył wtedy jako lokalizator. To jest najbardziej przerażające, że tak skrupulatnie i przez tyle lat się przygotowywał.

Rodzice Kamilka dostali żądanie okupu SMS-em. Było to specyficznie napisane, co też miało zmylić i zdezorientować wszystkich, zarówno rodziców, jak i policję, gdyby została przez nich powiadomiona. Bogusław K. używał wtrąceń angielskich, niegramatycznych, pisał na przykład „czy to twoj son”. Pisał też w liczbie mnogiej, dając jakby do zrozumienia, że porywaczy jest więcej niż jeden. Wiedział pewnie, że są biegli, którzy na podstawie słów są w stanie wskazać, skąd dana osoba pochodzi, podać jakąś jej charakterystykę. Możliwe też, że robił to prewencyjnie, że gdyby został złapany i eksperci robiliby analizę porównawczą jakiegoś jego pisma, doboru słów, to na podstawie treści tych SMS-ów nie dałoby się tego potwierdzić, że to on je pisał.

Roman: Najgroźniejsi przeciwnicy dla naszej policyjnej komórki to właśnie ci seryjni „uprowadzacze”. Brałem udział przy sprawie, gdzie porywacz zrobił cztery uprowadzenia dla okupu. I tu również chodziło o grę z policją, swoistą zabawę w kotka i myszkę. Trzeba przyznać, że oni się bardzo przygotowują. Wiemy, że w sprawie z Bielska-Białej facet czytał jedną z lepszych książek, jaka jest na polskim rynku, na temat technik kryminalistycznych, z której można się dowiedzieć, jak zbierać odciski, jak działać. Jeżeli wiesz, jakimi technikami posługuje się policja, jak to robi, to mniej więcej wiesz też, jak się przed tym zabezpieczyć. Ten facet teraz siedzi, więc może znowu coś studiuje. Dawno temu znaleziony został nawet Żuk-chłodnia, z takimi samymi przedmiotami, jakich on używał, z podpisanymi karteczkami itd. Wszystko było wyłożone od środka opakowaniami od jajek, które miały wygłuszyć wnętrze. Było więc podejrzenie, że jest to powiązane z którymś z naszych porywaczy.

Piotr: Ustawodawca dał nam możliwości prewencyjne, żeby same przygotowania również traktować jako przestępstwo. Jeżeli więc odkrywamy, dowiadujemy się, że może dojść do uprowadzenia, to nie czekamy, aż to się stanie, tylko jedziemy od razu po całości. Zatrzymujemy przestępców na tym wczesnym etapie, bo tu przecież chodzi o życie ludzkie. Dlatego ustawodawca przewiduje kary już za samo przygotowanie do porwania, żeby organy ścigania miały możliwość szybkiego reagowania prewencyjnego. Oczywiście wiadomo, że kara jest mniejsza, jeżeli do niczego jeszcze nie doszło, ale z naszego punktu widzenia sukces jest większy, kiedy zapobiegniemy uprowadzeniu.

Marcin: Okazało się, że gdy Kamilek był przetrzymywany w drewnianej skrzyni, temperatura spadała w nocy do minus 12 stopni. W środku było zamontowanych kilka telefonów i wiatraczki, które miały dostarczać tlen. Jako toaletę miał wiadro. Jedzenie dostarczał mu sam sprawca, miał za każdym razem zasłoniętą twarz, ale też kazał się Kamilkowi odwracać, iść do kąta i wtedy mu to jedzenie podrzucał. Na nagraniu, które było dowodem, że chłopiec żyje, słychać, jak szeptem podpowiada chłopcu, co ma mówić.

Skrzynię przygotował porywacz. Drewniana, zbita z desek, wkopana w ziemię. Trzy na trzy metry. Na odludziu, w krzakach, na obrzeżach Krakowa, niedaleko lotniska. W chaszczach, trzeba było się przedzierać. Policjanci, gdy tam poszli, musieli karczować krzaki, żeby utorować drogę. Nie było jej w ogóle widać. Gdyby chłopak krzyczał, nikt by go nie usłyszał, bo nikogo nie było w promieniu kilku kilometrów.

Skrzynia, w której znaleziono ciało Zbigniewa P., znajdowała się 500 metrów dalej. Ona była w całości wkopana w ziemię i wyłożona folią, więc możliwe, że to przyczyniło się do śmierci porwanego. Mógł się po prostu udusić. Pewnie dlatego Bogusław K. wymyślił i zrobił następną skrzynię, żeby uprowadzonej osobie nie zabrakło powietrza.

Portret pamięciowy porywacza Kamilka został stworzony na podstawie zeznań świadków, którzy zapamiętali mężczyznę kręcącego się w tym rejonie, a który ich zdaniem zachowywał się podejrzanie i zwrócił ich uwagę. Złapały go też kamery w innym miejscu. Policjanci wytypowali, że to może być on, choć trzeba przyznać, że nieźle się kamuflował, odwracał głowę, zasłaniał się. Jego rozeznanie w rozmieszczeniu kamer jest zastanawiające, zwłaszcza że ten rejon Krakowa jest naszpikowany monitoringiem. Każda brama czy klatka schodowa ma kamery. A on wybrał takie miejsce, którego żadna z nich nie obejmowała. Kilkudziesięciu policjantów przeglądało monitoring z całej okolicy. Tysiące terabajtów nagrań zostało zabezpieczonych. I nic. To na swój sposób imponujące. Nie świadczy, że miał wgląd w system monitoringu, ale raczej dokładnie zbadał cały ten rejon, żeby wytypować idealne miejsce.

Joanna: Mamy nagranie z poprzedniego dnia, jak Kamilek idzie do szkoły, a za nim podąża jakiś facet. Okazało się, że to był właśnie porywacz. Pewnie się przygotowywał, sprawdzał, jakim tempem idzie chłopiec, ile mu to zajmie, na jakie okoliczności zwrócić uwagę. Taka przymiarka do skoku.

Marcin: Po pierwszych żądaniach, kiedy już rodzice zgodzili się na zapłacenie okupu, dostali kolejne instrukcje. „Biała koperta. Wrzuć do kosza na śmieci. Telefon na podsłuchu, nikomu nie mów” – takiego typu komunikaty dostawali. Tam były z kolei jakieś kolejne telefony, kupione jakiś czas temu, z drugiej ręki, z wyczyszczoną historią. Wszystko, żeby jak najbardziej się zabezpieczyć.

Joanna: Z telefonami musiał się akurat spieszyć, bo w tamtym czasie i to chyba właśnie od lutego, wchodziły nowe przepisy o rejestracji kart. Możliwe więc, że trochę przyspieszył uprowadzenie Kamilka, bo potem miałby trudniej. Wiedział dobrze, że gdy policja jednak zostanie powiadomiona, a zakładał, że tak się stanie, to będzie badany każdy przedmiot związany ze sprawą. Brał więc na przykład jakiś karton z budowy, przyniesiony w rękawiczkach, żeby nie było nigdzie jego DNA., który był dotykany przez na przykład jakichś budowlańców z Ukrainy, żeby skierować policjantów na fałszywy trop. Przewidywał nasze ruchy.

Na tym etapie mieliśmy już jego DNA. Ale nie było go w systemie. Okazało się, że jest takie samo DNA z innego przestępstwa, ale bez nazwiska. Taki trop nie jest wtedy przypisany do żadnej osoby. Tak w ogóle to zawsze DNA trafia do bazy. Nawet gdy nie jest przypisane do żadnej osoby, nie jest spersonalizowane. Bo jeżeli znajdujemy później kogoś z takim właśnie DNA, to już wiemy, że był powiązany także z tym innym przestępstwem. Jeżeli jest zatrzymywany sprawca konkretny, z nazwiska, to jego DNA także trafia już do bazy i za każdym razem, jak wyjdzie przy innej sprawie, to już będziemy wiedzieli, że to jego.

Marcin: Porywacz wskazywał miejsca, gdzie zostawić pieniądze. Przekazywał SMS-y, woził po całym mieście, a potem i tak wrócił w rejon krakowskich Błoni. Tak się zabezpieczał, sprawdzając, czy ktoś za nim jeździ. Nie zarejestrował obecności policjantów. Był wtedy sam, nie miał żadnych wspólników, więc nie dałby rady sam cały czas jeździć za autem rodzica Kamilka. Kazał zostawić okup za ekranami. Najważniejsze jest życie człowieka, więc my nie podejmowaliśmy żadnej czynności, dopóki nie uwolni dziecka. Porywacz wziął okup, pojechał do skrzyni i go wypuścił. Wysadził młodego około godziny 21 przy wylotówce, niedaleko jednego ze znanych hoteli, kazał mu przejść przez mostek, gdzie nie ma monitoringu, tam zauważyła go kobieta i powiadomiła policję.

Kamilek był w takim stanie, że nie od razu dało się go przesłuchać. Choć to najlepsze dla dalszego śledztwa. W przypadku uprowadzenia pewnej kobiety, parę lat wcześniej, zapadła decyzja, żeby ją przesłuchać od razu. Ona zresztą chciała jak najszybciej opowiedzieć o wszystkich śladach, jakie zostawiała, gdzie umieściła włosy i inne znaki. I dobrze, że tak zrobiliśmy, bo następnego dnia już nie było z nią kontaktu. Nie można było z nią porozmawiać, bo się załamała nerwowo. Kamilek opowiadał nam na przykład, że słyszał przelatujące i lądujące samoloty, co było już konkretną wskazówką. Kiedy zakładnik jest uwolniony i bezpieczny, od razu przyspieszają poszukiwania sprawcy. Rusza ofensywa i duże znaczenie mają materiały zdobyte przez część grupy, która zajmuje się przez cały czas obserwacją.

Pięćdziesięcioletni Bogusław K. był zaskoczony, gdy funkcjonariusze niespełna rok później weszli do jego domu w Krakowie. Zatrzymana została także jego czterdziestopięcioletnia partnerka Dorota B. Okazało się, że mogła mu pomagać w przestępstwach, a na pewno o wszystkim wiedziała. Funkcjonariusze znaleźli też auto z wygłuszoną częścią transportową. Mundurowi zdziwili się, że Bogusław K. wyglądał tak niepozornie, jak „zwykły” człowiek, a nie jak przestępca zdolny do tak strasznych czynów jak więzienie ludzi dla okupu.

Marcin: Okazało się, że Bogusław K. miał dwa samochody. Kamilka wciągnął do Skody, a potem dowiózł go na miejsce tym drugim autem. W jednym z nich miał zamontowane ładunki wybuchowe. Kiedy doszło do jego zatrzymania, próbował je odpalić, by zatrzeć ślady, ale się nie udało, bo mróz chwycił, kabelek się odłączył i nie doszło do eksplozji. Były w nim ślady zgodne z wcześniejszym DNA. Zamierzał spalić te samochody. Zostawione przez niego materiały dowodowe były podobne do tych, które znajdowały się w odnalezionym w 2008 roku Żuku-chłodni. Były w nim takie same przedmioty, więc jest podejrzenie, że ma na koncie jeszcze jedno porwanie. Może kogoś jeszcze trzymał w tej samej skrzyni co Kamilka. W Żuku znaleziono też inne, niezidentyfikowane DNA. Konkubina, z którą mieszkał, musiała mieć świadomość, co robił. Znaleziono setki, naprawdę setki telefonów. Ona więc została skazana za pomocnictwo, choć wielkiej roli nie odgrywała.

Trzeba przyznać, że Bogusław K. zgromadził bardzo sprzętu i różnych rzeczy do tego jednego uprowadzenia. Trudno powiedzieć, skąd miał na to pieniądze. Wykształcenie podstawowe, utrzymywał się z prac dorywczych. Podejrzewamy, że wszystko kupował z kasy za poprzednie uprowadzenia, żeby mieć na kolejne.

Skrzynia, w której przetrzymywał Kamilka, była dokładnie taka, jak opisał chłopiec. Nie mamy wiedzy, czy próbował się wydostać, ale coś pisał na ścianach. Porywacz czasami włączał mu światło, żeby mógł poczytać gazety albo książki. Był tam głośnik, przez który rozmawiał z nim i informował, kiedy przyjdzie. Miał z nim kontakt cały czas. Możliwe, że miał też kamerę, więc widziałby, gdyby Kamilek usiłował się wydostać.

W drugiej skrzyni znaleziono ciało Zbigniewa P. w znacznym stanie rozkładu. Stwierdzono na nim ślady jakiejś walki, ale po takim czasie trudno jednoznacznie stwierdzić, co tam się właściwie stało. Podejrzewamy, że było tak, iż porywacz wrócił do niego następnego dnia, a ten już nie żył. Był schorowanym astmatykiem. Po uprowadzeniu syn mówił, że ojciec musi brać lekarstwa, a one zostały w domu. Przypuszczali więc, że ojciec mógł wyjść gdzieś blisko, bo on nawet w nocy spał pod aparatem. To się potwierdziło. Okazało się, że Bogusław K. dotarł na pobliską ulicę, gdzie była apteka, i został wciągnięty do samochodu dostawczego. Jego śmierć to prawdopodobnie nieszczęśliwy wypadek. Świadomość, że sprawca przez tyle lat nic nie zmienił, nie usunął ciała z tej skrzyni powoduje, że aż przechodzą ciarki po plecach. To miejsce wyglądało jak z horrorów, na dodatek w tak niedostępnym terenie, że być może nikt nigdy by tam nie dotarł.

