Spis treści

Karta redakcyjna

Motto

CZĘŚĆ I

I. Zabawa w pielgrzymów

II. Wesołe święta

III. Młody Laurence

IV. Ciężary

V. Dobre sąsiadki

VI. Beth odnajduje piękny pałac

VII. Dolina wstydu Amy

VIII. Jo spotyka Abaddona

IX. Meg udaje się na targowisko próżności

X. KP i PP

XI. Eksperymenty

XII. Obóz Laurence’a

XIII. Zamki w powietrzu

XIV. Sekrety

XV. Telegram

XVI. Listy

XVII. Wierne maleństwo

XVIII. Mroczne dni

XIX. Testament Amy

XX. W zaufaniu

XXI. Laurie psoci, a Jo godzi

XXII. Piękne łąki

XXIII. Ciotka March przesądza sprawę

CZĘŚĆ II

XXIV. Plotki

XXV. Pierwsze wesele

XXVI. Arystyczne próby

XXVII. Lekcje literatury

XXVIII. Domowe doświadczenia

XXIX. Wizyty

XXX. Konsekwencje

XXXI. Nasz zagraniczny korespondent

XXXII. Kłopoty sercowe

XXXIII. Dziennik Jo

XXXIV. Przyjaciel

XXXV. Złamane serce

XXXVI. Sekret Beth

XXXVII. Nowe wrażenia

XXXVIII. Na półce

XXXIX. Leniwy Laurence

XL. Dolina cienia

XLI. Lekcja zapominania

XLII. Zupełnie sama

XLIII. Niespodzianki

XLIV. Pan mój i pani

XLV. Daisy i Demi

XLVI. Pod parasolem

XLVII. Czas żniw

Przypisy

Tytuł‌ oryginału: Little Women
Motion Picture Artwork © 2019 CTMG. All rights reserved.
First published in the English language in 2019
By Amulet Books, an imprint of Harry N. Abrams, Incorporated, New York

ORIGINAL ENGLISH TITLE:
LITTLE WOMEN: THE ORIGINAL CLASSIC NOVEL FEATURING PHOTOS FROM THE FILM!
(All rights reserved in all countries by Harry N. Abrams, Inc.)
Część I: copyright © for the Polish translation by Ludmiła Melchior-Yahil, 2018 na podstawie IV wydania w tym tłumaczeniu, Grupa Wydawnicza Foksal, 2018.
Część II: copyright © for the Polish translation by Poradnia K, 2020 na podstawie I wydania w tym tłumaczeniu, Tenten, 1992.
Copyright © for the Polish edition by Poradnia K, 2020

Motion Picture Artwork: © 2019 CTMG. All rights reserved.

Photographs by Wilson Webb

Book design by Headcase Design

Photos Edited by Roxy Campos

Adaptacja projektu okładki: ILONA GOSTYŃSKA-RYMKIEWICZ

Adaptacja projektu składu: MARZENA PIŁKO

Korekta: MAGDALENA GERAGA

Wydanie I

ISBN 978-83-66005-72-3

Poradnia K Sp. z o.o.
ul. Wilcza 25 lok. 6,‌ 00-544 Warszawa
e-mail: poradniak@poradniak.pl
www: www.poradniak.pl
Zapraszamy do naszej księgarni internetowej: sklep.poradniak.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Idź więc, ma Księgo, by pokazać bliźnim

Którzy‌ powitać cię i przyjąć winni,

Cóż to zaś kryjesz zamknięte w swej piersi,

By i pokazać, i nauczać, jeśli

Błogosławieństwa twego pragną szczerze,

By lepiej niż my okrzepnąć w swej Wierze.

O Miłosierdziu mów, ono to bowiem,

Pierwsze w pielgrzymkę ruszyło za Słowem,

Niech je poznają panny; niech zagości

W sercach ich obok światowej mądrości,

Aby zbłąkane dziewczę za świętością

Śladami Pana stąpało z radością.[*]

ROZDZIAŁ‍ I

Zabawa w pielgrzymów

– Święta Bożego Narodzenia bez prezentów to nie święta – mruczała Jo, leżąc na dywanie.

– To takie okropne być biednym! – westchnęła Meg, spoglądając na swą starą sukienkę.

– Uważam, że to niesprawiedliwe, aby jedne dziewczynki miały dużo ładnych rzeczy, a inne nie miały nic a nic – dodała mała Amy obrażonym głosem.

– Mamy ojca i matkę, i siebie nawzajem – odezwała się ze swojego kącika Beth zupełnie zadowolonym tonem.

Cztery młode twarze, na które padał blask ognia z kominka, rozjaśniły się na te pogodne słowa, po czym znów spochmurniały i Jo powiedziała ze smutkiem:

– Nie mamy ojca i jeszcze długo nie będziemy go miały.

Nie powiedziała „może już nigdy”, ale każda dodała to sobie po cichu, myśląc o ojcu, który był gdzieś daleko, tam, gdzie toczyły się walki.

Przez chwilę panowała cisza. Meg przerwała ją, mówiąc zmienionym tonem:

– Jak wiecie, mama zaproponowała, żeby na Gwiazdkę nie było prezentów. Powiedziała tak dlatego, że ta zima będzie dla wszystkich ciężka i mama uważa, że nie powinnyśmy wydawać pieniędzy na przyjemności, podczas gdy nasi mężczyźni cierpią na froncie. Nie jesteśmy w stanie wiele zrobić, ale możemy przecież zdobyć się na drobne wyrzeczenie, i to z ochotą. Obawiam się tylko, że ja nie potrafię. – Tu Meg pokręciła głową, myśląc z żalem o wszystkich ładnych rzeczach, których tak bardzo pragnęła.

– Naprawdę nie sądzę, żeby nasze drobne oszczędności mogły się na coś przydać. Każda z nas ma tylko dolara i niewiele pomożemy armii, oddając taką sumę. Zgadzam się z tym, żeby nie oczekiwać niczego od matki czy od was, ale chcę sama kupić sobie Undine i Sintrama[1]. Marzę o tym już od tak dawna – stwierdziła Jo, znana jako mól książkowy.

– Miałam zamiar wydać mojego dolara na nowe nuty – szepnęła Beth z lekkim westchnieniem, którego nie usłyszał nikt oprócz szczotki przy kominku i czajnika.

– Ja kupię sobie ładne pudełko kredek Fabera. Są mi naprawdę potrzebne – powiedziała zdecydowanie Amy.

– Matka nic nie mówiła o naszych pieniądzach i nie pragnie przecież, żebyśmy wyrzekały się wszystkiego. Kupmy sobie to, na co każda z nas ma ochotę, i miejmy trochę radości. Pewna jestem, że solidnie na to zapracowałyśmy – zawołała Jo, spoglądając niczym chłopak na obcasy swoich butów.

– Wiem, że ja na pewno tak, ucząc prawie przez cały dzień te męczące dzieciaki, podczas gdy tak tęsknię za zabawami w domu – zaczęła znowu narzekać Meg.

– Nie jest ci nawet w połowie tak ciężko jak mnie – powiedziała Jo. – Ciekawe, jak by ci się podobało sterczeć przez całe godziny z nerwową i kapryśną starą damą, która wciąż popędza, nigdy nie jest zadowolona i dręczy cię tak, że masz ochotę uciekać przez okno albo płakać?

– To niegrzecznie grymasić, ale ja naprawdę myślę, że zmywanie naczyń i utrzymywanie wszystkiego w porządku to najgorsza praca na świecie. Złości mnie to, a moje ręce tak sztywnieją, że nie mogę porządnie ćwiczyć. – Beth popatrzyła na swoje szorstkie dłonie, tym razem głośno wzdychając.

– Nie przypuszczam, żeby któraś z was cierpiała tak jak ja! – zawołała Amy. – Wy nie musicie chodzić do szkoły z tymi wstrętnymi dziewczynami, które dręczą cię, jeśli czegoś nie umiesz, wyśmiewają się z twoich sukienek, robią z twojego ojca karytekturę, jeśli nie jest bogaty, i obrażają cię, jeśli nie masz ładnego nosa.

– Jeśli masz na myśli karykaturę, to tak powiedz, zamiast mówić o tekturach, jakby papa był jakimś produktem do opakowania – poradziła ze śmiechem Jo.

– Wiem, co mam na myśli, i nie musisz być od razu taka iraniczna. Powinno się używać ciekawych słów i poszerzać swoje słownictwo – odparła z godnością Amy.

– Przestańcie się przedrzeźniać, dzieci. Czy nie wolałabyś, Jo, żebyśmy mieli pieniądze, które papa stracił, kiedy byłyśmy jeszcze małe? Mój Boże! Jakie byłybyśmy szczęśliwe i dobre, gdybyśmy nie miały zmartwień! – westchnęła Meg, pamiętająca lepsze czasy.

– Mówiłaś kiedyś, że twoim zdaniem jesteśmy znacznie szczęśliwsze niż dzieci Kingów, które wciąż się kłócą i złoszczą mimo wszystkich swoich pieniędzy.

– Powiedziałam tak, Beth, i myślę, że tak jest, bo chociaż musimy pracować, to przecież świetnie się bawimy i stanowimy całkiem niezłą paczkę, jak powiedziałaby Jo.

– Tak, Jo używa takich żargonowych wyrażeń! – zauważyła Amy, spoglądając z naganą na długą postać siostry wyciągniętą na dywanie.

Jo natychmiast usiadła, włożyła ręce do kieszeni i zaczęła gwizdać.

– Jo, przestań, zachowujesz się jak chłopak!

– Dlatego to robię!

– Nie cierpię prostackich dziewczyn, które nie zachowują się jak damy!

– Nienawidzę afektowanych, zmanierowanych dzierlatek!

– „Zgodne‍ ptaszęta w gniazdkach swych”[2] – zaśpiewała Beth rozjemca, robiąc tak zabawną minę, że oba ostre głosy złagodniały w śmiechu i tym razem „dziobanie” zostało zakończone.

– Doprawdy, dziewczęta, obie jesteście winne – powiedziała Meg, rozpoczynając swoje kazanie w stylu najstarszej siostry. – Józefino, jesteś już dostatecznie dorosła, żeby wyzbyć się tych chłopięcych manier i zachowywać przyzwoiciej. Gdy byłaś małą dziewczynką, nie miało to większego znaczenia, ale teraz, kiedy tak urosłaś i upinasz już włosy, powinnaś pamiętać o tym, że jesteś młodą damą.

– Nie jestem! A jeśli czyni mnie nią upinanie włosów, to będę je czesać w dwa ogony aż do dwudziestki – zawołała Jo, zrywając z włosów siatkę i rozrzucając kasztanową grzywę. – Nienawidzę myśli o tym, że mam dorosnąć, zostać panną March, nosić długie suknie i wyglądać równie sztywno jak chiński aster! Już samo bycie dziewczyną jest dostatecznie okropne, kiedy ktoś tak jak ja lubi chłopięce zabawy, prace i zwyczaje! Nie mogę pogodzić się z tym, że nie jestem chłopcem, a teraz jest gorzej niż kiedykolwiek przedtem, bo tak bardzo chciałabym iść i walczyć razem z papą, a mogę tylko siedzieć w domu i robić na drutach jak nudna starowinka! – I Jo potrząsnęła robioną właśnie niebieską żołnierską skarpetką tak, że druty zabrzęczały jak kastaniety, a kłębek wełny potoczył się przez pokój.

– Biedna Jo! To straszne, ale nie ma rady, więc musisz się zadowolić przekręcaniem swojego imienia na chłopięce i odgrywaniem roli brata wobec nas, dziewcząt – powiedziała Beth, gładząc siostrzaną głowę ręką, której łagodnego dotyku nie mogły zmienić wszystkie na tym świecie zmywania naczyń i odkurzania.

– Co do ciebie, Amy – kontynuowała Meg – to jesteś zdecydowanie zbyt drobiazgowa i sztywna. Teraz twoje miny są zabawne, ale jeśli się nie postarasz, to wyrośniesz na afektowaną gąskę. Lubię twoje przyjemne maniery i subtelny sposób mówienia, kiedy nie starasz się być elegancka, ale twoje absurdalne słownictwo jest równie złe jak żargon Jo.

– Jeśli Jo nazywasz chłopczycą, a Amy gęsią, to kim, bardzo proszę, jestem ja? – zapytała Beth, gotowa wspólnie z siostrami wysłuchać kazania.

– Ty jesteś kochana, i nic innego – odparła ciepło Meg, nikt też nie zaprzeczył, bo „Myszka” była ulubienicą całej rodziny.

Ponieważ młodzi czytelnicy lubią wiedzieć, „jak ludzie wyglądają”, poświęcimy teraz chwilę, żeby pokrótce naszkicować portrety czterech sióstr, które siedziały w zapadającym zmierzchu, robiąc na drutach, podczas gdy grudniowy śnieg padał cichutko na dworze, a ogień trzaskał wesoło w kominku. Był to wygodny staroświecki pokój, gdyż mimo wyblakłego dywanu i zwyczajnych mebli na ścianach wisiało parę dobrych obrazów, książki wypełniały wszystkie wnęki, chryzantemy i poinsecje kwitły w oknach, a wokół panowała atmosfera domowego spokoju.

Margaret, najstarsza z całej czwórki, miała szesnaście lat. Była bardzo ładna: krągła, o jasnej cerze, z dużymi oczami, masą delikatnych brązowych włosów, ze słodkimi ustami i białymi dłońmi, stanowiącymi przedmiot jej próżności. Piętnastoletnia Jo była bardzo wysoka, chuda i smagła. Przypominała źrebię, gdyż wydawało się, że nigdy nie wiedziała, co zrobić ze swoimi długimi kończynami, które wciąż jej zawadzały. Miała zdecydowanie zarysowane usta, figlarny nos i bystre szare oczy, zdające się wszystko dostrzegać; były kolejno to groźne, to wesołe, to znów zamyślone. Długie gęste włosy stanowiły jedyny atut jej urody, ale zazwyczaj upychała je w siatkę, żeby nie przeszkadzały. Jo miała okrągłe ramiona, duże stopy i ręce, rozwichrzone stroje i skrępowany wygląd dziewczyny, która gwałtownie zmieniała się w kobietę, czego nie lubiła. Elizabeth – albo Beth, jak ją wszyscy nazywali – była różaną, gładkowłosą i jasnooką dziewczynką lat trzynastu, o nieśmiałym sposobie bycia, cichym głosie i łagodnym usposobieniu, rzadko ulegającym zmianie. Ojciec nazywał ją Maleńką Ciszą i imię to świetnie do niej pasowało, gdyż zdawała się żyć we własnym szczęśliwym świecie, wyruszając z niego tylko na spotkanie tych kilku osób, które darzyła zaufaniem i kochała. Amy, mimo że najmłodsza, była najważniejsza – przynajmniej we własnym mniemaniu. Prawdziwa śnieżynka, o niebieskich oczach i złotych lokach wijących się na ramionach, blada i szczupła, i zawsze zachowująca się jak dbająca o maniery młoda dama. Jakie były charaktery czterech sióstr, pozostawimy do późniejszego wyjaśnienia.

Zegar‌ wybił szóstą i Beth, zamiótłszy palenisko, ustawiła obok do ogrzania parę kapci. Już sam widok starych pantofli dobrze wpłynął na dziewczęta, bo oznaczał szybki powrót matki, toteż wszystkie rozpogodziły się, czekając na nią. Meg przestała pouczać siostry i zapaliła lampę, Amy bez proszenia wstała z fotela, a Jo zapomniała o tym, jak bardzo była zmęczona, i usiadła, żeby przytrzymać kapcie bliżej płomienia.

– Są‍ już całkiem znoszone. Mamusia powinna mieć parę nowych.

– Miałam‍ zamiar kupić je dla niej za mojego dolara – powiedziała Beth.

– Nie,‍ ja kupię! – zawołała Amy.

– Ja‍ jestem najstarsza – zaczęła Meg, ale Jo przerwała jej zdecydowanie:

– Teraz,‍ kiedy nie ma papy, ja jestem w tym domu mężczyzną i ja postaram się o kapcie, bo to mnie powiedział, żebym się szczególnie troszczyła o matkę pod jego nieobecność.

– Powiem‍ wam, co zrobimy – powiedziała Beth. – Niech każda z nas kupi jej coś na Gwiazdkę, zamiast kupować sobie.

– To‌ cała ty, kochanie! Co kupimy? – wykrzyknęła Jo.

Wszystkie‌ zastanawiały się poważnie przez minutę, po czym Meg obwieściła, tak jakby pomysł ten przyszedł jej do głowy na widok własnych pięknych rąk:

– Ja‍ dam jej parę ładnych rękawiczek.

– Wojskowe‌ buty, najlepsze, jakie są! – zawołała Jo.

– Chusteczki‌ do nosa, wszystkie obrębione – powiedziała Beth.

– Ja‌ dam małą butelkę wody kolońskiej. Mama ją lubi i to niedużo kosztuje, więc zostanie mi jeszcze na moje kredki – dodała Amy.

– Jak‌ my jej to wszystko damy? – zapytała Meg.

– Ułożymy‌ na stole, przyprowadzimy ją i będziemy patrzeć, jak otwiera pakunki. Nie pamiętasz, jak robiłyśmy to na nasze urodziny? – odpowiedziała Jo.

– Zawsze‍ tak się bałam, kiedy na mnie wypadała kolej, żeby zasiąść w wielkim fotelu w koronie i patrzeć, jak wy wszystkie maszerujecie wokół, żeby mnie pocałować i wręczyć prezent. Lubiłam prezenty i pocałunki, ale to było takie straszne, kiedy siedziałyście, przyglądając się, jak je rozpakowuję – stwierdziła Beth z twarzą niemal tak rumianą jak grzanka, którą właśnie przygotowywała do herbaty.

– Pozwólmy‌ Marmisi myśleć, że kupujemy coś dla siebie, i zróbmy jej niespodziankę. Meg, musimy iść jutro po południu po zakupy. I tyle jest jeszcze pracy przy sztuce na Gwiazdkę – powiedziała Jo, maszerując tam i z powrotem z rękami założonymi do tyłu i z nosem uniesionym do góry.

– Po‌ tym przedstawieniu nie mam zamiaru więcej występować. Staję się za dorosła na takie rzeczy – zauważyła Meg, która gdy w grę wchodziły „przebierane swawole”, była takim samym dzieckiem jak dawniej.

– Dobrze‌ wiem, że nie przestaniesz, dopóki możesz paradować w białej sukni z rozpuszczonymi włosami, obwieszona biżuterią ze złotego papieru. Jesteś najlepszą aktorką, jaką mamy, i byłby to koniec wszystkiego, gdybyś opuściła pokład – powiedziała Jo. – Powinnyśmy zrobić dziś wieczorem próbę. Chodź tu, Amy, i powtórz scenę omdlenia, bo jesteś w niej sztywna jak pogrzebacz.

– Nic‍ na to nie poradzę. Nigdy nie widziałam nikogo mdlejącego, a nie mam zamiaru, tak jak ty, robić się blada jak trup i padać plackiem. Jeśli mogę upadać powoli, to upadnę. Jeśli nie, to z wdziękiem osunę się na fotel. Nie obchodzi mnie to, czy Hugo grozi mi pistoletem – odparła Amy, która pozbawiona aktorskich uzdolnień, została wybrana tylko dlatego, że była dostatecznie mała, by czarny charakter dramatu zdołał ją, wrzeszczącą, unieść.

– Zrób‍ to tak. Załam w ten sposób ręce i rzuć się przez pokój, krzycząc rozpaczliwie: „Roderigo! Ratuj mnie! Ratuj!”. – I Jo ruszyła, wydając melodramatyczny okrzyk, który był prawdziwie wstrząsający.

Amy‍ podążyła za nią, ale ze sztywno wyciągniętymi przed siebie rękoma, i poruszała się jak automat, a jej „Och!” bardziej sugerowało, że ścierpła, niż jakikolwiek lęk czy niepokój. Jo jęknęła z rozpaczy, a Meg roześmiała się głośno, podczas gdy Beth przypaliła chleb, przyglądając się zabawie z zainteresowaniem.

– To‍ bezcelowe! Podczas przedstawienia staraj się ze wszystkich sił, ale jeśli publiczność będzie się śmiała, nie miej do mnie pretensji. Chodź, Meg, teraz ty.

Dalej‌ wszystko poszło składnie, bo Don Pedro rzucił światu wyzwanie w mowie na dwie strony, nawet się nie zająknąwszy. Czarownica Hagar odmówiła straszliwe zaklęcia nad kotłem pełnym gotujących się ropuch i wywołała fatalne skutki. Roderigo mężnie porozrywał swe łańcuchy, a Hugo zmarł z powodu skruchy i arszeniku, z dzikim „Ha, ha!” na ustach.

– To‍ najlepsza z naszych sztuk – powiedziała Meg, kiedy zmarły złoczyńca usiadł, rozcierając sobie łokcie.

– Naprawdę‌ nie wiem, Jo, jak ty potrafisz napisać i zagrać coś tak wspaniałego. Jesteś po prostu Szekspirem! – wykrzyknęła Beth, która głęboko wierzyła, że jej siostry we wszystkich dziedzinach obdarzone były cudownymi talentami.

– Niezupełnie‌ – odparła skromnie Jo. – I ja myślę, że Klątwa‌ czarownicy. Tragedia‌ operowa jest niezłym przedstawieniem, ale gdybyśmy tylko miały zapadnię dla Banka, to chciałabym spróbować Makbeta. Zawsze‌ marzyłam o zagraniu sceny zabójstwa. „Czy to jest sztylet, co przede mną błyszczy”[3] – mamrotała‌ Jo, przewracając oczyma i ściskając w ręku powietrze, tak jak to widziała w wykonaniu pewnego sławnego aktora.

– Nie,‍ to rożen z nadzianym nań zamiast chleba butem mamy! Beth została teatromanką! – zawołała Meg i próba zakończyła się ogólnym wybuchem śmiechu.

– Cieszę‌ się, że znajduję was w tak dobrych humorach, dziewczęta – dobiegł od drzwi pogodny głos, a aktorzy i widownia odwrócili się, żeby powitać wysoką damę o macierzyńskim wyglądzie, której postać zdawała się pytać: „W czym mogę ci pomóc?” w prawdziwie przemiły sposób. Nie była elegancko ubrana, lecz mimo to miała szlachetny wygląd i dziewczęta uważały, że szary płaszcz i niemodny czepek okrywały najwspanialszą matkę na świecie. – No i cóż, moje drogie, jak spędziłyście dzień? Tyle było pracy z przygotowywaniem na jutro wszystkich paczek, że nie mogłam przyjść do domu na obiad. Beth, czy nikt nie przychodził? Jak twoje przeziębienie, Meg? Jo, wyglądasz na straszliwie zmęczoną. Chodź i pocałuj mnie, maleńka.

Czyniąc‍ te macierzyńskie uwagi, pani March zdjęła mokre okrycie, włożyła ciepłe kapcie i usiadłszy w fotelu, wzięła Amy na kolana, gotowa już rozkoszować się tą najszczęśliwszą godziną swojego pracowitego dnia. Dziewczęta fruwały dookoła, starając się dogodzić mamie, każda na swój sposób. Meg nakryła stół do herbaty. Jo przyniosła drewno i ustawiła krzesła, upuszczając, potrącając i popychając z łoskotem wszystko, czego dotknęła. Beth dreptała z pokoju do kuchni, cicha i zajęta, podczas gdy Amy wydawała wszystkim polecenia, siedząc z założonymi rękoma.

Kiedy‍ zebrały się wokół stołu, pani March powiedziała z wyrazem szczególnego szczęścia na twarzy:

– Mam‍ dla was po kolacji niespodziankę.

Nagły‌ radosny uśmiech obiegł dookoła jak promień słońca. Beth klasnęła w dłonie, nie zważając na biszkopt, który trzymała, a Jo podrzuciła serwetkę, wołając:

– List!‌ List! Trzykrotne hurra dla ojca!

– Tak,‍ miły długi list. Dobrze się czuje i myśli, że wbrew naszym obawom przetrzyma zimę lepiej, niż się spodziewałyśmy. Składa wszystkim bardzo serdeczne pozdrowienia z okazji świąt, a wam, dziewczęta, przesyła coś specjalnego – powiedziała pani March, głaszcząc swoją kieszeń tak, jakby miała w niej skarb.

– Pospieszcie‌ się i kończmy! Amy, tylko nie przerywaj jedzenia, żeby nawijać sobie loki na paluszek albo wdzięczyć się nad swoim talerzem! – zawołała Jo i zaczęła krztusić się herbatą, upuszczając na podłogę chleb posmarowaną stroną na dół, byle tylko przyspieszyć duchową ucztę.

Beth‌ przestała jeść i odeszła, żeby usiąść w swoim ciemnym kątku i oczekiwać na przyjemność, która miała nadejść, gdy wszystkie będą gotowe.

– Uważam,‍ że ojciec postąpił wspaniale, idąc na front jako kapelan, mimo że jest już za stary na pobór i nie dość silny na żołnierza – powiedziała ciepło Meg.

– Och,‍ gdybym tak mogła pójść jako dobosz, jako markietka czy jak to się nazywa? Albo jako pielęgniarka, tak żeby być blisko niego i pomagać mu – wyjęczała Jo.

– To‌ musi być bardzo nieprzyjemne, kiedy trzeba spać w namiocie, jeść różne niesmaczne rzeczy i pić z blaszanego kubka – westchnęła Amy.

– Kiedy‍ on wróci do domu, Marmisiu? – zapytała Beth z lekkim drżeniem w głosie.

– Nie‍ prędzej niż za wiele miesięcy, kochanie, chyba że będzie chory. Pozostanie najdłużej, jak będzie mógł, i wiernie wypełni swoje obowiązki, a my nie wezwiemy go do powrotu ani o minutę wcześniej niż termin zwolnienia. A teraz chodźcie i posłuchajcie listu.

Przysunęły‍ się wszystkie do kominka, matka w dużym fotelu, z Beth u swoich stóp, Meg i Amy przysiadły na obu oparciach fotela, a Jo stanęła z tyłu, tak żeby nikt nie mógł zobaczyć śladu emocji na jej twarzy, gdyby lektura okazała się wzruszająca. W tych ciężkich czasach niewiele pisano listów, które nie byłyby wzruszające, zwłaszcza jeśli chodzi o te wysyłane do domów przez ojców. W liście tym niewiele miejsca zajmowały informacje o pokonywanych trudnościach, grożących niebezpieczeństwach i przezwyciężanej tęsknocie za domem. Miał pogodny, optymistyczny ton, zawierał dużo barwnych opisów obozowego życia, marszów i wojskowych nowinek i tylko pod sam koniec serce piszącego opanowały ojcowska miłość i tęsknota za pozostawionymi w domu dziewczynkami.

Przekaż‍ im wszystkim miłość i ucałowania. Powiedz, że myślę o nich w ciągu dnia, modlę się za nie w nocy i zawsze znajduję największe pocieszenie w ich oddaniu. Rok wydaje się tak długim czasem oczekiwania na chwilę, kiedy je znów zobaczę, ale przypomnij im, że mogą wszystkie pracować, a wtedy te trudne dni nie pójdą na marne. Wiem, że będą pamiętały wszystko, co im powiedziałem, że będą dla ciebie kochającymi dziećmi, wiernie spełnią swoje obowiązki, dzielnie pokonają swych wewnętrznych wrogów i dorosną tak pięknie, że kiedy do nich wrócę, będę mógł być bardziej niż kiedykolwiek dumny z moich kobietek.

Przy‌ czytaniu tej części listu wszystkie zaczęły pociągać nosami. Jo nie wstydziła się wielkiej łzy, która kapnęła z końca jej nosa, a Amy nie martwiła się o potargane loki, kiedy ukryła twarz na ramieniu matki i wyszlochała:

– Jestem‌ samolubną dziewczyną! Ale naprawdę postaram się być lepsza, tak żeby się na mnie nie zawiódł w przyszłości.

– Wszystkie‌ się postaramy! – zawołała Meg. – Ja za dużo myślę o swoim wyglądzie i nie cierpię pracy, ale to się zmieni, jeśli tylko dam radę.

– Ja‌ też spróbuję i może będę, jak lubi mnie nazywać, „kobietką”, a nie taką dziką i nieokrzesaną, i postaram się wypełniać moje obowiązki tutaj, zamiast pragnąć być gdzie indziej – odrzekła Jo i przyznała w duchu, że poskramianie własnego temperamentu tu, w domu, było znacznie trudniejszym zadaniem niż stawianie czoła kilku rebeliantom tam, na Południu.

Beth‌ nic nie powiedziała, ale otarła łzy niebieską wojskową skarpetką i zaczęła energicznie robić na drutach, nie odwlekając wypełnienia obowiązku, który był tuż obok, a w duszy postanawiając być taką, jaką ojciec pragnął ją zastać, kiedy koniec roku przyniesie jego szczęśliwy powrót do domu.

Pani‍ March przerwała pogodnym głosem ciszę, jaka zapadła po słowach Jo:

– Czy‌ pamiętacie, jak bawiłyście się w pochód pielgrzymów, kiedy byłyście małe? Nic nie cieszyło was bardziej niż to, że zawiązywałam wam na plecach moje woreczki na ścinki jako torby pielgrzymie, dawałam kapelusze, kije i rulony papieru i pozwalałam wam wędrować po domu od piwnicy, gdzie było Miasto Zniszczenia, wysoko, wysoko na dach, gdzie znajdowałyście różne wspaniałe rzeczy, z których budowałyście Niebiańskie Miasto.

– Jakaż‌ to była zabawa, zwłaszcza wędrówka koło lwów, walka z Abaddonem i przeprawa przez dolinę, gdzie mieszkały skrzaty! – wykrzyknęła Jo.

– Ja‍ lubiłam to miejsce, w którym tobołki spadały i toczyły się w dół po schodach – powiedziała Meg.

– Moja‌ ulubiona część była wtedy, kiedy wychodziłyśmy na płaski dach, gdzie znajdowały się nasze kwiaty, drzewa i różne piękne rzeczy, i wszystkie stałyśmy, śpiewając w słońcu z radości – dodała Beth, uśmiechając się tak, jakby powróciła do niej ta miła chwila.

– Niewiele‌ z tego pamiętam poza tym, że bałam się piwnicy i ciemnego wejścia i że zawsze lubiłam ciastko i mleko, które dostawałyśmy na górze. Gdybym nie była za dorosła na takie rzeczy, to chętnie znów bym się w to pobawiła – powiedziała Amy, zaczynająca już w dojrzałym wieku lat dwunastu napomykać o porzucaniu dziecinnych zabaw.

– Nigdy‌ nie jesteśmy na to zbyt dorośli, kochanie, bo jest to gra, w której uczestniczymy przez cały czas, w ten czy inny sposób. Mamy swoje ciężary, naszą drogę przed nami, a dążenie do dobra i szczęścia może być przewodnikiem wiodącym przez liczne kłopoty i błędy do osiągnięcia pokoju, jakim jest prawdziwe Niebiańskie Miasto. A teraz, moi mali pielgrzymi, spróbujcie zacząć jeszcze raz, tym razem nie w zabawie, lecz naprawdę, i zobaczymy, dokąd dotrzecie, zanim ojciec powróci do domu.

– Naprawdę,‍ mamo? Gdzie są nasze tobołki? – zapytała Amy, która była bardzo dosłowną młodą damą.

– Każda‌ z was, z wyjątkiem Beth, powiedziała przed chwilą, jaki niesie ciężar. Myślę, że ona po prostu nie ma żadnego – powiedziała matka.

– Owszem,‌ mam. Mój ciężar to naczynia i odkurzanie, i zazdrość wobec dziewczynek mających ładne pianina, i to, że boję się ludzi.

Ciężar‌ Beth był tak nieznaczny, że wszystkim chciało się śmiać, ale nikt tego nie zrobił, bo zraniłoby to bardzo jej uczucia.

– Spróbujmy‌ – powiedziała Meg w zamyśleniu. – To tylko inna nazwa naszego dążenia do bycia dobrymi, a ta opowieść może nam pomóc, gdyż mimo że próbujemy być dobre, czasami o tym zapominamy, bo to jest ciężka praca, więc nie robimy wszystkiego, co w naszej mocy.

– Byłyśmy‌ dzisiejszego wieczoru w Bagnie Zwątpienia, a mama przyszła i wyciągnęła nas, tak jak cudowna moc czyni to w książce. Powinnyśmy mieć nasz rulon wskazówek, tak jak Krystian. Jak to zrobimy? – zapytała Jo zachwycona pomysłem, który wprowadzał pewien element przygody w tak bardzo nudne zadanie spełniania obowiązków.

– Zajrzyjcie‌ w świąteczny poranek pod poduszki, a znajdziecie swój przewodnik – odparła pani March.

Omawiały‍ więc nowy plan, podczas gdy stara Hanna sprzątała ze stołu. Potem pojawiły się koszyczki do robótek i zamigotały igły; dziewczęta szyły prześcieradła dla ciotki March. Było to nudne zajęcie, ale tego wieczoru nikt nie marudził. Przystały na pomysł Jo, aby podzielić długie partie materiału na cztery części i nazwać je Europą, Azją, Afryką i Ameryką, toteż bawiły się znakomicie, omawiając poszczególne kraje, kiedy się przez nie „przeszywały”.

O dziewiątej‌ zakończyły pracę i jak zwykle zaśpiewały przed pójściem do łóżek. Nikt poza Beth nie potrafił wydobyć dźwięku ze starego pianina, ale za to ona, delikatnie dotykając pożółkłych klawiszy, umiała zapewnić miły akompaniament do prostych piosenek, które śpiewały. Meg miała głos jak flet i ona wraz z matką prowadziły chór. Amy cykała jak świerszcz, a Jo wędrowała po pieśniach, jak jej się żywnie podobało, zawsze wpadając w nieodpowiednim momencie z rechotem lub trylem, psując najbardziej poważną melodię. Śpiewały tak zawsze, odkąd potrafiły wyseplenić: Mała‌ fiastko sieć nam, sieć, i stało się to już domową tradycją, albowiem ich matka była urodzoną śpiewaczką. Jako pierwszy dźwięk z rana rozbrzmiewał zawsze jej głos, kiedy chodziła po mieszkaniu, śpiewając jak skowronek, i ten sam wesoły głos ostatni dźwięczał wieczorem, gdyż dziewczęta nigdy nie czuły się zbyt dorosłe na dobrze znaną kołysankę.

ROZDZIAŁ‌ II

Wesołe‍ święta

W szary‌ świt Bożego Narodzenia pierwsza obudziła się Jo. Na kominku nie wisiały skarpety z prezentami i przez chwilę poczuła się tak zawiedziona jak dawno temu, kiedy jej mała skarpetka spadła pod ciężarem upchanych w niej drobiazgów. Przypomniała sobie obietnicę matki i wsunąwszy rękę pod poduszkę, wyciągnęła małą książkę w szkarłatnej oprawie. Znała ją bardzo dobrze, gdyż była to piękna stara opowieść o najlepszym życiu przeżytym kiedykolwiek i Jo wiedziała, że to najlepszy przewodnik dla każdego wyruszającego w daleką drogę pielgrzyma. Obudziła Meg, życząc „Wesołych świąt”, i kazała jej zajrzeć pod poduszkę. Ukazała się książka w zielonej okładce, zawierająca wewnątrz ten sam obrazek i kilka słów napisanych przez matkę, które w ich oczach czyniły ten jedyny prezent tak bardzo cennym. Beth i Amy też się już obudziły, by poszperać i także znaleźć swoje książeczki – jedną w kolorze gołębim, a drugą niebieską – i wszystkie usiadły, oglądając je i rozmawiając, podczas gdy niebo na wschodzie poróżowiało z nadejściem dnia.

Margaret,‍ mimo iż czasami próżna, była z natury słodka i pobożna. To mimo woli wywierało wpływ na siostry, zwłaszcza na Jo, która kochała ją bardzo czule i wykazywała wobec niej posłuszeństwo, gdyż Margaret zawsze udzielała rad w sposób niezwykle łagodny.

– Dziewczęta‍ – powiedziała Meg poważnie, spoglądając na potarganą głowę obok siebie i na dwie pozostałe w dalszej części pokoju, okryte nocnymi czepkami. – Mama chce, żebyśmy czytały, kochały i ceniły te książki, i musimy zacząć to od zaraz. Dawniej byłyśmy temu wierne, ale odkąd ojca nie ma i spadły na nas te wszystkie wojenne kłopoty, zaniedbałyśmy wiele spraw. Wy możecie postępować, jak wam się podoba, ale ja będę trzymała moją książkę tu na tym stoliku i co dzień rano, jak tylko się obudzę, przeczytam trochę, bo wiem, że dobrze mi to zrobi i pomoże w ciągu dnia.

Po‌ czym otworzyła swoją książeczkę i zaczęła czytać. Jo otoczyła ją ramieniem i przytulając swój policzek do policzka siostry, też czytała z wyrazem spokoju, tak rzadko goszczącym na jej zmiennej twarzy.

– Jaka‍ Meg jest dobra! Chodź, Amy, zróbmy tak jak one. Pomogę ci z trudnymi wyrazami, a jak nie będziemy czegoś rozumiały, to one nam wytłumaczą – szepnęła Beth, na której ładne książki i przykład sióstr wywarły duże wrażenie.

– Cieszę‌ się, że moja jest niebieska – powiedziała Amy, po czym w pokojach zapanowała cisza, słychać było tylko delikatny szelest przewracanych kartek.

Zimowe‍ słońce zajrzało do środka, żeby dotknąć mądrych główek i skupionych twarzy swym świątecznym pozdrowieniem.

– Gdzie‌ jest mama? – zapytała Meg, kiedy obie z Jo zbiegły pół godziny później na dół, aby podziękować za prezenty.

– Bóg‍ jeden wie. Jakaś biedota przyszła po prośbie i wasza mama zaraz poszła zobaczyć, co potrzeba. Nigdy nie było takiej kobiety, żeby dawać jeść i pić, i ubranie, i drewno – odpowiedziała Hanna, która pracowała w ich domu od urodzenia Meg i którą wszystkie uważały bardziej za przyjaciółkę niż służącą.

– Myślę,‌ że szybko wróci, więc smaż swoje placki i wszystko przygotuj – powiedziała Meg, spoglądając na prezenty zebrane w koszyku i trzymane pod sofą, by je w odpowiedniej chwili wyciągnąć. – Och, a gdzie jest butelka wody kolońskiej od Amy? – zapytała, nie znajdując małej flaszeczki.

– Zabrała‌ ją przed chwilą, żeby przyczepić wstążkę czy coś w tym rodzaju – odparła Jo, tańcząc po pokoju, aby rozciągnąć nieco sztywne od nowości wojskowe kapcie.

– Prawda,‍ że ładnie wyglądają moje chusteczki? Hanna uprała je dla mnie i uprasowała, a ja sama wyszyłam monogramy – powiedziała Beth, patrząc z dumą na trochę nierówne litery, które kosztowały ją tyle pracy.

– Błogosławione‌ dziecię! Wyszyła na nich „mama” zamiast „M. March”. Jak śmiesznie! – zawołała Jo, podnosząc jedną z chusteczek.

– Czy‍ to niedobrze? Pomyślałam, że tak będzie lepiej, bo Meg też ma inicjały M.M., a ja chcę, żeby tylko Marmisia używała tych chusteczek – powiedziała Beth, wyglądając na strapioną.

– Ależ‌ oczywiście, że to dobrze, kochanie, i to całkiem niezły pomysł; a w dodatku niezwykle rozsądny, bo teraz nikt się nie może pomylić. Na pewno bardzo się to mamie spodoba – odrzekła Meg, marszcząc się na Jo i uśmiechając do Beth.

– Mama‌ idzie. Szybko chowaj koszyk! – zawołała Jo, gdyż trzasnęły drzwi, a w holu rozległ się odgłos kroków.

Amy‌ wbiegła pospiesznie i poczuła się nieco speszona, kiedy zobaczyła, że siostry czekają na nią.

– Gdzie‍ ty byłaś i co tam chowasz za plecami? – zapytała Meg ze zdumieniem, wnioskując z płaszcza i kapturka, że zwykle leniwa Amy zdążyła już wyjść na dwór mimo wczesnej pory.

– Nie‍ śmiej się ze mnie, Jo! Nie chodziło o to, żeby coś przed wami ukryć, zanim nadejdzie właściwa pora. Chciałam tylko zamienić małą butelkę na dużą i wydałam na nią wszystkie swoje pieniądze, i naprawdę staram się już nie być samolubna. – Mówiąc to, Amy pokazała elegancki flakon, który zastąpił poprzedni, tani.

Po‌ tym drobnym wysiłku, na jaki się zdobyła, wyglądała tak szczerze i skromnie, że Meg od razu ją uściskała, a Jo nazwała łobuziakiem, podczas gdy Beth podbiegła do okna i zerwała najpiękniejszą ze swoich róż, żeby ozdobić nową butelkę.

– Wiecie,‍ kiedy rano czytałyśmy i mówiłyśmy o tym, jak być dobrym, tak mi się zrobiło wstyd mojego prezentu, że gdy tylko wstałam, pobiegłam do sklepu na rogu i zamieniłam, i tak się z tego cieszę, bo teraz mój prezent jest najładniejszy.

Kolejne‌ trzaśnięcie drzwi od ulicy wysłało koszyk pod sofę, a dziewczęta do stołu, gotowe do śniadania.

– Wesołych‌ świąt, Marmisiu! Wielu wesołych świąt! Dziękujemy za książki. Trochę już przeczytałyśmy i będziemy je czytać codziennie – wołały chórem.

– Wesołych‍ świąt, córeczki! Cieszę się, że od razu zaczęłyście, i mam nadzieję, że będziecie to kontynuować. Ale zanim usiądziemy do stołu, chciałabym wam coś powiedzieć. Niedaleko stąd mieszka biedna kobieta z maleńkim niemowlęciem. Sześcioro dzieci kuli się w jednym łóżku, żeby im było cieplej, bo nie mają ognia. Nie mają też nic do jedzenia i najstarszy chłopiec przyszedł, żeby mi powiedzieć, jak cierpią z głodu i zimna. Moje dziewczęta, czy oddacie im swoje śniadanie jako świąteczny podarunek?

Wszystkie‍ były niezwykle głodne, bo czekały już od godziny, i przez minutę żadna się nie odezwała. Ale tylko przez minutę, bo Jo zaraz wykrzyknęła impulsywnie:

– Tak‌ się cieszę, że przyszłaś, zanim zaczęłyśmy!

– Czy‍ mogę ci pomóc zanieść rzeczy dla biednych małych dzieci? – zapytała ochoczo Beth.

– Ja‍ zaniosę śmietankę i bułeczki – dodała Amy, bohatersko wyrzekając się tego, co najbardziej lubiła.

Meg‌ już przykrywała racuszki i układała chleb na jednym dużym talerzu.

– Wiedziałam,‍ że tak postąpicie – powiedziała pani March, uśmiechając się z zadowoleniem. – Wszystkie pójdziecie mi pomóc, po powrocie zjemy na śniadanie chleb z mlekiem, a resztę nadrobimy przy kolacji.

Niebawem‍ były gotowe i pochód wyruszył. Na szczęście było wcześnie i szły bocznymi uliczkami, toteż mało kto je widział i nikt nie śmiał się z dziwacznej procesji.

Biedny,‌ pusty i nędzny był ten pokój bez ognia, z wybitymi szybami, podartą pościelą, chorą matką, płaczącym niemowlęciem i gromadką bladych głodnych dzieci, przytulonych do siebie pod jedną kołdrą. Jakżeż popatrzyły ich duże oczy i uśmiechnęły się sine wargi, kiedy dziewczęta weszły do środka!

– Ach,‍ mein‍ Gott! Przyszły do nas anioły! – wzruszyła się biedna kobieta, płacząc z radości.

– Zabawne‌ anioły w kapturkach i rękawiczkach – powiedziała Jo, rozśmieszając wszystkich.

Już‍ po kilku chwilach rzeczywiście zdawało się, że to dobre duszki zabrały się do dzieła. Hanna, która przyniosła drewno, rozpaliła ogień i zatkała dziury w oknach starymi kapeluszami i własnym płaszczem. Pani March podała chorej herbatę i kleik, pocieszyła też obietnicą pomocy, przebierając niemowlę tak delikatnie, jakby to było jej własne dziecko. Dziewczęta tymczasem przygotowały stół, posadziły dzieci wokół ognia i karmiły je tak, jak karmi się głodne ptaszki – śmiejąc się, rozmawiając i próbując zrozumieć ich zabawną łamaną angielszczyznę.

– Das‌ ist gut! Die Engel-kinder! – wołały biedne maleństwa, jedząc i ogrzewając czerwone rączki przy łagodnym płomieniu.

Nikt‍ dotąd nie nazwał dziewczynek anielskimi dziećmi i uznały to za niezmiernie miłe, zwłaszcza Jo, którą od dnia jej urodzin uważano za „Sancho”. Było to bardzo szczęśliwe śniadanie, mimo że nawet go nie spróbowały, i myślę, że kiedy odeszły, pozostawiając po sobie pocieszenie, to w całym mieście nie było czterech szczęśliwszych osób niż głodne małe dziewczynki, które oddały swoje śniadania i zadowoliły się w świąteczny poranek chlebem i mlekiem.

– Tak‌ właśnie kocha się swego sąsiada bardziej niż siebie samego i bardzo mi się to podoba – powiedziała Meg, kiedy korzystając z tego, że matka poszła na górę poszukać ubrań dla biednych Hummlów, ustawiały swoje prezenty.

„Nie‍ mają też nic do jedzenia i najstarszy chłopiec przyszedł, żeby mi powiedzieć, jak cierpią z głodu i zimna”.

Nie‍ był to zbyt imponujący widok, ale małe zawiniątka zawierały wiele miłości, a wysoki wazon, który stał pośrodku z czerwonymi różami, białymi chryzantemami i dzikim winem, nadawał stołowi zupełnie elegancki wygląd.

– Idzie‌ już! Beth, uderz w klawisze! Otwieraj drzwi, Amy! Trzykrotne hurra dla Marmisi! – wołała Jo, skacząc dookoła, podczas gdy Meg poszła, żeby poprowadzić matkę na honorowe miejsce.

Beth‍ zagrała powitalnego marsza, Amy otworzyła drzwi na oścież, a Meg z wielką godnością wystąpiła w roli eskorty. Pani March była jednocześnie zaskoczona i wzruszona i uśmiechała się oczyma pełnymi łez, oglądając prezenty i czytając dołączone krótkie liściki. Kapcie zostały od razu włożone, nowa chusteczka, sowicie skropiona wodą kolońską od Amy, wsunięta do kieszeni, a ładne rękawiczki usłyszały, że „idealnie pasują”.

Wiele‌ było śmiechu, pocałunków i wyjaśnień, a wszystko w ten prosty i pełen miłości sposób, który czyni domowe święta tak miłymi w chwili ich przeżywania i tak słodkimi do wspominania długo później. Potem wszystkie rzuciły się do pracy.

Poranna‌ dobroczynność i ceremonia zabrały dość wiele czasu, toteż resztę dnia poświęcono na przygotowania do wieczornych uroczystości. Dziewczęta były jeszcze za młode, żeby często chodzić do teatru, a nie dość bogate, by pozwolić sobie na wielkie wydatki związane z prywatnymi przedstawieniami, użyły więc własnego sprytu. Jako że potrzeba jest matką wynalazku, przygotowały wszystko, co było niezbędne. Niektóre z wykonanych rekwizytów okazały się niezwykle pomysłowe: gitary z tektury, antyczne lampy zrobione ze staroświeckich maselniczek pokrytych srebrnym papierem, wspaniałe suknie ze starej bawełny, błyszczące blaszanymi cekinami pochodzącymi z fabryki marynat, i zbroja pokryta tymi tak przydatnymi kawałkami metalu w kształcie rombów, pozostałymi z płachty blachy po wycięciu pokrywek na słoiki do konserw. Meble poprzewracano do góry nogami, a duża alkowa stała się sceną dla wielu niewinnych swawoli.

Mężczyznom‌ wstęp był wzbroniony, toteż Jo, ku własnemu zadowoleniu, grała męskie role, paradując z rozkoszą w parze wysokich skórzanych butów, podarowanych jej przez przyjaciółkę, która znała pewną panią, a ta pani znała pewnego aktora. Buty te, a także stary floret i rozcięty dubeltowy kubrak, używany przez jakiegoś malarza do obrazu, były skarbami Jo i pojawiały się przy każdej okazji. Skromne rozmiary zespołu sprawiały, że dwaj główni aktorzy musieli podjąć się kilku ról w jednej sztuce i bez wątpienia należało im się uznanie za ciężką pracę przy uczeniu się kwestii trzech czy czterech postaci, wskakiwaniu w różne kostiumy i wyskakiwaniu z nich i w dodatku reżyserowaniu przedstawienia. Było to znakomite ćwiczenie dla ich pamięci, a zarazem nieszkodliwa zabawa i zajęcie na wiele godzin, które w przeciwnym razie byłyby nudne, samotne lub spędzone w mniej miłym towarzystwie.

W wieczór‌ Bożego Narodzenia dziesięć dziewczynek, wdrapawszy się na łóżko służące jako loża, zasiadło w stanie najpochlebniejszego oczekiwania przed niebiesko-żółtą zasłoną z perkalu. Spoza kurtyny dobiegały liczne szelesty i szepty, snuło się nieco dymu z lampy i od czasu do czasu słychać było chichot Amy, która w chwilach podniecenia miała skłonność do popadania w histerię. Właśnie zabrzmiał gong, kurtyna opadła i rozpoczęła się Tragedia‌ operowa.

„Ponury‍ las”, jak głosił jeden z afiszów, zastępowały doniczki z krzewami, zielony ryps na podłodze i pieczara w oddali. Pieczara ta miała dach zrobiony ze stojaka do wietrzenia pościeli, a ściany z biurek, pomiędzy którymi był rozpalony do gorąca piecyk, z ustawionym na nim czarnym kociołkiem. Nad kociołkiem stała pochylona stara czarownica. Na scenie było ciemno i blask piecyka dawał znakomity efekt, tym bardziej że gdy czarownica podniosła pokrywkę, z kociołka wyleciała prawdziwa para. Pozwolono widowni ochłonąć przez chwilę z pierwszego wrażenia. Następnie dumnie wkroczył „czarny charakter” Hugo, z pobrzękującym u boku mieczem, w kapeluszu podwiniętym z jednej strony do góry, z czarną brodą, w tajemniczej pelerynie i wysokich butach. Przez chwilę chodził tam i z powrotem w wielkim poruszeniu, po czym uderzył się w czoło i wydzierając się dzikim głosem, zaśpiewał o swojej nienawiści do Roderiga, miłości do Żary i miłym postanowieniu, by zabić jedno z nich, a zdobyć drugie. Gruby głos Hugona i okrzyki, które co jakiś czas wydawał, wywierały duże wrażenie i publiczność nagrodziła go brawami w chwili, kiedy przerwał na moment, żeby złapać oddech. Skłonił się jak ktoś nawykły do publicznego uznania, po czym zajrzał ukradkiem do jaskini i nakazał Hagar, by wyszła, mówiąc władczo: „Hej tam, sługo! Potrzebnaś mi!”.

Wyłoniła‍ się Meg ze zwisającym wokół twarzy szarym końskim włosiem, w czerwono-czarnym szlafroku, z laską i peleryną w kabalistyczne znaki. Hugo zażądał jednego napoju, którego wypicie sprawi, że Zara go pokocha, i drugiego na uśmiercenie Roderiga. Hagar, we wspaniałej dramatycznej arii, zobowiązała się dostarczyć oba napoje i zaczęła wzywać ducha, który miał jej przynieść miłosny napój:

Tutaj,‍ ach, tutaj, z mego rozkazu,

Powietrzny‍ duchu, przybądź od razu!

Zrodzony‌ z róż w rosistą noc,

Znaszże‍ ty mikstur tajemnych moc?

Z elfią‌ prędkością przynieś tu mi

Pachnący‍ napój, co mi się śni;

Niech‍ będzie bardzo mocny, słodki...

Duchu,‍ odpowiedz na me zwrotki.

Rozległ‌ się delikatny dźwięk muzyki i spoza jaskini wynurzyła się drobna postać w obłoku bieli, z błyszczącymi skrzydłami, złotymi włosami i girlandą róż na głowie. Machając różdżką, postać ta zaśpiewała:

Przybywam‍ od razu

Z twego‍ rozkazu

Ze‌ srebrzystego księżyca.

Weź‍ zaklęcie to,

Użyj‌ dobrze go

Lub‍ zniknie mocy jego tajemnica!

I porzucając‍ u stóp czarownicy małą pozłacaną butelkę, duch zniknął. Kolejna pieśń wykonana przez Hagar wywołała następną zjawę – niezbyt piękną, gdyż oto, przy akompaniamencie huku, pojawił się brzydki czarny chochlik i wyrechotawszy swą kwestię, rzucił w Hugona ciemną butelką, po czym zniknął z szyderczym śmiechem. Wymamrotawszy podziękowanie, Hugo włożył napoje do butów i odszedł, a Hagar poinformowała widownię, że ponieważ uśmiercił on w przeszłości kilka jej przyjaciółek, przeklęła go i ma zamiar pokrzyżować jego plany, biorąc tym samym na nim odwet. Kurtyna opadła i publiczność odpoczywała, jedząc słodycze i dyskutując nad walorami sztuki.

Dłuższy‍ okres stukania młotkami poprzedził ponowne podniesienie kurtyny, ale kiedy okazało się, jak wspaniałe arcydzieło scenicznej stolarki młotki te sporządziły, nikt nawet nie mruknął o spóźnieniu. Było to doprawdy znakomite! Stała tam wysoka aż do sufitu wieża. W połowie jej wysokości widniało okno, w nim zapalona lampa, a spoza białej zasłonki widać było Zarę w pięknej błękitnosrebrnej sukni, czekającą na Roderiga. On przybył wspaniale ubrany, w kapeluszu z piórami, czerwonej pelerynie, z kasztanowym lokiem nad czołem, gitarą i oczywiście w wysokich butach. Ukląkłszy u stóp wieży, odśpiewał rzewną serenadę. Zara odpowiedziała mu i po tym muzycznym dialogu zgodziła się na ucieczkę. Tu nastąpił efekt nadzwyczajny sztuki. Roderigo wyciągnął sznurową drabinkę z pięcioma stopniami, zarzucił jeden jej koniec do góry i zaprosił Zarę do zejścia.

„Właśnie‌ zabrzmiał gong, kurtyna opadła i rozpoczęła się Tragedia‍ operowa”.

Nieśmiało‍ wysunęła się spoza krat, oparła dłoń na ramieniu Roderiga i miała właśnie wdzięcznie zeskoczyć, kiedy „Nieszczęsna! Nieszczęsna Zara!” zapomniała o swoim welonie, a ten utkwił w oknie. Wieża zachwiała się, pochyliła do przodu i upadła z łoskotem, grzebiąc w swych ruinach nieszczęśliwych kochanków!

Pośród‍ ogólnego wrzasku brązowe buty Roderiga miotały się dziko wśród ruin, spod których ukazała się złocista głowa, wołając: „A nie mówiłam! A nie mówiłam?!”. Wykazując niezwykłą przytomność umysłu, Don Fedro, okrutny ojciec, ruszył, by wyciągnąć córkę spod gruzów, spiesznie mówiąc jej na stronie: „Nie śmiej się! Graj, jakby nic się nie stało!” i rozkazując, aby Roderigo wstał, gniewnie i szyderczo wypędził go z królestwa. Ten, mimo że niewątpliwie był poruszony upadkiem wieży, stawił czoło staremu władcy i odmówił wyjazdu. Idąc za jego nieustraszonym przykładem, także Zara oparła się woli swego ojca, który kazał wtrącić ich oboje do najgłębszych lochów zamczyska. Dzielny mały sługa przyszedł z łańcuchami i wyprowadził ich, wyglądając na bardzo przestraszonego i najwyraźniej zapominając o mowie, jaką miał wygłosić.

Akt‌ trzeci rozgrywał się w sali zamkowej i tu właśnie pojawiła się Hagar, by uwolnić kochanków i skończyć z Hugonem. Usłyszawszy jego kroki, ukryła się. Widziała, jak Hugo wlewa miksturę do dwóch kielichów i nakazuje małemu słudze: „Zanieś je uwięzionym w lochu i powiedz im, iż niebawem nadejdę”. Sługa wziął Hugona na stronę, by mu coś powiedzieć, a Hagar w tym czasie zamieniła kielichy na dwa inne, wypełnione czymś zupełnie nieszkodliwym. Ferdinando, służący, wyniósł je, a Hagar postawiła z powrotem kielich z trucizną, przeznaczoną dla Roderiga. Hugo, spragniony po długim śpiewie, wypił napój, stracił przytomność i po dłuższej chwili wymachiwania nogami i tupania padł plackiem i... umarł, podczas gdy Hagar poinformowała, co zrobiła, w arii o niezwykłej mocy i melodii.

Była‌ to doprawdy wstrząsająca scena, choć niektórzy mogli pomyśleć, że nagłe rozsypanie się długich kasztanowych włosów złoczyńcy nieco zepsuło efekt jego śmierci. Wywołano go przed kurtynę i ukazał się z wielką wytwornością, wiodąc za sobą Hagar, której śpiew uznano za lepszy niż reszta przedstawienia razem wzięta.

Akt‌ czwarty ukazywał rozpaczającego Roderiga, który zamierzał się zasztyletować, gdyż powiedziano mu, że Zara go opuściła. Ale w chwili, gdy już mierzył sztyletem w serce, pod oknem rozpoczęła się aria o tym, że Zara jest wierna, acz w niebezpieczeństwie, i jeśli zechce, może ją uratować. Został wrzucony klucz, Roderigo otworzył drzwi i w szalonym spazmie rozerwał łańcuchy, po czym ruszył, by odnaleźć i uwolnić ukochaną.

Piąty‍ akt otworzyła burzliwa scena między Zarą a Don Pedrem. On życzył sobie, żeby poszła do klasztoru, ale ona nie chciała nawet o tym słyszeć i po wzruszającym błaganiu miała właśnie zemdleć, gdy nagle wdarł się Roderigo i poprosił o jej rękę. Don Pedro odmówił, gdyż Roderigo nie był bogaty. Zaczęli krzyczeć i straszliwie gestykulować, ale nie mogli dojść do porozumienia. Roderigo miał już unieść wyczerpaną Zarę, gdy wszedł służący z listem i torbą od Hagar, która zniknęła w tajemniczy sposób. Z listu wynikało, że zapisuje ona młodej parze niewypowiedzianie wielkie bogactwa i przeklina straszliwie Don Pedra, jeśli ten nie zgodzi się na ich szczęście. Po otwarciu torby deszcz monet sypnął się na scenę i po chwili cała pokryła się ich blaskiem. To już do końca zmiękczyło serce „srogiego władcy”. Zgodził się bez szemrania na ślub, wszyscy połączyli swe głosy w radosnym chórze i kurtyna opadła na kochanków, klęczących z najbardziej romantycznym wdziękiem przed Don Pedrem, który dał im błogosławieństwo.

Rozległy się gromkie oklaski, jednak nieoczekiwanie zostały przerwane, gdyż łóżko polowe, stanowiące podstawę „loży”, złożyło się nagle, zamykając rozentuzjazmowaną publiczność. Roderigo i Don Pedro rzucili się na pomoc i wyciągnęli wszystkich wprawdzie bez szwanku, ale wielu było niemych ze śmiechu. Podniecenie jeszcze nie opadło, kiedy nadeszła Hanna z „Pozdrowienia od pani March” i pytaniem „Czyby panienki nie zeszli na kolacja?”.

Była to niespodzianka nawet dla aktorek, a kiedy ujrzały stół, popatrzyły na siebie w zachwyconym zdumieniu. Marmisia zazwyczaj przygotowywała dla nich mały poczęstunek, ale niczego równie wspaniałego nie widziały od dawno już minionych dni dostatku. Były tam lody – właściwie dwa ich rodzaje, różowe i białe – i ciasto, i owoce, i różnorodne francuskie cukierki, a w środku cztery wielkie bukiety cieplarnianych kwiatów!

Dziewczętom zaparło dech w piersiach i wpatrywały się najpierw w stół, a potem w matkę, która wyglądała na ogromnie ucieszoną.

– Czy to wróżki? – zapytała Amy.

– To Święty Mikołaj – odparła Beth.

– To mama. – I Meg uśmiechnęła się tym swoim najsłodszym uśmiechem, którego nie były w stanie zmienić ani siwa broda, ani białe brwi.

– Ciotka March w przypływie dobroci przysłała kolację – wykrzyknęła Jo w nagłym olśnieniu.

– Żadna nie zgadła. Przysłał to stary pan Laurence – odparła pani March.

– Dziadek małego Laurence’a! Jakim cudem przyszło mu coś podobnego do głowy? Nawet go nie znamy! – zawołała Meg.

– Hanna opowiedziała rano jednej z jego służących o waszym śniadaniu. Dziwny z niego stary jegomość, ale to mu się spodobało. Znał przed laty mojego ojca i przysłał mi dziś po południu uprzejmy list, w którym pisze, że ma nadzieję, iż pozwolę mu wyrazić jego przyjazne uczucia wobec moich dzieci i przyjmę kilka drobiazgów przekazanych im z okazji świąt. Nie mogłam odmówić, toteż macie małą wieczorną ucztę jako rekompensatę za mleczno-chlebowe śniadanie.

– To ten chłopiec mu to podsunął, wiem, że to on! To wspaniały chłopak i tak bardzo chciałabym, żebyśmy się poznali. On też wygląda tak, jakby chciał zawrzeć z nami znajomość, ale jest nieśmiały, a Meg jest taka zasadnicza, że nigdy nie pozwala mi odezwać się do niego, kiedy go mijamy – powiedziała Jo, kiedy talerze zaczęły krążyć, a lody topniały w oczach, pośród ochów i achów wyrażających wielkie zadowolenie.

– Masz na myśli tych ludzi, którzy mieszkają w tym dużym domu obok, prawda? – zapytała jedna z dziewczynek. – Moja matka zna starego pana Laurence’a, ale mówi, że on jest bardzo dumny i nie lubi spoufalać się z sąsiadami. Trzyma swego wnuka w zamknięciu, z wyjątkiem konnych przejażdżek i spacerów z guwernerem, i każe mu się bardzo dużo uczyć. Zaprosiłyśmy tego chłopca do nas na przyjęcie, ale nie przyszedł. Mama mówi, że jest bardzo miły, chociaż nigdy nie rozmawia z dziewczynkami.

– Nasza kotka uciekła kiedyś i on ją odniósł. Rozmawialiśmy przez płot i dogadywaliśmy się znakomicie, wszystko o brykiecie i tak dalej, kiedy zobaczył, że Meg nadchodzi, odszedł. Mam zamiar poznać go któregoś dnia, bo on potrzebuje rozrywki, jestem tego absolutnie pewna – powiedziała zdecydowanie Jo.

– Lubię jego maniery, poza tym wygląda na małego dżentelmena, więc nie mam nic przeciw temu, żebyście go poznały, jeśli nadarzy się odpowiednia okazja. Sam przyniósł kwiaty i powinnam była zaprosić go do środka, ale nie miałam pewności, co się dzieje na górze. Wyglądał tak smutno, kiedy odchodził, słysząc wasze zabawy. Najwyraźniej jest samotny.

– To zbawienie, że go nie zaprosiłaś, mamo! – zaśmiała się Jo, patrząc na swoje buty. – Ale urządzimy kiedyś inne przedstawienie, które będzie mógł obejrzeć. Może nawet zechce pomóc w grze. Czy nie byłoby to zabawne?

– Nigdy nie dostałam tak wspaniałego bukietu! Jaki on ładny! – I Meg z zainteresowaniem oglądała kwiaty.

– Rzeczywiście piękny! Ale dla mnie słodsze są róże od Beth – powiedziała pani March, wąchając na wpół zwiędły bukiecik przypięty do paska. Beth przytuliła się do niej i cichutko szepnęła: – Tak bym chciała wysłać wiązankę tacie. Obawiam się, że jego Gwiazdka nie jest tak wesoła jak nasza.

ROZDZIAŁ III

Młody Laurence

– Jo! Jo, gdzie jesteś? – wołała Meg, stojąc u stóp schodów prowadzących na strych.

– Tutaj! – odpowiedział z góry zachrypnięty głos.

Meg wbiegła po schodach i zastała siostrę jedzącą jabłka i płaczącą nad Dziedzicem z Redclyffe, zawiniętą w koc na starej sofie o trzech nogach, która stała przy słonecznym oknie. Była to ulubiona kryjówka Jo. Bardzo lubiła chować się tu z kilkoma renetami i dobrą książką, aby nacieszyć się spokojem i towarzystwem oswojonego szczura; mieszkał obok i ani odrobinę nie przejmował się jej obecnością. Kiedy ukazała się Meg, Bazgrotek umknął do swojej dziury, a Jo otarła łzy z policzków i czekała na nowiny.

– Co za radość! Spójrz tylko! Prawdziwy list z zaproszeniem od pani Gardiner na jutrzejszy wieczór! – zawołała Meg, wymachując drogocennym listem, a następnie odczytując go z dziewczęcym zachwytem: „Pani Gardiner byłaby szczęśliwa, mogąc ujrzeć pannę Margaret i pannę Józefinę na małym tanecznym przyjęciu z okazji Nowego Roku”. Mama zgadza się, żebyśmy poszły. No więc, co włożymy?

– Po co pytasz, skoro wiesz, że włożymy nasze popeliny, bo nie mamy nic innego – odpowiedziała Jo z pełnymi ustami.

– Gdybym tak miała jedwabną sukienkę! – westchnęła Meg. – Mama mówi, że być może dostanę, jak skończę osiemnaście lat, ale dwa lata to całe wieki oczekiwania.

– Uważam, że nasze popelinki wyglądają jak jedwab i są dla nas dostatecznie ładne. Twoja prezentuje się jak nowa, ale zapomniałam, że moja jest przypalona i rozdarta. Co mam zrobić? Przypalenie bardzo widać i nie mogę go ani trochę sczyścić.

– Musisz siedzieć cały czas spokojnie i nie pokazywać pleców. Przód jest w porządku. Ja będę miała nową wstążkę we włosach i mama pożyczy mi swoją spinkę z perłą; moje pantofle są śliczne, a rękawiczki ujdą, chociaż nie wyglądają tak ładnie, jak bym tego pragnęła.

– Moje mają plamy z lemoniady, a ponieważ nie mogę dostać nowych, pójdę bez rękawiczek – powiedziała Jo, która nigdy nie przejmowała się zbytnio strojem.

– Musisz mieć rękawiczki, w przeciwnym razie ja nie pójdę! – wykrzyknęła zdecydowanie Meg. – Są ważniejsze niż wszystko inne. Nie możesz bez nich tańczyć, a jeśli nie zatańczysz, to ja będę się czuła taka upokorzona.

– No to będę stać w miejscu. Nie zależy mi na towarzyskich tańcach. Co to za przyjemność kręcić się w kółko. Ja lubię fruwać we wszystkie strony i robić susy.

– Nie możesz poprosić mamy o nowe rękawiczki, bo są drogie, a ty jesteś taka niedbała. Kiedy poplamiłaś te, które masz, mama powiedziała, że nie kupi ci już nowych tej zimy. Nie możesz ich jakoś wyczyścić? – zapytała zaniepokojona Meg.

– Mogę trzymać je zmięte w dłoni, tak żeby nikt nie zobaczył plam. To wszystko, co mogę zrobić. Nie! Powiem ci, jak sobie poradzimy: każda z nas włoży jedną dobrą i będzie trzymała tę złą w dłoni. Co ty na to?

– Twoje ręce są większe niż moje i okropnie rozciągniesz mi rękawiczkę – zaczęła narzekać Meg, bo ta część stroju stanowiła jej czuły punkt.

– W takim razie pójdę bez rękawiczek. Nie obchodzi mnie, co ludzie powiedzą! – odrzekła Jo, podnosząc książkę.

– Możesz sobie wziąć moją, proszę bardzo! Tylko jej nie poplam i zachowuj się przyzwoicie. Nie trzymaj rąk za plecami i nie wołaj: „Na Krzysztofa Kolumba!”, dobrze?

– Nie martw się o mnie. Będę tak sztywna, jak tylko potrafię, i postaram się nie wdawać w żadne burdy. A teraz idź odpowiedzieć na zaproszenie i pozwól mi dokończyć tę znakomitą historię.

Meg odeszła, by „uprzejmie podziękować”, obejrzeć swoją sukienkę i zanucić pogodnie przy upinaniu jedynego żabotu z prawdziwej koronki, jaki miała, podczas gdy Jo dokończyła książkę, cztery jabłka i partyjkę figli z Bazgrotkiem.

W przeddzień Nowego Roku salon był pusty, gdyż obie młodsze dziewczynki służyły jako panny podręczne, a starsze oddały się niezwykle ważnemu zajęciu „szykowania się na bal”. Toalety mogły być proste, ale biegania z góry na dół było co niemiara, a także uśmiechów i rozmów w związku z fryzurami, aż w pewnej chwili dom wypełnił się zapachem przypalonych włosów.

Meg chciała mieć wokół twarzy kilka loczków, toteż Jo poczęła chwytać owinięte w papier kosmyki parą rozgrzanych szczypiec.

– Czy to na pewno musi tak dymić? – zapytała Beth ze swojej grzędy na łóżku.

– To wilgoć paruje – odparła Jo.

– Jaki dziwny zapach! Jak opalane pierze – zauważyła Amy, gładząc z wyższością własne loki.

– Zaraz zdejmę papierki i ujrzycie obłok małych loczków – powiedziała Jo, odkładając szczypce.

Zdjęła papierki, ale nie ukazał się żaden obłok, bo włosy zostały na papilotach, a przerażony fryzjer ułożył rząd małych przypalonych zawiniątek przed swoją ofiarą.

– Och, och, och! Coś ty zrobiła? Jestem oszpecona! Nie mogę tak iść! Moje włosy, och, moje włosy! – zawodziła Meg, patrząc z rozpaczą na nierówne frędzle nad czołem.

– Takie moje szczęście. Nie trzeba było mnie prosić. Ja zawsze wszystko zepsuję. Bardzo mi przykro, ale szczypce były za gorące i dlatego wszystko źle wyszło – jęczała biedna Jo, oglądając czarne placki ze łzami żalu.

– Nic straconego. Podfryzuj je tylko trochę i zawiąż wstążkę tak, żeby końce lekko opadały na czoło, a będzie wyglądało jak według najnowszej mody. Widziałam to u wielu dziewcząt – powiedziała pocieszająco Amy.

– Dobrze mi tak, zachciało mi się stroić. Powinnam była zostawić moje włosy w spokoju! – płakała rozdrażniona Meg.

– I ja tak uważam, były gładkie i śliczne. Ale niedługo znów ci odrosną – odparła Beth, podchodząc, aby pocałować i pocieszyć podstrzyżoną owcę.

Po licznych mniejszych przygodach Meg była wreszcie gotowa, a wspólnym wysiłkiem całej rodziny udało się upiąć włosy Jo do góry i włożyć na nią sukienkę. Wyglądały w swoich skromnych strojach bardzo dobrze – Meg w srebrzysto-brązowawej sukni, z błękitną aksamitną siateczką na włosy, koronkowym żabotem i spinką z perłą; Jo w kasztanowej, ze sztywnym, lnianym, niby-męskim kołnierzykiem i jedną czy dwiema chryzantemami za całą ozdobę. Każda włożyła czystą rękawiczkę, a drugą poplamioną trzymała w dłoni, i wszyscy stwierdzili, że rezultat jest „zupełnie przyjemny i wyrafinowany”. Pantofle Meg na wysokich obcasach okazały się za ciasne i uwierały ją, chociaż nigdy by się do tego nie przyznała, a dziewiętnaście szpilek we włosach Jo wyglądało tak, jakby były wbite prosto w jej głowę, ale cóż, elegancja albo śmierć!

– Bawcie się dobrze, moje kochane! – powiedziała pani March, kiedy obie siostry z wdziękiem zeszły na alejkę. – Nie jedzcie za dużo na kolację i wyjdźcie o jedenastej, kiedy przyślę po was Hannę.

Gdy zatrzasnęła się za nimi furtka, usłyszały głos dochodzący z okna:

– Dziewczęta, dziewczęta! Czy zabrałyście czyste chusteczki do nosa?

– Tak, tak, niepokalanie czyste, a Meg skropiła swoje wodą kolońską – odkrzyknęła Jo, dodając ze śmiechem, kiedy nieco odeszły: – Jestem pewna, że Marmisia zapytałaby o to nawet wtedy, gdybyśmy uciekały przed trzęsieniem ziemi.

– To jeden z jej arystokratycznych nawyków i całkiem stosowny, bo prawdziwą damę poznaje się po czystych butach, rękawiczkach i chusteczce do nosa – odparła Meg, która sama miała całkiem sporo drobnych „arystokratycznych nawyków”.

– Pamiętaj o zasłanianiu zniszczonego klina sukienki, Jo. Czy moja szarfa jest w porządku? I czy moje włosy wyglądają bardzo źle? – spytała Meg, odwracając się, po dłuższym muskaniu, od lustra w gotowalni u pani Gardiner.

– Jestem pewna, że zapomnę. Jeśli zobaczysz, że robię coś niestosownego, to przypomnij mi mrugnięciem, dobrze? – odpowiedziała Jo, szarpnąwszy kołnierzyk i przeciągnąwszy szybko szczotką po włosach.

– Damy do nikogo nie mrugają. Jeśli coś będzie źle, to podniosę brwi, a w przeciwnym razie skinę głową. A teraz obciągnij ramiona, staraj się chodzić małymi krokami i jeśli cię będę komuś przedstawiać, to nie potrząsaj jego ręką, tak się nie robi.

– Jak ty się nauczyłaś tych wszystkich poprawnych manier? Ja nigdy nie potrafię. Czyż ta muzyka nie jest wesoła?

Zeszły na dół, czując się nieco onieśmielone, bo rzadko chodziły na przyjęcia, i mimo że było to małe i nieformalne spotkanie, dla nich stało się ono wydarzeniem. Pani Gardiner, dostojna starsza dama, powitała je serdecznie i przekazała najstarszej ze swoich sześciu córek. Meg, znająca Sallie, szybko poczuła się swobodnie, ale Jo, którą niewiele obchodziły dziewczęta i ich plotki, stała obok, z plecami zwróconymi przezornie do ściany, i czuła się równie nie na miejscu jak źrebak wśród kwietnych rabatek. Kilku młodzieńców rozmawiało z ożywieniem w innej części pokoju o łyżwach i Jo marzyła, żeby się do nich przyłączyć, albowiem jazda na łyżwach była jedną z radości jej życia. Dała znać Meg o swym zamiarze, ale brwi siostry uniosły się tak alarmująco, że nie odważyła się ruszyć. Nikt nie podchodził, by z nią porozmawiać, a stojąca obok grupa osób stopniowo przerzedzała się, aż w końcu Jo pozostała sama. Nie mogła włóczyć się wokół w poszukiwaniu zabawy, bo przypalony klin sukni stałby się widoczny, toteż dość smętnie przypatrywała się wszystkim wkoło dopóty, dopóki nie zaczęły się tańce. Meg została poproszona natychmiast; ciasne pantofelki poruszały się tak żwawo, że nikt nie odgadłby, jaki ból znosiła z uśmiechem ich właścicielka. Jo zauważyła rudowłosego młodziana, który zbliżał się w kierunku jej kąta. W obawie, że ma zamiar poprosić ją do tańca, wymknęła się do odgrodzonej zasłoną alkowy, aby stamtąd wszystko podglądać i bawić się w spokoju. Niestety, inna nieśmiała osoba wybrała już tę samą kryjówkę, okazało się bowiem po opadnięciu zasłonki, że Jo znalazła się twarzą w twarz z... „młodym Laurence’em”.

– Ojej, nie wiedziałam, że ktoś tu jest! – wyjąkała Jo, przygotowując się do odwrotu równie szybkiego jak wtargnięcie.

Ale chłopiec roześmiał się i powiedział uprzejmie, choć wyglądał na nieco zaskoczonego:

– Nie przejmuj się mną. Zostań, jeśli chcesz.

– Czy nie będę ci przeszkadzać?

– Ani trochę. Przyszedłem tu tylko dlatego, że nie znam wielu osób i z początku czułem się nieco dziwnie, wiesz.

– I ja też. Nie odchodź, proszę, chyba że wolisz.

Chłopiec usiadł z powrotem i spoglądał na swoje lakierki, aż wreszcie Jo, starając się być uprzejma i miła, powiedziała:

– Zdaje mi się, że miałam przyjemność już cię kiedyś widzieć. Mieszkasz koło nas, prawda?

– W sąsiednim domu. – Podniósł wzrok i zaśmiał się szczerze, bo sztywne maniery Jo wydały mu się raczej zabawne, gdy sobie przypomniał, jak gawędzili o krykiecie, kiedy odniósł jej kota.

Przywróciło to Jo jej zwykłą swobodę i też się roześmiała, starając się mówić jak najserdeczniej:

– Twój prezent gwiazdkowy sprawił nam wiele radości.

– To dziadek go posłał. Jak się miewa kot, panno March? – zapytał chłopiec, usiłując zachować poważny ton, choć w jego czarnych oczach pojawiły się wesołe błyski.

– Dziękuję, nieźle, panie Laurence, ale nie jestem panną March, tylko Jo – odparła młoda dama.

– A ja nie jestem panem Laurence’em, tylko Lauriem.

– Laurie Laurence – jak to dziwnie brzmi.

– Naprawdę mam na imię Teodor, ale nie lubię go, bo koledzy przezywali mnie Dora, więc kazałem im mówić do siebie Laurie.

– Ja nienawidzę mojego imienia, jest takie sentymentalne! Tak bym chciała, żeby wszyscy mówili Jo zamiast Józefina. Jak zmusiłeś chłopców, żeby przestali cię nazywać Dorą?

– Pobiłem ich.

– Ja nie mogę pobić ciotki March, więc chyba będę musiała się pogodzić z moim imieniem. – Jo westchnęła z rezygnacją.

– Czy lubisz tańczyć, panno Jo? – zapytał Laurie, pomyślawszy, że imię to pasuje do dziewczyny.

– Owszem, lubię, jeśli jest dość przestronnie i wszyscy są ożywieni. W miejscu takim jak to jestem pewna, że zaraz coś zniszczę, nadepnę komuś na palce albo zrobię coś okropnego, toteż żeby nie wyrządzić szkód, pozwalam Meg żeglować dookoła. A ty nie tańczysz?

– Czasami. Wiesz, wiele lat spędziłem za granicą i nie bywam dostatecznie często w towarzystwie, żeby wiedzieć, jak wy to tutaj robicie.

– Za granicą! – wykrzyknęła Jo. – Och, opowiedz mi o tym! Uwielbiam słuchać opowieści o podróżach.

Laurie nie bardzo orientował się, od czego zacząć, ale ochocze pytania Jo szybko go rozruszały i opowiedział jej, jak był w szkole w Vevay, gdzie chłopcy nigdy nie nosili czapek i mieli całe flotylle statków na jeziorze, a z okazji świąt wyruszali z nauczycielami na piesze wycieczki po Szwajcarii.

– Och, jak bardzo chciałabym tam być! – zawołała Jo. – Czy byłeś w Paryżu?

– Spędziliśmy tam ubiegłą zimę.

– Mówisz po francusku?

– W Vevay nie wolno nam było używać innego języka.

– Powiedz coś! Umiem czytać po francusku, ale nie wymawiać.

– Quel nom a cette jeune demoiselle en les pantoufles jolies? – zapytał życzliwie Laurie.

– Jak ty to ładnie robisz! Poczekaj, powiedziałeś: „Kim jest ta panienka w ładnych pantofelkach?”, prawda?

– Oui, mademoiselle.

– To moja siostra Margaret i ty wiedziałeś, że to ona! Czy uważasz, że jest ładna?

– Tak. Przypomina mi niemieckie dziewczęta, wygląda tak świeżo i spokojnie i tańczy jak dama.

Jo zapłonęła wprost dumą, słysząc ten komplement pod adresem siostry, i zapamiętała go, by powtórzyć Meg. Oboje podpatrywali, krytykowali i plotkowali, aż poczuli się jak starzy znajomi. Nieśmiałość Lauriego niebawem zniknęła, gdyż chłopięcy sposób bycia Jo bawił go i sprawił, że poczuł się swobodnie, a Jo była znów wesoła jak zwykle, bo nikt nie pamiętał o jej sukni ani nie podnosił na jej widok brwi. Młody Laurence spodobał jej się jeszcze bardziej niż przedtem i dobrze mu się przyglądała, żeby opisać go potem dziewczętom; ponieważ nie miały braci, tylko bardzo niewielu kuzynów, chłopcy byli dla nich niemal zupełnie nieznanymi stworzeniami.

„Kręcone czarne włosy, smagła cera, duże czarne oczy, ładny nos i zęby, małe dłonie i stopy, wyższy ode mnie, uprzejmy jak na chłopaka i w ogóle sympatyczny. Ciekawe, ile ma lat?”

To pytanie zawisło na końcu języka Jo, ale powstrzymała się w porę i z niezwykłym taktem starała się wybadać sprawę okrężną drogą.

– Przypuszczam, że wkrótce pójdziesz na studia? Widzę, jak wkuwasz, siedząc nad książkami – nie, to znaczy, chciałam powiedzieć, że solidnie się uczysz. – I Jo zarumieniła się z powodu nieszczęsnego „wkuwania”, które jej się wymknęło.

Laurie uśmiechnął się, ale nie wydawał się zgorszony. Odpowiedział, wzruszając ramionami:

– Nie wcześniej niż za rok lub dwa lata. Na pewno nie wcześniej, nim skończę siedemnaście lat.

– Masz tylko piętnaście lat? – zapytała Jo, spoglądając na wysokiego młodzieńca, którego uważała już za siedemnastolatka.

– Szesnaście, w przyszłym miesiącu.

– Tak bardzo chciałabym pójść na studia. Nie wygląda na to, żebyś ty się cieszył.

– Nienawidzę tego! Tylko wkuwanie i swawole, a ja nie lubię ani jednego, ani drugiego w wykonaniu tutejszych chłopaków.

– A co lubisz?

– Mieszkać we Włoszech i bawić się na mój własny sposób.

Jo bardzo chciała zapytać, jaki był ten jego własny sposób, ale czarne brwi Lauriego wyglądały dość groźnie, kiedy je zmarszczył, toteż zmieniła temat i powiedziała, przytupując do taktu:

– To wspaniała polka! Może pójdziesz i zatańczysz sobie?

– Jeśli ty ze mną pójdziesz – odpowiedział z delikatnym, szarmanckim ukłonem.

– Ja nie mogę, bo obiecałam Meg, że tego nie zrobię, ponieważ... – Tu Jo zatrzymała się, niezdecydowana, czy powiedzieć mu, czy śmiać się.

– Ponieważ co? – spytał zaciekawiony Laurie.

– Nie powiesz nikomu?

– Nigdy!

– No więc, mam fatalny zwyczaj stawania przed kominkiem i przypalania sukienek, i tę też przypaliłam, i chociaż jest ładnie naprawiona, to i tak widać, więc Meg kazała mi stać spokojnie, żeby nikt nie zauważył. Możesz się śmiać, jeśli chcesz. Wiem, że to śmieszne.

Ale Laurie nie śmiał się, tylko spuścił na chwilę wzrok i wyraz jego twarzy zaskoczył Jo, kiedy powiedział łagodnie:

– To nic nie szkodzi. Powiem ci, co zrobimy. Jest tu bardzo długi korytarz, możemy tam wspaniale tańczyć i nikt nas nie zobaczy. Chodź, proszę.

Jo podziękowała mu i poszła z ochotą. Żałowała, że ma tylko jedną czystą rękawiczkę, kiedy zobaczyła, jak wspaniale perłowe były rękawiczki jej partnera. Korytarz okazał się pusty, więc odtańczyli skoczną polkę, gdyż Laurie tańczył bardzo dobrze i nauczył Jo niemieckiego kroku, który ją zachwycił, pełen był bowiem obrotów i podskoków. Kiedy muzyka ucichła, usiedli na schodach, żeby złapać oddech, i Laurie właśnie opisywał studenckie festiwale w Heidelbergu, kiedy ukazała się poszukująca siostry Meg. Przywołała ją dłonią i Jo niechętnie poszła za nią do bocznego pokoju, gdzie dość blado wyglądająca Meg usiadła na sofie, trzymając się za nogę.

– Zwichnęłam kostkę. Przekręcił mi się ten wstrętny obcas i potknęłam się. Boli tak, że prawie nie mogę wytrzymać, i zupełnie nie wiem, w jaki sposób dojdę do domu – powiedziała, kiwając się tam i z powrotem z bólu.

– Wiedziałam, że coś się stanie przez te głupie buty. Tak mi przykro. Ale naprawdę nie wiem, co możesz teraz zrobić, chyba tylko wziąć powóz albo zostać tu na noc – stwierdziła Jo, delikatnie masując biedną kostkę.

– Nie mogę wziąć powozu, gdyż to byłoby zbyt kosztowne. Powiem więcej, wcale nie mogę wziąć powozu, bo większość osób przyjechała własnymi, a do stajni jest daleko i nie ma tam kogo posłać.

– Ja pójdę.

– Nie, doprawdy! Jest po dziewiątej i egipskie ciemności. Nie mogę zostać tutaj, bo w domu pełno gości. Jakieś dziewczynki nocują u Sallie. Odpocznę do przyjścia Hanny, a potem jakoś spróbuję iść.

– Poproszę Lauriego, on pójdzie – powiedziała Jo, którą uspokoił ten pomysł.

– Litości, nie! Nie pytaj ani nie proś nikogo. Przynieś mi kalosze i połóż te pantofle z naszymi rzeczami. Nie mogę już tańczyć, ale kiedy skończy się kolacja, wyglądaj na Hannę i powiedz mi, jak tylko się zjawi.

– Wychodzą już na kolację. Zostanę tu z tobą. Tak będzie lepiej.

– Nie, kochanie, biegnij i przynieś mi kawy. Jestem taka zmęczona, że nie mogę się ruszyć.

I Meg opadła na sofę, skrzętnie ukrywając kalosze, a Jo, błąkając się, ruszyła do stołowego, który odnalazła dopiero po wejściu do szafy z porcelaną i otworzeniu drzwi do pokoju, gdzie pan Gardiner serwował sobie coś dla odświeżenia. Dała susa do stołu, zdobyła kawę i natychmiast ją rozlała, czyniąc tym samym przód swojej sukni równie kompromitującym jak tył.

„Jest tu bardzo długi korytarz, możemy tam wspaniale tańczyć i nikt nas nie zobaczy. Chodź, proszę”.

– O Boże, ależ ze mnie fajtłapa! – zawołała Jo, wykańczając rękawiczkę Meg, której użyła do wytarcia sukni.

– Czy mogę ci pomóc? – spytał ktoś przyjaźnie; był to Laurie z pełną filiżanką w jednej ręce, a talerzykiem z lodami w drugiej.

– Próbowałam wziąć coś dla Meg, która jest bardzo zmęczona, ktoś mnie potrącił i oto w jakim jestem stanie – odpowiedziała Jo, spoglądając z przerażeniem na poplamioną spódnicę i rękawiczkę w kolorze kawy.

– A to pech! Rozglądałem się właśnie za kimś, komu mógłbym to zaproponować. Czy mogę zanieść twojej siostrze?

– Och, dziękuję! Pokażę ci, gdzie ona jest. Nie podejmuję się sama tego zrobić, bo doszłoby tylko do jeszcze większych kłopotów.

Jo poprowadziła, a Laurie, niczym ktoś nawykły do usługiwania damom, przygotował mały stolik, przyniósł jeszcze jedną kawę i porcję lodów dla Jo i był tak usłużny, że nawet wymagająca Meg nazwała go miłym chłopcem. Kiedy nadeszła Hanna, wszyscy bawili się znakomicie, siedząc nad cukierkami, czekoladkami z mottem i grając w głuchy telefon w towarzystwie paru innych osób, które się dołączyły. Meg zapomniała nawet o swojej nodze i wstała tak gwałtownie, że musiała przytrzymać się Jo, nie mogąc powstrzymać okrzyku bólu.

– Oj! Nic nie mów – wyszeptała, dodając głośno: – To nic. Skręciłam lekko nogę, to wszystko. – I pokuśtykała na górę, żeby się ubrać.

Hanna zrzędziła, Meg płakała, a Jo nie wiedziała, co począć, aż w końcu postanowiła wziąć sprawy w swoje ręce. Wymknęła się z gotowalni, zbiegła na dół i znalazłszy jakiegoś służącego, zapytała, czy mógłby sprowadzić dla niej powóz. Był to jednak wynajęty służący i nie znał okolicy, więc Jo już zaczęła rozglądać się za jakąś pomocą, gdy podszedł Laurie, usłyszawszy, o czym mówiła. Zaofiarował jej powóz, który jak twierdził, dziadek właśnie po niego przysłał.

– Jest jeszcze tak wcześnie. Czy na pewno chcesz już wracać? – zapytała uradowana Jo, nie do końca pewna, czy powinna przyjąć tę propozycję.

– Zawsze wychodzę wcześnie. Naprawdę, to fakt! Proszę, pozwól mi zabrać was do domu. Wiesz, że to po drodze, a podobno pada deszcz.

To zadecydowało i Jo, opowiadając mu o pechowej przygodzie Meg, z wdzięcznością zgodziła się i pobiegła na górę, żeby sprowadzić resztę towarzystwa. Hanna nienawidziła deszczu niczym kot, toteż nie protestowała i odjechały luksusowym zamkniętym powozem, czując się niezwykle odświętnie i elegancko. Laurie usiadł na koźle, żeby Meg mogła oprzeć nogę. Dziewczęta ze swobodą komentowały przyjęcie:

– Ja się bawiłam wyśmienicie. A ty? – zapytała Jo, mierzwiąc włosy i sadowiąc się wygodnie.

– Tak, dopóki się nie potknęłam. Przyjaciółka Sallie, Annie Moffat, wyraźnie mnie polubiła i zaprosiła do siebie na tydzień razem z Sallie. Ona się tam wybiera na wiosnę, kiedy przyjeżdża opera, i byłoby to po prostu wspaniałe, oczywiście jeśli mama pozwoli mi jechać – odpowiedziała Meg, ożywiając się na samą tę myśl.

– Widziałam, że tańczyłaś z tym rudzielcem, przed którym uciekłam. Czy jest miły?

– Och tak, bardzo! Jego włosy nie są rude, tylko kasztanowe, był bardzo uprzejmy i odtańczyłam z nim cudowną redowę.

– Wyglądał przy tym jak skaczący konik polny. Oboje z Lauriem nie mogliśmy się powstrzymać od śmiechu. Słyszałaś nas?

– Nie, ale to było bardzo niegrzeczne. A co ty tam robiłaś przez cały czas w tym ukryciu?

Jo opowiedziała jej swoje przygody, a kiedy skończyła, były już w domu. Podziękowały gorąco i wślizgnęły się, mając nadzieję nikogo nie obudzić, ale kiedy tylko skrzypnęły drzwi, wysunęły się dwa nocne czepki i odezwały dwa zaspane, ale ożywione i podniesione głosy:

– Opowiedzcie o przyjęciu! Opowiedzcie o przyjęciu!

Dowodząc, że jak to określiła Meg, „jej maniery pozostawiają wiele do życzenia”, Jo zabrała dla dziewczynek nieco cukierków i obie wkrótce usnęły po wysłuchaniu opowieści o najbardziej dramatycznych wydarzeniach wieczoru.

– Przyznaję, że można poczuć się elegancką młodą damą, kiedy wraca się z przyjęcia powozem, a następnie zasiada w szlafroku, pozwalając się obsługiwać pokojówce – powiedziała Meg, podczas gdy Jo nacierała jej kostkę arniką i szczotkowała włosy.

– Nie wierzę, żeby wykwintne młode damy bawiły się lepiej od nas, pomimo naszych przypalonych włosów, starych sukien, jednej rękawiczki na osobę i za ciasnych pantofli, które wykręcają nam kostki, jeśli jesteśmy dostatecznie niemądre, aby takie obuwie nosić.

I, moim zdaniem, Jo miała rację.

ROZDZIAŁ IV

Ciężary

– Och, jakie ciężkie zdają się nasze tobołki, kiedy trzeba je znowu podnieść i ruszyć w drogę – westchnęła Meg następnego ranka po przyjęciu, albowiem teraz, gdy święta już minęły, spędzony na zabawie tydzień nie usposobił jej zbyt przychylnie do podjęcia obowiązków, których nigdy nie lubiła.

– Chciałabym, żeby ciągle trwała Gwiazdka albo Nowy Rok, czy to nie byłoby wspaniałe? – odpowiedziała Jo, ziewając przeraźliwie.

– Nie powinnyśmy nawet w połowie bawić się tyle ile teraz. Ale to takie miłe, te wszystkie kolacyjki i bukiety, chodzenie na przyjęcia, jeżdżenie powozem i czytanie lub odpoczynek zamiast ciężkiej pracy. Tak właśnie żyją inni i zawsze zazdroszczę dziewczętom mającym to wszystko – powiedziała Meg. Zastanawiała się właśnie nad tym, która ze zniszczonych sukienek była mniej zniszczona.

– No cóż, my nie możemy tego mieć, więc zamiast narzekać, zarzućmy nasze tobołki i mozolnie, acz pogodnie ruszmy dalej, tak jak to robi Marmisia. Jestem pewna, że ciotka March jest prawdziwym Morskim Starcem na moim grzbiecie, ale przypuszczam, że jeśli nauczę się nieść ją bez narzekania, to spadnie albo stanie się tak lekka, że nie będę czuła jej ciężaru.

Ten pomysł rozbawił Jo i wprawił ją w dobry nastrój, ale Meg nie rozpogodziła się, gdyż jej ciężar, składający się z czworga rozkapryszonych dzieci, zdawał się cięższy niż zwykle. Nie miała nawet serca, żeby jak zwykle zadbać o swój wygląd, zawiązując na szyi błękitną wstążkę i upinając włosy w najbardziej twarzowy sposób.

– Po co wyglądać ładnie, skoro i tak nikt mnie, poza tymi złośliwymi maluchami, nie ogląda, nikt nie dba, czy jestem ładna, czy nie – mruczała, jednym trzaśnięciem zamykając szufladę. – Będę tak harować do końca moich dni, mając tylko od czasu do czasu odrobinę rozrywki, aż będę stara, brzydka i zgorzkniała, a wszystko tylko dlatego, że jestem biedna i nie mogę cieszyć się życiem tak jak inne dziewczęta. To straszne!

Meg zeszła na dół, w jej oczach czaiło się zło i nie była bynajmniej miła przy śniadaniu. Wszystkie zdawały się raczej nie w humorze i skłonne do narzekań. Beth bolała głowa, a więc położyła się na kanapie, starając się pocieszyć kotką i trzema kociętami. Amy dąsała się, bo nie była przygotowana do lekcji i nie mogła znaleźć swoich kaloszy; Jo gwizdała i robiła straszliwy harmider, zbierając się do wyjścia; pani March spieszyła się, by dokończyć list, który musiał być natychmiast wysłany, a Hanna zrzędziła, bo bardzo nie lubiła późno chodzić spać.

– Nigdy nie było okropniejszej rodziny! – płakała ze złości Jo, kiedy już zdążyła przewrócić kałamarz, zerwać oba sznurowadła i usiąść na kapeluszu.

– A ty jesteś w niej najokropniejsza! – odparowała Amy, ścierając ze swojej szkolnej tabliczki wynik ćwiczeń, zamazany całkowicie łzami, które nań padały.

– Beth, jeśli nie będziesz trzymała tych paskudnych kotów w piwnicy, to każę je utopić – zawołała gniewnie Meg, próbując uwolnić się od kociaka, który wdrapał jej się na plecy i przyczepił jak rzep dokładnie tam, gdzie nie mogła go dosięgnąć.

Jo chichotała, Meg złościła się, Beth przepraszała, a Amy pochlipywała, gdyż zupełnie nie pamiętała, ile jest dziewięć razy dwanaście.

– Dziewczynki, dziewczynki, bądźcie przez chwilę cicho! Muszę odprawić ten list z poranną pocztą, a wy przez cały czas przeszkadzacie mi swoimi narzekaniami – zawołała pani March, przekreślając trzecie już zdanie w liście.

Na chwilę zapanowała cisza, przerwana przez Hannę, która weszła, postawiła na stole dwa gorące paszteciki i znów wyszła. Paszteciki te były niemal rodzinną instytucją i dziewczęta nazywały je mufkami, bo nie miały prawdziwych, a gorące ciasto miło rozgrzewało dłonie w zimne poranki. Hanna nigdy nie zapominała o upieczeniu pasztecików, niezależnie od tego, jak była zajęta lub gderliwa, bo droga była daleka i o chłodzie, a biedne dziewczynki nie dostawały nic na obiad i rzadko wracały do domu przed drugą.

– Przytul koty, Beth, i pozbądź się bólu głowy. Do widzenia, Marmisiu. Jesteśmy teraz gromadą łobuziaków, ale wrócimy do domu jako prawdziwe anioły. Idziemy, Meg! – I Jo wyszła z poczuciem, że nie wyruszały w drogę tak, jak winni to robić pielgrzymi.

Zawsze odwracały się przed zakrętem, bo matka stała w oknie, żeby skinąć im głową, uśmiechnąć się i pomachać ręką na pożegnanie. Zdawało się, że bez tego nie mogły przeżyć całego dnia, gdyż niezależnie od nastroju, w jakim były, ten ostatni widok matczynej twarzy działał na nie zawsze jak promień słonecznego światła.

– Należałoby się raczej, żeby Marmisia pogroziła nam, zamiast przesyłać pocałunki, bo nigdy nie widziano tak niewdzięcznych kreatur jak my! – wykrzyknęła Jo, znajdując odkupieńczą przyjemność w brnięciu przez śnieg przy ostrym wietrze.

– Nie używaj takich okropnych wyrażeń – powiedziała Meg spod woalki, w którą zawinęła się niczym stroniąca od świata mniszka.

– Lubię dobre, mocne słowa, jeśli coś znaczą – odparła Jo, łapiąc kapelusz; właśnie podskoczył na jej głowie, przygotowując się do odfrunięcia na dobre.

– Nazywaj samą siebie, jak ci się tylko podoba, ale ja nie jestem ani łobuzem, ani kreaturą i nie życzę sobie takich epitetów.

– Jesteś dziś taka zwarzona i uszczypliwa, bo nie możesz spędzać całego czasu w objęciach luksusu. Poczekaj tylko, moje biedactwo, aż zrobię fortunę, a będziesz napawać się powozami i lodami, pantoflami na wysokich obcasach, bukietami i rudowłosymi chłopcami do tańca.

– Jaka ty jesteś zabawna, Jo! – odparła Meg, ale zaśmiała się z tych nonsensów i wbrew samej sobie poczuła się lepiej.

– Masz szczęście, że tak jest, bo gdybym ja też się załamała i starała się być nieszczęśliwa tak jak ty, to dopiero byśmy ładnie wyglądały. Dzięki Bogu potrafię we wszystkim znaleźć coś zabawnego, żeby się podtrzymać na duchu. Nie marudź już i wróć do domu w dobrym humorze jak kochane stworzenie.

Jo poklepała siostrę po ramieniu, dodając jej odwagi, bo żegnały się już na resztę dnia i szły w różne strony, każda przytulając ciepły pasztecik i starając się zachować pogodę ducha pomimo zimowej pogody, ciężkiej pracy i niezaspokojonych pragnień tęskniącej za rozkoszą młodości.

Kiedy pan March utracił majątek, próbując pomóc w biedzie przyjacielowi, dwie starsze dziewczynki ubłagały, by pozwolono im zarobić przynajmniej na własne utrzymanie. Rodzice zgodzili się, uważając, że nigdy nie jest za wcześnie na kształtowanie pracowitości, niezależności i energii, i obie ruszyły do pracy z serdecznym zapałem, który pomimo wszelkich trudności zawsze przynosi ostateczne zwycięstwo. Margaret znalazła pracę jako guwernantka i poczuła się bogata dzięki swej małej pensji. Jak to sama mówiła, „lubiła luksus” i bieda była jej głównym kłopotem. Znosiła ją gorzej niż pozostałe dziewczynki, gdyż pamiętała czasy, kiedy dom był piękny, pełen dostatku i przyjemności, niczego też nie brakowało. Starała się nie być zawistna czy rozgoryczona, ale u młodej dziewczyny naturalne było pragnienie pięknych rzeczy, wesołych przyjaciół, sukcesów i szczęśliwego życia. U Kingów widywała codziennie to, o czym marzyła, gdyż starsze dziewczęta wchodziły właśnie w świat i Meg często dostrzegała w przelocie delikatne suknie balowe i bukiety, słyszała ożywione ploteczki o teatrach, koncertach, kuligach i wszelkiego rodzaju rozrywkach, a także widziała pieniądze wydawane rozrzutnie na drobiazgi, które tak były dla niej cenne. Biedna Meg rzadko narzekała, ale poczucie niesprawiedliwości sprawiało, że czasami bywała dla wszystkich nieprzyjemna, gdyż nie nauczyła się jeszcze rozumieć, iż bogactwo nie jest jedynym skarbem mogącym uczynić życie szczęśliwym.

Jo przypadła do gustu ciotce March, która była niesprawna i do usługiwania sobie potrzebowała osoby energicznej. Bezdzietna stara dama zaproponowała, kiedy zaczęły się kłopoty, że zaadoptuje jedną z dziewczynek, i czuła się bardzo dotknięta, kiedy jej oferta została odrzucona. Przyjaciele mówili Marchom, że stracili jedyną szansę znalezienia się w testamencie bogatej starszej pani, ale oni, nie dbając o dobra doczesne, powiedzieli tylko:

– Nie oddamy naszych dziewczynek nawet za dziesiątki fortun. Bogaci czy biedni pozostaniemy razem i będziemy znajdować szczęście w sobie nawzajem.

Przez jakiś czas stara dama nie rozmawiała z nimi, ale spotkała kiedyś Jo u przyjaciółki i spodobało jej się coś w zabawnej twarzy i bezceremonialnych manierach dziewczynki. Zaproponowała więc, że weźmie ją na swoją damę do towarzystwa. Nie zachwyciło to bynajmniej Jo, ale ponieważ nic lepszego się nie nadarzyło, przyjęła posadę i ku ogólnemu zaskoczeniu zdumiewająco dobrze radziła sobie z drażliwą krewną. Zdarzały się burze, kiedyś Jo odmaszerowała do domu, oświadczając, że nie wytrzyma już tego dłużej, ale ciotka March zawsze łatwo się uspokajała i posyłała po Jo z taką niecierpliwością, że ta nie mogła odmówić, gdyż w głębi serca naprawdę lubiła porywczą staruszkę.

Podejrzewam, że prawdziwym magnesem była jednak zawierająca wspaniałe książki duża biblioteka, która po śmierci wuja Marcha przypadła w udziale jedynie kurzowi i pająkom. Jo pamiętała miłego starszego pana. Pozwalał jej budować tory i mosty ze swoich wielkich słowników, opowiadał historie o dziwnych ilustracjach w łacińskich księgach i kupował pierniczki, ilekroć spotkał ją na ulicy. Ciemny, zakurzony pokój pełen był popiersi spoglądających z wysokich szaf z książkami, wygodnych foteli i globusów, a bogactwo książek, wśród których mogła myszkować, ile tylko chciała, przeistaczało bibliotekę w krainę szczęścia Jo. Gdy tylko ciotka March zapadała w drzemkę albo była zajęta gośćmi, dziewczynka spieszyła do tego zakątka i zwijając się w kłębek w fotelu, pochłaniała poezje, powieści, książki historyczne, przyrodnicze i albumy, zupełnie jak prawdziwy mól książkowy. Ale jak każde szczęście, i to nie było bez skazy, albowiem gdy tylko dotarła do najważniejszego momentu powieści, najpiękniejszej strofy wiersza czy najgroźniejszej z przygód podróżnika, przenikliwy głos wołający: „Józefiiino! Józefiiino!” zmuszał Jo do opuszczania tego raju i powrotu do takich zajęć jak zwijanie wełny, kąpanie pudla lub czytanie przez całą godzinę Esejów Belshama.

Ambicją Jo było dokonanie czegoś bardzo wspaniałego. Nie wiedziała jeszcze, co by to miało być, i pozostawiała wybór czasowi, a na razie uważała za swoje główne strapienie to, że nie mogła czytać, biegać i jeździć tyle, ile chciała. Jej porywczy temperament, ostry język i niespokojny duch sprawiały, że wciąż popadała w kłopoty i jej życie stanowiło serię wzlotów i upadków, zarazem komicznych i wzruszających. Trening, jakiemu poddana została u ciotki March, był dokładnie tym, czego potrzebowała, a poczucie, że robi coś, by zapracować na swoje utrzymanie, sprawiało, iż czuła się szczęśliwa pomimo ciągłego „Józefiiino!”.

„Jedne ze smętnych lalczynych resztek należały do Jo i po burzliwym życiu zostały porzucone w torbie ze szmatami; z takiego to ponurego przytułku uratowała je Beth i zabrała do swojego schroniska”.

Beth była zbyt nieśmiała, by chodzić do szkoły; próbowano ją wysłać, ale cierpiała tak bardzo, że zarzucono ten pomysł i uczyła się w domu z ojcem. Nawet kiedy ojciec wyjechał, a matkę wezwano do poświęcenia swych umiejętności i energii Towarzystwu Pomocy Żołnierzom, Beth nadał przykładnie uczyła się sama na miarę własnych możliwości. Była miłym domowym stworzeniem i pomagała Hannie utrzymywać porządek, zapewniać wygody tym, którzy pracowali; nigdy nie pragnęła dla siebie niczego oprócz ich miłości. Długie spokojne dnie spędzała bynajmniej nie w samotności i nudzie, gdyż jej mały świat wypełniali wymyśleni przyjaciele, a z natury była pracowita jak pszczółka. Każdego ranka należało się zająć czterema lalkami, gdyż Beth wciąż jeszcze nie wyrosła z dzieciństwa i wiernie kochała swoje ulubienice. Nie znalazła się wśród nich ani jedna cała i ładna; wszystkie, zanim przygarnęła je Beth, były nędznymi wyrzutkami, albowiem dziedziczyła je po starszych siostrach, które przestały się nimi interesować, a Amy nie brała do ręki niczego starego i brzydkiego. Dla Beth stanowiło to tylko dodatkowy powód, aby opiekować się lalkami jeszcze czulej; założyła nawet cały szpital dla chorych ulubienic. Żadna szpilka nie była nigdy wbita w ich szmaciane ciałka; nie usłyszały nigdy szorstkiego słowa, nigdy też nie ucierpiały od uderzenia; zapomnienie nie zasmuciło nigdy serca najbrzydszej z nich, lecz przeciwnie, wszystkie były karmione i ubierane, doznawały pieszczot i takiego troskliwego oddania, które nie zawodzi. Jedne ze smętnych lalczynych resztek należały do Jo i po burzliwym życiu zostały porzucone w torbie ze szmatami; z takiego to ponurego przytułku uratowała je Beth i zabrała do swojego schroniska. Nie mając dla lalki górnej części głowy, zawiązała jej ładny czepeczek, a ponieważ obie ręce i nogi były urwane, ukryła te niedostatki, zawijając lalkę w kocyk i oddając biednej inwalidce najlepsze łóżko. Każdy, ktokolwiek ujrzałby, ile uwagi poświęcała tej lalce, musiałby się wzruszyć, choćby nawet go to śmieszyło. Beth przynosiła jej resztki bukietów, czytała książki, zabierała ją, ukrytą pod płaszczem, żeby zaczerpnęła świeżego powietrza; śpiewała kołysanki i nigdy nie poszła do łóżka, dopóki nie ucałowała brudnej lalczynej twarzy, szepcząc czule: „Śpij dobrze, moje kochane biedactwo”.

Beth, podobnie jak pozostałe siostry, też miała swoje troski, a nie będąc aniołem, tylko najzwyklejszą dziewczynką, często, jak mawiała Jo, „chlipnęła troszeczkę” nad tym, że nie mogła brać lekcji muzyki i nie miała porządnego pianina. Tak gorąco kochała muzykę, tak bardzo starała się uczyć i tak cierpliwie ćwiczyła przy starym brzęczącym instrumencie, że zdawało się, że ktoś (bez aluzji do ciotki March) powinien był przyjść jej z pomocą. Nikt tego jednak nie zrobił i nikt nie widział, jak Beth w samotności ścierała łzy z pożółkłych klawiszy rozstrojonego pianina. Przy pracy śpiewała jak mały słowik, nigdy nie była zbyt zmęczona, żeby zagrać dla Marmisi i dziewczynek, i dzień po dniu powtarzała sobie z nadzieją: „Jeśli będę grzeczna, na pewno dostanę kiedyś nuty”.

Wiele jest na świecie małych Beth, nieśmiałych i spokojnych, żyjących dla innych w sposób tak radosny, że nikt nie dostrzega ich poświęcenia, aż nagle świerszcz za kominem przestanie grać i słodka, słoneczna istota zniknie, pozostawiając po sobie ciszę i cień...

Gdyby ktoś zapytał Amy, jaki jest największy problem jej życia, odpowiedziałaby natychmiast: „Mój nos”. Kiedy była niemowlęciem, Jo niechcący upuściła ją do kubła na węgiel i Amy twierdziła, że ten upadek na zawsze zrujnował jej nos. Nie był on duży ani czerwony jak nos biednej Petrei; był tylko raczej płaski i żadne szczypanie na świecie nie mogło nadać mu arystokratycznej wzniosłości. Nikt poza Amy nie przejmował się tym nosem, a ten robił, co mógł, żeby urosnąć, ale ona odczuwała tak głęboką potrzebę greckiego profilu, że rysowała całe strony niezwykle pięknych egzemplarzy, żeby się pocieszyć.

Mały Rafael, jak ją nazywały siostry, miał wybitny talent do rysunków i był najszczęśliwszy, kopiując kwiaty, rysując wróżki albo ilustrując powieści przy użyciu najdziwniejszych malarskich materiałów. Nauczyciele Amy narzekali, że zamiast odrabiać słupki, pokrywała swoją tabliczkę zwierzętami; czyste strony w atlasie wykorzystywała do kopiowania map, a z książek w najmniej odpowiednich momentach wypadały ośmieszające karykatury. Z lekcjami dawała sobie radę w miarę swoich możliwości i unikała reprymend dzięki wzorowemu ułożeniu. Koleżanki bardzo ją lubiły, gdyż miała dobry charakter i rzadki dar bycia miłą bez większego wysiłku. Jej drobne pozy i wdzięczenie się wzbudzały spory podziw, podobnie jak umiejętności, bo oprócz rysowania umiała zagrać dwanaście hymnów i szydełkować, a także czytała po francusku, wymawiając nieprawidłowo nie więcej niż dwie trzecie słów. W pełen żałości sposób mawiała: „Kiedy papa był bogaty, robiliśmy to i to”, co brzmiało bardzo wzruszająco, a jej długie wyrażenia koleżanki uważały za „eleganckie do perfekcji”.

Amy znalazła się na dobrej drodze do pełnego rozkapryszenia, gdyż wszyscy ją rozpieszczali. Tak więc te drobne próżnostki i samolubstwo przyjemnie się rozwijały. Było jednak coś, co nieco ograniczało próżność – musiała nosić sukienki po kuzynce. A ponieważ mama Florencji nie miała ani odrobiny gustu, Amy cierpiała głęboko, kiedy musiała wkładać czerwony czepek zamiast niebieskiego albo nietwarzowe suknie i przeładowane fartuszki, które na nią nie pasowały. Wszystko było w dobrym gatunku, dobrze uszyte i mało noszone, ale artystyczny smak Amy cierpiał zwłaszcza w zimie, kiedy jej szkolna sukienka miała kolor smętnego fioletu w żółte fajerwerki, w dodatku bez żadnego przybrania.

– Jedyna pociecha w tym – zwierzyła się kiedyś Amy Meg ze łzami w oczach – że mama nie robi mi zakładek na sukience, kiedy jestem niegrzeczna, tak jak matka Marii Parker. Moja droga, to doprawdy okropne, bo czasem Maria jest bardzo niegrzeczna i wtedy jej spódnica sięga ledwie do kolan i nie może nawet pójść do szkoły. Kiedy myślę o takiej degrandacji, to zdaje mi się, że mogę wytrzymać nawet mój płaski nos i fioletową sukienkę w te żółte plamy.

Meg była autorytetem dla Amy, a przez dziwne przyciąganie się przeciwieństw Jo miała zawsze wiele czułości dla Beth. Tylko jednej jedynej Jo nieśmiała dziewczynka powierzała swe myśli i sama z kolei miała na swą dużą, roztrzepaną siostrę większy wpływ niż ktokolwiek w rodzinie. Dwie starsze dziewczynki znaczyły wiele dla siebie nawzajem, ale każda z nich wzięła pod swoją opiekę jedną z młodszych i troszczyła się o nią na swój sposób – nazywały to zabawą w matkowanie, traktując siostry, zamiast porzuconych lalek, z macierzyńskim instynktem małych kobietek.

– Czy któraś ma coś do opowiedzenia? To był taki okropny dzień, że wprost umieram z tęsknoty za odrobiną rozrywki – powiedziała Meg, kiedy tego wieczoru usiadły razem przy szyciu.

– Ja miałam dziś dziwną przygodę z ciotką March, a ponieważ wszystko skończyło się dla mnie dobrze, więc opowiem wam o tym – zaczęła Jo, która bardzo lubiła snuć opowieści. – Czytałam tego niekończącego się Belshama, monotonnie jak zwykle, bo wtedy ciotka szybko zasypia, a ja mogę wyjąć jakąś ciekawą książkę i pogrążyć się jak furia w czytaniu, dopóki ona się nie obudzi. Tym razem uśpiłam niemal samą siebie i zanim ona przysnęła, ziewnęłam tak smacznie, że zapytała mnie, dlaczego otwieram usta tak szeroko, jakbym chciała połknąć całą książkę naraz. „Chciałam, żeby to było możliwe, bo skończyłybyśmy ją wreszcie”, powiedziałam, starając się nie być zbyt zuchwałą. Wtedy ona zrobiła mi długi wykład o moich grzechach i prosiła, żebym usiadła i przemyślała je, podczas gdy ona na chwilę zapomni o świecie. Zazwyczaj nie przypomina sobie o nim zbyt szybko, toteż gdy tylko jej czepek zaczął się chwiać jak ciężka dalia, wyciągnęłam z kieszeni Plebana z Wakefieldu i zaczęłam czytać, z jednym okiem na nim, a drugim na ciotce. Dotarłam właśnie do tego miejsca, gdzie wszyscy wpadają do wody, i zupełnie się zapomniawszy, wybuchnęłam głośnym śmiechem. Ciotka obudziła się, a będąc po swojej drzemce w nieco lepszym usposobieniu, powiedziała mi, żebym przeczytała kawałek i pokazała jej, jaką to frywolną książkę przedkładam nad wartościowego i pouczającego Belshama. Starałam się, jak mogłam, i spodobało jej się, chociaż powiedziała tylko: „Zupełnie nie rozumiem, o co tu chodzi. Zacznij od początku, moje dziecko”. No więc zaczęłam od początku i starałam się ze wszystkich sił uczynić Primrose’ów najciekawszymi. Raz byłam nawet tak okrutna, że zatrzymałam się w niezwykle pasjonującym momencie i powiedziałam miękko: „Obawiam się, że to ciocię męczy. Czy mam przerwać, proszę cioci?”. Podniosła robótkę, która wypadła jej z rąk, spojrzała na mnie groźnie przez okulary i powiedziała w swój zwykły szorstki sposób: „Dokończ rozdział i nie bądź impertynencka, panienko”.

– Czy przyznała, że jej się podobało? – zapytała Meg.

– Och, oczywiście, że nie! Ale pozostawiła starego Belshama w spokoju, a kiedy po południu pobiegłam do niej po moje rękawiczki, siedziała tak zaczytana w Plebanie, że nie słyszała nawet, jak się śmiałam i tańczyłam w korytarzu dżiga, myśląc o nadchodzących dobrych czasach. Jakież przyjemne mogłoby być jej życie, gdyby tylko zechciała! Nie zazdroszczę jej zbytnio pomimo jej pieniędzy, bo bogaci ludzie mają poza wszystkim tyle samo kłopotów co biedni, tak przynajmniej sądzę – dodała Jo.

– To mi przypomina – powiedziała Meg – że ja też mam coś do opowiedzenia. Nie jest to tak wesołe jak historia Jo, ale dużo o tym myślałam w drodze do domu. Dziś u Kingów zastałam wszystkich poruszonych i jedno z dzieci powiedziało mi, że ich najstarszy brat zrobił coś okropnego i ojciec wysłał go z domu. Słyszałam, jak pani King płakała, pan King mówił o czymś bardzo głośno, a Grace i Ellen odwracały twarze, kiedy przechodziły obok mnie, żebym nie widziała ich czerwonych oczu. Oczywiście o nic nie pytałam, ale było mi ich żal i czułam się raczej zadowolona, że ja nie mam żadnych dzikich braci, którzy dokonują straszliwych wybryków i przynoszą wstyd całej rodzinie.

– Ja uważam, że być zawstydzonym w szkole to znacznie bardziej iryntujące niż wszystko, cokolwiek mogą zrobić niegrzeczni chłopcy – powiedziała Amy, kręcąc głową, z miną osoby bogatej w głębokie, życiowe doświadczenie. – Susie Perkins przyszła dziś do szkoły z takim ślicznym pierścionkiem z karneolem. Tak bardzo chciałabym mieć taki sam i z całej siły pragnęłam być na jej miejscu. No, a ona narysowała portret pana Davisa, ze straszliwym nosem i garbem, i ze słowami: „Panienki, moje oko spoczywa na was!”, które wylatywały z jego ust w takim baloniku. Zaśmiewałyśmy się z tego, kiedy nagle jego oko spoczęło na nas i kazał Susie przynieść tabliczkę. Susie była spalaryżowana ze strachu, ale poszła i, och, jak myślicie, co on zrobił? Złapał ją za ucho – za ucho, wyobraźcie sobie tylko, jakie to okropne! – i zaprowadził na podest do recytacji, i kazał jej tam stać przez pół godziny, i trzymać tę tabliczkę tak wysoko, żeby wszyscy widzieli.

– Czy dziewczynki nie śmiały się na widok tabliczki? – zapytała Jo, która rozkoszowała się opowieścią.

– Śmiały się? Ani jedna! Siedziały cicho jak myszki, a Susie wylewała potoki łez, sama widziałam. Już jej nie zazdrościłam i czułam, że nawet milion pierścionków z karneolem nie uszczęśliwiłby mnie po czymś takim. Nigdy, przenigdy nie podniosłabym się po tak agonalnym upokorzeniu. – I Amy zajęła się swoją robótką, świadoma swych cnót i udanego wymówienia dwóch długich słów za jednym zamachem.

– Ja też widziałam dziś rano coś, co mi się podobało, i chciałam opowiedzieć o tym przy kolacji, ale zapomniałam – powiedziała Beth, porządkując jednocześnie nieład w koszyczku Jo. – Kiedy poszłam po ostrygi dla Hanny, zastałam pana Laurence’a w sklepie z rybami, ale nie widział mnie, bo schowałam się za beczką, a on był zajęty z właścicielem, panem Cutterem. Wtedy weszła ta biedna kobieta z wiadrem i szmatą i zapytała pana Cuttera, czy mogłaby posprzątać w zamian za trochę ryby, bo nie dostała dziś pracy i nie ma nic dla swoich dzieci na kolację. Pan Cutter spieszył się i powiedział dość niegrzecznie: „Nie”, i ona już miała odejść głodna i zmartwiona, kiedy pan Laurence wyłowił zakrzywionym końcem swojej laski dużą rybę i podał jej. Kobieta była taka zadowolona i zdziwiona, że złapała ją od razu w ramiona i zaczęła mu dziękować raz po raz. Pan Laurence powiedział: „Idź i ugotuj ją” i ona wybiegła, taka szczęśliwa! Czy to nie ładnie z jego strony? Och, jak ona zabawnie wyglądała, kiedy ściskała tę wielką śliską rybę i miała nadzieję, że „pan Laurence będzie miał w niebie umoszczone łoże”. Kiedy naśmiały się już do woli z opowieści Beth, poprosiły matkę, by także opowiedziała coś, i ta, po chwili namysłu, odezwała się poważnym tonem:

– Kiedy siedziałam dziś, krojąc kurtki z niebieskiej flaneli, zaczęłam z niepokojem rozmyślać o ojcu, o tym, jak samotne i bezradne byłybyśmy, gdyby cokolwiek mu się stało. Nie było to mądre, ale nie przestawałam się martwić, aż przyszedł jakiś starzec z zamówieniem na ubrania. Usiadł koło mnie i zaczęłam z nim rozmawiać, bo wyglądał na biednego, zmęczonego i pełnego niepokoju. „Czy ma pan synów w armii?”, zapytałam, ponieważ przyniesiony przez niego list z wyjaśnieniem nie był do mnie. „Tak, proszę pani. Miałem czterech, ale dwóch zginęło, jeden jest w niewoli, a teraz jadę do czwartego, który leży chory w szpitalu w Waszyngtonie”, odpowiedział cicho. „Tak wiele uczynił pan dla swojego kraju”, powiedziałam, czując teraz szacunek zamiast litości. „Ani krztyny więcej, niż powinienem, proszę pani. Sam bym poszedł, gdybym mógł się na coś przydać, a że nie mogę, to dałem moich chłopców, i to z ochotą”. Mówił tak łagodnie, wyglądał tak szczerze i zdawał się tak zadowolony z tego, że oddał wszystko, co posiadał, że poczułam się zawstydzona. Ja dałam jednego mężczyznę i uważałam, że to za dużo, podczas gdy on bez ociągania oddał czterech. Na mnie czekały w domu wszystkie moje dziewczynki, żeby mnie pocieszyć, podczas gdy jego syn czekał oddalony o mile, by się z nim być może pożegnać. Poczułam się tak bogata, tak szczęśliwa, myśląc o moim błogosławionym losie, że przygotowałam staruszkowi mały pakunek, dałam trochę pieniędzy i podziękowałam mu z całego serca za lekcję, jakiej mi udzielił.

– Opowiedz jeszcze jedną historię, mamo, też z morałem, tak jak ta. Lubię rozmyślać nad nimi później, jeśli są prawdziwe i nie zanadto kaznodziejskie – odezwała się Jo po chwili ciszy.

Pani March uśmiechnęła się i zaczęła mówić bez zwłoki, bo już od wielu lat snuła opowieści dla swej małej widowni i znała jej upodobania.

– Dawno, dawno temu były sobie cztery dziewczynki, które miały co jeść i pić, i w co się przyodziać, wiele wygód i przyjemności, miłych przyjaciół i rodziców czule je kochających, a mimo to nie były zadowolone. – (Tu słuchaczki rzuciły na siebie ukradkowe spojrzenia i pilnie pochyliły się nad szyciem). – Dziewczynki te bardzo chciały być dobre i podejmowały mnóstwo wspaniałych zobowiązań, ale nie zawsze ich dotrzymywały i wciąż powtarzały: „Gdybyśmy tylko miały to” albo „Gdybyśmy tylko mogły mieć tamto”, zapominając zupełnie, jak dużo miały i ile przyjemnych rzeczy mogły robić. Pewnego dnia zapytały starą kobietę, jakiego zaklęcia powinny użyć, żeby zaznać szczęścia, a ta odpowiedziała: „Kiedy czujecie się niezadowolone, pomyślcie o tym, jak jesteście błogosławione, i bądźcie wdzięczne”. – (Tu Jo podniosła szybko wzrok, jakby chciała coś powiedzieć, ale widząc, że opowieść nie jest jeszcze skończona, zmieniła zamiar). – Ponieważ były rozsądnymi dziewczynkami, postanowiły zastosować się do jej rady i wkrótce z zaskoczeniem stwierdziły, że są bogate. Jedna z nich odkryła, że pieniądze nie odpędzają wstydu i smutku od domów bogaczy; druga, że mimo iż biedna, to dzięki swej młodości, zdrowiu i humorowi była o wiele szczęśliwsza niż pewna drażliwa i słaba stara dama, która nie umiała cieszyć się swoimi wygodami; trzecia, że choć pomagać przy robieniu kolacji nie jest przyjemnie, to znacznie trudniej jest musieć o nią żebrać; a czwarta, że nawet pierścionki z karneolem nie są warte tyle co dobre zachowanie. Tak więc postanowiły przestać narzekać, a zacząć cieszyć się z posiadanego błogosławieństwa i starać się na nie zasłużyć, albowiem zamiast powiększone może im ono zostać odjęte, i myślę, że nigdy nie żałowały tego, że postąpiły zgodnie z radą starej kobiety.

– Och, Marmisiu, to doprawdy przebiegle z twojej strony, żeby obrócić przeciw nam nasze własne historie i uraczyć nas kazaniem zamiast romantycznej opowieści! – wykrzyknęła Meg.

– Lubię takie kazania. Ojciec opowiadał nam właśnie takie – powiedziała Beth w zamyśleniu, wpinając równiutko igły w poduszeczkę Jo.

– Ja narzekam bez porównania mniej niż inni, a teraz będę jeszcze ostrożniejsza niż zwykle, bo upadek Susie stanowi dla mnie ostrzeżenie – dodała Amy umoralniającym tonem.

– Potrzebna nam była ta lekcja i nie zapomnimy jej. A jeśli zapomnimy, to powiedz nam po prostu tak jak stara Chloe w Chacie wuja Toma: „Myście o sfoich łaskach, dzieci! Myście o sfoich łaskach!” – dorzuciła Jo, która nigdy nie mogła się powstrzymać, żeby nie zrobić z kazania choćby maleńkiego żartu, mimo że wzięła je sobie do serca, zresztą tak samo jak pozostałe dziewczynki.

ROZDZIAŁ V

Dobre sąsiadki

– Cóż ty masz zamiar tym razem robić, Jo? – zapytała Meg pewnego śnieżnego popołudnia na widok siostry, która przebiegała przez korytarz w gumowych kaloszach, starym płaszczu i kapturze, trzymając w jednej ręce miotłę, a w drugiej szuflę.

– Wychodzę, żeby zażyć ruchu – odpowiedziała Jo z łobuzerskim błyskiem w oku.

– Sądziłam, że wystarczą ci dwa długie poranne spacery. Na dworze jest tak zimno i mokro, radzę ci więc, żebyś tak jak ja została przy kominku, gdzie ciepło i sucho – zaproponowała Meg, wzdrygając się na samą myśl o pogodzie na zewnątrz.

– Nigdy nie słuchaj rad! Nie mogę siedzieć sztywno przez cały dzień, a że nie jestem kociakiem, nie lubię drzemać przy kominku. Ubóstwiam przygody i ruszam właśnie, żeby jakąś znaleźć.

Meg wróciła do pokoju, by wygrzewać nogi i czytać Ivanhoe, a Jo zaczęła z wielką energią przekopywać ścieżki. Śnieg był lekki i za pomocą miotły już wkrótce oczyściła przejście dookoła ogrodu, żeby Beth mogła pospacerować, kiedy ukaże się słońce, bo chore lalki będą potrzebowały świeżego powietrza. Ogród ten oddzielał dom Marchów od domu pana Laurence’a. Oba stały na przedmieściu, które wciąż miało wiejski charakter dzięki alejom, trawnikom, dużym ogrodom i cichym uliczkom. Pomiędzy obiema posiadłościami rósł żywopłot. Po jego jednej stronie znajdował się stary brązowy dom o dość zapuszczonym wyglądzie, gdyż teraz pozbawiony był dzikiego wina, porastającego latem, a także kwiatów. Po drugiej stronie stała imponująca kamienna rezydencja, wyraźnie ukazująca swe wygody i luksus, począwszy od dużej wozowni i dobrze utrzymanego dziedzińca, aż po cieplarnię i piękne przedmioty, które dostrzec można było przelotnie za wspaniałymi zasłonami. A mimo to dom ten wydawał się samotny i pozbawiony życia, gdyż na trawniku nie baraszkowały dzieci, matczyna twarz nigdy nie uśmiechała się w oknie i bardzo niewiele osób wchodziło do wewnątrz i wychodziło, z wyjątkiem starego pana i jego wnuka.

W żywej wyobraźni Jo dom ten zdawał się jakimś zaklętym miejscem, pełnym wspaniałości i rozkoszy, którymi nikt się nie cieszył. Już od dawna chciała ujrzeć te ukryte skarby i poznać „małego Laurence’a”, wyglądającego tak, jakby bardzo chciał być poznanym, gdyby tylko wiedział, od czego zacząć. Od czasu przyjęcia Jo pragnęła tego jeszcze bardziej i wymyślała przeróżne sposoby, by się z chłopcem zaprzyjaźnić, ale nie było go ostatnio widać i zaczynała już myśleć, że wyjechał. Aż pewnego dnia wyśledziła w oknie na górze jego smagłą twarz i oczy spoglądające tęsknie w dół, na ich ogród, gdzie właśnie Beth i Amy obrzucały się śnieżkami.

„Ten chłopiec marzy o towarzystwie i zabawie – powiedziała do siebie. – Jego dziadek nie wie, co jest dla niego dobre, i trzyma go cały czas w zamknięciu. A jemu potrzeba gromady wesołych chłopaków do zabawy albo kogoś młodego i żywego. Doprawdy, mam ochotę zajrzeć tam i powiedzieć o tym starszemu panu!”.

Pomysł ten spodobał się Jo, bo lubiła śmiałe przedsięwzięcia i zawsze gorszyła Meg swoimi dziwacznymi wyczynami. Plan „zajrzenia” nie został zapomniany i tegoż śnieżnego popołudnia Jo postanowiła sprawdzić, co się da zrobić. Zobaczyła, że pan Laurence odjeżdża, wypuściła się więc kopać przejście do żywopłotu, gdzie zatrzymała się, by zlustrować okolicę. Panował spokój – w oknach na dole spuszczone zasłonki, służby nie widać, a jedynym śladem ludzkiej obecności była widoczna w oknie na górze głowa pełna czarnych loków, wsparta na chudej ręce.

„A więc tu jest – pomyślała Jo. – Biedny chłopiec! Siedzi sam w domu w taki okropny dzień. Może jest chory... To hańba! Rzucę śnieżką, żeby wyjrzał na dwór, i powiem mu coś miłego”.

Garść śniegu poleciała do góry i głowa w oknie odwróciła się od razu, ukazując twarz, która w jednej chwili straciła swój apatyczny wyraz; duże oczy ożywiły się, a na ustach pojawił się uśmiech. Jo skinęła głową, zaśmiała się i pomachała miotłą, wołając:

– Jak się masz? Jesteś chory?

Laurie otworzył okno i zachrypiał skrzekliwie jak kruk:

– Już lepiej, dziękuję. Byłem bardzo przeziębiony i przez tydzień nie mogłem wychodzić.

– Tak mi przykro. W co się bawisz?

– W nic. Ponuro tu jak w grobowcu.

– Nie czytasz?

– Niewiele. Nie pozwalają mi.

– Nie może ci ktoś poczytać?

– Dziadek czasem mi czyta, ale moje książki go nudzą, a nie chcę przez cały czas męczyć tym Brooke’a.

– To zaproś kogoś, żeby cię odwiedził.

– Nie znam nikogo, kogo chciałbym zaprosić. Chłopcy zawsze robią taki hałas, że boli mnie głowa.

– Nie znasz jakiejś miłej dziewczynki, która by ci mogła poczytać? Dziewczynki są spokojne i lubią bawić się w pielęgniarki.

– Nie znam żadnej.

– Znasz nas – zaczęła Jo, po czym zaśmiała się krótko.

– To prawda! Czy przyjdziesz tu? Proszę! – zawołał Laurie.

– Nie jestem miła i spokojna, ale przyjdę, jeśli mama mi pozwoli. Pójdę i zapytam ją. Bądź grzecznym chłopcem, teraz zamknij okno i poczekaj na mnie.

Z tymi słowami Jo zarzuciła miotłę na ramię i pomaszerowała do domu, zastanawiając się, co jej tam powiedzą. Laurie, niezwykle podniecony na myśl, że będzie miał towarzystwo, pobiegł, żeby się przygotować, a ponieważ jak mówiła pani March, był „małym dżentelmenem”, na cześć zaproszonego gościa wyszczotkował swą kędzierzawą czuprynę, włożył czysty kołnierzyk i próbował uporządkować pokój, który pomimo wysiłków kilku służących bynajmniej nie wydawał się posprzątany. Rozległ się głośny dzwonek, a następnie stanowczy głos zapytał o „Pana Lauriego” i zdziwiona służąca przybiegła, żeby zaanonsować młodą damę.

– W porządku, wprowadź ją, to panna March – powiedział Laurie, podchodząc do drzwi swego pokoju, aby powitać Jo, która ukazała się zaróżowiona, miła i wcale niespeszona, trzymając w jednej ręce przykryty półmisek, a w drugiej trzy kocięta Beth.

– Oto jestem z dobrodziejstwem inwentarza – powiedziała szybko. – Mama przesyła pozdrowienia i cieszy się, że mogę coś dla ciebie zrobić. Meg chciała, żebym przyniosła ci trochę migdałowej galaretki; robi ją całkiem niezłą, a Beth uważała, że jej kocięta pocieszą cię nieco w twojej samotności. Wiedziałam, że cię to rozśmieszy, ale nie mogłam odmówić, bo tak bardzo chciała coś zrobić.

Okazało się, że pomysł Beth był dokładnie tym, czego Laurie potrzebował, gdyż śmiejąc się z kociąt, zapomniał o swojej nieśmiałości i od razu zrobił się towarzyski.

– To wygląda tak ładnie, że aż żal jeść – powiedział, uśmiechając się z przyjemnością, kiedy Jo odkryła półmisek i pokazała mu galaretkę ozdobioną girlandą zielonych liści i szkarłatnym kwiatem ulubionego geranium Amy.

– To nic takiego, po prostu wszystkie chciały ci okazać sympatię. Powiedz służącej, żeby to zabrała i podała ci do herbaty. To bardzo lekkie i na pewno ci nie zaszkodzi, a poza tym takie miękkie, że ześlizgnie się w dół, nie raniąc twojego bolącego gardła. Jaki to przytulny pokój! – dodała.

– Mógłby taki być, ale służące są leniwe, a ja nie wiem, jak je nakłonić do większej dbałości. Trochę mnie to martwi.

– Doprowadzę go do porządku w dwie minuty, bo trzeba tu tylko zamieść kominek, o, tak, i uporządkować te rzeczy na jego obramowaniu, o, tak, książki ustawić tu, a butelki tam, odwrócić sofę od okna, poprawić nieco poduszki. No, teraz już posprzątane.

I rzeczywiście tak było, bo śmiejąc się i mówiąc, Jo poustawiała wszystko na miejsce i nadała pokojowi zupełnie inny wygląd. Laurie przypatrywał się jej w pełnym szacunku milczeniu, a kiedy zaprosiła go na sofę, usiadł, wzdychając z zadowoleniem, i powiedział z wdzięcznością:

– Jaka ty jesteś miła! Tak, teraz jest tak, jak chciałem. Proszę, weź sobie teraz fotel i pozwól mi zabawić cię jako mojego gościa.

– Nie, to ja przyszłam, żeby cię zabawić. Czy mam ci poczytać? – I Jo spojrzała rozmiłowanym wzrokiem na stojące zachęcająco w pobliżu książki.

– Dziękuję ci, ale czytałem je już wszystkie i jeśli nie masz nic przeciw temu, wolałbym porozmawiać – odpowiedział Laurie.

– Nic a nic. Jak już raz zacznę, to mogę mówić przez cały dzień. Beth twierdzi, że nigdy nie wiem, kiedy przestać.

– Czy Beth to ta różanolica dziewczynka, która dużo czasu spędza w domu, a czasem wychodzi z małym koszykiem? – zapytał Laurie z zainteresowaniem.

– Tak, to Beth. To moja ulubienica, i w dodatku jest naprawdę dobra.

– Ta ładna to Meg, a ta z kręconymi włosami to Amy, prawda?

– Skąd wiesz?

Laurie zarumienił się, ale odpowiedział uczciwie:

– Wiesz, często słyszę, jak się nawzajem nawołujecie, a kiedy siedzę tu sam, nie mogę się powstrzymać przed patrzeniem na wasz dom i wydaje mi się, że zawsze tak świetnie się bawicie. Przepraszam cię bardzo za to grubiaństwo, ale czasami zapominacie zaciągnąć zasłony w tych oknach z kwiatami i kiedy lampy są zapalone, to zupełnie tak, jakby się patrzyło na obraz, bo widać kominek i was siedzące z matką dookoła stołu. Jej twarz jest dokładnie naprzeciwko i wygląda tak słodko spoza kwiatów, że nie mogę przestać patrzeć. Wiesz, ja nie mam matki...

I Laurie zaczął grzebać pogrzebaczem w kominku, żeby ukryć lekkie drżenie warg, którego nie był w stanie opanować.

Osamotnione, głodne spojrzenie jego oczu powędrowało wprost do ciepłego serca Jo. Otrzymała w domu tak proste wychowanie, że w jej głowie nie było żadnych bzdur, a mając piętnaście lat, zachowała niewinność i szczerość dziecka. Laurie chorował i czuł się samotny, toteż widząc, jakie bogactwo miłości i szczęścia miała w domu, chętnie chciała się z nim tym podzielić. Jej twarz wyrażała przyjaźń, a ostry zwykle głos zabrzmiał niezwykle łagodnie, kiedy powiedziała:

– Już nigdy nie zaciągniemy tej zasłonki i pozwalam ci patrzeć na nas, ile ci się tylko podoba. Wolałabym jednak, żebyś zamiast nas podglądać, wpadł po prostu z wizytą. Mama jest taka wspaniała, że będzie ci z nią bardzo dobrze, Beth zaśpiewa dla ciebie, jeśli ja ją o to poproszę, a Amy zatańczy. Obie z Meg rozśmieszymy cię naszymi scenicznymi rekwizytami i będziemy się świetnie bawić. Czy myślisz, że twój dziadek się zgodzi?

– Myślę, że tak, jeśli twoja mama go poprosi. Jest bardzo dobry, chociaż na to nie wygląda, i pozwala mi właściwie robić to, na co mam ochotę, obawia się tylko, że mogę być ciężarem dla obcych.

– My nie jesteśmy obcy. Jesteśmy sąsiadami i nie powinieneś myśleć, że będziesz ciężarem. Bardzo chcemy cię poznać i starałam się to zrobić już od jakiegoś czasu. Nie mieszkamy tu od dawna, ale zawarłyśmy już znajomość ze wszystkimi sąsiadami oprócz was.

– Widzisz, dziadek żyje wśród swoich książek i niewiele go obchodzi, co się dookoła dzieje. Pan Brooke, mój guwerner, nie mieszka tu, więc nie mam z kim wychodzić, toteż siedzę po prostu w domu i radzę sobie, jak mogę.

– To niedobrze. Powinieneś zdobyć się na wysiłek i chodzić z wizytami wszędzie, gdzie cię zapraszają; wtedy miałbyś wielu przyjaciół i wiele miłych miejsc do odwiedzania. Nie przejmuj się, że jesteś nieśmiały. To minie, jeśli będziesz wychodził.

Laurie znów się zaczerwienił, ale nie obraził się z powodu zarzucanej nieśmiałości, bo Jo miała tyle dobrej woli, że nie można było przyjmować jej bezceremonialnych słów jako objawu nieżyczliwości.

– Czy lubisz swoją szkołę? – zapytał chłopiec, zmieniając temat po krótkiej przerwie, podczas której rozpalił ogień, a Jo rozejrzała się wokół z zadowoleniem.

– Nie chodzę do szkoły. Jestem człowiekiem interesu, to znaczy dziewczynką, oczywiście. Chodzę doglądać mojej ciotki i, doprawdy, złośliwe z niej, stare indywiduum – odpowiedziała Jo.

Laurie już otworzył usta, żeby zadać kolejne pytanie, ale przypomniał sobie w porę, że zbytnie wtrącanie się w sprawy innych osób nie było świadectwem dobrych manier. Zrezygnował więc z pytania i nieco się speszył. Jo doceniała jego dobre wychowanie i nie miała nic przeciw temu, żeby pożartować z ciotki March, toteż barwnie przedstawiła postać niecierpliwej starej damy, opowiedziała o jej tłustym pudlu i papudze mówiącej po hiszpańsku, a także o uwielbianej przez siebie bibliotece. Laurie bawił się znakomicie, zwłaszcza gdy usłyszał o pewnym sztywnym starszym panu, który przyszedł kiedyś w zaloty do ciotki March i któremu, w trakcie wyszukanej tyrady, Polly, ku jego przerażeniu, ściągnęła z głowy perukę. Chłopiec padł na sofę i zaczął się tak śmiać, że aż łzy ciekły mu po policzkach, a pokojówka zajrzała, żeby sprawdzić, co się dzieje.

– Och! Jak mi to dobrze zrobiło. Opowiadaj dalej, proszę – powiedział, podnosząc z poduszek sofy twarz, całą czerwoną i promieniejącą radością.

Bardzo zadowolona ze swego sukcesu Jo opowiadała więc o zabawach i planach, nadziejach i niepokojach związanych z ojcem, i o wszystkich najważniejszych wydarzeniach ze światka, w którym żyły cztery siostry. Potem przeszli do rozmowy o książkach i, ku swojej radości, Jo odkryła, że Laurie także bardzo je lubił i przeczytał jeszcze więcej niż ona.

– Skoro tak bardzo lubisz książki, to chodź ze mną, pokażę ci nasze. Dziadka nie ma, więc nie musisz się bać – powiedział Laurie, wstając.

– Ja się niczego nie boję – odparta Jo, potrząsając głową.

– Chętnie w to wierzę! – wykrzyknął chłopiec, spoglądając na nią z wielkim podziwem, chociaż w głębi duszy pomyślał, że gdyby zobaczyła starszego pana, kiedy miał swoje humory, miałaby sporo powodów, żeby bać się go choć odrobinę.

W całym domu panowała wakacyjna atmosfera, toteż Laurie prowadził Jo z pokoju do pokoju, pozwalając jej zatrzymywać się, ilekroć coś ją zainteresowało, i tak doszli w końcu do biblioteki, gdzie Jo klasnęła w dłonie i podskoczyła, co zawsze stanowiło wyraz jej najwyższego zachwytu. Pokój całkowicie wypełniały książki, były tam też obrazy i posągi, urocze szafeczki z monetami i różnymi osobliwościami, głębokie fotele, dziwaczne stoliki, brązy i, najwspanialszy ze wszystkiego, wielki, otwarty kominek, obramowany niezwykłymi kaflami.

– Jakież to bogactwo! – westchnęła Jo, zanurzając się w głębię aksamitnego fotela i spoglądając wokół z niezwykłym zadowoleniem. – Teodorze Laurensie, powinieneś być najszczęśliwszym chłopcem na świecie – powiedziała niezwykle przejęta.

– Nie można żyć tylko książkami – odparł Laurie, potrząsając głową i przysiadając na stojącym obok stoliku.

Zanim zdołał powiedzieć coś więcej, rozległ się dzwonek, na którego dźwięk Jo zerwała się nagle, wykrzykując przerażona:

– Biada mi! To twój dziadek!

– Jeśli nawet, no to i cóż? Ty się przecież niczego nie boisz – odparł żartobliwie chłopiec.

– Myślę, że trochę się go boję, choć nie bardzo wiem dlaczego. Mama pozwoliła mi tu przyjść i nie sądzę, żeby ci się od tego pogorszyło – powiedziała Jo, uspokoiwszy się nieco, lecz bacznie obserwowała drzwi.

– Znacznie mi się od tego poprawiło samopoczucie i jestem ci niezmiernie wdzięczny. Obawiam się tylko, że bardzo cię zmęczyły te opowieści. Były takie ciekawe, że nie mogłem się zdobyć na to, żeby je przerwać – powiedział Laurie.

– Przyszedł doktor, paniczu – poinformowała z ukłonem pokojówka.

– Czy nie pogniewasz się, jeśli cię na chwilę opuszczę? – spytał Laurie. – Myślę, że powinienem się z nim zobaczyć – dodał.

– Nie przejmuj się mną. Jestem tu szczęśliwa jak ryba w wodzie – odparła Jo.

Laurie wyszedł, a Jo zaczęła się zabawiać po swojemu. Stała właśnie przed wspaniałym portretem starszego pana, kiedy drzwi znów się otworzyły, a dziewczynka, nie odwracając się, powiedziała zdecydowanym tonem:

– Jestem pewna, że nie powinnam się go bać, bo ma całkiem łagodne oczy i chociaż jego usta są dość ponure, to wygląda na kogoś o ogromnej sile woli. Nie jest taki przystojny jak mój dziadek, ale podoba mi się.

– Dziękuję, droga pani – usłyszała niski głos za sobą. Ku jej przerażeniu stał za nią stary pan Laurence.

Biedna Jo zarumieniła się, tak że nie mogłaby już być bardziej czerwona, a serce jej zaczęło bić nieprzyjemnie szybko na myśl o tym, co przed chwilą powiedziała. Przez ułamek sekundy opanowało ją dzikie pragnienie ucieczki, ale że byłby to tchórzliwy postępek i dziewczęta wyśmiałyby ją, postanowiła pozostać i jakimś sposobem wyplątać się z kabały. Gdy ponownie podniosła wzrok, zobaczyła, że żywe oczy spoglądały spod krzaczastych brwi jeszcze łagodniej niż te na portrecie i że jest w nich figlarny błysk, który znacznie osłabił jej obawy. Gruby głos wydał się jeszcze grubszy, kiedy po przerwie nie do zniesienia starszy pan powiedział nagle:

– A więc nie boisz się mnie, ha?

– Nie bardzo, proszę pana.

– I uważasz, że nie jestem równie przystojny jak twój dziadek?

– Niezupełnie, proszę pana.

– I posiadam ogromną siłę woli, czy tak?

– Powiedziałam tylko, że tak mi się zdaje.

– Ale mimo to podobam ci się?

– Tak, proszę pana.

Odpowiedź ta zadowoliła starszego pana. Zaśmiał się krótko, uścisnął dłoń dziewczynki, po czym biorąc ją palcem pod brodę, podniósł jej twarz do góry, obejrzał poważnie, a potem opuścił i powiedział, skinąwszy głową:

– Masz ducha swego dziadka, jeśli nawet nie masz jego twarzy. Był on rzeczywiście przystojnym mężczyzną, moja droga, ale co ważniejsze, dzielnym i uczciwym, i dumny jestem z przyjaźni z nim.

– Dziękuję panu. – I Jo poczuła się zupełnie swobodnie, zadowolona z opinii o dziadku.

– Co ty tu wyprawiałaś z tym moim chłopcem, ha? – padło następne bezceremonialne pytanie.

– Starałam się tylko być dobrą sąsiadką, proszę pana. – I Jo opowiedziała, jak doszło do jej wizyty.

– Uważasz, że potrzeba mu nieco rozrywki, nieprawdaż?

– Tak, proszę pana, wydaje się nieco samotny, więc obecność młodych ludzi mogłaby mu dobrze zrobić. My jesteśmy tylko dziewczynkami, ale chętnie pomożemy w miarę naszych możliwości, tym bardziej że nie zapomniałyśmy wspaniałego gwiazdkowego prezentu, jaki nam pan przysłał – powiedziała radośnie Jo.

– Te, te, te! To był pomysł chłopca. Jak się miewa ta biedna kobieta?

– Dobrze, proszę pana.

Jo, mówiąc bardzo szybko, opowiedziała wszystko o Hummlach, którymi jej matka zainteresowała swoich zamożnych przyjaciół.

– Tak właśnie pomagał innym jej ojciec. Muszę tam pójść któregoś dnia. Uprzedź ją. A oto dzwonek na herbatę. Pijemy ją wcześnie ze względu na chłopca. Chodź na dół i bądź nadal dobrą sąsiadką.

– Jeśli sprawi to panu przyjemność.

– Nie zapraszałbym cię, gdyby tak nie było.

Pan Laurence ze staroświecką kurtuazją podał jej ramię.

„Co by na to powiedziała Meg?” – pomyślała Jo, a oczy jej lśniły z rozbawienia, gdy wyobraziła sobie, jak opowie o wszystkim w domu.

– Hej! Cóż to za diabeł opętał tego młodzieńca? – powiedział starszy pan na widok Lauriego, który zbiegał właśnie po schodach i zatrzymał się jak wryty, zdumiony zaskakującym widokiem Jo idącej pod ramię z jego groźnym dziadkiem.

– Nie wiedziałem, że dziadek już wrócił – zaczął, podczas gdy Jo rzuciła chłopcu triumfalne spojrzenie.

– To oczywiste, sądząc ze sposobu, w jaki zbiegasz ze schodów. Chodź no na herbatę, mój panie, i zachowuj się jak dżentelmen.

I potargawszy pieszczotliwie jego włosy, pan Laurence ruszył do przodu, podczas gdy Laurie wykonał za jego plecami serię tak komicznych ewolucji, że Jo omal nie wybuchnęła śmiechem.

Starszy pan niewiele się odzywał przy piciu czterech filiżanek herbaty, ale bacznie obserwował dwie młode osoby rozmawiające ze sobą z taką zażyłością, jakby były starymi przyjaciółmi. Nie umknęła jego uwagi również zmiana, jaka zaszła w wyglądzie i zachowaniu wnuka. Na twarzy chłopca pojawiły się kolory, stał się ożywiony, a w jego śmiechu dźwięczała prawdziwa wesołość. „Ona ma rację, chłopak jest samotny. Zobaczę, w czym mogą mu pomóc te dziewczynki” – myślał pan Laurence. Polubił Jo za jej niezwykły, bezpośredni sposób bycia, a także za to, że zdawała się rozumieć Lauriego prawie tak dobrze, jakby sama była chłopcem.

Gdyby Laurence’owie byli, jak to nazywała Jo, sztywni i kłujący, nie zrobiłaby dobrego wrażenia, gdyż w obecności takich osób stawała się nieśmiała i niezgrabna, ale znajdując ich swobodnymi i miłymi, sama też tak się zachowywała i dlatego wywarła jak najlepsze wrażenie. Kiedy wstali, zaproponowała, że wróci już do domu, ale Laurie powiedział, że chce jej jeszcze coś pokazać. Zabrał ją do cieplarni, gdzie specjalnie dla niej zapalono światła. Jo czuła się jak w bajce, kiedy spacerowała alejkami, zachwycając się rosnącymi wzdłuż nich kwiecistymi ścianami, łagodnym światłem, słodkim wilgotnym powietrzem oraz zwisającymi ponad nią gałęziami wspaniałych drzew. W tym czasie jej przyjaciel ścinał najpiękniejsze kwiaty, aż zebrał pełne naręcze. Potem związał je i z wyrazem szczęścia, który Jo tak lubiła oglądać na jego twarzy, powiedział:

– Proszę, daj je swojej matce i powiedz, że przysłane przez nią lekarstwo było bardzo dobre.

Pana Laurence’a odnaleźli stojącego przy kominku w wielkiej bawialni. Uwagę Jo pochłonął całkowicie wspaniały, otwarty fortepian.

– Czy to ty grasz? – zapytała, odwracając się do Lauriego z wyrazem podziwu.

– Czasami – odpowiedział skromnie.

– Proszę, zagraj coś. Chciałabym posłuchać, żeby móc opowiedzieć o tym Beth.

– Może ty zagrasz pierwsza?

– Nie umiem, za głupia jestem do nauki, ale bardzo kocham muzykę.

Laurie zagrał więc, a Jo siedziała zasłuchana, z nosem zanurzonym w heliotropie i herbacianych różach. Jej szacunek i podziw dla „małego Lauriego” bardzo wzrosły, gdyż grał wyjątkowo dobrze, nie przybierając przy tym żadnych póz. Pragnęła gorąco, żeby Beth mogła tu być, ale nie powiedziała tego głośno. Zaczęła go natomiast chwalić tak, że czuł się zażenowany. Ale dziadek przyszedł mu z pomocą.

– To wystarczy, zupełnie wystarczy, młoda damo. Zbyt wiele słodyczy może mu tylko zaszkodzić. Jego gra nie jest zła, ale mam nadzieję, że będzie sobie równie dobrze radził w ważniejszych sprawach. Już do domu? No cóż, jestem ci niezwykle zobowiązany i mam nadzieję, że przyjdziesz znowu. Moje uszanowanie dla twojej matki. Dobranoc, doktorze Jo.

Uścisnął jej serdecznie dłoń, ale wyglądał tak, jakby coś mu się nie podobało. Toteż gdy znaleźli się w holu, Jo zapytała Lauriego, czy powiedziała coś niezręcznego. Potrząsnął przecząco głową.

– Nie, to ja. Nie lubi, kiedy gram.

– Dlaczego?

– Opowiem ci kiedyś. John odprowadzi cię do domu, bo ja nie mogę.

– Nie ma potrzeby. Nie jestem młodą damą, a poza tym to tylko dwa kroki. Trzymaj się!

– Dobrze, ale przyjdziesz znowu, prawda?

– Jeśli obiecasz, że odwiedzisz nas, jak wyzdrowiejesz.

– Obiecuję.

– Dobranoc, Laurie!

– Dobranoc, Jo, dobranoc!

Gdy wszystkie popołudniowe przygody zostały już opowiedziane, rodzina postanowiła złożyć wizytę w komplecie, ponieważ każda z sióstr, a także mama, w dużym domu po drugiej stronie żywopłotu znalazła coś bardzo pociągającego. Pani March chciała porozmawiać o swym ojcu ze starcem, który go nie zapomniał, Meg marzyła o spacerze po cieplarni, Beth wzdychała do fortepianu, a Amy pragnęła obejrzeć wszystkie obrazy i posągi.

– Mamo, dlaczego pan Laurence nie chciał, żeby Laurie grał? – zapytała Jo, która była bardzo dociekliwa.

– Nie jestem pewna, ale myślę, że to dlatego, iż jego syn, ojciec Lauriego, ożenił się z włoską pianistką, co bardzo nie podobało się dumnemu starszemu panu. Dama ta, choć dobra, piękna i czarująca, nie zyskała jego sympatii. Nigdy też nie widywał swego syna po ich ślubie. Oboje umarli, kiedy Laurie był małym chłopcem, i wtedy dziadek wziął go do siebie. Przypuszczam, że chłopiec, urodzony we Włoszech, nie jest zbyt silny i starszy pan boi się go utracić, dlatego jest tak przesadnie ostrożny. Laurie odziedziczył po matce wrodzoną miłość do muzyki i podejrzewam, że dziadek obawia się, że wnuk może zapragnąć zostać muzykiem. A w każdym razie jego umiejętności przypominają panu Laurence’owi kobietę, której nie lubił, i dlatego, jak powiedziała Jo, „spochmurniał”.

– Jakież to romantyczne! – zawołała Meg.

– Jakie głupie! – powiedziała Jo. – Niech sobie będzie muzykiem, skoro ma na to ochotę, po co mu zatruwać życie, wysyłając na studia, których nienawidzi.

– To pewnie dlatego ma takie ładne czarne oczy i piękne maniery. Włosi są zawsze bardzo mili – stwierdziła nieco sentymentalnie Meg.

– Co ty możesz wiedzieć o jego oczach i manierach? Nigdy właściwie z nim nie rozmawiałaś – zawołała Jo, będąca większą realistką.

– Widziałam go na przyjęciu, a z tego, co opowiadasz, wynika, że wie, jak się zachować. Bardzo ładnie też powiedział o lekarstwie od mamy.

– Przypuszczam, że miał na myśli galaretkę migdałową.

– Jakaś ty głupiutka, moje dziecko! Miał na myśli oczywiście ciebie.

– Naprawdę? – I Jo ze zdziwieniem otworzyła szeroko oczy, bo nie przyszło jej to przedtem do głowy.

– Nigdy nie widziałam takiej dziewczynki! Nie poznajesz, że to komplement, nawet jeśli jest pod twoim adresem? – zapytała Meg z miną młodej damy, która wie wszystko w tej materii.

– Uważam, że komplementy to wielki nonsens, i byłabym ci wdzięczna, gdybyś przestała opowiadać głupstwa i psuć mi zabawę. Laurie to miły chłopiec i ja go lubię, nie chcę więc wysłuchiwać żadnych sentymentalnych bredni o komplementach i innych bzdurach. Bądźmy wszystkie dla niego miłe, bo nie ma matki. Na pewno może nas odwiedzić, prawda, Marmisiu?

– Tak, Jo, twój mały przyjaciel jest tu bardzo mile widziany, a ja mam nadzieję, że Meg będzie pamiętała o tym, że dzieci powinny być dziećmi najdłużej, jak to możliwe.

– Ja nie nazywam siebie dzieckiem, a nie mam jeszcze nawet nastu lat – zauważyła Amy. – A co ty na to, Beth?

– Ja myślałam o naszym pochodzie pielgrzymów – odparła Beth, która nie słyszała ani słowa. – O tym, jak wydostałyśmy się z Bagna i przeszłyśmy przez Bramę Kołowrotu, kiedy podjęłyśmy zobowiązanie, że będziemy dobre, i o tym, jak staramy się wspinać na strome zbocze, i że może ten dom, pełen wspaniałości, stanie się naszym Pięknym Pałacem.

– Najpierw jednak musimy przejść obok lwów – powiedziała Jo, której pomysł ten bardzo się spodobał.

ROZDZIAŁ VI

Beth odnajduje piękny pałac

Wielki dom okazał się rzeczywiście Pięknym Pałacem, chociaż minęło trochę czasu, zanim wszystkie tam dotarły, gdyż zwłaszcza Beth miała duże trudności z przejściem obok lwów. Stary pan Laurence był oczywiście największym z nich, ale kiedy odwiedził dziewczęta, powiedział każdej z nich coś miłego i zabawnego i porozmawiał z ich matką o starych czasach, żadna oprócz nieśmiałej Beth nie bała się go już tak bardzo. Drugą przeszkodą, owym lwem, był kontrast między ich biedą a bogactwem Lauriego; czuły się zawstydzone, że nie mogą odwzajemniać doznawanych przyjemności. Po jakimś czasie zrozumiały jednak, że to on uważał je za swoich dobroczyńców i sam nie wiedział, jak okazać wdzięczność za matczyne przyjęcie pani March oraz za wesołe towarzystwo i pociechę, jakie znajdował w ich skromnym domu. Szybko więc zapomniały o swojej dumie i wszyscy wzajemnie wymieniali grzeczności, nie zastanawiając się, które z nich były większe.

W tym czasie wydarzyło się wiele miłych rzeczy, gdyż nowa przyjaźń rosła szybko jak grzyby po deszczu. Wszystkie lubiły Lauriego, a on z kolei prywatnie poinformował swojego guwernera, że Marchówny to „naprawdę wspaniałe dziewczęta”. Z czarownym entuzjazmem młodości przyjęły samotnego chłopca do swojej gromadki i zatroszczyły się o niego, a on znalazł coś bardzo urzekającego w niewinnym towarzystwie tych prostodusznych stworzeń. Nie mając matki ani siostry, szybko odczuł wpływ dziewcząt, a ich pracowite, aktywne życie sprawiło, że zawstydził się własnego próżniactwa. Zmęczony był książkami, odkrywał więc teraz ludzi z takim zainteresowaniem, że pan Brooke musiał wystawiać mu bardzo niezadowalające oceny, gdyż Laurie wagarował i uciekał do Marchów.