Wszystkie telefony, które zostały zabezpieczone do sprawy, były nieużywane, właściwie jednorazówki. Ciekawe, że wiedział, jak je wzmacniać, jak połączyć te telefony w jakiś system. To przecież nie jest takie proste, więc musiał się tego długo i uparcie uczyć.

Piotr: Przeważnie ofiary uprowadzeń dla okupu nie wracają w pełni do normalnego życia. Rysy na psychice zostają do końca życia. Jeden z byłych komendantów CBŚP, który zajmował się tematyką uprowadzeń, powiedział, że uprowadzenia to dla ofiary jak wyrok śmierci, tylko z odroczoną datą jego wykonania. To jest ciężkie przeżycie nie tylko dla samej ofiary, ale też dla jej rodziny, dla całego kręgu pokrzywdzonych, do których kierowane są żądania. Stres jest większy niż przejście śmiertelnej przewlekłej choroby. Nie jestem specjalistą, każdą traumę da się w pewnym stopniu przepracować, lecz w tym przypadku jest to chyba niemożliwe. Choć oczywiście każdemu, kto coś takiego przeżył, życzę, żeby o tym wszystkim zapomniał, by dalej żyć w spokoju.

Najwyższy okup w historii

43-letnią Martę M., żonę biznesmena ze Śląska, porwano w poniedziałek 13 listopada 2017 roku pod Bielskiem-Białą. Uprowadzili ją trzej mężczyźni, którzy udawali policjantów, pod wodzą Grzegorza P. To było jego czwarte porwanie.

Porywacze przetrzymywali Martę M. przez kilka dni w wynajętym domu. Zażądali od jej męża miliona euro. Ostatecznie zgodzili się na trzy miliony złotych i 100 tysięcy euro – największy okup w historii polskiej policji. To była także jedna z największych akcji w historii polskiej policji. Brało w niej udział blisko 200 funkcjonariuszy z różnych formacji. Kobieta cała i zdrowia wróciła do domu. Porywacze zostali zatrzymani.

Mateusz, łowca cieni: W uprowadzenie była zaangażowana grupa trzech mężczyzn. Jeden z nich, Grzegorz P., był jej kierownikiem, on wszystko organizował. To był zresztą niedoszły policjant. Mówiąc dokładniej: kiedyś była możliwość odrabiania zasadniczej służby wojskowej w oddziałach prewencji albo w ZOMO. I jako młody chłopak tak właśnie zrobił, ale ostatecznie policjantem nie został. Poszedł w odwrotnym kierunku – w przestępczość. Miał na koncie napady na poczty i sklepy. Później wyspecjalizował się w uprowadzeniach dla okupu. Został nawet szefem grupy, która się tym zajmowała. Mieli na koncie już trzy uprowadzenia i właśnie zaplanowali kolejne. Miał czterech wspólników, wszyscy poznali się w zakładach karnych. Grzegorz P. dobierał ludzi z tego właśnie środowiska, ale rotował tym składem. Raz brał jednego do pomocy, raz kogoś innego. Ale to on za każdym razem był mózgiem operacji.

Sprawcy zawsze działali tak samo. Metodą „na policjanta”. Kupili mundury w sklepie z militariami, naszywki, kominiarki itd. i udawali zamaskowanych funkcjonariuszy w akcji, zatrzymując swoje ofiary do kontroli. Trochę podobnie jak „obcinacze palców”. W tym przypadku Grzegorz P. dobrał jeszcze dwóch mężczyzn do pomocy.

Znali się z więzienia. Działali dość zuchwale, bo blisko miejsca zamieszkania. Kobieta, której uprowadzenie zaplanowali, wyjeżdżała właśnie z placu budowy. Działo się to przed południem. Przejechała zaledwie kilka ulic i zauważyła stojący przy drodze samochód oraz trzech ludzi w policyjnych mundurach i w kominiarkach. Zobaczyła, że mieli długą broń. Zatrzymali ją do kontroli. Przedstawili się jako grupa antyterrorystyczna. Wylegitymowali. Na pytanie, o co chodzi, wytłumaczyli, że prowadzą akcję specjalną. Nie było to zachowanie w pełni profesjonalne, ale dla osoby, która jest cywilem, która na co dzień nie ma do czynienia z policją, wyglądało wiarygodnie.

Kobieta została podczas tej „kontroli” zaciągnięta do samochodu. Szła najpierw dobrowolnie, bo była przekonana, że to policjanci. W aucie jednak zaczęła podejrzewać, że coś jest nie tak, bo „policjanci” nie chcieli się wylegitymować i pokazać odznak. Zaczęła stawiać opór i usiłowała uciec. Sprawcy ją dogonili i obezwładnili. Siłą wciągnęli do samochodu.

O szczegółach tej sytuacji Marta M. sama opowiedziała później na łamach Magazynu TVN24. „To nie było tak, że zaprosili mnie do samochodu, a ja grzecznie wsiadłam. Ja z nimi walczyłam. Byłam cała posiniaczona, dyszałam jak pies. Człowiek ma taką moc, kiedy pragnie ucieczki. Jak zwierzę w klatce. (…) Jechałam do sądu na rozprawę spadkową, mama mi świeżo zmarła. Kazali mi zjechać na pobocze. P. poprosił mnie o dokumenty. Poszedł, po chwili wraca: „Zapraszam panią do samochodu”. Jak policjant. No dobra, idę za nim, ale jak otworzyli drzwi, połapałam się, że coś tu jest nie tak. Włożyłam już nogę do środka, ale ten samochód był taki normalny. Nie ma radiostacji, żadnego sprzętu. Zawahałam się. „Panowie, a może byście jakieś legitymacje okazali, bo każdy może się tak poprzebierać”. Tak sobie zażartowałam. A oni, że nie po to są zamaskowani, żeby się teraz legitymować. „To w takim razie ja nie wsiadam” – relacjonowała kobieta[69].

„Zaczęli mnie wpychać. Wtedy już byłam pewna, że to przebierańcy. Wystarczyło przystawić mi karabin do głowy: wsiadaj, nie dyskutuj. A oni tłukli się ze mną jak dzieci na podwórku. Tylko im ten karabin przeszkadzał, plątał się między nogami. Darłam się, szarpałam, gryzłam, kopałam. W końcu udało mi się wyrwać. Chwycili mnie za kurtkę, a ja ją zdjęłam i zaczęłam uciekać. Przebiegłam z pięćdziesiąt metrów, byłam już blisko domu sąsiadki. Pechowo nikt nie jechał drogą. To było w dzień, o jedenastej, ludzie mogli być w pracy. Dogonili mnie. Pchnęli do przodu i przewróciłam się, bo było z górki. Przycisnęli do ziemi, skuli kajdankami i tarabanią z powrotem. Wrzucają do samochodu, czarny worek na głowę. Dokąd mnie wiozą? Do burdelu? Milion myśli. Zobaczę jeszcze kiedyś dzieci, męża?”[70] – zastanawiała się w samochodzie.

Mateusz: Okazuje się, że podczas tej całej akcji porywacze gubią na miejscu telefon. Więc wracają. To bardzo ryzykowne.

Piotr: Jak przyglądaliśmy się później tej grupie, to trochę przypominała nieudaczników z filmowego Gangu Olsena. Owszem, byli przygotowani, ale w wielu momentach zachowywali się mało profesjonalnie. Trafiają na kobietę, która jest bardzo inteligentna, dodatkowo jest osobą z zadziornym charakterem, uprawiającą sporty ekstremalne, dużo czytającą. Dociekającą, dlaczego ją zatrzymują. Kiedy złapali ją ponownie i odjechali, w dalszym planie mieli właśnie wykorzystanie jej telefonu do kontaktu z mężem. Ale nagle się zorientowali, że telefon został w jej samochodzie. Wracają, biorą od niej kluczyki, wyciągają telefon i dopiero wtedy odjeżdżają.

To jest rozciągnięte w czasie, bo oni orientują się, że nie ma tego telefonu, dopiero jak podjeżdżają już pod konkretny adres. Podejmują więc duże ryzyko, wracając na miejsce przestępstwa. Już ktoś inny mógłby tam być. Ktoś mógł zauważyć jej samochód, rozpoznać go i się zatrzymać. Narażali się więc na zdemaskowanie i zakończenie akcji niepowodzeniem.

Mateusz: Niby więc profesjonalnie przygotowani, umundurowani, w kominiarkach i rękawiczkach. Jej też podczas przejazdu zakładają worek na głowę, żeby nie widziała, dokąd zmierzają. Podczas rozmowy uważają, żeby nie zwracać się do siebie w sposób, który mógłby ułatwić ich identyfikację. Ona rozpoznaje po sposobie wyrażania się, na podstawie tego, że mówi bardziej płynnie, bardziej zdecydowanie, precyzyjnie, kto jest kierownikiem grupy. Sama relacjonuje potem, że brzmiał jak ktoś bardziej wykształcony od pozostałych, bo tamci – w jej odczuciu – byli tylko pomagierami. Określiła ich jako „boroki” [w gwarze z Dolnego Śląska oznacza to nieudacznika, ofiarę losu, kogoś nieporadnego, ale sympatycznego – przyp. aut.]. Ten szef tłumaczy jej całą sytuację. Mówi między innymi, że jest osobą uprowadzoną, że musi wykonywać ich polecenia, że jak będzie się grzecznie zachowywać, to szybciej wróci do domu. Ona się zgadza, zakładają jej kajdanki, dowożą do miejsca przetrzymywania i dopiero w pomieszczeniu, w którym będzie przetrzymywana, zdejmują jej worek z głowy.

Piotr: Bardzo nam pomogła na pewnym etapie, bo starała się zapamiętać jak najwięcej szczegółów uprowadzenia. Zapamiętała, że jakaś brama się otwiera przed wjazdem na posesję, liczyła zakręty, zwracała uwagę, czy jedzie po drodze szutrowej czy asfalcie. Starała się zapamiętać to wszystko, bo miała przeczucie, że może to być jej później przydatne. Tego nie ma w materiałach, ale pamiętam, że ona przyznała, że czytała dużo kryminałów i z nich wiedziała, że musi jak najwięcej zapamiętać, bo to może uratować jej życie. Trzeba przyznać, że zachowywała się przytomnie, jak na osobę w takiej trudnej, kryzysowej sytuacji, a momentami wręcz analitycznie. Kiedy dochodzi potem do jej rozmowy z mężem, podczas tak zwanego dowodu życia, jest spokojna. Wręcz uspokaja męża, który jest bardzo rozemocjonowany. Mówi do niego: „Spokojnie, oni zapewniają, że nic mi się nie stanie, musisz spełnić tylko ich żądania”. Ale ona nam później mówiła, że jest osobą twardo stąpającą po ziemi.

Mateusz: W trakcie tej rozmowy ona mówi nawet, że ta cała sytuacja jest dla niej śmieszna, że to jakaś komedia. Oczywiście zdaje sobie sprawę ze swego położenia, ale określa je jako „dziwne”. Kierownik grupy próbuje ją uspokoić, tłumaczy, że nie jest to wszystko skierowane przeciwko niej, tylko chcą z tego mieć pieniądze, mąż ma tylko zapłacić i na tym się wszystko skończy. Ona gdy słyszy, jakiej sumy żądają za jej uwolnienie, to zaczyna się śmiać i mówi, że nawet w Hollywood tyle nie płacą.

Ta kwota była rzeczywiście wysoka. Na początku przestępcy zażądali miliona euro. Biznesmen miał problem z załatwieniem takiej kwoty. Porywacze więc ciągle uspokajali kobietę, że musi jeszcze zostać na noc, bo nie dogadali się z mężem. W pewnym momencie się wkurzyli, że złożył oficjalne zawiadomienie na policję o zaginięciu żony. Nie, że policja jest powiadomiona o uprowadzeniu, tylko że zgłoszone jest zaginięcie. Jak sprawcy się o tym dowiedzieli, to nałożyli za to jeszcze 100 tysięcy złotych „kary”. Mimo że jej mąż to zrobił, bo był zaniepokojony, że kobieta nie pojawiła się tam, gdzie miała tego dnia być, i miała wyłączony telefon, a stało się to wszystko, jeszcze zanim porywacze z nim się skontaktowali.

Kiedy wreszcie nawiązali kontakt z mężem, wstępnie na wszystko się zgadzał. Tylko sprawa rozwlekała się na kilka dni. Porywacze pisali do niego codziennie, bo chcieli wszystko szybko załatwić. Ale pojawiły się jakieś problemy techniczne. Cała komunikacja szła przez telefon, SMS-ami. Ostatecznie stanęło na trzech milionach złotych i 100 tysiącach euro. Tyle mógł na szybko uzbierać przedsiębiorca. Pieniądze przywiózł w plecaku. Zostawił go we wskazanym przez porywaczy miejscu, dość odludnym. Zostały odebrane przez jednego ze sprawców. Miejsce było dobrane w taki sposób, że dawało im szansę na kontrobserwację. Takim dobrym miejscem w sumie jest na przykład centrum miasta, tylko że tam są kamery, które mogą cię wyłapać. Zadupie pozwala sprawcy w jakiś sposób kontrolować teren.

Kilka godzin po przekazaniu okupu kobieta została uwolniona w rejonie jednego z hoteli. Miała przejść kilkaset metrów dalej i tam miał ją spotkać mąż. I tak się stało. Mężowi także wskazano miejsce, gdzie miał po nią przyjechać.

Roman: Kiedy już wiemy, że porwana jest bezpieczna, dla nas zaczyna się druga część operacji. Przechodzimy do etapu namierzenia i złapania sprawców. Policjanci wykonali wielką analityczną pracę. Zwrócili uwagę na jeden detal. To, że grupa składała się z dowódcy i tych „boroków”, miało istotne znaczenie. Ci pomocnicy mieli przygotować pojazd do uprowadzenia. Ale w takich przypadkach wiadomo, że nie jedziesz przecież swoim autem z widocznymi numerami rejestracyjnymi. Szef grupy zlecił przygotowanie pojazdu, a jeden z pomocników ukradł tablice z innego auta. Tylko nie powstrzymał się od kradzieży paliwa na tych tablicach! Auto było dość charakterystyczne jak na tamte czasy, rzucało się w oczy. Policjanci wykonali więc naprawdę ciężką pracę, łącząc różne zdarzenia, kradzież paliwa z tym, że ten facet robił to już wcześniej, co pozwoliło ustalić jednego ze sprawców.

Potem już jak w dominie – poszło od jednego do drugiego. Problem polegał na tym, że mieliśmy trzy osoby w tej grupie, a po podziale łupu oni się rozdzielili. Jak się potem okazało, szef im powiedział: „Teraz musimy się ukryć, przyczajcie się gdzieś, bo sprawa musi ucichnąć”. Zatrzymania następowały więc etapami, krok po kroku. Tak się złożyło, że boss został zatrzymany jako ostatni. Oni byli wszyscy w Polsce, choć szef miał plan, żeby wyjechać. Potem okazało się, że on miał tak wysokie przekonanie o swojej bezkarności po powodzeniu poprzednich uprowadzeń, że nie miał przygotowanego planu B. Próbował na szybko, w zaistniałej sytuacji – bo jakoś się dowiedział, że kompani po kolei wpadają w nasze ręce i że pętla się zaciska – coś zorganizować. Nie zdążył.

Oni się bali wydawać pieniądze z okupu. To też jest normalne, bo nie wiesz, czy banknoty są „skażone”, to znaczy jakoś oznaczone, i jak ich użyją, może to gdzieś wypłynąć. Chcieli przeczekać, a tymczasem policja szybko wpadła na ich trop.

Mateusz: Popełnili jeszcze kilka innych błędów. Na przykład auto, do którego zaciągnęli kobietę zaraz po jej zatrzymaniu, brało już udział w innych uprowadzeniach. Na innych tablicach, ale fizycznie to ten sam pojazd. Wcześniej robili takie szybkie strzały na dużo mniejsze pieniądze. Poza tym pokrzywdzona zapamiętała dużo elementów z miejsca, w którym była przetrzymywana. Okazało się potem, że były tam przedmioty używane w innych uprowadzeniach. To pozwoliło policjantom połączyć te wszystkie sprawy.

Kobieta była przetrzymywana w wynajętym domu jednorodzinnym na sporym odludziu. Inna sprawa, że wcale nie tak daleko od miejsca uprowadzenia. Pomieszczenie było specjalnie przygotowane przez tych podwykonawców, miało zabite okna. I była pilnowana, żeby nie nawiązać żadnego kontaktu ze światem zewnętrznym. Reszta domu była wykorzystywana przez sprawców. I tu znowu błąd – jeden z nich rzeczywiście tam mieszkał przed akcją i po jej zakończeniu. To pewnie wynikało z ograniczonych środków finansowych sprawców. Najwidoczniej nie stać ich było na kupienie fałszywej tożsamości i dokumentów, na które mogliby wynajmować lokale i w ten sposób zapewnić sobie większe bezpieczeństwo. Inna sprawa, że oni rzeczywiście byli zależni od szefa. Sami nic nie wymyślali, on im musiał wszystko wskazywać palcem.

Roman: Po uwolnieniu uprowadzonej sprawcy nie zadziałali zbyt szybko i sprawnie, nie usunęli wszystkich śladów. Mieliśmy więc dowody jak na dłoni. Zeznania pokrzywdzonej wszystko potwierdziły. Od razu po odnalezieniu została przesłuchana, żeby na szybko jak najwięcej świeżych informacji od niej wydobyć. Sama zresztą chciała nam wszystko ze szczegółami opowiedzieć. Może zadziała adrenalina, a może właśnie ten jej wrodzony spokój i opanowanie.

Oczywiście lepiej przekazać wszystko na bieżąco, bo nie wiadomo, jak potem zadziała głowa. To wszystko działo się na bardzo wysokiej adrenalinie i w dużym napięciu. W każdej chwili może więc przyjść załamanie. Również po wypuszczeniu na wolność człowiek może nagle wpaść w dół psychiczny. Pamiętajmy, że jesteś zamknięta/zamknięty w nieznanym pomieszczeniu, nie ma kontaktu ze światem zewnętrznym, są tylko sprawcy, których się nie zna i którym nie ufa. Nie ma pewności, czy przeżyjesz, nie wiesz, co z tobą zrobią, nie wiesz, do czego są zdolni. Zresztą szef grupy powiedział jej w pewnym momencie, że ma szczęście, iż trafiła akurat na nich, bo inny ich współpracownik, który nie mógł z jakiegoś względu wziąć udziału w porwaniu, inaczej reagowałby na jej próby ucieczki, szarpanie się i sytuacja byłaby zupełnie inna, nie byłoby już tak „kolorowo i fajnie”.

Mateusz: Osoby uprowadzone są naprawdę w trudnej sytuacji. Często nawet gubią poczucie upływu czasu. W tym przypadku w domu było włączone radio, więc ona akurat była na bieżąco, jeżeli chodzi o czas – godzinę i porę dnia. Dodajmy, że często osoba już uwolniona wcale nie ma przekonania, że to się rzeczywiście stało. Może myśleć, że to jest jakiś kolejny element działania sprawców i zaraz znowu zostanie uwięziona. Nie wiesz, czy to nie jest jakaś prowokacja sprawców i co się z tobą za chwilę stanie. Gdy rozmawialiśmy z niektórymi uprowadzonymi, to sądzili, że byli przetrzymywani tygodniami, a nie tylko kilka dni.

Może na to wpływać też brak naturalnego światła, słońca oraz – jak w przypadku Kamilka – mała przestrzeń, w której jesteś przetrzymywany. Siedzenie w takiej trumnie na pewno wpływa na psychikę, zwłaszcza dziecka. Ta kobieta też nie miała jakiegoś specjalnego komfortu – ciemno i zimno, jakiś śpiwór i koc do przykrycia, turystyczna toaleta. Dostawała oczywiście jedzenie i miała zapewnione podstawowe sprawy do funkcjonowania. No i na szczęście nie było tam żadnego bicia czy maltretowania.

Piotr: Pamiętajmy, że uprowadzenia dla okupu charakteryzują się tym, że wszystkie strony chcą, żeby osobie uprowadzonej nic się nie stało, była cała i zdrowa, bo dzięki temu będą pieniądze. Ale zakładamy zawsze najgorsze, nie znamy intencji sprawców i jesteśmy przygotowani na wszystko. I podkreślę to kolejny raz: dla nas priorytetem jest zdrowie i życie zakładnika. Do momentu, gdy życie oraz zdrowie zakładnika są zagrożone i nie jest on jeszcze uwolniony, wszelkie decyzje trzeba podejmować bardzo rozważnie. Zwłaszcza że właściwie wszyscy sprawcy ostrzegają rodziny uprowadzonych, że policji ma nie być. I my zdajemy sobie sprawę, że nasze zbyt ofensywne działania, zwłaszcza w pierwszej fazie, kiedy trwają negocjacje z porywaczami, mogą się źle skończyć. Jakieś nieudolne zachowanie może spowodować, że sprawca zwróci na coś uwagę i zda sobie sprawę, że jest już na celowniku. Może się wtedy wycofać, co z kolei może się źle skończyć dla zakładnika.

Trzeba też zauważyć, że sprawcy są – jak to mówimy w naszym slangu – „elektryczni”, czyli zwracają uwagę dosłownie na wszystko. Zawodowi przestępcy zachowują się tak, że cały czas się rozglądają, są niezwykle czujni, bo wydaje im się, że chodzi za nimi policja. Nawet jeżeli tak nie jest. Ludzie, którzy mają coś na sumieniu, zawsze patrzą za siebie, zwracają uwagę na każdy szczegół otoczenia. Pierwsza faza w przypadku uprowadzeń jest dużo trudniejsza niż druga. Kiedy porwana osoba już jest uwolniona, to idziemy „ławą”. Oczywiście są różne sytuacje, do każdej podchodzimy indywidualnie, więc wszystko może się zdarzyć, kiedy na przykład znamy miejsce przetrzymywania osoby uprowadzonej.

Nie znam sprawy uprowadzenia dla okupu, która by się zakończyła błędem policjanta prowadzącym do tego, że zakładnik straciłby życie. To o czymś świadczy. Sprawa Olewnika, która od razu się nasuwa, była jeszcze przed wypracowaniem metod i właściwie przyczyniła się w dużej mierze do ich powstania. Wtedy zdano sobie sprawę, że konieczne jest ustanowienie pewnego zbioru procedur, które należy stosować. I jak widać po ostatnich latach, one działają i przynoszą wymierne efekty.

Oczywiście zdajemy sobie sprawę, że to wszystko ewoluuje, technika gna do przodu, zmieniają się sposoby działania przestępców, więc my też wciąż musimy „gonić tego króliczka” i być na bieżąco. My również zmieniamy metody czy raczej dostosowujemy je do sytuacji. Dzisiaj, w dobie sztucznej inteligencji można wygenerować wszystko i to, co widzimy na wideo czy zdjęciu, nie musi być prawdziwe.

Tomasz: Właściwie to teraz nie musi nawet dojść do uprowadzenia. Wystarczy, że ktoś wsiądzie do samolotu, jego rodzina o tym nie wie, i można te parę godzin wykorzystać do przestępczych celów. Zostawianie okupu i zrzucanie pakunków z mostu to też już prehistoryczna przeszłość.

Mateusz: Wiadomo, że dwa najbardziej newralgiczne momenty dla sprawców są wtedy, kiedy musi nawiązać kontakt. A więc po pierwsze: uprowadzenie ofiary, kiedy on musi się w pewnym sensie ujawnić i zawsze może pójść coś nie tak. Drugim newralgicznym momentem jest samo podjęcie okupu, bo wtedy również dochodzi do fizycznego kontaktu. Ale jeżeli pojawiają się możliwości bezosobowego podjęcia okupu, to stanowi duże ułatwienie. Mam na myśli kryptowaluty. Nietrudno przewidzieć, że to może pójść w tę właśnie stronę, więc trzeba opracować metody, żeby temu przeciwdziałać.

Zatrzymany w domu znanej piosenkarki

Damian T. był poszukiwany na podstawie europejskiego nakazu aresztowania. Nakaz wydał Sąd Rejonowy w Oslo. Zarzuty: pobicie, pozbawienie wolności innej osoby, wzięcie zakładnika i obrót środkami odurzającymi na wielką skalę. Damiana T. policja zatrzymała w sierpniu 2024 roku.

Zespół prasowy Centralnego Biura Śledczego Policji informował o tym zatrzymaniu, ale była to zwięzła notatka[71]. Tymczasem, jak zwykle, wyjątkowo interesujące są szczegóły.

Adrian: Nasi koledzy z Norwegii zwrócili się z prośbą o pomoc w zatrzymaniu Damiana T. Od jakiegoś czasu tam mieszkał. Wszystkie przestępstwa popełnił w Norwegii. Był za nie poszukiwany. Damian T. to Norweg, z pochodzenia Polak. Ma obywatelstwo obu krajów. Nie możemy zdradzać nazwiska, ale brzmi bardziej polsko. Norwescy policjanci ostrzegali od początku, że facet może być niebezpieczny. Nie wiedzieli na 100 procent, czy ma obecnie broń. Jedno wiedzieli na pewno: grupa, w której działał, była bardzo brutalna. On sam zresztą też.

Piotr: Pojawiła się informacja, że Damian T. jest w Polsce. Norwegowie nie znali szczegółów, z kim u nas trzyma, ale powiedzieli nam, że być może jest w Warszawie. Wskazali, że ma charakterystyczny samochód. Można powiedzieć, że chodziło o supersamochód jednej z bardzo drogich sportowych marek. Bardzo szybki i bardzo luksusowy. Raczej rzadki na polskich ulicach, więc nie mieliśmy wielkiego problemu, by go namierzyć. Od tego właściwie zaczęliśmy. Szybko potwierdziliśmy, że Damian T. rzeczywiście jest w Polsce.

Zaskakujące okazały się kolejne ustalenia. Jego partnerką była celebrytka, znana piosenkarka. Nie możemy podać jej inicjałów, bo od razu byłoby wiadomo, o kogo chodzi. To on był poszukiwany, nie ona, więc proszę wybaczyć, ale nie możemy zdradzić jej tożsamości. Przy okazji okazało się, że Damian T. i jego partnerka byli towarzysko związani z innymi celebrytami i ludźmi show-biznesu. To nam zresztą pokazało od razu kierunek poszukiwań. Oczywiście przejrzeliśmy profile na Instagramie i innych mediach społecznościowych partnerki, co też nam dało pewną wiedzę.