– Nie szkodzi. Niech ma wakacje, nadrobi to wszystko później – odpowiedział nauczycielowi starszy pan. – Miła dama, która mieszka obok, uważa, że on za dużo się uczy i potrzebuje młodego towarzystwa, zabawy i ruchu. Podejrzewam, że ma rację i że rozpieszczałem gagatka, jakbym był jego babką. Niech więc zajmuje się tym, na co ma ochotę, jak długo sprawia mu to przyjemność. Nie popadnie w żadne tarapaty w tym małym klasztorze, a pani March robi dla niego znacznie więcej, niż my potrafimy.

Jakże wspaniale się bawili! Jakie urządzali sztuki i żywe obrazy, jakie jazdy saniami i zabawy na ślizgawce, jakie miłe wieczory w starej bawialni i wesołe małe przyjęcia w wielkim domu. Meg mogła, kiedy tylko chciała, spacerować po cieplarni i układać do woli bukiety; Jo zachłannie myszkowała po nowej dla niej bibliotece i bulwersowała starszego pana swoim krytycyzmem; Amy kopiowała obrazy i podziwiała do woli otaczające ją piękno, a Laurie grał rolę „pana na zamku” w najbardziej czarujący sposób.

Tylko Beth, mimo marzeń o fortepianie, nie mogła zebrać się na odwagę, by podejść do tego Zamku Szczęśliwości, jak go nazywała Meg. Poszła tam raz z Jo, ale starszy pan, nie wiedząc o jej chorobliwej nieśmiałości, spojrzał na nią groźnie spod swych grubych brwi i powiedział „Hej!” tak głośno, że przestraszył ją do tego stopnia, iż czuła drżenie nóg, jak później powiedziała matce, i uciekła, oświadczając, że nigdy już tam nie pójdzie mimo ukochanego fortepianu. Żadne perswazje i pokusy nie mogły przezwyciężyć jej strachu, aż pan Laurence, dowiedziawszy się o tym w tajemniczy sposób, postanowił wszystko naprawić. Podczas jednej ze swoich krótkich wizyt zręcznie naprowadził rozmowę na temat muzyki i mówił o wielkich śpiewakach, których oglądał, wspaniałych organach, które słyszał, i opowiadał tak urocze anegdoty, że Beth nie mogła usiedzieć w swoim odległym kątku, lecz podchodziła bliżej i bliżej, zupełnie jak zaczarowana. Zatrzymała się przy oparciu fotela i stała, słuchając z szeroko otwartymi oczyma i policzkami czerwonymi z podniecenia wywołanego tymi niezwykłymi historiami. Nie zwracając na nią więcej uwagi, niż gdyby była muchą, pan Laurence mówił o lekcjach i nauczycielach Lauriego, a w pewnej chwili, jakby pomysł ten właśnie teraz wpadł mu do głowy, zwrócił się do pani March:

– Teraz chłopak zaniedbuje grę i jestem z tego rad, gdyż poświęcał jej zbyt wiele czasu. Ale fortepian cierpi nieużywany. Czy nie myśli pani, że któraś z pani dziewczynek mogłaby wpaść od czasu do czasu i poćwiczyć na nim, żeby się nie rozstroił?

Beth postąpiła o krok naprzód i ścisnęła mocno ręce, żeby nie klasnąć w nie, bo była to pokusa nie do odparcia i sama myśl o ćwiczeniu na tak wspaniałym instrumencie zapierała jej po prostu dech w piersi. Zanim pani March zdążyła odpowiedzieć, pan Laurence kontynuował z uśmiechem, skinąwszy lekko głową:

– Nie musiałaby nikogo widywać ani z nikim rozmawiać, a tylko przybiegać o dowolnej porze, bo ja siedzę zamknięty w moim gabinecie w drugim końcu domu, Laurie spędza dużo czasu poza domem, a służący nigdy nie wchodzą do bawialni po dziewiątej.

Tu wstał, jakby miał zamiar wyjść, i Beth postanowiła przemówić, bo jego ostatnie słowa zaspokajały absolutnie wszystkie jej pragnienia.

– Proszę przekazać młodym damom moją propozycję, a jeśli nie mają na to ochoty, to cóż, trudno.

W tym momencie mała rączka wsunęła się w jego dłoń i Beth podniosła ku niemu pełen wdzięczności wzrok, mówiąc swym poważnym, dość nieśmiałym głosem:

– Och, tak, proszę pana, one mają ochotę, bardzo, bardzo dużą ochotę!

– Czy to ty lubisz muzykę? – zapytał bez żadnego przerażającego „Hej!”, patrząc na nią życzliwie.

– Ja jestem Beth. Bardzo kocham muzykę i przyjdę na pewno, jeśli rzeczywiście nikt mnie nie usłyszy. To znaczy, że nikomu nie będę przeszkadzać – dodała, obawiając się być nieuprzejma i drżąc pod wrażeniem własnej odwagi.

– Ani żywej duszy, moja droga. Dom stoi przez pół dnia pusty, więc przychodź i brzdąkaj sobie, ile tylko chcesz, a ja będę ci bardzo zobowiązany.

– Jaki pan dobry, proszę pana!

Beth poczerwieniała jak róża pod jego przyjaznym spojrzeniem, ale już się nie bała i z wdzięcznością uścisnęła jego dużą dłoń, gdyż brakowało jej słów, by wyrazić mu podziękowanie za ten drogocenny dar. Starszy pan lekko odgarnął jej włosy z czoła i pochyliwszy się, pocałował ją, a potem powiedział przyciszonym głosem, który słyszało niewiele osób:

– Miałem kiedyś dziewczynkę o takich samych oczach. Niech cię Bóg błogosławi, moja kochana! Do widzenia, droga pani.

I pospiesznie wyszedł.

Beth z zachwytu uściskała matkę i pędem pobiegła na górę, żeby podzielić się tą wspaniałą wiadomością ze swoją rodziną inwalidek, bo dziewczynek akurat nie było w domu. Jakże pogodnie śpiewała tego wieczoru i jak śmiały się z niej wszystkie, bo w środku nocy obudziła Amy, grając przez sen na jej twarzy jak na pianinie. Następnego dnia, zobaczywszy, że zarówno starszy pan, jak i jego wnuk wyszli z domu, Beth po dwóch czy trzech próbach ucieczki weszła jednak bocznym wejściem i cichutko jak myszka wsunęła się do bawialni, gdzie stał obiekt jej westchnień. Zupełnym przypadkiem oczywiście na fortepianie leżały jakieś ładne i łatwe nuty, toteż zatrzymawszy się kilkakrotnie, nasłuchując i rozglądając się wokół, Beth dotknęła wreszcie wspaniałego instrumentu drżącymi palcami i od razu zapomniała o swoim strachu, o sobie i o wszystkim innym. Rozpierała ją niewysłowiona radość z powodu muzyki brzmiącej jak głos ukochanego przyjaciela.

Została tam, dopóki Hanna nie przyszła, by zabrać ją na kolację. Nie miała jednak apetytu i siedziała tylko, uśmiechając się do wszystkich w stanie wszechogarniającej szczęśliwości.

Od tej pory mały brązowy kapturek przemykał przez żywopłot prawie codziennie, a bawialnię nawiedzał muzykalny duch, przychodzący i znikający niezauważenie. Beth nie wiedziała, że pan Laurence często otwierał drzwi swego gabinetu, żeby posłuchać staromodnych arii, które tak lubił; nie zauważyła nigdy Lauriego, trzymającego straż w holu i pilnującego, żeby nie wszedł ktoś ze służby; nie podejrzewała nawet, że zeszyty ćwiczeń i nowe pieśni, jakie znajdowała, kładziono na półce specjalnie dla niej, a kiedy pan Laurence rozmawiał z nią w domu o muzyce, myślała tylko, jak to miło z jego strony, że opowiada o rzeczach, które również jej bardzo mogą się przydać. Tak więc cieszyła się z całego serca i odkryła, co nie zawsze się zdarza, że jej spełnione marzenie było wszystkim, czego oczekiwała. Być może właśnie dlatego, że czuła taką wdzięczność za ten dar, ofiarowano jej jeszcze większy. W każdym razie z pewnością zasługiwała na oba.

– Mamo, chcę zrobić parę kapci dla pana Laurence’a. Jest dla mnie taki dobry, że powinnam mu jakoś podziękować, a nie znam innego sposobu. Czy mogę? – zapytała Beth parę tygodni po pamiętnej wizycie starszego pana.

– Tak, kochanie. Na pewno mu się spodobają i będzie to ładny sposób, żeby mu podziękować. Dziewczęta ci w tym pomogą, a ja zapłacę za materiał – odparła pani March, której sprawiało szczególną przyjemność spełnianie próśb Beth, tak rzadko proszącej o cokolwiek dla siebie.

Po wielu poważnych dyskusjach z Meg i Jo został wybrany wzór, kupiony materiał i praca nad kapciami ruszyła. Wiązanka szlachetnych, acz pogodnych bratków na ciemniejszym fioletowym tle została uznana za bardzo odpowiedni i ładny wzór i Beth pracowała nad nimi wytrwałe, przerywając od czasu do czasu przy nieco trudniejszych częściach. Była z niej dzielna mała hafciarka, toteż skończyła swe dzieło, zanim ktokolwiek inny zdążyłby się nim znużyć. Następnie napisała krótki prosty liścik i pewnego ranka z pomocą Lauriego przemyciła kapcie na stół w gabinecie, kiedy jeszcze starszy pan spał.

„(...) Beth dotknęła wreszcie wspaniałego instrumentu drżącymi palcami i od razu zapomniała o swoim strachu, o sobie i o wszystkim innym. Rozpierała ją niewysłowiona radość z powodu muzyki brzmiącej jak głos ukochanego przyjaciela”.

Gdy opadło podniecenie, Beth niecierpliwie czekała na to, co się stanie. Cały dzień i część następnego minęły bez wiadomości i zaczynała już myśleć, że obraziła swego kapryśnego przyjaciela. Po południu drugiego dnia wyszła po jakiś sprawunek i żeby wyprowadzić Joannę, lalkę inwalidkę, na jej codzienny spacer. Kiedy pojawiła się z powrotem na swojej uliczce, ujrzała trzy, nie, cztery głowy wychylające się z okien bawialni i kilka machających rąk. Jednocześnie usłyszała wesołe chóralne wołanie:

– Masz tu list od starszego pana! Chodź szybko i przeczytaj!

– Och, Beth, on ci przysłał... – zaczęła Amy, gestykulując z niezwykłą energią, ale nie zdążyła powiedzieć nic więcej, gdyż Jo powstrzymała ją, zatrzaskując okno.

Beth przyspieszyła więc kroku niebywale podniecona zagadką. U drzwi opadły ją siostry i poprowadziły w triumfalnym pochodzie do bawialni, pokazując i mówiąc wszystkie jednocześnie:

– Popatrz tutaj! Popatrz tutaj! – Beth spojrzała i aż pobladła z radości i ze zdumienia, bo stało tam małe pianino, na którego lśniącym wieku leżał list zaadresowany, niczym szyld, do „panny Elisabeth March”.

– Dla mnie? – wyszeptała Beth, trzymając się Jo, bo miała uczucie, że zaraz upadnie, takie to było oszałamiające.

– Tak, wszystko dla ciebie, moja najdroższa! Czy to nie wspaniale z jego strony? Czy nie uważasz, że to najmilszy starszy pan na świecie? Nie otworzyłyśmy, ale umieramy z ciekawości, żeby dowiedzieć się, co on tam pisze! – zawołała Jo, przytulając siostrę i podając jej list.

– Ty przeczytaj! Ja nie mogę, tak dziwnie się czuję! Och, to takie piękne! – I Beth ukryła twarz w fartuszku Jo, zupełnie wytrącona z równowagi prezentem.

Jo rozłożyła list i po przeczytaniu: „Panna March. Łaskawa Pani” zaczęła się śmiać.

– Jak to ładnie brzmi! Chciałabym, żeby ktoś tak do mnie napisał – powiedziała Amy, która uważała, że staroświeckie zwroty są bardzo eleganckie.

– „Miałem w swoim życiu wiele par kapci, lecz żadne nie podobały mi się tak bardzo jak te – kontynuowała Jo. – Bratki to moje ulubione kwiaty, a te zawsze będą mi przywodzić na myśl miłą ofiarodawczynię. Lubię spłacać moje długi, toteż mam nadzieję, że pozwoli pani «starszemu panu» podarować sobie coś, co należało niegdyś do małej wnuczki, którą stracił. Z gorącym podziękowaniem i serdecznymi pozdrowieniami, pozostaję Pani wdzięcznym przyjacielem i uniżonym sługą. James Laurence”.

– Och, Beth, to doprawdy zaszczyt. Możesz być z niego dumna. Laurie opowiadał mi, jak bardzo pan Laurence kochał dziewczynkę, która umarła, i jak pieczołowicie przechowywał wszystkie pamiątki po niej. Pomyśl tylko, podarował ci jej pianino. Oto, co przynoszą ogromne błękitne oczy i miłość do muzyki – powiedziała Jo, starając się uspokoić Beth, całą drżącą i wyglądającą na bardziej podnieconą niż kiedykolwiek przedtem.

– Spójrz na te śliczne świeczniki i ten miły zielony jedwab ułożony w fałdy, ze złotą różą pośrodku, i ten ładny pulpit, i stołeczek, cały komplet – dodała Meg, otwierając instrument i ukazując całe jego piękno.

– „Pani uniżony sługa, James Laurence”. Nie mogę uwierzyć, że on to do ciebie napisał. Opowiem wszystko koleżankom. Na pewno będą uważały, że to wspaniale – powiedziała Amy, na której list wywarł niezwykłe wrażenie.

– Zagraj, kotek. Posłuchamy dźwięk od ten mały pianinko – powiedziała Hanna, która zawsze uczestniczyła w rodzinnych radościach i smutkach.

I Beth spróbowała, a wszyscy uznali, że jest to najznakomitsze pianino, jakie kiedykolwiek słyszeli. Było świeżo nastrojone i doprowadzone do nienagannego stanu, ale jakby nie do końca doskonałe. Myślę, że prawdziwy jego urok znajdował się w najszczęśliwszej ze szczęśliwych twarzy, która się nad nim pochyliła. Ten urok objawił się, kiedy Beth uderzyła w białe i czarne klawisze i przycisnęła błyszczące pedały.

– Musisz pójść i podziękować mu – powiedziała Jo żartem, bo przecież nie przyszło jej nawet do głowy, że siostra mogłaby to rzeczywiście zrobić.

– Tak, mam taki zamiar. Myślę, że powinnam, i to zaraz, zanim myśląc wciąż o tym, zacznę się bać.

I ku absolutnemu zdumieniu całej rodziny Beth stanowczym krokiem przeszła przez ogród, minęła żywopłot i weszła w drzwi Laurence’ów.

– Niech tak umrę, jak to nie jest najdziwniejszy rzecz, jaka widziałam! Ten pianinek zamącił jej w głowę! Przy zdrowych zmysłów nigdy by tam nie poszła – wołała Hanna, patrząc w ślad za Beth, podczas gdy dziewczęta całkiem zaniemówiły, jakby pod wrażeniem cudu.

Zdumiałyby się jeszcze bardziej, gdyby mogły zobaczyć, co Beth zrobiła potem. Jeśli możecie mi uwierzyć, to wyobraźcie sobie, że bez chwili zastanowienia podeszła i zapukała do drzwi gabinetu, a kiedy szorstki głos zawołał: „Wejść!”, weszła wprost na pana Laurence’a, robiącego wrażenie dość zaskoczonego, i wyciągając dłoń, powiedziała z lekkim tylko drżeniem w głosie: „Przyszłam, proszę pana, podziękować panu za...”. Ale nie skończyła, bo pan Laurence wyglądał tak przyjaźnie, że zapomniała o swojej przemowie, pamiętając tylko, że stracił on małą dziewczynkę, którą kochał. Objęła go więc za szyję i pocałowała.

Gdyby dach domu zawalił się nagle, starszy pan nie byłby pewnie bardziej zdumiony, ale podobało mu się to, och, nawet bardzo mu się podobało! – i tak był wzruszony i ucieszony tym ufnym pocałunkiem, że cała jego szorstkość gdzieś zniknęła. Posadził po prostu dziewczynkę sobie na kolanach i przytulił swój pomarszczony policzek do jej różowej buzi, czując się tak, jakby odzyskał swoją małą wnuczkę. W tej samej chwili Beth przestała się go zupełnie bać i siedziała, rozmawiając z nim tak swobodnie, jakby znała go przez całe życie, bo miłość odpędza strach, a wdzięczność przezwycięża dumę. Kiedy wracała do domu, pan Laurence odprowadził ją aż do furtki, po czym uścisnął jej serdecznie ręce. Odchodził wyprostowany i dostojny i jak przystało na dystyngowanego starego żołnierza, dotknął palcami kapelusza.

Gdy dziewczęta ujrzały tę scenę, Jo, by dać wyraz swej radości, zaczęła tańczyć dżiga, Amy omal nie wypadła z okna ze zdumienia, a Meg zawołała, wznosząc ręce ku niebu:

– Tak, teraz wierzę, że świat się kończy!

ROZDZIAŁ VII

Dolina wstydu Amy

– Ten chłopiec to prawdziwy cyklop, prawda? – spytała pewnego dnia Amy, widząc Lauriego, który przejeżdżał obok konno, wywijając bacikiem.

– Jak możesz tak o nim mówić, skoro ma dwoje oczu? I to w dodatku bardzo ładnych – zawołała Jo, niecierpiąca lekceważących uwag na temat swojego przyjaciela.

– Nie powiedziałam nic o jego oczach i zupełnie nie rozumiem, dlaczego tak się złościsz, kiedy podziwiam jego jazdę konną.

– Och, mój Boże! Ta gąska ma na myśli centaura, a nazywa go cyklopem – zawołała Jo, wybuchając śmiechem.

– Nie powinnaś być taka surowa. To tylko lapsa lingi, jak mówi pan Davis – odparowała Amy, dobijając Jo swoją łaciną. – Chciałabym mieć choćby część tych pieniędzy, które Laurie wydaje na tego konia – dodała jakby sama do siebie, ale w nadziei, że siostry ją usłyszą.

– Dlaczego? – spytała życzliwie tylko Meg, bo Jo zaśmiewała się z ostatniego przejęzyczenia Amy.

– Bardzo mi są potrzebne, jestem straszliwie zadłużona, a to nie moja kolej na nasze comiesięczne pieniądze za ścinki.

– Zadłużona, Amy? Co przez to rozumiesz? – Meg spoważniała.

– Otóż jestem winna przynajmniej z dziesięć marynowanych cytrynek i nie mogę ich oddać, dopóki nie dostanę pieniędzy, bo Marmisia zabroniła mi brać w sklepie cokolwiek na kredyt.

– Opowiedz mi wszystko po kolei. Więc w modzie są teraz cytrynki? Zdawało mi się, że było to robienie kulek z kawałków gumy. – Meg bardzo starała się zachować powagę, gdyż Amy wyglądała śmiesznie ze swym skupieniem oraz poczuciem ważności.

– Och, widzisz, dziewczynki wciąż je kupują i jeśli nie chcesz, by tobą pogardzano, to też musisz je kupować. Wszyscy teraz za nimi szaleją i jedzą je pod ławkami w trakcie lekcji, a podczas przerw wymieniają na ołówki, pierścionki z koralikami, papierowe lalki czy coś innego. Jeśli jedna dziewczynka lubi drugą, to daje jej cytrynkę; jeśli jest na nią wściekła, to zjada cytrynkę wprost przed nosem tej drugiej i nie proponuje jej nawet jednego liźnięcia. Częstuje się wszystkich po kolei i ja dostałam już bardzo dużo, ale jeszcze nie oddałam, mimo że powinnam, bo to jest dług honorowy.

– Ile ci potrzeba, żeby się zrewanżować i naprawić swoją reputację? – zapytała Meg, wyjmując portmonetkę.

– Dwadzieścia pięć centów zupełnie wystarczy i zostanie mi jeszcze parę centów, żeby i ciebie poczęstować. Lubisz cytrynki?

– Nie bardzo. Możesz sobie wziąć moją część. Oto pieniądze. Oby ci wystarczyło na długo, ale to nie jest wiele, jak sama widzisz.

– Ach, dziękuję! To musi być bardzo przyjemnie, kiedy ma się własne kieszonkowe pieniądze. Będę miała prawdziwą ucztę, bo jeszcze nie spróbowałam cytrynki w tym tygodniu. Nie śmiałam brać, bo nie mogłam oddać, a po prostu umieram z ochoty na choćby jedną.

Następnego dnia Amy przyszła do szkoły dość późno, bo nie mogła oprzeć się pokusie, by z wybaczalną dumą zaprezentować paczuszkę z wilgotnego brązowego papieru, zanim zniknie w najbardziej odległych zakamarkach ławki. W ciągu kilku następnych minut wiadomość o tym, że Amy March przyniosła dwadzieścia cztery pyszne cytrynki (jedną zjadła po drodze) i będzie nimi częstować podczas przerwy, obiegła cały jej rząd, wywołując oszałamiające wprost zainteresowanie przyjaciółek. Katy Brown natychmiast zaprosiła ją na najbliższe przyjęcie; Mary Kingsley nalegała, by pożyczyć jej swój zegarek aż do przerwy, a Jenny Snow, ironiczna młoda dama, która niegodnie wytykała Amy jej bezcytrynkowy stan, bezzwłocznie zakopała topór wojenny i zaofiarowała się dostarczyć wyniki pewnych straszliwych zadań z matematyki. Amy jednak bynajmniej nie zapomniała kąśliwych uwag o „pewnych osobach, których nosy są dostatecznie zadarte, żeby wywąchać cudze cytrynki”, i o „zarozumialcach, którym jednak duma nie przeszkadza o nie prosić”. Natychmiast więc zniweczyła nadzieje „tej Snow”, wysyłając jej miażdżącą wiadomość: „Niepotrzebnie się nagle wysilasz na grzeczności, bo i tak żadnej nie dostaniesz”.

Zdarzyło się, że tego dnia wizytowała szkołę pewna ważna osobistość, i pięknie narysowane przez Amy mapy otrzymały zasłużoną pochwałę. Zaszczyt ten, przyznany wrogowi, rozjątrzył duszę panny Snow, podczas gdy panna March przybrała pozę dumnego młodego pawia. Lecz, niestety, och, niestety, duma poprzedziła upadek, gdyż mściwej Snow udało się z wyjątkowym powodzeniem obrócić bieg wydarzeń na swoją korzyść. Ledwie tylko gość wypowiedział kilka stosownych zdawkowych komplementów, ukłonił się i wyszedł, a już Jenny, pod pretekstem bardzo ważnego pytania, podeszła do pana Davisa i poinformowała go, że Amy March ma pod swoim pulpitem marynowane cytrynki.

Trzeba wiedzieć, że pan Davis ogłosił cytrynki artykułem zakazanym i przyrzekł solennie, że publicznie ukarze pierwszą osobę złapaną na łamaniu prawa. Mąż ten o wielkiej wytrzymałości i uporze zdołał po długiej i burzliwej walce skazać na banicję gumę do żucia, urządził ognisko ze skonfiskowanych powieści i pisemek, zlikwidował prywatną pocztę, wprowadził zakaz robienia min, przezwisk i karykatur, jednym słowem, dokonał wszystkiego, co było w mocy jednego człowieka, by utrzymać w ryzach pół setki buntowniczych dziewcząt. Bóg jeden wie, że już chłopcy wystawiają ludzką cierpliwość na dostateczną próbę, ale dziewczynki są nieskończenie gorsze, zwłaszcza dla nerwowego dżentelmena o usposobieniu tyrana i nie większym talencie do nauczania niż talent doktora Blimbera. Pan Davis znał trochę łaciny, greki, algebry i różnych „logii”, toteż miał opinię świetnego nauczyciela, a tego, jakie posiadał maniery, zasady moralne, uczucia i jaki dawał przykład, nie uważano za szczególnie istotne. Odpowiednio wybrana chwila, by donieść na Amy, była najgorszą z możliwych i Jenny dobrze o tym wiedziała. Pan Davis najwyraźniej wypił rano zbyt mocną kawę, wiatr wiał od wschodu, co zawsze wpływało niekorzystnie na jego neuralgię, a ponadto uczennice nie doceniały jego wysiłków na tyle, na ile uważał, że zasługuje. Toteż, by użyć niezbyt eleganckiego, lecz obrazowego określenia jednej z uczennic: „Był nerwowy jak czarownica i wściekły jak niedźwiedź”. Słowo „cytrynki” podziałało jak płachta na byka. Żółta twarz pana Davisa zapłonęła, a jego pięść uderzyła w biurko z siłą, która spowodowała, że Jenny z niebywałą szybkością odskoczyła na swoje miejsce.

– Panienki, proszę o uwagę!

Na ten srogi rozkaz umilkły szepty, a pięćdziesiąt par niebieskich, czarnych, szarych i brązowych oczu posłusznie zwróciło się ku straszliwemu obliczu nauczyciela.

– Panno March, proszę podejść do mojego biurka.

Amy posłusznie wstała, na pozór opanowana, lecz owładnięta tajonym strachem, gdyż cytrynki ciążyły jej na sumieniu.

– Proszę przynieść ze sobą cytrynki, które panna ma pod ławką – zabrzmiało nieoczekiwane polecenie, zaskakując ją, nim jeszcze wyszła ze swojego miejsca.

– Nie bierz wszystkich – szepnęła jej sąsiadka, młoda dama, obdarzona wielką przytomnością umysłu.

Amy pospiesznie wytrząsnęła część cytrynek z torby, a resztę położyła przed panem Davisem, uważając, że każdy osobnik posiadający ludzkie serce musi zmięknąć, gdy tylko cudowny aromat dosięgnie jego nozdrzy. Niestety, pan Davis szczególnie nie cierpiał modnych marynat i niesmak powiększył tylko jego gniew.

– Czy to wszystko?

– Niezupełnie – wyjąkała Amy.

– Proszę natychmiast przynieść pozostałe.

Rzuciwszy rozpaczliwe spojrzenie na swój rząd, Amy usłuchała.

– Na pewno nie ma już więcej?

– Ja nigdy nie kłamię, proszę pana.

– Właśnie to widzę. A teraz proszę wziąć to obrzydlistwo i wyrzucić po dwie przez okno.

Rozległo się jednoczesne westchnienie wielu piersi, powodując niewielki podmuch, albowiem rozpłynęła się ostatnia nadzieja, a poczęstunek odebrany został spragnionym wargom. Purpurowa ze wstydu i gniewu Amy przeszła tam i z powrotem sześć straszliwych razy, a kiedy każda ze skazanych par – wyglądając, och! jakże soczyście i smakowicie – wypadała z jej opierających się rąk, wrzaski dobiegające z ulicy dopełniły zgryzoty dziewczynek. Dowodziły bowiem, że należna im uczta padła łupem małych Irlandczyków, ich zagorzałych wrogów. Tego było już doprawdy za wiele. Wszystkie rzucały pogardliwe lub proszące spojrzenia na nieubłaganego Davisa, a pewna gorąca miłośniczka cytrynek wybuchnęła nawet płaczem.

Kiedy Amy powróciła ze swej ostatniej podróży do okna, pan Davis wydał złowrogie „Hm!” i powiedział z niezwykłym namaszczeniem:

– Młode damy, pamiętacie, jak sądzę, co mówiłem wam tydzień temu. Przykro mi, że tak się stało, ale nie pozwolę, by naruszano moje zasady, nigdy nie łamię bowiem danego słowa. Panno March, proszę wyciągnąć rękę.

Amy wzdrygnęła się i ukryła obie dłonie za plecami, zwracając ku niemu błagalny wzrok wyrażający więcej niż słowa, których nie była w stanie wymówić. Była jedną z ulubienic „starego Davisa”, jak go oczywiście nazywano, i, moim prywatnym zdaniem, złamałby on prawdopodobnie swoje słowo, gdyby oburzenie pewnej nieopanowanej młodej damy nie znalazło swego ujścia w znaczącym syknięciu. Syknięcie to, mimo iż dość ciche, zirytowało pobudliwego dżentelmena i przypieczętowało los winowajczyni.

– Ręka, panno March! – brzmiała jedyna odpowiedź, jaka padła na jej niemą prośbę, i Amy, zbyt dumna, by płakać czy błagać, wyzywająco odrzuciła głowę do tyłu i bez mrugnięcia zniosła kilka palących uderzeń wymierzonych w jej małą dłoń. Nie było ich wiele ani też nie były one mocne, ale dla niej nie miało to znaczenia. Po raz pierwszy w życiu została uderzona i w jej oczach stanowiło to straszne upokorzenie, nie mniejsze, niż gdyby powalił ją razami na ziemię. – A teraz proszę stać na podeście aż do przerwy – powiedział pan Davis, zdecydowany dokonać dzieła porządnie, skoro już je rozpoczął.

Było to okropne. Dostateczną przykrość sprawiłby Amy powrót na miejsce wśród pełnych litości spojrzeń przyjaciółek i zadowolonego wzroku jej kilku wrogów. Zupełną niemożliwością zdawało się jej jednak stanąć tak, okrytej świeżym wstydem, przed całą szkołą, toteż przez chwilę czuła, że upadnie tam, gdzie stoi, a serce jej pęknie z rozpaczy. Gorzkie poczucie krzywdy i myśl o Jenny Snow pomogły jej jednak wytrzymać, więc zajmując haniebne miejsce, utkwiła wzrok w kominie piecyka, ponad tym, co zdawało jej się teraz morzem twarzy, i stała tam w bezruchu tak blada, że koleżankom bardzo trudno było uczyć się, mając przed oczyma tę nieszczęśliwą postać.

W ciągu następnych piętnastu minut dumna i wrażliwa dziewczynka cierpiała wstyd i ból, których nigdy nie miała zapomnieć. Innym cała sprawa mogła wydawać się śmieszna lub nieważna, ale dla niej stanowiła bardzo trudne doświadczenie, gdyż przez całe dwunastoletnie życie wychowywano ją wyłącznie w atmosferze miłości i nigdy dotąd nikt nie zadał jej podobnego ciosu. Boląca ręka i cierpiące serce były niczym w porównaniu z kłującą myślą: „Będę musiała opowiedzieć o tym w domu i wszyscy poczują się tak bardzo zawiedzeni moim postępowaniem!”.

Piętnaście minut zdawało się długie jak godzina, ale i one wreszcie minęły, a słowo „Przerwa!” nigdy nie zabrzmiało przyjemniej niż tego dnia.

– Proszę już zejść, panno March – powiedział pan Davis, wyglądając dość niewyraźnie i równie niewyraźnie się czując.

Nieprędko zapomniał pełne wyrzutu spojrzenie, jakim obrzuciła go Amy, zanim nie odzywając się do nikogo, odeszła wprost do szatni, zabrała swoje rzeczy i opuściła szkołę „na zawsze”, jak to sobie z pasją przysięgła. Dotarła do domu w dość smętnym stanie, a kiedy nieco później wróciły starsze dziewczynki, natychmiast odbyło się burzliwe zebranie rodzinne. Pani March nie powiedziała wiele, ale wyglądała na poruszoną i na swój czuły sposób pocieszała zranioną córeczkę. Meg skropiła bolącą rączkę łzami i gliceryną; Beth uznała, że na taki smutek nawet jej ukochane kocięta nie będą lekarstwem; Jo krzyczała z nieukrywanym gniewem, żeby niezwłocznie zaaresztować pana Davisa, a Hanna pogroziła „łobuzu” pięścią i ubijała ziemniaki na kolację tak, jakby to jego miała pod swoim tłuczkiem.

Nikt oprócz koleżanek nie zwrócił uwagi na ucieczkę Amy, ale te spostrzegawcze panienki zauważyły, że pan Davis był tego popołudnia wyjątkowo łagodny, a zarazem nazbyt nerwowy. Tuż przed końcem lekcji pojawiła się Jo. Z ponurym wyrazem twarzy podeszła do biurka pana Davisa i przekazała mu list od matki, po czym zabrała resztę rzeczy Amy i odeszła, pieczołowicie wycierając przed wyjściem buty z błota, jakby chciała otrząsnąć ze swych stóp wszelki pył tego miejsca.

– Owszem, możesz nie chodzić przez jakiś czas do szkoły, ale chcę, żebyś codziennie uczyła się razem z Beth – powiedziała pani March tego wieczoru. – Nie pochwalam kar cielesnych, zwłaszcza wobec dziewczynek. Nie podobają mi się metody pedagogiczne pana Davisa i nie sądzę, żeby towarzystwo koleżanek, z którymi przebywasz, przyniosło ci jakiekolwiek korzyści, toteż poradzę się ojca i poślę cię do innej szkoły.

– To świetny pomysł! Chciałabym, żeby wszystkie dziewczynki odeszły i zniszczyły tę jego starą szkołę. Wściekam się na samą myśl o tych cudownych cytrynkach – westchnęła Amy z miną męczennicy.

– Wcale mi nie żal, że je straciłaś, bo złamałaś zasady i należała ci się kara za nieposłuszeństwo – brzmiała surowa odpowiedź, która rozczarowała nieco młodą damę, oczekującą wyłącznie sympatii.

– Czy to znaczy, że cieszysz się z tego, że zostałam zawstydzona przed całą szkołą? – rozpłakała się Amy.

– Nie wybrałabym takiej metody, by naprawić winę – odparła matka – ale nie jestem pewna, czy nie przyniesie ci to więcej pożytku niż nieco łagodniejszy sposób. Stajesz się dość zarozumiała, moja droga, i już najwyższy czas, żebyś postarała się skorygować swoje postępowanie. Masz wiele cnót i uzdolnień, ale nie można przechwalać się nimi, ponieważ zarozumiałość niszczy nawet najwspanialszy talent. Nie ma obawy, by prawdziwe zdolności i dobroć długo pozostały niedostrzeżone. A gdyby tak nawet było, to sama świadomość posiadania ich i właściwego z nich korzystania powinna cię zadowalać, gdyż największym ze wszystkich wdzięków jest skromność.

– Tak właśnie jest! – zawołał Laurie, który grał z Jo w szachy. – Znałem kiedyś dziewczynkę mającą doprawdy ogromny talent muzyczny, a wcale o tym nie wiedziała; nawet nie podejrzewała, jakie urocze utwory komponowała, kiedy była sama, i nie uwierzyłaby, gdyby ktokolwiek powiedział jej o tym.

– Jaka szkoda, że nie znam tej miłej dziewczynki. Może pomogłaby mi czasem, bo jestem wciąż taka głupia – powiedziała Beth, która stała obok niego i uważnie słuchała.

– Znasz ją dobrze i ona ci pomaga lepiej niż ktokolwiek inny – odpowiedział Laurie, spojrzawszy na nią z tak łobuzerskim błyskiem w wesołych czarnych oczach, że Beth gwałtownie poczerwieniała i ukryła twarz w poduszkach sofy, oszołomiona niespodziewanym odkryciem.

Jo pozwoliła Lauriemu tym razem wygrać, by odpłacić mu za gest wobec Beth, której po tym komplemencie nie dało się namówić, by coś dla nich zagrała. Laurie stanął więc na wysokości zadania i zaśpiewał bardzo pięknie, bo miał wyjątkowo dobry humor; u Marchów rzadko ukazywał nieprzyjemną stronę swego charakteru. Kiedy odszedł, Amy, przez cały wieczór zamyślona, odezwała się nagle, tak jakby przyszła jej do głowy nowa myśl:

– Czy Laurie jest uzdolnionym chłopcem?

– Tak, otrzymał doskonałe wykształcenie i ma przy tym duży talent. Wyrośnie na wspaniałego mężczyznę, jeśli nie będzie się go zanadto rozpieszczać – odpowiedziała pani March.

– I nie jest zarozumiały, prawda? – zapytała Amy.

– Ani trochę. Stąd właśnie jego urok i dlatego tak bardzo go wszyscy lubimy.

– Rozumiem. To miło mieć różne zdolności i być eleganckim, a mimo to nie przechwalać się ani nie zadzierać nosa – powiedziała Amy w zamyśleniu.

– Zalety te są łatwo dostrzegalne w sposobie bycia i rozmowie, przy zachowaniu skromności, i nie potrzeba bynajmniej popisywać się nimi – potwierdziła pani March.

– Nie byłoby to ani trochę właściwsze od noszenia jednocześnie wszystkich czepków, sukni i wstążek po to, żeby wszyscy wiedzieli, że się je posiada – dodała Jo i cały ten wykład zakończył się wybuchem śmiechu.

ROZDZIAŁ VIII

Jo spotyka Abaddona

– Dokąd idziecie, dziewczęta? – zapytała Amy, wchodząc w sobotnie popołudnie do pokoju starszych sióstr i widząc, jak przygotowują się do wyjścia; wyglądały przy tym tak tajemniczo, iż podsyciło to tylko jej ciekawość.

– Nieważne. Małe dziewczynki nie powinny tyle pytać – odparła ostro Jo.

Jeśli cokolwiek jest w stanie upokorzyć nasze uczucia, kiedy jesteśmy młodzi, to właśnie takie słowa i rozkaz „Uciekaj, kochanie”. Sprawia on jeszcze większe cierpienie. Amy żachnęła się na tę zniewagę i postanowiła bezwzględnie poznać sekret, nawet gdyby miała naprzykrzać się przez cały dzień. Zwracając się do Meg, która nigdy nie potrafiła odmawiać jej czegoś przez dłuższy czas, powiedziała przymilnie:

– Powiedz mi! Uważam, że powinnyście i mnie zabrać, bo Beth siedzi nad swoim pianinem, a ja nie mam nic do roboty i czuję się taka samotna.

– Nie mogę, kochanie, ponieważ nie jesteś zaproszona – zaczęła Meg, ale Jo przerwała jej niecierpliwie:

– Bądź lepiej cicho, Meg, bo wszystko zepsujesz. Nie możesz iść, Amy, więc nie bądź dzieckiem i przestań grymasić.

– Wychodzicie gdzieś z Lauriem, jestem pewna. Chichotaliście razem i szeptaliście wczoraj wieczorem na sofie, i przerwaliście, kiedy weszłam. Może to nieprawda, że z nim idziecie?

– Tak, idziemy. A teraz daj spokój i przestań nudzić.

Amy powstrzymywała język, ale wytężyła wzrok i zauważyła, jak Meg wkłada do kieszeni wachlarz.

– Wiem! Wiem! Idziecie do teatru na Siedem zamków! – zawołała i dodała rezolutnie: – I ja też powinnam pójść, bo mama pozwoliła mi to zobaczyć, i mam swoje pieniądze ze sprzedaży ścinków, i to bardzo niegrzecznie, że nie powiedziałyście mi w porę.

– Wysłuchaj mnie tylko przez minutę i bądź dobrym dzieckiem – powiedziała Meg łagodnie. – Mama nie chce, żebyś szła w tym tygodniu, bo twoje oczy są jeszcze za słabe, żeby wytrzymać tak oślepiające światła tego przedstawienia. W przyszłym tygodniu pójdziesz z Beth i Hanną i będziesz się świetnie bawiła.

– Nie podoba mi się to, wolę pójść z wami i z Lauriem. Proszę, pozwólcie mi. Tak długo byłam przeziębiona i siedziałam zamknięta. Tęsknię za odrobiną rozrywki. Proszę, Meg! Obiecuję, że będę grzeczna – błagała Amy, starając się ze wszystkich sił wyglądać jak najbardziej nieszczęśliwie.

– A może ją weźmiemy? Myślę, że mama nie będzie miała nic przeciw temu, jeśli tylko ciepło ją opatulimy – zaproponowała Meg.

– Jeśli ona idzie, to ja zostaję, a jeśli ja nie pójdę, to Laurie nie będzie zachwycony, a poza tym to bardzo niegrzecznie ciągnąć Amy ze sobą, kiedy on zaprosił tylko nas dwie. Nie przypuszczam, żeby chciała pchać się tam, gdzie jej nie proszą – powiedziała Jo złośliwie, bo nie lubiła kłopotów związanych z pilnowaniem niesfornej dziewczynki, zwłaszcza wtedy, kiedy sama chciała się bawić.

Jej ton i zachowanie rozzłościły Amy. Zaczęła wkładać buty, mówiąc w możliwie najbardziej nieprzyjemny sposób:

– A ja i tak pójdę. Meg powiedziała, że mogę, a jeśli zapłacę za siebie, to Laurie nie będzie miał z tym nic wspólnego.

– Nie możesz siedzieć z nami, bo mamy zarezerwowane miejsca, a ponieważ nie powinnaś siedzieć sama, Laurie na pewno odstąpi ci swoje miejsce, co popsuje nam całą zabawę, albo zdobędzie ci inne miejsce, a to z kolei nie będzie stosowne, bo nie byłaś zaproszona. Nie wolno ci zrobić kroku, a więc najlepiej zostań tam, gdzie jesteś – beształa ją Jo, jeszcze bardziej rozzłoszczona, bo w pośpiechu ukłuła się w palec.

Siedząc w jednym bucie na podłodze, Amy rozpłakała się, a Meg zaczęła ją pocieszać. Tymczasem z dołu zawołał Laurie i obie dziewczynki zbiegły po schodach, pozostawiając szlochającą siostrę; od czasu do czasu zapominała bowiem o swojej dorosłości i zachowywała się jak rozpieszczone dziecko. Kiedy całe towarzystwo zbierało się już do wyjścia, Amy, wychylając się przez poręcz, zawołała z pogróżką w głosie:

– Pożałujesz tego, Jo March! Jeszcze zobaczysz!

– Bzdury! – odparła Jo, zatrzaskując drzwi.

Bawili się znakomicie, gdyż Siedem zamków na Diamentowym Jeziorze okazało się tak błyskotliwym i cudownym przedstawieniem, jak tylko można sobie to było wymarzyć. Ale pomimo komicznych czerwonych chochlików, gwiaździstych elfów oraz wspaniałych książąt i księżniczek kropla goryczy zakłócała przyjemność Jo. Żółte loki królowej wróżek przypominały jej Amy i w przerwach pomiędzy aktami zastanawiała się, co też jej siostra może wymyślić, żeby „pożałowała”. Jo i Amy przydarzyło się już w życiu wiele drobnych utarczek, gdyż obie miały porywczy temperament i gdy zostały sprowokowane, nie potrafiły się opanować. Amy dokuczała Jo, Jo irytowała Amy i wynikały z tego na wpół przypadkowe eksplozje, których obie później bardzo się wstydziły. Jo, mimo że starsza, wykazywała mniej opanowania i kontrolowanie ognistego ducha, bezustannie wywołującego kłopoty, sprawiało jej prawdziwą trudność. Gniew Jo nigdy jednak nie trwał długo i wyznając pokornie swoje winy, zawsze szczerze za nie pokutowała i starała się poprawić. Siostry mawiały, że całkiem przyjemnie było doprowadzić Jo do pasji, gdyż zawsze potem stawała się prawdziwym aniołem. Biedna Jo rozpaczliwie pragnęła się zmienić na lepsze, ale jej wewnętrzny wróg zawsze był silniejszy i pokonanie go wymagało wielu lat cierpliwego wysiłku.

Po powrocie do domu dziewczęta zastały Amy w bawialni, pogrążoną w lekturze. Na ich widok przybrała urażoną minę, nie podniosła wzroku znad książki i nie zadała nawet jednego pytania. Być może ciekawość wzięłaby w końcu górę nad urazą, gdyby nie Beth, która zaczęła wypytywać o przedstawienie i otrzymała barwną relację. Jo, idąc na górę, by odłożyć kapelusz, najpierw spojrzała na swoje biurko, bo pamiętała, że podczas ostatniej kłótni Amy rozładowywała swą wściekłość, wyrzucając na podłogę całą zawartość górnej szuflady. Tymczasem wszystko było na miejscu i po pospiesznym sprawdzeniu stanu różnych szafek, torebek i pudełek Jo doszła do wniosku, że Amy jej wybaczyła. Myliła się jednak, albowiem następnego dnia dokonała odkrycia, które wywołało burzę. Meg, Beth i Amy siedziały razem późnym popołudniem, kiedy wpadła podniecona Jo i zapytała, wstrzymując oddech:

– Czy ktoś wziął moją książkę?

„Powiedziałam ci, że zapłacisz mi za to, że byłaś wczoraj taka wstrętna i...”

Meg i Beth odpowiedziały od razu: „Nie” i wyglądały na zaskoczone. Amy dłubała pogrzebaczem w ogniu i nie zareagowała na pytanie, ale zarumieniła się. Nie uszło to uwagi Jo, która jednym susem znalazła się przy niej.

– Amy, ty ją masz!

– Nie, nie mam.

– A więc wiesz, gdzie jest!

– Nie, nie wiem.

– To kłamstwo! – wykrzyknęła Jo, potrząsając siostrę za ramiona z miną tak groźną, że nawet dziewczynka znacznie odważniejsza od Amy mogłaby się przestraszyć.

– Wcale nie. Nie mam jej, nie wiem, gdzie jest, i nic mnie to nie obchodzi.

– Wiesz coś o tym i lepiej powiedz od razu, zanim cię do tego zmuszę. – I Jo znowu nią potrząsnęła.

– Wrzeszcz, ile tylko chcesz. I tak już nie zobaczysz swojej głupiej starej książki! – odkrzyknęła Amy z narastającym zdenerwowaniem.

– Dlaczego nie?

– Bo ją spaliłam.

– Co? Moją małą książeczkę, którą tak kochałam i nad którą tyle się napracowałam, żeby ją skończyć na powrót ojca? Naprawdę ją spaliłaś? – zawołała Jo, blednąc niesamowicie, podczas gdy oczy jej płonęły, a ręce kurczowo zacisnęły się na ramionach Amy.

– Tak, spaliłam! Powiedziałam ci, że zapłacisz mi za to, że byłaś wczoraj taka wstrętna i...

Amy nie dokończyła, bo gorący temperament Jo wziął górę. Potrząsnęła siostrą, aż zaszczękały jej zęby, i ogarnięta pasją, gniewem i bólem krzyczała:

– Ty wstrętna, wstrętna dziewczyno! Już nigdy nie będę mogła pisać i nie wybaczę ci tego do końca życia.

Meg ruszyła z pomocą Amy, a Beth z kolei chciała uspokoić Jo, ale dziewczynka była niepocieszona i wymierzywszy pożegnalny cios w ucho Amy, wybiegła z pokoju, by ukoić swój ból w samotności na starej sofie na strychu.

Burza na dole minęła, gdy pani March wróciła do domu. Po wysłuchaniu całej historii szybko uświadomiła Amy krzywdę, jaką wyrządziła siostrze. Książka Jo była jej dumą, trzeba wiedzieć, że cała rodzina uznała tę książkę za niezwykle obiecujące literackie początki. Składało się na nią tylko kilka krótkich baśni, ale Jo pracowała nad nimi cierpliwie, wkładając w tę pracę całe swe serce i mając nadzieję, że skończone dzieło będzie się nadawało do druku. Właśnie przepisała wszystko bardzo starannie i zniszczyła stary oryginał, tak więc ognisko Amy pochłonęło wytrwały, mozolny wieloletni wysiłek. Dla innych mogła to być niewielka strata, ale Jo przeżyła to jako najstraszliwszą katastrofę, której nic nie mogło wynagrodzić. Beth pogrążyła się w żałobie jak po zaginionym kociątku i nawet Meg nie starała się bronić swojej ulubienicy. Pani March też spoważniała i widać było smutek na jej twarzy. Amy czuła, że nikt nie będzie jej kochał, dopóki nie poprosi o przebaczenie za swój postępek, nad którym zaczęła teraz ubolewać nawet bardziej niż pozostała część rodziny.

Kiedy zadźwięczał dzwonek na herbatę, pojawiła się Jo tak ponura i nieprzystępna, że Amy musiała zebrać całą odwagę, żeby powiedzieć cichutko:

– Proszę, wybacz mi, Jo. Bardzo, bardzo mi przykro.

– Nigdy ci nie wybaczę – odpowiedziała surowo Jo i od tej chwili zaczęła całkowicie ignorować Amy.

Nikt nie rozmawiał o tej wielkiej tragedii, bo wszystkie wiedziały z doświadczenia, że kiedy Jo miała taki humor, wszelkie słowa stawały się daremne i najmądrzej było poczekać, aż jakieś drobne zdarzenie lub jej własny wspaniałomyślny charakter złagodzą urazę i uleczą ranę. Wieczór ten nie należał do szczęśliwych, bo mimo że szyły jak zwykle, a matka czytała Bremer, Scotta i Edgeworth, to wydawało się, że czegoś brak i spokój całego domu był zakłócony. Odczuły to najbardziej, gdy nadszedł czas śpiewania; Beth mogła tylko grać, Jo stała niema jak kamień, Amy załamała się i matka z Meg musiały śpiewać same. Jednak mimo starań, by brzmieć pogodnie jak skowronki, ich wysokie głosy nie dźwięczały tak zgodnie jak zwykle i wszystko wypadało fałszywie.

Całując Jo na dobranoc, pani March szepnęła łagodnie:

– Kochanie, nie pozwól, by słońce zaszło, widząc twój gniew. Wybaczcie sobie nawzajem, pomóżcie sobie i zacznijcie jutro od początku.

Jo chciała złożyć głowę na matczynej piersi i wypłakać swój gniew pomieszany ze smutkiem, ale łzy były tak niemęską słabością, poza tym czuła się ciągle tak boleśnie zraniona, że doprawdy nie mogła jeszcze wybaczyć. Przymknęła mocno oczy, potrząsnęła głową i powiedziała burkliwie, co usłyszała stojąca z boku Amy:

– To był niewybaczalny postępek i ona nie zasługuje na wybaczenie.

Po tych słowach pomaszerowała do łóżka i tej nocy w sypialniach zabrakło codziennych żartów czy poufałych ploteczek.

Amy czuła się bardzo dotknięta, że jej pokojowe gesty zostały zignorowane, i zaczęła ich żałować. Była jeszcze bardziej urażona niż przedtem i pyszniła się swymi nadzwyczajnymi zaletami w sposób szczególnie irytujący. Jo wyglądała wciąż jak chmura gradowa i nic jej się tego dnia nie udawało. Rano było bardzo zimno, a ona upuściła swój drogocenny pasztecik do rynsztoka; ciotka March była jeszcze bardziej zgryźliwa niż zwykle; Meg chodziła zamyślona; po powrocie do domu zastała Beth smutną i zadumaną, a Amy przez cały czas robiła uwagi o osobach, które wciąż mówią o tym, jak należy być dobrym, ale same nawet nie spróbują, podczas kiedy inne osoby dają im dobry przykład.

– Wszyscy są tacy nieprzyjemni, poproszę Lauriego, żeby poszedł ze mną na łyżwy. Jest zawsze taki miły i wesoły, że dobrze mi to zrobi – powiedziała do siebie Jo i wyszła.

Amy usłyszała brzęk łyżew i wyjrzawszy na dwór, krzyknęła zniecierpliwionym tonem:

– No tak! Obiecała, że ja pójdę następnym razem, bo to już resztki lodu w tym roku. Ale takiej złośnicy nie ma nawet sensu prosić, żeby mnie zabrała.

– Nie mów tak. To ty byłaś bardzo niegrzeczna i to jej niezmiernie trudno jest wybaczyć ci zniszczenie tak cennej dla niej książeczki, ale myślę, że może teraz to zrobi, jeśli tylko spróbujesz w odpowiednim momencie – powiedziała Meg. – Idź za nimi, nic nie mów do chwili, aż Jo rozchmurzy się przy Lauriem, a wtedy skorzystaj z okazji i pocałuj ją albo zrób coś miłego, a jestem pewna, że znów z całego serca będzie ci przyjazna.

– Spróbuję – powiedziała Amy, zadowolona z tej rady i po pospiesznych przygotowaniach wybiegła za przyjaciółmi, którzy właśnie znikali za wzgórzem.

Choć rzeka nie była daleko, to zanim Amy tam dotarła, zastała ich oboje gotowych do jazdy. Jo zobaczyła siostrę i odwróciła się tyłem. Laurie nie widział Amy, gdyż ślizgał się wzdłuż brzegu, sprawdzając grubość lodu, bo obecne nagłe ochłodzenie poprzedził okres ciepłej pogody.

– Pojadę do pierwszego zakrętu i zobaczę, czy wszystko w porządku, zanim zaczniemy się ścigać – usłyszała Amy jego słowa, kiedy odjeżdżał, wyglądając przy tym jak młody Rosjanin, w palcie obszytym futrem i czapce.

Jo usłyszała, jak Amy, zdyszana po biegu, przytupuje i dmucha na palce, starając się założyć łyżwy. Nie odwróciła się jednak, tylko powoli pojechała zygzakiem w dół rzeki, odczuwając rodzaj gorzkiej satysfakcji z kłopotów siostry. Podsycała swój gniew, aż owładnął nią całkowicie, jak to zawsze bywa ze złymi myślami i uczuciami, jeśli się ich od razu nie odrzuci. Znikający za zakrętem Laurie zawołał:

– Trzymaj się brzegu, na środku nie jest bezpiecznie!

Jo usłyszała go, ale Amy wciąż była pochylona nad swoimi łyżwami i nie zrozumiała ani słowa. Jo spojrzała przez ramię, ale mały diablik, który w niej mieszkał, szepnął jej do ucha:

– Nieważne, czy słyszała, czy nie, niech się sama troszczy o siebie.

Laurie zniknął za zakrętem, Jo właśnie tam dojeżdżała, a Amy, daleko z tyłu, zmierzała w stronę gładszego lodu na środku rzeki. Przez minutę Jo stała w bezruchu, z dziwnym uczuciem w sercu. Następnie postanowiła ruszyć, ale coś ją powstrzymało i odwróciła się w samą porę. Zobaczyła Amy z wyciągniętymi w górę rękami, zanurzającą się z nagłym trzaskiem łamiącego się lodu, pluskiem wody i krzykiem, który sprawił, że serce Jo zamarło ze strachu. Spróbowała zawołać Lauriego, ale głos uwiązł jej w gardle; chciała ruszyć do przodu, ale stopy zdawały się pozbawione wszelkiej siły i przez chwilę mogła tylko stać w bezruchu, wpatrując się z zamarłą z przerażenia twarzą w mały niebieski kapturek widoczny ponad czarną wodą. Coś przeniknęło szybko obok niej i nagle usłyszała głos Lauriego:

– Przynieś deskę. Szybko, szybko!

Jak tego dokonała, nie była nigdy w stanie zrozumieć, ale przez następne kilka minut pracowała jak opętana, ślepo wykonując polecenia Lauriego, który bardzo skupiony leżał płasko na lodzie i podtrzymywał Amy ramieniem i kijem od hokeja, dopóki Jo nie przyniosła deski z płotu. Wreszcie za pomocą deski razem wyciągnęli z wody bardziej przestraszoną niż poturbowaną dziewczynkę.

– Teraz musimy ją jak najszybciej zaprowadzić do domu. Narzuć na nią nasze rzeczy, a ja tymczasem zdejmę te przeklęte łyżwy! – zawołał Laurie, owijając Amy w swoje palto i szarpiąc rzemyki, które jakoś nigdy przedtem się nie plątały.

Drżącą, ociekającą wodą i płaczącą Amy odprowadzili do domu, gdzie po tych wszystkich emocjach zawinięta w koce zasnęła przy rozpalonym kominku. W czasie całego zamieszania Jo niewiele mówiła, tylko snuła się dookoła, blada i wyglądająca jak dzikus – na wpół rozebrana, z podartą sukienką, rękoma pociętymi i posiniaczonymi przez lód, kołki i oporne sprzączki. Kiedy Amy wygodnie zasnęła, a dom ucichł, pani March usiadła przy łóżku i przywołała do siebie Jo, żeby owinąć jej poranione ręce.

– Czy jesteś pewna, że jest już bezpieczna? – wyszeptała Jo, spoglądając przepraszająco na złotą główkę, którą zdradziecki lód mógł zabrać na zawsze.

– Zupełnie bezpieczna, kochanie. Nic jej się nie stało, nawet się nie przeziębi. Uważam, że postąpiliście bardzo rozsądnie, okrywając ją i przyprowadzając tak szybko do domu – odpowiedziała matka pogodnie.

– To wszystko Laurie. Ja pozwoliłam jej jechać. Mamo, gdyby ona umarła, to byłaby moja wina. – I Jo opadła na łóżko, opowiadając w powodzi pokutniczych łez o wszystkim, co się stało, gorzko obwiniając się o twarde serce i wypłakując swoją wdzięczność za to, że los oszczędził jej ciężkiej kary, jaka mogła na nią spaść. – To ten mój okropny charakter! Staram się poprawić, już myślę, że się poprawiłam, a tu nagle okazuję się gorsza niż przedtem. Och, mamo, co ja mam zrobić? Co mam robić? – płakała biedna Jo w rozpaczy.

„Jak tego dokonała, nie była nigdy w stanie zrozumieć, ale przez następne kilka minut pracowała jak opętana, ślepo wykonując polecenia Lauriego, który bardzo skupiony leżał płasko na lodzie i podtrzymywał Amy ramieniem i kijem od hokeja, dopóki Jo nie przyniosła deski z płotu. Wreszcie za pomocą deski razem wyciągnęli z wody bardziej przestraszoną niż poturbowaną dziewczynkę”.

– Staraj się i módl, kochanie. Niech cię nigdy nie zmęczy staranie i nie myśl nigdy, że nie zdołasz pokonać swych błędów – powiedziała pani March, przyciągając potarganą głowę do swego ramienia i całując mokry policzek tak czule, że Jo rozpłakała się jeszcze bardziej.

– Ty nawet nie wiesz, nie możesz się domyślić, jakie to okropne! Zdaje się, że kiedy jestem w pasji, mogłabym zrobić wszystko. Staję się taka dzika, że mogłabym każdego skrzywdzić i cieszyć się z tego. Boję się, że kiedyś naprawdę zrobię coś strasznego i zmarnuję swoje życie, i wszyscy będą mnie nienawidzić. Och, mamo, pomóż mi, pomóż mi!

– Pomogę, moje dziecko, pomogę. Nie płacz tak żałośnie, ale zapamiętaj ten dzień i podejmij w duszy postanowienie, że nigdy ci się podobny nie zdarzy. Jo, kochanie, wszyscy mamy swoje pokusy, niektórzy znacznie większe niż twoje, i często potrzeba nam całego życia, by je pokonać. Ty myślisz, że twój charakter jest najgorszy na świecie, ale mój był kiedyś dokładnie taki sam.

– Twój, mamo? Jak to, ty przecież nigdy się nie gniewasz! – I zdumiona Jo na chwilę zapomniała o wyrzutach sumienia.

– Staram się go poprawiać przez całe czterdzieści lat, ale udało mi się zaledwie zdobyć nad nim kontrolę. Prawie każdego dnia mojego życia jest we mnie gniew, Jo, ale nauczyłam się go nie okazywać i wciąż mam nadzieję, że nauczę się też go nie odczuwać, choć może mi to zająć następne czterdzieści lat.

Cierpliwość i pokora malujące się na twarzy, którą tak bardzo kochała, były dla Jo lepszą lekcją niż najmądrzejszy wykład czy najostrzejsza nagana. Okazana sympatia i zaufanie pocieszyły ją natychmiast. Świadomość, że i matka, mając takie wady jak ona, starała się je pokonać, sprawiała, że łatwiej było znosić własne przywary, i umacniała postanowienie, mimo że piętnastoletniej dziewczynce czterdzieści lat wydawało się niewiarygodnie długim czasem na czuwanie i modlenie.

– Mamo, czy gniewasz się wtedy, kiedy tak mocno zaciskasz usta i wychodzisz do innego pokoju, kiedy czasem ciotka March się złości albo inni ludzie cię martwią? – zapytała Jo, uświadomiwszy sobie, że w tym momencie matka była jej bliższa i droższa niż kiedykolwiek.

– Tak, nauczyłam się opanowywać pochopne słowa, które cisną mi się na wargi, a kiedy czuję, że mogą wyrwać mi się wbrew mej woli, wychodzę na chwilę i sama sobie daję krótką reprymendę za słabość i gniew – odpowiedziała pani March, wzdychając, i z uśmiechem wygładziła i związała potargane włosy Jo.

– Jak nauczyłaś się zachowywać spokój? To mój największy kłopot: ostre słowa wylatują, zanim sama to sobie uświadomię, a im więcej powiem, tym staję się gorsza, aż sprawia mi przyjemność ranienie ludzkich uczuć i mówienie okropnych rzeczy. Powiedz mi, jak ty to robisz, Marmiś, kochanie.

– Moja kochana matka pomagała mi...

– Tak jak ty nam pomagasz – przerwała Jo z pełnym wdzięczności pocałunkiem.

– ...ale straciłam ją, kiedy byłam nieco starsza od ciebie, i przez lata musiałam zmagać się z losem samotnie, bo zbyt wielka duma nie pozwalała mi wyznać komukolwiek jakiejkolwiek słabości. Było mi bardzo ciężko, Jo, i wylałam wiele gorzkich łez nad moimi klęskami, bo pomimo wysiłków zdawało się, że nigdy nie osiągnę celu. Wtedy poznałam twojego ojca i stałam się taka szczęśliwa, że bycie dobrą okazało się bardzo łatwe. Ale potem, kiedy miałam wokół siebie cztery małe dziewczynki i cierpieliśmy niedostatek, stare kłopoty znów się zaczęły, gdyż z natury nie jestem cierpliwa i niezmiernie trudno było mi pogodzić się z tym, że moim dzieciom czegoś brakuje.

– Biedna mamo! I co ci pomogło?

– Twój ojciec, Jo. On nigdy nie traci cierpliwości, nigdy nie wątpi, nie narzeka, zawsze ma nadzieję, pracuje i czeka na lepsze dni z taką pogodą, że należy się przy nim wstydzić innego postępowania. On mi pomógł, pocieszył, uświadomił, że muszę starać się utrwalać wszystkie te cnoty, które chciałabym widzieć w moich dziewczynkach, gdyż ze mnie będą brały przykład. Znacznie łatwiejsze okazało się podejmowanie prób ze względu na was niż na mnie samą. Jedno przestraszone czy zdumione spojrzenie którejś z was, kiedy podniosłam głos, powstrzymywało mnie bardziej niż jakiekolwiek słowa, a miłość, szacunek i zaufanie moich dzieci stanowiły najsłodszą nagrodę, jaką mogłabym otrzymać za moje wysiłki, aby być kobietą, która może służyć im za wzór.

– Och, mamo, wystarczy mi, jeśli kiedykolwiek będę choć w połowie tak dobra jak ty! – zawołała Jo bardzo wzruszona.

– Mam nadzieję, że będziesz znacznie lepsza, kochanie, ale musisz pilnować swego „wewnętrznego wroga”, jak go nazywa ojciec, w przeciwnym razie zasmuci cię, a może nawet zniszczy twoje życie. Otrzymałaś ostrzeżenie. Pamiętaj o nim i postaraj się całym sercem opanować swój porywczy charakter, zanim sprowadzi na ciebie większe smutki i żal niż te, których zaznałaś dzisiaj.

– Spróbuję, mamo, naprawdę spróbuję. Ale musisz mi pomagać, przypominać i powstrzymywać mnie od wybuchu. Widywałam, jak ojciec kładł czasem palec na ustach i patrzył na ciebie bardzo łagodnie, lecz zarazem poważnie, a ty wtedy zaciskałaś wargi i wychodziłaś. Czy przypominał ci wtedy o twoim postanowieniu? – zapytała łagodnie Jo.

– Tak, to prawda, ratował mnie tym nieznacznym gestem i łagodnym spojrzeniem od wielu porywczych słów.

Jo zobaczyła, jak oczy matki wezbrały od łez, a usta drżały przy każdym słowie, i w obawie, że powiedziała za dużo, szepnęła zaniepokojona:

– Czy to źle, że ci się przyglądałam i że o tym mówię? Nie chciałam być niegrzeczna, ale to tak dobrze móc ci powiedzieć wszystko, co myślę, i czuć się tak bezpiecznie i szczęśliwie.

– Moja Jo, możesz powiedzieć swojej matce o wszystkim, bo napawa mnie największym szczęściem i dumą poczucie, że moje dziewczynki zwierzają mi się i wiedzą, jak bardzo je kocham.

– Myślałam, że cię zasmuciłam.

– Nie, kochanie, ale mówienie o ojcu przypomniało mi, jak mocno za nim tęsknię, jak wiele mu zawdzięczam i jak wiernie powinnam czuwać i pracować, by jego dziewczynki były bezpieczne i dobre.

– A przecież powiedziałaś mu, mamo, żeby szedł, i nie płakałaś, kiedy odchodził, i nigdy nie narzekasz ani nie wyglądasz tak, jakbyś potrzebowała jakiejkolwiek pomocy – szepnęła Jo w zamyśleniu.

– Oddałam krajowi, który kocham, to, co miałam najlepszego, i powstrzymywałam łzy, dopóki ojciec nie odszedł. Jak mogłam narzekać, skoro oboje spełniliśmy tylko nasz obowiązek i na pewno będziemy dzięki temu w końcu jeszcze szczęśliwsi? Jeśli wydaje się, że nie potrzeba mi pomocy, to dlatego, że mam jeszcze lepszego niż ojciec przyjaciela, który mnie pociesza i podtrzymuje na duchu. Moje dziecko, kłopoty i pokusy twego życia zaczynają się i będzie ich wiele, ale możesz je zwalczyć, jeśli nauczysz się odczuwać siłę i czułość twego Niebieskiego Ojca tak jak tego na ziemi. Im bardziej Go kochasz i ufasz Mu, tym będziesz Mu bliższa i mniej zależna od ludzkiej władzy i wiedzy. Jego miłość i troska nigdy nie ustają i nie zmieniają się, nie mogą być ci odebrane, lecz mogą stać się źródłem pokoju, szczęścia i siły na całe życie. Uwierz w to całym sercem i zwracaj się do Boga z twoimi drobnymi troskami, nadziejami, grzechami i smutkami tak swobodnie i z takim zaufaniem, jakbyś powierzała je własnej matce.

Odpowiedzią Jo było jedynie uściśnięcie matki jeszcze mocniej, a w ciszy, jaka potem nastąpiła, z serca dziewczynki wydobyła się modlitwa bez słów, najszczersza, jaką kiedykolwiek wymówiła. W tej smutnej, a mimo to szczęśliwej godzinie poznała bowiem nie tylko gorycz wyrzutów i rozpaczy, ale też słodycz wyrzeczenia i opanowania, a prowadzona ręką swej matki zbliżyła się do Przyjaciela, który wita wszystkie dzieci miłością silniejszą niż miłość każdego ojca, czulszą niż miłość każdej matki.

Amy poruszyła się i westchnęła we śnie i Jo, jakby od razu gotowa do naprawienia swych win, spojrzała na siostrę z wielką, niespotykaną dotąd czułością.

– Pozwoliłam, by słońce zaszło na mój gniew. Nie wybaczyłam jej, a dziś, gdyby nie Laurie, byłoby już za późno! Jak mogłam do tego dopuścić? – powiedziała Jo półgłosem, pochylając się nad śpiącą i delikatnie odgarniając jej wilgotne włosy rozrzucone na poduszce.

Jakby słysząc te słowa, Amy otworzyła oczy i wyciągnęła ręce z uśmiechem, który trafił wprost do serca Jo. Obie w milczeniu rzuciły się sobie w ramiona i ściskały mocno pomimo licznych koców. Jeden gorący pocałunek przypieczętował wzajemne przebaczenie.

ROZDZIAŁ IX

Meg udaje się na targowisko próżności

– Uważam, że, doprawdy, wspaniale się złożyło, że te dzieci właśnie teraz zachorowały na odrę – powiedziała Meg pewnego kwietniowego dnia, kiedy otoczona siostrami pakowała w swoim pokoju „nazagraniczną” walizkę.

– I jak to miło ze strony Annie Moffat, że nie zapomniała o swojej obietnicy. Całe dwa tygodnie zabawy to po prostu wspaniale – dodała Jo, wyglądająca jak wiatrak, kiedy swoimi długimi rękoma składała spódnicę Meg.

– I taka śliczna pogoda. Tak się z tego cieszę – dodała Beth, starannie układając wstążki na szyję i do włosów w swoim najlepszym pudełku, wypożyczonym siostrze na tę wielką okazję.

– Jak ja bym chciała móc się tak świetnie bawić i nosić te wszystkie ładne stroje – westchnęła Amy z ustami pełnymi szpilek, które wpinała starannie w należącą do siostry poduszeczkę do igieł.

– Chciałabym, żebyście mogły ze mną pojechać, ale skoro nie możecie, postaram się zapamiętać te wszystkie przygody, żeby opowiedzieć je wam po powrocie. To doprawdy drobiazg w porównaniu z tym, jakie byłyście miłe, pożyczając mi swoje rzeczy i pomagając w przygotowaniach – powiedziała Meg, spoglądając na te bardzo skromne stroje, które jej wydawały się niemal doskonałe.

– Co ci mama dała z pudełka ze skarbami? – zapytała Amy, ponieważ nie była obecna przy otwieraniu pewnej cedrowej szkatułki pani March, z drobnymi resztkami dawnej świetności; drobiazgi te były przeznaczone na prezenty dla córek, ofiarowywane przy odpowiednich okazjach.

– Parę jedwabnych pończoch, ten śliczny rzeźbiony wachlarz i piękną niebieską szarfę. Chciałam mieć fioletową jedwabną sukienkę, ale nie zdążyłoby się jej przygotować, więc muszę się zadowolić tą starą muślinową.

– Będzie bardzo ładnie wyglądała na mojej nowej muślinowej spódnicy, a szarfa znakomicie ją uwydatni. Szkoda, że zniszczyłam moją koralową bransoletkę, bobym ci ją dała – powiedziała Jo, która lubiła dawać i pożyczać, ale jej skarby były z reguły tak zniszczone, że na niewiele mogły się zdać.

– W pudełku jest piękny staroświecki komplet z pereł, ale mama powiedziała, że najpiękniejszą ozdobą dla młodej dziewczyny są żywe kwiaty, i Laurie obiecał przysłać mi takie, jakie tylko będę chciała – odparła Meg. – Pozwólcie, że zobaczę. To mój szary spacerowy kostium, zawiń mi tylko troszkę pióro na kapeluszu, Beth; na niedzielę i małe przyjęcia moja popelina wygląda zbyt ciężko jak na wiosnę, prawda? Fioletowy jedwab byłby taki ładny, no, cóż!

– Nie szkodzi. Masz muślin na duże przyjęcia, a w bieli zawsze wyglądasz jak anioł – powiedziała Amy, zadumana nad tym małym składem kobiecych ozdób, tak miłych jej sercu.

– Nie ma dekoltu i nie ciągnie się dostatecznie, ale musi wystarczyć. Moja niebieska domowa suknia bardzo dobrze prezentuje się przenicowana i świeżo oblamowana, prawie jak nowa, ale jedwabna lizeska jest zupełnie niemodna i mój czepek nie wygląda tak ładnie jak czepek Sallie. Nie lubię narzekać, ale naprawdę przykro się rozczarowałam parasolką. Powiedziałam mamie: czarna z białą rączką, a ona zapomniała i kupiła zieloną z żółtawą. Jest mocna i porządna, więc nie powinnam marudzić, ale wiem, że będę się jej wstydzić przy Annie, która ma jedwabną ze złotym wierzchem – westchnęła Meg, oglądając z wielkim niezadowoleniem małą parasolkę.

– Zamień ją – poradziła Jo.

– Nie jestem aż taka głupia i nie chcę ranić uczuć Marmisi, bo tyle włożyła wysiłku w przygotowanie mnie. To tylko moje bzdurne fanaberie i nie mam zamiaru im ulegać. Moje jedwabne pończochy i dwie pary nowych rękawiczek będą mi pociechą. Jesteś taka kochana, że pożyczyłaś mi swoje, Jo. Czuję się bogata i całkiem elegancka, kiedy mam dwie pary, a stare, wyczyszczone, do noszenia na co dzień. – I Meg zerknęła z zadowoleniem na pudełko z rękawiczkami.

– Annie Moffat ma błękitne i różowe kokardki na swoich nocnych czepkach. Czy nie przyszyłabyś kilku i do moich? – zapytała, kiedy Beth przyniosła stos śnieżnych muślinów, wprost spod rąk Hanny.

– Nie, nie przyszyłabym, bo wymyślne czepki nie będą pasowały do prostych koszul bez żadnego oblamowania. Biedacy nie powinni się fiokować – odparła Jo zdecydowanym tonem.

– Zastanawiam się, czy będę kiedykolwiek na tyle szczęśliwa, żeby mieć prawdziwą koronkę na sukniach i kokardki na czepeczkach? – powiedziała niecierpliwie Meg.

– Przedtem mówiłaś, że byłabyś absolutnie szczęśliwa, gdybyś tylko mogła pojechać do Annie Moffat – zauważyła Beth ze swym zwykłym spokojem.

– Mówiłam! Jestem szczęśliwa i nie będę się irytować, ale im więcej się dostaje, tym więcej się pragnie, czyż nie? Tak, walizki gotowe i wszystko oprócz mojej balowej sukni spakowane, ale tę zostawię mamie do złożenia – powiedziała Meg i rozpogodziła się nieco, kiedy przeniosła wzrok z wypełnionej na wpół walizki na wielokrotnie prasowany i naprawiany muślin, który z ważną miną nazywała swoją balową suknią.

Następnego dnia pogoda była ładna i Meg w wielkim stylu wyruszyła na dwa tygodnie przyjemności i nowinek. Pani March zaaprobowała tę wizytę raczej niechętnie. Obawiała się bowiem, że Margaret powróci jeszcze bardziej niezadowolona niż w chwili wyjazdu. Ale ona błagała tak usilnie, Sallie obiecała się nią opiekować, a drobna przyjemność zdawała się jeszcze wspanialsza po zimie pełnej nieprzyjemnej pracy, toteż matka zgodziła się i Meg odjechała, by zaczerpnąć swój pierwszy łyk światowego życia.

Moffatowie byli rzeczywiście bardzo światowi i prosta dziewczyna mogła z początku czuć się dość oszołomiona okazałością domu i elegancją jego mieszkańców. Ale mimo luksusowego życia, jakie wiedli, okazali się miłymi ludźmi, toteż ich gość szybko nabrał swobody. Być może Meg wyczuła także, nie bardzo to nawet rozumiejąc, że nie należeli do ludzi zbyt wykształconych czy inteligentnych i że cała ich pozłota nie mogła w pełni ukryć bardzo zwyczajnego tworzywa, z którego zostali ulepieni. Cudownie było wykwintnie jadać, jeździć pięknym powozem, nosić na co dzień najlepszą sukienkę i nie robić nic innego poza zabawą. To wszystko bardzo jej odpowiadało i wkrótce zaczęła naśladować maniery i sposób mówienia otaczających ją osób, przybierać ich pozy i miny, używać francuskich wyrażeń, karbować włosy, układać suknie i rozmawiać o modzie. Im dłużej oglądała piękne rzeczy Annie Moffat, tym bardziej jej zazdrościła i wzdychała do tego, żeby być bogatą. Rodzinny dom zdawał się nagi i smętny, gdy teraz o nim myślała, a praca jeszcze trudniejsza niż zwykle, toteż czuła się bardzo poszkodowaną i pokrzywdzoną przez los dziewczynką, mimo nowych rękawiczek i jedwabnych pończoch.

Nie miała jednak wiele czasu na te rozmyślania, gdyż trzy młode panienki pilnie zajmowały się „bawieniem się znakomicie”. Robiły zakupy, spacerowały, jeździły konno, chodziły z wizytami, do teatrów i opery albo bawiły się wieczorami w domu, gdyż Annie miała wiele przyjaciółek i potrafiła je odpowiednio przyjmować. Jej starsze siostry prezentowały się elegancko, a jedna z nich była nawet zaręczona, co Meg uważała za niezwykle interesujące i romantyczne. Pan Moffat, gruby, jowialny starszy pan, znał jej ojca, a pani Moffat – również gruba, jowialna starsza pani – polubiła Meg niemal jak córkę. Wszyscy Meg rozpieszczali i „Daisy”, jak ją nazywali, znalazła się na dobrej drodze do tego, by mieć całkiem przewrócone w głowie.

Kiedy nadszedł wieczór „małego przyjęcia”, doszła do przykrego wniosku, że popelina jest zupełnie niestosowna, bo pozostałe dziewczęta wkładały cienkie suknie i stroiły się doprawdy bardzo elegancko. Wyciągnęła więc muślin, ale teraz, w porównaniu z nowym, z którego uszyta była sukienka Sallie, wydawał się jeszcze bardziej stary, pomięty i matowy niż zwykle. Meg zauważyła, jak dziewczynki wymieniły porozumiewawcze spojrzenia na widok jej sukienki; poczuła się upokorzona, bo przy całej łagodności miała silne poczucie własnej dumy. Żadna z dziewczynek nic nie powiedziała, ale Sallie zaofiarowała się jej z uczesaniem włosów, Annie z upięciem szarfy, a Belle, zaręczona siostra, chwaliła biel ramion Meg. Ona jednak widziała w tych grzecznościach jedynie litość z powodu swej biedy. Stała więc na uboczu, podczas gdy inne dziewczęta śmiały się, rozmawiały i fruwały dookoła powiewnie jak motyle. Gorzkie uczucie poniżenia stawało się już prawie nie do zniesienia, gdy nagle służąca wniosła pudło z kwiatami. Zanim Meg zdążyła się odezwać, Annie podniosła wieko i wszystkie wykrzyknęły z podziwu nad zawartością: były tam przepiękne róże, wrzosy i paprocie.

– To oczywiście dla Belle. George zawsze jej coś przysyła, ale tym razem są absolutnie wspaniałe – zawołała Annie, wdychając głęboko woń kwiatów.

– Posłaniec powiedział, że to dla panny March. A tu jest bilecik – oznajmiła służąca, podając Meg liścik.

– A to dopiero! Od kogo? Nie wiedziałyśmy, że masz kawalera! – wołały dziewczynki, skupiając się wokół Meg, w najwyższym stopniu zaciekawione i zdziwione.

– Bilecik jest od mamy, a kwiaty od Lauriego – odparła skromnie Meg, niezwykle jednak wdzięczna, że o niej nie zapomniał.

– Och, doprawdy! – powiedziała Annie z zabawną miną, kiedy Meg wsuwała bilecik do kieszeni niczym talizman przeciw zazdrości, próżności i fałszywej dumie. Tych kilka kochających słów dobrze jej bowiem zrobiło, a kwiaty rozweseliły swoim pięknem.

Czując się znów niemal szczęśliwa, odłożyła dla siebie kilka paproci i róż, a z pozostałych szybko ułożyła bukieciki do upięcia przy piersiach oraz na włosach i sukienkach przyjaciółek. Zrobiła to tak ładnie, że Klara, starsza z sióstr, powiedziała jej, że jest „najmilszym maleństwem, jakie kiedykolwiek widziała”, i wszystkie zdawały się oczarowane tym drobnym gestem, który położył kres dotychczasowemu przygnębieniu. Gdy dziewczęta wyszły, aby pokazać się pani Moffat, Meg zobaczyła w lustrze szczęśliwą twarz o błyszczących oczach; spojrzała tam, by wpiąć paprocie we włosy i przymocować róże do sukienki. Już nie wydawała się jej aż tak bardzo nędzna.

Znakomicie bawiła się tego wieczoru, tańczyła bowiem do woli, wszyscy byli bardzo mili i usłyszała aż trzy komplementy. Annie poprosiła ją, żeby zaśpiewała, i ktoś powiedział, że ma niezwykle piękny głos, major Lincoln zapytał, kim jest „ta świeża dziewczynka o pięknych oczach”, a pan Moffat nalegał, by z nią zatańczyć, bo „nie wałkoni się, tylko ma w sobie sprężynę”, jak to wdzięcznie wyraził. Tak więc, koniec końców, bardzo dobrze się bawiła, dopóki nie usłyszała przypadkiem fragmentu rozmowy, który ją niezmiernie poruszył. Siedziała właśnie w cieplarni, czekając, aż jej partner przyniesie lody, kiedy usłyszała pytanie kogoś znajdującego się po drugiej stronie kwietnej ściany:

– Ile on ma lat?