Jak się okazało, Damian T. był powiązany z federacjami mieszanych sztuk walki. On sam nie walczył na ringu, był natomiast jednym ze sponsorów czy też inwestorów. Można też powiedzieć, że w tej branży miał również pewne kontakty przestępcze.

Nie mieliśmy zbyt wiele czasu na wgłębianie się w to środowisko i analizowanie wzajemnych powiązań. Naszym celem było to, by jak najszybciej go zatrzymać. Odkąd więc zlokalizowaliśmy jego auto, wszystko poszło dość szybko i sprawnie.

Adrian: Nawet można powiedzieć, że on sam się „wsypał”. Przecież miał świadomość, że popełnił poważne przestępstwa, a mimo to jeździł autem, które się wyróżniało i aż „biło po oczach”. Chociaż trzeba dodać, że najprawdopodobniej nie wiedział, że jest już również poszukiwany w Polsce. Pewnie więc dlatego zachowywał się tutaj tak swobodnie.

Piotr: W przypadku poszukiwanych często jest tak, że powstaje pewna „dziura czasowa” – gość jest poszukiwany w danym kraju, ale poza nim jeszcze nie, bo trwają jeszcze wszystkie procedury międzynarodowe. To pewien proces, o którym już mówiliśmy wcześniej. Chodzi o wydanie międzynarodowej podstawy poszukiwań, a na to trzeba czasu, bo to następuje zawsze po wydaniu krajowej podstawy poszukiwań. I często jest tak, że ktoś wie, że do kraju, gdzie popełnił przestępstwo – w tym przypadku Norwegii – nie może wrócić, bo tam jest już poszukiwany. Wyjeżdża więc do Polski, żeby uniknąć zatrzymania przez policję norweską. Tymczasem tamtejszy prokurator już pracował nad wydaniem europejskiego nakazu aresztowania. To trochę trwało i pewnie Damian T. nie wiedział, że procedura już się zakończyła.

W tym czasie policjanci norwescy już się z nami skontaktowali – wiedzieli, że procedura się niebawem skończy, czynności są na finiszu, za chwilę nastąpi wydanie międzynarodowej podstawy zatrzymania i szkoda marnować czasu na czekanie. Nie chcieli, żeby się o tym dowiedział, bo to mogłoby spowodować, że wyjechałby z Polski, a jego zatrzymanie byłoby trudniejsze. Od razu zwrócili się do Wydziału Operacji Pościgowych, bo zapewne wiedzieli, że zadziałamy szybko i sprawnie. „On jest prawdopodobnie w Polsce, pomóżcie nam go znaleźć” – tak brzmiał komunikat od nich. W takich sytuacjach działa to tak: my już wykonaliśmy wstępne czynności, wiemy, gdzie dana osoba może przebywać, informujemy o tym naszych partnerów, a oni dzwonią i proszą, byśmy się jeszcze, powiedzmy, dwa dni wstrzymali, bo tyle potrzebują na dokończenie wszelkich międzynarodowych formalności. I kiedy pojawia się już ta podstawa międzynarodowa, mamy zielone światło, godzinę później, czasem nawet po 10–15 minutach wchodzimy i zatrzymujemy poszukiwanego. Tu było bardzo podobnie.

Adrian: Zaraz po tym jak namierzyliśmy auto, ustaliliśmy adres, pod którym T. mógł przebywać. Wejście było od razu siłowe. Nie pukaliśmy i nie prosiliśmy grzecznie, żeby otworzył drzwi, bo wzięliśmy pod uwagę ostrzeżenia Norwegów, że mamy do czynienia z groźnym przestępcą. On w Norwegii miał odpowiadać między innymi za brutalne uprowadzenie i przetrzymywanie zakładnika ze szczególnym udręczeniem. Używał przy tym broni palnej, więc teraz również mógł ją mieć i mógłby jej użyć, co stwarzało zagrożenie dla naszych funkcjonariuszy. Dlatego zadziałaliśmy tak ostro. Przecież w takich sytuacjach nigdy nie wiadomo, jak poszukiwany zareaguje, musimy więc dobrać do akcji właściwie siły i środki. A jeżeli policjanci podejrzewają, że poszukiwany ukrywa się pod danym adresem, mają prawo wejść siłowo i – jak to się u nas nazywa: „pokonać wszelkie przeszkody techniczne”. Czasem to są drzwi, czasem okno. Za każdym razem musi być uzasadnienie dla takiego wejścia. I w tej sytuacji tak właśnie było.

Piotr: W tym przypadku już wiedzieliśmy, że jego otoczenie jest związane z mieszanymi sztukami walki, czyli mieliśmy świadomość, że nie są to raczej grzeczni ludzie. Podejrzewaliśmy, że w mieszkaniu może być jego partnerka, piosenkarka. I tak właśnie było. Weszliśmy rano, byli zaskoczeni, jeszcze spali. Widać było, że Damian T. się niczego nie spodziewał, a jego partnerka to już zupełnie. Z początku była w szoku, ale potem mocno zirytowana.

Nie pytaliśmy jej, czy coś wiedziała o przeszłości partnera i czy miała świadomość, o co jest oskarżany. Natomiast z jej reakcji wynikało, że musiała przynajmniej podejrzewać, że jej Damian może coś „mieć za uszami” i coś tam – łagodnie mówiąc – przeskrobał w Norwegii. Skąd to przypuszczenie? Bo nie zareagowała w stylu: „O Jezu, to niemożliwe, co panowie tu robicie, może się panowie pomylili, przecież to taki dobry chłopak, na pewno nic złego nie zrobił”. Padały tylko słowa: „Zostawcie go, czemu go zabieracie”. Narastała u niej frustracja. Bardziej też martwiła się o wyważone drzwi i o to, co pomyślą o niej sąsiedzi. Widać było, że to dla niej szczególnie istotne.

Od razu udzieliliśmy jej instrukcji, jak i gdzie się składa ewentualne zażalenia. Można też było odnieść wrażenie, że w pewnym sensie była już pogodzona z zatrzymaniem partnera i wiedziała, dlaczego go zabieramy. Pewnie miała świadomość, że na ten wypasiony samochód niekoniecznie zarobił legalnie. Były oczywiście łzy i ostatnie całusy, to jest normalne w takiej sytuacji. Tych ludzi łączą przecież jakieś relacje. Nie robimy z tego problemu.

Adrian: Swoją drogą, ciekawe było zachowanie sąsiadów. Zaskakujące, że nie było żadnego przecieku do mediów o wejściu policji do mieszkania znanej piosenkarki. Poza tym o zatrzymaniu Damiana T. wiedział także zapewne krąg jego znajomych, ale i jego partnerki, a więc ludzie z branży showbiznesowej. I też nikt nie pisnął ani słowem. Śledziliśmy potem profil tej pani na Instagramie i z zamieszczanych wpisów nie wynikało, że coś się w jej życiu wydarzyło. Zachowała spokój i profesjonalizm.

Damian T. został zatrzymany i trafił do aresztu. Potem zaczęła się procedura ekstradycyjna. Został wydany stronie norweskiej. Przestępstwa, o które jest oskarżony, są dość ciężkiego kalibru, można więc podejrzewać, że wyrok będzie wysoki i nieprędko wyjdzie na wolność.

Król „mafii wnuczkowej”

Pięćdziesięcioośmioletni dziś Arkadiusz Ł., ps. „Hoss”, jest uznawany za twórcę metody oszustwa nazywanego potocznie „na wnuczka”. Jego ofiarami padały głównie osoby starsze. To do nich dzwoni „wnuczek”, pod którego ktoś się podszywa, tak manipulując rozmową, że jego dziadek albo babcia zaczynają wierzyć, że to rzeczywiście ich najbliższy krewny. Następnie prosi o pożyczenie pieniędzy na operację albo na jakiś inny cel. Gotówkę ma odebrać jego przyjaciel, bo on sam jest akurat na przykład w szpitalu albo po prostu w innym mieście. Starsi ludzie, którzy chcą pomóc ukochanemu wnuczkowi, tracą w ten sposób często majątek życia.

Rozbudowaną wersją tej metody jest sposób „na policjanta” albo „na pracownika banku”. Tym razem dzwoni oszust i podaje się za funkcjonariusza lub właśnie pracownika banku, informując, że nasze pieniądze na koncie się zagrożone przez oszustów, więc właściciel konta musi im je przekazać na przechowanie do momentu, aż złapią przestępców.

Wyjątkowo perfidne jest też oszukiwanie starszych ludzi „na wypadek”. Tu znowu ktoś się podaje za członka rodziny bądź sąsiada, który spowodował wypadek i ma kłopoty, więc potrzebuje pieniędzy na kaucję, żeby nie iść od razu do więzienia. W drugiej wersji syn, córka lub dalszy kuzyn jest ofiarą wypadku i potrzebuje pieniędzy na leczenie. I znowu gotówkę odbiera ktoś inny.

Dzięki tym przekrętom Arkadiusz Ł. stworzył prężną organizację oszustów ze specjalnymi „call centrami”, a sam zyskał fortunę. Dlatego wielokrotnie był przedmiotem zainteresowanie różnych służb. Działał także za granicą, więc poszukiwany był również międzynarodowymi listami gończymi i za pomocą innych prawnych narzędzi. Sądy wiele razy traktowały go pobłażliwie i nie stosowały aresztu tymczasowego przed procesem, a to kończyło się ucieczką „Hossa” i kolejnymi poszukiwaniami. Do niektórych angażowano łowców cieni.

Tomasz: Tak, „Hoss” nazywany był królem „mafii wnuczkowej” i inicjatorem tego rodzaju oszustw, ale trudno powiedzieć, czy to on wymyślił i stworzył metodę. Na pewno ją rozwinął, spopularyzował i wzniósł na wyżyny. „Hoss” był kilka razy zatrzymywany. Jedno z pierwszych zatrzymań zakończyło się wnioskiem o areszt, ale sąd tego nie uwzględnił i „Hoss” został zwolniony. Prokuratura złożyła zażalenie, a tymczasem okazało się, że są wystawione na niego europejskie nakazy aresztowania – ze Szwajcarii i z Niemiec. Bo oszustwa metodą „na wnuczka” stosowano także w innych krajach. A zapewne na emerycie niemieckim można znacznie więcej zarobić niż na polskim. Wydaje mi się, że to właśnie stamtąd przyszła ta metoda do nas, bo to właśnie w Niemczech oszuści wyłudzili tym sposobem grube majątki.

Prokuratura złożyła więc zażalenie na nieuwzględnienie aresztu i sąd drugiej instancji uchylił tę decyzję, wydał zgodę na areszt oraz polecenie zatrzymania i doprowadzenia „Hossa” do zakładu karnego. Wtedy trafiło to między innymi do nas. Jednostką właściwą regionalnie była Komenda Wojewódzka Policji w Poznaniu, więc wzięli się za to również wspominani już tamtejsi łowcy głów. To było niecały rok po Kajetanie P., więc mieliśmy z nimi dobrą i owocną współpracę. Postępowanie przygotowawcze wobec „Hossa” prowadził zarząd warszawski CBŚP, więc my również mieliśmy się w to włączyć. Zapewne dlatego, że sprawa była bardzo bulwersująca i znana, nagłośniona dodatkowo przez media, a poza tym chodziło o ogromne kwoty wyłudzone od starszych ludzi. Głośno się też zrobiło, bo sąd wypuścił „króla wnuczków”, co wywołało spore oburzenie w społeczeństwie. Było więc duże ciśnienie, żeby go szybko zatrzymać.

Marcin: Podzieliliśmy się robotą z łowcami głów z Poznania, żeby nie powielać tych samych czynności. Na terenie Wielkopolski realizowali je oni, bo „Hoss” tam był zameldowany i mieszkała tam część jego rodziny. Mieli tam także różne swoje mieszkania. Bo należy pamiętać, że to środowisko romskie, z którego Arkadiusz Ł. się wywodził, lokowało pieniądze w nieruchomości na całe rodziny, a wręcz całe klany. Mieszkania były zapisane na różne osoby, ciężko nawet powiedzieć o stopniu ich pokrewieństwa. Poznańscy łowcy głów mieli więc dużo pracy tam na miejscu. My działaliśmy we własnym zakresie, ale wymienialiśmy się cały czas informacjami. Bo „Hoss” w Warszawie również miał siedem czy osiem mieszkań, które monitorowaliśmy.

Pewne czynności ekipy z Poznania pozwoliły wśród tych mieszkań na syna, córkę, żonę, byłą żonę czy kuzyna wyłowić te, w których prawdopodobnie mógł przebywać „Hoss”. Nie, że akurat teraz, ale w ogóle mógł się tam kiedyś pojawić. Jeden lokal był w Warszawie, na parterze jednego z bloków. Pilnowaliśmy tego mieszkania chyba tydzień. Nikogo tam nie było. Żadnego ruchu, w nocy ciemno, mieszkanie było sprzątane przez opłacone kobiety przeważnie narodowości ukraińskiej. Któregoś dnia w tym obserwowanym przez nas mieszkaniu pojawiły się kobiety romskie i one zaczęły sprzątać, myć okna. To zwróciło naszą uwagę. Zdaliśmy sobie sprawę, że to nie jest „zwykłe” mieszkanie, jak te wszystkie inne, tylko właśnie przeznaczone dla kogoś znacznego.

Tomasz: Sprzątanie mieszkania odebraliśmy jako przygotowanie na czyjś przyjazd. Dwa dni po „wielkich porządkach” znowu dwie romskie kobiety wniosły tam pełne siaty zakupów spożywczych, co też nie uszło naszej uwadze. Po jakimś czasie zauważyliśmy jakiś ruch w mieszkaniu, zapalone światło, ktoś tam się pojawił. Nie było widać kto, bo były zasłonięte żaluzje. Daliśmy więc znać kolegom z Poznania, że jest coś na rzeczy. Oni przyjechali do Warszawy i działaliśmy już wspólnie.

Mieszkanie tak „zabezpieczyliśmy”, że nikt nie wyszedłby z osiedla niezauważony. Zaczęliśmy też przeglądać monitoring. Zauważyliśmy mężczyznę w kamizelce odblaskowej, kasku budowlanym na głowie, z wiadrem i poziomicą w ręku. Wstępnie rozpoznaliśmy, że to może być „Hoss”. Do działań przygotowany był już zespół z wydziału realizacji do zatrzymania. Chłopaki już jechali na miejsce, a my sprawdzaliśmy na monitoringu, czy „Hoss” opuścił mieszkanie, bo wyszło nam z nagrań, że wszedł do środka dzień wcześniej. I kiedy doszliśmy do czasu obecnego, a nikt mieszkania nie opuszczał, zapadła decyzja: wchodzimy.

Wejście siłowe, zatrzymanie, a potem dalsze procedury. Oczywiście okazało się, że pan jest ciężko chory, więc jazda po lekarzach, po szpitalach, badania, leki przyjmowane na stałe, cała rozpiska, kiedy i jaki lek musi przyjąć, w jakiej dawce, trzeba było zrealizować nowe recepty, w jednej aptece nie było wszystkich, więc trzeba było znaleźć inną. Został zatrzymany około godziny 16–17, a dopiero po północy wreszcie osadzony w areszcie, po tym jak lekarz po badaniu stwierdził, że może przebywać w pomieszczeniu dla osób osadzonych.

Jakiś czas „Hoss” spędził w zakładzie karnym, potem wyszedł, a następnie znowu został zatrzymany. Ktoś już go wówczas widocznie monitorował, bo nas już nie wzywali. Pamiętam, że pan Arkadiusz, od kiedy pracuję w poszukiwaniach, był zatrzymywany trzy albo cztery razy.

Misiek

Paweł M., ps. „Misiek”, to jeden z liderów kiboli Wisły Kraków, czyli słynnych „Sharksów”. Jak to się stało, że nim został? Już w latach dziewięćdziesiątych, gdy miał kilkanaście lat, był jednym z bardziej aktywnych uczestników stadionowych bójek. Paweł M. stał się znany po zdarzeniu z 20 października 1998 roku, do którego doszło podczas meczu krakowskiej Wisły z włoską Parmą w ramach Pucharu UEFA. W pewnym momencie rzucił na boisko nóż, trafiając w głowę włoskiego piłkarza Dino Baggio. Założono mu pięć szwów.

Oburzeni Włosi nagłośnili sprawę, a władze wykluczonego po tym zdarzeniu z europejskich pucharów krakowskiego klubu wyznaczyły 5 tysięcy złotych nagrody za wskazanie sprawcy. Skorzystał z tego inny kibic, który wskazał dziewiętnastoletniego wówczas „Miśka”. Wysłano za nim list gończy. Wpadł w ręce policji, gdy okazało się, że pracuje jako ochroniarz w jednej z agencji towarzyskich. Przy zatrzymaniu próbował wręczyć funkcjonariuszom łapówkę, co jeszcze pogorszyło jego sytuację. Został skazany na 6,5 roku pozbawienia wolności[72].

Po wyjściu z więzienia w 2007 roku „Misiek” wrócił do środowiska kiboli. Brał udział w kolejnych bójkach i ustawkach. Ale popełniał też inne przestępstwa. Trzy lata później usłyszał zarzuty oszustwa i posługiwania się fałszywymi dokumentami w związku ze śledztwem dotyczącym wyłudzania samochodów z wypożyczalni. W 2011 roku kibole Wisły zakatowali maczetami i widłami Tomasza Cz., ps. „Człowiek”, uznawanego za jednego z liderów bojówki Cracovii. Miał w to być zamieszany również Paweł M. W kolejnych latach prokuratura chciała mu postawić zarzuty kierowania zorganizowaną grupą przestępczą zajmującą się handlem narkotykami oraz rozprowadzania dużych ich ilości[73].

Ale „Misiek” zniknął. W związku z tym wydany został za nim list gończy, a potem także europejski nakaz aresztowania. Był poszukiwany również za inne sprawy. W 2018 roku ruszyli za nim łowcy cieni.

Bogdan: Sprawa prowadzona przez zarząd CBŚP w Katowicach dotyczyła działalności pseudokibiców Wisły Kraków i całego środowiska „Sharksów”. Polegała ona na tworzeniu sieci siłowni i zrzeszeń kibiców, których celem było przejęcie nieruchomości należących do starej spółki Wisły Kraków. Podobne działały zrzeszenia pseudokibiców Ruchu Chorzów, Widzewa Łódź i Lecha Poznań, realizując „genialny” pomysł biznesowy zmierzający do przejęcia nieruchomości tych klubów. Grupy te zajmowały się także handlem środkami odurzającymi, dochodziło też tam do brutalnych rozliczeń finansowych, wymuszenia haraczy, uprowadzeń dilerów.

Tomasz: Zaczęło się od Ruchu Chorzów, bo tam było między innymi zabójstwo szefa pseudokibiców Górnika Zabrze „Pastora”, a także pocięcie jednego z kibiców GKS Katowice. Bogaty materiał, monitoringi, zeznania. Część kiboli zaczęła więcej mówić, a paru zaczęło się ukrywać. W Krakowie zatrzymaliśmy wtedy między innymi niejakiego „Balusia”, który jak zaczął „rozmawiać”, to okazało się, że w pocięciu lidera pseudokibiców GKS Katowice miał brać udział właśnie „Misiek”. Widać go było wyraźnie na monitoringu. Tak więc jak Katowice „zrobiły” już tych swoich „Psychofansów”, to mieliśmy materiał także na „Miśka” i paru innych z Wisły Kraków. Tymczasem Paweł M. uciekł do Włoch.

Bogdan: „Misiek” był od początku uważany za takiego, który za Wisłę Kraków jest w stanie przelać krew. Miał więc duże poważanie wśród kibiców i choć działał teoretycznie na jej niekorzyść, zmierzając do przejęcia nieruchomości klubu, to roztaczał wokół siebie aurę człowieka, który mimo działalności przestępczej chce, by jego drużyna piłkarska była wielka.

Udało mu się wprowadzić do zarządu klubu swoich ludzi, pracowali tam jego koledzy, jego dziewczyna, współpracował z prawnikami Wisły. De facto stał się liderem, który zarządzał klubem. W trakcie rozbijania grupy „Miśkowi” udało się uciec. Co ciekawe, zwiał na dzień przed zatrzymaniem, co nas zastanawiało. Potem okazało się, że przy trzech jego planowanych zatrzymaniach, wyjeżdżał dzień wcześniej. Nie wiadomo, skąd to wiedział. Trochę ironicznie można powiedzieć, że dostawał znaki od Boga albo dopisywało mu szczęście. Natomiast przestało mu już dopisywać we Włoszech.

Chodziły słuchy, że jest na przykład w Tajlandii, gdzie miał się zamykać z mnichami w klasztorze i ćwiczyć tajski boks. Pewnie wypuszczano fałszywki, by mylić policję. Wyjechał z Polski na legalnych papierach, ale we Włoszech miał jakieś „fałszywe białko” – jak się mówi w naszym slangu na podrobiony dokument tożsamości.

Mieliśmy bezpośredni kontakt z kolegami z Włoch, którym przekazywaliśmy nasze ustalenia z Polski, a oni na miejscu prowadzili swoje postępowanie poszukiwawcze. Gdy mieliśmy już ustalony kierunek, w którym „Misiek” się udał, daliśmy im znać. Jak wpadł? Ustaliliśmy schemat kontaktowania się osób z jego otoczenia, bo on cały czas zarządzał tą grupą, i na tej podstawie dotarliśmy na szczyt piramidy. W miarę szybko go namierzyliśmy i przekazaliśmy te informacje Włochom.

Zatrzymali go we wrześniu 2018 roku gdzieś na autostradzie w okolicy miejscowości Cassino na południe od Rzymu. Musieli więc go obserwować. Podejrzewam, że wyjechał z miejsca zamieszkania i nie wiedzieli, czy im ucieknie za granicę, więc go trochę profilaktycznie zawinęli.

Pawła M. po zakończeniu procesu ekstradycyjnego przetransportowano do Warszawy. W sierpniu 2025 roku został skazany na 4,5 roku więzienia za ponad 30 przestępstw popełnionych w latach 2007–2018. Wśród nich jest udział w handlu 20 kilogramami amfetaminy oraz kierowanie i zlecanie pobić z użyciem noży, siekiery, trzonków od łopaty, maczet czy wideł, którymi często kierował, oraz rozboje i porwania[74].

– Oskarżonemu przypisano także wydanie polecenia pobicia Tomasza Cz., które zakończyło się jego śmiercią w styczniu 2011 roku. Oskarżony został skazany także za polecenie i udział w pobiciu nieustalonych kibiców reprezentacji Polski w czerwcu 2016 roku we Francji przed meczem Polska–Ukraina. Oskarżony wraz z Grzegorzem Z. wydawał też polecenia ściągania haraczy od osób narodowości armeńskiej handlujących papierosami bez akcyzy – mówił sędzia Maciej Czajka, rzecznik prasowy ds. karnych Sądu Okręgowego w Krakowie[75].

Chodzi między innymi o wspomnianą sprawę pobicia Tomasza Cz., ps. „Człowiek”, któremu zadano 64 ciosy. Razem z „Miśkiem” w tym samym procesie sąd skazał współkierującego gangiem „Sharksów” Grzegorza Z. i 26 innych osób.

Warto dodać, że tak niski wyrok za tyle przestępstw to efekt współpracy z organami ścigania. „Misiek” w pewnym momencie został małym świadkiem koronnym i zaczął „sypać”. To jeden z najwyżej postawionych bossów grup kibicowskich, który zadenuncjował swoich dawnych kolegów. Zgodnie z artykułem 60 kodeku karnego, punkt 3, na wniosek prokuratora sąd stosuje nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet może warunkowo zawiesić jej wykonanie w stosunku do sprawcy współdziałającego z innymi osobami w popełnieniu przestępstwa, jeżeli ujawni on wobec organu powołanego do ścigania przestępstw informacje dotyczące osób uczestniczących w popełnieniu przestępstwa oraz istotne okoliczności jego popełnienia. Punkt 4 tego artykułu daje takie same możliwości sprawcy przestępstwa, który, niezależnie od wyjaśnień złożonych w swojej sprawie, ujawnił przed organem ścigania i przedstawił istotne okoliczności, nieznane dotychczas temu organowi, przestępstwa zagrożonego karą powyżej 5 lat pozbawienia wolności.

Według nieoficjalnych doniesień „Misiek” wydał policji nawet 600 różnych przestępców. Tym samym stał się celem różnej maści stadionowych chuliganów. We wrześniu 2022 roku został dotkliwie pobity przez kibica Cracovii. Nie miał ochrony, bo nie przysługuje ona tak zwanemu małemu świadkowi koronnemu, a taki właśnie status ma „Misiek”.

3 kwietnia 2026 roku zapadł kolejny wyrok w sprawie Pawła M. „Misiek” oraz Grzegorz Z., ps. „Zielak”, zostali uznani za winnych kierowania w latach 2006–2018 zorganizowaną grupą przestępczą, której działalność obejmowała między innymi przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu, porządkowi publicznemu, mieniu, wiarygodności dokumentów oraz obrotowi gospodarczemu, w tym na szkodę jednego z krakowskich klubów sportowych. Akt oskarżenia objął łącznie 188 czynów, między innymi brutalne pobicia czy przemyt narkotyków i handel nimi. Dodatkowo „Misiek” został uznany za winnego udziału w rozboju z użyciem niebezpiecznych narzędzi, do którego doszło w maju 2017 roku, a także w dwóch pobiciach na terenie Bytomia i Katowic w latach 2016–2017.

Sąd wymierzył Pawłowi M. karę 6,5 roku więzienia oraz grzywnę, przy zastosowaniu nadzwyczajnego złagodzenia kary – właśnie z wspomnianego wyżej powodu. Dla porównania Grzegorz Z., będący w tej grupie jego prawą ręką, został skazany na dziewięć lat pozbawienia wolności. Wobec obu skazanych orzeczono również przepadek na rzecz Skarbu Państwa równowartości korzyści majątkowych uzyskanych z przestępstwa w wysokości po 10 milionów złotych. W chwili oddawania książki do druku wyrok był nieprawomocny.