– Przypuszczam, że szesnaście albo siedemnaście.

– Byłaby to wielka rzecz dla jednej z tych dziewcząt, nieprawdaż? Sallie mówi, że są teraz w wielkiej zażyłości, a starszy pan wprost za nimi przepada.

– Podejrzewam, że pani M. na pewno przygotowała już cały plan i dobrze rozegra swoje karty, mimo że jest jeszcze wcześnie. Mała najwyraźniej jeszcze o tym wcale nie myśli – powiedziała pani Moffat.

– Opowiedziała kłamstewko o matce, tak jakby nie wiedziała, i zarumieniła się czarująco, kiedy nadeszły kwiaty. Biedactwo! Byłaby taka ładna, gdyby ją tylko odpowiednio ubrać. Czy sądzisz, że obraziłaby się, gdybyśmy jej pożyczyły sukienkę na wtorek? – zapytała druga osoba.

– Jest dumna, ale nie sądzę, żeby miała coś przeciw temu, bo ten stary muślin to wszystko, co ma. Może go dziś podrzeć, a wtedy będziemy miały dobry pretekst, żeby dać jej coś porządnego.

– Zobaczymy. Zaproszę młodego Laurence’a, to będzie gest pod jej adresem, a potem się z tego pośmiejemy.

Tu pojawił się partner Meg i zastał ją zaczerwienioną i mocno poruszoną.

Była rzeczywiście dumna i duma ta okazała się teraz użyteczna, gdyż pomogła jej ukryć zmartwienie, gniew i niesmak wywołane tym, co przed chwilą usłyszała, albowiem mimo swej niewinności i łatwowierności Meg zrozumiała, o czym plotkowały jej przyjaciółki. Starała się zapomnieć o tym, ale nie mogła i powtarzała tylko: „pani M. przygotowała plan”, „to kłamstewko o matce” i „stary muślin”, aż w końcu gotowa była płakać i biec do domu, by opowiedzieć o tym, co się wydarzyło, i prosić o radę. Wiedziała jednak, że to niemożliwe, postarała się więc w miarę możliwości wyglądać wesoło, a że była dość podniecona, udało jej się tak dobrze osiągnąć zamierzony efekt, że nikt nawet nie podejrzewał, jakiego to wymagało od niej wysiłku. Doznała wielkiego uczucia ulgi, kiedy zabawa się skończyła i znalazła się w łóżku, mogąc spokojnie myśleć, zastanawiać się i unosić gniewem. W końcu rozbolała ją głowa, a gorące policzki ochłodziło kilka szczerych łez. Te głupie, choć wypowiedziane w dobrej intencji słowa otworzyły przed Meg nowy świat i poważnie zmąciły spokój tego starego, w którym żyła dotychczas szczęśliwa jak dziecko. Jej niewinna przyjaźń z Lauriem została zepsuta głupimi komentarzami, jej wiara w matkę zachwiana nieco przyziemnymi planami, jakie przypisywała jej pani Moffat, która oceniała innych według siebie; rozsądne postanowienie, by zadowolić się skromnymi strojami, jakie przystoją córce niezamożnego człowieka, osłabiono niepotrzebną litością dziewcząt sądzących, że nędzna suknia jest największą tragedią pod słońcem.

Biedna Meg miała niespokojną noc, toteż wstała z podkrążonymi oczyma, nieszczęśliwa, na wpół urażona słowami swoich przyjaciółek, a na wpół zawstydzona, że nie potrafi szczerze z nimi porozmawiać i wyjaśnić tego zdarzenia. Wszyscy się tego ranka wałkonili i było już południe, gdy dziewczęta znalazły wreszcie dość energii, by podjąć swoje obowiązki. Meg od razu poczuła coś dziwnego w zachowaniu przyjaciółek. Zdawało jej się, że traktowały ją z większym szacunkiem, zwracały baczną uwagę na to, co mówiła, i patrzyły na nią oczyma pełnymi ciekawości. Wszystko to zdumiewało ją i pochlebiało zarazem, choć niczego nie mogła zrozumieć aż do chwili, gdy panna Belle uniosła głowę znad pisanego właśnie listu i powiedziała sentymentalnym tonem:

– Daisy, kochanie, wysyłam zaproszenie na czwartek do twego przyjaciela, pana Laurence’a. Chciałybyśmy go poznać, a poza tym jest to bardzo stosowny gest wobec ciebie.

Meg zarumieniła się, ale złośliwa chęć podrażnienia dziewczynek kazała jej odpowiedzieć poważnie:

– To bardzo miło z twojej strony, ale obawiam się, że nie będzie mógł przyjść.

– Dlaczego nie, cherie? – zapytała panna Belle.

– Jest za stary.

– Moje dziecko, o czym ty mówisz? Ileż więc on ma lat? – zawołała panna Klara.

– Około siedemdziesięciu, jak sądzę – odpowiedziała Meg, licząc ściegi, aby ukryć rozbawione oczy.

– Ty sprytne stworzenie! Mamy oczywiście na myśli młodego pana Laurence’a – wykrzyknęła panna Belle ze śmiechem.

– Nie ma takiego, Laurie jest jeszcze chłopcem. – I Meg zaśmiała się także na widok zdziwionych spojrzeń, jakie siostry wymieniły między sobą, usłyszawszy taki opis jej mniemanego kawalera.

– Mniej więcej w twoim wieku – powiedziała Nan.

– Raczej w wieku mojej siostry Jo. Ja będę miała w sierpniu siedemnaście lat – odparła Meg.

– To bardzo miło z jego strony, że przysłał ci kwiaty, prawda? – spytała Annie, niczego już nie rozumiejąc.

– Tak, często je nam wszystkim przysyła, bo mają ich mnóstwo, a my je bardzo lubimy. Moja mama i stary pan Laurence są przyjaciółmi, więc to naturalne, że my, dzieci, bawimy się razem. – I Meg miała nadzieję, że już nic więcej nie powiedzą.

– To oczywiste, że Daisy nie weszła jeszcze w świat – powiedziała panna Klara do Belle, a ta skinęła na znak potwierdzenia.

– Jakiż to błogi stan niewinności – odparła, wzruszając ramionami.

– Wychodzę, żeby kupić parę drobiazgów dla moich dziewczynek. Czy mogę coś dla was zrobić, młode damy? – zapytała pani Moffat, która weszła do pokoju, wyglądając niczym słoń przystrojony w jedwab i koronki.

– Nie, dziękuję, proszę pani – odpowiedziała Sallie. – Mam na czwartek nowy różowy jedwab i nic więcej mi nie potrzeba.

– Ani mnie – zaczęła Meg, ale przerwała, bo uświadomiła sobie, że ona, i owszem, potrzebowała wielu rzeczy, tylko nie mogła ich mieć.

– Co włożysz? – zapytała Sallie.

– Jeszcze raz moją starą białą, jeśli uda mi się ją naprawić. Trochę się wczorajszego wieczoru podarła – powiedziała Meg, starając się mówić swobodnie, ale czuła się dość nieswojo.

– Dlaczego nie poślesz do domu po inną? – spytała Sallie, która nie należała do zbyt spostrzegawczych młodych dam.

– Nie mam innej. – Meg musiała się zdobyć na wysiłek, żeby to powiedzieć, ale Sallie tego nie zauważyła i zawołała w przyjaznym zdumieniu:

– Tylko tę? Jak śmiesznie. – Nie skończyła zdania, gdyż Belle potrząsnęła głową i przerwała, mówiąc łagodnie:

– Wcale nie śmiesznie. Jaki pożytek z wielu sukien, skoro ona jeszcze nie weszła w świat? Nie ma potrzeby słać do domu, Daisy, nawet gdybyś miała ich dziesięć, bo ja mam tu piękną błękitną suknię z jedwabiu, z której wyrosłam, i włożysz ją, żeby mi zrobić przyjemność, prawda, kochanie?

– Jesteś bardzo miła, ale mnie nie przeszkadza moja stara sukienka, jeśli wy nic przeciw niej nie macie. To zupełnie wystarczy dla takiej małej dziewczynki jak ja – powiedziała Meg.

– Bardzo proszę, wyświadcz mi tę grzeczność i pozwól się modnie ubrać. Bardzo lubię to robić, a ty będziesz prawdziwą pięknością, zrobię w sukni tylko kilka poprawek. Nie pozwolę nikomu cię oglądać, dopóki nie będziesz gotowa, a potem zaskoczymy wszystkich tak jak Kopciuszek i jej wróżka w drodze na bal – powiedziała Belle przekonującym tonem.

Meg nie mogła odrzucić tak uprzejmej propozycji, a pragnienie ujrzenia, czy rzeczywiście po drobnych poprawkach będzie „prawdziwą małą pięknością”, sprawiło, że zgodziła się i zapomniała o wszystkich swych uprzednich urazach wobec Moffatów.

W czwartkowy wieczór Belle zamknęła się ze swoją pokojówką i we dwie zmieniły Meg w elegancką damę. Podkręciły i ufryzowały jej włosy, posypały szyję i ramiona jakimś pachnącym pudrem, natarły usta koralową pomadką, by były czerwieńsze, a Hortensja dodałaby nawet odrobinkę różu, gdyby Meg nie zaprotestowała. Zasznurowały ją w błękitną sukienkę, która była tak ciasna, że ledwie pozwalała oddychać, i tak głęboko wycięta, że skromna Meg poczerwieniała, kiedy zobaczyła się w lustrze. Dodany został do tego komplet ze srebrnego filigranu: bransoletki, naszyjnik, broszka, a nawet kolczyki, gdyż Hortensja przywiązała je Meg do ucha jedwabną różową nitką, której wcale nie było widać. Bukiecik pączków herbacianych róż przy piersi i kreza przekonały Meg do dekoltu, który ukazywał jej piękne białe ramiona, a para pantofelków z niebieskiego jedwabiu na wysokich obcasach zaspokoiła jej ostatnie pragnienia. Koronkowa chusteczka, wachlarz z piór i bukiet w srebrnym uchwycie dopełniły strój i panna Belle zlustrowała Meg z satysfakcją małej dziewczynki, oglądającej świeżo wystrojoną lalkę.

– Mademoiselle jest charmante, tres jolie, nieprawdaż? – zawołała Hortensja, klaszcząc w dłonie z zachwytu.

– Chodź i pokaż się – powiedziała Belle, prowadząc ją do pokoju, gdzie oczekiwały pozostałe dziewczęta.

Kiedy Meg podążyła za nią z szelestem trenu długiej sukni, brzękiem kolczyków, powiewem loków i biciem serca, czuła, że jej zabawa nareszcie się zaczęła, bo lustro jasno powiedziało, że rzeczywiście była „małą pięknością”. Przyjaciółki entuzjastycznie powtórzyły jej te przychylne słowa i przez kilka minut stała jak kawka z bajki, napawając się pożyczonymi piórkami, gdy pozostałe ćwierkały wokół niej jak gromadka srok.

– Podczas kiedy ja będę się ubierać, ty, Nan, pokaż jej, co robić z suknią i z tymi francuskimi obcasami, żeby się nie przewróciła. Klaro, weź swojego srebrnego motyla i podepnij jej ten lok z lewej strony głowy, i niech żadna się nie odważy zniszczyć czarującego dzieła moich rąk – poleciła Belle, wychodząc w pośpiechu, bardzo zadowolona ze swego osiągnięcia.

– Nie mam odwagi zejść na dół, czuję się tak dziwacznie i sztywno, i jakby tylko na wpół ubrana – powiedziała Meg do Sallie, kiedy zadzwonił dzwonek i pani Moffat weszła poprosić młode damy, żeby zaraz schodziły na dół.

– Wyglądasz zupełnie niepodobnie do siebie, ale bardzo ładnie. Ginę przy tobie, bo Belle ma ogromny smak i jesteś zupełnie francuska, zapewniam cię. Opuść kwiaty, nie martw się tak o nie i uważaj, żebyś się nie potknęła – odparła Sallie, starając się nie przejmować tym, że Meg wyglądała ładniej od niej.

Pamiętając o tym ostrzeżeniu, Margaret bezpiecznie zeszła na dół i pożeglowała do bawialni, gdzie zebrali się Moffatowie i kilku gości, którzy przyszli pierwsi. Bardzo szybko odkryła, że eleganckie stroje mają urok przyciągający pewien rodzaj ludzi i zapewniający ich szacunek. Kilka młodych dam, które nie zwróciły na nią poprzednio żadnej uwagi, nagle okazywało jej niezwykłą sympatię; paru młodych dżentelmenów, jedynie przyglądających się w czasie poprzedniego przyjęcia, teraz nie tylko patrzyło, lecz także poprosiło, by ich przedstawiono. Opowiadano jej różne miłe głupstwa, a kilka starszych pań, które siedziały na sofach i krytykowały resztę towarzystwa, zaczęło z zainteresowaniem dopytywać się, kim ona jest. Usłyszała, jak pani Moffat odpowiedziała jednej z nich:

– Daisy March; ojciec, pułkownik w armii; jedna z naszych najlepszych rodzin, ale pokrzywdzona przez los; bliscy przyjaciele Laurence’ów; słodkie stworzenie, zapewniam was; mój Ned zupełnie stracił dla niej głowę.

– Ach tak! – powiedziała starsza dama, podnosząc do oczu lornion, by przyjrzeć się dokładniej Meg, która starała się wyglądać tak, jakby niczego nie słyszała i nie była dość zaszokowana kłamstwami pani Moffat.

„Dziwne uczucie” nie opuszczało jej, ale wyobrażała sobie, że odgrywa nową rolę wytwornej damy, i dawała sobie nieźle radę, mimo że ciasna suknia uwierała ją w bok, tren wciąż plątał się pod nogami i bez przerwy obawiała się, że kolczyki spadną jej z uszu i zgubią się lub potłuką. Śmiała się właśnie z kiepskich dowcipów młodego człowieka, który starał się być błyskotliwy, aż nagle urwała i zmieszała się, gdyż tuż obok spostrzegła Lauriego. Odniosła wrażenie, że patrzył na nią z nieukrywanym zdumieniem i dezaprobatą, bo mimo że się ukłonił i uśmiechnął, to jednak było coś takiego w jego uczciwych oczach, że zarumieniła się i żałowała, że nie ma na sobie swojej starej sukienki. Zmieszanie sięgnęło zenitu, gdy zauważyła, że Belle szturcha Annie i obie spoglądają na nią i na Lauriego, który na szczęście wyglądał wyjątkowo chłopięco i nieśmiało. „Te głupie stworzenia namieszały mi w głowie. Nie będę się tym wcale przejmować i nie dopuszczę, żeby mnie to choć trochę zmieniło” – pomyślała Meg i pospieszyła przez pokój, aby uścisnąć dłoń przyjaciela.

– Cieszę się, że tu jesteś, bałam się, że nie przyjdziesz – powiedziała, starając się wyglądać jak najdoroślej.

– Jo chciała, żebym przyszedł i opowiedział jej, jak wyglądałaś, więc jestem – odparł Laurie, nie patrząc jej w oczy, ale z nieznacznym uśmiechem wywołanym nutką jej macierzyńskiego tonu.

– I co jej opowiesz? – zapytała Meg, bardzo ciekawa opinii o sobie, a jednocześnie po raz pierwszy zażenowana w jego towarzystwie.

– Powiem, że cię nie poznałem, bo wyglądasz tak dorośle i jesteś tak niepodobna do siebie, że prawie się ciebie boję – odparł, kręcąc guzikiem u rękawiczki.

– Ależ to absurd! Dziewczęta wystroiły mnie dla żartu i nawet mi się to podoba. Czy Jo nie osłupiałaby z wrażenia, gdyby mnie zobaczyła? – wykrzyknęła Meg, zdecydowana wymusić oświadczenie na temat własnego wyglądu.

– Tak, myślę, że by osłupiała – powiedział poważnie Laurie.

– Nie podoba ci się mój wygląd? – zapytała Meg.

– Nie, nie podoba – zabrzmiała szczera odpowiedź.

– Dlaczego nie?

Spojrzał na jej ufryzowane włosy, nagie ramiona i zbyt strojną suknię z takim wyrazem twarzy, który zawstydził ją bardziej niż jego odpowiedź, pozbawiona przecież odrobiny zwykłej grzeczności.

– Nie lubię przesady.

Tego było już za wiele, i w dodatku powiedział to ktoś młodszy od niej. Meg odeszła, powiedziawszy rozdrażnionym tonem:

– Jesteś najmniej uprzejmym chłopcem, jakiego kiedykolwiek widziałam.

Czuła się bardzo urażona, stanęła przy zacisznym oknie, by ochłodzić policzki, bo ciasna suknia wywołała na jej twarzy nieprzyjemne rumieńce. Kiedy tak stała, przeszedł obok niej major Lincoln, a chwilę potem usłyszała, jak mówił do swojej matki:

– Ogłupiają tu tę dziewczynkę. Chciałem, żebyś ją poznała, ale zepsuły ją całkowicie. Dziś wieczorem jest tylko lalką.

– Och, Boże! – westchnęła Meg. – Jak mi żal, że nie byłam dość rozsądna, żeby nosić moje własne stroje. Wtedy nie napawałabym innych niesmakiem i nie czułabym się taka zmieszana i zawstydzona.

„Och, Boże! – westchnęła Meg. – Jak mi żal, że nie byłam dość rozsądna, żeby nosić moje własne stroje. Wtedy nie napawałabym innych niesmakiem i nie czułabym się taka zmieszana i zawstydzona”.

Oparła czoło o szybę i stała na wpół ukryta za zasłonkami, nie zwracając uwagi na to, że zaczął się jej ulubiony walc, aż nagle poczuła czyjeś dotknięcie. Odwróciła się i zobaczyła Lauriego, który ze skruszoną miną ukłonił jej się najładniej, jak umiał, wyciągnął dłoń i powiedział:

– Wybacz, proszę, moją niegrzeczność i zatańcz ze mną.

– Obawiam się, że będzie to dla ciebie zbyt nieprzyjemne – powiedziała Meg, starając się wyglądać na bardzo obrażoną, co jej się zupełnie nie udało.

– Ani trochę. Marzę o tym. Chodź, będę miły. Nie podoba mi się twoja suknia, ale uważam, że wyglądasz po prostu wspaniale. – I podniósł ręce, tak jakby słowa nie wystarczały dla wyrażenia jego podziwu.

Meg zgodziła się z uśmiechem, szepcząc, kiedy czekali, by włączyć się do tańca:

– Uważaj, żebyś się nie potknął o moją spódnicę. To przekleństwo mojego życia, byłam gęsią, że ją włożyłam.

– Upnij ją wokół szyi, a wtedy przynajmniej na coś ci się przyda – powiedział Laurie, spoglądając w dół na błękitne pantofelki, które najwyraźniej mu się podobały.

I ruszyli do tańca, żywo i wdzięcznie, po ćwiczeniach w domu byli bowiem świetnie zgrani – pogodna młoda para, sprawiająca przyjemne wrażenie, gdy wirowała wesoło dookoła; po drobnej sprzeczce oboje czuli się jeszcze lepszymi przyjaciółmi.

– Laurie, chcę cię poprosić o przysługę, zgoda? – zapytała Meg, kiedy stał i wachlował ją, bo z trudem łapała oddech, choć nie chciała się przyznać dlaczego.

– Oczywiście! – zgodził się skwapliwie Laurie.

– Proszę, nie mów im w domu o mojej dzisiejszej sukni. Nie zrozumieją żartu, a mama się zmartwi.

A więc dlaczego to zrobiłaś? – zapytały oczy Lauriego tak wyraźnie, że Meg pospiesznie dodała:

– Ja im o wszystkim opowiem i „powiadam się” mamie z własnej głupoty. Ale chciałabym to zrobić sama. Więc nie powiesz, prawda?

– Masz moje słowo. Tylko co mam zrobić, kiedy mnie zapytają?

– Powiedz tylko, że wyglądałam dość dobrze i świetnie się bawiłam.

– Powiem to pierwsze z całego serca, ale to drugie? Nie wyglądasz, jakbyś się świetnie bawiła. Mam rację?

– To prawda, teraz nie. Nie myśl, że jestem wstrętna. Chciałam tylko trochę się rozerwać, ale okazuje się, że taka zabawa nie popłaca i jestem nią już zmęczona.

– Idzie tu Ned Moffat. Czego on chce? – mruknął niezadowolony Laurie, marszcząc brwi, tak jakby nie uważał młodego gospodarza za przyjemny dodatek do przyjęcia.

– Wpisał mi się na trzy tańce i przypuszczam, że przychodzi teraz po nie. Co za nuda! – powiedziała Meg, przybierając omdlewającą pozę, czym niezwykle ubawiła Lauriego.

Nie rozmawiał z nią potem aż do kolacji, kiedy piła szampana z Nedem i jego przyjacielem Fisherem. Obaj, jego zdaniem, zachowywali się jak „para głupców” i postanowił wkroczyć z interwencją, gdyż odczuwał rodzaj braterskiego prawa do pilnowania panien March i występowania w ich obronie, ilekroć tego potrzebowały.

– Będzie cię jutro straszliwie bolała głowa, jeśli za dużo wypijesz. Nie radzę ci, Meg. Wiesz, że twoja matka tego nie lubi – szepnął Laurie.

Ned był akurat odwrócony, napełniał jej kieliszek, a Fisher schylił się, by podnieść wachlarz.

– Dziś nie jestem Meg. Jestem „lalką”, która robi różne głupstwa. Jutro odłożę moje „pozy i piórka” i będę z powrotem rozpaczliwie dobra – odpowiedziała z afektowanym śmieszkiem.

– W takim razie chciałbym, żeby już było jutro – mruknął Laurie, odchodząc, niezadowolony ze zmiany, jaką zauważył w zachowaniu Meg.

Meg tymczasem tańczyła i flirtowała, plotkowała i chichotała tak jak inne dziewczęta. Po kolacji ruszyła do niemieckiego kotyliona i jakoś przezeń przebrnęła, niemal przewracając swego partnera, który zaplątał się w jej długą spódnicę. Żartowała też w sposób niezwykle gorszący, jak uważał Laurie, przyglądając się jej i obmyślając stosowne kazanie. Ale nie miał okazji go wygłosić, gdyż Meg trzymała się z daleka aż do czasu, gdy podszedł, by powiedzieć dobranoc.

– Pamiętaj! – powiedziała, starając się uśmiechnąć, gdyż straszliwy ból głowy już zaczął jej się dawać we znaki.

– Silence a la mort – odparł Laurie i odszedł, wykonując melodramatyczny ukłon.

Ta drobna wymiana słów na stronie podsyciła ciekawość Annie, ale Meg była zbyt zmęczona na plotki i poszła do łóżka. Miała wrażenie, jakby uczestniczyła w maskaradzie, i nie bawiła się tak dobrze, jak tego oczekiwała. Cały następny dzień była chora, a w sobotę wyjechała do domu, zmęczona tymi dwoma tygodniami zabawy, z poczuciem, że dostatecznie długo „spoczywała w objęciach luksusu”.

– Jak miły zdaje się spokój i to, że nie trzeba przez cały czas przestrzegać towarzyskich manier. W domu jest przyjemnie, choć może nie jest on najwspanialszy – powiedziała Meg, rozglądając się wokół siebie z wyrazem ukojenia na twarzy, kiedy usiadła z matką i Jo w sobotni wieczór.

– Cieszę się, kochanie, że to mówisz, bo obawiałam się, że dom wyda ci się nudny i biedny po tamtej eleganckiej rezydencji – odparła matka, która w ciągu tego dnia wielokrotnie spoglądała na nią z niepokojem, gdyż matczyne oczy szybko dostrzegają zmiany na twarzach swych dzieci.

Meg wesoło opowiedziała o swoich przygodach, powtarzając bez przerwy, jak miło spędziła czas, ale zdawało się, że coś ciągle leży jej na duszy. Kiedy młodsze dziewczynki poszły spać, usiadła zamyślona, wpatrując się w ogień. Mało mówiła i wyglądała na zmartwioną.

Gdy zegar wybił dziewiątą i Jo zaproponowała pójście do łóżek, Meg nagle wstała ze swojego krzesła, wzięła stołeczek Beth, siadła na nim obok matki, oparła łokieć na jej kolanie i powiedziała odważnie:

– Marmisiu, chcę się „powiadać”.

– Tak sądziłam. O co chodzi, kochanie?

– Czy mam wyjść? – zapytała dyskretnie Jo.

– Oczywiście, że nie; czyż nie zwierzam ci się zawsze ze wszystkiego? Wstyd mi było mówić o tym przy dzieciach, ale chcę, żebyście wiedziały o wszystkich okropnych rzeczach, jakie robiłam u Moffatów.

– Jesteśmy gotowe – powiedziała pani March z uśmiechem, ale wyglądała na nieco zaniepokojoną.

– Powiedziałam wam, że mnie przebrały, ale nie powiedziałam, że mnie upudrowały, zasznurowały w gorset i ufryzowały, tak że wyglądałam jak z żurnalu mody. Laurie uważał, że to nie było stosowne. Wiem, że tak sądził, mimo że nic nie powiedział, a jeden pan nazwał mnie lalką. Wiedziałam, że to było głupie, ale one tak mi pochlebiały i mówiły, że jestem pięknością i inne bzdury, więc pozwoliłam, żeby zrobiły ze mnie idiotkę.

– I to wszystko? – zapytała Jo, podczas gdy pani March patrzyła w milczeniu na przygnębioną twarz swojej ładnej córki i nie mogła znaleźć w swym sercu nagany dla jej drobnych szaleństw.

– Nie. Piłam szampana i wygłupiałam się, próbowałam flirtować, a w ogóle byłam okropna – przyznała Meg samokrytycznie.

– Myślę, że jest coś jeszcze. – I pani March pogłaskała delikatny policzek, który nagle poróżowiał.

Meg po chwili odparła:

– Tak. To bardzo głupie, ale chcę wam o tym opowiedzieć, bo nie mogę znieść myśli, że ludzie mówią takie niemiłe rzeczy o nas i o Lauriem.

Powtórzyła plotki, które słyszała u Moffatów, a gdy mówiła, Jo zauważyła, że matka zacisnęła mocno wargi, niezadowolona z tego, że ktoś podsuwał takie myśli niewinnemu umysłowi Meg.

– No tak, to już doprawdy największe bzdury, jakie kiedykolwiek słyszałam! – wykrzyknęła Jo z oburzeniem. – Dlaczego nie wstałaś i nie powiedziałaś im tego od razu na miejscu?

– Nie mogłam, to było dla mnie takie żenujące. Z początku słuchałam przypadkiem, a potem ze złości i zawstydzenia zapomniałam, że powinnam odejść.

– Poczekaj tylko, niech no ja spotkam Annie Moffat, a pokażę ci, jak należy się odnosić do takich bzdur. Też pomysł, że mamy „plany” i jesteśmy miłe dla Lauriego, bo jest bogaty i może się z nami w przyszłości ożenić! Dopiero wrzaśnie, kiedy mu opowiem, co to za głupstwa wygadują o nas, biednych ludziach! – I Jo zaśmiała się, jakby po namyśle wszystko wydało jej się dobrym żartem.

– Jeśli powiesz Lauriemu choć słowo, nigdy ci tego nie wybaczę! Nie wolno jej, nie wolno, mamo! – wołała z rozpaczą Meg.

– Nie, nie powtarzaj nigdy takich głupich plotek i zapomnij o nich jak najszybciej – poprosiła pani March z powagą w głosie. – Byłam bardzo nierozważna, pozwalając ci znaleźć się wśród ludzi, których tak mało znam – miłych, nie powiem, ale przyziemnych, źle wychowanych i pełnych tak pospolitych wyobrażeń o młodych ludziach. Nie umiem wyrazić słowami, jak jest mi przykro, Meg, z powodu zła, które ta wizyta mogła ci wyrządzić.

– Nie martw się, to mi nie zaszkodzi. Zapomnę o tym, co złe, a zapamiętam tylko dobre, bo poza tym naprawdę bawiłam się świetnie i bardzo się cieszę, że pozwoliłaś mi jechać. Nie będę sentymentalna ani niezadowolona, mamo. Wiem, że jestem głupią dziewczynką i pozostanę przy tobie tak długo, aż sama się nauczę o siebie troszczyć. Ale to takie miłe uczucie słuchać pochwał, stać się obiektem podziwu, i nie mogę ukrywać, że to lubię – powiedziała Meg, trochę zawstydzona swoim wyznaniem.

– To zupełnie naturalne i nieszkodliwe, byle tylko upodobanie to nie zmieniło się w namiętność i nie wiodło do popełniania głupstw czy czynów, które nie przystoją młodej panience. Naucz się poznawać i cenić pochwałę, jeśli jest tego warta, i wywoływać podziw wspaniałych ludzi zarówno dla swojej urody, jak i skromności, Meg.

Margaret siedziała przez chwilę zamyślona, podczas gdy Jo stała z rękoma założonymi do tyłu. Wyglądała na zainteresowaną i zarazem nieco zakłopotaną, gdyż po raz pierwszy widziała Meg rumieniącą się wstydliwie i mówiącą o podziwie, kawalerach oraz o innych tego typu rzeczach. Wszystko to sprawiało, że Jo miała uczucie, jakby przez te dwa tygodnie jej siostra niezwykle wydoroślała i zaczęła odsuwać się od niej w świat, do którego nie mogła za nią podążyć.

– Mamo, czy ty masz „plany”, jak je nazwała pani Moffat? – zapytała nieśmiało Meg.

– Tak, kochanie, mam ich wiele, tak jak wszystkie matki, tylko że moje plany są, podejrzewam, nieco inne niż plany pani Moffat. Opowiem ci o niektórych z nich, bo nadszedł czas na słowa mogące naprowadzić twoje romantyczne serduszko i główkę na bardzo poważny temat. Jesteś młoda, Meg, ale nie na tyle, żeby mnie nie zrozumieć, a usta matki są najodpowiedniejszymi, by mówić o tych sprawach dziewczętom takim jak ty. Jo, twoja kolej też może z czasem nadejdzie, więc posłuchaj, jakie są moje plany, i pomóż mi w ich realizacji, jeśli są dobre.

Jo podeszła i usiadła na poręczy fotela. Wyglądała tak, jakby uważała, że staną się za chwilę uczestniczkami jakiegoś bardzo uroczystego wydarzenia. Trzymając obie dziewczynki za ręce i patrząc w zadumie na dwie młode twarze, pani March powiedziała na swój poważny, acz pogodny sposób:

– Pragnę, żeby moje córki były piękne, utalentowane i dobre; żeby je podziwiano, kochano i szanowano; żeby miały szczęśliwą młodość, dobrze i mądrze wyszły za mąż i wiodły użyteczne, przyjemne życie, w którym niech będzie tylko tyle trosk i smutku, ile się Bogu spodoba im zesłać. Być kochaną i wybraną przez dobrego mężczyznę to najlepsza i najsłodsza rzecz, jaka może spotkać kobietę, i mam szczerą nadzieję, że moje dziewczęta doświadczą tego pięknego uczucia. To naturalne, że się o tym myśli, Meg, słusznie jest o tym marzyć i czekać na to, i mądrze jest przysposabiać się tak, żebyś kiedy nadejdzie szczęśliwy czas, była gotowa do podjęcia obowiązków, a zarazem godna radości. Moje drogie dziewczynki, mam w stosunku do was ambicje, ale nie chodzi mi o to, byście zrobiły furorę w świecie: wyszły za mąż za bogatych mężczyzn wyłącznie ze względu na ich bogactwo albo miały wspaniałe pałace, które nie są domami, bo brakuje w nich miłości. Pieniądze są rzeczą cenną i potrzebną – a jeśli dobrze użyte, także szlachetną – ale nie chciałabym nigdy, żebyście uważały je za główny czy jedyny cel w życiu. Wolałabym raczej widzieć was jako żony biednych mężczyzn, ale szczęśliwe, kochane i zadowolone, niż jako królowe na tronach, pozbawione szacunku dla siebie i spokoju.

– Belle mówi, że biedne dziewczęta nie mają żadnej szansy, jeśli nie dołożą starań, żeby się korzystnie zaprezentować – westchnęła Meg.

– W takim razie zostaniemy starymi pannami – powiedziała zdecydowanie Jo.

– Słusznie, Jo. Lepiej być szczęśliwymi pannami niż nieszczęśliwymi żonami czy nieskromnymi pannami, które za wszelką cenę starają się zdobyć męża – powiedziała stanowczym tonem pani March. – Nie martw się, Meg. Bieda rzadko zniechęca prawdziwie zakochanego. Jedne z najlepszych i najbardziej poważanych kobiet, jakie znam, były dziewczętami biednymi, ale tak godnymi miłości, że nie pozwolono im na staropanieństwo. Zostaw te sprawy czasowi i staraj się uczynić szczęśliwym ten dom, tak żebyś potem dobrze się czuła we własnym, kiedy zostanie ci ofiarowany, i potrafiła być jednocześnie zadowolona, jeśli to nie nastąpi. Pamiętajcie o jednym, moje dziewczynki: matka zawsze gotowa jest być waszym powiernikiem, ojciec waszym przyjacielem, a oboje pełni jesteśmy wiary i nadziei, że nasze córki, zamężne lub nie, będą dumą i pociechą naszego życia.

– Będziemy, Marmisiu, będziemy! – zawołały obie z całego serca, kiedy matka życzyła im dobrej nocy.

ROZDZIAŁ X

KP i PP

Kiedy nadeszła wiosna, popularne stały się nowe rodzaje zabaw, a wydłużające się dni miały teraz długie popołudnia, które można było przeznaczyć na wszelkiego rodzaju zajęcia. Należało uporządkować ogród i każda z sióstr pracowała na własnej działce; mogła z nią robić, co chciała. Hanna mawiała: „Poznałabym, czyj jest który ogródek, żebym ich zobaczyła w Chinie” i pewnie miała rację, bo ogrodnicze upodobania dziewczynek różniły się między sobą nie mniej niż ich charaktery. Meg miała u siebie róże i heliotrop, mirt i małe drzewko pomarańczowe. Grządki Jo co roku wyglądały inaczej, bo wciąż na nich eksperymentowała. Tego roku przewidziana była plantacja słoneczników, a nasiona tej wesołej i ambitnej rośliny miały pożywić Ciotkę Koklikotkę i jej kurczęta. Beth hodowała w swoim ogródku staromodne wonne kwiaty: groszek pachnący i rezedę, nasturcję, goździki, bratki i boże drzewko oraz ptasie ziele dla ptaków i kocimiętkę dla kotków. Amy urządziła altankę, dość małą i pełną skorków, ale z daleka prezentującą się ładnie – oplatały ją wdzięczne wianki kapryfolium i powoju, zwieszającego kolorowe trąbki i dzwonki; były tam wysokie białe lilie, delikatne paprocie i tyle wspaniałych malowniczych kwiatów, ile tylko zechciało zakwitnąć.

Praca w ogrodzie, spacery, wiosłowanie po rzece i zbieranie kwiatów wypełniały pogodne dni, w deszczowe zaś dziewczęta bawiły się w domu – niektóre zabawy były stare, inne nowe, wszystkie jednak dość oryginalne. Jedną stanowił KP – ponieważ panowała moda na tajne stowarzyszenia, wypadało posiadać takowe, a jako że wszystkie dziewczęta zachwycały się Dickensem, nazwały się Klubem Pickwicka. Z kilkoma przerwami utrzymywały go przez cały rok i spotykały się w każdą sobotę na dużym strychu, gdzie z tej okazji odbywała się następująca ceremonia: trzy krzesła ustawiano rzędem przed stołem, na którym stała lampa oraz leżały cztery białe odznaczenia z wielkimi literami KP w różnych kolorach i tygodnik pod tytułem „Portfolio Pickwicka”. Wszystkie doń pisywały, a uwielbiająca pióra i atrament Jo pełniła funkcję redaktora naczelnego. O godzinie siódmej czterej członkowie wchodzili do Klubu, zakładali na szyję swoje odznaczenia i z wielką powagą zajmowali miejsca. Meg jako najstarsza była Samuelem Pickwickiem, Jo ze względu na swe literackie zainteresowania została Augustusem Snodgrassem, okrągła i rumiana Beth – Tracym Tupmanem, a Amy, która zawsze porywała się na rzeczy niemożliwe, była Natanielem Winkle’em. Przewodniczący Pickwick czytał gazetę pełną oryginalnych bajek, poezji, wiadomości lokalnych, zabawnych ogłoszeń i aluzji, w których autorki z humorem wypominały sobie nawzajem wady i niedociągnięcia. Podczas jednego z takich zebrań pan Pickwick włożył pozbawione szkieł okulary, stuknął w stół, chrząknął i patrzył srogo na kiwającego się w krześle pana Snodgrassa dopóty, dopóki ten nie usiadł porządnie, następnie zaczął czytać:

„PORTFOLIO PICKWICKA” 20 MAJA 18...

KĄCIK POEZJI

ODA JUBILEUSZOWA

Dziś znów uczcimy wszyscy wraz

Wręczeniem tych medali

Nasz pięćdziesiąty drugi raz,

Tutaj w Pickwicka Sali.

Zdrowiem wszyscy się cieszymy,

Nie ubył nikt z zespołu;

Znane twarze swe widzimy,

Dłonie ściskając pospołu.

Na miejscu swoim Pickwicka

Z szacunkiem dziś witamy,

Gdy w okularach czyta

Nasz wspaniały magazyn.

Choć cierpi na przeziębienie,

Z radością go słyszymy,

Gdyż wiedzy jest objawienie

Wśród jego chrząkaniny.

Snodgrass, na sześć stóp wysoki,

Urodę ma słoniową,

Twarz jego jaśnieje wokół,

Jowialna i brązowa.

W oku poezji lśnią blaski,

Zmaga się ze swym losem,

Na czole ambicji zmarszczki,

A nos pokryty kleksem!

A oto Tupman nasz cichy,

Różowy, pulchny, słodki,

Nad żartem wybucha śmiechem,

I spada nam ze stołka.

Mały Winkle, jaki sztywny,

Włos każdy w miejscu ma tkwić,

Wszelkich cnót wzór to poprawny,

Choć twarzy nie cierpi myć.

Rok już, jak się tu jednoczym,

By czytać, żart powiedzieć,

Literacką drogą kroczyć,

Która do chwały wiedzie.

Niech prosperuje gazeta

I Klub nie rozpada się,

Niech spłyną sukcesów lata

Na nasz wesoły „KP”.

A. Snodgrass

ŚLUB W MASKACH

Opowieść wenecka

Gondola za gondolą podpływały do marmurowych schodów i pozostawiały tam swój czarowny ładunek, by powiększył olśniewający tłum, który wypełniał imponującą siedzibę hrabiego de Adelona. Rycerze i damy, elfy i paziowie, mnisi i kwiaciarki, wszyscy radośnie mieszali się w tańcu. Słodkie głosy i bogactwo melodii wypełniały powietrze i bal maskowy trwał pośród wesołości i muzyki.

– Czy widziała dziś Jej Wysokość lady Wiolę? – zapytał szarmancki trubadur królową wróżek, która wsparta na jego ramieniu przepływała przez salę.

– Tak, czyż nie jest śliczna, mimo iż tak smutna?! Jej suknia także dobrze jest wybrana, albowiem za tydzień poślubi ona hrabiego Antonia, którego darzy gwałtowną nienawiścią.

– Na mą wiarę, zazdroszczę mu! A oto i on nadchodzi, wystrojony jak młodzieniec, z wyjątkiem czarnej maski. Gdy maska ta opadnie, ujrzymy, jak spogląda on na piękną damę, której serca nie może zdobyć, aczkolwiek jej srogi ojciec oddaje mu jej rękę – odparł trubadur.

– Ludzie szepczą, że kocha ona młodego angielskiego artystę, który podąża za nią krok w krok, pogardliwie odtrącony przez starego hrabiego – powiedziała dama, kiedy włączyli się do tańca.

Zabawa dosięgła właśnie szczytu, kiedy ukazał się ksiądz i wprowadziwszy młodą parę do alkowy zawieszonej fioletowym aksamitem, nakazał im, by uklękli. Nagła cisza opadła na rozbawioną ciżbę. Żaden dźwięk nie przerywał milczenia i tylko fontanny szemrały, a pomarańczowe gaje szeleściły w świetle księżyca, kiedy hrabia de Adelon wyrzekł te słowa:

– Panowie i panie, wybaczcie podstęp, którego użyłem dla zgromadzenia was tu, byście byli świadkami ślubu mej córki. Ojcze, dokonaj ceremonii.

Wszystkie oczy zwróciły się ku parze młodożeńców, a przez tłum przebiegł szmer zdziwienia, gdyż ani panna młoda, ani pan młody nie odsłonili swych twarzy. Serca zebranych opanowały ciekawość i zdumienie, ale szacunek powstrzymał wszystkie języki, dopóki święty obrządek nie został dopełniony. Wtedy dopiero gorliwi widzowie skupili się wokół hrabiego, żądając wyjaśnień.

– Chętnie udzieliłbym ich, gdybym mógł, ale wiem tylko, że był to kaprys mej nieśmiałej Wioli, któremu uległem. A teraz, moje dzieci, skończmy z zabawą. Zdejmijcie maski i podejdźcie po me błogosławieństwo.

Ale żadne z nich nie ugięło kolan, a młody małżonek odparł tonem, który poruszył wszystkich słuchaczy, albowiem gdy maska opadła, ukazało się szlachetne oblicze Ferdynanda Devereux, ukochanego artysty, na którego piersi, zdobnej teraz w gwiazdę angielskiego hrabiego, spoczywała piękna Wiola, promieniejąc radością i urodą.

– Panie mój, z szyderstwem zabroniłeś mi starać się o twą córkę, gdy mogłem poszczycić się równie wysokim rodem i wielką fortuną jak hrabia Antonio. Mogę dokonać więcej, gdyż nawet twa ambitna dusza nie potrafi odrzucić pana na Devereux i De Vere, kiedy swe starożytne nazwisko i nieopisane bogactwo składa w zamian za umiłowaną rękę tej oto pięknej damy, teraz mej małżonki.

Hrabia stał jak skamieniały, a odwracając się do oszołomionego tłumu, Ferdynand dodał z radosnym uśmiechem triumfu:

– Wam, moi szlachetni przyjaciele, mogę tylko życzyć, by wasze starania zostały uwieńczone sukcesem, podobnie jak moje, i abyście wszyscy mogli zdobyć tak wspaniałą małżonkę jak ta, którą ja zdobyłem, biorąc ślub w maskach.

S. Pickwick

Dlaczego KP jest jak wieża Babel? Bo wszyscy członkowie mówią jednocześnie i nic nie można zrozumieć.

HISTORIA KABACZKA

Dawno, dawno temu ogrodnik posadził w swoim ogrodzie ziarenko, a po jakimś czasie ono wykiełkowało i wypuściło pędy, i miało wiele kabaczków. Pewnego dnia w październiku, kiedy kabaczki były już dojrzałe, zerwał jeden i zaniósł na targ. Sklepikarz kupił go i zabrał do swojego sklepu. Tego samego ranka mała dziewczynka w brązowym kapturku i niebieskiej sukience, z okrągłą buzią i zadartym noskiem, przyszła i kupiła kabaczek dla swojej mamy. Przytaszczyła go do domu, pokroiła i ugotowała w dużym garnku, część ubiła z solą i masłem na kolację, a do reszty dodała pół kwarty mleka, dwa jajka, cztery łyżki cukru, trochę gałki muszkatołowej i sucharów, włożyła do głębokiej formy i piekła, aż był brązowy i ładny, i następnego dnia został zjedzony przez rodzinę, która nazywała się March.

T. Tupman

SZANOWNY PANIE PICKWICK,

zwracam się do Pana niniejszym w sprawie grzechu to znaczy grzesznikiem jest mężczyzna o nazwisku Winkle który wywołuje kłopoty w klubie bo się śmieje i czasem nie pisze swojej części do tego znakomitego pisma mam nadzieję że wybaczy mu pan jego niegodne czyny i pozwoli nadesłać francuską bajkę bo nie umie napisać nic z głowy i ma tyle lekcji do odrabiania i za mało rozumu w przyszłości postaram się nie marnotrawnić czasu i przygotować coś co będzie commy la fo co znaczy w porządku śpieszę się bardzo, bo muszę już iść do szkoły Pański z poważaniem,

N. Winkle

(Powyższy tekst jest ładnie i po męsku napisanym wyznaniem przeszłych win. Byłoby dobrze, gdyby nasz młody przyjaciel pouczył się nieco zasad interpunkcji).

PRZYKRY WYPADEK

W ostatni piątek zostaliśmy porażeni gwałtownym wstrząsem w naszej piwnicy, po którym rozległy się okrzyki rozpaczy. Pospieszywszy osobiście na dół, odkryliśmy naszego drogiego prezydenta, rozciągniętego w prostracji na podłodze, na którą upadł był, potknąwszy się w drodze po drewno dla celów domowych. Scena absolutnej katastrofy ukazała się naszym oczom, albowiem podczas swego upadku pan Pickwick wpadł głową i ramionami do miski z wodą, przewrócił na swą męską postać baryłkę z płynnym mydłem i poważnie podarł swe okrycie. Po wyratowaniu go z tej straszliwej opresji okazało się, iż nie odniósł on większych obrażeń poza kilkoma siniakami i z radością donosimy, że ma się obecnie znakomicie.

ED

PUBLICZNA ŻAŁOBA

Uważamy za swój bolesny obowiązek donieść o nagłym i tajemniczym zniknięciu naszej drogiej przyjaciółki, pani Śnieżynki Pati Łapki. Ta urocza i kochana kotka była ulubieńcem szerokiego grona oddanych i serdecznych przyjaciół, gdyż uroda jej przyciągała wzrok, wdzięk i cnoty czyniły ją bliską wszystkim sercom, a jej strata została boleśnie odczuta przez całe społeczeństwo. Ostatnio widziano ją, gdy siedziała na furtce, obserwując przejeżdżający wóz rzeźnika, i istnieje obawa, że jakiś łobuz, zwabiony jej wdziękami, niecnie ją ukradł. Minęły już tygodnie, a po niej nie ma ani śladu, toteż porzuciliśmy wszelką nadzieję, zawiązaliśmy czarną kokardę na jej koszyku, odstawiliśmy jej miseczkę i opłakujemy ją jak kogoś utraconego na zawsze.

Współczujący przyjaciel nadesłał następujący klejnot poezji:

ELEGIA

Na śmierć Ś. Pati Łapki

Opłakujemy małej kotki śmierć,

Nad losem jej strasznym wzdychamy,

Już przy kominku nie będzie siedzieć

Ani u zielonej grać bramy.

Grób mały, gdzie dziecię jej spoczywa,

Jest pod kasztanowcem cienistym,

Nad jej grobem płacz się nie odzywa,

Nie wiemy, gdzie snem śpi wieczystym.

Puste posłanie, piłka w bezruchu

Nie będą już nigdy jej witać,

Jej cichych stąpań, słodkich pomruków

Pod drzwiami bawialni nie słychać.

Inna już kotka jej myszkę goni,

Kotka, która brudny ma pyszczek,

Lecz jak kochanie nasze nie łowi

I obcy jej czarowny jest wdzięk.

Ten sam korytarz depczą jej łapy,

Gdzie zwykle bawiła się Śnieżka,

Co dość, by tylko splunęła na psy,

A każdy szarmancko uciekał.

Choć pożyteczna, pilna, łagodna,

Dla oka najmilsza, ach, nie jest;

Miejsca jej twego dać niepodobna

Ni czcić ją, jak czciłyśmy ciebie.

A.S.

OGŁOSZENIA

Panna Ornathy Bluggage, doskonała Stanowcza Wykładowczyni, wygłosi swój słynny odczyt Kobieta i jej pozycja w Sali Pickwicka w przyszłą sobotę wieczorem, po zwykłym programie.

Cotygodniowe zebranie odbędzie się w Miejscu Kuchennym, aby nauczyć młode damy gotowania. Przewodniczyć będzie Hanna Brown i wszyscy zaproszeni są do wzięcia udziału.

Towarzystwo Odkurzania spotka się w przyszłą środę i odbędzie pochód po drugim piętrze siedziby Klubu. Wszyscy członkowie proszeni są o stawienie się w pełnym rynsztunku, z miotłami na ramieniu, punktualnie o dziewiątej.

Pani Beth Bouncer otworzy w nadchodzącym tygodniu nową kolekcję Kapelusznictwa dla Lalek. Najnowsze fasony nadeszły właśnie z Paryża, toteż uprzejmie zachęcamy do składania zamówień.

Nowa sztuka zostanie wystawiona w Teatrze Stodoły w ciągu kilku najbliższych tygodni i prześcignie wszystko, co dotychczas oglądano na amerykańskiej scenie. Wstrząsający ten dramat nosi tytuł Grecki niewolnik albo Mściciel Konstantyn!!!

UWAGI NA MARGINESIE

Gdyby S.P. nie zużywał tyle mydła do mycia rąk, nie byłby zawsze spóźniony na śniadanie. A.S. proszony jest o niegwizdanie na ulicy. T.T. nie zapomnij, proszę, o serwetce dla Amy. N.W. nie powinien stroić fochów tylko dlatego, że jego suknia ma dziewięć zakładek.

TYGODNIOWE OCENY

Meg – dobry

Jo – zły

Beth – bardzo dobry

Amy – taki sobie

Kiedy przewodniczący skończył czytanie pisma (które, zaręczam moim czytelnikom, jest najprawdziwszą kopią innego, wydawanego niegdyś przez najprawdziwsze dziewczynki), rozległy się oklaski, a następnie pan Snodgrass wstał, by przedłożyć następującą propozycję:

– Panie przewodniczący, panowie – zaczął, przyjmując postawę i ton członka parlamentu. – Pragnę zaproponować przyjęcie nowego członka – kogoś, kto w pełni zasługuje na ten zaszczyt, będzie zań dozgonnie wdzięczny i przyczyni się ogromnie do rozwoju ducha Klubu, podniesienia literackich walorów pisma oraz będzie nieskończenie wesoły i miły. Proponuję pana Teodora Laurence’a na honorowego członka KP. No, chodźcie, przyjmijmy go.

Nagła zmiana tonu w głosie Jo pobudziła dziewczynki do śmiechu, ale wszystkie wyglądały na dość zaniepokojone i żadna nie odezwała się, kiedy Snodgrass powrócił na swoje miejsce.

– Poddamy to pod głosowanie – powiedział przewodniczący. – Wszystkich głosujących za przyjęciem wniosku proszę o powiedzenie „Tak”.

Po głośnej odpowiedzi Snodgrassa, ku ogólnemu zaskoczeniu, rozległa się także nieśmiała odpowiedź Beth:

– Tych, którzy są przeciw, proszę o powiedzenie „Nie”.

Meg i Amy były przeciw i pan Winkle wstał, by z wielką elegancją powiedzieć:

– Nie chcemy tu żadnych chłopców, oni tylko żartują i rozrabiają. To jest klub dla dam i chcemy, żeby był prywatny i stosowny.

– Obawiam się, że będzie się śmiał z naszej gazety i żartował z nas potem – zauważył Pickwick, pociągając mały loczek nad czołem, jak zawsze, kiedy miał wątpliwości.

Snodgrass zerwał się energicznie.

– Sir, daję słowo dżentelmena, że Laurie nic takiego nie zrobi. Lubi pisać, więc wiele wniesie w naszą działalność i pomoże nam nie popaść w sentymentalizm, naprawdę. Tak mało możemy dla niego zrobić, podczas gdy on tak wiele robi dla nas, więc uważam, że możemy przynajmniej ofiarować mu to miejsce i przyjąć go z radością, kiedy przyjdzie.

Ta zręczna aluzja do wyniesionych korzyści spowodowała, że Tupmann zerwał się na równe nogi, tak jakby jego decyzja była absolutnie nieodwołalna.

– Tak, powinnyśmy tak zrobić, nawet jeśli mamy obawy. Moim zdaniem może przyjść także i jego dziadek, jeśli ma ochotę.

Ten uczuciowy wybuch ze strony Beth zelektryzował Klub i Jo wstała z miejsca, by z uznaniem uścisnąć jej dłoń.

– No więc, głosujemy jeszcze raz. Pamiętajcie wszystkie, że to nasz Laurie, i powiedzcie „Tak!” – zawołał w podnieceniu Snodgrass.

– Tak! Tak! Tak! – odpowiedziały natychmiast trzy głosy.

– Świetnie! Dzięki! A teraz, ponieważ nie należy „marnotrawnić czasu”, jak mawia Winkle, pozwólcie mi przedstawić naszego nowego członka. – I, ku zdumieniu reszty Klubu, Jo otworzyła drzwi szafy i ukazał się Laurie, który siedział na worku ze ścinkami, z przymrużonymi oczami i cały czerwony od tłumionego śmiechu.

– Oszust! Zdrajczyni! Jo, jak mogłaś? – zawołały trzy dziewczynki, podczas gdy Snodgrass triumfalnie wyprowadził swego przyjaciela i podsuwając mu krzesło i odznaczenie, błyskawicznie go usadowił.

– Wasza bezczelność, paro łobuzów, jest po prostu zdumiewająca – zaczął pan Pickwick, starając się przywołać na twarz surową minę, ale zdobył się tylko na miły uśmiech.

Nowy członek umiał się jednak znaleźć i powstawszy, pozdrowił z wdzięcznością przewodniczącego, po czym powiedział w niezwykle porywający sposób:

– Panie przewodniczący i wy, szanowne panie – proszę mi wybaczyć, szanowni panowie – pozwólcie mi przedstawić się: Sam Weller, uniżony sługa Klubu.

– Dobrze! Dobrze! – zawołała Jo, bębniąc w stół starą szkandelą.

– Mój wierny przyjaciel i szlachetny protektor – ciągnął dalej Laurie, skinąwszy dłonią – który tak pochlebnie mnie przedstawił, nie ponosi winy za ten nikczemny podstęp, będący moim pomysłem; mój przyjaciel ustąpił dopiero po bardzo długim nagabywaniu.

– Już dobrze, nie bierz wszystkiego na siebie, wiesz, że to ja wymyśliłam szafę – przerwał Snodgrass, który znakomicie bawił się tym żartem.

– Proszę, nie zwracajcie uwagi na jej słowa. To ja jestem złoczyńcą ponoszącym winę za wszystko, sir – powiedział nowy członek z wellerowskim skinięciem w stronę pana Pickwicka. – Ale, na honor, nigdy już tego nie zrobię i od tej pory złożę siebie w ofierze dla sprawy tego nieśmiertelnego Klubu.

– Świetnie! Świetnie! – wołała Jo, uderzając w szkandelę jak w talerze.

– Dalej! Dalej! – dodali Winkle i Tupman, podczas gdy przewodniczący skłonił się życzliwie.

– Pragnę jedynie powiedzieć, że jako skromny wyraz wdzięczności w zamian za wyświadczony mi honor oraz w celu rozwijania przyjacielskich stosunków pomiędzy sąsiadującymi narodami urządziłem pocztę w rogu ogrodu, ładny, przestronny budynek, z kłódkami na drzwiach i wszelkimi udogodnieniami dla poczmistrza – lub też dla poczmistrzyni – że się tak wyrażę. Jest to stary domek dla ptaków, ale zabiłem drzwi i zrobiłem otwór w dachu, tak że bez trudu pomieści najróżniejsze rzeczy i oszczędzi nasz cenny czas. Można tam składać listy, rękopisy, książki i paczki, a ponieważ każdy z narodów będzie miał klucz, więc, moim zdaniem, okaże się to niezwykle przyjemne. Pozwólcie, że złożę na ręce Klubu ten oto klucz i dziękując za zaszczyt, jaki mnie spotkał, zajmę swoje miejsce.

„KP był wspaniałą małą organizacją i rozwijał się cudownie, albowiem odbywało się w nim niemal tyle samo dziwacznych spraw co w prawdziwym urzędzie”.

Kiedy pan Weller położył mały kluczyk i usiadł, rozległ się gromki aplauz, szkandela wydawała przeraźliwe dźwięki, przywrócenie porządku wymagało więc pewnego czasu. Następnie odbyła się długa dyskusja i wszyscy wypadli zdumiewająco dobrze, gdyż starali się o to ze wszystkich sił, toteż było to niezwykle ożywione zebranie i zakończyło się dopiero późnym wieczorem, kiedy to odkrzyknięto trzykrotne, przeraźliwe „Hurra!” na cześć nowego członka. Nikt potem nie żałował przyjęcia Sama Wellera, gdyż żaden klub nie mógłby się poszczycić bardziej oddanym, zdyscyplinowanym i wesołym członkiem. Bez wątpienia dodał on „ducha” zebraniom i „walorów” gazecie, albowiem jego oracje przyprawiały słuchaczy o konwulsje, a artykuły były wręcz znakomite, patriotyczne, klasyczne, komiczne bądź dramatyczne, lecz nigdy sentymentalne. Jo uważała je za godne Bacona, Miltona lub Szekspira i wzorowała na nich swe własne prace, z bardzo dobrym skutkiem, tak przynajmniej sądziła.

KP był wspaniałą małą organizacją i rozwijał się cudownie, albowiem odbywało się w nim niemal tyle samo dziwacznych spraw co w prawdziwym urzędzie. Tragedie i fulary, poezje i marynaty, nasiona do ogrodu i długie listy, muzyka i pierniki, gumki, zaproszenia, inwektywy i szczenięta. Starszemu panu także spodobała się ta gra i bawił się, przekazując dziwaczne pakunki, tajemnicze przesyłki i zabawne telegramy, a jego ogrodnik, oczarowany wdziękami Hanny, przesłał nawet do niej „przez grzeczność” Jo prawdziwy list miłosny. Jakże się wszyscy śmiali, kiedy sekret się wydał, nikomu nie śniło się bowiem jeszcze wówczas, ile listów miłosnych miało przewinąć się w nadchodzących latach przez tę małą pocztę!

ROZDZIAŁ XI

Eksperymenty

– Pierwszy lipca! Kingowie wyjeżdżają jutro nad morze i jestem wolna. Trzy miesiące wakacji – jak ja się na nie cieszę! – zawołała Meg, kiedy wróciła do domu pewnego ciepłego dnia i zastała Jo leżącą na sofie w stanie niezwykłego wyczerpania, podczas gdy Beth zdejmowała jej zakurzone buty, a Amy przygotowywała dla wszystkich lemoniadę.

– Ciotka March wyjechała dzisiaj, za co, och, niech będą stokrotne dzięki! – powiedziała Jo. – Śmiertelnie się bałam, że poprosi, żebym z nią pojechała. Gdyby tak zrobiła, czułabym się w obowiązku jechać, a w Plumfield jest równie wesoło jak na kościelnym dziedzińcu, więc doprawdy dziękuję, ale nie. Mieliśmy tyle zamieszania z wyprawieniem starszej pani, a ja drżałam, kiedy się tylko do mnie odezwała, bo tak bardzo się spieszyłam, żeby już mieć to za sobą, iż byłam nadzwyczaj pomocna i słodka; bałam się, że uzna wyjazd beze mnie za niemożliwy. Drżałam, dopóki nie wsiadła do powozu, a i wtedy mnie przestraszyła, ponieważ w chwili, gdy powóz już ruszył, jeszcze wychyliła głowę przez okno i zapytała: „Józefino, czy nie chciałabyś...?”. Nie słyszałam reszty, bo po prostu odwróciłam się i... uciekłam. Naprawdę biegłam, aż zniknęłam za rogiem, gdzie poczułam się wreszcie bezpieczna.

– Moja biedna Jo! Wróciła, a wyglądała tak, jakby ścigały ją niedźwiedzie – powiedziała Beth, głaszcząc po macierzyńsku stopę siostry.

– Ciotka March to prawdziwy sampir, prawda? – zauważyła Amy, krytycznie próbując przygotowywanej mikstury.

– Ona ma na myśli wampira, a nie rodzaj wodorostu, ale to bez znaczenia. Jest za gorąco, żeby zwracać uwagę na czyjeś słownictwo – mruknęła Jo.

– Co będziesz robiła w czasie wakacji? – zapytała Amy, z wdziękiem zmieniając temat.

– Ja będę do późna leżeć w łóżku i próżnować – odparła Meg z głębi fotela na biegunach. – Przez całą zimę budzono mnie bardzo wcześnie i musiałam spędzać całe dnie, pracując dla innych, więc teraz poleniuchuję i bez reszty oddam się odpoczynkowi i delektowaniu się nim do woli.

– Nie – powiedziała Jo – nie odpowiada mi takie zachowanie. Obłożyłam się stertą książek i mam zamiar upiększyć me świetlane godziny czytaniem na mojej grzędzie na starej jabłoni, kiedy nie będę wyprawiać szaleństw cała w s...

– Nie mów „skowronkach”! – pouczyła Amy, jako przytyk w odwecie za uwagę o sampirze.

– A więc powiem „w słowikach”, jak mawia Laurie. To będzie właściwe i poprawne, bo on jest przecież naszym śpiewakiem.

– Beth, nie każ nam obu odrabiać przez jakiś czas żadnych lekcji, tylko bawmy się i odpoczywajmy tak, jak mają to zamiar zrobić dziewczęta – zaproponowała Amy.

– Dobrze, jeśli mama się zgodzi. Chcę nauczyć się kilku nowych piosenek i moje dzieci trzeba przygotować do lata. Są w okropnym stanie i brakuje im ubrań.

– Czy możemy, mamo? – zapytała Meg, zwracając się do pani March.

Matka dziewcząt od dłuższego czasu siedziała zajęta szyciem w tak zwanym kąciku Marmisi.

– Możecie przeprowadzać swój eksperyment przez tydzień i zobaczycie, jak wam się to spodoba. Myślę, że już w sobotę wieczorem uznacie, że zabawa bez żadnej pracy jest tak samo zła jak praca bez żadnej zabawy.

– Ależ skąd! Jestem pewna, że to będzie wspaniałe – powiedziała Meg w błogim rozmarzeniu.

– A teraz, jak mawia „moja przyjaciółka i wybawicielka, Sairy Gamp”[4], proponuję toast. Za wieczną zabawę i precz z harówką! – zawołała Jo, wstając ze szklanką w dłoni, kiedy wszystkie już miały nalaną lemoniadę.

Wypiły ochoczo i rozpoczęły eksperymentowanie od wypoczywania przez resztę dnia. Następnego ranka Meg ukazała się dopiero o dziesiątej. Śniadanie w samotności okazało się niezbyt smaczne, a pokój wydawał się opuszczony i zaniedbany, bo Jo nie napełniła wazonów, Beth nie starła kurzu, a książki Amy leżały porozrzucane dookoła. Tylko „kącik Marmisi” był porządny i miły i wyglądał tak jak zawsze, tam więc usiadła Meg, żeby „poczytać i odpocząć”, to znaczy ziewać i wyobrażać sobie piękne letnie suknie, jakie kupi za zarobione pieniądze. Jo spędziła poranek nad rzeką z Lauriem, a popołudnie na czytaniu i płakaniu nad Szerokim światem, siedząc wysoko na jabłoni. Beth rozpoczęła dzień od wygrzebania wszystkiego z dużej rodzinnej szafy, ale zmęczywszy się w połowie pracy, zostawiła wszystko w nieładzie i poszła grać, ucieszona, że nie musi zmywać naczyń. Amy uporządkowała altankę, włożyła swoją najlepszą białą sukienkę, wygładziła loki i zasiadła pod kapryfolium do rysowania, mając nadzieję, że ktoś ją zauważy i zapyta, kim jest ta młoda artystka. Ale ponieważ nikt się nie pojawił poza jednym dociekliwym pająkiem, który z zainteresowaniem obejrzał jej dzieło, poszła na spacer, gdzie złapał ją deszcz, i wróciła do domu całkiem przemoczona.

Przy herbacie porównały swoje wrażenia i wszystkie zgodziły się, że był to czarujący, choć niezwykle długi dzień. Meg, która po południu poszła na zakupy i przyniosła „słodki błękitny muślin”, dopiero po rozwinięciu materiału odkryła, że nie można go prać, co ją nieco rozzłościło. Jo przypiekła sobie nos podczas wiosłowania i dostała okropnego bólu głowy od zbyt długiego czytania. Beth była zmartwiona bałaganem w swojej szafie i miała kłopoty z nauczeniem się trzech czy czterech piosenek jednocześnie, a Amy głęboko ubolewała nad zniszczoną sukienką, gdyż przypomniała sobie o przyjęciu u Katy Brown następnego dnia i teraz, niczym Flora McFlimsey, „nie miała co na siebie włożyć”. Ale w sumie były to tylko drobiazgi i wszystkie dziewczęta zapewniły matkę, że eksperyment przebiegał znakomicie. Ta uśmiechnęła się, nic nie powiedziała i z pomocą Hanny wykonała za nie wszystkie zaniedbane czynności, doprowadzając dom do porządku, i znów cała domowa maszyneria działała bez przeszkód. Zadziwiające wydawało się to, że ów proces „odpoczywania i leniuchowania” wywoływał dziwny i nieprzyjemny stan rzeczy. Dni stawały się dłuższe i dłuższe; pogoda była niezwykle zmienna, podobna do zmiennych humorów dziewcząt; wszystkich ogarnęło jakieś niespokojne uczucie i Szatan znajdował wiele pokus dla bezczynnych rąk. Jako szczyt luksusu Meg odłożyła swoje szycie, po czym czas dłużył jej się tak przeraźliwie, że w rezultacie pocięła i zniszczyła ubrania, które próbowała przerabiać à la Moffat. Jo czytała, dopóki nie rozbolały jej oczy i nie miała dość książek, potem stała się tak nieznośna, że nawet dobry z natury Laurie pokłócił się z nią, co wprawiło ją w przygnębienie, zaczęła nawet żałować, że nie wyjechała z ciotką March. Beth dawała sobie radę zupełnie nieźle, bo wciąż zapominała, że miała to być „tylko zabawa i żadnej pracy”, i raz po raz powracała do swych zwykłych zajęć, ale w końcu i ona uległa ogólnej atmosferze i dawny jej spokój kilkakrotnie był tak zakłócony, że za którymś razem napadła nawet na biedną Joannę, nazywając ją straszydłem. Amy znosiła to najgorzej, bo jej możliwości były najmniejsze, i kiedy siostry pozostawiły ją samą sobie, szybko odczuła, że jej doskonała i ważna osóbka jest nie lada ciężarem. Nie lubiła lalek, bajki były za dziecinne, a nie można przecież przez cały czas rysować; proszone herbatki niewiele pomagały, podobnie pikniki, chyba że bardzo dobrze zorganizowane. „Gdyby tak można mieć dom pełen miłych dziewczynek albo pojechać w podróż, wtedy lato byłoby cudowne, ale siedzieć w domu z trzema samolubnymi siostrami i dorosłym chłopakiem to wystarczy, by wyczerpać cierpliwość Boaza” – narzekała panna Grymaśnica po kilku dniach poświęconych przyjemnościom, lenistwu i nudzie.

Żadna nie przyznałaby się, że jest zmęczona eksperymentem, ale w piątek wieczorem wszystkie cieszyły się w duchu, że tydzień już prawie dobiegał końca. Pragnąc, by lekcja odniosła jeszcze głębszy skutek, pani March, obdarzona dużym poczuciem humoru, postanowiła zakończyć próbę w odpowiedni sposób, toteż dała Hannie wychodne i pozwoliła dziewczynkom w pełni zasmakować rezultatów tej całej zabawy.

Kiedy w sobotę rano wstały z łóżek, w kuchni nie palił się ogień, w stołowym nie czekało śniadanie i nigdzie nie widać było matki.

– Litości, co się stało? – zawołała Jo, rozglądając się wokół z niepokojem.

Meg pobiegła na górę i zaraz wróciła na dół nieco uspokojona, ale zarazem zszokowana i trochę zawstydzona.

– Mama nie jest chora, tylko bardzo zmęczona i mówi, że zostanie przez cały dzień w swoim pokoju, a my możemy robić, co nam się podoba. To bardzo u niej dziwne, poza tym nie zachowuje się ani trochę na swój zwykły sposób. Twierdzi, że miała bardzo ciężki tydzień, więc nie powinnyśmy narzekać, tylko zająć się same sobą.

– Nic łatwiejszego i bardzo mi się ten pomysł podoba. Marzę o czymś do roboty – to znaczy, oczywiście, do zabawy – dodała pospiesznie Jo.

W gruncie rzeczy naprawdę z wielką ulgą przyjęły fakt, że miały choć trochę pracy, toteż zabrały się do niej ochoczo, ale wkrótce przekonały się o prawdziwości powiedzenia Hanny: „Prowadzić dom to nie żart”. W spiżarni było dużo jedzenia i podczas gdy Beth i Amy nakrywały do stołu, Meg i Jo przygotowały śniadanie, zastanawiając się, dlaczego służące zawsze narzekają na ciężką pracę.

– Zaniosę trochę mamie, chociaż powiedziała, żeby o niej nie myśleć i że sama się o siebie zatroszczy – powiedziała Meg, która przyjęła rolę dowódcy i czuła się niemal jak matrona, siedząc za nakrytym stołem.

Zanim więc ktokolwiek zaczął jeść, przygotowano tacę, następnie zaniesiono ją na górę z życzeniami „smacznego” od kucharza. Ugotowana herbata była bardzo gorzka, omlet przypalony, a biszkopty w plamy z proszku do pieczenia, ale pani March z podziękowaniem przyjęła swój posiłek i kiedy Jo już wyszła, szczerze się z niego uśmiała.

– Biedne maleństwa, obawiam się, że będzie im ciężko, ale nie nacierpią się wiele, tylko im to dobrze zrobi – powiedziała do siebie, wyjmując nieco bardziej jadalne potrawy, w które zawczasu się zaopatrzyła, a wyrzucając nieudane śniadanie tak, by nie urazić uczuć dziewczynek – drobne matczyne oszustwo; byłyby jej bardzo wdzięczne, gdyby o nim wiedziały.

Na dole panowała atmosfera narzekań i wielkiego smutku głównego kucharza z powodu klęski kulinarnej.

– Nic nie szkodzi, ja zrobię obiad i będę służącą. A ty jak dama zadbasz o swoje dłonie, posiedzisz w towarzystwie i będziesz wydawać polecenia – zaoferowała się z pomocą Jo, która znała się na gotowaniu jeszcze mniej niż Meg.

Ta uprzejma propozycja została przyjęta z radością i Margaret wycofała się do bawialni, którą pospiesznie doprowadziła do porządku, zmiatając śmieci pod kanapę i zamykając żaluzje, żeby nie musieć potem ścierać kurzu. Jo, z absolutną wiarą w swe umiejętności i w przyjaznym zamiarze pogodzenia się, natychmiast włożyła do skrzynki list zapraszający Lauriego na obiad.

– Lepiej sprawdź najpierw, co masz, zanim zaczniesz zapraszać gości – powiedziała Meg, poinformowana o tym sympatycznym, acz pochopnym geście.

– Och, jest duszona wołowina i pełno ziemniaków, a do tego zrobię jakieś szparagi i homara „na smak”, jak mawia Hanna, i sałatkę z sałaty. Nie wiem jak, ale w książce jest przepis. Na deser będzie galaretka mleczna i truskawki, a nawet kawa, jeśli chcesz, żeby było elegancko.

– Nie łap zbyt wielu srok za ogon, Jo, bo tylko ciastka imbirowe i karmelki robisz tak, że nadają się do jedzenia. Ja umywam ręce od tego obiadu, a skoro na własną odpowiedzialność zaprosiłaś Lauriego, to sama się teraz nim zajmiesz.

– Nie chcę od ciebie niczego ponad to, żebyś była dla niego miła i pomogła przy budyniu. Poradzisz mi przecież, jeśli wpadnę w kabałę, prawda? – zapytała Jo, nieco dotknięta.

– Tak, ale niewiele się na tym znam, poza chlebem i paroma drobiazgami. I lepiej poproś mamę o pozwolenie, zanim zaczniesz cokolwiek kupować – doradzała ostrożność Meg.

– Oczywiście, że poproszę. Nie jestem szalona. – I Jo odeszła obrażona wątpliwościami dotyczącymi jej umiejętności.

– Kupuj, co chcesz, i nie przeszkadzaj mi. Wychodzę na obiad i nie mogę zajmować się tym, co się dzieje w domu – powiedziała pani March, kiedy Jo poszła z nią porozmawiać. – Nigdy nie przepadałam za prowadzeniem domu, toteż dziś postanowiłam zrobić sobie wakacje, czytać, pisać, iść z wizytą i mieć trochę rozrywki.

Niezwykły widok matki, z reguły zajętej, a teraz wcześnie z rana kołyszącej się z książką w fotelu, sprawił na Jo takie wrażenie, jakby nastąpiła jakaś klęska żywiołowa; doprawdy, zaćmienie słońca, trzęsienie ziemi czy wybuch wulkanu nie wydałyby jej się dziwniejsze.

– Wszystko jest jakoś nie tak, jak powinno – mówiła do siebie, schodząc na dół. – Beth płacze. To pewny znak, że coś w tej rodzinie nie jest w porządku. Jeśli to Amy jej dokucza, to już ja jej pokażę.

Czując się sama dość nieswojo, Jo pospieszyła do bawialni, gdzie zastała Beth łkającą nad kanarkiem Pipkiem; ptaszek leżał martwy w klatce, z wyciągniętymi łapkami, jakby błagał o jedzenie, z braku którego zmarł.

– To wszystko moja wina, zapomniałam o nim. Nie ma tu ani ziarenka, ani kropli wody. Och, Pipek! Och, Pipek! Jak mogłam być dla ciebie tak okrutna? – płakała Beth, biorąc biedaka w dłonie i starając się go przywrócić do życia.

Jo zajrzała w jego na wpół otwarte oczy, posłuchała małego serduszka, a czując, że ptaszek jest sztywny i zimny, potrząsnęła głową i zaproponowała na trumnę swoje pudełko po dominie.

– Połóż go na piecu, to może się rozgrzeje i ożyje – powiedziała z nadzieją w głosie Amy.

– Został zagłodzony i nie powinien być do tego jeszcze pieczony teraz, po śmierci. Przygotuję mu całun i zostanie pochowany w ogrodzie, a ja już nigdy nie będę miała innego ptaszka, nigdy, mój Pipku, bo nie jestem tego warta – popłakiwała Beth, siedząc na podłodze ze swoim ulubieńcem w dłoniach.

– Pogrzeb odbędzie się po południu i wszyscy będziemy uczestniczyć. A teraz nie płacz już, Beth. To przykre, ale w tym tygodniu nic nie dzieje się tak, jak powinno, i Pipek po prostu padł ofiarą eksperymentu. Przygotuj całun i ułóż Pipka w moim pudełku, a po obiedzie urządzimy mu miły mały pogrzeb – powiedziała Jo, czując się tak, jakby brała na swe barki bardzo poważne obowiązki.

Podczas gdy pozostałe siostry zajęły się pocieszaniem Beth, Jo wyszła do kuchni, która znajdowała się w stanie najbardziej odstraszającego chaosu. Włożywszy ogromny fartuch, zabrała się więc do pracy i ustawiła już nawet wszystkie naczynia do zmywania, kiedy odkryła, że tymczasem zgasł ogień.

– Oto urocza perspektywa! – mruknęła Jo, otwierając z trzaskiem drzwiczki kuchenki i rozgarniając popiół pogrzebaczem.

Rozpaliła w piecu i postanowiła, że w czasie, kiedy woda będzie się grzała, pójdzie na targ. Spacer podniósł ją na duchu i zachwycona swoimi znakomitymi zakupami ruszyła objuczona do domu. Nabyła bardzo młodego homara, bardzo stare szparagi i dwa pudełka kwaśnych truskawek. Kiedy uporała się ze sprzątaniem, nadeszła pora obiadu, a tu okazało się, że piec był rozpalony do czerwoności. Hanna zostawiła dzieżę z zaczynionym chlebem, Meg wyrobiła go nieco wcześniej i postawiła na piecu do wyrośnięcia, zapominając o tym. Właśnie przyjmowała w bawialni Sallie Gardiner, kiedy drzwi gwałtownie się otworzyły i ukazała się w nich chlipiąca, potargana, usmolona sadzą i ubielona mąką postać, która zapytała płaczliwie:

– Czy kiedy chleb wylewa się z miski, to można uznać, że dość już wyrósł?

Sallie zaczęła się śmiać, Meg skinęła tylko głową i uniosła brwi tak wysoko, jak tylko się dało, żeby nakłonić zjawę do zniknięcia i wsadzenia chleba do pieca bez dalszej zwłoki. Pani March wyszła z domu, zajrzawszy uprzednio tu i tam, by sprawdzić, jak się sprawy mają, i powiedzieć słowo pociechy Beth, która siedziała, przygotowując całun, podczas gdy drogi zmarły spoczywał w spokoju w pudełku po dominie. Dziwne uczucie bezradności spadło na dziewczęta, kiedy szary czepek zniknął za rogiem, a kilka minut później ogarnęła je rozpacz, bo pojawiła się pani Crocker, oświadczając, że przyszła na obiad. Dama ta była chudą i zasuszoną starą panną, o ostrym nosie i badawczym wzroku. Widziała wszystko i plotkowała o wszystkim, co widziała. Dziewczęta nie lubiły jej, ale starały się okazać grzeczność choćby dlatego, że była stara i biedna i nie miała wielu przyjaciół. Toteż Meg szybko podsunęła fotel pani Crocker i próbowała ją zabawić, podczas gdy ona wypytywała, krytykowała wszystko i opowiadała historie o osobach, które znała.

Żaden język nie opisze tych lęków, emocji i wysiłków, jakich doświadczyła tego dnia Jo, a podany przez nią obiad przeszedł do historii jako najlepszy dowcip. Otóż obawiała się ponownie prosić o radę i postanowiła wszystko zrobić sama. Odkryła przy tym, że poza energią i dobrą wolą potrzeba czegoś więcej, by stać się dobrym kucharzem. Szparagi gotowała przez godzinę i z rozpaczą ujrzała rozgotowane główki, a łodygi okazały się twardsze niż przedtem. Chleb przypalił się na czarno, gdyż sos do sałaty tak ją rozzłościł, że nie zwracała uwagi na nic innego, dopóki nie przekonała się, że nie jest w stanie przygotować go tak, by nadawał się do jedzenia. Homar był dla niej szkarłatną tajemnicą, ale stukała i szturchała w niego tak długo, aż obrała go ze skorupy, ale jego niepokojąco mała postać zniknęła w gaju sałacianych liści. Ziemniaki musiały się spieszyć, by nie kazać zbyt czekać szparagom, toteż w rezultacie nie były dogotowane. Galaretka mleczna miała pełno grudek, a truskawki okazały się nie tak dojrzałe jak te na wierzchu pudełka.

– Och, mogą jeść wołowinę i chleb z masłem, jeśli są głodni, tyle że to straszne spędzić tak całe przedpołudnie zupełnie na niczym – myślała Jo, kiedy dzwoniła na obiad pół godziny później niż zwykle. Stała zgrzana, zmęczona i zrezygnowana, patrząc na ucztę, którą wydawała dla przyzwyczajonego do wszelkich wykwintności Lauriego i pani Crocker; jej wścibskie oczy zauważą niewątpliwie wszelkie niedociągnięcia, a plotkarski język opowie o nich wszem i wobec.