Cychu

Jednym z dłużej ukrywających się przed polskim wymiarem sprawiedliwości przestępców był Krzysztof C., ps. „Cychu” albo „Cinek”, członek grupy „Bukaciaka” (następcy „Szkatuły”) i szef zorganizowanej grupy o charakterze zbrojnym zajmującej się przede wszystkim wytwarzaniem i wprowadzaniem do obrotu narkotyków na dużą skalę. Jego gang nazywany był grupą kozienicką z racji działalności właśnie w okolicach tego miasta. Gang działał w latach 2009–2014, ale jego struktury pozostawały czynne także przez następne lata.

Grupa specjalizowała się w produkcji amfetaminy na dużą skalę oraz w przemycie narkotyków z Polski do Norwegii, a potem z Hiszpanii do Polski. Ukrywał się od 2015 roku, czyli odkąd wystawiony został za nim list gończy, a potem także europejski nakaz aresztowania. Zatrzymany został dopiero po dziewięciu latach. Wpadł w Hiszpanii[76].

Bogdan: Gdy rozbita została grupa „Bukaciaka”, część przestępców poszła na współpracę i została „sześćdziesiątkami”, czyli małymi świadkami koronnymi. Wtedy właśnie wypłynął „Cychu” lub „Cinek”. Był znany bardziej policji z południowej części Mazowsza, z Radomia i Kozienic, bo z tamtych okolic się wywodził. W samej Warszawie był mniej znany, ale wyróżniał się skutecznością w działaniach przestępczych.

Jego pierwsze większe nielegalne przedsięwzięcie to przemyt amfetaminy z Polski do Norwegii, gdzie był wtedy duży rynek zbytu. Organizował tam przerzuty znacznych ilości środków odurzających. Potem jego grupa została wchłonięta przez grupę „Bukaciaka”, ale wciąż pozostawała podgrupą kozienicką, a sam „Cychu” wciąż był znaczącą postacią w przestępczych strukturach. Co ciekawe, udało mu się uciec na dzień przez zaplanowanym zatrzymaniem przez warszawskie CBŚP, które przygotowało rozbicie grupy „Bukaciaka”. Podobnie jak w przypadku „Miśka”, ten „łut szczęścia” sprawił, że zdążył się ewakuować z mieszkania kilka czy kilkanaście godzin przed tym, jak wpadli do niego policjanci. Została w nim tylko jego dziewczyna.

Dostaliśmy zlecenie od zarządu warszawskiego CBŚP, żeby zatrzymać również jego. I zaczęliśmy poszukiwać Krzysztofa C. Małymi krokami doszliśmy do tego, że udało mu się skutecznie wyjechać z Polski i osiedlić w rejonie Alicante w Hiszpanii. To też dobry kierunek, żeby przemycać narkotyki z Hiszpanii (trafiające tam z Ameryki Południowej) poprzez kraje Europy Zachodniej do Polski i innych krajów w naszym rejonie. I on rzeczywiście się tym na miejscu zajął – jak wynikało z naszych ustaleń. W ciągu tych lat jego ukrywania się część członków jego grupy kozienickiej, rozbitej razem z grupą „Bukaciaka”, powychodziła już z więzienia, część z nich wycofała się z interesu, a tych, którzy nie radzili sobie na rynku pracy, znów zwerbował i stworzył nową siatkę.

W każdym razie znaleźliśmy punkt zaczepienia, że „Cychu” jest w Hiszpanii i tam po nitce do kłębka docieraliśmy do kolejnych miejsc, w których przebywał. Byliśmy krok lub dwa za nim. Okazało się, że często zmieniał miejsce zamieszkania, wynajmując kolejne domy, ale nie jakoś specjalnie daleko od siebie, tylko w odległości kilku kilometrów od poprzedniego. Z jednej strony wynikało to zapewne z obawy przed złapaniem, ale też z charakteru działalności przestępczej, którą tam prowadził, bo przed miejscowymi służbami również musiał się ukrywać. Co ciekawe, w tej samej okolicy osiedlili się również inni poszukiwani w Polsce przestępcy. Dlatego w tym środowisku czuł się silny i otrzymywał właściwą pomoc, żeby tam sobie wszystko zorganizować. Bo wiemy, że się tam przynajmniej część z nich spotykała ze sobą. Funkcjonował więc tam jak zwyczajny obywatel, dawał sobie radę, ale też pomagał rodzinie w Polsce, z którą się kontaktował, wykorzystując nowe środki łączności.

Informacje zdobyte w drodze analizy kryminalnej wreszcie nas do niego doprowadziły. Poznaliśmy schemat miejsc, na przykład restauracji czy punktów spacerowych, które odwiedzał regularnie, i poinformowaliśmy o naszych ustaleniach kolegów z Policía Nacional w Hiszpanii, z którymi nawiązaliśmy kontakt, żeby szczególną uwagę zwrócili właśnie na nie, przy czym wsparcia udzielił nam oficer łącznikowy polskiej policji w tym kraju. Hiszpanie solidnie się do tego przyłożyli i zatrzymali Krzysztofa C. Zalegalizował się tam na kilku lewych „białkach”, dlatego był zaskoczony, że go namierzyliśmy.

Krzysztof C. został zatrzymany w miejscowości Marbella.

– Ujęto go na ulicy, przed domem, w którym przebywał. Poszukiwany posługiwał się fałszywymi dokumentami tożsamości. Zmienił wygląd i usunął posiadane tatuaże, co miało utrudnić jego wykrycie – relacjonowali funkcjonariusze CBŚP[77].

36 R. Pasztelański, „Wściekły”, brat „Szkatuły”, znów oskarżony. Zabójstwo z pazerności, https://www.tvp.info/88153730/belmondziak-vel-wsciekly-brat-szkatuly-oskarzony-o-porwanie-i-zabojstwo-handlarza-narkotykow, dostęp 3.08.2025.

37 Tamże.

38 Tamże.

39 Tamże.

40 „Belmondziak” w rękach łowców cieni CBŚP, https://cbsp.policja.pl/cbs/aktualnosci/238916,Belmondziak-w-rekach-lowcow-cieni-CBSP.html, dostęp 11.03.2024.

41 R. Pasztelański, „Wściekły”, brat „Szkatuły”, znów oskarżony…

42 Tamże.

43 P. Woś/ar, Porwanie i zabójstwo Wojciecha N. Proces zorganizowanej grupy przestępczej w Słupsku, https://radiogdansk.pl/wiadomosci/region/slupsk/2024/06/10/porwanie-i-zabojstwo-wojciecha-n-proces-zorganizowanej-grupy-przestepczej-w-slupsku/, dostęp 10.06.2024.

44 Tamże.

45 P. Czernich, D. Serafin, „Miss listów gończych”. Kim jest Magdalena K.?, https://wiadomosci.onet.pl/krakow/magdalena-k-kim-jest-najpiekniejsza-polska-przestepczyni/9ky3z0x, dostęp 14.09.2020.

46 Tamże.

47 Zaproszenie dla K. na premierę „Bad Boy”? Vega apeluje, Komenda Główna Policji odpowiada, https://www.onet.pl/film/onetfilm/bad-boy-patryk-vega-apeluje-do-policji-ws-magdaleny-kralki-komenda-glowna-odpowiada/lqk4gd7,681c1dfa, dostęp 27.01.2020.

48 Tamże.

49 Tamże.

50 Magdalena K. usłyszała zarzuty, https://www.gov.pl/web/prokuratura-krajowa/magdalena-k-uslyszala-zarzuty, dostęp 25.11.2020.

51 Tamże.

52 Tamże.

53 P. Halicki, Pięć lat temu Kajetan P. zamordował lektorkę języka włoskiego. Historia zbrodni „polskiego Hannibala Lectera”, https://wiadomosci.onet.pl/warszawa/piec-lat-
od-zbrodni-kajetana-p-historia-polskiego-hannibala-lectera/
s804qt6, dostęp 3.02.2021.

54 Tamże.

55 Tamże.

56 Tamże.

57 Tamże.

58 Tamże.

59 Tamże.

60 K. Wrześniowski, Michał J. ps. „Smok” i Ewelina J. zatrzymani w Hiszpanii – „Łowcy cieni” w akcji”, https://cbsp.policja.pl/cbs/aktualnosci/256246,Michal-J-ps-Smok-i-Ewelina-J-zatrzymani-w-Hiszpanii-Lowcy-cieni-w-akcji.html, dostęp 5.02.2025.

61 Brutalne pobicie Wojciecha Kwaśniaka. „Mogłem albo bronić się, albo zginąć”, https://wiadomosci.onet.pl/kraj/brutalne-pobicie-wojciecha-kwasniaka-moglem-albo-bronic-sie-albo-zginac/dc0egmk, dostęp 26.03.2025.

62 Tamże.

63 Tamże.

64 R. Zieliński, Gdybyście uciszyli go na zawsze, to nic by się nie stało”. Zlecenie: zabić wiceszefa KNF, https://tvn24.pl/polska/kulisy-napadu-na-wiceszefa-komisji-nadzoru-finansowego-wojciecha-kwasniaka-ra494434-ls3416503, dostęp 2.12.2014.

65 D. Kaczyńska, Głośny proces syna kosmonauty. Jak Mirosław Hermaszewski trafił na ławę oskarżonych, https://businessinsider.com.pl/wiadomosci/miroslaw-hermaszewski-
na-lawie-oskarzonych-historia-slynnego-procesu/807dfsb, dostęp 26.02.2021.

66 Tamże.

67 M. Gorostiza, Rodzice zapłacili 100 tys. euro okupu. Porywacza złapano po 11 miesiącach, https://www.onet.pl/styl-zycia/kobietaxl/rodzice-zaplacili-100-tys-euro-okupu-porywacza-zlapano-po-11-miesiacach/rm0ydw6,30bc1058, dostęp 18.09.2025.

68 Tamże.

69 M. Goślńska, On: to będzie najbardziej kulturalne porwanie w historii. Ona: byłam posiniaczona, dyszałam jak pies, https://archiwum.tvn24.pl/magazyn-tvn24/204/tvn24.pl/magazyn-tvn24/on-to-bedzie-najbardziej-kulturalne-porwanie-w-historii-ona-bylam-posiniaczona-dyszalam-jak-pies%2C204%2C3560.html.

70 Tamże.

71 CBŚP, Łowcy cieni CBŚP nie mają wakacji, https://cbsp.policja.pl/cbs/aktualnosci/248738,quotLowcy-Cieniquot-CBSP-nie-maja-wakacji.html, dostęp 6.08.2024.

72 „Misiek”, czyli Paweł Michalski. Kim jest lider kiboli Wisły Kraków [KALENDARIUM]”, https://krakow.naszemiasto.pl/misiek-czyli-pawel-michalski-kim-jest-lider-kiboli-wisly/ar/c2-4805027, dostęp 17.09.2018.

73 Tamże.

74 M. Banasik, Misiek skazany za handel narkotykami, kierowanie gangiem kiboli i zlecenie pobicia „Człowieka”. W tle noże, siekiery, maczety, widły, https://gazetakrakowska.pl/misiek-skazany-za-handel-narkotykami-kierowanie-gangiem-kiboli-i-zlecenie-pobicia-czlowieka-w-tle-noze-siekiery-maczety-widly/ar/c1p2-27866513, dostęp 12.08.2025.

75 Tamże.

76 Poszukiwany przez „łowców cieni” zatrzymany w Hiszpanii, https://cbsp.policja.pl/cbs/aktualnosci/244501,Poszukiwany-przez-lowcow-cieni-zatrzymany-w-Hiszpanii.html, dostęp 23.04.2024.

77 Tamże.

===LxciECQWZVFnUWNRaAI0VWdeZlc2D2wJOF5qWGtbOgk5WzgNPgc=

ROZDZIAŁ IX

TERRORYZM SPOŻYWCZY

===LxciECQWZVFnUWNRaAI0VWdeZlc2D2wJOF5qWGtbOgk5WzgNPgc=

Jest jeszcze jeden poważny rodzaj przestępstw, którymi zajmują się łowcy cieni. Nie zdarzają często, ale na świecie stają się coraz bardziej powszechne. Chodzi o tak zwany terroryzm spożywczy.

Jedną z najgłośniejszych w ostatnich latach spraw była ta, która dotknęła sieć Ikea w 2011 roku. Chodzi o serię eksplozji ładunków wybuchowych podkładanych w hipermarketach w całej Europie. Do takich zdarzeń doszło pomiędzy 30 maja a 2 września 2021 roku we Francji, w Belgii, Holandii, Niemczech i Czechach. W sumie było osiem eksplozji. Sprawcy najpierw zastraszali władze hipermarketów, po czym, po ostatnim podłożeniu ładunku w Pradze, zażądali okupu w wysokości 6 milionów euro. Każdy dzień zwłoki miał oznaczać zwiększenie okupu o kolejne dziesiątki tysięcy euro. W przypadku niespełnienia żądań sprawcy zapowiadali następne wybuchy, a biorąc pod uwagę to, że kolejne ładunki były coraz mocniejsze, istniało poważne zagrożenie życia i zdrowia wielu ludzi[78].

Bomby w Ikei podkładali Polacy

Początkowo wszystkie te incydenty bombowe traktowano osobno, prowadząc postępowanie w poszczególnych państwach. W sprawę zaangażowało się również polskie Centralne Biuro Śledcze Komendy Głównej Policji. Ustalenia naszych funkcjonariuszy dały podstawy do połączenia tych spraw. Z ustaleń CBŚ KGP wynikało, że to właśnie w Polsce przebywają osoby odpowiedzialne za zamachy i to stąd właśnie w różnych językach kierowane są żądania okupu.

„W ostatni etap realizacji tej sprawy zaangażowane były i aktywnie uczestniczyły policje wszystkich państw, w których doszło do podłożeń i wybuchów ładunków, oraz Europol. Sprawa ta była niezmiernie trudna do wykrycia, gdyż sprawcy działali w całej Europie, robiąc wszystko, by nie pozostawić polskiego śladu w miejscach przestępstw. Korzystali z nowoczesnych technologii, pokonywali tysiące kilometrów i stosowali metody kamuflażu – wszystko po to, by nie dać się złapać” – czytamy w komunikacie polskiej policji[79].

Funkcjonariusze CBŚ po wielotygodniowych obserwacjach i sprawdzeniach zatrzymali w październiku 2011 roku na terenie województwa kujawsko-pomorskiego dwóch mężczyzn: trzydziestodziewięcioletnich Adama K. i Mikołaja G. W akcji łącznie brało udział kilkuset funkcjonariuszy, którzy musieli zrobić wszystko, by w sposób jak najbardziej utajniony zatrzymać tych, którzy stali za serią tych zamachów.

„Adam K. to osoba nienotowana wcześniej, biegle znająca cztery języki obce, pracująca dotychczas jako menedżer w kilku dużych korporacjach, a co za tym idzie znająca doskonale schemat ich funkcjonowania. Mężczyzna ten dysponował dużą wiedzą techniczną i teleinformatyczną. Z kolei jego kompan Mikołaj G. wcześniej był już notowany za przestępstwa narkotykowe. Ten swoisty miks inteligencji i przestępczości w dążeniu do realizacji założonych celów był olbrzymim zagrożeniem dla wielu ludzi” – przekazała polska policja[80].

Obaj mężczyźni, którzy podkładali bomby w sklepach Ikea, zostali już w sierpniu 2012 roku skazani przez sąd w Jaworze. Jeden na trzy lata i dziewięć miesięcy, a drugi na trzy i pół roku więzienia. Na trzy lata pozbawieni zostali również praw publicznych. Akt oskarżenia trafił do sądu w czerwcu 2012 roku. Rozprawa zakończyła się tak szybko, bo Adam K. i Mikołaj G. dobrowolnie poddali się karze[81].

Joanna: Od 2011 roku mieliśmy trzy udokumentowane przypadki terroryzmu spożywczego. One były zupełnie różne od tych z Ikei. Inna sprawa, że firmy często tego nie zgłaszają. Zjawisko polega na tym, że do firmy X przychodzą na przykład listy z zagranicy. A wcześniej paczka, która zawiera dwie butelki jakiegoś preparatu, które są przez tę firmę produkowane. Po zdjęciu nakrętki okazuje się, że jest tam na przykład płyn do ust zamiast soku. Firma na dzień dobry traktuje to jako pomyłkę, żart i nie zgłasza tego nigdzie. Po miesiącu przychodzą listy z żądaniem konkretnej sumy za to, że nie zatrują ich produktu i nie wypuszczą do sprzedaży. Przychodzi tradycyjny papierowy list. To w Polsce zdarzyło się siedem lat temu. I już wtedy dotyczyło okupu w postaci bitcoinów.

Czy udało się złapać sprawców? List był nie do namierzenia?

Joanna: Nie tak do końca nie do namierzenia, bo zawsze przestępcy mają pewną ułomność. I tutaj dzięki temu też udało się to rozwiązać. Niestety, nie mogę wchodzić w szczegóły. W każdym razie te listy przychodziły co jakiś czas, a firma wreszcie zdecydowała się na zapłacenie niewielkiej sumy na konkretne portfele. W jaki sposób udało nam się zatrzymać przestępców? Okazało się, że główny organizator wyciągał przewalutowane bitcoiny na złotówki w jednej z sieci bankomatów, gdzie wówczas nie było kamer. Mózgiem technicznym tej przestępczej operacji był syn, a jego ojciec był tylko przekaźnikiem. Tego dnia nie miał jednak czasu, bał się, że się spóźni, wszedł do centrum handlowego i zaczął wyciągać pieniądze z bankomatu, nagrywając się na kamery monitoringu. I tak wpadli obaj.

W tych trzech przypadkach w Polsce nie doszło do zatrucia produktów. Nikt nie ucierpiał. Sprawcy zostali złapani, choć ich namierzanie trwało tygodniami. Ale udało się. Jak zawsze. W jednym z tych przypadków jedyną rzeczą od sprawcy był list wysłany pocztą.

Nie zgłaszają terroryzmu, żeby nie splajtować

Joanna: Myślę, że przypadków terroru spożywczego jest dużo więcej. Tylko dyrektorami do spraw bezpieczeństwa w wielu firmach są często byli policjanci i mają środki na wynajmowanie firm detektywistycznych. Dlaczego wolą takie rozwiązania? Bo tego typu firmy, konsorcja, boją się strat finansowych. Publicznie podana informacja o tym, że ich produkt został zanieczyszczony, to dla nich duża wpadka wizerunkowa. W Wielkiej Brytanii, kiedy taka informacja przedostała się do mediów, w ciągu tygodnia splajtowała jedna z wielkich, prywatnych firm. Nie tylko w jednym kraju, ale również filie w innych. Nawet gdy zatrucie się nie potwierdziło, to i tak klienci zrezygnowali z kupowania produktów tej firmy. Niejako prewencyjnie, „na wszelki wypadek”. A chodziło tylko o to, że miał zostać zatruty środek do dezynfekcji rąk. Nic więcej. Skończyło się to masowym zamykaniem biur, masowymi zwolnieniami. Konsekwencje terroryzmu spożywczego mogą być gigantyczne.

Poza tym nigdy nie wiemy, czy przeciwnik po drugiej stronie tylko żartuje. I czy to, co wysłał, to tylko próbki, czy coś już jest na półkach sklepowych. A wielokrotnie śledztwa w różnych sprawach na świecie wykazały, że znajdowano już podtrute produkty, z jakimś żrącym środkiem, w sklepach, gdzie nie dało się już tego wychwycić. Potem taki asortyment już w ogóle nie był sprzedawalny.

Działania w takich sprawach są prowadzone dokładnie tak, jak przy uprowadzeniach dla okupu, bo nie wiemy, jaka będzie skala. A może być ogromna. W takiej sytuacji stajemy od razu do pionu i działamy natychmiast, bo zakładamy zawsze najgorsze, że zagrożenie może być naprawdę potężne i dotyczyć dużej grupy ludzi.

Metoda taka sama, jak uprowadzenie, tylko inne skutki. Gdy jest uprowadzenie, dokonało się, mamy pewność co do działania. Różnica jest taka, że w terroryzmie spożywczym nie wiemy, czy sprawcy blefują, czy rzeczywiście ich groźby są realne i czy dokonają zapowiadanego czynu. W uprowadzeniach mamy konkret – osoba została porwana i jest przetrzymywana wbrew jej woli. Zagrożona jest przeważnie jedna osoba. Przy terroryzmie spożywczym zagrożonych może być ich dużo więcej, nawet setki czy tysiące osób. I nawet jeżeli zagrożenie się nie potwierdzi i nie pojawi, skutki uboczne są takie, że firma może ponieść ogromne straty finansowe, a co za tym idzie tysiące ludzi straci pracę.

Na szczęście tego typu przestępstw jest bardzo mało, jeżeli chodzi o Polskę. Natomiast na świecie jest to niestety już coraz powszechniejsze zjawisko. Musimy być więc na to przygotowani. I jesteśmy. W tym przypadku również mamy już swoje procedury i metody działania.

78 CBŚ wyjaśniło sprawę eksplozji w hipermarketach Ikea w Europie, https://policja.pl/pol/aktualnosci/70724,CBS-wyjasnilo-sprawe-eksplozji-w-hipermarketach-Ikea-w-Europie.html, dostęp 8.10.2011.

79 Tamże.

80 Tamże.

81 MAR, „Gazeta Wrocławska”, Jest wyrok za bomby w Ikei, https://gazetawroclawska.pl/jest-wyrok-za-bomby-w-ikei/ar/634997, dostęp 10.08.2012.

===LxciECQWZVFnUWNRaAI0VWdeZlc2D2wJOF5qWGtbOgk5WzgNPgc=

ROZDZIAŁ X

PRZYSZŁOŚĆ ŁOWCÓW CIENI

===LxciECQWZVFnUWNRaAI0VWdeZlc2D2wJOF5qWGtbOgk5WzgNPgc=

Jak z perspektywy czasu można ocenić stworzenie i funkcjonowanie Wydziału Operacji Pościgowych. Czy to miało sens? Czy dziś funkcjonowanie takiego wydziału się sprawdza?

Marek Boroń: Z pewnością miało sens. Wydział Operacji Pościgowych dalej funkcjonuje. Policjanci z powodzeniem prowadzą wszystkie swoje czynności. Owszem, była pewna zadyszka. Chciałbym, żeby to też wybrzmiało. W nowej siedzibie zbudowaliśmy, tak mi się przynajmniej wydawało wówczas, zasób wsparcia technicznego. To się nazywało Centrum ds. Uprowadzeń dla Okupu. Opierając się na nowych technologiach i rozwiązaniach technicznych, zbudowaliśmy cały system, który miał wspierać funkcjonariuszy w poszukiwaniach i w uprowadzeniach. I to na kilka lat zostało wstrzymane. Zaprzepaszczono te narzędzia techniczne, wsparcie techniczne itd. Uważam, że to był czas stracony. Ktoś tego centrum nie pociągnął dalej i zostaliśmy z tyłu.

Technika błyskawicznie idzie do przodu. Jest sztuczna inteligencja, która wciąż się rozwija. Dlatego dziś pewnych rzeczy z tego Centrum nie da się już wykorzystać. To trzeba zbudować na nowo, opierając się na dzisiejszych nowych technologiach. Myślę, że to jest nasze zadanie na przyszłość.

Dzisiaj jako komendant główny policji nie mogę się jednak angażować wyłącznie w rozwój Wydziału Operacji Pościgowych. Chcę patrzeć na całą formację. I wiem, że przed nami jest ogromne wyzwanie, żeby wszystkie jednostki i komórki funkcjonowały dobrze i wykorzystywały rozwój technologiczny. Musimy scalić te systemy, które mamy, wyjść trochę naprzeciw i pozyskać dodatkowe źródła finansowania, żeby rzeczywiście zbudować policję XXI wieku, bo ona jest potrzebna nam wszystkim. Jak dla mnie łowcy cieni mogą tylko się rozwijać, bo są niezbędni. I myślę, że to jest ta komórka Centralnego Biura Śledczego Policji, która musi wyciągnąć wnioski z tego, co się dzieje wokół i umieć to wykorzystać. To jest wyzwanie dla nich.

Bo oprócz poszukiwania osób, które się ukrywają za granicą, musimy mieć na uwadze to, że tak zwana przestępczość ciężka wróci do Polski, jak i wróci do całej Europy po zakończeniu wojny w Ukrainie. Zwróćmy uwagę, że uprowadzenia są dzisiaj marginalne, ale niekoniecznie tak będzie za jakiś czas. To jest coś, do czego musimy się przygotować. Do czego przygotować trzeba całą policję, a przede wszystkim wydział specjalistyczny, który musi mieć narzędzia i kompetencje. No i przygotować człowieka, który jest najważniejszy w tym wszystkim, bo to on decyduje, to on podejmuje działania zmierzające do uwolnienia osoby uprowadzonej.

Obserwujemy i widzimy, że rynek przestępczy się zmienia. Widzimy, ile ma broni. Ile jest grup, które posługują się obcym językiem. To również kwestia pozyskiwania źródeł informacji wśród tych osób. A przestępczość zorganizowana dzisiaj już nie ma charakteru wyłącznie naszego wewnętrznego, tylko to jest przestępczość ogólnoświatowa z dużymi pieniędzmi. Na to również musimy się bardziej przygotować w przyszłości.

Jakie wyzwania dla swego wydziału na przyszłość widzą sami łowcy cieni?

Piotr: Musimy podjąć i w dużym stopniu podejmujemy współpracę z innymi służbami, od których możemy się uczyć. Rozwój to najważniejszy aspekt przyszłości Wydziału Operacji Pościgowych. Rozwijamy się, bo wiemy, jak wszystko idzie do przodu, szczególnie dotyczy to cyberprzestrzeni. Sztuczna inteligencja to naprawdę duże wyzwanie. Wszystko szybko będzie się rozwijać, nie stanie w miejscu. To daje też przestępcom duże pole do ukrywania się i innych czynności utrudniających nam pracę. Na szczęście polska policja zauważa te wyzwania i z czystym sumieniem mogę stwierdzić, że jest na nie przygotowana.

Czy potrzebne są jakieś zmiany w prawie – polskim bądź międzynarodowym? Może powinniśmy w przyszłości położyć na coś większy nacisk?