Biedna Jo miała ochotę wejść pod stół, kiedy jedno danie po drugim było próbowane i odstawiane. Amy chichotała, Meg miała nieszczęśliwą minę, pani Crocker ściągnięte wargi, a Laurie rozmawiał i próbował żartować, żeby poprawić nastrój tej uczty. Mocnym punktem Jo okazały się truskawki, bo posypała je porządnie cukrem i podała do nich dzbanek znakomitej śmietany. Ochłonęła nieco i odetchnęła z ulgą, kiedy ładne szklane talerzyki obiegły stół i wszyscy spoglądali z zainteresowaniem na małe różowe wysepki pływające w morzu śmietany. Pani Crocker pierwsza spróbowała i zrobiła dziwną minę, po czym pospiesznie napiła się wody. Jo obawiała się, że truskawek nie wystarczy dla wszystkich, bo po obraniu zrobiło się ich jakoś mało, sama więc zrezygnowała z jedzenia, ale gdy spojrzała na Lauriego, zobaczyła, że zajada po męsku, choć ma podejrzaną zmarszczkę w kąciku warg, a wzrok utkwiony w talerzu. Amy, która przepadała za łakociami, nabrała kopiastą łyżkę, zakrztusiła się, ukryła twarz w serwetce i gwałtownie wstała od stołu.

– Och, co się stało? – wykrzyknęła Jo, drżąc z emocji.

– Sól zamiast cukru, a śmietana jest kwaśna – odparła Meg, załamując ręce w tragicznym geście.

Jo wydała z siebie jęk i opadła na krzesło. Przypomniała sobie, że ostatni raz w pośpiechu posypała truskawki, sięgając jednocześnie do dwóch pudeł stojących na kuchennym stole, i że zapomniała wstawić śmietanę do lodu. Zrobiła się purpurowa i już miała się rozpłakać, kiedy wzrok jej napotkał pełne wesołych ogników oczy Lauriego. Zdała sobie nagle sprawę z komiczności całego wydarzenia i wybuchnęła takim śmiechem, że aż łzy płynęły jej po policzkach. W ślad za Jo poszli wszyscy biesiadnicy, nawet „Krokietka”, jak nazywały starą damę dziewczynki, i niefortunny posiłek zakończył się wesoło na chlebie z masłem, oliwkach i żartach.

– Nie mam teraz dość siły na sprzątanie, może po pogrzebie... – powiedziała Jo, kiedy wstali, a pani Crocker była już gotowa do wyjścia. Z niecierpliwością oczekiwała chwili, by opowiedzieć całą historię przy stole innych przyjaciół.

Wszyscy spoważnieli ze względu na Beth. Laurie wykopał grób w zagajniku pod paprociami i mały Pipek został tam, pośród wielu łez, z czułością złożony przez swą właścicielkę, przykryty mchem; wieniec z fiołków i ptasiego ziela powiesili na kamieniu ozdobionym epitafium, które skomponowała Jo podczas swych kulinarnych zmagań:

Tu drogi nasz Pipek March spoczywa,

Ktory zmarł był czerwca siódmego;

Gorzko będziemy go opłakiwać

I nieprędko zapomnimy go.

Po zakończeniu uroczystości Beth z uczuciem ciężaru, wywołanym nadmiarem wrażeń i zjedzonym homarem, odeszła do swojego pokoju, ale nie było gdzie odpocząć, gdyż łóżka nie zostały pościelone. Jej smutek gdzieś uleciał, bo musiała zająć się strzepywaniem poduszek i doprowadzaniem wszystkiego do ładu. Meg pomagała Jo sprzątać resztki po przyjęciu, co trwało pół popołudnia i przyprawiło je o takie zmęczenie, że postanowiły zadowolić się na kolację herbatą i grzanką. Laurie zabrał Amy na przejażdżkę, dokonując aktu miłosierdzia, kwaśna śmietana wywarła bowiem bardzo zły wpływ na jej humor. Po powrocie do domu pani March zastała trzy starsze dziewczynki przy ciężkiej pracy, a jedno spojrzenie na kredens dało jej pojęcie o sukcesie przynajmniej części eksperymentu.

Zanim gosposie znalazły chwilę na odpoczynek, już pojawiło się kilka osób. Należało szybko przygotować się na ich przyjęcie i podanie herbaty, potem zaś trzeba było załatwić sprawunki i nadrobić jedną czy dwie krawieckie poprawki odłożone na ostatnią chwilę. Kiedy nadszedł zmierzch, a z nim rosa na trawie i spokój, na werandzie, gdzie czerwcowe róże rozwijały pięknie swe pąki, dziewczynki zebrały się jedna po drugiej i wszystkie po kolei siadały z westchnieniem lub jękiem, jakby czymś zmęczone czy zmartwione.

– Jakiż to był straszny dzień! – zaczęła Jo, która zwykle odzywała się pierwsza.

– Zdawał się krótszy niż inne, ale taki nieprzyjemny – powiedziała Meg.

– Zupełnie jak nie w domu – dodała Amy.

– Nie mogło być inaczej bez Marmisi i małego Pipka – westchnęła Beth, spoglądając ze łzami w oczach na wiszącą pustą klatkę.

– Tu jest matka, kochanie, a jutro, jeśli chcesz, dostaniesz nowego ptaszka – powiedziała pani March, która właśnie podeszła i zajęła swoje miejsce. Wyglądała tak, jakby i jej wakacje nie były wcale bardziej udane. – Czy jesteście zadowolone ze swego eksperymentu, dziewczynki, czy może chcecie spróbować jeszcze przez tydzień? – zapytała, podczas gdy Beth przytuliła się do niej, a pozostałe odwróciły rozjaśnione twarze, tak jak słoneczniki obracają się ku słońcu.

– Ja nie chcę! – zawołała zdecydowanym tonem Jo.

– Ani ja! – zawtórowały pozostałe.

– Uważacie więc, że lepiej jest mieć nieco obowiązków i żyć trochę także dla innych?

– Odpoczywanie i wałkonienie się nie popłaca – zauważyła Jo, potrząsając głową. – Jestem tym zmęczona i mam zamiar zabrać się natychmiast do robienia czegokolwiek.

– A może po prostu nauczysz się gotować? Jest to pożyteczna umiejętność, konieczna każdej kobiecie – powiedziała pani March, uśmiechając się w duchu na wspomnienie proszonego obiadu Jo, gdyż spotkała panią Crocker i wysłuchała jej dokładnej relacji.

– Mamo, czy wyszłaś, zostawiając wszystko własnemu losowi, żeby sprawdzić, jak sobie poradzimy? – zapytała Meg, która przez cały dzień coś podejrzewała.

– Tak, chciałam, żebyście zrozumiały, że wygoda wszystkich zależy od tego, by każdy starannie wykonywał przydzielone obowiązki. Kiedy obie z Hanną pracowałyśmy za was, dawałyście sobie radę całkiem nieźle, chociaż nie sądzę, żebyście były nazbyt szczęśliwe czy sympatyczne. Pomyślałam więc, że dam wam małą nauczkę i pokażę, co się dzieje, kiedy każdy myśli tylko o sobie. Czy nie uważacie, że przyjemniej jest wzajemnie się wspierać i mieć codzienne obowiązki, które sprawiają, że odpoczynek staje się słodszy, a także ponosić wszelkie trudy, aby dom był wygodny i ukochany przez nas wszystkich?

– Tak, mamo, tak uważamy! – zawołały chórem dziewczynki.

– A więc pozwólcie, że poradzę wam, żebyście podniosły znów swoje małe tobołki, bo mimo że czasem wydają się ciężkie, to dobrze nam robią i stają się lżejsze, gdy nauczymy się je nieść. Praca to zdrowie i jest jej dość dla każdego. Broni nas przed nudą i złymi uczynkami, jest dobra dla ciała i ducha, a także daje nam poczucie siły i niezależności, większe niż pieniądze czy moda.

– Będziemy pracowały jak pszczółki, i to w dodatku z ochotą. Sama się przekonasz! – zawołała Jo. – W ramach mojego wakacyjnego zadania nauczę się gotować i mój następny proszony obiad będzie sukcesem.

– A ja, mamo, wyręczę cię przy szyciu kompletu koszul dla ojca. Umiem to robić i zrobię, mimo że nie przepadam za szyciem. To będzie znacznie lepsze niż wydziwianie nad moimi własnymi ubraniami, które są całkiem ładne takie, jakie są – powiedziała Meg.

– Ja będę odrabiała codziennie lekcje, zamiast spędzać tyle czasu nad moimi nutami i lalkami. Jestem taka głupiutka i powinnam uczyć się, a nie bawić. – Takie było postanowienie Beth, podczas gdy Amy podążyła jej śladem, deklarując bohatersko:

– Nauczę się obszywać dziurki do guzików i poprawię się z gramatyki.

– Bardzo dobrze! W takim razie jestem całkowicie zadowolona z eksperymentu i mam nadzieję, że nie będziemy go musiały powtarzać. Nie popadajcie tylko w skrajność i nie harujcie jak niewolnice. Ustalcie sobie stałe godziny pracy i zabawy, sprawcie, by każdy dzień był zarazem użyteczny i przyjemny, i udowodnijcie, że rozumiecie wartość czasu, wykorzystując go właściwie. A wtedy młodość będzie cudowna, starość przyniesie niewiele żalu, a życie mimo biedy okaże się pięknym sukcesem.

– Będziemy pamiętały, mamo! – I pamiętały.

ROZDZIAŁ XII

Obóz Laurence’a

Beth została poczmistrzem, gdyż przebywając zazwyczaj w domu, mogła zajmować się tym regularnie i bardzo lubiła codzienny obowiązek otwierania małych drzwiczek i rozdawania wszystkim poczty. Pewnego lipcowego dnia przyszła do domu z małym pakiecikiem i chodziła dookoła, rozdając listy i paczki niczym prawdziwy listonosz.

– Oto bukiecik dla ciebie, mamo! Laurie nigdy o nim nie zapomina – powiedziała, wkładając świeżą wiązankę do wazonu, który stał w „kąciku Marmisi” i był regularnie napełniany dzięki przesyłkom sympatycznego chłopca. – Panna Meg March, list i rękawiczka – ciągnęła, wręczając wymienione przedmioty siostrze siedzącej obok matki i zajętej fastrygowaniem mankietów.

– Jak to, zostawiłam tam całą parę, a tu jest tylko jedna – zdziwiła się Meg, spoglądając na szarą bawełnianą rękawiczkę. – Beth, może zgubiłaś drugą w ogrodzie?

– Nie, na pewno nie zgubiłam, w skrzynce była tylko jedna.

– Nie cierpię mieć rękawiczek nie do pary! Ale nie szkodzi, może znajdzie się i druga. Mój list to tylko przekład niemieckiej pieśni, o który prosiłam. Myślę, że zrobił go pan Brooke, bo to nie jest pismo Lauriego.

Pani March rzuciła krótkie spojrzenie na Meg: wyglądała bardzo ładnie, a zarazem niezwykle kobieco w swojej przedpołudniowej sukience w kratkę i z drobnymi loczkami powiewającymi wokół czoła, kiedy tak siedziała pochylona nad szyciem przy swoim małym stoliku, pełnym równo poukładanych szpulek. Szyła i śpiewała, pozwalając palcom fruwać przy pracy, a myślom zajmować się dziewczęcymi marzeniami, niewinnymi i świeżymi jak bratki przypięte u jej paska, i zdawała się tak nieświadoma myśli, jaka przyszła matce do głowy, że pani March uśmiechnęła się z zadowoleniem.

– Dwa listy dla Doktor Jo, książka i śmieszny stary kapelusz, który wetknięty na zewnątrz, przykrywał całą skrzynkę pocztową – powiedziała Beth, kiedy śmiejąc się, szła do gabinetu, gdzie Jo siedziała przy pisaniu.

– Jakiż szczwany jegomość z tego Lauriego! Powiedziałam mu, że żałuję, iż nie są w modzie większe kapelusze, bo każdego gorącego dnia przypiekam sobie twarz. On na to: „Po co się przejmować modą? Noś duży kapelusz, skoro ci tak wygodnie!”. Ja na to, że nosiłabym, gdybym miała takowy, a on teraz przysyła mi ten, żeby mnie wypróbować. A właśnie że włożę go dla żartu i pokażę, że nie dbam o modę. – I odwieszając szerokoskrzydły antyk na popiersie Platona, Jo przystąpiła do czytania swoich listów.

Pierwszy, od matki, sprawił, że policzki jej zapłonęły, a oczy napełniły się łzami, gdyż napisane tam było:

Kochanie moje,

piszę tych kilka słów, żeby Ci powiedzieć, z jakim zadowoleniem obserwuję starania, jakich dokładasz, by kontrolować swe zachowanie. Nie mówisz nic o swych próbach, porażkach i sukcesach i być może myślisz, że nikt ich nie dostrzega, poza Przyjacielem, o którego pomoc prosisz co dzień, jak sądzę po wytartej okładce Twego przewodnika. Ja także widzę Twe wysiłki i z całego serca wierzę w szczerość Twego postanowienia, gdyż zaczyna już ono rodzić owoce. Postępuj tak nadal, kochanie, cierpliwie i odważnie, i zawsze pamiętaj, że nikt nie podziela Twych uczuć czulej niż Twa kochająca matka

– Tak mi to dobrze zrobiło. To warte milionów i beczek pochwał. Och, Marmiś, naprawdę próbuję! Będę nadal próbowała i nie zmęczę się, bo mam przecież ciebie do pomocy.

Złożywszy głowę na ramionach, Jo zmoczyła swój romans kilkoma łzami szczęścia, gdyż rzeczywiście myślała, że nikt nie dostrzegał i nie doceniał jej wysiłków, by być lepszą, toteż otrzymane zapewnienie było w dwójnasób cenne, w dwójnasób też dodawało odwagi, jako że tak nieoczekiwane, a ponadto pochodziło od osoby, której pochwały ceniła najwyżej. Czując w sobie więcej niż kiedykolwiek sił na spotkanie i pokonanie Abaddona, przypięła sobie liścik pod spód bluzki, niczym tarczę i przypomnienie, w razie gdyby czujność jej miała osłabnąć, po czym przystąpiła do czytania drugiego listu, przygotowana teraz zarówno na dobre, jak i złe wiadomości. Wielkimi, śmiałymi literami Laurie pisał:

Droga Jo,

hej ho!

Ma mnie jutro odwiedzić parę dziewcząt i chłopców z Anglii i chciałbym zorganizować świetną zabawę. Jeśli będzie ładna pogoda, mam zamiar rozbić namiot w Longmeadow i powiosłować tam ze wszystkimi na piknik i krokieta – urządzimy ognisko, posiłek na trawie, cygańskie stroje i wszelkie inne swawole. Oni są bardzo mili i lubią takie zabawy. Brooke pojedzie z nami, żeby chłopcy zachowywali się statecznie, a Kate Vaughn będzie uważała na dziewczynki. Chcę, żebyście wszystkie przyszły. Nie zwolnię Beth za żadne skarby i nikt nie będzie jej niepokoił. Nie martw się o aprowizację – zadbam o to i o wszystko inne – tylko na pewno przyjdź, bądź dobrym kumplem!

W rozdzierającym pośpiechu,

zawsze Twój,

Laurie

– Oto coś wspaniałego! – zawołała Jo, wpadając do pokoju, by przekazać nowinę Meg.

– Możemy oczywiście pójść, prawda, mamo? Będzie to duża pomoc dla Lauriego, bo ja potrafię wiosłować, Meg może dopilnować posiłku, a dziewczynki też się na coś przydadzą.

– Mam nadzieję, że Vaughnowie nie są eleganckimi dorosłymi osobami. Czy wiesz coś o nich, Jo? – zapytała Meg.

– Tyle tylko, że jest ich czworo. Kate jest starsza od ciebie, Fred i Frank, bliźnięta, są mniej więcej w moim wieku, a mała dziewczynka, Grace, ma dziewięć czy dziesięć lat. Laurie poznał ich za granicą i polubił chłopców. Po sposobie, w jaki ściąga wargi, kiedy mówi o Kate, wnoszę, że zbytnio za nią nie przepada.

– Tak się cieszę, że moja sukienka we francuski wzór jest czysta; doskonale się nadaje i bardzo mi w niej ładnie! – zawołała Meg z zadowoleniem. – Czy ty masz coś porządnego, Jo?

– Czerwono-szary komplet wioślarski zupełnie mi wystarczy. Będę wiosłować i biegać, więc nie chcę zawracać sobie głowy żadnymi krochmalami. Pójdziesz z nami, Beth?

– Jeśli nie pozwolicie żadnemu chłopcu odezwać się do mnie.

– Żadnemu chłopcu!

– Chciałabym zrobić przyjemność Lauriemu i nie boję się pana Brooke’a, jest taki miły, ale nie chcę grać ani śpiewać, ani nic mówić. Będę ciężko pracowała i nikt nie będzie miał ze mną kłopotu, a ponieważ ty się mną zaopiekujesz, Jo, więc chyba pójdę.

– Oto moja dobra dziewczynka. Starasz się pokonać swoją nieśmiałość i kocham cię za to. Zwalczanie własnych wad nie jest łatwe, wiem coś o tym, i dobre słowo podnosi nieco na duchu. Dziękuję, mamo. – I Jo złożyła na delikatnym, wiotkim policzku pocałunek wdzięczności, który dla pani March był cenniejszy niż najdoskonalszy balsam, mogący przywrócić jej twarzy różaną okrągłość młodości.

– A ja dostałam pudełko czekoladek i obrazek, który chciałam skopiować – powiedziała Amy, pokazując swoją pocztę.

– A ja dostałam list od pana Laurence’a z prośbą, żebym przyszła i zagrała dla niego, zanim zapalą lampy, i oczywiście pójdę – dodała Beth, której przyjaźń ze starszym panem ostatecznie rozkwitła.

– A teraz pędźmy, by popracować dziś podwójnie, tak żebyśmy jutro mogły się bawić z czystym sumieniem – powiedziała Jo, gotowa już w tej chwili zamienić pióro na szczotkę.

Kiedy następnego dnia wczesnym rankiem słońce zajrzało do pokojów dziewcząt, aby obiecać im piękną pogodę, ujrzało komiczny, zaiste, widok. Każda dokonała takich przygotowań do pikniku, jakie zdały jej się konieczne i właściwe. Meg miała nad czołem dodatkowy rząd papilotów, Jo obficie nasmarowała obolałą twarz chłodzącym kremem, Beth wzięła do swego łóżka Joannę, by wynagrodzić jej nadchodzącą rozłąkę, a Amy prześcignęła wszystkie, zakładając sobie na nos spinacz do bielizny w celu uszlachetnienia profilu. Był to jeden z takich spinaczy, jakich malarze używają do przytrzymywania papieru na swoich teczkach rysunkowych, a więc, zdaniem Amy, jak najbardziej skuteczny. Ten przekomiczny widok zdawał się bawić słońce, które zajaśniało takim światłem, że Jo otworzyła oczy i na widok ozdoby Amy wybuchnęła głośnym śmiechem, aż obudziła siostry.

Słońce i śmiech stanowiły dobry omen dla zbliżającego się przyjęcia i wkrótce w obu domach rozpoczęła się ożywiona krzątanina. Beth, która pierwsza się ubrała, stała w oknie i obserwowała przygotowania u sąsiadów. Częstymi doniesieniami urozmaicała siostrom ich poranną toaletę.

„Będzie zabawnie i wcale mi nie przeszkadza, że stanę się pośmiewiskiem, skoro mi wygodnie – odparła Jo i wymaszerowała, a za nią reszta – wesoła grupka sióstr o promieniejących szczęściem twarzach osłoniętych rondami kapeluszy, w swych skromnych, ale ładnych letnich strojach”.

– Właśnie przyszedł człowiek z namiotem. Widzę panią Barker, jak układa jedzenie w wielkich koszach. Teraz pan Laurence patrzy na niebo i na kurka na dachu. Chciałabym, żeby i on z nami pojechał. A oto Laurie, ubrany jak marynarz – jaki to ładny chłopiec! Och, litości, nadjechał powóz pełen ludzi: wysoka dama, mała dziewczynka i dwóch okropnych chłopaków. Jeden z nich utyka, idzie o kulach. Laurie nic nam o tym nie powiedział. Pospieszcie się, dziewczynki, już późno! Och, daję wam słowo, że to Ned Moffat. Spójrz, Meg, czy to nie jest ten mężczyzna, który ci się ukłonił któregoś dnia, kiedy byłyśmy na zakupach?

– Tak, to on. Jakie to dziwne, że przyszedł. Myślałam, że pojechał w góry. A oto Sallie. Cieszę się, że zdążyła wrócić. Czy dobrze wyglądam, Jo? – pytała podniecona Meg.

– Prawdziwa Daisy. Przytrzymaj sukienkę i włóż prosto kapelusz. Przekrzywiony wygląda sentymentalnie, poza tym może odlecieć z pierwszym podmuchem wiatru. No, już, chodźcie!

– Och, Jo, nie masz chyba zamiaru włożyć tego okropnego kapelusza? To zbyt absurdalne! Nie będziesz robiła z siebie pośmiewiska – zaprotestowała Meg, widząc, że Jo zawiązuje czerwoną wstążką szerokoskrzydły, staromodny słomiany kapelusz, który Laurie przysłał jej dla żartu.

– A właśnie że mam zamiar, bo jest po prostu znakomity – taki lekki, a zarazem duży, świetnie chroni przed słońcem. Będzie zabawnie i wcale mi nie przeszkadza, że stanę się pośmiewiskiem, skoro mi wygodnie – odparła Jo i wymaszerowała, a za nią reszta – wesoła grupka sióstr o promieniejących szczęściem twarzach osłoniętych rondami kapeluszy, w swych skromnych, ale ładnych letnich strojach.

Laurie wybiegł im na spotkanie i z dużą dozą serdeczności przedstawił je swoim przyjaciołom. Trawnik pełnił funkcję salonu przyjęć i przez kilka minut rozgrywała się tu ożywiona scena. Meg z ulgą zauważyła, że panna Kate, mimo swych dwudziestu lat, ubrana była z prostotą, która przydałaby się czasem amerykańskim dziewczętom; czuła się niezwykle usatysfakcjonowana pochlebną uwagą pana Neda, że przyszedł specjalnie, aby ją zobaczyć. Jo zrozumiała, dlaczego Laurie „ściągał wargi”, kiedy mówił o Kate, albowiem ta młoda dama miała wygląd „nie podchodź – nie dotykaj”, co żywo kontrastowało ze swobodnym zachowaniem innych dziewcząt. Beth przyjrzała się nowym chłopcom i stwierdziła, że ten kulejący nie był „okropny”, lecz łagodny i słaby, postanowiła więc być dla niego miła. Amy uznała Grace za dobrze wychowaną, wesołą osóbkę; przyglądały się sobie przez kilka minut bez słowa i natychmiast poczuły się bardzo zaprzyjaźnione.

Namioty, jedzenie i przybory do krokieta wysłano przodem, toteż całe towarzystwo zaokrętowało się wkrótce i dwie łodzie odbiły jednocześnie, pozostawiając na brzegu machającego kapeluszem pana Laurence’a. Laurie i Jo wiosłowali w jednej łodzi, a pan Brooke i Ned w drugiej, podczas gdy Fred Vaughn, buntowniczy bliźniak, robił wszystko, żeby im przeszkadzać, i niczym natrętny wodny owad wiosłował obok w małej łódce. Zabawnemu kapeluszowi Jo należały się podziękowania, gdyż okazał się niezwykle przydatny; przełamał początkowe lody, wywołując ogólne rozbawienie; dostarczał ożywczego powiewu, wachlując tam i z powrotem, kiedy wiosłowała, a – jak dodała – w razie deszczu mógł posłużyć całemu towarzystwu jako parasol. Kate zdawała się dość oszołomiona zachowaniem Jo, zwłaszcza gdy ta wykrzyknęła: „Na Krzysztofa Kolumba!” czy też gdy Laurie zapytał: „Czy uderzyłem cię, mój stary?”, potknąwszy się o jej nogę w drodze na swoje miejsce. Ale podniósłszy lornion, by przyjrzeć się kilkakrotnie dziwnej dziewczynce, panna Kate doszła do wniosku, że była ona „dziwaczna, lecz raczej inteligentna”, i uśmiechnęła się do niej z daleka.

Siedząca w drugiej łodzi Meg miała wspaniałe miejsce naprzeciw obu wioślarzy, którzy podziwiali widok przed sobą i naciskali wiosła z niezwykłą siłą i zręcznością. Pan Brooke był to poważny, małomówny młody człowiek, o ładnych brązowych oczach i przyjemnym głosie. Meg podobało się jego spokojne zachowanie, a poza tym uważała go za chodzącą encyklopedię pożytecznych wiadomości. Nigdy z nią wiele nie rozmawiał, ale spoglądał często, i czuła, że z sympatią. Ned, który był już na uniwersytecie, przyjmował oczywiście wszelkie pozy jak wszyscy świeżo upieczeni studenci. Nie wydawał się zbyt mądry, ale miał miłe usposobienie i w sumie należał do osób, które znakomicie nadają się do zapraszania na pikniki. Sallie Gardiner cały czas pilnowała, żeby nie pobrudzić swojej sukienki z białej piki, prowadząc jednocześnie rozmowę z wszechobecnym Fredem; jego psoty wywoływały nieustający strach Beth.

Do Longmeadow nie było daleko, ale kiedy znaleźli się na brzegu, zastali już rozbite namioty, a bramki do krykieta ustawione na przyjemnym, zielonym polu, z trzema rozłożystymi dębami pośrodku i równym pasem darni do gry.

– Witajcie w Obozie Laurence’a! – powiedział młody gospodarz, kiedy wysiadali z okrzykami zachwytu.

– Brooke jest głównodowodzącym, ja komisarzem specjalnym, pozostali panowie oficerami sztabowymi, a wy, panie, zaproszonymi gośćmi. Namiot przygotowano specjalnie na wasze potrzeby, pod tamtym dębem znajduje się bawialnia, tu mesa, a pod tym trzecim kuchnia polowa. Zagrajmy teraz, zanim zrobi się gorąco, a potem pomyślimy o obiedzie.

Frank, Beth, Amy i Grace usiedli, by przyglądać się grze pozostałej ósemki. Pan Brooke wybrał Meg, Kate i Freda. Laurie wziął Sallie, Jo i Neda. Anglicy grali dobrze, ale Amerykanie lepiej; walczyli o każdą piędź ziemi tak, jakby przyświecał im duch tysiąc siedemset siedemdziesiątego szóstego roku. Jo i Fred rozegrali kilka potyczek, a raz o włos tylko uniknęli ostrej wymiany słów. Jo przechodziła już przez ostatnią bramkę i nie trafiła, co ją porządnie rozzłościło. Fred znajdował się tuż za nią i jego kolej nadeszła wcześniej. Uderzył, jego kula trafiła w bramkę i zatrzymała się o cal po złej stronie. Nikogo nie było w pobliżu, toteż kiedy pobiegł, żeby sprawdzić wynik, przesunął nieznacznie kulę stopą, tak że znalazła się dokładnie o cal po właściwej stronie.

– Przeszedłem! Teraz rozprawię się z tobą, panno Jo, i skończę pierwszy! – zawołał, sposobiąc drewniany młotek do uderzenia.

– Przesunąłeś kulę. Widziałam cię. Teraz moja kolej – powiedziała ostro Jo.

– Daję słowo, że nie przesunąłem. Być może trochę się przeturlała, ale to jest dozwolone, więc odsuń się, proszę, i pozwól mi ruszyć na słupek.

– My tu w Ameryce nie oszukujemy, ale jeśli ty chcesz, to proszę bardzo – powiedziała gniewnie Jo.

– Wszyscy wiedzą, że to Jankesi są najbardziej podstępni. A teraz uważaj! – odparł Fred, odrzucając jej kulę bardzo daleko.

Jo otworzyła usta, żeby powiedzieć coś niegrzecznego, ale opanowawszy się w porę, zarumieniła się tylko aż po same włosy i stała przez chwilę, wbijając z całej siły bramkę, podczas gdy Fred uderzył w słupek i z ogromnym triumfem ogłosił, że wygrał. Poszła poszukać swojej kuli i przez dłuższy czas nie mogła jej znaleźć w krzakach. Kiedy wróciła, wyglądała na spokojną i obojętną i cierpliwie czekała na swoją kolej. Musiała wykonać kilka uderzeń, zanim odzyskała straconą pozycję, i gdy jej się to wreszcie udało, przeciwnicy prawie wygrywali, gdyż kula Kate była ostatnia i leżała tuż koło słupka.

– Na Jerzego, już po nas! Do widzenia, Kate. Panna Jo jest mi dłużna jednego i teraz cię wykończy – zawołał podniecony Fred, kiedy wszyscy podeszli, żeby przyjrzeć się końcówce gry.

– Podstępy Jankesów polegają na wspaniałomyślności wobec przeciwników – powiedziała Jo z takim spojrzeniem, że chłopiec się zaczerwienił. – Zwłaszcza kiedy ich pokonują – dodała w chwili, gdy zakończyła zwycięsko grę jednym zręcznym uderzeniem, pozostawiając kulę Kate nietkniętą.

Laurie wyrzucił w górę kapelusz, po czym przypomniał sobie, że nie wypada manifestować radości z powodu porażki gości, więc przerwał w połowie okrzyku, by szepnąć swojej przyjaciółce:

– Świetnie, Jo! Widziałem, że on oszukiwał, chociaż nie można mu tego udowodnić, ale gwarantuję ci, że już tego nie zrobi.

Meg odprowadziła ją na bok pod pretekstem upięcia rozluźnionego warkocza i powiedziała z uznaniem:

– To była straszliwa prowokacja i bardzo się cieszę, że zdołałaś się opanować, Jo.

– Nie chwal mnie, Meg, bo nawet w tej chwili mogłabym mu dać w ucho. Na pewno wybuchnęłabym, gdyby nie to, że postałam wśród pokrzyw na tyle długo, by opanować gniew i powściągnąć język. Jeszcze się we mnie gotuje, więc lepiej, żeby nie wchodził mi w drogę – odparła Jo, zagryzając wargi i groźnie spoglądając na Freda spod wielkiego kapelusza.

– Czas na obiad – powiedział pan Brooke, patrząc na zegarek. – Komisarzu generalny, czy rozpalisz ogień i przyniesiesz wody, podczas gdy panna March, panna Sallie i ja nakryjemy do stołu? Kto potrafi zaparzyć dobrą kawę?

– Jo potrafi – powiedziała Meg, zadowolona, że może zarekomendować siostrę.

Tak więc Jo, czując, że spóźnione lekcje gotowania przyniosą jej zaszczyt, przejęła nadzór nad maszynką do kawy, podczas gdy dziewczęta zbierały suche gałęzie, a chłopcy rozpalili ogień i przynieśli wodę z pobliskiego źródła. Panna Kate szkicowała, a Frank rozmawiał z Beth, która plotła z sitowia małe maty, mające służyć jako talerze.

Naczelny wódz i jego pomocnice szybko rozłożyli obrus, ustawili na nim zachęcający zestaw jadła i napitku, pięknie udekorowany zielonymi liśćmi. Jo zaanonsowała, że kawa jest gotowa, i wszyscy ochoczo zasiedli do smacznego posiłku, gdyż młodość rzadko cierpi na niestrawność, a ruch przysparza wspaniałego apetytu. Był to bardzo wesoły obiad, gdyż wszystko zdawało się nowe i zabawne, toteż częste wybuchy śmiechu podrywały na równe nogi dostojnie wyglądającego konia, pasącego się nieopodal. Stół odznaczał się przyjemną pochyłością, która powodowała liczne wypadki wśród szklanek i talerzy. Żołędzie wpadały do mleka, małe czarne mrówki brały udział w posiłku, choć nie były zaproszone, a puszyste gąsienice zwieszały się z drzew, żeby zobaczyć, co się dzieje. Troje jasnowłosych dzieci zaglądało przez płot i pewien podejrzany pies szczekał z całych sił z przeciwległego brzegu rzeki.

– Tu jest sól, w razie gdybyś wolała – powiedział Laurie, podając Jo półmisek z truskawkami.

– Dziękuję, wolę pająki – odpowiedziała, wyławiając dwa nieostrożne maluchy, które poniosły śmierć w śmietanie. – Jak śmiesz przypominać mi o tym koszmarnym przyjęciu, kiedy twoje jest pod każdym względem tak bardzo udane? – dodała Jo, kiedy oboje, śmiejąc się, zajadali z jednego talerza, gdyż okazało się, że zabrakło naczyń.

– Niezwykle dobrze się tamtego dnia bawiłem i wciąż nie mogę o tym zapomnieć. A tutaj to wcale nie moja zasługa, sama wiesz. Nic przecież nie robię. To ty, Meg i Brooke wszystko organizujecie i jestem wam za to nieskończenie wdzięczny. Co będziemy robić, gdy już nie damy rady więcej zjeść? – zapytał Laurie z poczuciem, że jego atutowa karta została zgrana po skończeniu posiłku.

– Będziemy grać, dopóki się nie ochłodzi. Przyniosłam Autorów, a założę się, że panna Kate zna jakąś ciekawą nową grę. Idź i zapytaj ją. Jest twoim gościem i powinieneś więcej z nią przebywać.

– Czyż i ty nie jesteś gościem? Myślałem, że przypadniecie do gustu Brooke’owi, ale on wciąż rozmawia z Meg, a Kate tylko im się przygląda przez ten swój śmieszny okular. Już idę, żebyś nie musiała uczyć mnie manier, bo nie potrafisz tego robić, Jo.

Panna Kate rzeczywiście znała wiele nowych gier, a ponieważ dziewczynki już nie chciały jeść, a chłopcy po prostu nie mogli, wszyscy przeszli do bawialni, by zagrać w rigmarole.

– Jedna osoba zaczyna opowiadać, co tylko jej przyjdzie do głowy, i opowiada tak długo, jak chce, pamiętając tylko o tym, żeby przerwać w jakimś pełnym napięcia momencie, i wtedy następna osoba podejmuje wątek. Kiedy się w to dobrze gra, jest bardzo zabawnie i wychodzi z tego prawdziwy galimatias tragikomiczny, z którego można się po prostu zaśmiewać. Proszę zacząć, panie Brooke – powiedziała Kate tonem polecenia, który zaskoczył Meg, gdyż ona traktowała nauczyciela z takim samym szacunkiem jak wszystkich innych dżentelmenów.

Leżąc na trawie u stóp obu młodych dam, pan Brooke posłusznie rozpoczął opowieść, a jego piękne brązowe oczy utkwione były w przestrzeń ponad rozsłonecznioną rzeką.

– Dawno, dawno temu pewien rycerz wyruszył w świat, by szukać szczęścia, albowiem nie posiadał nic poza swym mieczem i tarczą. Wędrował bardzo długo, niemal dwadzieścia i osiem lat, i bardzo mu się źle wiodło, aż dotarł do pałacu dobrego starego króla. Ten wyznaczył nagrodę temu, kto ujarzmi i wyćwiczy wspaniałego, lecz nieokiełznanego źrebaka, którego król bardzo kochał. Rycerz postanowił spróbować i nieźle sobie radził, zaczynając ujeżdżanie powoli, ale konsekwentnie. Źrebak okazał się wdzięcznym kompanem i mimo że był dziki i narowisty, szybko polubił nowego pana. Codziennie po udzieleniu królewskiemu ulubieńcowi lekcji rycerz dosiadał go i jeździł po mieście, wypatrując pewnej pięknej twarzy, którą widział wielokrotnie w snach, lecz nigdy nie mógł odnaleźć na jawie. Pewnego dnia, kiedy galopował cichą uliczką, ujrzał tę śliczną twarz w oknie zrujnowanego zamku. Pełen zachwytu zaczął rozpytywać napotkanych, kto mieszka w starym zamczysku. Powiedziano mu, że uwięzione tam zostały za pomocą zaklęcia księżniczki. Spędzają one całe dnie na ciułaniu pieniędzy, by wykupić się z niewoli. Rycerz gorąco pragnął je uwolnić, ale był biedny i mógł tylko przechodzić obok co dzień, wypatrując słodkiej twarzyczki i marząc, by ujrzeć ją w słonecznym blasku. W końcu postanowił udać się do zamku i zapytać, jak mógłby przyjść księżniczkom z pomocą. Poszedł i zastukał. Wielkie drzwi otworzyły się i ujrzał...

– Olśniewająco piękną damę. Ta zawołała ze szlochem uniesienia: „Nareszcie! Nareszcie!” – kontynuowała Kate, która czytywała francuskie powieści i podziwiała ich styl. – „Ach! To ona!”, zawołał hrabia Gustaw i padł jej do stóp w radosnej ekstazie. „Och, powstań!”, powiedziała, wyciągając alabastrowo białą dłoń. „Przenigdy, dopóki nie powiesz mi, jak mogę cię ocalić”, odparł rycerz, wciąż klęcząc. „Niestety, okrutny los zmusza mnie do pozostania tu, dopóki żyje mój dręczyciel”. „Gdzież jest ten niegodziwiec?”. „W fiołkowym salonie. Idź tam, odważne serce, i ocal mnie od udręki”. „Posłucham i powrócę zwycięski lub zginę!”. Z tymi straszliwymi słowami wybiegł i otworzywszy na oścież drzwi do fiołkowego salonu, miał właśnie wejść, gdy otrzymał...

– Silny cios greckim leksykonem, rzuconym przez starszego jegomościa w czarnym stroju – powiedział Ned. – Natychmiast jednak rycerz... no, jak mu tam, zerwał się, wyrzucił tyrana przez okno i odwrócił się, by stanąć przy damie zwycięski, tyle że z guzem na czole. Drzwi były jednak zamknięte, więc podarł zasłonę, zrobił z niej drabinę sznurową, zjechał do połowy, a ta drabina się zerwała i spadł na głowę do fosy, sześćdziesiąt stóp w dół. Umiał pływać jak kaczka, więc opłynął dookoła zamek, aż znalazł drzwiczki pilnowane przez dwóch potężnych jegomościów, stuknął ich głowami, aż trzasnęły jak dwa orzechy, potem nadludzkim wysiłkiem, korzystając z cudownej mocy, wyłamał drzwi, wszedł po kilku schodach pokrytych kurzem, grubym na stopę, ropuchami wielkimi jak pięść i pająkami, które przeraziłyby panią śmiertelnie, panno March. Na szczycie tych schodów roztoczył się przed nim taki widok, że zabrakło mu tchu i zmroziło krew w żyłach...

– Była to wysoka postać cała w bieli i w welonie na twarzy, trzymająca w wychudzonej dłoni lampę – ciągnęła Meg. – Przywołała go, sunąc przed nim bezszelestnie po korytarzu, ciemnym i zimnym niczym grobowiec. Po obu jego stronach stały ponure posągi w zbrojach, panowała martwa cisza, lampa płonęła niebieskawym światłem, a widmowa postać raz po raz odwracała ku niemu twarz, ukazując poprzez biały welon błysk straszliwych oczu. Doszli do okrytych zasłoną drzwi, spoza których dobiegała cudowna muzyka. Rycerz rzucił się naprzód, by wejść do środka, ale upiór odepchnął go i groźnie pomachał przed nim...

– Tabakierką – powiedziała Jo grobowym głosem, który przyprawił słuchaczy o dreszcze. – „Dzięki”, powiedział grzecznie rycerz, wziąwszy szczyptę tabaki i kichnąwszy siedem razy tak gwałtownie, że aż odpadła mu głowa. „Ha! Ha!”, zaśmiał się duch i spojrzawszy przez dziurkę od klucza na księżniczki, które przędły, zarabiając w ten sposób na życie, złapał swą ofiarę, i zapakował do wielkiego metalowego pudła, gdzie leżało już upchniętych jak sardynki jedenastu innych rycerzy bez głów. Wszyscy oni teraz powstali i zaczęli...

– Tańczyć polkę – wtrącił Fred, kiedy Jo przerwała, by zaczerpnąć tchu. – A gdy tańczyli, stary zrujnowany zamek zamienił się w okręt wojenny pod pełnymi żeglami. „W górę kliwer, refować fały topsla, trzymać mocno od zawietrznej i obsadzić działa!”, krzyczał kapitan, bo ukazał się statek portugalskich piratów z flagą czarną jak atrament, powiewającą na maszcie. „Idźcie i zwyciężajcie, moi chłopcy!”, zawołał kapitan i rozgorzała straszliwa walka. Oczywiście Brytyjczycy zwyciężyli. Zawsze zwyciężają.

– Wcale nie! – wtrąciła Jo.

– Wziąwszy kapitana piratów do niewoli, pożeglowali prosto na szkuner, którego pokłady zapełnione były ciałami, a z łuków na zawietrznej lała się krew, albowiem rozkaz brzmiał: „Nożami dźgaj, drogo sprzedamy swe życie!”. „Bosmanie, weź sznur od kliwra i zacznij wieszać tego drania, jeśli w mgnieniu oka nie wyzna swych grzechów”, powiedział brytyjski kapitan. Ale Portugalczyk trzymał gębę na kłódkę i szedł z zawiązanymi oczyma po desce wystawionej za burtę, podczas gdy brać marynarska cieszyła się, wrzeszcząc szaleńczo. Lecz podstępny ten pies zanurkował, podpłynął pod dno okrętu wojennego, przedziurawił je i statek pod pełnymi żaglami poszedł na „dno morskie, morskie dno”, gdzie...

– Och, mój Boże! Co ja mam powiedzieć? – zawołała Sallie, kiedy Fred zakończył swoją rigmarole, w której wymieszał jak popadło marynarskie zwroty i zdarzenia z jednej ze swoich ulubionych książek. – A więc poszli na dno i powitała ich miła syrenka, ale zrobiło jej się bardzo smutno, kiedy znalazła pudło z bezgłowymi rycerzami, toteż ostrożnie zamarynowała ich w słonej wodzie, w nadziei odkrycia tajemnicy rycerza, bo, jako kobieta, była bardzo ciekawa. Po jakimś czasie przypłynął nurek i syrenka powiedziała: „Dam ci pudło pereł, jeśli zdołasz je unieść”, chciała bowiem przywrócić biedaków do życia, ale nie umiała sama podnieść takiego ciężaru. I nurek wyciągnął pudło na górę, i niezmiernie się zawiódł, otworzywszy je i nie znalazłszy obiecanych pereł. Pozostawił więc pudełko na wielkim pustym polu, gdzie zostało znalezione przez...

– Małą gęsiarkę, która pasła tam sto tłustych gęsi – powiedziała Amy, kiedy Sallie wyczerpała się inwencja. – Dziewczynka bardzo żałowała rycerzy i zapytała starą kobietę, co powinna zrobić, żeby im pomóc. „Twoje gęsi ci powiedzą, one wiedzą wszystko”, odparła stara kobieta. Zapytała więc, czego ma użyć na nowe głowy, bo stare się zgubiły, i wszystkie gęsi otworzyły swoje sto dziobów i zagęgały...

– „Kapusty!” – podchwycił natychmiast Laurie. – „Doskonały pomysł”, powiedziała dziewczynka i pobiegła, żeby przynieść z ogrodu dwanaście okazałych główek. Położyła je na miejsce, rycerze natychmiast ożyli, podziękowali jej i poszli raźnie swoją drogą, nie zdając sobie sprawy z różnicy, gdyż na świecie było tyle podobnych głów, że nikt nie zwracał nawet na to uwagi. Rycerz, który nas interesuje, wrócił, by odnaleźć śliczną twarzyczkę, i dowiedział się, że królewny „wyprzędły się” na wolność i wszystkie, poza jedną, wyszły za mąż. Bardzo go to ucieszyło i wskoczywszy na źrebaka, stojącego przy nim wiernie i w słoty, i w pogody, ruszył na zamek, aby zobaczyć, która królewna została. Spoglądając przez żywopłot, ujrzał panią swego serca zrywającą kwiaty w ogrodzie. „Czy dasz mi różę?”, spytał. „Musisz przyjść tu po nią. Ja nie mogę do ciebie podejść. To niestosowne”, odpowiedziała głosem słodkim jak miód. Spróbował wdrapać się na żywopłot, ale zdawał się on rosnąć coraz wyżej. Starał się przezeń przedrzeć, ale wówczas stawał się gęstszy, i w końcu rycerz wpadł w rozpacz. Po namyśle zaczął cierpliwie łamać gałązkę po gałązce, aż zrobił małą dziurkę i zajrzał przez nią, mówiąc błagalnie: „Wpuść mnie! Wpuść mnie!”. Ale piękna królewna jakby nie rozumiała jego słów, bo nadal spokojnie zrywała róże, pozostawiając go własnemu losowi. A czy sobie sam poradził, czy nie, opowie wam Frank.

– Nie potrafię. Ja nie gram, nigdy w to nie gram – powiedział Frank, przerażony sentymentalnymi kłopotami, z których miał ratować absurdalną parę.

Beth schowała się za Jo, a Grace spała.

– A więc biedny rycerz ma tak tkwić w żywopłocie? – zapytał pan Brooke, patrząc wciąż na rzekę i bawiąc się dziką różą wpiętą w butonierkę.

– Myślę, że królewna po jakimś czasie dała mu bukiecik i otworzyła furtkę – powiedział Laurie i uśmiechnął się do siebie, rzucając w swojego guwernera żołędziem.

– Ależ stek bzdur wymyśliliśmy! Gdybyśmy trochę poćwiczyli, udałoby się ułożyć coś zupełnie sensownego. Czy znacie Prawdę? – zapytała Sallie, kiedy już dość się naśmiali ze swego opowiadania.

– Wydaje mi się, że tak – odparła Meg poważnie.

– Mam na myśli grę.

– Co to za gra? – zaciekawił się Fred.

– No więc tak, układa się dłonie jedną na drugiej, wybiera jakąś liczbę i odlicza się po kolei, a ten, na czyją dłoń wypada ta liczba, musi odpowiedzieć zgodnie z prawdą na pytania zadawane przez pozostałych. To świetna zabawa!

– Spróbujmy – zaproponowała Jo, lubiąca eksperymentować.

Panna Kate, pan Brooke, Meg i Ned odmówili udziału, ale Fred, Sallie, Jo i Laurie, ułożywszy dłonie, zaczęli grać i los padł na Lauriego.

– Kto jest twoim bohaterem? – zapytała Jo.

– Dziadek i Napoleon.

– Która z obecnych dam jest, według ciebie, najładniejsza? – zadała pytanie Sallie.

– Margaret.

– Którą najbardziej lubisz? – spytał Fred.

– Oczywiście Jo.

– Co za głupie pytanie! – Jo zatrzęsła się z oburzenia, kiedy wszyscy śmiechem zareagowali na rzeczowy ton Lauriego.

– Spróbujmy jeszcze raz. Prawda to niezła gra – powiedział Fred.

– Zwłaszcza dla ciebie – odparła cicho Jo.

Następnym razem wypadło na nią.

– Jaka jest twoja największa wada? – spytał Fred, pragnąc sprawdzić, czy ona ma tę cechę, której sam nie posiadał.

– Porywczy temperament.

– Czego pragniesz? – brzmiało pytanie Lauriego.

– Pary sznurowadeł – odparła Jo, odgadując jego zamiar i udaremniając go.

– To nie jest prawdziwa odpowiedź. Musisz powiedzieć, co jest twoim największym pragnieniem.

– Być geniuszem. Czy nie żal ci, że nie możesz mi tego dać, Laurie? – I uśmiechnęła się na widok jego zawiedzionej twarzy.

– Jakie cnoty najbardziej podziwiasz w mężczyźnie? – zapytała Sallie.

– Odwagę i życzliwość.

– Teraz moja kolej – powiedział Fred, kiedy jego ręka była ostatnia.

– Teraz mu pokażemy – szepnął Laurie do Jo, która skinęła głową i od razu zapytała:

– Czy oszukiwałeś przy krokiecie?

– Noo... tak, troszeczkę.

– Dobrze! Czy nie ściągnąłeś swojej historii z Morskiego lwa? – spytał Laurie.

– Trochę.

– Czy uważasz, że naród angielski pod każdym względem przewyższa inne? – chciała wiedzieć Sallie.

– Wstydem byłoby, gdybym uważał inaczej.

– To prawdziwy John Bull. A teraz, Sallie, ty masz szansę bez czekania na odliczanie. Ja pierwszy zranię twe uczucia, pytając, czy nie sądzisz, że jesteś trochę kokietką? – powiedział Laurie, podczas gdy Jo pojednawczo skinęła do Freda na znak, że został zawarty pokój.

– Ty impertynencki chłopcze! Oczywiście, że nie – wykrzyknęła Sallie z miną świadczącą, że jest akurat odwrotnie.

– Czego najbardziej nienawidzisz? – zapytał Fred.

– Pająków i budyniu ryżowego.

– Co najbardziej lubisz? – zadała pytanie Jo.

– Tańczyć i francuskie rękawiczki.

– Uważam, że Prawda to bardzo głupia gra. Rozsądniej będzie zabawić się w Autorów, żeby odświeżyć sobie umysły – zaproponowała Jo.

Ned, Frank i młodsze dziewczynki dołączyli, a kiedy gra już się rozpoczęła, troje starszych usiadło z boku i pogrążyło się w rozmowie. Panna Kate ponownie wyjęła szkicownik, Margaret przyglądała się jej, a pan Brooke leżał na trawie z książką, ale nie czytał.

– Jak ty to pięknie robisz! Chciałabym umieć rysować – powiedziała Meg z mieszaniną podziwu i żalu w głosie.

– Dlaczego się nie nauczysz? Przypuszczam, że masz dobry smak i talent – odparła wdzięcznie panna Kate.

– Nie mam czasu.

– Podejrzewam, że twoja mama ceni inne umiejętności. Tak samo było z moją, ale udowodniłam jej po kilku prywatnych lekcjach, że mam talent, i wtedy bez przeszkód pozwoliła mi kontynuować naukę. Czy nie możesz zrobić tego samego ze swoją guwernantką?

– Nie mam guwernantki.

– Zapomniałam, że młode damy w Ameryce chodzą do szkoły częściej niż my. Papa mówi, że to bardzo eleganckie szkoły. Ty chodzisz pewnie do prywatnej, czy tak?

– Wcale nie chodzę. Sama jestem guwernantką.

– Ach, tak! – odparła panna Kate, ale mogła równie dobrze powiedzieć: „O Boże, jakie to okropne!”, gdyż tak właśnie to zabrzmiało, a na jej twarzy pojawiło się coś takiego, że Meg zarumieniła się i pożałowała swojej szczerości.

Pan Brooke spojrzał w górę i szybko zareagował:

– Młode damy w Ameryce kochają niezależność tak jak ich przodkowie. Są bardzo podziwiane i szanowane za to, że się same utrzymują.

– Ależ tak. Oczywiście, to bardzo mile i stosowne z ich strony, że tak robią. My też mamy wiele szanowanych i cenionych młodych kobiet, które są zatrudniane w przyzwoitych domach, bo jako córki dżentelmenów mogą wykazywać się dobrym pochodzeniem, a zarazem wykształceniem – powiedziała panna Kate tak protekcjonalnym tonem, że uraził dumę Meg i sprawił, że praca, jaką wykonywała, wydała jej się nie tylko nieciekawa, ale też poniżająca.

– Czy podobała się pani niemiecka pieśń, panno March? – zapytał pan Brooke, przerywając niezręczną ciszę.

– Och, tak! Jest taka słodka. Bardzo jestem zobowiązana temu, kto ją dla mnie przetłumaczył – odpowiedziała Meg i podniosła głowę, a jej twarz rozjaśniła się przy wymawianiu tych słów.

– Nie czytasz po niemiecku? – zapytała panna Kate z wyrazem zdziwienia.

– Nie za dobrze. Ojciec mnie uczył, ale jest teraz daleko, a sama nie mogę robić szybkich postępów, bo nikt nie poprawia mojej wymowy.

– Proszę spróbować trochę. Oto Maria Stuart Schillera i korepetytor, który uwielbia uczyć. – I pan Brooke z zachęcającym uśmiechem położył jej na kolanach swoją książkę.

– To takie trudne, że nie mam odwagi – powiedziała Meg wdzięczna, lecz onieśmielona obecnością wykształconej młodej damy.

– Przeczytam fragment, by cię zachęcić.

I panna Kate przeczytała jeden z najpiękniejszych fragmentów w absolutnie poprawny i absolutnie bezuczuciowy sposób. Pan Brooke nie skomentował, a ona oddała książkę Meg, która powiedziała niewinnie:

– Myślałam, że to poezja.

– Częściowo. Proszę spróbować tutaj. – Dziwny uśmiech pojawił się na ustach pana Brooke’a, kiedy otworzył książkę na lamencie biednej Marii.

Meg, posłusznie podążając za długim źdźbłem trawy, którego jej nauczyciel używał do pokazywania tekstu, czytała powoli i nieśmiało, nieświadomie nadając twardym słowom poetycki wyraz dzięki delikatnej intonacji swego muzykalnego głosu. Zielona wskazówka powędrowała w dół strony; Meg, poruszona pięknem smutnej sceny, zapomniała o słuchaczach i czytała tak, jakby była sama, nadając tragiczny wyraz słowom nieszczęsnej królowej. Gdyby mogła ujrzeć pewne brązowe oczy, przerwałaby natychmiast, ale ona nie podniosła wzroku i tej lekcji nic nie było w stanie zakłócić.

– Doprawdy, bardzo dobrze! – powiedział pan Brooke, gdy przerwała. Zignorował całkowicie jej liczne błędy i wyglądał, jakby rzeczywiście „kochał uczyć”.

„Doprawdy, bardzo dobrze! – powiedział pan Brooke, gdy przerwała. Zignorował całkowicie jej liczne błędy i wyglądał, jakby rzeczywiście »kochał uczyć«”.

Panna Kate podniosła swój lornion i spojrzawszy na obraz, jaki jawił się jej oczom, stwierdziła z lekceważeniem:

– Masz przyjemny akcent i z czasem będziesz dobrze czytała. Radzę ci się uczyć, gdyż niemiecki to bardzo cenna umiejętność u nauczycielek. Teraz muszę zająć się Grace, która się rozdokazywała. – I panna Kate odeszła, dodając sama do siebie ze wzruszeniem ramion: – Nie przyjechałam tu, żeby być przyzwoitką dla guwernantki, choćby była młoda i ładna. Jacy ci Jankesi są dziwni. Obawiam się, że Laurie całkiem się wśród nich zmarnuje.

– Zapomniałam, że Anglicy kręcą nosem na guwernantki i nie traktują ich tak jak my – powiedziała Meg, spoglądając z wyrazem zmartwienia na oddalającą się pannę Kate.

– Guwernerom też nie jest tam o wiele lepiej, o czym dowiedziałem się z przykrością. Dla nas, ludzi pracy, nie ma jak Ameryka, panno Margaret – odparł pan Brooke, robiąc wrażenie tak zadowolonego i wesołego, że Meg poczuła się zawstydzona swym użalaniem.

– W takim razie cieszę się, że tu mieszkam. Wprawdzie nie przepadam za moją pracą, ale ostatecznie dostarcza mi ona wiele satysfakcji, więc nie będę narzekać. Żałuję tylko, że nie potrafię uczyć z taką pasją jak pan.

– Myślę, że i pani by potrafiła, gdyby miała pani takiego ucznia jak Laurie. Będzie mi bardzo smutno, kiedy go w przyszłym roku utracę – powiedział pan Brooke, pracowicie wiercąc dziurę w trawie.

– Domyślam się, że pójdzie na uniwersytet? – Wargi Meg zadały pytanie, a jej oczy dodały: – A co stanie się z panem?

– Tak, już najwyższy czas, żeby poszedł, bo dawno jest gotów, a gdy tylko on wyjedzie, ja zostanę żołnierzem. Jestem potrzebny.

– Tak się cieszę! – zawołała Meg. – Uważam, że każdy młody mężczyzna powinien pragnąć tego samego, mimo bólu matek i sióstr pozostających w domu – dodała ze smutkiem.

– Nie mam ani matki, ani sióstr, ani zbyt wielu przyjaciół, którzy troszczyliby się o to, czy żyję, czy umarłem – stwierdził z goryczą pan Brooke, w roztargnieniu wkładając zwiędłą różę do wykopanej dziury i zasypując ją ziemią, co wyglądało niczym mały grób.

– Laurie i jego dziadek będą się bardzo martwić i nam wszystkim też byłoby niezmiernie przykro, gdyby coś się panu stało – powiedziała Meg serdecznie.

– Dziękuję. To brzmi miło – zaczął pan Brooke, ale zanim mógł dokończyć, nadjechał ociężale Ned na wysłużonym koniu; dosiadł go, by popisać się przed młodymi damami swymi jeździeckimi umiejętnościami, i do końca dnia nie było już spokoju.

– Czy lubisz jeździć konno? – zapytała Grace Amy, kiedy zatrzymały się po gonitwie, którą Ned urządził dookoła pola.

– Uwielbiam do szaleństwa. Moja siostra Meg jeździła, dopóki papa był bogaty, ale teraz nie trzymamy koni, poza Ellen Gałąź – dodała Amy ze śmiechem.

– Opowiedz mi o Ellen Gałąź. Czy to osioł? – spytała zaciekawiona Grace.

– To jest tak. Jo jest zwariowana na punkcie koni i ja też, ale pozostało nam tylko damskie siodło. W naszym ogrodzie rośnie jabłoń, która ma taką niską gałąź, że Jo kładzie na niej siodło, przywiązuje wodze do części znajdującej się u góry i galopujemy na Ellen, kiedy nam się tylko podoba.

– Jak zabawnie! – zaśmiała się Grace. – Ja mam w domu kucyka i prawie codziennie jeżdżę po parku z Fredem i Kate. To bardzo przyjemne, bo moi przyjaciele też jeżdżą i cały maneż pełen jest dam i dżentelmenów.

– Boże, jakie to urocze! Mam nadzieję pojechać kiedyś za granicę, ale wolałabym chyba Rzym niż maneż – powiedziała Amy, która nie miała najmniejszego pojęcia, co to jest maneż, a nie zapytałaby o to za nic w świecie.

Frank, który siedział już za dziewczynkami, przysłuchiwał się ich rozmowie, a obserwując rozbrykaną młodzież wyprawiającą różne gimnastyczne łamańce, niecierpliwym gestem odrzucił swoją kulę. Beth, zbierająca porozrzucane karty do gry w Autorów, podniosła głowę i powiedziała na swój nieśmiały, lecz przyjazny sposób:

– Wydaje mi się, że jesteś zmęczony. Czy mogę ci w czymś pomóc?

– Porozmawiaj, proszę, ze mną. Tak nudno jest siedzieć samemu – odpowiedział Frank, najwyraźniej przyzwyczajony do tego, że w domu dużo się nim zajmowano.

Gdyby poprosił ją o wygłoszenie oracji po łacinie, nie wydałoby się to nieśmiałej Beth bardziej niemożliwym do spełnienia żądaniem, ale nie miała dokąd uciec, nie było też w pobliżu Jo, za którą można by się schować. Tymczasem biedny chłopiec patrzył na nią tak smutno, że postanowiła spróbować.

– O czym chciałbyś porozmawiać? – zapytała, szperając wśród kart i upuszczając połowę z nich, gdy próbowała je związać.

– Och, chciałbym posłuchać o krokiecie i wiosłowaniu, i o polowaniu – odparł Frank, który nie umiał jeszcze dostosowywać zabaw do swych obecnych możliwości.

„Dolo moja, cóż ja pocznę? Nic o tym wszystkim nie wiem” – pomyślała Beth i zapominając w zmieszaniu o kalectwie chłopca, powiedziała w nadziei, że nakłoni go do mówienia:

– Nigdy nie widziałam polowania, ale jestem pewna, że ty się na tym świetnie znasz.

– Kiedyś się znałem, ale już nigdy nie będę mógł polować, bo miałem wypadek przy skoku przez przeszkodę i skończyły się dla mnie konie i psy – odrzekł Frank z westchnieniem, które sprawiło, że Beth pożałowała swojej niewinnej gafy.

– Wasze jelenie są znacznie ładniejsze niż nasze brzydkie bizony – powiedziała zadowolona, że przypomniały jej się prerie. Czytała o nich w jednej z powieści dla chłopców, które uwielbiała Jo.

Bizony okazały się zadowalającym i uspokajającym tematem, a w swojej gotowości do zabawienia kogoś drugiego Beth całkiem zapomniała o sobie. Nawet nie była świadoma zdumienia i zachwytu sióstr. Dla nich stanowiło to niezwykły widok – Beth rozmawiająca z jednym z tych „okropnych chłopaków”, zwłaszcza że przedtem błagała o obronę przed nimi.

– Błogosławione serduszko! Współczuje mu, więc jest dla niego dobra – powiedziała Jo, uśmiechając się do niej z boiska do krokieta.

– Zawsze mówiłam, że ona jest jak mała święta – dodała Meg, tak jakby fakt ten został właśnie raz na zawsze dowiedziony.

– Już bardzo dawno nie słyszałam, żeby Frank tyle się śmiał – powiedziała Grace do Amy, kiedy siedziały, rozmawiając o lalkach i przygotowując dla nich serwisy do herbaty z czapeczek żołędzi.

– Moja siostra Beth, jeśli chce, potrafi być bardzo fastrygującą dziewczynką – rzekła Amy, zadowolona z sukcesu Beth. Miała na myśli fascynującą, ale ponieważ Grace nie znała żadnego z tych słów, fastrygująca brzmiało równie dobrze i wywarło odpowiednie wrażenie.

Zaimprowizowany cyrk z udziałem lisów i gęsi oraz przyjacielska partia krokieta zakończyły popołudnie. O zachodzie słońca namiot został złożony, kosze spakowane, bramki wyciągnięte, łodzie załadowane i towarzystwo popłynęło w dół rzeki, śpiewając na cały głos. Ned, będąc w sentymentalnym nastroju, zaintonował serenadę o smętnym refrenie:

Samotny, samotny, ach, jakże samotny

i strofie:

Obojeśmy młodzi i serca dwa mamy,

Czemuż więc tak zimno z dala spoglądamy?

I sam przyglądał się Meg w tak afektowany sposób, że roześmiała się głośno, psując cały efekt pieśni.

– Jak pani może być dla mnie tak okrutna? – szepnął, gdy gromki chór zagłuszał jego słowa. – Przez cały dzień trzymała się pani tej nakrochmalonej Angielki, a teraz robi mi pani taki afront.

– Doprawdy, nie miałam zamiaru, ale wyglądał pan tak zabawnie, że zupełnie nie mogłam się powstrzymać – odparła Meg, pomijając pierwszą część jego wymówki, gdyż rzeczywiście unikała go, mając w pamięci przyjęcie u Moffatów i rozmowę po przyjęciu.

Ned poczuł się urażony i szukał pocieszenia u Sallie, mówiąc do niej w dość obraźliwy sposób:

– W tej dziewczynie nie ma ani cienia zalotności, nieprawdaż?

– Ani odrobiny, ale jest bardzo kochana – odpowiedziała Sallie, broniąc przyjaciółki, jednocześnie przyznając, że ma też wady.

Zgromadziwszy się na trawniku, całe towarzystwo pożegnało się, życząc sobie serdecznie dobrej nocy, albowiem Vaughnowie wyjeżdżali do Kanady. Kiedy cztery siostry już odeszły, kierując się przez ogród do domu, panna Kate spojrzała za nimi i powiedziała bez cienia protekcjonalnego tonu w głosie:

– Pomimo dość swobodnych manier amerykańskie dziewczęta są bardzo miłe, kiedy się je bliżej pozna.

– Całkowicie się z panią zgadzam – potwierdził z przyjemnością pan Brooke.

ROZDZIAŁ XIII

Zamki w powietrzu

Pewnego ciepłego wrześniowego popołudnia Laurie wylegiwał się rozkosznie w hamaku, huśtając się tam i z powrotem i zastanawiając, co robią jego sąsiadki, zbyt leniwy na to, by pójść i samemu się dowiedzieć. Był w złym humorze, gdyż spędził nieudany i bezużyteczny dzień, i żałował, że nie może go zacząć od nowa. Upał przyprawiał go o lenistwo, toteż wymigiwał się od nauki, wystawiając na ostateczną próbę cierpliwość pana Brooke’a, rozgniewał dziadka, ćwicząc przez pół popołudnia na fortepianie, przeraził niemal do utraty zmysłów pokojówki, mówiąc złośliwie, że jeden z jego psów dostał wścieklizny. Wreszcie po kłótni ze stajennym o rzekome niedopatrzenie przy koniu rzucił się na hamak, by złościć się na głupotę świata, ale spokój pięknego popołudnia mimo woli ułagodził tę złość. Wpatrzony w zielony mrok kasztanowców nad głową, oddawał się najprzeróżniejszym marzeniom i właśnie wyobrażał sobie, jak wyrusza na ocean w podróż dookoła świata, kiedy nagle odgłos jakichś rozmów sprowadził go w mgnieniu oka na brzeg. Spoglądając przez otwory hamaka, dostrzegł Marchówny, idące tak, jakby wyruszały na jakąś wyprawę.

„Cóż one, u licha, tym razem wymyśliły?” – zastanawiał się Laurie, otwierając leniwie oczy, bo w wyglądzie swych sąsiadek zauważył coś szczególnego. Każda z nich miała wielki kapelusz z opadającym rondem, brunatną lnianą torbę przewieszoną przez ramię, a w ręku długi kij. Meg niosła poduszkę, Jo książkę, Beth koszyk, a Amy blok rysunkowy. Przeszły spokojnie przez ogród do małej tylnej furtki, po czym zaczęły wspinać się na wzgórze leżące między domem a rzeką.

– Tak, to doprawdy miłe – powiedział do siebie Laurie – żeby urządzić piknik i nawet mnie nie zaprosić. Nie mogą popłynąć łodzią, bo nie mają klucza. A może zapomniały o tym. Zaniosę im klucz i zobaczę, co się dzieje.

Mimo iż miał z pół tuzina kapeluszy, znalezienie jednego z nich zabrało mu nieco czasu. Potem nastąpiło poszukiwanie klucza, który znalazł się w końcu w kieszeni, i kiedy wreszcie przeskoczył przez płot, by pobiec za dziewczętami, już ich nie było widać. Pobiegł na skróty do hangaru z łodzią i czekał, aż się ukażą, ale nikt nie nadchodził, wdrapał się więc na wzgórze, żeby się lepiej rozejrzeć. Sosnowy zagajnik pokrywał część wzgórza i właśnie ze środka owej plamy zieleni dobiegał jakiś dźwięk, nieco głośniejszy niż delikatne westchnienie sosen czy senne cykanie koników polnych.

„A to ci widok!” – pomyślał Laurie, zaglądając poprzez zarośla, zupełnie już rozbudzony i w znacznie lepszym humorze.

Widok był całkiem przyjemny; siostry siedziały razem w cienistym zakątku, ponad nimi igrało słońce, pachnący wiatr unosił im włosy i chłodził gorące policzki, a mały leśny ludek kręcił się wokół, zajęty swoimi sprawami, tak jakby dziewczęta nie były nieznanymi przybyszami, lecz starymi przyjaciółmi. Meg siedziała na poduszce i szyła, poruszając delikatnie białymi dłońmi; w różowej sukience wyglądała pośród zieleni tak świeżo i słodko jak róża. Beth zbierała szyszki, które leżały grubą warstwą pod świerkiem, bo umiała z nich robić różne ładne drobiazgi. Amy szkicowała kępę paproci, a Jo robiła na drutach, jednocześnie głośno czytając. Po twarzy przyglądającego się im chłopca przemknął cień na myśl, że powinien odejść, skoro nie został zaproszony. Laurie szybko jednak pozbył się skrupułów, gdyż jego niespokojnemu duchowi dom wydał się bardzo pusty, a to ciche leśne przyjęcie było niezwykle pociągające. Stał tak nieruchomo, że zajęta swoją krzątaniną wiewiórka zbiegła po sośnie tuż za jego plecami. Gdy go ujrzała niespodziewanie, przestraszona pomknęła z powrotem, piszcząc przy tym tak przeraźliwie, że Beth podniosła głowę i dostrzegła smętną twarz za brzózkami. Skinęła na chłopca z zapraszającym uśmiechem.

– Czy mogę podejść? A może będę wam przeszkadzał? – zapytał, zbliżając się powoli.

Meg podniosła brwi, ale Jo spojrzała na nią z wyzwaniem w oku i powiedziała od razu:

– Oczywiście, że możesz. Powinnyśmy zaprosić cię wcześniej, ale myślałyśmy, że nie interesują cię takie zabawy dla dziewczynek jak ta.

– Zawsze podobają mi się wasze zabawy, ale jeśli Meg mnie nie chce, odejdę.

– Nie sprzeciwiam się, pod warunkiem że będziesz coś robił. Bezczynność jest tu wbrew zasadom – powiedziała Meg poważnie, lecz zachęcająco.

– Wielkie dzięki. Zrobię wszystko, jeśli tylko pozwolicie mi zostać chwilę, bo tam na dole jest nudno jak na Saharze. Czy mam szyć, czytać, zbierać szyszki, rysować, czy wszystko jednocześnie? Nałóżcie na mnie ciężary, jestem gotów. – I Laurie usiadł z rozkosznym dla oka wyrazem posłuszeństwa na twarzy.

– Dokończ tę historię, a ja tymczasem naprawię sobie obcas – powiedziała Jo, wręczając mu książkę.

– Tak, proszę pani – zabrzmiała potulna odpowiedź. Starał się czytać jak najlepiej, by dowieść swej wdzięczności za łaskawe przyjęcie do Towarzystwa Pracowitych Pszczółek.

Opowiadanie nie było długie i kiedy się skończyło, zaryzykował kilka pytań dotyczących nagrody za wykonane polecenie.

– Wybacz, pani, czy mógłbym dowiedzieć się, czy ta wysoce pouczająca i urocza instytucja jest czymś nowym?

– Powiemy mu? – zapytała siostrę Meg.

– Będzie się śmiał – rzuciła ostrzegawczo Amy.

– No to co? – odparła Jo.

– Myślę, że mu się to spodoba – dodała Beth.

– Na pewno mi się spodoba! Daję słowo, że nie będę się śmiał. Powiedz mi, Jo, nie bój się.

– Bać się? Też pomysł! No więc, słuchaj! Kiedyś bawiłyśmy się w pochód pielgrzymów i przez całą zimę i lato naprawdę bardzo się do tego przykładałyśmy.

– Tak, wiem – powiedział Laurie, ze zrozumieniem kiwając głową.

– Kto ci powiedział? – zapytała Jo.

– Krasnoludki.

– Nie, to ja. Chciałam go rozweselić pewnego wieczoru, gdy was wszystkich nie było, a on wyglądał dość nieszczęśliwie. Podobało mu się, więc nie krzycz na mnie, Jo – powiedziała miękko Beth.

– Nie umiesz utrzymać tajemnicy. Nie szkodzi, oszczędzi nam to teraz wyjaśnień.

– Mów dalej, proszę – rzekł Laurie, bo Jo pogrążyła się nagle w swojej pracy i robiła wrażenie niezadowolonej.

– Och, czyżby Beth nie opowiedziała ci wszystkiego o naszym nowym planie? No więc tak, starałyśmy się nie zmarnować wakacji i każda z nas miała swoje zadanie, nad którym chętnie pracowała. Wakacje prawie się skończyły, wszystkie zadania zostały wykonane i jesteśmy bardzo szczęśliwe, że nie zmarnowałyśmy czasu.

– Tak, macie rację. – I Laurie pomyślał z żalem o swoich bezczynnych dniach.

– Mama chce, żebyśmy były jak najwięcej na powietrzu, więc przynosimy tu nasze prace i świetnie się bawimy. Dla zabawy też wkładamy nasze rzeczy do tych worków, nosimy stare kapelusze, używamy lasek przy wspinaniu się na wzgórze i udajemy pielgrzymów, tak jak przed laty. Nazywamy to wzgórze Górą Rozkoszy, bo możemy z niej spoglądać w dal i oglądać okolice, gdzie mamy nadzieję kiedyś zamieszkać.

Jo wskazała ręką i Laurie usiadł, by się rozejrzeć, gdyż przez otwór pomiędzy drzewami rozciągał się rozległy widok na szeroką niebieską wstęgę rzeki, na łąki na drugim jej brzegu, na przedmieścia wielkiego miasta, aż po zielone wzgórza, które wznosiły się wysoko, jakby dotykały chmur. Słońce było już nisko i niebo jaśniało wspaniałością jesiennego zachodu. Złote i fioletowe obłoki spoczywały na wierzchołkach wzgórz, a wysoko w czerwonawym świetle wznosiły się srebrzystobiałe szczyty, błyszczące niczym powietrzne iglice Niebiańskiego Miasta.

– Jakie to cudowne! – zachwycił się Laurie, wrażliwy na piękno wszelkiego rodzaju.

– Często bywa tu taki widok i lubimy go oglądać. Choć nigdy nie jest dokładnie taki sam, ale zawsze wspaniały – powiedziała Amy, żałując, że nie potrafi go namalować.

– Kiedy Jo mówi o okolicy, w której chciałybyśmy kiedyś mieszkać, ma na myśli prawdziwe miejsca, gdzie są kury, świnie i zbiera się siano. To też byłoby miłe, ale ja chciałabym, żeby to wszystko, co piękne tam, w górze, istniało naprawdę i żebyśmy mogły tam pójść – dodała Beth w zamyśleniu.

– Jest jeszcze piękniejsza od tej kraina i kiedyś dotrzemy do niej, jeśli będziemy dostatecznie dobre – odrzekła Meg z tą swoją słodyczą w głosie.

– Tak długo trzeba na to czekać, tak trudno to osiągnąć. A ja chciałabym od razu odlecieć, jak odlatują jaskółki, i pójść ku tej wspaniałej bramie.

– Dostaniesz się tam wcześniej czy później Beth, nie ma obawy – powiedziała Jo. – To ja będę musiała zmagać się i pracować, i wspinać się, i czekać, a może i tak nigdy tam nie wejdę.

– Będziesz miała mnie do towarzystwa, jeśli to cię pociesza. Ja też będę się musiał nieźle nawędrować, zanim ujrzę wasze Niebiańskie Miasto. Jeśli się spóźnię, powiesz o mnie dobre słowo, prawda, Beth?

Coś w twarzy chłopca zaniepokoiło jego małą przyjaciółkę, ale odpowiedziała pogodnie, z oczyma utkwionymi w zmieniających się chmurach:

– Jeśli ludzie naprawdę chcą tam dojść i naprawdę starają się przez całe życie, to myślę, że się dostaną, bo nie sądzę, żeby na tej bramie były jakieś kłódki albo żeby pilnowali jej strażnicy. Zawsze sobie wyobrażam, że wygląda to tak jak na ilustracji, gdzie Świetlani wyciągają ręce, by powitać biednego Krystiana, kiedy wychodzi z rzeki.

– Czy nie byłoby zabawnie, gdyby wszystkie zamki powietrzne, które sobie wymyślamy, zamieniały się w prawdziwe, tak żebyśmy mogli w nich zamieszkać? – spytała Jo po krótkiej pauzie.

– Ja wymyślam ich tyle, że miałbym kłopot z wybraniem jednego – powiedział Laurie, leżąc na wznak i rzucając szyszkami w tę samą wiewiórkę, która zdradziła jego obecność.

– Musiałbyś wybrać swój ulubiony. Jaki on jest? – zapytała Meg.

– Jeśli ci powiem, opowiesz mi o swoim?

– Tak, jeśli dziewczęta też powiedzą.

– Powiemy. No, Laurie?

– Kiedy już zwiedzę na świecie wszystko to, na co mam ochotę, chciałbym osiąść w Niemczech i mieć tyle muzyki, ile tylko zapragnę. Sam zostanę sławnym muzykiem i kto żyw będzie spieszyć, by mnie usłyszeć, i nigdy nie będę się martwił o pieniądze czy interesy, tylko wciąż będę się bawił i żył tak, jak chcę. Oto mój ulubiony zamek. A twój, Meg?

Margaret zdawała się mieć trudności z opowiedzeniem o swoim i wachlując sobie twarz paprocią, jakby chciała odpędzić nieistniejące komary, powiedziała z namysłem:

– Chciałabym mieć ładny dom, pełen różnych luksusowych rzeczy: dobrego jedzenia, pięknych strojów, ładnych mebli, miłych ludzi i góry pieniędzy. Będę jego panią i będę nim zarządzała tak, jak mi się spodoba. Będzie tam też gromada służby, żebym nigdy nie musiała pracować. Jak by to było przyjemnie! Ale oczywiście nie próżnowałabym, tylko spełniała dobre uczynki, za które wszyscy ogromnie by mnie kochali.

– Czy w twoim powietrznym zamku nie byłoby gospodarza? – zapytał podstępnie Laurie.

– Powiedziałam przecież „mili ludzie”. – Mówiąc to, Meg starannie zawiązywała bucik, żeby nikt nie mógł dostrzec jej twarzy.

– Dlaczego nie powiesz, że miałabyś znakomitego, mądrego i dobrego męża i jakieś anielskie małe dzieci? Wiesz sama, że bez nich twój zamek nie byłby idealny – powiedziała bezceremonialnie Jo, która nie miała jeszcze sentymentalnych marzeń i w ogóle pogardzała romansami, z wyjątkiem powieściowych.

– W twoim byłyby tylko konie, kałamarze i książki – odparła rozdrażniona Meg.

– A czemu nie? Miałabym stajnię pełną arabskich rumaków, pokoje pełne książek i pisałabym, maczając pióro w magicznym kałamarzu, toteż moje książki byłyby równie sławne jak muzyka Lauriego. Zanim udam się do mojego zamku, dokonam czegoś wspaniałego, czegoś bohaterskiego i cudownego, co nie zostanie zapomniane po mojej śmierci. Nie wiem jeszcze, co to będzie, ale rozglądam się za tym i mam zamiar zadziwić was wszystkich pewnego dnia. Myślę, że będę pisać książki, zostanę też sławna i bogata. To by mi najbardziej odpowiadało, więc takie jest moje ulubione marzenie.

– A moje jest takie, żeby pozostać w domu, z ojcem i z mamą i pomagać im w ich obowiązkach – powiedziała Beth z zadowoleniem.

– I nie pragniesz niczego więcej? – zapytał Laurie.

– Odkąd mam moje małe pianino, jestem zupełnie szczęśliwa. Chciałabym tylko, żebyśmy wszyscy byli zdrowi i pozostali razem – i nic więcej.

– Ja mam tyle, tyle marzeń, ale moje ulubione jest takie, żeby zostać malarką i pojechać do Rzymu, tworzyć piękne obrazy i być najlepszą artystką na świecie. – Takie było skromne życzenie Amy.

– Ambitna z nas gromadka, nie ma co. Każdy z nas, poza Beth, pragnie być bogaty i sławny, i wspaniały pod każdym względem. Ciekawe, czy ktokolwiek z nas zrealizuje swe marzenia – powiedział Laurie, żując trawę niczym pogrążone w medytacji cielę.

– Ja mam klucz do mojego powietrznego zamku, ale czy zdołam otworzyć drzwi, to się dopiero okaże – zauważyła tajemniczo Jo.

– I ja mam klucz do mojego, ale nie wolno mi go nawet próbować. Niech powieszą uniwersytet! – mruknął Laurie z niecierpliwym westchnieniem.

– Oto mój klucz! – I Amy pomachała ołówkiem.

– Ja nie mam żadnego – powiedziała smutno Meg.

– Owszem, masz – odparł natychmiast Laurie.

– Gdzie?

– W swojej twarzy.

– Nonsens. To nic nie daje.

– Poczekaj tylko i sama zobaczysz, czy ci to nie przyniesie czegoś, co warto mieć – odparł chłopiec, śmiejąc się na myśl o czarującym drobnym sekrecie, który jak mu się zdawało, odgadł.

Meg poczerwieniała, ciągle zasłonięta paprocią, ale o nic nie zapytała, tylko patrzyła poza rzekę z tym samym wyrazem oczekiwania, jaki widniał na twarzy pana Brooke’a, kiedy opowiadał historię o rycerzu.

– Jeśli wszyscy będziemy żyli od teraz za dziesięć lat, to spotkajmy się i zobaczmy, kto z nas zrealizował swoje marzenia lub czy będziemy ich bliżej niż teraz – powiedziała Jo, mająca zawsze w pogotowiu jakiś plan.