Bogdan: Są powołane komórki, żeby to na bieżąco ogarniać, żeby skutecznie walczyć o to, żebyśmy mogli jeszcze lepiej poruszać się w tej dziedzinie i po Polsce, i po świecie. Kiedyś w Hiszpanii zdarzyło się, że miejscowy policjant podważał wszystkie moje ustalenia, nie był zainteresowany żadną współpracą. I nie ma narzędzi, żeby go zmusić do współpracy. Po zmianie tego funkcjonariusza, ten drugi był zupełnie inny, przeanalizował sprawę, miał swoje wnioski i obserwacje. Dzieliliśmy się ustaleniami i w miesiąc zatrzymaliśmy faceta, który ukrywał się od 2013 roku. A więc po 11 latach. Może więc warto wdrożyć jakieś narzędzia ulepszające współpracę, choć – podkreślam – jest ona dobra, nie ma co narzekać, a ogólny obraz psują tylko niechlubne wyjątki.

Tomasz: Miałem podobną sytuację. Przekazujemy adres, gdzie jest poszukiwany i samochód, którym się porusza. Białe BMW na polskich tablicach. Po jakimś czasie przychodzi odpowiedź, że to zły adres, że tam mieszka ktoś inny, że to w ogóle ślepy strzał. Minęło parę tygodni i znowu sprawdzaliśmy ten adres. Okazało się, że w międzyczasie przejeżdżał tą ulicą samochód Google Street View. Patrzę, jest ten dom, pod wiatą stoi to białe BMW, a na tarasie facet z zamazaną twarzą, ale na stoliku stoi piwo znanej polskiej marki. Potem było jeszcze inne wskazanie, że to ten adres. Drugi raz prosiliśmy naszych partnerów i wtedy ktoś tam się przyłożył, ale okazało się, że faceta już tam nie było. Niestety, czynnik ludzki czasem zawodzi. Przydałoby się, żeby to jakoś usystematyzować na poziomie międzynarodowym, żeby ta współpraca była jeszcze lepsza. Tego sobie życzymy.

Janusz Gołębiewski: Jaka przyszłość nas czeka? Jak będą się zmieniać uprowadzenia dla okupu? Jest bardzo prawdopodobne, że okup będzie wypłacany w kryptowalutach, dlatego że zmienia się technologia. To jest bezpieczniejsze. Głównie niestety dla sprawcy. Ale w sumie dla dostarczającego okup też, bo nie ma bezpośredniej styczności z przestępcą. Natomiast na pewno te pieniądze jeszcze trudniej będzie odzyskać.

Natomiast to, co się teraz dzieje fizycznie, czyli kontakty SMS-owe przy uprowadzeniach – to się nie zmieni. Bo jeśli sprawca ma 30 telefonów, to do każdego połączenia wykorzystuje jeden aparat. Jakiś gangster miał nawet 70 telefonów przy sobie, do każdego swojego człowieka oddzielny. Jedno połączenie i do kosza. I to będzie dalej funkcjonowało, bo ludzie posługujący się tego typu metodami wciąż są i wciąż z nich korzystają.

Kiedyś nauczyłem się patrzeć przez pryzmat tych bandziorów. Teraz może coraz mniej, bo już mam swoje lata i nie jestem na bieżąco. Ale – i to się nie zmienia – to są jednak ludzie, którzy mają proste konstrukcje. Myślę, że oni nie będą siedzieć w internecie, bo pojęcia o tym nie mają. Mogą wykorzystać kogoś, ale raczej do handlu narkotykami, do tego typu rzeczy. Uprowadzenie to jest sprawa intymna. Wobec tego raczej będą dalej przeprowadzać je w ten sam sposób, jeżeli chodzi o formę fizyczną. Zmieni się najwyżej forma przekazania okupu. Może od tego typu rzeczy zatrudnią sobie jakiegoś bardziej łebskiego człowieka, ale tak ogólnie to nie są jacyś przesadni geniusze nowych technologii. Choć daleki jestem od lekceważenia przestępców, bo oni również potrafią być bardzo wyspecjalizowani. Ale co tu dużo mówić – czego się spodziewać po tych, którzy teraz wychodzą z więzień, bo tam swoje odsiedzieli. Należy spodziewać się tego, za co poszli siedzieć, czyli dokonywania kolejnych ordynarnych wymuszeń rozbójniczych, bo to potrafią robić. Nie będą się zastanawiać nad nowymi technologiami, bo dla nich tego typu rzeczy są obce. Po prostu. Niektórzy przecież pierwszy raz w życiu zobaczą smartfon.

Są też inne wyzwania dla policji, zwłaszcza dla jednostek wyspecjalizowanych, takich jak właśnie łowcy cieni. Opowiadałem Markowi Boroniowi, kiedy się zgodziłem wrócić z emerytury do Komendy Głównej Policji, jak to 32 lata temu zostałem delegowany z Komendy Rejonowej Policji Warszawa- -Wola do Komendy Stołecznej Policji, do tworzonej wówczas tak zwanej Grupy Wschód. To był czas zakończenia wojny w Afganistanie i napływu do nas różnej maści szemranych typów ze Wschodu. Skala była bardzo duża. Aczkolwiek nie wiem, czy obecnie nie jest taka sama albo i większa. Mamy cały wschodni blok – Ukraińcy, Gruzini, Ormianie. Myślę, że z czasem będzie to problem. Jak zakończy się wojna w Ukrainie, to ci zdemobilizowani przyjadą tu na zarobek. Część Ukraińców, która tu już jest, osiadła, założyła biznesy, to jest źródło ataku. To są dla nich potencjalne cele. I może być tak, że to będą zwykłe haracze, tak jak kiedyś. Albo uprowadzenia członków rodzin bogatych Ukraińców czy bogatych innych ludzi obcych, obcojęzycznych, którzy są u nas w Polsce. To może być kłopot.

Uważam również, że przyszłościowe byłoby wznowienie pracy Centrum do Spraw Uprowadzeń dla Okupu, które miało swój huczny początek w 2015 roku. Współtworzyłem je. Generalnie samo Centrum do Spraw Uprowadzeń to jest bardzo dobra idea, którą wcieliliśmy w życie. Ta nazwa jeszcze zresztą funkcjonuje. Zostało wówczas sfinansowane z środków Narodowego Centrum Badań i Rozwoju (NCBiR). To było bardzo dobre i skuteczne narzędzie do zarządzania informacją. W jego obrębie funkcjonował między innymi program komputerowy, który sczytywał wszystkie informacje z całej Polski i sam je analizował. Działało też ogromne centrum mobilne z całym wyposażeniem, które się przemieszczało, żeby można było pracować w każdych warunkach. Mieliśmy samochody z dronami. Robiło to bardzo duże wrażenie na policjantach zajmujących się tymi zagadnieniami nie tylko z Polski, ale i z Europy. Ogromne. Nawet Anglicy tego nie mieli. Aczkolwiek my, budując to centrum, byliśmy u nich i podpatrzyliśmy pewne rozwiązania, tylko zrobiliśmy je jakby dwa piętra wyżej.

Problem polegał na tym, żeby aby skutecznie ten cały sprzęt użytkować, to musiał przejść w posiadanie policji. I tu jakoś zabrakło wykończenia. Zabrakło instrumentu czy mechanizmu, który mógłby bez ponoszenia dodatkowych kosztów spowodować zastosowanie najprostszego rozwiązania. Zwłaszcza że był on jeszcze do niedawna wykorzystywany bardzo skutecznie do szkoleń. Wszystko funkcjonowało, ale nie było przekazane fizycznie policji. Dziś, gdyby doszło do przejęcia i przekazania policji tego sprzętu, to problemem może być nieaktualne oprogramowanie. Bo sprzęt wciąż istnieje. Lecz policja nie jest gospodarzem zarówno mobilnego centrum, jak i jego podzespołów. Gospodarzem jest firma, która to zrobiła. Nie wiem nawet, gdzie to się obecnie znajduje. Przez jakiś czas działało to na najwyższych obrotach. Było wykorzystywane przy wielu akcjach. To była idea Marka Boronia, ale współuczestniczyliśmy w jego budowie. Mam nadzieję, że to centrum jeszcze się jakoś odrodzi. To również mogłoby pomóc spojrzeć z większą nadzieją na przyszłość skutecznej walki z przestępcami.

Po spotkaniach z łowcami cieni już wiem, że ich trudnej, mozolnej, ale i obciążającej psychicznie pracy nie dałoby się wykonywać bez jednej ważnej cechy. Bez pasji. To ona ich napędza do działania i determinuje ich życie. Muszą widzieć ją także ich najbliżsi, którzy godzą się na całe tygodnie rozłąki, kiedy łowcy wyjeżdżają za granicę, żeby dopaść kolejnego gangstera, albo zaszywają się w domu obcej im rodziny, której uprowadzono dziecko.

Widać, że łowcy tworzą zgrany zespół i zwyczajnie się lubią. Uderzyła mnie także ich pokora i skromność. Kiedy na koniec autoryzowałem ich wypowiedzi, najwięcej poprawek dotyczyło… innych policjantów.

– Tu koniecznie musisz dopisać, że pomagali nam koledzy z komendy wojewódzkiej. A przy ściganiu Kajetana P. mieliśmy dobrą współpracę z łowcami głów. A w tej sprawie zagranicznej musisz podkreślić, że bardzo dobrze zadziałali miejscowi funkcjonariusze, to nie tylko nasza zasługa – słyszałem co chwilę.

Mam nadzieję, że po przeczytaniu tej książki, kiedy usłyszysz komunikat o kolejnym sukcesie łowców cieni, będziesz wiedzieć, że nie wziął się on znikąd. Że okupiony został ciężką, wielogodzinną pracą. Że to efekt uporu w dążeniu do celu. I że stoją za tym konkretni ludzie. Z jednej strony twardzi i nieustępliwi, a z drugiej tacy „zwykli”, wręcz niepozorni, którym, jak każdemu z nas, towarzyszą na co dzień troski, wątpliwości, ale i radości.

Kto wie, czy akurat któryś z łowców nie siedział dziś naprzeciwko ciebie w autobusie. Albo nie stał przed tobą w kolejce do warzywniaka. I zdziwiłeś/zdziwiłaś się, że po odebranym połączeniu telefonicznym nagle wybiegł ze sklepu. I kto wie, może chwilę później chwycił swoją spakowaną, przygotowaną jak zwykle walizkę z szafy i ruszył w pościg za zabójcą…

===LxciECQWZVFnUWNRaAI0VWdeZlc2D2wJOF5qWGtbOgk5WzgNPgc=

Spis treści

1. Okładka

2. Karta tytułowa

3. Karta redakcyjna

4. WSTĘP

5. ROZDZIAŁ I. POCZĄTKI ŁOWCÓW CIENI

1. Zaczęło się od „Szkatuły”

2. Przestępcza talia kart

3. Dokąd najczęściej uciekali przestępcy

6. ROZDZIAŁ II. SPRAWA UPROWADZENIA KRZYSZTOFA OLEWNIKA

1. Rewolucja po śmierci uprowadzonego

2. Gang obcinaczy palców

7. ROZDZIAŁ III. NAJLEPSI Z NAJLEPSZYCH. KULISY TWORZENIA ŁOWCÓW

1. Wydział walizkowy

2. Kierownik jest tylko jeden i kropka

3. Piętnastu zatrzymanych w trzy miesiące

4. „Nie bierzemy ludzi z ulicy”. Kto trafia do łowców cieni

5. Naczelnik: 70 procent zgłoszeń od razu odrzucamy

6. Rodzina to podstawa

7. Żadne święta, czasem pizza

8. ROZDZIAŁ IV. METODY DZIAŁANIA ŁOWCÓW CIENI

1. Nie ma ludzi niewidzialnych

9. ROZDZIAŁ V. KULISY AKCJI ŁOWCÓW

1. Pierwsze uprowadzenie dla okupu

2. Przepierka w zlewie i do pracy

3. Odbicie zakładnika

4. Nie ma co grać bohatera

5. Łowcy za granicą

6. Polak w Hiszpanii

10. ROZDZIAŁ VI. UPROWADZENIA DLA OKUPU

1. Komin, bunkier albo mieszkanie na Ursynowie

2. Jak porywacze typują ofiary

3. Nauka po błędach po sprawie Olewnika

4. Nie mów: „Dajcie dowód życia”

5. Najpierw zakładnik. Okup na końcu

11. ROZDZIAŁ VII. SPOSOBY UKRYWANIA SIĘ PRZESTĘPCÓW

1. Milioner w stroju budowlańca

2. Król whisky

12. ROZDZIAŁ VIII. NAJGŁOŚNIEJSZE AKCJE ŁOWCÓW

1. „Belmondziak”

2. „Miss listów gończych”

3. Hannibal Lecter z Żoliborza

4. Przestępcze małżeństwo

5. Skatował i uciekł

6. Życie w skrzyni

7. Najwyższy okup w historii

8. Zatrzymany w domu znanej piosenkarki

9. Król „mafii wnuczkowej”

10. Misiek

11. Cychu

13. ROZDZIAŁ IX. TERRORYZM SPOŻYWCZY

1. Bomby w Ikei podkładali Polacy

2. Nie zgłaszają terroryzmu, żeby nie splajtować

14. ROZDZIAŁ X. PRZYSZŁOŚĆ ŁOWCÓW CIENI

Punkty orientacyjne

1. Okładka

2. Strona tytułowa

3. Prawa autorskie

4. Meritum publikacji

===LxciECQWZVFnUWNRaAI0VWdeZlc2D2wJOF5qWGtbOgk5WzgNPgc=

===LxciECQWZVFnUWNRaAI0VWdeZlc2D2wJOF5qWGtbOgk5WzgNPgc=