– Ratunku, ile ja będę miała lat, dwadzieścia siedem! – zawołała Meg, która już uważała się za dorosłą, ponieważ właśnie skończyła siedemnaście.

– Ty i ja będziemy mieli po dwadzieścia sześć, Teddy, Beth dwadzieścia cztery, a Amy dwadzieścia dwa. Cóż za szacowne towarzystwo! – powiedziała Jo.

– Mam nadzieję, że dokonam do tego czasu czegoś, z czego mógłbym być dumny, ale taki ze mnie leń, że obawiam się, iż będę się próżniaczył, Jo.

– Mama mówi, że potrzebny ci tylko cel, i jest pewna, że kiedy go znajdziesz, będziesz wspaniale pracował.

– Tak myśli? Na Jupitera, będę, jeśli tylko nadarzy się okazja! – zawołał Laurie, siadając w nagłym przypływie energii. – Powinienem być zadowolony, kiedy sprawiam przyjemność dziadkowi, i naprawdę się staram, ale to tak, jakbym płynął pod prąd, wiesz, i bardzo ciężko mi to przychodzi. Dziadek chce, żebym został kupcem kolonialnym jak on, a ja wolałbym, żeby mnie zastrzelili. Nienawidzę herbaty, jedwabiu, przypraw i wszystkich tych śmieci, które przywożą jego statki, i doprawdy nie troszczę się o to, jak szybko pójdą na dno, gdy znajdą się w moim posiadaniu. Mój wyjazd na studia powinien go zadowolić, bo daję mu cztery lata mojego życia, i mógłby zwolnić mnie z obowiązku robienia interesów, ale on już postanowił i mam robić dokładnie to co on, chyba że się zbuntuję i pójdę własną drogą, tak jak mój ojciec. Gdyby ktokolwiek mógł zostać przy starszym panu, zrobiłbym to jutro. – Laurie mówił w podnieceniu i wyglądał tak, jakby gotów był zrealizować swoją groźbę. Wynikało to z faktu, że dorastał bardzo szybko i mimo swego lenistwa pełen był właściwej młodym ludziom nienawiści do podporządkowywania się i niespokojnej tęsknoty za tym, by samemu popróbować świata.

– Radzę ci pożeglować w świat na jednym z twoich statków i nie wracać do domu, aż nie spróbujesz życia na własną rękę – powiedziała Jo, której wyobraźnię rozpaliła myśl o tak odważnym przedsięwzięciu i której sympatię pobudziło to, co nazywała strapieniami Teddy’ego.

– Tak nie można, Jo, nie powinnaś tak mówić, a jemu nie wolno korzystać z twoich złych rad. Powinieneś zrobić dokładnie tak, jak życzy sobie tego twój dziadek, mój drogi chłopcze – powiedziała Meg macierzyńskim tonem. – Pracuj ile sił na uniwersytecie, a kiedy dziadek zobaczy, że starasz się spełniać jego życzenia, na pewno nie będzie dla ciebie okrutny ani niesprawiedliwy. Tak jak powiedziałeś, nie ma nikogo, kto mógłby z nim pozostać i kochać go, a ty nigdy byś sobie nie wybaczył, gdybyś opuścił go bez jego zgody. Nie czuj się nieszczęśliwy ani urażony, ale spełniaj swoje obowiązki, a spotka cię nagroda, tak jak dobrego pana Brooke’a, który jest szanowany i kochany.

– A co ty o nim wiesz? – zapytał Laurie, wprawdzie wdzięczny za dobre rady, ale niezbyt zachwycony kazaniem. Był zadowolony, że tym pytaniem może po swoim niezwykłym wybuchu odwrócić od siebie temat rozmowy.

– Tylko to, co opowiedział nam o nim twój dziadek – jak opiekował się swoją matką aż do jej śmierci i dlatego nie wyjechał za granicę jako nauczyciel, i jak pomaga teraz starej kobiecie, która pielęgnowała jego matkę, i nikomu o tym nie mówi, a jest przy tym tak szlachetny, cierpliwy i dobry, jak to tylko możliwe.

– Taki właśnie jest, kochany z niego jegomość! – powiedział serdecznie Laurie, kiedy Meg przerwała zarumieniona i wzruszona swoją opowieścią. – To cały mój dziadek, żeby dowiedzieć się o nim wszystkiego, nic mu o tym nie mówiąc, i opowiadać o tym innym, żeby mogli go polubić. Nic dziwnego, że Brooke nie mógł zrozumieć, dlaczego wasza matka jest dla niego tak miła, zaprasza go razem ze mną i traktuje w serdeczny, przyjacielski sposób. Uważał, że ona jest po prostu ideałem, opowiadał o tym po całych dniach, a także w płomiennym stylu o was wszystkich. Jeśli kiedykolwiek moje marzenia się spełnią, to zobaczycie same, co zrobię dla Brooke’a.

– Zacznij coś robić już teraz, nie zatruwając mu życia – powiedziała ostro Meg.

– A skąd ty wiesz, że tak jest, panienko?

– Zawsze mogę to odgadnąć z wyrazu jego twarzy, kiedy opuszcza nasz dom. Jeśli byłeś dobry, to odchodzi energicznym krokiem, z zadowoloną miną. Jeśli mu dokuczałeś, to jest zasmucony i idzie powoli, tak jakby chciał zawrócić i lepiej wykonać swoją pracę.

– To mi się podoba! A więc prowadzisz rejestr moich dobrych i złych ocen na twarzy Brooke’a? Widziałem, jak się kłania i uśmiecha, kiedy przechodzi pod twoim oknem, ale nie wiedziałem, że macie telegraf.

– Nie mamy. Nie gniewaj się i, och, nie mów mu, że coś powiedziałam! Wspomniałam o tym tylko po to, żeby pokazać, że obchodzi mnie, jak sobie dajesz radę, i powiedziałam to w zaufaniu – wołała Meg, bardzo zaniepokojona na myśl o tym, jakie mogą być następstwa takiej nieostrożnej przemowy.

– Nie jestem plotkarzem – odparł Laurie z wyrazem królewskiej wyższości, jak Jo nazywała pozę, którą czasami przybierał. – Tyle tylko, że skoro Brooke jest barometrem, to muszę się postarać, żeby mógł pokazywać dobrą pogodę.

– Proszę, nie obrażaj się. Nie miałam na myśli kazania, plotek ani żadnych głupstw. Uważałam tylko, że Jo umacnia cię w uczuciach, których kiedyś będziesz żałował. Jesteś dla nas taki miły, że uważamy cię za naszego brata i mówimy to, co myślimy. Wybacz mi, zrobiłam to naprawdę z przyjaźni. – I Meg wyciągnęła dłoń gestem pełnym uczucia, a zarazem nieśmiałym.

Wstydząc się swojego chwilowego wybuchu, Laurie uścisnął przyjazną małą dłoń i powiedział szczerze:

– To ja powinienem prosić o wybaczenie. Jestem złośliwy i przez cały dzień zupełnie nie do zniesienia. Chcę, żebyście wytykały mi moje błędy i były dla mnie jak siostry, toteż nie przejmujcie się, kiedy jestem nie w humorze. Będę wam zawsze wdzięczny.

Pragnąc udowodnić, że nie jest obrażony, starał się być tak miły, jak tylko potrafił – zwijał bawełnę dla Meg, recytował poezje, żeby sprawić przyjemność Jo, strząsał szyszki dla Beth i pomagał Amy przy jej paprociach. Chciał jednocześnie pokazać, że jest osobą niezwykle nadającą się do Towarzystwa Pracowitych Pszczółek. W środku ożywionej dyskusji na temat obyczajów domowych żółwi, które były najmilszymi spośród stworzeń wdrapujących się tu od rzeki, dochodzący z oddali dźwięk dzwonu oznaczał, że Hanna postawiła już herbatę, żeby się „warzyła”, i że powinni wracać na kolację.

– Czy mogę przyjść tu znowu? – zapytał Laurie.

– Tak, jeżeli będziesz dobry i będziesz kochał swoje książki tak, jak to robią chłopcy w podręcznikach – powiedziała z uśmiechem Meg.

– Postaram się.

– W takim razie możesz przyjść, a ja nauczę cię robić na drutach; tę umiejętność opanowali Szkoci. Jest teraz duże zapotrzebowanie na skarpety – dodała Jo, kiedy żegnali się przy furtce, wymachując własnoręcznie wykonaną skarpetą niczym wielką niebieską, wełnianą chorągwią.

Tego wieczoru, gdy o zmierzchu Beth grała dla pana Laurence’a, Laurie, stojąc w cieniu zasłon, przysłuchiwał się temu małemu Dawidowi, którego prosta muzyka zawsze koiła jego niespokojną duszę. Przyglądał się też starszemu panu, siedzącemu z siwą głową podpartą na dłoni i pogrążonemu w czułych myślach o zmarłym dziecku, tak bardzo przez niego kochanym. Przypominając sobie popołudniową rozmowę, chłopiec powiedział sam do siebie, postanawiając dokonać ofiary z pogodą ducha: „Zrezygnuję z mojego zamku i zostanę z drogim staruszkiem, dopóki mnie potrzebuje, bo jestem przecież wszystkim, co posiada”.

ROZDZIAŁ XIV

Sekrety

Jo była bardzo zajęta na strychu, gdyż październikowe dni stawały się chłodne, a popołudnia krótkie. Tylko na trzy czy cztery godziny słońce zaglądało łagodnie przez wysokie okna, ukazując Jo siedzącą na starej sofie i piszącą pracowicie, z papierami rozrzuconymi na stojącym przed nią kufrze, podczas gdy Bazgrotek, jej mały szczurek, przechadzał się po belkach pod sufitem w towarzystwie swego najstarszego syna, eleganckiego młodzieńca, który najwyraźniej był bardzo dumny ze swoich wąsów. Całkowicie pochłonięta swoją pracą, Jo pisała dopóty, dopóki nie zapełniła ostatniej strony, na której złożyła swój podpis z zakrętasem, i odrzuciwszy na bok pióro, wykrzyknęła:

– Tak, starałam się, jak mogłam! Jeśli nie będzie się podobało, to będę musiała poczekać, aż potrafię to zrobić lepiej.

Położywszy się na plecach, przeczytała uważnie rękopis, robiąc tu i ówdzie kreski i dodając liczne wykrzykniki, przypominające małe balony. Potem związała wszystko elegancką czerwoną wstążką i usiadła na chwilę, przyglądając się swemu dziełu z poważnym, trochę smutnym wyrazem twarzy, który w pełni ukazywał, ile starań włożyła w tę pracę. Za biurko służyła Jo stara, przymocowana do ściany blaszana kuchnia. Trzymała w niej swoje papiery i kilka książek, bezpiecznie ukrytych przed Bazgrotkiem. Będąc, podobnie jak ona, miłośnikiem literatury, traktował on bowiem pozostawione na swojej drodze książki jak wypożyczalnię i wyjadał z nich kartki. Z tego to metalowego pojemnika Jo wydobyła jeszcze jeden rękopis i włożywszy oba do kieszeni, po cichu zeszła na dół, pozostawiając swych przyjaciół na obgryzaniu ołówków i próbowaniu atramentu.

Najciszej jak tylko mogła włożyła płaszcz i kapelusz, przez tylne okno wyszła na dach niskiej werandy, następnie ześlizgnęła się na trawiaste zbocze i idąc okrężną drogą, znalazła się na ulicy. Doprowadziła do porządku swój wygląd i przywoławszy przejeżdżający omnibus, odjechała do miasta, wesoła, a zarazem tajemnicza.

„Całkowicie pochłonięta swoją pracą, Jo pisała dopóty, dopóki nie zapełniła ostatniej strony, na której złożyła swój podpis z zakrętasem, i odrzuciwszy na bok pióro (...)”.

Ktoś, kto by się temu przyglądał, uznałby jej poczynania za dość szczególne, gdyż ruszyła od przystanku szybkim krokiem, dopóki nie dotarła do pewnego numeru na pewnej ruchliwej ulicy. Odnalazłszy nie bez trudności interesujące ją miejsce, weszła w bramę, spojrzała w górę na brudne schody i postawszy chwilę w bezruchu, dała nagłego nura na ulicę i odeszła równie szybko, jak przyszła. Manewr ten powtórzyła jeszcze kilkakrotnie, ku wielkiej uciesze czarnookiego dżentelmena siedzącego w oknie budynku po drugiej stronie ulicy. Powracając po raz trzeci, Jo otrząsnęła się, naciągnęła kapelusz głęboko na oczy i pomaszerowała na górę z taką miną, jakby szła sobie wyrwać wszystkie zęby.

Szyld dentysty wisiał rzeczywiście wśród wielu innych ozdabiających bramę, toteż przyjrzawszy się przez chwilę sztucznej szczęce, która otwierała się i zamykała powoli, by przyciągnąć uwagę do reklamy nieskazitelnego kompletu zębów, młody dżentelmen włożył palto, wziął kapelusz i zszedł na dół, by stanąć na warcie przy bramie naprzeciwko, mówiąc do siebie z uśmiechem i wzruszeniem ramion:

– To podobne do niej, żeby tu samej przyjść, ale jeśli się tyle nacierpi, to będzie jej potrzebna pomoc w dotarciu do domu.

Po dziesięciu minutach Jo zbiegła na dół z bardzo czerwoną twarzą i w ogóle wyglądając jak ktoś, kto dopiero co przeszedł niezwykle ciężką próbę. Kiedy ujrzała młodego dżentelmena, bynajmniej nie była zadowolona i minęła go, skinąwszy tylko głową, on jednak pospieszył za nią, pytając z sympatią:

– Bardzo było ciężko?

– Nie bardzo.

– Szybko się uwinęłaś.

– Tak, dzięki Bogu!

– Dlaczego przyszłaś sama?

– Nikt nie miał wiedzieć.

– Jesteś najdziwniejszym stworzeniem pod słońcem. Ile sobie wyrwałaś?

Jo spojrzała na przyjaciela, jakby niezupełnie rozumiejąc, o czym on mówi, potem wybuchnęła nagłym śmiechem, niezwykle czymś rozbawiona.

– Mam dwa, które chciałabym, żeby wyszły, ale muszę poczekać tydzień.

– Z czego się śmiejesz? Szykujesz na pewno jakąś psotę – powiedział Laurie bardzo zaintrygowany.

– I ty też. Cóż to szanowny pan porabiał w tym salonie bilardowym?

– Wybaczy szanowna pani, ale nie jest to żaden salon bilardowy, tylko sala gimnastyczna i brałem lekcje fechtunku.

– Cieszy mnie to.

– Dlaczego?

– Bo mnie nauczysz i kiedy będziemy wystawiać Hamleta, to zagrasz Laertesa i zrobimy znakomitą scenę pojedynku.

Laurie wybuchnął zdrowym chłopięcym śmiechem, aż kilku przechodniów uśmiechnęło się mimo woli.

– Nauczę cię niezależnie od tego, czy będziemy wystawiać Hamleta. To świetna zabawa i znakomicie cię wzmocni. Ale nie wierzę, że to był jedyny powód, dla którego tak zdecydowanym tonem powiedziałaś: „Cieszy mnie to”.

– Nie, ucieszyłam się, że nie byłeś w salonie gier, bo mam nadzieję, że nie chadzasz w takie miejsca, prawda?

– Niezbyt często.

– Wolałabym, żebyś wcale nie chodził.

– To nic strasznego, Jo. Mam bilard w domu, ale to żadna zabawa, jeśli nie ma się dobrych partnerów, więc ponieważ lubię tę grę, przychodzę czasami, żeby zagrać z Nedem Moffatem czy innymi.

– Mój Boże, tak mi przykro. Wciągniesz się w to coraz bardziej i zaczniesz tracić czas i pieniądze, i staniesz się taki sam jak te okropne chłopaczyska. Miałam nadzieję, że pozostaniesz godny szacunku i będziesz radością dla swoich przyjaciół – powiedziała Jo, potrząsając głową.

– Czyż mężczyzna nie może zabawić się niewinnie od czasu do czasu, nie tracąc od razu ludzkiego szacunku? – zapytał Laurie, nieco zirytowany.

– To zależy, jak i gdzie oddaje się tym zabawom. Nie lubię Neda i jego kompanii i wolałabym, żebyś trzymał się od nich z daleka. Mama nie życzy sobie, żeby on u nas bywał, mimo że on chciałby przychodzić, a jeśli ty staniesz się podobny do niego, to nie pozwoli nam bawić się razem tak jak teraz.

– Zabroniłaby? – spytał Laurie zaniepokojony.

– Tak, nie może znieść tych modnych fircyków i raczej pozamykałaby nas w pudłach na ubrania, niż pozwoliła się z nimi zadawać.

– Doprawdy, nie musi jeszcze wyciągać swoich pudeł. Nie jestem modnym kawalerem i nie mam zamiaru nim być, ale od czasu do czasu lubię niewinne zabawy, a ty?

– Oczywiście, to nikomu nie szkodzi, toteż baw się, bylebyś się nie rozszalał, zgoda? W przeciwnym razie skończą się nasze dobre czasy.

– Dołożę starań, by być podwójnie destylowanym świętym.

– Nie znoszę świętych. Bądź po prostu zwykłym, prawym i godnym szacunku chłopcem, a nigdy cię nie opuścimy. Sama nie wiem, co bym zrobiła, gdybyś postępował tak jak syn Kingów. Miał mnóstwo pieniędzy, ale wcale nie umiał ich wydawać, upijał się i hazardował, uciekł z domu, zdaje mi się, że nawet podrobił podpis swego ojca, jednym słowem był absolutnie okropny.

– Uważasz, że i ja mógłbym tak postąpić? Jestem ci niezwykle zobowiązany.

– Nie, nie uważam – ależ skąd, oczywiście, że nie! – ale słyszę, jak ludzie mówią, że pieniądze są wielką pokusą, i czasem żałuję, że nie jesteś biedny. Wtedy nie musiałabym się martwić.

– Martwisz się o mnie, Jo?

– Trochę, kiedy czasami wyglądasz na smutnego czy niezadowolonego. Masz taki silny charakter, że jeśli raz wejdziesz na złą drogę, to obawiam się, że bardzo ciężko będzie cię z niej zawrócić.

Laurie szedł przez chwilę w milczeniu, a Jo przyglądała mu się, żałując, że nie powstrzymała swego języka, gdyż jego oczy stały się gniewne, mimo że na ustach wciąż błąkał się uśmiech wywołany jej ostrzeżeniami.

– Czy masz zamiar wygłaszać kazania przez całą drogę do domu? – zapytał po chwili.

– Oczywiście, że nie. Dlaczego?

– Bo jeśli masz taki zamiar, to pojadę omnibusem, a jeśli nie, to chciałbym się z tobą przejść i opowiedzieć ci coś bardzo ciekawego.

– Nie będę już prawić kazań i okropnie jestem ciekawa nowinek.

– Świetnie, ale to jest sekret i jeśli ci powiem, to i ty musisz mi wyznać swój.

– Nie mam żadnego – zaczęła Jo, ale nagle urwała, przypominając sobie, że owszem, ma.

– Sama wiesz, że masz. Nie potrafisz niczego ukryć, więc dalej, „powiadaj się” albo nic ci nie powiem! – wołał Laurie.

– Czy twój sekret jest ciekawy?

– Jeszcze jak! Wszystko o osobach, które znasz, i bardzo zabawne! Musisz to usłyszeć, a ja już od dłuższego czasu umieram z niecierpliwości, żeby ci o tym opowiedzieć. No już, ty zaczynasz.

– Nie powiesz o tym ani słowa w domu, przyrzekasz?

– Ani słówka.

– I nie będziesz mi dokuczał?

– Nigdy ci nie dokuczam.

– Owszem, dokuczasz. Zawsze wyciągniesz z każdego to, co chcesz. Nie wiem, jak to robisz, ale jesteś urodzonym bałamutem.

– Piękne dzięki. Strzelaj!

– No więc, zostawiłam u redaktora gazety dwa opowiadania i ma mi dać odpowiedź w przyszłym tygodniu – wyszeptała Jo do ucha swemu powiernikowi.

– Hurra dla panny March, słynnej amerykańskiej pisarki! – wykrzyknął Laurie, podrzucając kapelusz i łapiąc go ku wielkiej uciesze dwóch kaczek, czterech kotów, pięciu kur i pół tuzina irlandzkich dzieci, gdyż byli już poza miastem.

– Psst! Przypuszczam, że nic z tego nie wyjdzie, ale nie miałabym spokoju, gdybym nie spróbowała, a nic o tym nie mówiłam, bo nie chciałam, żeby wszyscy się rozczarowali.

– Nie rozczarują się. Jo, twoje opowiadania to Szekspir w porównaniu z tymi śmieciami, które się codziennie publikuje. Czyż to nie będzie wspaniałe, ujrzeć te opowiadania w druku?! Jakże będziemy dumni z naszej autorki!

Oczy Jo rozbłysły, bo zawsze jest miło, kiedy ktoś w nas wierzy, a pochwała przyjaciela wydaje się słodsza niż dziesięć pozytywnych recenzji w gazetach.

– A gdzie twój sekret? Graj fair, Teddy, albo już nigdy ci nie uwierzę – powiedziała, starając się ugasić podsycone słowami zachęty nadzieje.

– Mogę popaść w tarapaty za to, że go zdradzę, ale nie obiecywałem dochować tajemnicy, więc ci powiem, bo nie mam nigdy spokoju ducha, dopóki ci nie wyjawię najdrobniejszej nowinki, jaką znam. Wiem, gdzie jest rękawiczka Meg.

– I to wszystko? – spytała zawiedziona Jo, podczas gdy Laurie potakiwał z wielce zadowoloną, choć tajemniczą miną.

– Na razie to zupełnie wystarczy. Sama tak stwierdzisz, kiedy ci powiem, gdzie ona jest.

– No to powiedz.

Laurie pochylił się i szepnął do ucha Jo trzy słowa, które spowodowały komiczną przemianę. Zatrzymała się i wbiła w niego wzrok, wyglądając na zaskoczoną i niezadowoloną zarazem, po czym ruszyła, mówiąc ostro:

– Skąd wiesz?

– Widziałem.

– Gdzie?

– W jego kieszeni.

– Przez cały czas?

– Tak, czy to nie romantyczne?

– Nie, to okropne.

– Nie podoba ci się?

– Oczywiście, że nie. To śmieszne! To powinno być zakazane! Och, ciekawe, co by na to powiedziała Meg?

– Masz nikomu nie mówić, pamiętaj!

– Nie obiecywałam.

– To było oczywiste i ja ci zaufałem.

– Dobrze, na razie nie powiem, ale to obrzydliwe i żałuję, że mi powiedziałeś.

– Myślałem, że będziesz zadowolona.

– Zadowolona, że ktoś przyjdzie zabrać Meg? Nie, dziękuję.

– Zmienisz zdanie, kiedy ktoś przyjdzie, żeby zabrać ciebie.

– Chciałabym zobaczyć tego, który się odważy! – zawołała groźnie Jo.

– I ja także! – Laurie zachichotał na samą myśl o tym.

– Sekrety to nie dla mnie. Odkąd mi o tym powiedziałeś, czuję się jak ogłuszona – powiedziała Jo dość niewdzięcznie.

– Pościgaj się ze mną z tego wzgórza i od razu ci się polepszy – poradził Laurie.

Nikogo nie było widać, gładka droga opadała zachęcająco tuż przed nią, toteż uznając propozycję Lauriego za pokusę nie do odparcia, Jo ruszyła naprzód, gubiąc kapelusz i grzebień i rozsiewając szpilki do włosów. Laurie pierwszy dobiegł do celu i był całkiem zadowolony ze skutku zastosowanej przez siebie terapii, albowiem jego Atalanta przybiegła bez tchu, z rozwianym włosem, błyszczącymi oczyma, czerwonymi policzkami i brakiem jakichkolwiek oznak niezadowolenia na twarzy.

– Chciałabym być koniem, wtedy mogłabym biegać całymi milami po tej wspaniałej okolicy i nie tracić tchu. Było znakomicie, ale zobacz, jakie ze mnie teraz straszydło. Bądź aniołem i idź, pozbieraj moje rzeczy – powiedziała Jo, padając pod klonem, który okrywał zbocze dywanem szkarłatnych liści.

Laurie odszedł bez pośpiechu, a Jo podwinęła warkocze, mając nadzieję, że nikt nie nadejdzie, dopóki nie doprowadzi się do porządku. Ale ktoś nadszedł i któż by to mógł być jak nie Meg. Wyglądała szczególnie wytwornie w swojej wyjściowej sukni – wracała właśnie z wizyty.

– A cóż ty tu, na Boga, robisz? – zapytała ze zdziwieniem dobrze wychowanej osoby na widok swojej potarganej siostry.

– Zbieram liście – odparła niepewnie Jo, pokazując czerwony bukiet, który właśnie zgarnęła.

– I szpilki do włosów – dodał Laurie, rzucając je na kolana Jo. – Rosną przy tej drodze, Meg. Podobnie jak grzebienie i brązowe słomiane kapelusze.

– Biegałaś, Jo. Jak mogłaś? Kiedy wreszcie skończysz z tym dokazywaniem? – powiedziała Meg z wymówką, poprawiając mankiety i przygładzając włosy, w których swawolił wiatr.

– Nigdy, dopóki nie będę stara i sztywna i nie będę chodzić o kulach. Nie poganiaj mnie, żebym stała się przed czasem dorosła, Meg. Dostatecznie trudne jest to, że ty się tak gwałtownie zmieniasz. Pozwól mi być dziewczynką tak długo, jak to możliwe.

Mówiąc to, Jo pochyliła się nad liśćmi, by ukryć drżenie warg, gdyż czuła ostatnio, że Margaret szybko stawała się kobietą, a sekret Lauriego kazał jej lękać się rozstania, które musiało kiedyś nadejść, a teraz zdawało się takie bliskie. Laurie zauważył zmieszanie na jej twarzy i odwrócił uwagę Meg, rzucając szybkie pytanie:

– Komu to składałaś wizyty taka elegancka?

– Gardinerom. A Sallie opowiedziała mi wszystko o weselu Belle Moffat. Było wspaniale, a teraz wyjechali spędzić zimę w Paryżu. Pomyśl tylko, jakie to musi być cudowne!

– Zazdrościsz jej, Meg? – spytał Laurie.

– Obawiam się, że tak.

– Cieszy mnie to! – mruknęła Jo, zawiązując energicznie kapelusz.

– Dlaczego? – zapytała Meg zdziwiona.

– Dlatego że jeśli tak ci zależy na bogactwie, to nigdy nie weźmiesz biedaka i nie wyjdziesz za biedaka – odpowiedziała Jo, wykrzywiając się do Lauriego, który dawał jej nieme znaki, żeby uważała na swoje słowa.

– Nigdy nie „wezmę i nie wyjdę za nikogo” – odparła Meg i odeszła z wielką godnością, podczas gdy pozostała dwójka pospieszyła za nią, śmiejąc się, szepcząc, przeskakując kamienie i „zachowując się jak dzieci”, jak powiedziała do siebie Meg, mimo że być może kusiłoby ją, by do nich dołączyć, gdyby nie miała na sobie swojej najlepszej sukienki.

Przez następne parę tygodni Jo zachowywała się tak dziwnie, że jej siostry zupełnie nie wiedziały, co o tym myśleć. Spieszyła do drzwi, gdy tylko zadzwonił listonosz, była niegrzeczna dla pana Brooke’a, kiedy go spotkała, siadywała, wpatrując się w Meg z zasmuconą twarzą i od czasu do czasu w bardzo tajemniczy sposób zrywając się, by ją uściskać i ucałować. Oboje z Lauriem wciąż dawali sobie znaki i rozmawiali o „Orle Wolności”, aż dziewczęta stwierdziły, że oboje postradali zmysły. W drugą sobotę po ukradkowym wyjściu Jo z domu Meg siedziała w oknie, szyjąc, i patrzyła zgorszona, jak Laurie ganiał Jo po ogrodzie, aż w końcu złapał ją w altance Amy. Tego, co tam się działo, Meg nie mogła dojrzeć, ale dobiegały ją wybuchy śmiechu, po których następowały szmer głosów i gwałtowny szelest rozkładanej gazety.

– Co począć z tą dziewczyną? Nigdy nie będzie się zachowywała jak młoda dama – westchnęła Meg, obserwując gonitwy z dezaprobatą.

– Mam nadzieję, że nie. Taka właśnie jest zabawna i kochana – powiedziała Beth, która nigdy nie zdradziła się z tym, że trochę ją bolało, gdy Jo dzieliła swe sekrety nie tylko z nią.

– To bardzo smutne, ale nigdy nie uczynimy jej commy la fo – dodała Amy, siedząca z lokami upiętymi w niezwykle twarzowy sposób i przygotowująca sobie nowe falbanki – dwie bardzo miłe rzeczy, które sprawiały, że czuła się bardzo elegancko i arystokratycznie.

Po kilku minutach wpadła Jo, ułożyła się na sofie i zaczęła czytać.

– Masz tam coś ciekawego? – zapytała Meg nieco złośliwie.

– To tylko opowiadanie! Nie sądzę, żeby było wiele warte – odparła Jo, starannie ukrywając tytuł gazety.

– Przeczytaj je lepiej głośno. Zajmie nas to na chwilę, a ciebie powstrzyma od psot – powiedziała Amy, starając się przybrać ton dorosłej osoby.

– Jaki ma tytuł? – zapytała Beth, zastanawiając się, dlaczego Jo ukrywała twarz za gazetą.

– Malarze rywale[5].

Z głośnym „Hm!” i po wzięciu głębokiego oddechu Jo zaczęła bardzo szybko czytać. Dziewczęta słuchały z zainteresowaniem; opowieść była romantyczna i nieco patetyczna, gdyż większość bohaterów umierała na zakończenie.

– Podobało mi się to o wspaniałym obrazie – skomentowała z aprobatą Amy, kiedy Jo skończyła.

– Ja wolę scenę miłosną. Wiola i Angelo to nasze dwa ulubione imiona. Czy to nie dziwne? – powiedziała Meg, ocierając łzy z oczu, wzruszona tragiczną sceną miłosną.

– Kto to napisał? – zapytała Beth, dostrzegłszy skrawek twarzy Jo.

Czytająca usiadła gwałtownie, odrzuciła gazetę, ukazując zarumienioną twarz, i z zabawną mieszaniną uroczystej powagi i podniecenia odpowiedziała głośno:

– Wasza siostra.

– Ty? – wykrzyknęła Meg, upuszczając robótkę.

– To bardzo dobre – powiedziała Amy niczym krytyk.

– Wiedziałam! Wiedziałam! Och, moja Jo, taka jestem z ciebie dumna! – I Beth podbiegła, by uściskać siostrę i nacieszyć się tym wspaniałym sukcesem.

Och, jakież były wszystkie szczęśliwe! Meg nie mogła wprost w to uwierzyć, dopóki nie zobaczyła słów „Panna Józefina March” naprawdę wydrukowanych w gazecie; jak wdzięcznie Amy krytykowała artystyczne części opowiadania i sugerowała dalszy ciąg, czego, niestety, nie można było wykorzystać, gdyż oboje, bohater i bohaterka, zostali uśmierceni; jak Beth w podnieceniu podskakiwała i śpiewała z radości; jak Hanna przyszła, by zawołać: „Na wielki rety, ja to nigdy!”, w ogromnym zdumieniu nad „ta pisanina Jo”; jak dumna była pani March, kiedy się dowiedziała; jak Jo śmiała się ze łzami w oczach, deklarując, że owszem, jest dumna jak paw; i jak, można rzec, „Orzeł Wolności” machał swymi skrzydłami nad domem Marchów, gdy gazeta przechodziła z rąk do rąk.

– Opowiedz nam o wszystkim! Kiedy to wyszło? Ile ci zapłacili? Co by tata powiedział? Czy Laurie nie będzie się śmiał? – wołały wszystkie, jedna przez drugą, gromadząc się wokół Jo, albowiem ci zwariowani uczuciowi ludzie urządzali święto z każdej drobnej domowej radości.

– Przestańcie trajkotać, dziewczęta, a wszystko wam opowiem – powiedziała Jo, zastanawiając się, czy pani Burney odczuwała większą dumę z powodu swej Eweliny niż ona z Malarzy rywali. Opowiedziawszy, jak to zaniosła swoje prace, Jo dodała: – A kiedy poszłam po odpowiedź, ten pan stwierdził, że podobały mu się obie, ale nie płaci początkującym autorom, tylko pozwala im publikować w swojej gazecie i zdobywać czytelników. To dobra praktyka – stwierdziła – kiedy debiutant stanie się lepszy, to każdy mu zapłaci. No więc pozwoliłam mu wziąć oba opowiadania i dziś mi to przysłano, a Laurie mnie na tym przyłapał i nalegał, żebym mu dała przeczytać. Pozwoliłam, a on powiedział, że to dobre i że powinnam więcej pisać, i że załatwi, żeby mi zapłacili za następne, i jestem taka szczęśliwa, bo z czasem będę się mogła sama utrzymać i pomóc dziewczętom.

Jo zabrakło tchu i chowając głowę w gazetę, zrosiła swe opowiadanie kilkoma szczerymi łzami, gdyż zdobycie niezależności i otrzymanie pochwał od tych, których kochała, było najskrytszym pragnieniem jej serca, a teraz wydawało się, że uczyniła pierwszy krok, by ten wymarzony cel osiągnąć.

ROZDZIAŁ XV

Telegram

– Listopad to najbardziej nieprzyjemny miesiąc w całym roku – powiedziała Margaret, stojąc pewnego smętnego popołudnia w oknie i spoglądając na zwarzony mrozem ogród.

– To dlatego właśnie ja się w nim urodziłam – zauważyła Jo w zamyśleniu, zupełnie nieświadoma plamy na swoim nosie.

– Gdyby teraz wydarzyło się coś bardzo miłego, uznałybyśmy, że to wspaniały miesiąc – powiedziała Beth, która do wszystkiego podchodziła z optymizmem, nawet do listopada.

– Przypuszczam, że tak, ale w tej rodzinie nigdy nie wydarza się nic miłego – stwierdziła Meg, będąca akurat w złym nastroju. – Harujemy tylko dzień w dzień, bez żadnej zmiany i zaledwie z odrobiną przyjemności. Równie dobrze mogłybyśmy chodzić w kieracie.

– Cierpliwości, ależ jesteśmy nie w humorze! – zawołała Jo. – Nie dziwię ci się, kochanie, bo musisz patrzeć na to, jak inne dziewczęta świetnie się bawią, podczas gdy ty harujesz rok za rokiem. Jakże chciałabym móc wszystko ci ułożyć, tak jak to robię dla moich bohaterek. Jesteś już dostatecznie ładna i dobra, toteż sprawiłabym, żeby jakiś krewny pozostawił ci niespodziewanie fortunę, a wtedy wyfrunęłabyś w świat jako wielka spadkobierczyni, lekceważąc wszystkich, którzy cię poniżali. Wyjechałabyś za granicę i powróciła jako lady Jakaśtam, w blasku splendorów i elegancji.

– Nikt teraz nie dziedziczy w ten sposób fortuny. Mężczyźni muszą pracować, a kobiety wychodzić za mąż dla pieniędzy. To obrzydliwie niesprawiedliwy świat – powiedziała gorzko Meg.

– Jo i ja zbijemy fortuny dla was wszystkich. Poczekajcie tylko z dziesięć lat i same zobaczycie – odezwała się Amy, która siedziała w kącie zajęta robieniem ciastek z błota, jak nazywała Hanna jej małe gliniane figurki ptaków, owoców, a nawet rzeźby twarzy.

– Nie mogę czekać i obawiam się, że nie mam zbytniej wiary w atrament i błoto, ale jestem wam wdzięczna za dobre intencje. – Meg westchnęła i odwróciła się znów w stronę oszołomionego ogrodu.

Jo jęknęła i oparła na stole łokcie, dając tym wyraz ogarniającemu ją poczuciu beznadziejności, ale Amy nadal energicznie klepała glinę, a Beth, która siedziała przy drugim oknie, powiedziała, uśmiechając się:

– Dwie miłe rzeczy wydarzą się już zaraz: Marmisia nadchodzi ulicą i Laurie biegnie przez ogród, może ma nam do powiedzenia coś miłego.

Oboje nadeszli, pani March ze swym zwykłym pytaniem o list od ojca, a Laurie, aby w swój przekonujący sposób namawiać:

– Czy któraś z was nie wybrałaby się na przejażdżkę? Ślęczałem nad matematyką, aż zamąciło mi się w głowie, i mam zamiar odświeżyć umysł. Dzień jest ponury, ale powietrze dobrze mi zrobi i odwożę Brooke’a do domu, więc w powozie będzie wesoło, nawet jeśli na dworze tak nie jest. Chodź, Jo, prawda, że obie z Beth pojedziecie?

– Oczywiście, że pojedziemy.

– Bardzo dziękuję, ale jestem zajęta. – Meg wyciągnęła swój koszyk do robótek, gdyż zgadzała się z matką, że lepiej było, przynajmniej w jej przypadku, nie jeździć zbyt często w towarzystwie młodego człowieka.

– My trzy będziemy gotowe za minutę! – zawołała Amy, wybiegając.

– Czy mogę coś dla pani zrobić, pani mamo? – zapytał Laurie z czułością w głosie i spojrzeniu, pochylając się nad fotelem pani March; zawsze się tak do niej zwracał.

– Nie, dziękuję, zajrzyj tylko na pocztę, skoro jesteś tak miły, kochanie. To nasz dzień listu, a listonosza nie było. Ojciec jest punktualny jak słońce. Być może zdarzyło się jakieś opóźnienie w drodze.

Przerwał jej ostry dzwonek i po chwili weszła Hanna z listem.

– To ta okropna telegraf, proszę pani – powiedziała, wręczając przesyłkę tak, jakby obawiała się, że za chwilę wybuchnie albo narobi innych szkód.

Na słowo „telegraf” pani March w zdenerwowaniu porwała papier, przeczytała dwie linie i opadła na krzesło tak blada, jakby ten skrawek papieru ugodził ją prosto w serce. Laurie ruszył na dół po wodę, podczas gdy Meg i Hanna podtrzymywały matkę, a Jo odczytała przestraszonym, donośnym głosem:

„Pani March, Pani mąż jest ciężko chory. Proszę natychmiast przyjechać, S. Hale, Szpital Blanka, Waszyngton”.

Jakże cicho zrobiło się w pokoju, gdy słuchały bez tchu, jak dziwnie pociemniało na zewnątrz i wydawało się, że zawirował nagle cały świat, kiedy dziewczynki zebrały się wokół matki, czując się tak, jakby całe szczęście i oparcie ich życia miało im być teraz odebrane. Pani March przyszła już do siebie, przeczytała jeszcze raz wiadomość i wyciągając ręce do córek, powiedziała tonem, którego nigdy nie zapomniały:

– Pojadę natychmiast, ale może już być za późno. Och, dzieci, dzieci, pomóżcie mi to wytrzymać!

Przez kilka chwil w pokoju słychać było tylko szloch, wymieszany z urywanymi słowami pociechy, czułymi zapewnieniami o pomocy i pełnymi nadziei szeptami, które zamierały wśród łez. Biedna Hanna pierwsza się otrząsnęła i z nieuświadamianą mądrością dała przykład pozostałym, gdyż dla niej praca była lekarstwem na wszelkie nieszczęścia.

– Bóg zachowa drogi pan! Nie będę tu tracić czas na płakanie, tylko przygotuję zaraz pani wszystko, co potrzeba – powiedziała serdecznie, ocierając twarz fartuchem, i uścisnąwszy rękę swej pani własną stwardniałą dłonią, odeszła, by pracować za trzech.

– Hanna ma rację. Nie czas teraz na łzy. Uspokójcie się, dziewczęta, i dajcie mi pomyśleć.

Starały się być cicho, biedactwa, podczas gdy ich matka usiadła. Ciągle była blada, lecz już spokojniejsza; odsunęła swój smutek, by o wszystkim pomyśleć i wszystko zaplanować.

– Gdzie jest Laurie? – zapytała przytomnie, kiedy pozbierała myśli i zdecydowała, od czego należy zacząć.

– Tu, proszę pani. Och, proszę pozwolić mi coś zrobić! – zawołał chłopiec, spiesząc z sąsiedniego pokoju, dokąd wycofał się, czując, że pierwszy smutek zbyt był święty, by oglądały go czyjekolwiek oczy, nawet przyjaciela.

– Wyślesz telegram, że zaraz przyjeżdżam. Następny pociąg odchodzi wczesnym rankiem. Pojadę nim.

– Co jeszcze? Konie są gotowe. Mogę wszędzie pojechać, wszystko załatwić – powiedział, gotów pofrunąć na kraj świata.

– Zostawisz wiadomość u ciotki March. Jo, podaj mi pióro i papier.

Odrywając czystą stronę spośród świeżo zapisanych przez siebie kartek, Jo przysunęła matce stół, wiedząc doskonale, że pieniądze na daleką smutną podróż trzeba będzie pożyczyć, i czując, że zrobiłaby wszystko, by dodać choć trochę do potrzebnej dla ojca sumy.

– Ruszaj teraz, kochanie, ale nie zabij się, jadąc z desperacką szybkością. Nie ma potrzeby aż tak się spieszyć.

Ostrzeżenie pani March było oczywiście daremne, gdyż pięć minut później Laurie przegalopował pod oknem na swoim rączym komu, jadąc, jakby szło o jego własne życie.

– Jo, pobiegniesz do magazynów i powiesz pani King, że nie mogę przyjść. Zabierzesz z powrotem trochę rzeczy. Wszystko zaraz spiszę. Będą potrzebne, bo muszę jechać przygotowana na pielęgnowanie chorego. Szpitalne składy nie zawsze są dobrze zaopatrzone. Beth, pójdziesz i poprosisz pana Laurence’a o parę butelek starego wina – nie jestem zbyt dumna, by żebrać dla ojca. Powinien mieć wszystko, co najlepsze. Amy, powiedz Hannie, żeby wyjęła czarną walizkę, a ty, Meg, chodź i pomóż mi zebrać moje rzeczy, bo jestem na wpół przytomna.

Pisanie, myślenie i jednoczesne kierowanie wszystkimi mogło ją niewątpliwie pozbawić przytomności, toteż Meg ubłagała matkę, by na chwilę usiadła i odpoczęła w swoim pokoju, i pozwoliła im pracować. Wszyscy rozbiegli się jak liście uniesione porywem wiatru, a spokojny, szczęśliwy dom w jednej chwili rozpadł się nagle, jakby list podziałał niczym jakieś złowrogie zaklęcie.

Pan Laurence nadszedł pospiesznie wraz z Beth, przynosząc wszystkie słowa otuchy, jakie tylko dobry starszy pan mógł wymyślić w związku z chorym, oraz przyjacielskie obietnice opieki nad dziewczynkami pod nieobecność matki, co niezwykle ją uspokoiło. Nie było rzeczy, której by nie proponował, począwszy od własnego szlafroka, a kończąc na sobie samym, zaoferował bowiem swe towarzystwo w podróży. Nie było to jednak możliwe i pani March nie chciała nawet słyszeć, by starszy pan wyruszał w tak długą drogę, ale gdy o tym wspomniał, na jej twarzy pojawił się przez chwilę wyraz ulgi, ponieważ niepokój nie usposabia dobrze do wyjazdu. Starszy pan zauważył to, zmarszczył grube brwi w krótkiej zadumie, zatarł dłonie i szybko się oddalił, obiecując, że zaraz wróci. Nikt nie miał czasu o nim myśleć do chwili, gdy Meg, biegnąc przez korytarz z parą kaloszy w jednej ręce, a filiżanką herbaty w drugiej, zderzyła się tam z panem Brookiem.

– Tak mi przykro, panno March – powiedział łagodnym głosem, który zabrzmiał kojąco dla jej umęczonej duszy. – Przyszedłem, by zaoferować pani matce moje towarzystwo. Pan Laurence ma dla mnie zlecenia w Waszyngtonie i będzie mi niezmiernie przyjemnie, jeśli będę mógł jej się tam przydać.

Kalosze upadły, a i herbata omal nie poszła w ich ślady, gdyż Meg wyciągnęła dłoń, a jej twarz wyrażała tyle wdzięczności, że wynagrodziłoby to panu Brooke’owi znacznie większe poświęcenie niż ta odrobina czasu i pociechy, jaką ofiarowywał.

– Jacy wy jesteście dobrzy! Jestem pewna, że mama się zgodzi, i będzie to taka ulga wiedzieć, że ma tam kogoś, kto się o nią zatroszczy. Bardzo, bardzo panu dziękuję! – Meg powiedziała to niezwykle żarliwie, w całkowitym zapamiętaniu. Dopiero coś szczególnego w spojrzeniu brązowych oczu, patrzących na nią z góry, przywołało ją do rzeczywistości. Pomyślała o stygnącej herbacie. Odeszła więc do bawialni, powiedziawszy przedtem, że poprosi matkę.

Wszystko było już ustalone, kiedy Laurie powrócił od ciotki March z notą zawierającą potrzebną sumę i kilkoma zdaniami przypominającymi to, co często wcześniej powtarzała, a mianowicie, że zawsze im mówiła, że był to absurd, żeby March szedł do wojska, że zawsze przepowiadała, iż nic dobrego z tego nie wyniknie, i że ma nadzieję, iż następnym razem skorzystają z jej rady. Pani March list wrzuciła do ognia, pieniądze włożyła do torebki i powróciła do swych czynności z mocno zaciśniętymi wargami, na sposób, który Jo zrozumiałaby doskonale, gdyby to widziała.

Krótkie popołudnie dobiegało końca. Wszystko było przygotowane. Meg z matką ustalały jeszcze jakieś niezbędne krawieckie poprawki, podczas gdy Beth i Amy zajęły się herbatą. Hanna zakończyła prasowanie z, jak to nazywała, plaskiem i stukiem i tylko Jo wciąż nie wracała. Zaczynały się już niepokoić i Laurie wyszedł, żeby jej szukać, bo nikt nie mógł przewidzieć, co mogło przyjść postrzelonej Jo do głowy. Nie zauważył jej jednak i przyszła sama, z bardzo dziwacznym wyrazem twarzy, stanowiącym mieszaninę rozbawienia i strachu, zadowolenia i żalu, co zaskoczyło rodzinę nie mniej niż zwitek banknotów, który położyła przed matką. Powiedziała nieco łamiącym się głosem:

– To mój wkład w to, żeby ojcu było lepiej i żebyś go przywiozła do domu!

– Kochanie, skąd to masz? Dwadzieścia pięć dolarów! Jo, mam nadzieję, że nie zrobiłaś czegoś nierozważnego?

– Nie, to uczciwie zarobione pieniądze. Nie żebrałam, nie pożyczałam ani nie ukradłam. Po prostu zarobiłam i nie sądzę, żebyś się miała gniewać, bo sprzedałam tylko coś, co do mnie należało. – Mówiąc to, Jo zdjęła kapturek i na ten widok wszyscy jednocześnie krzyknęli: jej wspaniałe włosy były krótko obcięte.

– Twoje włosy! Twoje piękne włosy! Och, Jo, jak mogłaś? Twój jedyny atut. Moje kochane dziecko, to nie było potrzebne. Nie wygląda teraz jak moja Jo, ale tak bardzo ją za to kocham!

W ogólnym gwarze okrzyków Beth czule ściskała ostrzyżoną głowę, Jo przyjęła obojętną pozę, która nikogo ani trochę nie zwiodła, i powiedziała, burząc brązową gęstwę i starając się robić wrażenie, że podoba się jej nowa fryzura:

– Nie wywrze to wpływu na losy narodu, więc nie płacz, Beth. To dobre dla mojej próżności. Stawałam się zbyt dumna z mojej czupryny. Mojemu mózgowi też dobrze zrobi, kiedy się pozbędzie tej miotły. Jest mi tak lekko i chłodno w głowę, a fryzjer powiedział, że niedługo będę miała drobne loki, co będzie bardzo chłopięce, twarzowe i łatwe do utrzymania. Ja jestem zadowolona, więc proszę, mamo, weź pieniądze i zjedzmy kolację.

„W ogólnym gwarze okrzyków Beth czule ściskała ostrzyżoną głowę, Jo przyjęła obojętną pozę, która nikogo ani trochę nie zwiodła (...).”

– Opowiedz mi wszystko, Jo. Ja dla odmiany nie jestem zbyt zadowolona, ale nie mogę cię obwiniać, bo wiem, jak chętnie poświęciłaś swoją, jak to nazywasz, próżność dla miłości. Ale kochanie, to nie było potrzebne i obawiam się, że niedługo będziesz tego żałowała – powiedziała pani March.

– Nie, nie będę! – odparła Jo zdecydowanie, poczuwszy znaczną ulgę, że jej postępek nie został całkowicie potępiony.

– Dlaczego to zrobiłaś? – zapytała Amy, która równie chętnie dałaby sobie obciąć głowę jak swe ładne włosy.

– No cóż, strasznie chciałam zrobić coś dla taty – odpowiedziała Jo, kiedy wszyscy zebrali się przy stole. Zasiedli do kolacji, bo zdrowi młodzi ludzie mogą jeść nawet mimo kłopotów. – Nienawidzę pożyczać, podobnie jak mama, i wiem, że ciotka March zrzędziłaby, tak jak zawsze, gdybym ją poprosiła o parę groszy. Meg dała całą swoją kwartalną pensję na komorne, a ja za swoją kupiłam tylko trochę ubrań, toteż czułam się okropnie i zdecydowana byłam zdobyć pieniądze, choćbym miała sprzedać własny nos.

– Niepotrzebnie czułaś się okropnie, moje dziecko. Nie miałaś zimowych ubrań, więc za swoje ciężko zarobione pieniądze kupiłaś je sobie, i to bardzo skromne – powiedziała pani March ze spojrzeniem, które ogrzało serce Jo.

– Z początku wcale mi nie przyszło do głowy, żeby sprzedać włosy, ale kiedy tak szłam i rozmyślałam, co mogłabym zrobić, a jednocześnie oglądałam wystawy tych eleganckich sklepów, czując, że miałabym ochotę dać tam nura i poczęstować się czymś. Wtedy zobaczyłam w oknie fryzjera warkocze z włosów, z przyczepionymi cenami. Jeden czarny warkocz, nie tak gruby jak mój, kosztował czterdzieści dolarów. Olśniło mnie nagle, że miałam coś, za co można było dostać pieniądze, i bez namysłu weszłam, zapytałam, czy kupują włosy i ile mogą zapłacić mi za moje.

– Nie mogę sobie wyobrazić, jak się na to zdobyłaś – powiedziała Beth z nutą przerażenia.

– Och, to był taki malutki mężczyzna, który robił wrażenie, jakby żył tylko po to, by pomadować włosy. Najpierw się zdziwił, chociaż był przyzwyczajony do tego, że dziewczęta wskakują do sklepu i pytają go, czy nie kupiłby włosów. Powiedział, że nie zależy mu na moich, bo nie są w modnym kolorze, a przede wszystkim, że nigdy dużo nie płaci, bo dopiero praca, którą w nie wkłada, podnosi cenę i tak dalej. Robiło się późno i bałam się, że jeśli nic z tego nie wyjdzie, to już się wcale nie zdecyduję, a wiecie, że jak zacznę coś robić, to nie cierpię rezygnować, więc błagałam go, żeby je kupił, i powiedziałam mu, dlaczego tak mi się spieszy. Przyznaję, że było to głupie, ale sprawiło, że zmienił zdanie, bo bardzo się podnieciłam i opowiedziałam na mój pokrętny sposób całą historię, a jego żona słyszała to wszystko i powiedziała bardzo zachęcająco i miło: „Kup je, Tomaszu, i wyświadcz młodej damie przysługę. Ja też zrobiłabym to samo dla naszego Jimmy’ego, gdybym miała choć kosmyk włosów mających jakąkolwiek wartość”.

– Kto to jest Jimmy? – zapytała Amy, która lubiła, żeby wyjaśniano jej wszystko w trakcie opowiadania.

– Ta kobieta powiedziała, że to jej syn, który jest w armii. Czy to nie dziwne, jak takie sprawy przyjaźnie usposabiają do siebie nieznających się dotąd ludzi? Rozmawiała ze mną, gdy jej mąż mnie strzygł, i zręcznie odwracała moją uwagę od tego, co się dzieje.

– Czy nie czułaś się okropnie, kiedy ci obciął pierwsze pasmo? – zapytała Meg, zadrżawszy na samą myśl o wyczynie Jo.

– Spojrzałam po raz ostatni na moje włosy, kiedy fryzjer przygotowywał swoje przybory, i tyle. Nigdy nie biadolę nad takimi głupstwami. Wyznam jednak, że zrobiło mi się jakoś dziwnie, kiedy ujrzałam drogie mi stare włosy ułożone na stole, a na głowie czułam jednocześnie krótkie szorstkie końce. Miałam wrażenie, jakbym co najmniej straciła rękę albo nogę. Kobieta podchwyciła moje spojrzenie i powiedziała, żebym wzięła ze sobą jeden długi lok. Dam ci go, Marmiś, jako pamiątkę dawnej świetności, bo ta fryzura jest tak wygodna, że nie wydaje mi się, żebym kiedykolwiek jeszcze zapuściła grzywę.

Pani March zwinęła kasztanowy lok i ułożyła go na swoim biurku obok krótkiego siwego. Powiedziała tylko: „Dziękuję, kochanie” i na jej twarzy pojawiło się coś takiego, że dziewczęta zmieniły temat i starały się rozmawiać wesoło o tym, jak pięknie postąpił pan Brooke, o zapowiadanej na następny dzień dobrej pogodzie i o tym, jakie wspaniałe czasy nastaną, kiedy ojciec wróci do domu na rekonwalescencję.

Nikomu nie chciało się iść spać, ale o dziesiątej pani March odłożyła ostatnią skończoną robótkę i powiedziała:

– Chodźcie, dziewczęta.

Beth podeszła do pianina i zagrała ulubiony hymn ojca. Wszystkie dzielnie zaczęły śpiewać, ale załamywały się jedna po drugiej, tak że Beth pozostała sama, kończąc pieśń wyrywającą się z głębi serca, gdyż dla niej muzyka stanowiła zawsze najsłodsze ukojenie.

– Idźcie do łóżek i nie rozmawiajcie już, bo rano musimy wcześnie wstać i trzeba się dobrze wyspać. Dobranoc, moje kochane – powiedziała pani March, gdy umilkł hymn i nikt nie próbował zacząć następnego.

Ucałowały ją i poszły do łóżek tak cicho, jakby drogi chory leżał w sąsiednim pokoju. Beth i Amy zaraz zasnęły pomimo wszystkich kłopotów, ale Meg leżała cicho z otwartymi oczyma, snując myśli najpoważniejsze ze wszystkich, jakie kiedykolwiek przychodziły jej do głowy w ciągu całego dotychczasowego życia. Jo leżała w bezruchu i siostrze wydawało się, że zasnęła, gdy nagle usłyszała zduszony szloch. Meg, dotykając mokrego policzka Jo, zapytała troskliwie:

– Jo, kochanie, co się stało? Czy płaczesz z powodu ojca?

– Nie, nie teraz.

– A więc dlaczego?

– Moje... moje włosy! – wybuchnęła biedna Jo, daremnie starając się ukryć za poduszką swe wzruszenie.

Nie zabrzmiało to bynajmniej komicznie dla Meg, ucałowała więc i pogładziła zbolałą bohaterkę najczulej, jak mogła.

– Nie jest mi ich żal – protestowała Jo, krztusząc się. – Gdybym mogła, jutro znów bym zrobiła to samo. To tylko ta próżna, samolubna część mnie tak głupio płacze. Nie mów nikomu, już po wszystkim. Myślałam, że już śpisz, i dlatego urządziłam mały prywatny szloch nad jedynym atutem mojej urody. Dlaczego jeszcze nie śpisz?

– Nie mogę spać. Tak się martwię – odpowiedziała Meg.

– Pomyśl o czymś przyjemnym i zaraz zaśniesz.

– Próbowałam, ale wtedy jeszcze bardziej się rozbudziłam.

– O czym myślałaś?

– O ładnych twarzach... zwłaszcza oczach – odpowiedziała Meg, uśmiechając się do siebie w ciemności.

– Jaki kolor najbardziej lubisz?

– Brązowe, to znaczy czasami. Niebieskie też są ładne.

Jo roześmiała się i Meg kategorycznie zabroniła jej się odzywać, a potem złożyła miłą obietnicę, że zakręci Jo włosy. I zasnęła, by śnić o życiu w powietrznym zamku.

Zegary wydzwaniały północ i pokoje były już ciche, ale jakaś postać zaczęła przesuwać się od łóżka do łóżka. Tu wygładziła przykrycie, tam poprawiła poduszkę, zatrzymując się, by położyć dłonie i posłać czułe spojrzenie każdej pogrążonej we śnie buzi, ucałować każdą ustami, które niemo błogosławiły i wymawiały słowa żarliwych modlitw, odmawianych tylko przez matki. Kiedy uniosła zasłonę u okna, by wyjrzeć w posępną noc, spoza chmur ukazał się nagle księżyc i zaświecił jasno niczym życzliwa, dobra twarz, zdając się szeptać wśród ciszy: „Pociesz się, dobra duszo! Tam za chmurami zawsze jest światło”.

ROZDZIAŁ XVI

Listy

O szarym, zimnym świcie siostry zapaliły lampę i każda przeczytała kolejny rozdział swoich małych książeczek z żarliwością, jakiej nigdy przedtem nie odczuwały, gdyż dopiero teraz, gdy znalazły się w prawdziwych kłopotach, książeczki te przyniosły pomoc i pociechę. Ubierając się, postanowiły więc powiedzieć „Do widzenia” pogodnie i z nadzieją i wyprawić matkę w pełną niepokoju podróż bez zasmucania jej własnymi łzami i narzekaniem. Kiedy zeszły na dół, wszystko wydawało się jakieś inne – na dworze było tak ciemno i spokojnie, a w domu – pełno światła i zamieszania. Dziwnie było jeść o tak wczesnej porze śniadanie i nawet znajoma twarz Hanny wyglądała nienaturalnie, kiedy ta fruwała wokół kuchni w nocnym czepku na głowie. Wielki kufer stał przygotowany w korytarzu, płaszcz i czepek leżały na sofie, a matka siedziała, starając się coś zjeść, tak blada i zmęczona bezsenną nocą i troskami, że dziewczętom bardzo trudno było dotrzymać swego postanowienia. Oczy Meg napełniały się łzami wbrew jej woli; Jo niejeden raz musiała ukrywać twarz za wiszącym w kuchni ręcznikiem, a młodsze dziewczynki miały tak poważne i zaniepokojone buzie, jakby smutek był dla nich nowym doświadczeniem.

Nikt wiele nie mówił, ale w miarę jak czas upływał i siedziały, czekając na powóz, dziewczynki zaczęły krzątać się wokół pani March. Jedna składała jej szal, druga wygładzała wstążki na czepku, trzecia wkładała jej kalosze, a czwarta zamykała torbę podróżną. Pani March powiedziała:

– Dzieci, pozostawiam was pod opieką Hanny i pana Laurence’a. Hanna to chodzące przywiązanie, a nasz dobry sąsiad będzie was strzegł tak, jakbyście były jego własnymi dziećmi. Nie boję się o was, ale pragnę, żebyście w należyty sposób przebrnęły przez te kłopoty. Nie smućcie się i nie trapcie, gdy wyjadę, ani nie myślcie, że możecie znaleźć pociechę i zapomnienie w bezczynności. Pracujcie tak jak dotychczas, gdyż właśnie praca przynosi błogosławioną pociechę. Miejcie nadzieję i bądźcie zajęte, a cokolwiek się zdarzy, pamiętajcie, że nigdy nie stracicie ojca.

– Tak, mamo.

– Meg, kochanie, bądź rozważna, uważaj na siostry, radź się Hanny, a w razie jakiegokolwiek kłopotu zwracaj się do pana Laurence’a. Bądź cierpliwa, Jo, nie wpadaj w przygnębienie i nie działaj pochopnie. Pisz do mnie często i bądź moją dzielną dziewczynką, gotową wszystkim nieść pomoc i pociechę. Beth, znajdź ukojenie w swojej muzyce i przykładaj się do drobnych domowych obowiązków. A ty, Amy, pomagaj ze wszystkich sił, bądź posłuszna i trzymaj się bezpiecznie domu.

– Będziemy, mamo, będziemy!

Turkot nadjeżdżającego powozu sprawił, że wszystkie zerwały się i zaczęły nasłuchiwać. Była to trudna chwila, ale dziewczęta dobrze ją zniosły. Żadna nie płakała, żadna nie uciekła ani nie jęknęła, choć było im bardzo ciężko na sercu, gdy przesyłały serdeczne pozdrowienia dla ojca, gdyż wymawiając te słowa, obawiały się, że może już być za późno na ich przekazanie. Mocno ucałowały matkę, przywarły do niej z czułością, a kiedy odjeżdżała, starały się wesoło machać rękoma.

Laurie i jego dziadek także przyszli, by się pożegnać, a pan Brooke wyglądał na tak silnego, rozsądnego i dobrego, że dziewczęta z miejsca ochrzciły go Pan Wielkie Serce.

– Do widzenia, moje kochane! Niech Bóg ma nas w opiece i zachowa nas wszystkich! – wyszeptała pani March, całując drogie twarzyczki jedną po drugiej i spiesząc do powozu.

Gdy już miała odjeżdżać, ukazało się słońce. Odwróciwszy się, zobaczyła, jak oświetla ono stojącą u furtki gromadkę, jakby na dobry znak. Oni też to zauważyli, uśmiechnęli się i pomachali dłońmi, toteż gdy powóz skręcał za róg, w oczach pani March pozostał widok czterech jasnych twarzyczek, a poza nimi, niby strażników, pana Laurence’a, wiernej Hanny i oddanego Lauriego.

– Jakże dobrzy są dla nas wszyscy! – powiedziała, odwracając się, by znaleźć kolejny tego dowód w pełnej szacunku sympatii, malującej się na twarzy młodego człowieka.

– A jakże mogłoby być inaczej – odparł pan Brooke, śmiejąc się tak zaraźliwie, że pani March nie mogła się powstrzymać od śmiechu, tak więc długa podróż rozpoczęła się pod dobrym znakiem słońca, uśmiechów i pogodnych słów.

– Czuję się jak po trzęsieniu ziemi – powiedziała Jo, kiedy sąsiedzi odeszli do domu na śniadanie, pozostawiając je, by odpoczęły i się odświeżyły.

– Wydaje się, jakby ubyło pół domu – dodała smutnie Meg.

Beth otworzyła usta, by coś powiedzieć, ale zdołała tylko wskazać na stos ładnie pocerowanych pończoch, które leżały na stoliku matki jako dowód, że nawet w ostatnich chwilach przed podróżą myślała o córkach i pracowała dla nich. Był to drobiazg, ale trafił prosto do ich serc, toteż pomimo swych dzielnych postanowień załamały się i gorzko rozpłakały. Hanna w swej mądrej prostocie pozwoliła im na łzy, wiedząc, że przyniosą ulgę, a kiedy deszcz zdawał się nieco rzednąć, nadeszła z pomocą, uzbrojona w dzbanek z kawą.

– Teraz, drogie młode panny, pamiętać, co powiedziała wasza mama, i nie płakać. Chodźcie pić kawa, a potem z powrotem do roboty i przynosić chlubę dla rodzina.

Kawa była smakołykiem i Hanna okazała wielkie wyczucie, przygotowując ją tego ranka. Nikt nie potrafił oprzeć się przekonującym zapewnieniom służącej oraz pachnącemu zaproszeniu, ulatującemu z dziobka dzbanka do kawy. Podeszły do stołu, zamieniły chusteczki do nosa na serwetki i po dziesięciu minutach wszystko wróciło do normy.

– „Mieć nadzieję i być zajętym”, oto nasze motto i zobaczymy, kto o nim będzie najlepiej pamiętał. Ja jak zwykle ruszam do ciotki March. Och, jakże ona będzie dziś pouczać! – powiedziała Jo, której w miarę popijania kawy poprawiał się humor.

– Ja pójdę do moich Kingów, choć najchętniej zostałabym w domu i zajęła się wszystkim tutaj – stwierdziła Meg, zła na siebie z powodu poczerwieniałych nagle oczu.

– Nie ma potrzeby. Beth i ja świetnie zadbamy o dom – powiedziała Amy z poważną miną.

– Hanna powie nam, co robić, i wszystko będzie przygotowane na wasz powrót – dodała Beth, wyciągając bez żadnej zwłoki ścierkę i miskę do zmywania naczyń.

– Według mnie niepokój jest bardzo interesującym doznaniem – zauważyła Amy, jedząc w zamyśleniu cukier.

Dziewczęta, usłyszawszy to, nie mogły się powstrzymać od śmiechu i poczuły się od razu znacznie lepiej, mimo że Meg pokręciła głową, jakby miała za złe młodej damie, że znalazła pociechę w cukiernicy.

Widok pasztecików sprawił, że Jo znów spoważniała, a gdy obie starsze dziewczynki wyszły do swoich codziennych obowiązków, ze smutkiem obejrzały się na okno, w którym zazwyczaj jaśniała twarz matki. Dziś nie było jej tam, ale za to Beth, pamiętająca o domowym rytuale, kiwała im głową, niczym chiński mandaryn.

– Taka właśnie jest moja Beth! – powiedziała Jo, machając kapeluszem, z twarzą pełną wdzięczności. – Do widzenia, Meggy. Mam nadzieję, że Kingowie nie będą cię dziś musztrować. I nie martw się o ojca, kochanie – dodała, gdy się rozstawały.

– A ja mam nadzieję, że ciotka March nie będzie ci robić wymówek z powodu twojej fryzury. Jest bardzo twarzowa, wygląda chłopięco i ładnie – odparła Meg, starając się powstrzymać uśmiech na widok kędzierzawej głowy, która wydawała się komicznie mała na wysokich ramionach siostry.

– To moja jedyna pociecha. – I dotykając kapelusza à la Laurie, Jo odeszła, czując się jak ostrzyżona owca w zimowy dzień.

Wiadomości o ojcu bardzo podnosiły dziewczynki na duchu, gdyż mimo ciężkiej choroby dzięki obecności najczulszej i najtroskliwszej z pielęgniarek od razu odczuł poprawę. Pan Brooke przysyłał codzienny raport i Meg, jako głowa rodziny, nalegała, by odczytywać głośno wieści, które z tygodnia na tydzień stawały się coraz weselsze. Wszyscy od początku chętnie pisali i pękate koperty były starannie wpychane do skrzynki pocztowej przez jedną z sióstr; czuły się bardzo ważne z powodu swojej korespondencji z Waszyngtonem. Ponieważ jedna z takich przesyłek zawierała listy charakterystyczne dla wszystkich zainteresowanych, odbierzemy je wyimaginowanemu kurierowi i przeczytamy:

Moja Najukochańsza Mamo,

nie umiem Ci powiedzieć, jak uszczęśliwił nas Twój ostatni list, gdyż zawarte w nim wiadomości były tak dobre, że nie mogłyśmy się powstrzymać od śmiechu i płaczu. Jak miły jest pan Brooke i jak to się szczęśliwie złożyło, że interesy pana Laurence’a zatrzymują go przez cały ten czas blisko Ciebie, skoro jest tak użyteczny dla Ciebie i dla ojca. Dziewczęta są dobre jak szczere złoto. Jo pomaga mi przy szyciu i upiera się przy wykonywaniu różnych ciężkich prac. Bałabym się, że się przemęczy, gdybym nie wiedziała, że jej atak przykładności nie potrwa długo. Beth jest w swoich obowiązkach dokładna jak zegarek i zawsze pamięta o Twoich radach. Martwi się o ojca i wygląda poważnie, z wyjątkiem chwil, kiedy zasiada przy swoim małym pianinie. Amy bardzo ładnie się mnie słucha i ja niezwykle się o nią troszczę. Czesze się sama, a ja uczę ją, jak obrabiać dziurki do guzików i cerować pończochy. Stara się bardzo i jestem pewna, że będziesz po powrocie zadowolona z jej postępów. Pan Laurence dba o nas niczym stara macierzyńska kwoka, jak mawia Jo, a Laurie jest bardzo miły i przyjacielski. Oboje z Jo rozweselają nas, bo czasami robi nam się tak smutno i czujemy się bez Ciebie jak sieroty. Hanna to prawdziwa święta. Nie strofuje nas wcale i zwraca się do mnie „Panno Margaret”, co jest zresztą bardzo właściwe, i odnosi się do mnie z szacunkiem. Wszystkie jesteśmy zdrowe i zajęte, ale dniem i nocą tęsknimy za Tobą i pragniemy, żebyś już wróciła. Przekaż ojcu moje najserdeczniejsze pozdrowienia i miej do mnie zaufanie, zawsze Twoja

Meg

List ten, ładnie napisany na pachnącym papierze, bardzo kontrastował z następnym, który został nagryzmolony na wielkiej płachcie cienkiego zagranicznego papieru, ozdobionym kleksami i wszelkiego rodzaju zakrętasami i zawijasami.

Moja Najdroższa Marmisiu,

trzykrotne hurra dla ojca! Brooke to prawdziwy zuch, że zatelegrafował do nas od razu, kiedy ojciec poczuł się lepiej. Kiedy nadszedł list, pobiegłam na strych, żeby podziękować Bogu za to, że jest dla nas taki dobry, ale mogłam tylko płakać i powtarzać: „Cieszę się! Cieszę się!”. Czy to nie wystarczy zamiast zwykłej modlitwy? Bo miałam ich doprawdy bardzo wiele w sercu. Dzieje się tyle zabawnych rzeczy i teraz mogę się nimi cieszyć, gdyż wszyscy są tak straszliwie dobrzy, że przypomina to życie w gnieździe gołębi. Uśmiałabyś się, gdybyś zobaczyła Meg, jak siedzi u szczytu stołu i stara się zachowywać jak matrona. Jest z każdym dniem ładniejsza i czasami jestem w niej po prostu zakochana. Dziewczynki to prawdziwe archanioły, a ja – no cóż, ja jestem Jo i nigdy nie będę kimś innym. Och, muszę Ci powiedzieć, że mało brakowało, a pokłóciłabym się z Lauriem. Powiedziałam, co sądzę w pewnej drobnej sprawie, i on się obraził. Miałam rację, ale nie powiedziałam tego tak, jak powinnam, więc poszedł do domu, mówiąc, że nie wróci, aż go nie poproszę o przebaczenie. Oświadczyłam mu, że nie ma mowy, i byłam wściekła. To trwało cały dzień. Bardzo mi było źle i tak za Tobą tęskniłam. Oboje z Lauriem jesteśmy tacy dumni i trudno nam błagać o przebaczenie, ale myślałam, że on to zrobi pierwszy, bo to ja miałam rację. On jednak nie przyszedł i wieczorem przypomniało mi się, co powiedziałaś, kiedy Amy wpadła do rzeki. Poczytałam moją małą książeczkę i lepiej się poczułam, więc postanowiłam nie dopuścić, żeby słońce zaszło nad moim gniewem, i pobiegłam przeprosić Lauriego. Spotkałam go przy furtce, bo właśnie szedł w tym samym celu. Oboje pośmialiśmy się, przeprosiliśmy się nawzajem i wszystko było znowu dobrze i jak należy.

Wczoraj, kiedy pomagałam Hannie przy praniu, ułożyłam „pomat”, a ponieważ tata lubi moje głupie drobiazgi, więc dołączam i ten, żeby się zabawił. Przekaż mu ode mnie najserdeczniejsze uściski na świecie, a siebie ucałuj dziesięciokrotnie od swojej

postrzelonej Jo

PIEŚŃ SPONAD MYDLIN

Królowa balii, wesoło śpiewam, Biel pian się wznosi do góry,

Porządnie piorę, płuczę, wyżymam,

Wieszam ubrania na sznury;

W świeżym powietrzu wszystko powiewa,

Pod niebem bez jednej chmury.

Gdyby tak można z naszych serc i dusz

Całego tygodnia sprać plamy,

By woda, powietrze mocą swych wróżb

Dały nam czystość ich samych;

Na ziemi prawdziwie byłby to już

Dzień prania pełen chwały!

Przy ścieżce pracowitego życia

Czyż bratki zakwitną kiedy;

Zajęty umysł chwil nie użycza,

Na smutki, rozpacze, biedy;

Myśl niespokojną zaraz wyrzuca

Miotły dzielny ruch jeden.

Cieszy mnie danych mi zadań mrowie,

Gdy ślęczę nad nimi codziennie,

Gdyż da mi to siłę, nadzieję i zdrowie,

Żeby oświadczyć solennie:

„Myśl sobie, głowo i ty czuj, serce,

Lecz zawsze pracujcie, wy – ręce!”.

Droga Mamo,

zostało już tylko trochę miejsca dla mnie, żeby Ci przesłać pozdrowienia i kilka suszonych bratków z sadzonki, którą trzymam w domu, żeby tata mógł je zobaczyć. Czytam każdego ranka, staram się być dobra przez cały dzień i śpiewam sobie do snu piosenki taty. Nie mogę tylko śpiewać Rajskiej krainy, bo chce mi się od razu płakać. Wszyscy są bardzo mili i jesteśmy tak szczęśliwe, na ile to możliwe bez Ciebie. Amy chce, żebym zostawiła resztę strony, więc muszę kończyć. Nie zapomniałam o przykryciu szafek i codziennie nakręcam zegar i wietrzę pokoje. Pocałuj kochanego tatę w policzek, który nazywa moim. Och, wróć szybko do Twojej kochającej

małej Beth

Moja droga Mamo,

wszystkie mamy się dobrze, odrabiam lekcje i nigdy nie iryguję dziewcząt – Meg mówi, że mam na myśli irytuję, więc piszę oba wyrazy i możesz wybrać bardziej właściwy. Meg jest dla mnie wielką pociechą i pozwala mi jeść co wieczór galaretkę do herbaty. Jo mówi, że to mi bardzo dobrze robi, bo utrzymuje mnie w słodkim nastroju. Laurie nie okazuje mi tyle respektu, ile powinien, teraz, kiedy prawie jestem nastoletnia, mówi na mnie Kurczak i rani moje uczucia, mówiąc do mnie po francusku bardzo szybko, kiedy mówię „Merci” albo „Bonjour” tak jak Hattie King. Rękawy mojej niebieskiej sukienki całkiem się przetarły i Meg przyszyła nowe, ale cały przód źle wyszedł i są bardziej niebieskie niż sukienka. Było mi przykro, ale nie narzekałam i dobrze znoszę moje kłopoty, ale chciałabym, żeby Hanna bardziej krochmaliła moje fartuszki i żeby codziennie były racuchy. Czy nie mogłaby tak robić? Czy ładnie napisałam ten znak zapytywania? Meg mówi, że moja interpunkcja i ortografia są okropne i zamartwiam się tym, ale, dobry Boże, mam tyle rzeczy do roboty, że nie poradzę. Adieu, przesyłam góry serdeczności dla papy.

Twoja oddana córka,

Amy Curtis March

Droga Pani March,

ja tylko jeden linia, żeby powiedzieć, że dajemy sobie radę pierwsza klasa. Dziewczynki jest mądre i lata wokoło bardzo zręcznie. Panna Meg wyrośnie na porządna gospodyni; ma na to dryg i we wszystko się strasznie prędko łapie. Jo prześciguje wszystkie, bo zawsze jest pierwsza, ale nigdy się najpierw nie namyśli i człowiek nie wie, co jej strzeli do głowy. W poniedziałek wyprała cały balia sukienek, ale nakrochmaliła ich, zanim wyżęła i wybieliła ten różowy perkalowy sukienka tak, że myślałam, że umrę od śmiechu. Beth jest najlepszy mały stforzątek i moja wyręka, taki jest zręczna i zawsze na niej mogę polegać. Stara się wszystko wyuczyć i naprawdę chodzi na rynek jak nie na swoje lata; tak samo trzyma rachunki, z mój pomoc, całkiem pięknie. Do natychczas dajemy sobie rady bardzo oszczędnie; nie pozwalam dziewczynki, żeby piły kawa, tylko raz w tydzień, tak jak pani chciała i trzymam je na zwykły i prosty produkty. Amy radzi sobie co do marudzenia i żeby nosić najlepsza sukienka i jeść słodkie. Pan Laurie ma tyle wymysłów co zawsze i często przewraca dom do góry nogi, ale rozwesela dziewczynki, więc pozwalam im, niech mają. Starszy pan przysyła góry rzeczy i jest dość nudna, ale dobrze chce i to nie mój miejsce, żeby jemu coś powiedzieć. Mój chleb sie wyrosnął, to tyle na ten raz. Przesyłam mój szacunek dla Pan March i mam nadzieję, że już pożegnał swój Pneumonia.

Z uszanowaniem,

Hanna Mullet

Siostro Przełożona Oddziału nr 2,

spokój panuje nad Rappahannock, oddziały w świetnej formie, tabory znakomicie zaopatrzone. Straż Przyboczna pod wodzą pułkownika Teddy’ego zawsze gotowa; Wódz Naczelny – generał Laurence – dokonuje codziennego przeglądu wojsk; Kwatermistrz Mullet dba o porządek w obozie; Major Lew trzyma nocną wartę. Po otrzymaniu pomyślnych wieści z Waszyngtonu oddana została salwa z dwudziestu czterech dział, a w sztabie odbyła się uroczysta parada. Wódz Naczelny przesyła najlepsze życzenia, do których przyłącza się

pułkownik Teddy

Droga Pani,

wszystkie dziewczynki mają się dobrze. Beth i mój chłopiec codziennie mi o wszystkim donoszą. Hanna jest wzorową służącą i pilnuje pięknej Meg jak smok. Rad jestem, że dobra pogoda się utrzymuje. Proszę korzystać z pomocy Brooke’a i donieść mi, jeśli koszta przekroczą Pani rachuby. Proszę dbać, by mężowi niczego nie brakowało. Bogu dzięki za jego powrót do zdrowia. Pani szczery przyjaciel i sługa,

James Laurence

ROZDZIAŁ XVII

Wierne maleństwo

Zasób cnót, jakie praktykowano przez cały tydzień w starym domu, wystarczyłby na zaopatrzenie całej okolicy. Było to doprawdy zdumiewające, w jak niebiańskim usposobieniu zdawali się wszyscy znajdować, a samo wyrzeczenie stanowiło obowiązującą modę. Jednak uspokojone nieco w swych początkowych obawach o ojca dziewczęta niedostrzegalnie osłabły w chwalebnych wysiłkach i poczęły powracać do dawnych przyzwyczajeń. Nie zapomniały o swoim motcie, ale mieć nadzieję i być zajętym zdawało się teraz coraz łatwiejszym zadaniem, a po dotychczasowych wielkich staraniach uważały, że wysiłek zasługuje na wakacje, i postarały się, żeby miał ich do woli.

Jo przeziębiła się poważnie na skutek zapominania o dostatecznym okrywaniu swojej ostrzyżonej głowy i miała przykazane siedzenie w domu, aż jej się nie poprawi, gdyż ciotka March nie lubiła, by czytywały jej przeziębione osoby. Dziewczynce bardzo się to podobało i po przeszukaniu domu od strychu po piwnicę opadła na sofę, lecząc grypę za pomocą pigułek i książek. Amy odkryła, że prace domowe i sztuka niezbyt dają się pogodzić, i powróciła do swoich ciastek z błota. Meg co dzień chodziła do swych uczniów i szyła albo przynajmniej sądziła, że szyje, gdyż wiele czasu spędzała na pisywaniu długich listów do matki albo czytaniu po raz kolejny wiadomości z Waszyngtonu. Jedna Beth pracowała jak dawniej, z rzadka tylko popadając w drobne lenistwo czy smutek.

Pieczołowicie wypełniała wszystkie drobne codzienne obowiązki, a czasem i te należące do sióstr, bo często o nich zapominały, co sprawiało, że dom przypominał zegar, któremu zatrzymało się wahadło. Kiedy robiło jej się ciężko na sercu z powodu tęsknoty za matką lub troski o ojca, szła do wielkiej szafy, gdzie ukrywszy twarz w pewnej kochanej starej sukni, mogła trochę poszlochać i w samotności zmówić cichutko modlitwę. Nikt nie wiedział, co ją rozweselało w chwilach smutku, ale wszyscy czuli, jak słodka i pomocna była Beth, i przyzwyczaili się przychodzić do niej po pociechę lub radę w różnych drobnych sprawach.

Żadna z dziewcząt nie zdawała sobie sprawy, że doświadczenie to było prawdziwą próbą charakteru i kiedy opadło pierwsze podniecenie, uznały, że dobrze sobie dały radę i zasługiwały na pochwałę. Tak też i było, tyle że popełniły błąd, ustając w swych wysiłkach, o czym miały się boleśnie przekonać.

– Meg, myślę, że powinnaś odwiedzić Hummlów. Mama prosiła, żebyśmy o nich nie zapominały – powiedziała Beth dziesięć dni po wyjeździe pani March.

– Jestem zbyt zmęczona, by iść tam dziś po południu – odparła Meg, kołysząc się wygodnie w fotelu i szyjąc jednocześnie.

– A może ty pójdziesz, Jo? – zapytała Beth.

– Jest za zimno na moje przeziębienie.

– Myślałam, że czujesz się już prawie dobrze.

– Wystarczająco dobrze, żeby wychodzić z Lauriem, ale nie dość dobrze, żeby pójść do Hummlów – powiedziała Jo ze śmiechem, ale czuła się nieco zawstydzona swoimi wykrętami.

– Dlaczego sama nie pójdziesz? – zapytała Meg.

– Odwiedzam ich codziennie, ale teraz niemowlę jest chore i nie wiem, co na to poradzić. Pani Hummel wychodzi codziennie do pracy i Lottchen zajmuje się dzieckiem, tylko że ono jest coraz bardziej chore i myślę, że ty albo Hanna powinnyście tam pójść.

Beth mówiła z taką żarliwością, że Meg obiecała pójść następnego dnia.

– Poproś Hannę, żeby ci dała jakąś paczuszkę z jedzeniem, i zanieś im, Beth. Powietrze dobrze ci zrobi – powiedziała Jo, dodając przepraszająco:

– Poszłabym, ale muszę skończyć pisanie.

– Boli mnie głowa i jestem zmęczona, dlatego myślałam, że któraś z was mogłaby pójść – odparła Beth.

– Amy zaraz wróci i na pewno pobiegnie tam za nas – zasugerowała Meg.

– W takim razie odpocznę trochę i poczekam na nią.

I Beth położyła się na sofie, a pozostałe dziewczęta powróciły do swoich zajęć i o Hummlach zapomniano. Minęła godzina. Amy wciąż jeszcze nie było, Meg poszła do swojego pokoju przymierzyć nową suknię, Jo pogrążyła się w pisaniu, a Hanna spała głęboko przy kuchennym ogniu. Wtedy Beth cichutko włożyła kapturek, napełniła koszyk drobiazgami dla dzieci i wyszła na chłodne powietrze z ciężką głową i smutnym spojrzeniem swych dobrych i cierpliwych oczu. Kiedy wróciła, było już późno i nikt nie widział, jak wślizgnęła się na górę i zamknęła w pokoju matki. Pół godziny później Jo poszła po coś do „szafy mamy” i znalazła Beth stojącą przy apteczce, z poważną buzią, czerwonymi oczyma i buteleczką kamfory w ręce.

– Na Krzysztofa Kolumba! Co się stało? – wykrzyknęła Jo, bo Beth wysunęła dłoń tak, jakby chciała ją ostrzec, i zapytała pospiesznie:

– Miałaś już szkarlatynę, prawda?

– Parę lat temu, kiedy Meg chorowała. Dlaczego?

– W takim razie powiem ci. Och, Jo, dziecko umarło!

– Jakie dziecko?

– Niemowlę pani Hummel. Umarło na moich kolanach, zanim ona wróciła do domu – zawołała Beth, szlochając.

– Moje biedactwo, to musiało być dla ciebie straszne! To ja powinnam była pójść – powiedziała Jo ze skruchą, biorąc siostrę w ramiona i siadając z nią w matczynym fotelu.

– To nie było straszne, Jo, tylko takie smutne! Od razu zauważyłam, że dziecko jest bardziej chore, ale Lottchen powiedziała, że matka poszła po lekarza, więc wzięłam je, żeby Lottchen mogła odpocząć. Zdawało się, że spało, ale nagle zaczęło płakać i drżeć, a potem znieruchomiało. Starałam się rozgrzać mu nogi, a Lotty dawała mu mleko, ale ono nie ruszało się i wiedziałam, że już nie żyje.

– Nie płacz, kochanie! I co zrobiłaś?

– Siedziałam tylko i trzymałam je delikatnie, dopóki pani Hummel nie przyszła z lekarzem. Powiedział, że umarło, i obejrzał Heinricha i Minnę, których bolały gardła. „Szkarlatyna, proszę pani. Należało wezwać mnie wcześniej”, stwierdził ze złością. Pani Hummel odparła, że jest biedna, i próbowała sama leczyć niemowlę, ale teraz było już za późno i mogła go tylko prosić, żeby pomógł pozostałym dzieciom, i ufać w jego dobroczynność co do zapłaty. Uśmiechnął się wtedy i był trochę milszy, ale to wydało się bardzo smutne i płakałam razem z nimi, aż nagle lekarz odwrócił się i powiedział mi, żebym zaraz poszła do domu i natychmiast wzięła belladonnę, bo dostanę gorączki.

– Nie, nie dostaniesz! – zawołała Jo, ściskając ją mocno, ze strachem w oczach. – Och, Beth, nigdy bym sobie nie wybaczyła, gdybyś miała się rozchorować. Co mamy robić?

– Nie bój się. Przypuszczam, że nie będę bardzo chora. Sprawdziłam w książce mamy, że to się zaczyna bólem głowy, gardła i dziwnym samopoczuciem, tak jak u mnie, więc wzięłam trochę belladonny i już się lepiej czuję – powiedziała Beth, kładąc zimną dłoń na rozpalonym czole i starając się nie wyglądać na zbyt chorą.

– Gdyby tylko mama była w domu! – wykrzyknęła Jo, chwytając książkę i uświadamiając sobie, że Waszyngton leży niezwykle daleko. Przeczytała stronę, spojrzała na Beth, sprawdziła jej czoło, zajrzała do gardła i powiedziała poważnie: – Przez ponad tydzień codziennie przebywałaś z tym dzieckiem i z innymi, które już zachorowały, więc obawiam się, że i ciebie to czeka, Beth. Zawołam Hannę, ona będzie wszystko wiedziała.

– Nie wpuszczaj tu Amy. Ona nie przechodziła szkarlatyny i nie chciałabym jej zarazić. Czy ty i Meg możecie drugi raz chorować? – zapytała Beth z niepokojem.

– Myślę, że nie. A jeśli nawet, to nie dbam o to. Dobrze mi tak, samolubnej oślicy, za to, że pozwoliłam ci iść, a sama zostałam, żeby pisać głupoty! – mruknęła Jo i wyszła, żeby naradzić się z Hanną.

Ta poczciwa dusza obudziła się w jednej chwili i od razu objęła dowództwo, zapewniając Jo, że nie ma powodu się martwić, wszyscy miewają szkarlatynę, a jeśli są należycie leczeni, to nikt od tego nie umiera, w co Jo skwapliwie uwierzyła i poszła na górę zawołać Meg.

– Teraz powiem wam, co zrobimy – powiedziała Hanna, kiedy obejrzała i wypytała Beth. – Zawołamy doktor Bangs, tak tylko, żeby cię obejrzał, kochanie, i zobaczył, czy wszystko dobrze robimy. Potem wyślemy Amy do ciotka March na jakiś czas, żeby była daleko od choroba, a jeden z was, dziewczynki, może zostać w domu i dzień, dwa zabawić Beth.

– Oczywiście to ja zostanę, bo jestem najstarsza – zaczęła Meg, która wyglądała na zaniepokojoną i targaną wyrzutami sumienia.

– Ja zostanę, bo to moja wina, że ona jest chora. Obiecałam mamie, że będę wszystko załatwiać, i nie zrobiłam tego – powiedziała Jo zdecydowanym tonem.

– Którą wolisz, Beth? Niepotrzebna ci więcej niż jedna – powiedziała Hanna.

– Jo, proszę. – I Beth odwróciła głowę w stronę siostry z wyrazem zadowolenia na twarzy, co ostatecznie rozstrzygnęło sprawę.

– Idę powiedzieć Amy – stwierdziła Meg nieco urażona, ale zarazem z pewną ulgą, bo w przeciwieństwie do Jo nie lubiła pielęgnowania chorych.

Amy natychmiast się zbuntowała i z pasją oświadczyła, że woli mieć gorączkę, niż mieszkać u ciotki March. Meg tłumaczyła, prosiła, nakazywała – wszystko nadaremnie. Amy upierała się, że nie pójdzie, i Meg pozostawiła ją zrozpaczoną, gdy wyszła, żeby spytać Hannę, co ma robić. Zanim wróciła, nadszedł Laurie i zastał Amy płaczącą, z głową w poduszkach sofy. Opowiedziała mu swoją historię, oczekując pocieszenia, ale Laurie włożył tylko ręce do kieszeni i spacerował po pokoju, gwiżdżąc cicho, z brwiami ściągniętymi w zamyśleniu. W końcu usiadł obok niej i powiedział swoim najbardziej czułym tonem:

– Bądź rozsądną małą kobietką i zrób to, o co cię proszą. Nie, nie płacz, tylko posłuchaj, jaki świetny plan ułożyłem. Pójdziesz do ciotki March, a ja będę codziennie przychodził i zabierał cię na spacer albo na przejażdżkę, i będziemy się świetnie bawili. Czy to nie lepsze niż zamartwianie się tutaj?

– Nie chcę, żeby mnie odsyłano, tak jakbym komuś zawadzała – zaczęła Amy urażonym tonem.

– Ależ, dziecko, to tylko dla twojego dobra. Nie chcesz chyba być chora?

– Nie, oczywiście, że nie chcę, ale przypuszczam, że i tak będę, bo cały czas byłam z Beth.

– To właśnie najlepszy powód, że powinnaś natychmiast się wynieść, żeby uniknąć choroby. Przypuszczam, że zmiana powietrza i opieka utrzymają cię przy zdrowiu, a nawet jeśli tak się nie stanie, to będziesz łagodniej przechodziła chorobę. Radzę ci, żebyś się od razu zbierała, bo szkarlatyna to nie żarty, panienko.

– Ale u ciotki March jest nudno i ona jest taka złośliwa – powiedziała Amy. Wyglądała na dość przestraszoną.

– Nie będzie nudno, kiedy codziennie wpadnę, żeby ci powiedzieć, jak się ma Beth, i zabierał cię na włóczęgi. Stara dama mnie lubi, postaram się być dla niej jak najsłodszy, żeby się na nas nie złościła, cokolwiek będziemy robić.

– Czy zabierzesz mnie na przejażdżkę bryczką z Pukiem?

– Przyrzekam, na honor dżentelmena.

– I będziesz przychodził codziennie?

– Sama się przekonasz.

– I odwieziesz mnie, jak tylko Beth się poprawi?

– W tej samej minucie.

– I pójdziemy do teatru?

– Jeśli damy radę, to i do dziesięciu.

– Skoro tak, to myślę, że pojadę – powiedziała wolno Amy.

– Dobre dziecko! Zawołaj Meg i powiedz jej, że się poddałaś – polecił Laurie i poklepał ją protekcjonalnie po ramieniu, co uraziło Amy bardziej jeszcze niż „poddanie się”.

Meg i Jo przybiegły, by być świadkami cudu, jaki się dokonał, a Amy, czując się niezwykle ważna i pełna poświęcenia, obiecała, że pójdzie do ciotki, jeśli doktor powie, że Beth na pewno będzie chora.

– Jak się czuje małe kochanie? – zapytał Laurie, gdyż Beth była jego ulubienicą i martwił się o nią bardziej, niż chciał to okazać.

– Leży w łóżku mamy i ma się lepiej. Śmierć dziecka bardzo ją zmartwiła, ale przypuszczam, że jest tylko przeziębiona. Tak mówi Hanna, choć wydaje się zaniepokojona, co sprawia, że i ja się denerwuję – odpowiedziała Meg.

– Ileż prób stawia przed nami życie! – stwierdziła Jo, burząc włosy, co stanowiło dowód wielkiego zatroskania. – Ledwie pozbyłyśmy się jednego zmartwienia, a już nadchodzi następne. Kiedy mamy nie ma, to zdaje się, jakby nie było na czym się oprzeć, i czuję się zupełnie zagubiona.

– Dobrze już, Jo, nie rób z siebie jeża, bo ci z tym nieładnie. Uporządkuj swoją perukę i powiedz, czy mam zatelegrafować do waszej mamy, a może zrobić coś innego? – zapytał Laurie, który nie pogodził się jeszcze z utratą jedynego atutu urody swej przyjaciółki.

– To właśnie mnie martwi – powiedziała Meg. – Uważam, że powinnyśmy ją zawiadomić, jeśli Beth jest rzeczywiście chora. Ale Hanna mówi, że nie wolno nam, bo matka nie może opuścić ojca i tylko zaczną się oboje zamartwiać. Beth nie będzie długo chorować, a Hanna dokładnie wie, co robić. Mama powiedziała, że powinnyśmy jej słuchać, więc przypuszczam, że musimy, ale nie wydaje mi się to całkiem w porządku.

– Hm, nie wiem. A może po wizycie lekarza zapytacie mojego dziadka?

– Zapytamy. Jo, biegnij i sprowadź zaraz doktora Bangsa – zarządziła Meg. – Przed jego wizytą nie możemy o niczym zadecydować.

– Zostań, Jo. Ja tu jestem chłopcem na posyłki – powiedział Laurie, biorąc płaszcz.

– Ale może jesteś zajęty – zaczęła Meg.

– Nie, już odrobiłem moje dzisiejsze lekcje.

– Uczysz się w czasie wakacji? – zapytała Jo.

– Biorę przykład z moich sąsiadek – brzmiała odpowiedź Lauriego, kiedy wybiegał z pokoju.

– Uważam, że mój chłopiec ma przed sobą wielką przyszłość – stwierdziła Jo, patrząc z pełnym aprobaty uśmiechem, jak przeskakiwał przez żywopłot.

Przyszedł doktor Bangs i powiedział, że Beth ma objawy szkarlatyny, ale powinna ją przejść lekko, spoważniał jednak, kiedy dowiedział się o historii Hummlów. Amy została natychmiast odesłana, zaopatrzona w coś, co miało zapobiec chorobie, i odjechała z wielką pompą, mając za eskortę Jo i Lauriego.

Ciotka March powitała ich ze swą zwykłą gościnnością.

– Czego chcecie tym razem? – zapytała, spoglądając surowo sponad okularów, podczas gdy papuga siedząca na oparciu jej fotela wrzeszczała:

– Wynoś się! Chłopcom wstęp wzbroniony!

„Ciotka March powitała ich ze swą zwykłą gościnnością”.

Laurie wycofał się do okna, a Jo opowiedziała całą historię.

– Niczego innego nie można było oczekiwać, skoro pozwala wam się wścibiać nosy w sprawy biedaków. Amy może zostać i być użyteczną, jeśli się nie rozchoruje, co niewątpliwie się stanie, wystarczy na nią popatrzeć. Nie płacz, dziecko, nie lubię słuchać, jak ludzie pociągają nosami.

Amy byłaby się rzeczywiście rozpłakała, ale Laurie sprytnie pociągnął papugę za ogon, co skłoniło Polly do zawołania: „Na moje buty!” w tak zabawny sposób, że zamiast płakać, dziewczynka wybuchnęła śmiechem.

– Co pisze wasza matka? – spytała mrukliwie starsza pani.

– Ojciec ma się znacznie lepiej – odparła Jo, starając się zachować powagę.

– Ach tak? No, to nie potrwa długo, moim zdaniem. Marchowie nigdy nie mieli ani odrobiny wytrzymałości – brzmiała pocieszająca odpowiedź.

– Ha, ha! Nie mów nigdy śmierć! Zażyj tabaki! Do widzenia, do widzenia! – zaskrzeczała Polly, tańcząc na swojej poręczy i dziobiąc czepek starszej pani, gdyż Laurie znów uszczypnął ją w ogon.

– Wstrzymaj język, ty pozbawione szacunku stare ptaszysko! A ty, Jo, najlepiej już idź. To nie jest zbyt stosowne, żeby włóczyć się po nocy z takim postrzelonym chłopakiem jak...

– Wstrzymaj język, ty pozbawione szacunku stare ptaszysko! – zawołała Polly, zeskakując z fotela i biegnąc, by dziobnąć „postrzelonego” chłopaka, który trząsł się ze śmiechu po tej ostatniej wypowiedzi.

„Nie sądzę, żebym to wytrzymała, ale spróbuję” – pomyślała Amy, kiedy została sama z ciotką March.

– Dasz sobie radę, ty tchórzu! – zaskrzeczała Polly i po tej niegrzecznej uwadze Amy nie mogła powstrzymać się od pociągnięcia nosem.

ROZDZIAŁ XVIII

Mroczne dni

Beth miała szkarlatynę i była znacznie bardziej chora, niż ktokolwiek – oprócz Hanny i lekarza – podejrzewał. Dziewczęta nie miały pojęcia o chorobach, a panu Laurence’owi nie pozwolono jej zobaczyć, toteż Hanna zorganizowała wszystko tak, jak chciała, a chociaż zapracowany doktor Bangs robił, co mógł, wiele pozostawiał jednak znakomitej pielęgniarce. Meg została w domu, żeby nie zarazić Kingów, i prowadziła gospodarstwo; czuła się nieco winna i zaniepokojona tym, że w swych listach nie wspominała o chorobie Beth. Nie mogła pogodzić się z oszukiwaniem matki, ale jednocześnie była zobowiązana do posłuszeństwa wobec Hanny, a ta nie chciała nawet słyszeć o tym, żeby „pani March miała wiedzieć i martwić się takim byle co”. Jo poświęcała Beth dnie i noce, co nie było trudnym zadaniem, gdyż chora wykazywała wielką cierpliwość i znosiła ból, nie narzekając, jeśli tylko mogła się opanować. Ale zdarzały się chwile, kiedy w ataku gorączki zaczynała mówić ochrypłym łamanym głosem, grać na kołdrze niczym na swoim ukochanym małym pianinie i próbowała śpiewać gardłem tak opuchniętym, że nie wychodził z niego żaden dźwięk. Zdarzało się też, że nie poznawała otaczających ją znajomych twarzy, nazywając je innymi imionami i błagalnie przywołując matkę. Jo bardzo się wtedy bała, Meg błagała, by pozwolono jej napisać prawdę, i nawet Hanna mówiła, że „pomyśli o tym, chociaż niebezpieczeństwa jeszcze nie ma”. List z Waszyngtonu powiększył ich zgryzotę, gdyż stan pana Marcha znów się pogorszył i o jego powrocie do domu przez dłuższy czas nie mogło być mowy.

Jakże mroczne wydawały się teraz dni, jakże smutny i opuszczony dom i jakże ciężkie były serca dziewcząt, kiedy pracowały i czekały, podczas gdy cień śmierci unosił się nad szczęśliwą niegdyś rodziną! Wtedy to Margaret, siedząc samotnie ze łzami kapiącymi raz po raz na robótkę, uświadomiła sobie, jak była bogata w skarby cenniejsze niż jakiekolwiek luksusy – miłość, opiekę, pokój, zdrowie, prawdziwe błogosławieństwa życia. Wtedy też Jo, przebywając wciąż w zaciemnionym pokoju i mając przed oczyma twarz cierpiącej siostrzyczki, a w uszach jej nieszczęśliwy głos, nauczyła się rozumieć piękno i słodycz charakteru Beth, czuć, jak głębokie i czułe miejsce zajmowała ona we wszystkich sercach, i doceniać wartość wspaniałomyślnego dążenia siostry, aby żyć dla innych i czynić dom szczęśliwym przez okazywanie tych prostych cnót, które wszyscy mogą posiadać i które wszyscy powinni kochać i cenić, bardziej niż talent, bogactwo czy urodę. A Amy na swoim przymusowym wygnaniu gorąco pragnęła być w domu i móc pomagać przy Beth. Teraz czuła, że żadna posługa nie byłaby zbyt ciężka czy przykra, przypomniała sobie bowiem z pełnym skruchy smutkiem, jak wiele zaniedbanych obowiązków wykonały za nią te chętne małe rączki. Laurie nawiedzał dom jak niespokojny duch, a pan Laurence zamknął fortepian, bo nie mógł znieść tego, że przypominał on o małej sąsiadce, która umilała muzyką wieczorne chwile. Wszystkim brakowało Beth. Mleczarz, piekarz, sklepikarz i rzeźnik pytali, jak się czuje. Biedna pani Hummel przyszła, by błagać o przebaczenie za swoją bezmyślność i prosić o całun dla Minny. Sąsiedzi przesyłali wszelkiego rodzaju słowa pociechy i życzenia i nawet ci, którzy znali Beth najlepiej, zdumieni byli odkryciem, jak wielu przyjaciół miała ta nieśmiała dziewczynka.

Ona tymczasem leżała na łóżku, ze starą Joanną przy boku, gdyż nawet majacząc, nie zapominała o opuszczonej ulubienicy. Tęskniła do swoich kotków, ale nie chciała, by je przyniesiono, z obawy, że się zarażą, a kiedy nadchodziły bardziej ciche godziny, pełna była niepokoju o Jo. Przesyłała czułe pozdrowienia dla Amy i prosiła, by powiedziały matce, że niedługo do niej napisze, a często, gdy dostawała papier i ołówek, próbowała napisać parę słów, żeby ojciec nie pomyślał, że o nim zapomniała. Ale wkrótce nawet te chwile świadomości się skończyły i godzinami miotała się na posłaniu, a z ust jej wydobywały się niezrozumiałe słowa, lub też zapadała w ciężki sen, który nie przynosił wypoczynku. Doktor Bangs przychodził dwa razy dziennie, Hanna czuwała nocą, Meg miała na swoim biurku telegram gotowy w każdej chwili do wysłania, a Jo nie odchodziła od łóżka Beth.

Pierwszy grudnia był dla nich prawdziwie zimowym dniem, gdyż wiał ostry wiatr, padał gęsty śnieg i rok zdawał się przygotowywać na swoją śmierć. Kiedy tego ranka przyszedł doktor Bangs, popatrzył długo na Beth, potrzymał przez minutę w dłoniach jej gorącą rączkę, a potem, odłożywszy ją delikatnie, powiedział po cichu do Hanny:

– Jeśli pani March może opuścić męża, należałoby po nią posłać.

Hanna skinęła głową, nie mówiąc ani słowa, gdyż jej wargi drżały spazmatycznie; Meg opadła na krzesło, bo zdawało się, że na dźwięk tych słów wszelka siła opuściła jej członki, a Jo, postawszy przez minutę z bladą twarzą, wybiegła do bawialni, chwyciła telegram i narzucając coś na siebie, wybiegła w śnieżycę. Wkrótce wróciła, a kiedy zdejmowała płaszcz, nadszedł Laurie z listem zawierającym wiadomość, że pan March znowu ma się lepiej. Jo przeczytała list z wdzięcznością, ale ogromny ciężar zdawał się nie znikać z jej serca, a twarz wyrażała tyle nieszczęścia, że Laurie zapytał pospiesznie:

– Co się stało? Czy Beth ma się gorzej?

– Posłałam po mamę – powiedziała Jo z tragicznym wyrazem twarzy, szamocząc się ze swoimi kaloszami.

– Słusznie, Jo! Czy zrobiłaś to na własną odpowiedzialność? – zapytał Laurie, kiedy posadził ją na krześle w holu i zaczął ściągać oporne kalosze, zauważywszy, jak drżą jej ręce.

– Nie, doktor powiedział, żebyśmy to zrobiły.

– Och, Jo, nie może być aż tak źle! – wykrzyknął Laurie z przestraszoną twarzą.

– Niestety, tak jest. Nie poznaje nas, nie opowiada już nawet o zielonych gołębiach, jak nazywała liście winorośli na ścianach. Wygląda zupełnie jak nie moja Beth i nie ma nikogo, żeby pomóc nam to znieść. Mamy i ojca nie ma, a Bóg wydaje się tak daleko, że nie mogę go odnaleźć.

Łzy popłynęły gorącym strumieniem po policzkach biednej Jo, która w geście beznadziei wyciągnęła rękę, jakby próbując coś złapać w ciemności, aż Laurie pochwycił ją w swoje dłonie, szepcząc, na ile pozwalało mu na to ściśnięte gardło:

– Ja tu jestem. Trzymaj się mnie, kochana Jo!

Nie mogła przemówić, ale „trzymała się” i ciepły uścisk przyjaznej ludzkiej dłoni pocieszył jej obolałe serce i zdawał się prowadzić bliżej do boskiego ramienia, które jako jedyne mogło podtrzymać ją w nieszczęściu. Laurie pragnął powiedzieć coś czułego i pocieszającego, ale nie znajdował odpowiednich słów, więc stał w milczeniu, lekko gładząc jej opuszczoną głowę, tak jak zwykła to robić matka. Było to najlepsze, co mógł uczynić, bardziej kojące niż najpiękniejsze słowa, gdyż Jo odczuwała jego niewypowiedziane współczucie i w ciszy poznała tę słodką pociechę, jaką serdeczność przynosi smutkowi.

Po krótkiej chwili otarła łzy, które sprawiły jej ulgę, i podniosła głowę z wdzięcznością.

– Dziękuję, Teddy, jest mi lepiej. Nie czuję się już taka opuszczona i spróbuję to znieść, jeśli nadejdzie.

– Musisz zachować nadzieję. To ci pomoże, Jo. Wkrótce wróci tu twoja matka, a wtedy wszystko dobrze się ułoży.

– Tak się cieszę, że ojcu jest lepiej. Nie będzie teraz miała takich wyrzutów sumienia, zostawiając go. Och, Boże! Zdaje się, jakby wszystkie kłopoty urosły w jedną górę, a jej najcięższa część spoczywa na moich ramionach – westchnęła Jo, rozpościerając na kolanach mokrą chusteczkę, żeby wyschła.

– Czy Meg nie pomaga ci dzielnie? – obruszył się Laurie.

– Och tak, próbuje, ale ona nie kocha Beth tak jak ja i nie będzie jej tak brakowało Beth jak mnie. Beth to moje sumienie i nie mogę jej utracić. Nie mogę! Nie mogę! – Jo opadła twarzą na mokrą chusteczkę i rozpłakała się głośno w przystępie rozpaczy, mimo że do tej pory trzymała się dość dzielnie.

Laurie przeciągnął dłonią po oczach, ale nie mógł wydobyć ani jednego słowa, dopóki nie pokonał dławiącego uczucia w gardle i drżenia warg. Być może nie było to zbyt męskie, ale nie mógł się opanować, i rada jestem, że tak się stało. Potem, kiedy łkanie Jo ucichło, powiedział z nadzieją:

– Myślę, że ona nie umrze. Jest taka dobra i wszyscy ją tak kochamy. Nie wierzę, żeby Bóg już teraz chciał ją zabrać.

– Dobre i kochane osoby też jednak zawsze umierają – jęknęła Jo, ale przestała już płakać, gdyż słowa przyjaciela pocieszyły ją pomimo lęku i wątpliwości.

– Biedactwo, jesteś taka wymęczona. To do ciebie nie pasuje, żebyś czuła się tak opuszczona i bezradna. Poczekaj chwilę. Rozweselę cię w mgnieniu oka.

Laurie wybiegł, przeskakując po dwa stopnie naraz, a Jo położyła skołataną głowę na brązowym kapturku, który, zapomniany przez wszystkich, leżał na stole tak, jak go tam Beth zostawiła. Musiał mieć jakąś czarodziejską moc, gdyż łagodny duch jego właścicielki zdawał się wstępować w Jo i kiedy Laurie zbiegł z góry z kieliszkiem wina, wzięła go z uśmiechem i powiedziała dzielnie:

– Piję za zdrowie mojej Beth! Jesteś dobrym lekarzem, Teddy, i takim drogim przyjacielem. Jak ja ci się kiedykolwiek odwdzięczę? – dodała, gdy wino ożywiło jej ciało, tak jak przedtem miłe słowa ukoiły umęczoną duszę.

– Niebawem przyślę ci rachunek, a dziś dam ci coś, co będzie dla twego serca balsamem znacznie lepszym niż całe kwarty wina – powiedział Laurie, spoglądając na nią promiennie, z twarzą pełną skrywanego zadowolenia.

– Co to takiego? – wykrzyknęła Jo, tak zaintrygowana, że zapomniała na chwilę o swoich troskach.

– Już wczoraj wysłałem do twojej matki telegram i Brooke odpowiedział, że ona przyjeżdża natychmiast, a więc będzie tu dziś wieczorem i wszystko ułoży się dobrze. Czy cieszysz się, że to zrobiłem?

Laurie mówił bardzo szybko i w jednej chwili zrobił się czerwony z podniecenia, gdyż trzymał swój plan w tajemnicy, obawiając się zawieść nadzieje dziewcząt lub zranić Beth. Jo gwałtownie pobladła, zerwała się z krzesła, a gdy tylko przestał mówić, zaskoczyła go zupełnie, zarzucając mu ramiona na szyję i wołając ze łzami radości:

– Och, Laurie! Och, mamo! Tak się cieszę! – Nie szlochała już, tylko śmiała się histerycznie, drżała i przywarła do przyjaciela, jakby straciła zmysły, usłyszawszy tę niespodziewaną wiadomość.

Laurie, aczkolwiek zdecydowanie zaszokowany, zachował się z dużą przytomnością umysłu. Poklepał ją delikatnie po plecach, a zobaczywszy, że przychodzi do siebie, pocałował nieśmiało parę razy, co ocuciło Jo natychmiast. Trzymając się poręczy, odsunęła go delikatnie, mówiąc bez tchu:

– Och, nie! Ja nie miałam zamiaru, to było okropne z mojej strony, ale byłeś taki kochany, wysyłając telegram mimo zakazu Hanny, że nie mogłam się powstrzymać, żeby się na ciebie nie rzucić. Opowiedz mi o wszystkim i nie dawaj mi już więcej wina, bo potem tak się właśnie zachowuję.

– Mnie to nie przeszkadza – powiedział Laurie, poprawiając krawat. – Wiesz, zacząłem się denerwować i dziadek też. Obaj uważaliśmy, że Hanna przesadza z tym swoim autorytetem i że wasza matka powinna wiedzieć. Nigdy by nam nie wybaczyła, gdyby Beth... no, wiesz, gdyby coś się stało. No więc kiedy dziadek powiedział, że najwyższy czas, żebyśmy coś zrobili, pognałem wczoraj na pocztę, bo doktor wyglądał tak poważnie, a Hanna o mało nie urwała mi głowy, kiedy zaproponowałem wysłanie telegramu. A ponieważ nie mogę znieść, żeby mną „rządzono”, zdecydowałem się i zrobiłem to. Wiem, że twoja matka przyjedzie, a ostatni pociąg nadjeżdża o drugiej nad ranem. Wyjadę po nią, a ty dopilnuj tylko, żeby powściągnąć swój wybuch radości i zaoszczędzić Beth niepokoju, zanim ta błogosławiona dama tu się pojawi.

– Laurie, jesteś aniołem! Nie wiem, czy zdołam ci to kiedykolwiek wynagrodzić.

– Rzuć się na mnie jeszcze raz. Całkiem mi się to podobało – powiedział Laurie, figlarnie przekomarzając się, co nie zdarzyło mu się w ciągu ostatnich dwóch tygodni.

– Nie, dziękuję. Zrobię to per procura, kiedy przyjdzie twój dziadek. Nie dokuczaj mi, tylko idź teraz do domu i odpocznij, bo będziesz na nogach przez pół nocy. Niech cię Bóg błogosławi, Teddy! – Jo wycofała się do kąta, a skończywszy mówić, wyszła pospiesznie do kuchni, gdzie usiadła na komodzie i oświadczyła zebranym kotom, że jest szczęśliwa, ach, jaka szczęśliwa! – podczas gdy Laurie odszedł, bardzo zadowolony z własnego postępku.

– To jest najwścibsza chłopak, jaki znam, ale mu wybaczam i mam nadzieję, że pani March zaraz przyjedzie – powiedziała Hanna z ulgą, gdy Jo przekazała tę dobrą wiadomość.

Meg wzruszyła się cichutko, po czym zajęła się pisaniem listu, Jo w tym czasie doprowadziła pokój chorej do porządku, a Hanna „zakręciła parę ciast w razie niespodziewane towarzystwo”. Było tak, jakby przez dom przeleciał powiew świeżego powietrza i coś piękniejszego niż słońce oświetliło ciche pokoje. Wszystko wokół zdawało się przynosić pełne nadziei zmiany: ptaszek Beth zaczął znów ćwierkać, na stojącym w oknie krzaczku Amy odkryto na wpół rozwiniętą różę; kominki płonęły z niezwykłą wesołością, a za każdym razem, kiedy dziewczęta spotykały jedna drugą, ich blade twarze rozpromieniał uśmiech i obejmowały się, szepcząc pocieszająco: „Mama wraca, kochanie! Mama wraca!”. Cieszyli się wszyscy oprócz Beth. Znajdowała się w stanie zupełnego zamroczenia, jednakowo nieświadoma nadziei i radości, zwątpienia i niebezpieczeństwa. Był to żałosny widok – różowa niegdyś twarzyczka jakże zmieniona i nieobecna; zajęte dawniej ręce tak słabe i zmęczone; uśmiechnięte dawniej wargi całkiem teraz nieme, a zawsze ładnie uczesane włosy – rozrzucone i potargane na poduszce. Leżała tak przez cały dzień, podnosząc się tylko czasem, by wyszeptać: „Wody!” wargami tak spierzchniętymi, że ledwie mogły wypowiedzieć jakieś słowo.

Przez cały dzień Jo i Meg krążyły przy niej, czuwając, czekając, mając nadzieję i ufając Bogu i matce. Cały czas padał śnieg, szalała straszna wichura i godziny ciągnęły się niemożliwie. Lecz noc wreszcie nadeszła i za każdym uderzeniem zegara siostry, siedzące bez przerwy po obu stronach łóżka chorej, patrzyły na siebie błyszczącymi oczyma, gdyż każda godzina przybliżała nadejście pomocy. Przyszedł doktor, by powiedzieć, że jakaś zmiana, na lepsze lub gorsze, nastąpi prawdopodobnie około północy i że wówczas ponownie się zjawi.

Hanna, zupełnie wycieńczona, położyła się na sofie u nóg łóżka i natychmiast zasnęła. Pan Laurence przemierzał tam i z powrotem bawialnię, czując, że wolałby stawić raczej czoło zbuntowanemu batalionowi wojska niż zatrwożonej twarzy pani March, kiedy ta nadejdzie. Laurie leżał na dywanie, udając, że odpoczywa, a naprawdę patrząc w ogień zamyślonym wzrokiem, który nadał jego czarnym oczom piękną łagodność i przejrzystość.

Dziewczęta nigdy nie zapomniały tej nocy, gdyż nie zaznały chwili snu, trwając w swoim czuwaniu z tym strasznym poczuciem bezsilności, które wszystkich nawiedza w godzinach takich jak te.

– Jeśli Bóg oszczędzi Beth, już nigdy nie będę narzekać – szepnęła żarliwie Meg.

– Jeśli Bóg oszczędzi Beth, postaram się kochać Go i służyć Mu przez całe moje życie – odpowiedziała Jo z równym zapałem.

– Chciałabym nie mieć serca, bo tak bardzo boli – westchnęła Meg po chwili.

– Jeśli życie często jest tak ciężkie jak teraz, to nie wiem, jak uda nam się przez nie przebrnąć – dodała w przygnębieniu jej siostra.

W tej właśnie chwili zegar wybił dwunastą i obie zapomniały o sobie, przyglądając się Beth, bo zdawało im się, że zauważyły zmianę na jej wymizerowanej twarzy. W domu było cicho jak w grobie i tylko wycie wiatru przerywało tę ciszę. Zmęczona Hanna wciąż spała, kiedy siostry dostrzegły blady cień, który zdawał się padać na małe łóżko. Minęła godzina i nic się nie wydarzyło poza tym, że Laurie cicho wyszedł, by udać się na stację. Następna godzina – nadal nikt nie nadchodził i biedne dziewczęta zaczął dręczyć niepokój na myśl o opóźnieniach z powodu śnieżycy, wypadkach na drodze lub tym, co najgorsze – wielkim smutku w Waszyngtonie.

Było już po drugiej, kiedy Jo, która stała przy oknie, myśląc o tym, jak ponuro wyglądał świat w wirujących płatkach śniegu, usłyszała poruszenie przy łóżku i odwróciwszy się szybko, zobaczyła, że Meg, ukrywszy twarz, klęczy przed fotelem matki. Straszliwy niepokój przeszył Jo, kiedy pomyślała: „Beth umarła, a Meg boi się powiedzieć mi o tym”.

W mgnieniu oka znalazła się z powrotem na swym posterunku i jej podniecone oczy dostrzegły wielką zmianę. Rumieniec gorączki i wyraz cierpienia zniknęły, a mała twarzyczka wyglądała tak blado i spokojnie w wyrazie zupełnego wytchnienia, że Jo nie poczuła nawet pragnienia, by zapłakać czy lamentować. Pochylając się nisko nad najukochańszą ze swoich sióstr, pocałowała spocone czoło, jakby serce spłynęło jej na wargi, i miękko szepnęła:

– Do widzenia, moja Beth, do widzenia!

Obudzona poruszeniem Hanna zerwała się ze snu i pospieszyła do łóżka, spojrzała na Beth, dotknęła jej dłoni, przysłuchała się oddechowi, a potem, zarzucając fartuch na głowę, usiadła, kiwając się tam i z powrotem i mówiąc urywanym głosem:

– Gorączka opadła, śpi normalnie. Skóra wilgotna i oddycha łatwo. Chwała Najwyższemu!

Zanim dziewczęta zdążyły uwierzyć w radosną prawdę, nadszedł doktor, by ją potwierdzić. Był to zupełnie zwyczajny mężczyzna, lecz im jego twarz wydała się niebiańska, kiedy uśmiechnął się i powiedział, spoglądając na nie po ojcowsku:

– Tak, moje drogie, sądzę, że tym razem nasza maleńka sobie poradzi. Niech w domu będzie cicho, pozwólcie jej spać, a kiedy się obudzi, dajcie jej...

Co miały jej dać, tego żadna nie dosłyszała, gdyż obie wyszły do ciemnego holu i usiadły na schodach, obejmując się mocno, z sercami wypełnionymi radością, która nie dawała się wyrazić słowami. Kiedy wróciły, by wierna Hanna mogła je ucałować i uściskać, zobaczyły, że Beth leży w swej zwykłej pozie, z policzkiem opartym na dłoni, bez śladu strasznej bladości, i oddycha spokojnie, tak jakby właśnie przed chwilą zasnęła.

– Gdyby tylko mama mogła teraz przyjechać! – powiedziała Jo, kiedy zimowa noc zaczęła blednąć.

– Spójrz – powiedziała Meg, podchodząc z na wpół rozkwitłą białą różą. – Myślałam, że chyba nie będzie gotowa, by można ją jutro włożyć w dłoń Beth, gdyby... odeszła od nas. Ale rozkwitła w nocy i teraz wstawię ją tu do wazonu i gdy nasze kochanie się obudzi, pierwszym, co zobaczy, będzie ta mała róża i twarz mamy.

Nigdy przedtem słońce nie wschodziło tak pięknie i nigdy świat nie wydawał się tak cudowny jak w chwili, gdy jawił się zmęczonym oczom Meg i Jo; obie tego wczesnego ranka wyjrzały przez okno po zakończeniu swej długiej smutnej straży.

– Wszystko wygląda jak w baśniowej krainie – powiedziała Meg, uśmiechając się sama do siebie, kiedy stała tak przy zasłonce.

– Uwaga! – zawołała Jo, zrywając się na równe nogi.

Tak, to od strony drzwi wejściowych słychać było dzwonek, płacz Hanny, a potem głos Lauriego, szepczącego radośnie:

– Dziewczęta, przyjechała, przyjechała!

ROZDZIAŁ XIX

Testament Amy

Podczas gdy w domu działy się opisane zdarzenia, Amy przeżywała trudne chwile u ciotki March. Ciężko znosiła swoje wygnanie i po raz pierwszy w życiu zdała sobie sprawę, jak bardzo ją kochano i rozpieszczano w domu. Ciotka March nigdy nie pieściła nikogo i bynajmniej tego nie pochwalała, ale postanowiła być miła, bo grzeczna dziewczynka bardzo jej przypadła do gustu, a poza tym ciotka March, w głębi duszy, miała słabość do dzieci swego bratanka, mimo że nie uważała za stosowne wyznawania im tego. Starała się doprawdy jak mogła, aby Amy była zadowolona, ale, Boże drogi, jakież popełniała błędy! Niektórzy starzy ludzie zachowują młode serca pomimo zmarszczek i siwizny, rozumieją drobne dziecięce troski i radości i potrafią sprawić, by dzieci czuły się u nich jak w domu, a mądrych lekcji udzielają w trakcie przyjemnych zabaw, w miły sposób dając i otrzymując przyjaźń. Ale ciotka March pozbawiona była tego daru i dokuczała Amy niezwykle swoimi zasadami i rozkazami, sztywnym zachowaniem i długimi drętwymi mowami. Oceniwszy dziewczynkę jako bardziej uległą i posłuszną niż jej siostra, stara dama uznała za swój obowiązek postarać się w miarę możliwości przeciwdziałać złym efektom swobody i pobłażania, jakie panowało w ich domu. Wzięła więc Amy w swoje ręce i poczęła ją wychowywać tak, jak ją samą wychowywano sześćdziesiąt lat wcześniej – był to proces, który wprawił duszę Amy w przerażenie i spowodował, że poczuła się jak mucha, kiedy wpadnie w sieć bardzo groźnego pająka.

Każdego ranka musiała umyć kubki i wypolerować staromodne łyżeczki, pękaty dzbanek do herbaty i szklanki aż do połysku. Następnie trzeba było wytrzeć kurze we wszystkich pokojach, co było pracą nie lada! Nawet pyłek nie umknął uwadze ciotki March, a wszystkie meble miały dziwacznie powykręcane nogi oraz niezliczone rzeźbienia, których nigdy nie udawało się dostatecznie odkurzyć. Potem należało nakarmić Polly, uczesać małego pieska i odbyć dziesiątki podróży z góry na dół, by przynosić różne rzeczy i przekazywać polecenia, gdyż stara dama mocno kulała i rzadko opuszczała swój wielki fotel. Po tych męczących zajęciach Amy musiała odrobić lekcje, co wystawiało na codzienną próbę wszystkie posiadane przez nią cnoty. Dopiero potem mogła spędzić godzinę na zabawie i przyjemnościach i była to prawdziwa radość! Laurie przymilał się do ciotki March tak długo, aż pozwoliła Amy wyjść razem z nim. Ruszali wtedy na spacer lub na przejażdżkę, bawiąc się znakomicie. Po obiedzie musiała czytać głośno, po czym siedzieć w bezruchu, gdy stara dama spała, co trwało zwykle godzinę; zasypiała już przy pierwszej stronie. Potem następowały robótki i Amy szyła z pozorną uległością i wewnętrznym buntem aż do zmierzchu, kiedy wolno jej było zająć się tym, czym chciała, zanim podano herbatę. Najgorsze były wieczory, gdyż ciotka March opowiadała wówczas długie historie ze swojej młodości, tak niewypowiedzianie nudne, że Amy wolałaby od razu iść do łóżka i płakać nad swoim ciężkim losem, ale gdy się kładła, zazwyczaj zasypiała po uronieniu zaledwie jednej lub dwu łez.

Amy miała przeświadczenie, że gdyby nie Laurie i służąca Esther, nigdy nie zdołałaby przetrzymać tego okropnego wygnania. Jedna papuga wystarczała, by doprowadzić do szaleństwa, ptak ten szybko wyczuł bowiem, że Amy nie darzy go sympatią, i ze wszystkich sił mścił się złośliwie. Ciągnął Amy za włosy, gdy obok niego przechodziła, rozrzucał swój chleb i rozlewał mleko, aby jej dokuczyć, kiedy właśnie posprzątała jego klatkę, dziobał Mopa, by ten zaczął szczekać podczas drzemki madame, przezywał Amy w towarzystwie i zachowywał się pod każdym względem karygodnie. Nie mogła także ścierpieć psa – tłustego złośliwego zwierza, który warczał i skowyczał, gdy Amy zajmowała się jego toaletą, i układał się na grzbiecie z nogami w górze i idiotycznym wyrazem pyska, kiedy chciał jeść, co zdarzało się mniej więcej dziesięć razy dziennie. Kucharka miała porywczy charakter, stangret był głuchy, jedynie Esther zwracała uwagę na młodą panienkę.

Esther była Francuzką, która mieszkała z madame, jak nazywała swą panią, od wielu lat i zupełnie podporządkowała sobie starą damę, która nie mogła się bez niej obejść. Naprawdę miała na imię Estelle, ale ciotka March kazała jej je zmienić, na co przystała, pod warunkiem że nie będzie nigdy zmuszana do zmiany religii. Polubiła mademoiselle i podczas gdy Amy asystowała jej przy przygotowywaniu koronek dla madame, snuła ciekawe opowieści o swym życiu we Francji. Pozwalała Amy także buszować po wielkim domu i oglądać różne dziwne i piękne przedmioty, ukryte w wielkich szafach i starodawnych komodach przez ciotkę March, która zbierała wszystko jak sroka. Amy szczególnie lubiła indyjski sekretarzyk, pełen szuflad, małych schowków i tajemnych skrytek, gdzie znajdowały się najróżniejsze ozdoby, niektóre cenne, inne tylko dziwaczne, a wszystkie mniej lub bardziej starodawne. Oglądanie i układanie tych przedmiotów dawało Amy wiele radości. Szczególnie lubiła kasetkę z biżuterią, gdzie na aksamitnych poduszeczkach spoczywały klejnoty ozdabiające ich właścicielkę czterdzieści lat temu. Była tam kolia z granatów, którą ciotka March nosiła, gdy zaczynała światowe życie, perły, które podarował jej ojciec w dniu ślubu, brylanty od narzeczonego, żałobne pierścionki i broszki z gagatów, dziwaczne medaliony z portretami zmarłych przyjaciół i płaczące wierzby zrobione z włosów, maleńkie bransoletki noszone przez jej jedyną córeczkę, wielki zegarek wuja Marcha z czerwoną dewizką, którą bawiło się wiele dziecięcych rączek, a w specjalnym pudełku leżała ślubna obrączka ciotki March, zbyt mała teraz na jej gruby palec, lecz pieczołowicie przechowywana niczym najcenniejszy skarb.

– Co by mademoiselle wybrała, gdyby mogła? – zapytała Esther, która zawsze siadała, by się przyglądać, a potem pozamykać wszystkie drogocenności.

– Najbardziej podobają mi się brylanty, ale nie ma wśród nich naszyjnika, a ja lubię naszyjniki, są takie twarzowe. Gdybym mogła, wybrałabym to – odparła Amy, spoglądając z wielkim zachwytem na sznur złotych i hebanowych korali, z którego zwisał krzyż, również wykonany ze złota i hebanu.

– Ja też bym to chciała, ale nie jako naszyjnik. Ach, nie! Dla mnie to jest różaniec i używałabym go tak, jak powinna czynić dobra katoliczka – powiedziała Esther, patrząc tęsknie na piękny przedmiot.

– Czy tego się używa tak jak tego sznurka koralików z pachnącego drewna, które wiszą na twoim lustrze? – zapytała Amy.

– Tak, do modlitwy. Świętym byłoby miło, gdyby używało się takiego pięknego różańca, zamiast nosić go jako vain bijou.

– Ty, Esther, zdajesz się znajdować wiele pociechy w modlitwie i zawsze schodzisz na dół spokojniejsza i zadowolona. Szkoda, że ja tak nie potrafię.

– Gdyby mademoiselle była katoliczką, to też znalazłaby prawdziwą pociechę, ale skoro tak nie jest, to byłoby dobrze, gdyby panienka szła sobie codziennie gdzieś na ubocze, żeby pomodlić się i pomedytować, tak jak to robiła dobra pani, u której służyłam przed madame. Miała małą kapliczkę i tam znajdowała ukojenie wszystkich smutków.

– Czy byłoby to właściwe, gdybym i ja tak robiła? – zapytała Amy. W swej samotności odczuwała potrzebę jakiejś pomocy i zauważyła, że często zapominała teraz o swej małej książeczce, a nie było tu Beth, która przypominałaby o niej.

– Byłoby to wspaniałe i urocze i jeśli panienka chce, to chętnie przystosuję do tego małą gotowalnię. Nie musi panienka nic mówić madame, tylko kiedy ona zaśnie, pójdzie tam sobie panienka i posiedzi troszkę sama; trzeba być dobrej myśli i pomodlić się do łaskawego Pana Boga, żeby zachował siostrzyczkę.

Esther należała do prawdziwie pobożnych osób, miała dobre serce i współczuła siostrom w ich niepokoju o zdrowie Beth, toteż jej rady płynęły z dobrych intencji. Amy spodobał się ten pomysł i pozwoliła przygotować małe pomieszczenie obok swojego pokoju.

– Tak chciałabym wiedzieć, kto dostanie wszystkie te piękne rzeczy po śmierci ciotki March – powiedziała, odkładając powoli błyszczący różaniec i zamykając jedno po drugim pudełka z biżuterią.

– Panienka i jej siostry. Wiem to. Madame mi się zwierza. Byłam świadkiem przy jej testamencie i tak ma właśnie być – szepnęła Esther, uśmiechając się.

– Jak to miło! Ale wolałabym, żeby dała nam je teraz. Oczekiwanie nie jest przyjemne – zauważyła Amy, spoglądając po raz ostatni na brylanty.

– Za wcześnie jeszcze dla młodych dam na noszenie takich rzeczy. Pierwsza, która się zaręczy, dostanie perły, tak powiedziała madame, a zdaje mi się, że ten mały pierścionek z turkusikiem dostanie panienka na odchodne, bo madame podoba się dobre wychowanie panienki i czarujące maniery.

– Tak myślisz? Och, będę prawdziwym barankiem, bylebym tylko mogła mieć ten śliczny pierścionek! Jest o wiele ładniejszy od tego, jaki ma Kitty Bryant. Mimo wszystko lubię ciotkę March. – I Amy przymierzyła niebieski pierścionek z uszczęśliwioną miną i mocnym postanowieniem, żeby na niego zasłużyć.

Od tego dnia była wzorem posłuszeństwa i stara dama z zadowoleniem podziwiała efekt swego wychowania. Esther tymczasem zaopatrzyła garderobę w mały stolik, ustawiła przed nim stołeczek, a na ścianie powiesiła obrazek wzięty z jednego z zamkniętych pokoi. Pomyślała, że nie miał większej wartości, a ponieważ świetnie się tu nadawał, więc go wypożyczyła, dobrze wiedząc, że madame nigdy się o tym nie dowie, ale też i nie troszcząc się zbyt o to, co będzie w przeciwnym razie. W rzeczywistości obrazek stanowił niezwykle cenną kopię jednego z najsłynniejszych obrazów światowego malarstwa i kochające piękno oczy Amy nigdy nie zmęczyły się patrzeniem na słodką twarz Matki Boskiej, podczas gdy serce dziewczynki wypełniała czułość na myśl o własnej matce. Na stoliku położyła swoją małą Ewangelię i książeczkę z hymnami, a także postawiła wazon, zawsze pełen najwspanialszych kwiatów, które przynosił jej Laurie, i chodziła tam codziennie, aby „być dobrej myśli i pomodlić się, żeby łaskawy Pan Bóg zachował jej siostrę”. Esther podarowała Amy czarny różaniec ze srebrnym krzyżem, ale ona powiesiła go i nie używała, mając wątpliwości, czy był stosowny do protestanckich modlitw.

Dziewczynka robiła to wszystko ze szczerego serca, gdyż będąc z dala od bezpiecznego domowego gniazda, odczuwała tak boleśnie potrzebę trzymania czyjejś dobrej dłoni, że instynktownie zwróciła się ku mocnemu i czułemu Przyjacielowi, którego ojcowska miłość pieczołowicie otacza małe dzieci. Brakowało jej matczynej pomocy, by samą siebie rozumieć i prowadzić, ale nauczona, gdzie należy szukać, znalazła najlepszą, jej zdaniem, drogę i wkroczyła na nią z ufnością. Amy była tylko małym pielgrzymem, a teraz jej torby zdawały się bardzo ciężkie. Starała się jednak zapominać o sobie i być pogodna i zadowolona z tego, że postępuje tak jak należy, mimo że nikt nie dostrzegał tego ani nie chwalił jej. W tych swoich pierwszych staraniach, by być bardzo, bardzo dobrą, postanowiła tak jak ciotka sporządzić testament, po to, żeby w razie swojej choroby i śmierci cały dobytek został sprawiedliwie i szczodrze rozdzielony. Doznawała przy tym prawdziwych katuszy na samą myśl o rezygnowaniu z drobnych skarbów, które w jej oczach były równie cenne jak klejnoty starej damy. Podczas jednej z godzin przeznaczonych na zabawę spisała ten ważny dokument najlepiej jak umiała, korzystając z pomocy Esther przy niektórych terminach prawniczych, a kiedy dobroduszna Francuzka złożyła swój podpis, Amy poczuła ulgę i odłożyła testament, by pokazać go Lauriemu, ponieważ wybrała go na drugiego świadka. Dzień był deszczowy, poszła więc na górę, by pobawić się w jednym z wielkich pokoi, zabierając ze sobą Polly do towarzystwa. W pokoju tym stała szafa pełna staromodnych kostiumów, którymi Esther pozwoliła jej się bawić, i była to ulubiona rozrywka Amy; przystroiwszy się w wypłowiałe brokaty, paradowała tam i z powrotem przed wysokim lustrem, wykonując uroczyste ukłony i zamiatając dookoła trenem z szelestem stanowiącym muzykę dla jej uszu. Tego dnia była tak zajęta, że nie usłyszała, kiedy Laurie zadzwonił, ani nie dostrzegła jego twarzy, kiedy podpatrywał ją, jak przechadzała się dostojnie tam i z powrotem, powiewając wachlarzem i podrzucając głową, na której miała wielki różowy turban, dziwacznie kontrastujący z błękitną brokatową suknią i żółtą pikowaną halką. Musiała spacerować ostrożnie, gdyż nosiła pantofle na wysokich obcasach i jak potem Laurie relacjonował Jo, był to przekomiczny widok, gdy tak mizdrzyła się w swoim paradnym stroju, a Polly ślizgała się i podskakiwała tuż za nią, starając się ze wszystkich sił ją naśladować, przystawała co chwila, by zaśmiać się lub zawołać:

– Ładne jesteśmy? Chodź tu, tchórzu! Trzymaj język za zębami! Buzi, kochanie! Ha! Ha!

Z trudem powstrzymując wybuch śmiechu, bo nie chciał obrazić Jej Wysokości, Laurie zapukał i został łaskawie przyjęty.

– Usiądź i odpocznij, a ja tymczasem odłożę te rzeczy. A potem poradzę się ciebie w pewnej bardzo poważnej sprawie – powiedziała Amy, kiedy zaprezentowała już cały swój splendor i odprowadziła Polly do kąta. – Ten ptak to skaranie mojego życia – kontynuowała, zdejmując z głowy różowy kopiec, podczas gdy Laurie zasiadł okrakiem na krześle. – Wczoraj, kiedy ciotka March zasnęła, a ja starałam się być cicho jak mysz, zaczął skrzeczeć i łopotać w klatce, więc poszłam, żeby go wypuścić, i znalazłam tam dużego pająka. Wyciągnęłam go, a on uciekł pod półkę z książkami. Polly pomaszerowała prosto za nim, schyliła się, zajrzała pod półkę i powiedział w ten swój śmieszny sposób, mrużąc oko: „Chodź na spacer, kochanie”. Nie mogłam się powstrzymać od śmiechu, Polly zaczęła kląć, a ciotka obudziła się i zbeształa nas oboje.

– Czy pająk przyjął zaproszenie? – zapytał Laurie ze śmiechem.

– Tak, wyszedł, a Polly uciekła śmiertelnie przerażona i wdrapała się na fotel ciotki, wołając: „Łap ją! Łap ją!”, kiedy goniłam pająka.

– To kłamstwo! Och, Panie! – zawołała papuga, dziobiąc buty Lauriego.

– Gdybyś należał do mnie, ukręciłbym ci łeb, ty stary łobuzie – zawołał Laurie, wygrażając pięścią ptakowi, który przekrzywił głowę i zaskrzeczał poważnie:

– Aliluja! Błogosław twoje guziki, kochanie!

– Już jestem gotowa – powiedziała Amy, zamykając szafę i wyjmując z kieszeni papier. – Przeczytaj to, proszę, i powiedz mi, czy jest zgodne z prawem i poprawne. Uważam, że powinnam to zrobić, bo życie to rzecz niepewna, a nie chcę żadnych pretensji nad moim grobem.

Laurie przygryzł wargi i odwracając się nieco od zamyślonej rozmówczyni, przeczytał z chwalebną (uwzględniwszy ortografię) powagą następujący dokument:

TESTAMENT

Ja, Amy Curtis March, będąc zdrowa na umyśle, daję i przekazuję cały mój majątek – viz., to jest: – mianowicie:

Mojemu ojcu moje najlepsze rysunki, szkice, mapy i dzieła sztuki, łącznie z ramami. A także moje 100 $, żeby z nimi zrobił, co chce.

Mojej matce wszystkie moje ubrania, z wyjątkiem niebieskiego fartuszka z kieszeniami – także moją podobiznę i mój medal, z wyrazami miłości.

Mojej drogiej siostrze Margaret daję mój pierścionek z turkusem (jeśli go dostanę), także moje zielone pódełko w gołąbki i mój kawałek prawdziwej koronki, żeby nosiła na szyi, i jej portret, który naszkicowałam, jako upamiętnienie po jej „małej dziewczynce”.

Dla Jo zostawiam moją broszkę, tę naprawianą woskiem do pieczęci i mój bronzowy kałamarz – ona zgubiła od niego pokrywkę – i mojego najcenniejszego królika z gipsu, bo przykro mi, że spaliłam jej opowiadania.

Dla Beth (jeśli mnie przeżyje) zostawiam moje lalki i małe biurko, mój wachlarz, moje lniane kołnierzyki i moje nowe kapcie, jeśli będzie je mogła nosić, bo będzie chuda, kiedy wyzdrowieje. I niniejszym pozostawiam jej mój żal, że wyśmiewałam się ze starej Joanny.

Mojemu przyjacielowi i sąsiadowi, Teodorowi Laurence’owi, pszekazuję mój blok z papier masze, mój gliniany model konia, chociaż powiedział, że on wcale nie ma szyi. A także w zamian za jego serdeczność w godzinie nieszczęścia to z moich dzieł sztuki, jakie będzie chciał, Noter-Dame jest najlepsza.

Naszemu szanownemu dobroczyńcy panu Laurence’owi zostawiam fioletowe pudełko ze szkłem w pokrywce, które będzie bardzo dobre na jego pióra i będzie mu przypominało o utraconej dziewczynce, która dziękuje mu za jego łaski dla jej rodziny, zwłaszcza Beth.

Pragnę, aby moja ulubiona koleżanka Kitty Bryant dostała niebieski jedwabny fartuszek i mój pierścionek ze złotym koralikiem z pocałunkiem.

Dla Hanny zostawiam pudło na kapelusze, które chciała, i wszystkie moje ścinki do robótek w nadziei, że „gdy ujrzy je, to wspomni mnie”.

A teraz, rozporządziwszy moją najcenniejszą własnością, mam nadzieję, że wszyscy będą zadowoleni i nie będą obwiniać zmarłej. Przebaczam wszystkim i wierzę, że spotkamy się, gdy zabrzmi tromba. Amen.

Na tej to ostatniej woli i testamencie składam swój podpis i pieczęć, 20 dnia Listopada Anni Domino 1861.

Amy Curtis March

Świadkowie: Estelle Valnor, Teodor Laurence

Ostatnie nazwisko napisane było ołówkiem i Amy wyjaśniła Lauriemu, że powinien je teraz przepisać piórem i opieczętować jak należy.

– Skąd ci to przyszło do głowy? Czy ktoś ci powiedział, że Beth rozdała swoje rzeczy? – zapytał poważnie Laurie, kiedy Amy położyła przed nim kawałek czerwonej taśmy, wosk do pieczęci, lichtarz ze świeczkami, pióro i kałamarz.

Wyjaśniła mu, po czym zapytała spokojnie:

– A co było z Beth?

– Żałuję, że się odezwałem, ale skoro już, to ci powiem. Któregoś dnia czuła się bardzo chora i powiedziała Jo, że chce zostawić swoje pianino Meg, koty tobie, a biedną starą lalkę Jo, żeby ją w jej imieniu kochała. Było jej przykro, że miała tak mało do ofiarowania, i wszystkim nam pozostałym dała po loku swoich włosów i najlepsze pozdrowienia dla dziadka. Ona nigdy nie myślała o testamencie. – Mówiąc to, Laurie podpisywał i pieczętował, nie podnosząc wzroku, dopóki wielka łza nie upadła na papier.

Twarz Amy wyrażała zmieszanie, ale dziewczynka powiedziała tylko:

– Czy nie dodaje się czasem postscriptów do testamentów?

– Tak, nazywa się to kodycyl.

– Dodaj więc jeden i do mojego: że chcę, żeby obcięto wszystkie moje loki i rozdano przyjaciołom. Zapomniałam o tym, ale chcę, żeby tak zrobiono, mimo że zepsuje to mój wygląd.

Laurie uzupełnił więc dokument, uśmiechając się na myśl o największym poświęceniu Amy. Potem zabawiał ją przez godzinę i okazywał duże zainteresowanie jej niedolą. Ale kiedy miał już wychodzić, Amy zatrzymała go i wyszeptała drżącymi wargami:

– Czy Beth naprawdę coś grozi?

– Obawiam się, że tak, ale musimy mieć nadzieję, więc nie płacz, kochanie. – I Laurie objął ją ramieniem w pełnym pocieszenia, braterskim geście.

Kiedy odszedł, Amy udała się do swojej kapliczki i siedząc w półmroku, modliła się za Beth, w potoku łez i z obolałym sercem, czując, że milion pierścionków z turkusem nie pocieszyłoby jej po stracie małej łagodnej siostrzyczki.

ROZDZIAŁ XX

W zaufaniu

Brak mi słów, by opisać spotkanie matki z córkami. Takie chwile są piękne, gdy się je przeżywa, lecz bardzo trudne do opisania, toteż pozostawię to wyobraźni moich czytelników i powiem tylko, że dom wypełniony był prawdziwym szczęściem i że nieśmiałe nadzieje Meg ziściły się, albowiem kiedy Beth obudziła się z długiego uzdrawiającego snu, jej wzrok rzeczywiście padł najpierw na małą różyczkę i twarz matki. Zbyt słaba, by się nad czymkolwiek zastanawiać, uśmiechnęła się tylko i mocno przytuliła do obejmujących ją kochanych ramion, czując, że dręcząca tęsknota została wreszcie zaspokojona. Potem znowu zasnęła, a dziewczęta obsługiwały matkę, która nie chciała wypuścić wychudzonej rączki, ściskającej ją nawet przez sen.

Hanna, nie znajdując innego sposobu na opanowanie swego podniecenia, „upichciła” dla podróżniczki olśniewające śniadanie, a Meg i Jo nakarmiły matkę tak, jak sumiennie karmi się młode bociany, wysłuchując jednocześnie jej szeptanej relacji o stanie zdrowia ojca, przyrzeczeniu pana Brooke’a, że zostaje, by opiekować się nim, opóźnieniu w podróży do domu z powodu zawiei i niewymownej pociesze, jaką była pełna nadziei twarz Lauriego, kiedy przyjechała wyczerpana ze zmęczenia, niepokoju i zimna.

Jakiż to był dziwny, a zarazem przyjemny dzień, tak błyszczący i wesoły za oknem, gdzie cały świat zdawał się witać pierwszy śnieg, a tak cichy i pełen wypoczynku w domu, gdyż wszyscy spali, zmęczeni czuwaniem. Królował więc sobotni spokój i tylko Hanna trzymała straż przy drzwiach. Meg i Jo w błogim poczuciu ulgi z powodu pozbycia się ciężaru zamknęły zmęczone oczy i położyły się, by odpocząć, niczym sterane burzą okręty, które zawinęły bezpiecznie do cichego portu. Pani March nie chciała odejść od Beth i odpoczywała w dużym fotelu, budząc się często, by popatrzeć, dotknąć lub zamyślić się nad swoim dzieckiem niczym biedak nad odzyskanym skarbem.

„Hanna, nie znajdując innego sposobu na opanowanie swego podniecenia, „upichciła” dla podróżniczki olśniewające śniadanie (...)”.

Laurie tymczasem pospiesznie udał się do Amy, by ją pocieszyć. Opowiedział całą historię tak dobrze, że nawet ciotka March sama „pociągała” nosem i ani razu nie powiedziała: „A nie mówiłam”. Amy zachowała się w tej sytuacji tak dzielnie, że sądzę, iż dobre myśli z małej kapliczki rzeczywiście zaczęły przynosić rezultaty. Szybko otarła łzy i opanowała swą niecierpliwość, by zobaczyć matkę, i nawet nie pomyślała o pierścionku z turkusem, kiedy stara dama całkowicie zgodziła się z opinią Lauriego, że zachowywała się jak „wspaniała mała kobietka”. Nawet na Polly zdawało się to wywierać wrażenie, nazywała ją bowiem dobrą dziewczynką, błogosławiła jej guziki i błagała: „Chodź na spacer, kochanie”, przybierając najbardziej uprzejmy ton. Bardzo chętnie poszłaby na spacer, żeby nacieszyć się piękną zimową pogodą, ale zauważyła, że Laurie, pomimo mężnych wysiłków, nie jest w stanie ukryć zmęczenia i ledwo trzyma się na nogach. Namówiła go więc do odpoczynku na sofie, a sama zaczęła pisać list do matki. Zajęło jej to sporo czasu, a kiedy skończyła, zastała chłopca wciąż w tej samej pozycji i śpiącego bardzo mocno. Ciotka March, zaciągnąwszy zasłony, siedziała, nic nie robiąc, w niezwykłym przypływie łagodności.

Po pewnym czasie obie już podejrzewały, że Laurie nie obudzi się aż do wieczora, i nie jestem pewna, czy nie stałoby się tak, gdyby nie został wyrwany ze snu okrzykiem radości, jaki wydała Amy na widok matki. Prawdopodobnie tego dnia wiele było w całym mieście i okolicy szczęśliwych dziewczynek, ale, moim zdaniem, Amy należała do najszczęśliwszych z nich, kiedy siedząc na kolanach matki i opowiadając jej o swoich próbach, otrzymała pocieszenie i rekompensatę w postaci uśmiechów aprobaty i czułych pieszczot. Siedziały same w kapliczce, do której matka nie miała żadnych zastrzeżeń, kiedy poznała intencje Amy.

– Bardzo mi się podoba, kochanie – odpowiedziała na pytanie córki, przenosząc wzrok od zakurzonego różańca na dobrze znaną, wytartą książeczkę i piękny obraz w girlandzie zieleni. – To znakomity pomysł, żeby mieć miejsce, dokąd można pójść, żeby się uspokoić, kiedy coś nas drażni czy martwi. W naszym życiu wiele jest ciężkich chwil, ale zawsze możemy je znieść, jeśli potrafimy we właściwy sposób poprosić o pomoc. Myślę, że tego właśnie uczy się teraz moja mała dziewczynka.

– Tak, mamo, a po powrocie do domu mam zamiar urządzić sobie kącik w wielkiej garderobie i położyć tam książki i kopię tego obrazu, którą próbowałam zrobić. Twarz kobiety niezbyt mi się udała, jest ona dla mnie zbyt piękna, bym potrafiła ją namalować, ale dziecko wyszło mi lepiej i bardzo mi się podoba. Lubię myśleć o tym, że On był kiedyś małym dzieckiem, bo wtedy nie czuję się od Niego tak daleko, i to mi pomaga.

Kiedy Amy wskazywała uśmiechającego się Chrystusa siedzącego na kolanach Matki, pani March zauważyła na wyciągniętej rączce coś, co zmuszało do uśmiechu. Nic nie powiedziała, ale Amy zorientowała się, o co chodzi, i po chwili milczenia dodała poważnie:

– Chciałam z tobą o tym porozmawiać, ale zapomniałam. Ciotka March dała mi dziś pierścionek. Wezwała mnie do siebie, pocałowała i włożyła mi go na palec, mówiąc, że przynoszę jej chlubę i że chciałaby zatrzymać mnie na stałe. Dała mi też to śmieszne zabezpieczenie, żeby przytrzymywać turkus, bo jest za duży. Chciałabym to nosić, mamo. Czy mogę?

– To bardzo ładne, ale myślę, że jesteś trochę za mała na takie ozdoby, Amy – powiedziała pani March, spoglądając na pulchną rączkę z paseczkiem bladoniebieskich kamieni na palcu wskazującym i oryginalnym zabezpieczeniem w postaci dwóch maleńkich, splecionych ze sobą złotych dłoni.

– Postaram się nie być próżna – zapewniała Amy. – Myślę, że lubię to nie tylko dlatego, że jest ładne, ale że chciałabym nosić to tak, jak ta dziewczynka w opowieści nosiła swoją bransoletkę, żeby jej o czymś przypominała.

– Masz na myśli ciotkę March? – zapytała ze śmiechem matka.

– Nie, żebym pamiętała, by nie być samolubną. – Amy mówiła to tak żarliwie i szczerze, że matka przestała się śmiać i cierpliwie wysłuchała jej małego planu. – Dużo ostatnio myślałam o moim „bagażu niegrzeczności” i samolubstwo jest największe z nich, więc postaram się, jak tylko potrafię, żeby się wyleczyć. Beth nie jest samolubna i dlatego wszyscy ją kochają, i tak się martwili na myśl, że mogliby ją utracić. Nie martwiliby się nawet w połowie tak bardzo, gdybym to ja była chora, i na nic więcej, doprawdy, nie zasługuję! Chciałabym jednak, żeby mnie kochało bardzo wielu przyjaciół, żeby tęsknili za mną, więc postaram się z całych sił być taka jak Beth. Mam skłonność do zapominania o moich przyrzeczeniach, ale jeśli zawsze będę miała przy sobie coś, co będzie o nich przypominało, to myślę, że łatwiej sobie z tym poradzę. Czy mogę spróbować, mamo?

– Tak, chociaż ja bardziej wierzę w kącik w wielkiej garderobie. Noś swój pierścionek, kochanie, i staraj się pracować nad sobą. Myślę, że ci się uda, bo szczere pragnienie, by być lepszą, to już połowa sukcesu. Teraz muszę wracać do Beth. Bądź dzielna, córeczko, a wkrótce znów będziesz z nami w domu.

Tego wieczoru, kiedy Meg pisała do ojca, by donieść mu o szczęśliwym powrocie podróżniczki, Jo wślizgnęła się na górę do pokoju Beth i znalazłszy matkę na zwykłym miejscu, stała przez chwilę, nawijając włosy na palce, zaniepokojona i niezdecydowana.

– Co się stało, kochanie? – zapytała pani March, wyciągając dłoń i rzucając spojrzenie zachęcające do zwierzeń.

– Chciałam ci coś powiedzieć, mamo.

– O Meg?

– Jak szybko odgadłaś! Tak, o niej, i chociaż to drobiazg, ale bardzo mnie to męczy.

– Beth śpi. Mów cicho i opowiedz o wszystkim. Mam nadzieję, że ten Moffat tu nie przychodził? – zapytała pani March ostro.

– Nie, zatrzasnęłabym mu drzwi przed nosem, gdyby przyszedł – powiedziała Jo, sadowiąc się na podłodze u stóp matki. – Minionego lata Meg zostawiła u Laurence’ów parę rękawiczek i tylko jedna z nich została zwrócona. Całkiem o tym zapomniałyśmy i dopiero Teddy powiedział mi, że to pan Brooke ją zatrzymał. Nosił potem w kieszeni kamizelki i kiedyś mu wypadła. Teddy zaczął z niego żartować, wtedy pan Brooke przyznał, że lubi Meg, ale nie śmie jej o tym powiedzieć, bo ona jest taka młoda, a on taki biedny. No i czy to nie jest coś okropnego?

– Czy myślisz, że Meg też go lubi? – zapytała pani March z niepokojem.

– Na litość! Nie mam pojęcia o miłości i podobnych bzdurach! – zawołała Jo z zabawną mieszaniną ciekawości i pogardy. – W powieściach dziewczęta zazwyczaj okazują to, drżąc i rumieniąc się, mdlejąc, chudnąc i zachowując jak szalone. Meg nic podobnego nie wyprawia. Je, pije i śpi jak rozsądne stworzenie, patrzy mi prosto w twarz, kiedy o nim wspominam, rumieni się tylko trochę, kiedy Teddy opowiada żarty o zakochanych. Zabraniam mu to robić, ale on nie słucha mnie tak, jak powinien.

– Sądzisz więc, że Meg nie jest zainteresowana Johnem?

– Kim? – zawołała Jo, wytrzeszczając oczy.

– Panem Brookiem. Nazywam go teraz John. Zaczęłam tak się do niego zwracać w szpitalu i on to bardzo polubił.

– No tak! Wiedziałam, że weźmiesz jego stronę. Był dobry dla ojca, więc go nie odeślesz, tylko pozwolisz Meg wyjść za niego, jeśli tylko ona zechce. To obrzydliwe jechać opiekować się tatą i pomagać ci tylko po to, żeby przymilaniem się nakłonić was do polubienia go. – I Jo znów zaczęła wyrywać sobie włosy, nawijając je w zdenerwowaniu na palec.

– Kochanie, nie złość się tak, a opowiem ci, jak to się wszystko stało. John pojechał ze mną na polecenie pana Laurence’a i wykazał się tak wielkim oddaniem dla biednego ojca, że nie było sposobu, byśmy go nie polubili. W sprawie Meg zachował się absolutnie uczciwie i otwarcie. Powiedział nam, że ją kocha, ale chce najpierw zarobić na przyzwoity dom, zanim się oświadczy. Pragnął jedynie wyrażenia naszej zgody na to, by ją kochał i pracował dla niej, oraz na prawo do zdobycia jej miłości, jeśli tylko mu się to uda. Jest, doprawdy, wspaniałym młodym człowiekiem i nie mogliśmy odmówić wysłuchania go, ale nie zaaprobuję tego, by Meg zaręczyła się w tak młodym wieku.

– Oczywiście, że nie. To by było idiotyczne! Wiedziałam, że szykuje się jakiś kłopot! Czułam to, a teraz okazuje się, że jest gorzej, niż sobie wyobrażałam. Gdybym tylko mogła sama ożenić się z Meg i zachować ją bezpiecznie w rodzinie.

Pani March uśmiechnęła się, usłyszawszy ten dziwaczny pomysł, ale powiedziała poważnie:

– Jo, zwierzyłam ci się i proszę, nie mów jeszcze Meg o niczym. Kiedy John wróci i zobaczę ich oboje razem, wtedy będę mogła lepiej ocenić jej uczucia do niego.

– Ona od razu uzna, że jego oczy są właśnie tymi pięknymi oczyma, o których wciąż mówi, i już będzie po niej. Meg ma takie miękkie serce, że stopi się jak masło na słońcu, kiedy tylko ktoś popatrzy na nią z uczuciem. Te krótkie sprawozdania, które on przysyłał, czytywała częściej niż listy od ciebie, a gdy jej to wypomniałam, to mnie uszczypnęła, w dodatku lubi brązowe oczy i nie uważa, że John to brzydkie imię, i weźmie i się zakocha, i to będzie koniec naszych miłych czasów spokoju i wspólnych zabaw. Już to wszystko widzę! Będą sobie miłośnie spacerować po domu, a my będziemy musiały schodzić im z drogi; Meg tak się temu odda bez reszty, że przestanie już być dla mnie dobra; Brooke wyskrobie jakiś majątek, wywiezie ją i zrobi dziurę w rodzinie, a mnie pęknie serce i wszystko stanie się okropnie nieprzyjemne. Och, ja biedna! Dlaczego nie jesteśmy wszystkie chłopcami, wtedy nie byłoby żadnego kłopotu. – Niepocieszona Jo oparła brodę na kolanach i pogroziła pięścią niewidzialnemu Johnowi.

Pani March westchnęła i Jo podniosła na nią wzrok z wyrazem ulgi.

– Tobie się też to nie podoba, mamo? Tak się cieszę. Odeślijmy go, niech się zajmuje własnymi sprawami, nie mówmy Meg ani słowa o całej sprawie i będziemy wszystkie razem szczęśliwe jak dotychczas.

– Nie powinnaś narzekać, Jo. To zupełnie naturalne i słuszne, byście wszystkie w swoim czasie odeszły do własnych domów, i nie chciałabym zatrzymywać moich dziewcząt przy sobie tak długo, jak się da, ale smutno mi, że stało się to tak wcześnie, bo Meg ma tylko siedemnaście lat i minie jeszcze kilka, zanim John będzie mógł zapewnić jej dom. Wasz ojciec i ja jesteśmy zgodni co do tego, że w żadnym razie nie powinna się wiązać ani wychodzić za mąż przed ukończeniem dwudziestu lat. Jeśli będą się z Johnem kochali, to mogą poczekać i zarazem sprawdzić swoją miłość. Meg jest szlachetna i nie obawiam się o to, że mogłaby go potraktować bezwzględnie. Moja śliczna, czuła dziewczynka! Mam nadzieję, że los przyniesie jej szczęście.

– Czy nie wolałabyś raczej, żeby wyszła za mąż za bogatego mężczyznę? – zapytała Jo, kiedy głos matki zadrżał nieco przy wymawianiu ostatnich słów.

– Pieniądze są rzeczą dobrą i pożyteczną, Jo, i mam nadzieję, że moje dziewczynki nigdy nie odczują zbyt gorzko ich braku, ale też nie pozwolą, by stały się one zbytnią pokusą. Chciałabym mieć pewność, że John dba o swoje interesy, że nie ma długów, a jego dochody są wystarczające, by zapewnić Meg wygodne życie. Nie mam ambicji, by moje dziewczęta posiadały wielkie majątki, modne towarzyskie pozycje czy wspaniałe nazwiska. Jeśli pozycja i majątek idą w parze z miłością i cnotą, to przyjmę je z wdzięcznością i będę się cieszyć waszym szczęściem, ale wiem z własnego doświadczenia, ile prawdziwego szczęścia można zaznać w zwyczajnym małym domu, kiedy pracuje się na chleb powszedni, a konieczne wyrzeczenia czynią słodszymi drobne przyjemności. Z zadowoleniem patrzę na to, że Meg zaczyna skromnie, gdyż jeśli się nie mylę, zdobędzie ona prawdziwe bogactwo w postaci serca dobrego mężczyzny, co jest więcej warte niż wszelkie majątki.

– Rozumiem, mamo, i zupełnie się z tobą zgadzam, ale rozczarowałam się co do Meg, bo planowałam, że wyjdzie kiedyś za mąż za Teddy’ego i będzie opływać w luksusy do końca swoich dni. Czy to nie byłoby miło? – zapytała Jo, spoglądając w górę z rozweseloną miną.

– Wiesz, że on jest młodszy od niej... – zaczęła pani March, ale Jo przerwała jej:

– Tylko trochę. Jest całkiem stary jak na swój wiek i wysoki, i może się zachowywać zupełnie jak dorosły, jeśli tylko chce. A poza tym jest bogaty i szczodry, i dobry, i kocha nas wszystkie, więc uważam, że to wielka szkoda, że nic nie wyszło z mojego planu.

– Obawiam się, że Laurie jest doprawdy za mało dorosły dla Meg i w ogóle zbyt niepoważny, by już teraz ktoś mógł na nim polegać. Nie rób planów, Jo, tylko pozwól, by twoich przyjaciół kojarzył czas oraz ich własne serca. Nie powinniśmy się mieszać do takich spraw ani nabijać sobie głów romantycznymi śmieciami, jak ty to nazywasz, bo może to zniszczyć nasze przyjaźnie.

– Dobrze, nie będę, ale nie znoszę, kiedy coś idzie na opak i plącze się, podczas gdy jedno pociągnięcie tu czy ciachnięcie ówdzie i wszystko by się wyrównało. Gdyby tak noszenie na głowach żelazek mogło nas powstrzymać od rośnięcia. Ale pąki muszą rozwinąć się w róże, kocięta będą kotami, jaka szkoda!

– Co to za żelazka i kocięta? – zapytała Meg, wsuwając się do pokoju z napisanym listem w ręce.

– To tylko jedno z moich głupich przemówień. Idę do łóżka. Chodź, Meggy – powiedziała Jo, prostując się niczym ożywiona marionetka.

– Bardzo dobrze i pięknie napisane. Dodaj, proszę, że przesyłam pozdrowienia dla Johna – powiedziała pani March, oddając list po przejrzeniu go.

– Nazywasz go Johnem? – zapytała Meg z uśmiechem, a jej niewinne oczy spoglądały na matkę.

– Tak. Był dla nas jak syn i bardzo go lubimy – powiedziała pani March, obrzucając ją uważnym spojrzeniem.

– Bardzo się cieszę, bo on jest taki samotny. Dobranoc, mamo, kochanie. Niewypowiedzianie dobrze jest mieć tu ciebie z powrotem – brzmiała odpowiedź Meg.

Pocałunek, którym pożegnała ją matka, był bardzo czuły, a kiedy Meg wyszła, pani March powiedziała do siebie z mieszaniną satysfakcji i żalu w głosie:

– Jeszcze nie kocha Johna, ale wkrótce to nastąpi.

ROZDZIAŁ XXI

Laurie psoci, a Jo godzi

Warto było zobaczyć twarz Jo następnego dnia. Ponieważ sekret nieco jej ciążył, przybrała mimo woli tajemniczy i poważny wygląd. Meg zauważyła to, ale nie kłopotała się dochodzeniem przyczyny, bo była pewna, że wszystkiego się dowie, jeśli o nic nie będzie pytała, gdyż to był najlepszy sposób na Jo, która rządziła się prawem przeciwieństwa. Toteż nieco się zdziwiła tym, że milczenie nie zostało przerwane, a siostra przybrała protekcjonalną pozę, co zdecydowanie irytowało Meg. Toteż teraz ona zaczęła zachowywać się z dystyngowaną rezerwą i zajęła się matką, pozostawiając wyjawienie tajemnicy własnej pomysłowości Jo. Tymczasem pani March zastąpiła ją jako pielęgniarka i przykazała odpoczywać, ćwiczyć pisanie i bawić się po długim zamknięciu. Ponieważ Amy nie było, jedynym wybawieniem wydawał się Laurie, ale mimo że lubiła jego towarzystwo, teraz obawiała się, że wydobędzie od niej skrywany sekret, ponieważ Laurie należał do osób niepoprawnie dociekliwych.

Miała całkowitą rację, gdyż figlarny chłopak, ledwie tylko wyczuł sytuację, od razu postanowił odkryć tajemnicę i wystawiał Jo na nie lada próby. Przymilał się, przekupywał, ośmieszał, groził i przezywał; udawał obojętność w nadziei, że zaskoczy ją na wyjawieniu prawdy; oświadczał, że i tak wie albo że go to nie obchodzi, aż w końcu, dzięki swej wytrwałości, dowiedział się, że chodziło o Meg i pana Brooke’a. Poczuwszy się dotknięty tym, że nauczyciel nie dopuścił go do tajemnicy, począł wysilać umysł nad tym, jaką odpowiednią zemstę wymyślić za doznane lekceważenie.

Zdawało się, że Meg zapomniała o całej sprawie i zajęła się przygotowaniami do powrotu ojca, gdy nagle zaszła w niej niespodziewana zmiana; przez parę dni była zupełnie niepodobna do siebie. Drżała, gdy do niej mówiono, rumieniła się, gdy na nią patrzono, stała się bardzo cicha i siedziała nad swoim szyciem z nieśmiałym i zatroskanym wyrazem twarzy. Na pytania matki odpowiadała, że czuje się zupełnie dobrze, a Jo uciszała, błagając, by ta pozostawiła ją w spokoju.

– Ona to czuje w powietrzu, to znaczy tę miłość, i zmierza do niej bardzo szybko. Ma już większość objawów: jest rozdrażniona i zła, nie je, leży, nie śpiąc, i snuje się po kątach. Przyłapałam ją, jak śpiewała tę piosenkę, którą od niego dostała, a raz powiedziała o nim John, tak jak ty, i zrobiła się czerwona jak mak. Co teraz zrobimy? – zapytała Jo, gotowa do podjęcia wszelkich środków, choćby najbardziej radykalnych.

– Nic, będziemy czekać. Zostaw ją w spokoju, bądź miła i cierpliwa, a przyjazd ojca wszystko wyjaśni – odpowiedziała jej matka.

– Tu jest list dla ciebie, Meg, cały zapieczętowany. Jakie to dziwne! Teddy nigdy nie zakleja moich listów – powiedziała Jo następnego dnia, kiedy roznosiła adresatom zawartość małej skrzynki pocztowej.

Pani March i Jo pogrążone były głęboko we własnych sprawach, kiedy Meg wydała głuchy jęk, który sprawił, że podniosły głowy i zobaczyły, jak wpatruje się w list z malującym się na twarzy przerażeniem.

– Co się stało, moje dziecko? – zawołała matka, podbiegając do niej, podczas gdy Jo starała się pochwycić kartkę będącą przyczyną tej dziwnej reakcji.

– To nieporozumienie, on tego nie wysłał. Och, Jo, jak mogłaś to zrobić? – I Meg ukryła twarz w dłoniach, płacząc tak, jakby miała całkowicie złamane serce.

– Ja?! Ja niczego nie zrobiłam! O czym ona mówi? – zawołała osłupiała Jo.

Zwykle łagodne oczy Meg płonęły teraz gniewem, gdy wyciągnęła z kieszeni zmięty list i rzuciła nim w siostrę, mówiąc z wyrzutem:

– Ty to napisałaś, a ten zły chłopak ci pomógł. Jak mogłaś być tak grubiańska, tak wstrętna, tak okrutna dla nas obojga?

Jo ledwie ją słyszała, bo obie z matką czytały list, który napisany był jakimś dziwnym pismem.

Moja Najdroższa Margaret,

nie mogę już dłużej powstrzymać mej namiętności i muszę znać mój los, zanim wrócę. Nie odważyłem się jeszcze powiedzieć tego Twoim rodzicom, ale myślę, że wyrażą zgodę, jeśli dowiedzą się, jak bardzo się uwielbiamy. Pan Laurence pomoże mi znaleźć jakąś dobrą posadę, a wówczas, moje słodkie dziewczę, Ty dasz mi szczęście. Zaklinam Cię, nie mów jeszcze o niczym swojej rodzinie, tylko prześlij przez Lauriego słowo nadziei

Twemu oddanemu Johnowi

– Och, to mały drań! To tak zamierzał mi się odpłacić za to, że dotrzymałam danego mamie słowa. Zaraz go porządnie zbesztam i przyprowadzę tu, by błagał o przebaczenie! – zawołała Jo, płonąc żądzą natychmiastowego wymierzenia sprawiedliwości.

Ale matka powstrzymała ją, mówiąc z takim wyrazem twarzy, jaki rzadko mogły oglądać:

– Poczekaj, Jo, najpierw musisz siebie oczyścić z podejrzeń. Ponieważ wymyślałaś tyle różnych żartów, obawiam się, że i w tym maczałaś palce.

– Daję słowo, mamo, że nie! Nigdy przedtem nie widziałam tego listu i nic o nim nie wiem, przysięgam na moje życie! – zapewniła Jo tak gorąco, że uwierzyły jej. – Gdybym j a w tym brała udział, to zrobiłabym to znacznie lepiej i napisała sensowny list. Wiedziałabym, że nie uwierzycie, że pan Brooke mógł napisać coś takiego – dodała, pogardliwie odrzucając papier.

– Charakter pisma jest podobny do jego – powiedziała niepewnie Meg, porównując list z innym, trzymanym w ręku.

– Och, Meg, nie odpowiedziałaś chyba? – zapytała z niedowierzaniem pani March.

– Owszem, odpowiedziałam! – I Meg znów ukryła twarz, ogarnięta wstydem.

– A to ci kabała! Pozwólcie mi wreszcie przyprowadzić tego niegodziwego chłopaka, żeby wszystko wyjaśnił i dostał nauczkę. Nie uspokoję się, póki nie dostanę go w swoje ręce. – I Jo ponownie ruszyła ku drzwiom.

– Cicho! Pozwól, że ja się tym zajmę, bo wygląda to gorzej, niż myślałam. Margaret, opowiedz mi całą historię – poleciła pani March, siadając obok Meg, a jednocześnie przytrzymując Jo, żeby tymczasem nie wyfrunęła.

– Pierwszy list dostałam przez Lauriego, który nie wyglądał na to, żeby cokolwiek wiedział – mówiła Meg, nie podnosząc wzroku. – Początkowo byłam zmartwiona i chciałam ci wszystko opowiedzieć, ale potem przypomniałam sobie, jak lubisz pana Brooke’a, więc pomyślałam, że nie będziesz się gniewała, jeśli zatrzymam to przez kilka dni jako swój mały sekret. Jestem taka głupia, że zdawało mi się, że nikt o niczym nie wie, i kiedy zastanawiałam się, co odpowiedzieć, czułam się jak dziewczęta z powieści, które robią podobne rzeczy. Wybacz mi, mamo, zapłaciłam teraz za swoją głupotę. Już nigdy nie będę śmiała spojrzeć mu w twarz.

– Co mu odpowiedziałaś? – zapytała pani March.

– Napisałam tylko, że jestem jeszcze za młoda, żeby cokolwiek przedsiębrać, że nie chcę mieć przed tobą tajemnic i że musi porozmawiać z ojcem. Powiedziałam, że jestem mu wdzięczna za jego życzliwość i pozostanę jego przyjaciółką, ale niczym więcej jeszcze przez długi czas.

Pani March uśmiechnęła się z zadowoleniem, a Jo klasnęła w dłonie, wykrzykując ze śmiechem:

– Dorównujesz niemal Caroline Percy[6], która była wzorem ostrożności! Opowiadaj, Meg. Co on na to?

– Odpisał teraz w zupełnie innym duchu, mówiąc mi, że nigdy nie wysyłał żadnego miłosnego listu i bardzo mu przykro, że moja psotna siostra Jo pozwala sobie wobec nas na takie żarty. To bardzo miła i pełna szacunku odpowiedź, ale pomyśl, jakie to dla mnie okropne!

Meg przywarła do matki, wyglądając jak wcielenie rozpaczy, a Jo miotała się po pokoju, obrzucając Lauriego wyzwiskami. Nagle zatrzymała się, pochwyciła oba listy i przyjrzawszy się uważnie, powiedziała zdecydowanym głosem:

– Nie wierzę, żeby Brooke kiedykolwiek widział któryś z tych listów. Teddy napisał je oba, a twoje trzyma, żeby nade mną zatriumfować, bo nie chciałam mu wyjawić mojego sekretu.

– Nie miej sekretów, Jo. Powiedz o wszystkim mamie i trzymaj się z dala od kłopotów, tak jak ja powinnam była zrobić – rzekła Meg tonem ostrzeżenia.

– Dziękuję, dziecino! To mama powierzyła mi ten sekret.

– To wystarczy, Jo. Ja pocieszę Meg, a ty tymczasem przyprowadź Lauriego. Zbadam całą sprawę od początku do końca i położę raz na zawsze kres takim żartom.

Jo wybiegła, a pani March z wielką delikatnością opowiedziała Meg o prawdziwych uczuciach pana Brooke’a.

– A teraz, kochanie, wyznaj mi, co nosisz w sercu. Czy kochasz wystarczająco mocno, by poczekać, aż John będzie ci mógł zapewnić dom, czy wolisz pozostać na razie wolna?

– Tak się przestraszyłam i zmartwiłam, że nie chcę mieć nic wspólnego z żadnymi narzeczonymi przez dłuższy czas, być może nigdy – odpowiedziała przygnębiona Meg. – Jeśli John nic nie wie o tej bzdurnej historii, to nie mów mu, proszę, i przykaż Jo i Lauriemu, żeby powściągnęli swoje języki. Nie chcę, żeby mnie oszukiwano, dręczono i wystawiano na pośmiewisko; to wstyd!

Widząc, że łagodna zazwyczaj Meg była poruszona, a jej duma zraniona tym złośliwym żartem, pani March uspokoiła córkę, obiecując absolutną tajemnicę teraz i wszelką dyskrecję w przyszłości. W chwili, gdy kroki Lauriego rozległy się w korytarzu, Meg uciekła do gabinetu i pani March sama przyjęła winowajcę. Jo, obawiając się, że mógłby nie przyjść, nie powiedziała mu, w jakim celu został wezwany, ale on domyślił się natychmiast, gdy tylko ujrzał twarz pani March, i stał, miętosząc swój kapelusz, z tak skruszoną miną, że od razu można było nabrać pewności, iż ma nieczyste sumienie. Jo została odesłana z pokoju, ale postanowiła maszerować tam i z powrotem po korytarzu niczym wartownik, albowiem żywiła obawę, że więzień może próbować ucieczki. Głosy dobiegające z bawialni wznosiły się i opadały przez pół godziny, ale dziewczęta nigdy nie dowiedziały się, co działo się podczas tego przesłuchania.

Kiedy zostały wezwane z powrotem, Laurie stał obok ich matki z tak pokutniczą twarzą, że Jo od razu mu wybaczyła, choć nie uważała za stosowne, by się z tym zdradzić. Meg przyjęła jego uniżone przeprosiny i znacznie ją pocieszyło zapewnienie, że pan Brooke nie miał pojęcia o listach.

– Nigdy mu o tym nie powiem, do dnia mojej śmierci; nie wyrwą tego ze mnie dzikimi końmi, więc przebacz mi, Meg, a ja zrobię wszystko, by ci udowodnić, jak ogromnie mi przykro – dodał Laurie, wyglądając na bardzo zawstydzonego.

– Spróbuję, ale nie było to zachowanie, które przystoi dżentelmenowi. Nie przypuszczałam, że możesz być tak podstępny i złośliwy – odparła Meg, starając się ukryć swoje dziewczęce zawstydzenie pod maską surowej reprymendy.

– To było po prostu wstrętne i wiem, że zasługuję na to, żebyś się do mnie przez miesiąc nie odzywała, ale przecież taka nie będziesz, prawda, Meg? – I Laurie złożył ręce w błagalnym geście, mówiąc tak niezwykle przekonująco, że gniewanie się na niego, mimo tak skandalicznego zachowania, stawało się absolutną niemożliwością.

Meg wybaczyła mu, a surowa dotąd twarz pani March rozpogodziła się, kiedy usłyszała jego deklaracje, jak to odkupi swe winy, odprawiając wszelkie pokuty, i uniży się niczym robak przed skrzywdzoną panną.

Jo stała przez ten czas na uboczu, starając się, by jej serce nie zmiękło, lecz osiągnęła tylko tyle, że twarz jej zastygła w wyrazie całkowitej dezaprobaty. Laurie spojrzał na nią parę razy, lecz widząc, że Jo nie okazała chęci przebaczenia, poczuł się urażony i odwrócił się do niej tyłem. Dokończył rozmowę z pozostałymi paniami, po czym wykonał przed nią głęboki ukłon i odszedł bez słowa.

Gdy tylko drzwi zamknęły się za Lauriem, Jo pożałowała swego braku większej wyrozumiałości, a kiedy Meg i matka poszły na górę, poczuła się samotna i zatęskniła za Teddym. Przez jakiś czas powstrzymywała się, aż wreszcie uległa impulsowi i zabrawszy książkę, którą miała oddać, skierowała kroki do wielkiego domu.

– Czy jest pan Laurence? – zapytała Jo schodzącą na dół pokojówkę.

– Tak, panienko, ale nie sądzę, żeby można było go teraz odwiedzać.

– Dlaczego? Czy źle się czuje?

– Ach, nie, panienko, ale miał awanturę z panem Lauriem, który z jakiegoś powodu jest w jednym ze swoich złych humorów. To rozzłościło starszego pana tak, że strach do niego podejść.

– Gdzie jest Laurie?

– Zamknięty w swoim pokoju i nie odpowiada, chociaż pukałam. Nie wiem, co będzie z kolacją, bo wszystko już przygotowane, a tu nie ma komu jeść.

Jo poszła na górę i głośno zapukała do drzwi małego gabinetu Lauriego.

– Przestań albo otworzę i dam ci nauczkę! – zawołał młody dżentelmen groźnym tonem.

Jo natychmiast ponowiła pukanie, drzwi się otworzyły i wskoczyła do środka, zanim Laurie zdołał się otrząsnąć ze zdumienia. Widząc, że rzeczywiście był nie w humorze, Jo, która wiedziała, jak z nim postępować, przybrała skruszony wyraz twarzy i padając majestatycznie na kolana, powiedziała miękko:

– Wybacz, proszę, że byłam tak niedobra. Przyszłam, żeby się pogodzić, i nie wyjdę, dopóki tego nie osiągnę.

– W porządku. Wstań i nie bądź gęsią, Jo – brzmiała rycerska odpowiedź.

– Dziękuję, skorzystam. Czy wolno spytać, o co chodzi? Nie wydajesz się w najlepszym humorze.

– Potrząśnięto mną, a tego nie mam zamiaru tolerować – burknął obrażony Laurie.

– Kto to zrobił? – zapytał Jo.

– Dziadek. Gdyby to był ktokolwiek inny, to bym... – I urażony młodzian nie dokończył zdania, energicznie machnąwszy prawą ręką.

– To nic takiego. Ja często tobą potrząsam i nie przejmujesz się – powiedziała Jo uspokajająco.

– Też coś! Ty jesteś dziewczyną i to zabawa, ale żadnemu mężczyźnie nie pozwolę, żeby mnie tarmosił.

– Nie przypuszczam, żeby ktokolwiek chciał próbować, gdybyś wyglądał niczym chmura gradowa, tak jak w tej chwili. Dlaczego dziadek tak cię potraktował?

– Tylko dlatego, że nie chciałem powiedzieć, po co wzywała mnie twoja matka. Przyrzekłem, że nikomu nie powiem, i oczywiście nie miałem zamiaru złamać danego słowa.

– Czy nie mogłeś znaleźć innego sposobu, żeby zadowolić dziadka?

– Nie, domagał się prawdy, całej prawdy i tylko prawdy. Opowiedziałbym o moim udziale w całej sprawie, gdybym mógł nie wspominać o Meg. A ponieważ nie mogłem, więc powściągnąłem język i znosiłem jego reprymendy, aż w końcu złapał mnie za kołnierz. Wtedy rozgniewałem się i wybiegłem z pokoju z obawy, że mógłbym się zapomnieć.

– To rzeczywiście nie było miłe, ale wiem, że jest mu teraz przykro, więc zejdź na dół i pogódźcie się. Dobrze ci to zrobi.

– Niech mnie powieszą, jeśli to zrobię! Nie zniosę, żeby wszyscy prawili mi kazania i okładali pięściami z powodu drobnego żartu. Było mi naprawdę przykro z powodu Meg i poprosiłem o przebaczenie jak mężczyzna, ale nie zrobię tego teraz, kiedy niczemu nie jestem winny.

– On o tym nie wiedział.

– Powinien mieć do mnie zaufanie, a nie traktować mnie jak dziecko. To nie ma sensu, Jo. Musi zrozumieć, że potrafię sam się o siebie troszczyć bez trzymania się czyjegoś fartucha.

– Aleś ty w gorącej wodzie kąpany! – westchnęła Jo. – Jak masz zamiar załatwić tę sprawę?

– No cóż, powinien mnie poprosić o wybaczenie i wierzyć, kiedy mówię, że nie mogę powiedzieć, o co chodziło.

– Gratulacje, on tego nie zrobi.

– Nie zejdę na dół dopóty, dopóki mnie nie przeprosi.

– Och, Teddy, bądź rozsądny, daj spokój, ja spróbuję wytłumaczyć, jak tylko potrafię. Nie możesz tu przecież zostać, więc co za sens trwać w tej melodramatycznej pozie?

– Tak, nie zamierzam długo tu zostawać. Wymknę się i pojadę dokądś, a kiedy dziadek za mną zatęskni, to zaraz się pojawi.

– Przypuszczam, że tak, ale nie powinieneś odjeżdżać i martwić go.

– Nie praw mi kazań. Pojadę do Waszyngtonu odwiedzić Brooke’a. Tam jest wesoło i zabawię się po tych wszystkich kłopotach.

– Ach, jaka by to była świetna zabawa! Szkoda, że ja nie mogę tak uciec – powiedziała Jo, zapominając, z powodu wyobrażenia wojskowego życia w stolicy, o swej roli mentora.

– Jedźmy więc! Dlaczego nie? Ty zrobisz niespodziankę ojcu, a ja zaskoczę starego Brooke’a. To by dopiero był pyszny żart. Zróbmy to, Jo. Zostawmy list, że jesteśmy cali i zdrowi, i zaraz ruszajmy. Mam dość pieniędzy. Dobrze ci to zrobi i nie będzie w tym nic złego, bo pojedziesz przecież do ojca.

Przez chwilę wydawało się, że Jo się zgodzi, bo mimo iż plan był szaleńczy, to jej się podobał. Zmęczona troską i zamknięciem w domu tęskniła za odmianą, a myśli o ojcu mieszały się nęcąco z nieznanymi urokami obozów i szpitali, swobody i zabawy. Jej oczy zapłonęły, zwracając się tęsknie ku oknu, ale gdy ich spojrzenie padło na stary dom naprzeciwko, pokręciła głową z żalem, ale zdecydowanie.

– Gdybym była chłopcem, moglibyśmy uciec razem i świetnie się bawić, ale ponieważ jestem tylko marną dziewczyną, muszę się zachowywać właściwie i zostać w domu. Nie kuś mnie, Teddy, to nierealny pomysł.

– W tym cała zabawa – zaczął Laurie, który był w nastroju uparciucha i postanowił znaleźć jakiś sposób, by wyrwać się z więzów.

– Powściągnij język! – wołała Jo, zakrywając uszy. – Wiesz, że „rączki w małdrzyk i buzia w ciup” to moje przekleństwo i możesz mnie jeszcze namówić. Przyszłam tu, by uczyć moralności, a nie słuchać o rzeczach, które mnie od niej odwodzą.

– Rozumiem, że Meg wylałaby na mnie kubeł zimnej wody, ale myślałem, że ty masz więcej odwagi – zaczął Laurie podstępnie.

– Cicho bądź, zły duchu! Siadaj i myśl o swoich grzechach, zamiast kusić mnie do mnożenia moich. Czy jeśli nakłonię twojego dziadka do przeprosin, to porzucisz pomysł ucieczki? – zapytała Jo poważnie.

– Owszem, ale nigdy ci się to nie uda – odpowiedział Laurie, który chciał się pogodzić, ale czuł, że najpierw musi być ukojona jego urażona godność.

– Jeśli daję sobie radę z młodszym, poradzę sobie i ze starszym – mruknęła Jo, odchodząc i pozostawiając Lauriego; siedział z głową podpartą na ręku, pogrążony w studiowaniu mapy połączeń kolejowych.

– Proszę wejść! – Szorstki głos pana Laurence’a zabrzmiał jeszcze bardziej szorstko niż zwykle, kiedy Jo zapukała do drzwi biblioteki.

– To tylko ja, proszę pana, przyszłam oddać książkę – powiedziała słodko, wchodząc do pokoju.

– Czy chcesz jakąś inną? – zapytał starszy pan, wyglądając ponuro i gniewnie, ale starając się to ukryć.

– Tak, proszę. Tak polubiłam starego Sama, myślę, że spróbuję drugi tom – odparła Jo, mając nadzieję udobruchania go ochotą na przeczytanie drugiej części Johnsona Boswella[7], gdyż to właśnie pan Laurence polecił jej tę interesującą lekturę.

Krzaczaste brwi wygładziły się nieco, kiedy przesuwał schodki do półki, gdzie znajdowała się Johnsoniada.

Jo podskoczyła i usiadła na górnym schodku, udając, że szuka swojej książki, ale w rzeczywistości zastanawiając się, jak poruszyć niebezpieczny temat stanowiący cel tej wizyty. Pan Laurence zdawał się domyślać, że coś kotłuje się w jej głowie, gdyż okrążywszy kilkakrotnie pokój szybkim krokiem, stanął tuż przed nią i przemówił tak gwałtownie, że Rasslas[8] spadł prosto na podłogę.

– Co ten chłopak nawyprawiał? Nie staraj się go bronić. Po tym, jak wyglądał, wróciwszy do domu, domyśliłem się, że coś przeskrobał. Nie mogłem jednak wydobyć z niego ani słowa, a kiedy zagroziłem, że wytrząsnę z niego prawdę, pobiegł na górę i zamknął się w swoim pokoju.

– Zrobił rzeczywiście coś złego, ale myśmy już mu wybaczyły i wszystkie przyrzekłyśmy, że nikomu o tym nie powiemy – zaczęła Jo z pewnymi oporami.

– To nie wystarczy. Nie powinien ukrywać się za przyrzeczeniem dziewcząt o tak miękkich sercach. Jeśli zrobił coś złego, powinien to wyznać, błagać o przebaczenie i zostać ukarany. Dalej, Jo, opowiedz mi o wszystkim, nie chcę być dłużej utrzymywany w niewiedzy.

Pan Laurence wyglądał tak groźnie i przemawiał tak ostro, że Jo najchętniej by uciekła, gdyby tylko mogła, ale że siedziała wysoko na schodkach, a on stał w dole, niczym lew na jej drodze, musiała pozostać i jakoś sobie radzić.

– Naprawdę, proszę pana, nie mogę niczego wyjawić. Mama zabroniła. Laurie wyspowiadał się, poprosił o przebaczenie i został już należycie ukarany. Milczymy nie po to, żeby osłaniać Lauriego, tylko kogoś innego, a pańska interwencja może spowodować dodatkowy kłopot. Proszę nie nalegać. To była częściowo moja wina, ale teraz wszystko już jest w porządku, więc zapomnijmy o tym i porozmawiajmy o Wędrowcu[9] albo na jakiś inny przyjemny temat.

– Do diabła z Wędrowcem! Zejdź tu i daj mi słowo honoru, że ten mój lekkomyślny chłopak nie dopuścił się żadnej niewdzięczności ani impertynencji. Jeśli jednak to uczynił, doznawszy od was tyle dobroci, to zmiażdżę go własnymi dłońmi.

Groźba ta zabrzmiała przerażająco, ale nie przestraszyła Jo, która wiedziała, że wybuchowy starszy pan nie podniósłby nigdy nawet palca na swego wnuka, mimo że mówi coś wprost przeciwnego. Zeszła posłusznie i spróbowała przedstawić cały ten żart, bagatelizując go, starając się nie zdradzić Meg, a zarazem nie mijać z prawdą.

– Hm... ha... no cóż, skoro chłopak milczał dlatego, że obiecał, a nie z krnąbrności, wybaczam mu. Jest bardzo uparty i trudny do opanowania – powiedział pan Laurence, raz po raz przeczesując dłonią włosy, aż zupełnie je zwichrzył. Jego czoło natomiast wygładziło się na znak wielkiej ulgi.

– I ja taka jestem, ale dobre słowo poskromi mnie bardziej, niż dałoby radę to zrobić całe królewskie wojsko i wszystkie królewskie rumaki – powiedziała Jo, starając się wstawić za przyjacielem, który ciągle wygrzebywał się z jednych tarapatów tylko po to, by zaraz wpadać w następne.

– Uważasz, że nie jestem dla niego dobry? – padło gwałtowne pytanie.

– Ależ skąd, nie, proszę pana, pan czasami jest nawet zbyt dobry, a potem znowu troszeczkę zbyt porywczy, kiedy on wystawia na próbę pańską cierpliwość. Nie sądzi pan?

Jo postanowiła powiedzieć wszystko do końca i usiłowała zachować spokój, chociaż drżała nieco po swojej śmiałej wypowiedzi. Bardzo więc była zdumiona, a zarazem odetchnęła z ulgą, gdy starszy pan rzucił tylko z hałasem okulary na stół i wyznał szczerze:

– Masz rację, dziewczyno, jestem! Kocham tego chłopaka, ale on wystawia moją cierpliwość na próby ponad miarę i nie wiem, czym to się skończy, jeśli tak dalej będzie.

– Powiem panu: on ucieknie. – Jo pożałowała tych słów już w chwili ich wymawiania. Chciała tylko ostrzec, że Laurie nie wytrzyma dalszych ograniczeń, i miała nadzieję, że starszy pan będzie dla chłopaka bardziej wyrozumiały.

Pan Laurence zmienił się gwałtownie na twarzy i usiadł, rzucając zaniepokojone spojrzenie na portret przystojnego mężczyzny wiszący nad biurkiem. Był to ojciec Lauriego, który uciekł w młodości i ożenił się wbrew woli władczego starszego pana. Jo domyśliła się, że z bólem przypominał sobie teraz przeszłość, i naprawdę żałowała swojej porywczości.

– Nie zrobi tego, chyba że będzie mu bardzo źle, i grozi tym tylko czasami, gdy nie chce mu się uczyć. Ja też miewam na to ochotę, zwłaszcza odkąd obcięłam włosy, więc jeśli się kiedy zgubimy, to może pan dać ogłoszenie o dwóch chłopcach i szukać nas na statkach płynących do Indii.

Powiedziała to ze śmiechem i pan Laurence wyglądał na uspokojonego, biorąc najwyraźniej całą sprawę za żart.

– Ty zuchwała dziewczyno, jak śmiesz tak mówić? Gdzie twój szacunek dla mnie i dobre maniery? Do licha z chłopakami i dziewczynami! Same z nimi kłopoty, ale bez nich nie sposób się obejść – powiedział, szczypiąc ją dobrodusznie w policzek. – Idź i przyprowadź go na kolację, powiedz mu, że wszystko w porządku i żeby nie przybierał przed swoim dziadkiem tragicznych póz. Nie zniosę tego.

– On nie przyjdzie, proszę pana. Jest bardzo zły, bo nie uwierzył mu pan, kiedy powiedział, że nie może wyznać prawdy. I myślę, że to potrząśnięcie bardzo zraniło jego uczucia. – Jo starała się przybrać smutną minę, ale widocznie niezbyt jej się to udało, bo pan Laurence zaczął się śmiać i wiedziała w tym momencie, że odniosła zwycięstwo.

– Bardzo mi przykro i podejrzewam, że powinienem mu podziękować za to, że on mną nie potrząsnął. Czegóż on, u licha, oczekuje? – I starszy pan zdawał się nieco zażenowany tym, że się zirytował.

– Gdybym była na pańskim miejscu, napisałabym mu, że go przepraszam. Powiedział, że bez przeprosin nie zejdzie, i opowiada o Waszyngtonie i innych głupstwach. Formalne przeprosiny pokazałyby mu, jaki jest niepoważny, nastroiłyby go dobrze i sprowadziłyby na dół. Proszę spróbować. On lubi żarty, a to lepszy sposób niż rozmowy. Zaniosę mu list na górę i pouczę go w jego obowiązkach.

Pan Laurence włożył okulary i spojrzał na nią z uwagą, mówiąc powoli:

– Podstępny z ciebie gałgan, ale nie przeszkadza mi, kiedy ty i Beth mną dyrygujecie. No to już, podaj mi kartkę i skończmy z tymi bzdurami.

List napisany był w takiej formie, jakiej użyłby jeden dżentelmen, pisząc do drugiego, którego głęboko dotknęła zniewaga. Jo złożyła pocałunek na czubku łysej głowy pana Laurence’a i pobiegła, by wsunąć przeprosiny pod drzwi pokoju Lauriego. Doradzała mu przez dziurkę od klucza posłuszeństwo, dobre maniery i jeszcze parę równie przyjemnych niemożliwości. Sprawdziwszy, że drzwi były znów zamknięte, zostawiła list własnemu działaniu i schodziła spokojnie po schodach, podczas gdy młody człowiek, zjechawszy po poręczy, stanął na dole i czekał tam na nią, mówiąc z najszlachetniejszym wyrazem na obliczu:

– Ależ z ciebie wspaniały kolega, Jo! Czy dałaś się rozszarpać? – dodał ze śmiechem.

– Nie, tak, w ogóle to był całkiem łagodny.

– Ach! Dostało mi się od wszystkich, nawet ty mnie przedtem odepchnęłaś i byłem już gotów iść sobie do diabła – zaczął przepraszającym tonem.

– Nie mów tak. Otwórz nową stronę i zacznij od początku, Teddy, dziecię moje.

– Wciąż otwieram nowe strony i niszczę je, tak jak to robiłem z moimi zeszytami, i tyle razy zaczynam od początku, że nie ma temu końca – powiedział żałośnie.

– Idź zjeść kolację. Od razu lepiej się poczujesz. Mężczyźni zawsze marudzą, kiedy są głodni. – Po czym Jo wymknęła się przez frontowe drzwi.

– Oto karytektura mojej męskiej płeci – odpowiedział Laurie, cytując Amy i odchodząc, by posłusznie dzielić strawę ze swym dziadkiem, który zachowywał się niczym święty, więc okazywał mu najwyższy szacunek przez całą resztę dnia.

Wszyscy uważali, że sprawa została zakończona i mała chmurka odpłynęła, ale psota odniosła swój skutek, gdyż mimo że inni zapomnieli, Meg pamiętała. Nigdy nie wymieniała w rozmowie pewnej osoby, ale dużo o niej myślała, śniła więcej snów niż zwykle, a Jo, szukając kiedyś w biurku siostry znaczków, znalazła tam kawałek papieru cały pokryty podpisami „Pani Johnowa Brooke’owa”. Na ten widok jęknęła tragicznie i wrzuciła papier do ognia, czując, że figiel Lauriego przybliżył straszliwy dla niej dzień.

ROZDZIAŁ XXII

Piękne łąki

Spokojne tygodnie, które teraz nadeszły, były jak słońce po burzy. Chorzy szybko zdrowieli, a pan March zaczął w listach wspominać o powrocie z początkiem nowego roku. Beth mogła już leżeć przez cały dzień na sofie w gabinecie, zabawiając się z początku swoimi ukochanymi kotami, a z czasem szyciem dla lalek, miała w tym bowiem poważne zaległości. Jej niegdyś aktywne nóżki były wciąż sztywne i słabe, Jo nosiła ją więc na codzienne spacery w swych silnych ramionach. Meg radośnie brudziła i parzyła swoje białe dłonie, gotując delikatne posiłki dla „maleństwa”, podczas gdy Amy, wierna niewolnica pierścienia, obchodziła uroczyście swój powrót, oddając siostrom tyle ze swoich skarbów, do ilu przyjęcia mogła je zmusić.

Z nadchodzącą Gwiazdką dom zaczęły nawiedzać zwykłe tajemnice i Jo często wstrząsała rodziną, proponując absolutnie niemożliwe i cudownie absurdalne ceremonie dla uczczenia tych niezwykle wesołych świąt. Laurie był w równym stopniu niepoprawnym marzycielem i gdyby mógł o tym decydować, urządziłby ogniska, fajerwerki i łuki triumfalne. Po licznych utarczkach i naganach ambitna para została wreszcie skutecznie poskromiona. Oboje odeszli wprawdzie z posępnymi minami, ale wybuchy śmiechu, gdy tylko się spotykali, świadczyły, wbrew pozorom, że cieszą się doskonałym samopoczuciem.

Kilka dni wyjątkowo łagodnej pogody godnie poprzedziło wspaniały dzień Bożego Narodzenia. Hanna „czuła w kościach”, że będzie to niezwykle piękny dzień, i jej prognozy okazały się prawdziwe, gdyż zdawało się, że wszyscy i wszystko zamierzało przyczynić się do tego, by było wspaniale. Tak więc, przede wszystkim, pan March napisał, że spodziewa się wkrótce być razem z nimi; ponadto Beth czuła się tego ranka nadzwyczaj dobrze i ubrana w podarunek od matki – delikatny wełniany szlafroczek – została triumfalnie zaniesiona do okna, by tam przyjąć dary od Jo i Lauriego. Nieposkramialni robili, co mogli, by zasłużyć na swe imię, gdyż pracując w nocy niczym elfy, przygotowali komiczną niespodziankę. W ogrodzie stała dostojna śniegowa panna, w wieńcu z ostrokrzewu, z koszykiem pełnym owoców i kwiatów w jednej ręce, a wielkim rulonem nowych nut w drugiej; wspaniała tęcza wełnianego afgańskiego szala oplatała jej chłodne ramiona, a z ust, na serpentynie z różowego papieru, wydobywała się kolęda:

JUNGFRAU[10] DLA BETH

Boże, błogosław Krolowej Bess!

Niechaj dziś strachu zniknie cień,

A zdrowie i szczęście twoim jest

W Bożego Narodzenia dzień.

Oto owoce są dla pszczółki

I kwiaty są dla jej noska,

Nuty na jej pianinka połki,

Na stopki narzuta boska.

Portret Joanny namalował

Słynny Rafael numer dwa,

Który ciężko się napracował,

By wyglądała jak żywa.

Czerwoną wstążkę, błagam, weź

Na ogon Madam Mruczelki

I lody produkcji ślicznej Meg –

Prawdziwy Mont Blanc w kubełku.

Swą miłość twórcy moi skryli

W mej śnieżnej piersi, wierz:

Z alpejską panną wraz ją przyjmij

Od Lauriego i twej Jo też.

Jakże zaśmiewała się Beth, kiedy to zobaczyła, i jak Laurie biegał tam i z powrotem, by zanieść jej prezenty, i cóż za prześmieszne mowy wygłaszała Jo przy ich wręczaniu!

– Jestem tak przepełniona szczęściem, że gdyby jeszcze tata wrócił, to chyba nie zmieściłabym już ani kropli więcej – powiedziała Beth, mrucząc z zadowolenia, kiedy Jo niosła ją do gabinetu, by odpoczęła po wzruszeniu i pokrzepiła się pysznymi winogronami, które przysłała jej „Jungfrau”.

– I ja także – dodała Jo, klepiąc się po kieszeni, gdzie spoczywały wymarzone od dawna Undina i Sintram.

– I ja jestem tego pewna – zawtórowała Amy, zamyślając się nad grawiurą Madonny z Dzieciątkiem, którą wraz z piękną ramką podarowała jej matka.

– I ja też oczywiście! – zawołała Meg, wygładzając srebrzyste fałdy swojej pierwszej jedwabnej sukni; przyjęła ją na usilne nalegania pana Laurence’a.

– Jakże mogłoby być inaczej ze mną! – powiedziała z wdzięcznością pani March, przenosząc wzrok znad listu od męża na uśmiechniętą twarz Beth, a dłonią pieszcząc broszkę wykonaną z siwych, złotych, kasztanowych i ciemnobrązowych włosów, którą dziewczęta właśnie przypięły do jej sukni.

Od czasu do czasu także i w tym świecie powszednich dni pracy zdarza się coś we wspaniały baśniowy sposób, i jakież przynosi pocieszenie. Pół godziny po tym, jak wszystkie powiedziały, że są tak szczęśliwe, iż mogłyby zmieścić tylko kroplę szczęścia więcej, kropla ta spadła. Laurie otworzył drzwi bawialni i bardzo ostrożnie wsunął w nie głowę. Równie dobrze mógłby wywinąć koziołka albo wydać bojowy okrzyk indiański, gdyż jego twarz tak była pełna tłumionego podniecenia, a głos tak podejrzanie radosny, że wszyscy aż podskoczyli, mimo że powiedział tylko dziwnym zdyszanym tonem:

– A oto jeszcze jeden prezent gwiazdkowy dla rodziny Marchów.

Ledwie dokończył te słowa, zniknął nagle, a na jego miejscu ukazał się wysoki mężczyzna, opatulony od stóp do głów i wsparty na ramieniu innego wysokiego mężczyzny, który próbował coś powiedzieć, ale nie mógł wydobyć głosu. Nastąpił oczywiście masowy pęd do drzwi i przez kilka minut zdawało się, że wszyscy potracili zmysły, gdyż działy się najdziwniejsze rzeczy, ale nikt nie odezwał się nawet słowem. Pan March zniknął zupełnie w uścisku czterech par kochających ramion; Jo skompromitowała się, mdlejąc nieomal, i Laurie musiał ją cucić w pokoiku na naczynia stołowe; pan Brooke pocałował Meg zupełnie przez pomyłkę, jak to niezbyt składnie wyjaśniała; dystyngowana Amy potknęła się o stołek i nie próbując nawet wstać z podłogi, ściskała z płaczem ojcowskie buty w sposób niezwykle wzruszający. Pani March pierwsza się opamiętała i podniosła ostrzegawczo rękę: „Psst! Pamiętajcie o Beth!”.

„Nastąpił oczywiście masowy pęd do drzwi i przez kilka minut zdawało się, że wszyscy potracili zmysły, gdyż działy się najdziwniejsze rzeczy, ale nikt nie odezwał się nawet słowem”.

Ale było już za późno. Drzwi gabinetu otworzyły się na oścież i na progu ukazał się mały czerwony szlafroczek. Radość dodała siły osłabionym nogom i Beth rzuciła się wprost w ramiona ojca. Nieważne, co działo się potem, gdyż radość przepełniała serca, zmywając gorycz przeszłości i pozostawiając tylko obecną słodycz.

Bynajmniej nie romantyczny, lecz zdrowy, serdeczny śmiech przywrócił wszystkich do normalnego stanu, gdyż za drzwiami odkryto Hannę, szlochającą nad tłustym indykiem, którego zapomniała odłożyć, kiedy przybiegła z kuchni. Gdy śmiech już ucichł, pani March zaczęła dziękować panu Brooke’owi za troskliwą opiekę nad mężem, na co pan Brooke stwierdził nagle, że panu Marchowi należy się wypoczynek, i zabierając ze sobą Lauriego, pospiesznie się oddalił. Obojgu rekonwalescentom przykazano więc, by odpoczęli, co też zrobili, siadając razem w wielkim fotelu i pogrążając się w rozmowie.

Pan March opowiadał o tym, jak marzył, by sprawić im niespodziankę, i o tym, jak doktor pozwolił mu skorzystać z poprawy pogody, a także jak oddany był Brooke, który okazał się najbardziej godnym szacunku i prawym młodym człowiekiem. Dlaczego w tym właśnie miejscu pan March przerwał na chwilę i spojrzawszy najpierw na Meg, gwałtownie grzebiącą w kominku, popatrzył na żonę, unosząc pytająco brwi, to pozostawię waszej wyobraźni; a także to, dlaczego pani March skinęła lekko głową, po czym dość nieoczekiwanie zapytała, czy nie chciałby czegoś zjeść. Jo zauważyła i zrozumiała te spojrzenia i kiedy zasmucona wychodziła, by przynieść wino i bulion, mruczała pod nosem, zamykając drzwi:

– Nienawidzę godnych szacunku młodych ludzi o brązowych oczach!

Nigdy nie było takiej świątecznej kolacji jak tego dnia. Sam tłusty indyk stanowił nie lada widok, kiedy Hanna podała go, nadzianego, zrumienionego i przybranego; budyń po prostu rozpływał się w ustach, podobnie jak galaretki, którymi Amy objadała się niczym mucha w garnku z miodem. Wszystko udało się znakomicie, co było aktem łaski, gdyż jak mówiła Hanna: „Tak straciłam głowa, proszę pani, że to cud, że nie przypaliłam budyń albo nie nadziałam w indyk rodzynki, i wreszcie nie wyrzuciłam to wszystko na obrus”...

Pan Laurence i jego wnuk jedli razem z nimi, a także pan Brooke; Jo rzucała na niego ponure spojrzenia ku nieskończonej uciesze Lauriego. U szczytu stołu stały obok siebie dwa fotele, na których siedzieli Beth i ojciec, ucztując skromnie nad kurczakiem z owocami. Wznoszono toasty, opowiadano różne historie, śpiewano pieśni, snuto wspominki, jak mawiają starzy ludzie, i bawiono się wyśmienicie. Planowano przejażdżkę saniami, ale że dziewczęta nie chciały opuścić ojca, więc goście odeszli wcześnie, a w zapadającym zmierzchu szczęśliwa rodzina usiadła wokół kominka.

– Dopiero co, rok temu, martwiłyśmy się, jak smutne będą nadchodzące święta. Pamiętacie? – zapytała Jo, przerywając krótką ciszę, jaka zapadła po długiej rozmowie na różne tematy.

– Był to w sumie przyjemny rok! – powiedziała Meg, uśmiechając się do ognia i gratulując sobie, że potraktowała pana Brooke’a z godnością.

– Ja myślę, że był on dość trudny – zauważyła Amy, rzucając zamyślone spojrzenie na odblask światła w swoim pierścionku.

– Cieszę się, że już się skończył, bo mamy cię z powrotem – szepnęła Beth, która siedziała na ojcowskich kolanach.

– Wyboistą drogą musieli wędrować moi mali pielgrzymi, zwłaszcza w jej ostatniej części. Ale dałyście sobie dzielnie radę i myślę, że wasze tobołki już niedługo spadną – powiedział pan March, spoglądając z ojcowskim zadowoleniem na skupione wokół niego cztery twarze.

– Skąd wiesz? Czy mama ci powiedziała? – zapytała Jo.

– Niewiele. Trawa pokazuje, skąd wieje wiatr, a ja dokonałem dziś wielu odkryć.

– Och, opowiedz nam jakich! – zawołała Meg, siedząca obok niego.

– Oto jedno z nich. – I unosząc małą dłoń, która opierała się o poręcz jego fotela, ukazał odgnieciony palec wskazujący, oparzenie na wierzchu i dwa czy trzy odciski po stronie wewnętrznej. – Pamiętam czasy, kiedy dłoń ta była taka biała i delikatna, a twoją główną troskę stanowiła dbałość o to, by ją taką utrzymać. Dla mnie teraz jest znacznie ładniejsza, bo z tych pozornych skaz odczytuję małą opowieść. W ofierze poparzenia złożona została próżność i ta stwardniała dłoń zapracowała na coś lepszego niż odciski, a pewny jestem, że wszystko, co uszyły te pokłute paluszki, przetrwa długie lata, tak wiele dobrej woli włożono w każdy ścieg. Meg, kochanie, dla mnie kobieca umiejętność utrzymywania domowego szczęścia warta jest więcej niż białe dłonie i modne walory. Jestem dumny, że mogę uścisnąć tę dobrą pracowitą rączkę i mam nadzieję, że niezbyt prędko zostanę poproszony, by ją komuś oddać.

Jeśli Meg pragnęła nagrody za godziny cierpliwej pracy, to uzyskała ją w serdecznym uścisku dłoni swego ojca i w jego pełnym aprobaty uśmiechu.

– A Jo? Proszę, powiedz jej coś miłego, bo ona się tak bardzo starała i była dla mnie tak bardzo, bardzo dobra – szepnęła Beth ojcu do ucha.

Roześmiał się i spojrzał na wysoką dziewczynkę, która siedziała naprzeciw niego z niezwykle łagodnym uśmiechem na smagłej twarzy.

– Pomimo kędzierzawej czupryny nie widzę tu mojego „synka Jo”, którego zostawiłem przed rokiem – powiedział pan March. – Widzę natomiast młodą damę, która równo zapina swój kołnierzyk, porządnie sznuruje buty i ani nie gwiżdże, nie używa gwary, ani nie leży na dywanie, jak to miała w zwyczaju. Jej twarz jest teraz dość blada i wychudzona od czuwania i niepokoju, ale patrzę na Jo z przyjemnością, bo stała się łagodniejsza i głos ma przyciszony. Nie podskakuje, tylko porusza się spokojnie, i opiekuje się pewną małą osóbką w zachwycająco macierzyński sposób. Brak mi trochę mojej dzikiej dziewczynki, ale jeśli w zamian otrzymam silną, pomocną i czułą kobietę, zupełnie mnie to zadowoli. Nie wiem, czy to postrzyżyny otrzeźwiły naszą czarną owieczkę, ale wiem, że w całym Waszyngtonie nie mogłem znaleźć nic dostatecznie pięknego, na co mógłbym wydać dwadzieścia pięć dolarów, przesłanych mi przez moją dobrą dziewczynkę.

Uważne oczy Jo zwilgotniały na chwilę, a jej szczupła twarz poróżowiała od ognia, kiedy słuchała ojcowskich pochwał. Czuła, że przynajmniej w części na nie zasłużyła.

– Teraz Beth – powiedziała Amy, marząc o tym, by już nadeszła jej kolej, ale gotowa była na nią poczekać.

– Tak niewiele z niej zostało, boję się mówić z obawy, że zupełnie zniknie, chociaż nie jest już tak nieśmiała jak dawniej – zaczął pogodnie ojciec, ale gdy przypomniał sobie, jak niewiele brakowało, by ją rzeczywiście stracił, objął ją mocniej, mówiąc czule z policzkiem przy jej policzku: – Jesteś tu z nami, cała i zdrowa, moja Beth; będę się starał, żeby tak było, z Bożą pomocą.

Po chwili ciszy spojrzał na Amy, siedzącą u jego stóp na stołeczku, i powiedział, głaszcząc jej lśniące włosy:

– Zauważyłem, że Amy wzięła dziś przy kolacji kawałek nóżki z kością, całe popołudnie biegała, wykonując polecenia matki, ustąpiła Meg miejsca wieczorem i usługiwała wszystkim cierpliwie, i miała dobry humor. Zauważyłem też, że nie złości się już tyle, nie zerka tak często do lustra i nawet nie wspomniała o bardzo ładnym pierścionku, który nosi, toteż wyciągnąłem wniosek, że nauczyła się myśleć więcej o innych, a mniej o sobie, i postanowiła spróbować ulepić swój charakter z taką samą pieczołowitością, z jaką lepi te małe figurki z gliny. Cieszy mnie to, bo chociaż byłbym niezwykle dumny z wyrzeźbionego przez nią wspaniałego pomnika, to będę nieskończenie bardziej dumny z godnej miłości córki, obdarzonej talentem czynienia życia piękniejszym dla siebie i dla innych.

– O czym myślisz, Beth? – zapytała Jo, kiedy Amy podziękowała ojcu i opowiedziała o pierścionku.

– Przeczytałam dziś w Wędrówce pielgrzyma[11] o tym, jak po wielu kłopotach Chrześcijanin i Ufny przychodzą na piękną zieloną łąkę, gdzie przez cały rok kwitną lilie, i tam szczęśliwie odpoczywają, tak jak my teraz, zanim ruszą do celu swojej podróży – odpowiedziała Beth i dodała, zeskakując z ojcowskich kolan i podchodząc powoli do pianina: – Teraz czas na śpiewanie i chcę zająć moje stare miejsce. Spróbuję zaśpiewać tę piosenkę pastuszka, jaką słyszeli pielgrzymi. Ułożyłam dla ojca melodię, bo tak bardzo lubi ten wiersz.

I siadłszy przy ukochanym małym pianinie, Beth delikatnie dotknęła klawiszy i słodkim głosem, którego już wszyscy mogli nigdy nie usłyszeć, zaśpiewała niezwykły hymn, pasujący do niej wyjątkowo:

Kto nisko, ten nie spadnie już, nie grozi pycha mu,

Pokornym – przewodnikiem Pan, wyrywa z śmierci snu.

Wystarczy mi już to, co mam – czy dużo, czy też nie,

Wszak takich zbawiasz, Panie nasz, więc także zbaw i mnie!

Bogactwo jest ciężarem mi – pielgrzymów dzielę los,

Tu mało mam, lecz w Niebie skarb – uwielbię Króla w głos.

ROZDZIAŁ XXIII

Ciotka March przesądza sprawę

Niczym pszczoły rojące się za swoją królową, matka i córki krążyły następnego dnia wokół pana Marcha, zaniedbując wszystko inne, byle tylko napatrzeć się, usłużyć czy posłuchać rekonwalescenta, który był na najlepszej drodze do śmierci z powodu nadmiernej opieki. Kiedy tak siedział podparty w wielkim fotelu ustawionym obok sofy Beth, otoczony pozostałymi dziewczynkami i Hanną, co chwila wtykającą głowę, żeby „rzucić oko na kochanego pana”, zdawało się, że niczego im nie brak do całkowitego szczęścia. Czegoś jednak było brak i starsi odczuwali to, choć nikt się nie przyznawał. Państwo Marchowie wymieniali między sobą niespokojne spojrzenia, gdy wzrok ich podążał za Meg; Jo nagle poważniała, a nawet widziano, jak wygrażała pięścią parasolowi pana Brooke’a, który zostawił go kiedyś w korytarzu i zapomniał zabrać; Meg była roztargniona, nieśmiała i milcząca, zrywała się, gdy zadźwięczał dzwonek, i rumieniła na dźwięk imienia John; Amy stwierdziła: „Wszyscy zdają się na coś czekać i nie mogą się uspokoić, co jest bardzo dziwne, bo ojciec wrócił już przecież bezpiecznie do domu”, a Beth, niczego nie podejrzewając, zastanawiała się, dlaczego sąsiedzi nie zachodzili z wizytą tak jak zazwyczaj.

Laurie przechodził obok po południu i ujrzawszy Meg w oknie, zaczął się nagle zachowywać tak, jakby opętał go jakiś melodramatyczny duch, gdyż padł w śniegu na kolana, walił się w pierś, wyrywał sobie włosy i składał dłonie w błagalnym geście, a kiedy Meg powiedziała mu, żeby się przestał wygłupiać i poszedł sobie, wyżął wyimaginowane łzy z chusteczki i zniknął za rogiem, słaniając się niczym osoba pogrążona w absolutnej rozpaczy.

– Co ten łobuz znów wymyślił? – spytała Meg ze śmiechem, starając się sprawiać wrażenie niczego nieświadomej.

– Pokazuje ci tylko, co niebawem zrobi twój John. Wzruszające, nieprawdaż? – odpowiedziała pogardliwie Jo.

– Nie mów „mój John”, bo to nie jest ani właściwe, ani prawdziwe. – Ale głos Meg zatrzymał się na tych słowach, tak jakby ich dźwięk sprawiał jej przyjemność. – Proszę, Jo, nie dręcz mnie. Powiedziałam ci, że wcale mi na nim bardzo nie zależy i niczego tu nie trzeba dodawać, więc wszyscy powinniśmy być przyjaciółmi i zachowywać się tak jak dawniej.

– Nie możemy, Meg, bo coś zostało już powiedziane, żart Lauriego odmienił cię w moich oczach. I ja to widzę, i mama. Nie jesteś już ani trochę taka jak dawniej i wydajesz mi się daleka. Nie chcę cię dręczyć i zniosę to jak mężczyzna, ale wolałabym, żeby wszystko już się wyjaśniło. Nienawidzę czekania, a więc, jeśli w ogóle masz zamiar to zrobić, pospiesz się i niech już będzie po wszystkim – odparła Jo, wyraźnie rozdrażniona.

– Nie mogę niczego powiedzieć ani zrobić, dopóki on nie przemówi, a on tego nie zrobi, bo ojciec powiedział, że jestem za młoda – zaczęła Meg, pochylając się nad robótką z tajemniczym uśmieszkiem, który sugerował, że pod tym względem nie całkiem zgadzała się z ojcem.

– Gdyby nawet przemówił, to nie wiedziałabyś, co powiedzieć, tylko byś się rozpłakała albo zaczerwieniła, albo zgodziła od razu na to, co powie, zamiast dać mu porządną, zdecydowaną odprawę.

– Nie jestem ani taka głupia, ani taka słaba, jak myślisz. Dobrze wiem, co bym powiedziała, bo wszystko już obmyśliłam, żeby nie dać się zaskoczyć. Nie wiadomo, co się może zdarzyć, i muszę być przygotowana.

Jo nie mogła powstrzymać śmiechu na widok poważnej miny, jaką Meg nieświadomie przybrała. Była ona równie twarzowa jak zmieniający się kolor jej policzków.

– Czy możesz mi powiedzieć, co byś mu odpowiedziała? – zapytała Jo z nieco większym szacunkiem.

– Ależ oczywiście. Masz już szesnaście lat i jesteś dostatecznie dorosła, żebym mogła ci się zwierzyć, tym bardziej że moje doświadczenie może ci się przydać wówczas, kiedy będziesz miała podobne kłopoty.

– Bynajmniej nie zamierzam mieć podobnych kłopotów. To zabawne obserwować, jak inni flirtują, ale czułabym się jak idiotka, gdybym sama miała to robić – powiedziała Jo, zaniepokojona samą myślą o tym.

– Nie sądzę, żeby tak było, gdybyś bardzo kogoś lubiła i ten ktoś by ciebie lubił. – Meg mówiła niemal do siebie i spoglądała na alejkę, na której często widywała zakochane pary spacerujące razem o zmierzchu.

– Zdaje się, że miałaś mi wygłosić swoją mowę do tego mężczyzny – powiedziała Jo, brutalnie przerywając chwilowe rozmarzenie siostry.

– Och, powiedziałabym tylko zupełnie spokojnie i zdecydowanie: „Dziękuję panu, panie Brooke, jest pan bardzo miły, ale zgadzam się z ojcem, że jestem zbyt młoda, aby już dziś podejmować jakieś zobowiązania; tak więc proszę nic więcej nie mówić i pozostańmy przyjaciółmi tak jak dawniej”.

– Hm! To doprawdy sztywne i zimne. Nie przypuszczam, żebyś to kiedykolwiek wygłosiła, i wiem, że on też nie byłby zadowolony z twojej propozycji. A gdyby postąpił wówczas tak jak odtrąceni kochankowie w powieściach, to na pewno raczej byś się zgodziła, niż zraniła jego uczucia.

– Nie. Nie zgodzę się. Powiem mu, że podjęłam decyzję, i z godnością wyjdę z pokoju.

To powiedziawszy, Meg wstała i miała właśnie zademonstrować wychodzenie z godnością, kiedy kroki w korytarzu sprawiły, że pomknęła z powrotem na swoje miejsce i zaczęła szyć tak gorliwie, jakby życie jej zależało od ukończenia tego właśnie ściegu w jak najszybszym czasie.

Na tę nagłą zmianę Jo stłumiła śmiech, a kiedy ktoś ostrożnie zapukał, otworzyła drzwi z ponurą miną, wyrażającą wszystko oprócz gościnności.

– Dobry wieczór. Przyszedłem po mój parasol... to znaczy, dowiedzieć się, jak czuje się dziś ojciec pań – powiedział pan Brooke, który nieco się zmieszał, gdy wzrok jego powędrował od jednej wymownej twarzy do drugiej.

– Doskonale, jest na wieszaku. Zaraz go przyniosę i powiem, że pan przyszedł.

Wymieszawszy nieco w swojej odpowiedzi ojca z parasolem, Jo wymknęła się z pokoju, by dać Meg szansę na wygłoszenie mowy i zaprezentowanie godności. Ale gdy tylko zniknęła, Meg także zaczęła przesuwać się ku drzwiom, szepcząc:

– Mama chętnie pana zobaczy. Proszę usiąść, zaraz ją zawołam.

– Proszę nie odchodzić! Czy pani się mnie boi, Margaret?

Pan Brooke wyglądał tak nieszczęśliwie, iż Meg pomyślała, że zrobiła widocznie coś bardzo okrutnego. Zarumieniła się aż po loczki nad czołem, gdyż nigdy przedtem nie nazywał jej Margaret, i ze zdumieniem odkryła, jak naturalnie i słodko brzmiało to w jego ustach. Starając się zachowywać przyjaźnie i swobodnie, ufnym gestem wysunęła do niego dłoń i powiedziała z wdzięcznością:

– Jak mogłabym się lękać, skoro był pan tak dobry dla ojca. Chciałabym tylko wiedzieć, jak mogę panu za to podziękować.

– Czy mam powiedzieć? – zapytał pan Brooke, trzymając mocno małą rączkę w swoich dłoniach i spoglądając na Meg z taką miłością w brązowych oczach, że serce jej zaczęło trzepotać i pragnęła uciekać, a zarazem zostać, by słuchać dalej.

– Och, nie, proszę, nie... ja nie mogę – powiedziała, starając się zabrać dłoń. Wyglądała przy tym na przestraszoną mimo wszelkich zaprzeczeń.

– Nie będę pani niepokoił. Chciałbym tylko wiedzieć, czy zależy pani na mnie choć trochę, Meg. Kocham panią tak bardzo, najdroższa – dodał czule pan Brooke.

Był to właściwy moment na spokojne wygłoszenie stosownej mowy, ale Meg milczała. Zapomniała wszystkie przygotowane słowa, opuściła głowę i odpowiedziała: „Ja nie wiem” tak cicho, że John musiał pochylić się, by usłyszeć tę głupiutką odpowiedź.

Zdawał się uważać, że warta była zachodu, gdyż uśmiechnął się do siebie całkiem zadowolony, ścisnął z wdzięcznością pulchną rączkę i powiedział niezwykle przekonującym tonem:

– Czy spróbuje pani zastanowić się? Tak bardzo chciałbym wiedzieć, gdyż nie potrafię z całego serca brać się do pracy, dopóki nie dowiem się, czy na końcu będzie na mnie czekała nagroda.

– Jestem jeszcze za młoda. – Meg zawahała się, zastanawiając jednocześnie, dlaczego była tak poruszona, a jednocześnie uważając to uczucie za całkiem przyjemne.

– Ja poczekam, a pani tymczasem może nauczy się mnie lubić. Czy będzie to bardzo trudna lekcja, kochanie?

– Nie, jeśli zdecyduję się na naukę, ale...

– Proszę, zdecyduj się na nią, Meg. Wiesz, jak bardzo lubię uczyć, a to łatwiejsze niż niemiecki – przerwał John, porywając jej drugą dłoń, tak że nie mogła ukryć twarzy, gdy pochylił się, by na nią spojrzeć.

Ton jego głosu był odpowiednio błagalny, ale gdy Meg nieśmiało rzuciła na pana Brooke’a ukradkowe spojrzenie, zauważyła, że jego oczy miały wyraz czułości i zarazem wesołości i że uśmiechał się z zadowoleniem kogoś, kto nie wątpi w swój sukces. Dotknęło ją to do żywego. Głupie lekcje kokieterii, udzielone przez Annie Moffat, przyszły jej teraz na myśl, a żądza władzy drzemiąca w sercu tej najlepszej z małych kobietek przebudziła się nagle i owładnęła nią. Czuła podniecenie i coś dziwnego jeszcze, a nie wiedząc, co robić, podążyła za kapryśnym impulsem. Wyrwawszy dłonie, powiedziała z rozdrażnieniem:

– Nie zdecyduję się. Proszę odejść i zostawić mnie w spokoju!

Biedny pan Brooke wyglądał tak, jakby jego piękny powietrzny zamek runął mu na głowę, gdyż nigdy przedtem nie widział Meg w tak złym humorze i dosyć go to zaskoczyło.

– Czy naprawdę tak myślisz? – spytał zaniepokojony, podążając za odchodzącą Meg.

– Owszem, tak. Nie życzę sobie być niepokojona podobnymi sprawami. Ojciec mówi, że nie powinnam. To za wcześnie i ja nie chcę.

– Czy mogę mieć nadzieję, że z czasem zmienisz zdanie? Będę czekał i nie odezwę się, dopóki nie uznasz, że miałaś dość czasu. Nie baw się mną, Meg. Nie myślałem, że potrafisz tak postępować.

– Proszę o mnie wcale nie myśleć. Wolę, żebyś nie myślał – powiedziała Meg, znajdując złośliwe zadowolenie w wystawianiu na próbę cierpliwości swego wielbiciela i we własnej nad nim władzy.

Był teraz poważny i blady i przypominał bardziej powieściowych bohaterów, których Meg podziwiała, mimo że nie uderzył się w czoło ani nie miotał się po pokoju jak oni. Stał, patrząc na nią tak smutno i czule, że poczuła, jak wbrew woli serce w niej taje. Nie umiem powiedzieć, co mogłoby się dalej wydarzyć, gdyby w tym niezwykle ważnym momencie do pokoju nie weszła, utykając, ciotka March.

Stara dama nie mogła oprzeć się pragnieniu zobaczenia swego bratanka od chwili, gdy spotkała Lauriego w czasie przejażdżki i dowiedziała się o przyjeździe pana Marcha. Natychmiast więc przyjechała z wizytą. Cała rodzina znajdowała się w tylnej części domu, toteż weszła po cichu, pragnąc wszystkich zaskoczyć. I rzeczywiście, zaskoczyła tych dwoje tak skutecznie, że Meg podskoczyła, jakby ujrzała ducha, a pan Brooke zniknął w gabinecie.

– Na Boga! A cóż to znaczy?! – zawołała stara dama, stukając laską, kiedy wzrok jej przeniósł się z bladego młodzieńca na purpurową pannę.

– To przyjaciel ojca. Jestem taka zaskoczona, że ciotkę tu widzę! – wyjąkała Meg, pewna, że nie ominie jej teraz kazanie.

– To widać – odparła ciotka, siadając. – Ale cóż takiego powiedział ci ten przyjaciel ojca, że poczerwieniałaś jak piwonia? Szykuje się tu jakaś psota i nalegam, byś mi natychmiast powiedziała, o co chodzi. – I znów stuknęła laską.

– Rozmawialiśmy tylko. Pan Brooke przyszedł po swój parasol – zaczęła Meg, pragnąc, by pan Brooke wraz ze swym parasolem opuścił już bezpiecznie dom.

– Brooke? Nauczyciel tego chłopaka? Ach! Teraz rozumiem. Wszystko wiem. Jo włożyła do listu od waszego ojca niewłaściwą kartkę i musiała mi wszystko opowiedzieć. Nie przyjęłaś go chyba, dziecko? – wykrzyknęła ciotka March, wyglądając na zgorszoną.

– Psst! On może usłyszeć. Czy mam zawołać mamę? – spytała Meg, poważnie zaniepokojona.

– Jeszcze nie. Mam ci coś do powiedzenia i muszę natychmiast uwolnić od tego mój umysł. Powiedz mi, czy masz zamiar wyjść za tego Cooke’a? Jeśli tak, nie dostaniesz nigdy ani grosza z moich pieniędzy. Zapamiętaj to sobie i bądź rozsądną dziewczyną – powiedziała z naciskiem stara dama.

Trzeba zaznaczyć, że ciotka March opanowała do perfekcji sztukę wzbudzania uczucia sprzeciwu w najłagodniejszych nawet osobach i robiła to z przyjemnością. Najlepsi z nas mają w sobie szczyptę przekory, zwłaszcza gdy są młodzi i zakochani. Gdyby ciotka March błagała Meg, by przyjęła Johna Brooke’a, ta oświadczyłaby prawdopodobnie, że ani o tym myśli, gdy jednak rozkazano jej apodyktycznie, żeby go nie lubiła, natychmiast postanowiła, że właśnie będzie. Skłonność ku niemu i przekora sprawiły, że była to łatwa decyzja, a ponieważ Meg już wcześniej znajdowała się w stanie silnego wzburzenia, teraz przeciwstawiła się starej damie z niezwykłą odwagą.

– Wyjdę za mąż, za kogo zechcę, proszę ciotki March, a swoje pieniądze może ciotka zostawić, komu jej się żywnie podoba – powiedziała, potrząsając stanowczo głową.

– Patrzcie państwo! To tak przyjmujesz moje rady, panienko? Pożałujesz tego jeszcze, kiedy spróbujesz miłości w nędznej chacie i odkryjesz, że to niepowodzenie.

– Nie może być gorsza od tej, którą niektórzy znajdują we wspaniałych rezydencjach – odparła Meg.

Ciotka March aż włożyła okulary, by przyjrzeć się dziewczynie, której nigdy dotąd nie widziała w takim nastroju. Meg również z trudem poznawała samą siebie, ale czuła się bardzo dzielna i niezależna – zadowolona z tego, że potrafi bronić Johna i swego prawa do miłości do niego, jeśli tylko zechce. Ciotka March zauważyła, że zaczęła ze złej strony, i po krótkiej przerwie spróbowała od nowa, starając się mówić jak najłagodniej:

– Ależ, Meg, moja droga, bądź rozsądna i skorzystaj z mojej rady. Daję ci ją w dobrej wierze, bo nie chcę, żebyś zmarnowała sobie życie, popełniając błąd zaraz na jego początku. Powinnaś dobrze wyjść za mąż i pomóc rodzinie. Zrobienie dobrej partii jest twoim obowiązkiem i należy ci to uświadomić.

– Ojciec i mama wcale tak nie myślą. Lubią Johna, mimo że jest biedny.

– Twoi rodzice, moja droga, mają tyle życiowego doświadczenia co para niemowląt.

– Cieszy mnie to! – zawołała śmiało Meg.

Ciotka March, nie zwróciwszy uwagi na ten komentarz, kontynuowała swoje kazanie:

– Ten Rook jest biedny i nie ma żadnych bogatych krewnych, czy tak?

– Tak, ale ma wielu oddanych przyjaciół.

– Nie można wyżyć z przyjaciół. Spróbuj, a przekonasz się, jak od razu ochłodną ich uczucia. Nie prowadzi też żadnych interesów, czy tak?

– Jeszcze nie. Pan Laurence mu pomoże.

– To długo potrwa. James Laurence to chimeryczny starzec i nie można na nim polegać. Masz więc zamiar poślubić mężczyznę bez pieniędzy, pozycji ani interesów i pracować ciężej niż teraz, podczas gdy mogłabyś wieść wygodne życie, gdybyś tylko posłuchała mnie i zrobiła lepszą partię. Myślałam, że masz więcej rozsądku, Meg.

– Nie mogłabym zrobić lepszej partii, gdybym czekała choćby pół życia! John to dobry i mądry człowiek, ma ogromne zdolności, pragnie pracować i na pewno sobie poradzi dzięki swej energii i odwadze. Wszyscy go lubią i szanują, a ja czuję się dumna, że mu na mnie zależy, mimo że jestem taka biedna, młoda i głupia – powiedziała Meg, wyglądając w swej żarliwości piękniej niż kiedykolwiek.

– On dobrze wie, że masz bogatych krewnych, moje dziecko. Oto, podejrzewam, sekret jego uczuć.

– Jak ciotka śmie mówić takie rzeczy? John jest ponad taką nikczemność, a ja nie będę tego słuchać ani minuty dłużej! – krzyknęła oburzona Meg, zapominając o wszystkim poza tym, jak niesprawiedliwe były podejrzenia starej damy. – Mój John nie ożeniłby się dla pieniędzy ani odrobinę chętniej niż ja. Oboje z chęcią będziemy pracować i poczekamy. Nie obawiam się biedy, gdyż byłam szczęśliwa do tej pory i wiem, że będę szczęśliwa z nim, bo on mnie kocha i ja...

Meg przerwała, uświadamiając sobie nagle, że przecież nie mogła się zdecydować, a nawet powiedziała „swojemu Johnowi”, żeby odszedł, i że mógł on teraz usłyszeć jej niezbyt konsekwentne stwierdzenia.

Ciotkę March bardzo to rozgniewało, bo w głębi duszy sądziła, że jej ładna bratanica zrobi dobrą partię. Ponadto w szczęśliwej młodej twarzy pojawiło się coś, co sprawiło, że samotna stara kobieta poczuła smutek połączony z goryczą.

– No cóż, umywam ręce od całej sprawy! Jesteś samowolnym dzieckiem i przez ten szalony wybryk straciłaś więcej, niż przypuszczasz. Nie, jeszcze nie skończyłam. Zawiodłam się na tobie i nie jestem w nastroju, by widzieć się teraz z twoim ojcem. Nie spodziewaj się ode mnie niczego, kiedy wyjdziesz za mąż. Przyjaciele twojego pana Brooke’a będą się musieli tobą zająć. Ja skończyłam z tobą raz na zawsze.

I trzaskając drzwiami, ciotka March odjechała w wielkim gniewie. Zdawało się, że zabrała ze sobą całą odwagę dziewczyny, gdyż pozostawszy sama, Meg stała przez chwilę, nie wiedząc, czy śmiać się, czy płakać. Zanim zdążyła się zdecydować, znalazła się w ramionach pana Brooke’a, który powiedział jednym tchem:

– Nie mogłem się powstrzymać od słuchania, Meg. Dziękuję ci za obronę, a ciotce March za dowód, że jednak zależy ci na mnie odrobinę.

– Sama nie wiedziałam jak bardzo do chwili, gdy cię znieważyła – zaczęła Meg.

– A więc nie muszę odchodzić? Mogę zostać i być szczęśliwym, tak, kochana?

Była to kolejna okazja, by wygłosić miażdżącą odmowę i dostojnie odejść, ale Meg nie przyszło to nawet do głowy i skompromitowała się na zawsze w oczach Jo, szepcząc miękko i czule: „Tak, John” i ukrywając twarz w kamizelce pana Brooke’a.

Kwadrans po odjeździe ciotki March Jo zeszła po cichu na dół, przystanęła na chwilę przy drzwiach do bawialni, a nie usłyszawszy najmniejszego szmeru, kiwnęła głową i uśmiechnęła się z zadowoleniem, mówiąc do siebie: „Odprawiła go tak, jak planowałyśmy, i wszystko jest załatwione. Wejdę, żeby wysłuchać świetnej opowieści i pośmiać się z tego”.

Ale biednej Jo nie dane było się śmiać, wprost przeciwnie. Gdy stanęła na progu, aż zamarła pod wrażeniem widoku, jaki zobaczyła. Otworzyła usta niemal równie szeroko jak oczy. Dla kogoś, kto szedł, by triumfować nad pokonanym wrogiem i chwalić stanowczą siostrę za wypędzenie niepożądanego wielbiciela, niewątpliwym szokiem było ujrzeć tegoż wroga, siedzącego spokojnie na sofie, trzymającego na kolanach ową stanowczą siostrę, na której twarzy malował się wyraz najnędzniejszej uległości. Jo złapała gwałtownie oddech, jakby sprawiono jej zimny prysznic – gdyż taki nieoczekiwany obrót sprawy rzeczywiście zaparł jej dech w piersiach. Na ten dziwny dźwięk kochankowie odwrócili się i ujrzeli ją. Meg zeskoczyła, wyglądając na dumną i zawstydzoną jednocześnie, ale „ten pan”, jak nazywała go Jo, roześmiał się tylko i powiedział spokojnie, całując zdumionego przybysza:

– Siostrzyczko Jo, pogratuluj nam!

Dolało to oliwy do ognia – tego było już doprawdy za dużo – i wymachując dziko rękoma, Jo zniknęła bez słowa. Pobiegła na górę, gdzie przestraszyła chorych, wtargnąwszy do pokoju z tragicznym okrzykiem:

– Och, niech ktoś szybko zejdzie na dół, John Brooke zachowuje się okropnie, a Meg się to podoba!

Państwo Marchowie pospiesznie opuścili pokój, a Jo, rzuciwszy się na łóżko, płakała i groźnie złorzeczyła, przekazując straszliwe wiadomości Beth i Amy. Dziewczynki jednak uznały to wydarzenie za bardzo miłe i interesujące, toteż Jo nie otrzymała od nich zbyt wiele pociechy. Poszła więc do kryjówki na strychu, by zwierzyć się ze swoich trosk szczurom. Nikt nie dowiedział się nigdy, co zaszło tego popołudnia w bawialni, ale odbyła się tam długa rozmowa i zwykle cichy pan Brooke zaskoczył przyjaciół wymownością i odwagą, z jaką bronił własnej sprawy; opowiadał o swych planach i wreszcie przekonał wszystkich, by zgodzili się na to, czego pragnął.

Dzwonek na herbatę rozległ się, zanim John skończył opisywać raj, na jaki miał zamiar zapracować dla Meg. Poprowadził ją więc dumnie na kolację, przy czym oboje wyglądali na tak szczęśliwych, że Jo nie miała serca, by okazywać zazdrość czy smutek. Na Amy wielkie wrażenie wywarło to, jak oddany był John, a dystyngowana Meg; Beth aż promieniała na ich widok, podczas gdy państwo Marchowie przyglądali się młodej parze z czułym zadowoleniem, które dowodziło absolutnej słuszności twierdzenia ciotki March o tym, że mają oni „tyle doświadczenia życiowego co para niemowląt”. Nikt wiele nie zjadł, ale wszyscy wyglądali na szczęśliwych, a stary pokój zdawał się dziwnie jasny i radosny teraz, gdy zaczął się tu pierwszy romans w rodzinie.

– Nie możesz już powiedzieć, że nic przyjemnego się nie wydarza, prawda, Meg? – zapytała Amy, starając się zdecydować, jak ustawi zakochanych na szkicu, który miała zamiar niebawem wykonać.

– Nie, z pewnością nie mogę. Jak wiele wydarzyło się od czasu, kiedy to powiedziałam! Zdaje się, jakby to było rok temu – odparła Meg, pogrążona w rozkosznym śnie i bardzo daleka od tak zwykłych spraw jak chleb i masło.

– Radość nadeszła tym razem tuż po smutkach i sądzę, że zapoczątkowała zmiany – powiedziała pani March. – W wielu rodzinach zdarza się od czasu do czasu rok pełen ciężkich przeżyć, ten rok był właśnie taki dla nas, ale kończy się mimo wszystko dobrze.

– Mam nadzieję, że przyszły skończy się jednak lepiej – mruknęła Jo, której trudno było patrzeć na to, jak Meg wpatruje się w siedzącego obok niej gościa, Jo kochała bowiem bardzo mocno niewiele osób i trochę cierpiała, gdy ich uczucia dla niej gasły lub choćby nieco tylko słabły.

– Ja mam nadzieję, że rok, który nadejdzie za trzy lata, także skończy się dobrze. Myślę, że stanie się tak, jeśli tylko zrealizuję wszystkie moje postanowienia – powiedział pan Brooke, uśmiechając się do Meg, tak jakby nie było teraz dla niego rzeczy niemożliwych.

– Czy nie sądzicie, że trzy lata to bardzo dużo czasu? – zapytała Amy, z niecierpliwością czekając na wesele.

– Muszę nauczyć się jeszcze tylu rzeczy, zanim będę gotowa, że czas ten wydaje mi się niezmiernie krótki – odpowiedziała Meg z niespotykaną dotąd słodką powagą.

– Ty będziesz tylko czekała. Ja wykonam wszelkie prace – powiedział John, zaczynając od podniesienia upuszczonej przez Meg serwetki. Miał przy tym taki wyraz twarzy, że Jo tylko pokręciła głową, a kiedy usłyszała, że trzasnęły frontowe drzwi, powiedziała do siebie z ulgą: „Oto Laurie. Teraz przynajmniej porozmawiamy o czymś nieco rozsądniejszym”.

Jo była jednak w błędzie, gdyż Laurie wbiegł w radosnych podskokach, wnosząc wielki, niemal weselny bukiet dla „Pani Johnowej Brooke’owej” i najwyraźniej był pod mylnym wrażeniem, że wszystko wydarzyło się dzięki jego wspaniałym pomysłom.

– Wiedziałem, że Brooke’owi wszystko się uda, zawsze tak jest, bo kiedy postanowi coś osiągnąć, realizuje to, choćby mu się niebo waliło na głowę – powiedział Laurie, kiedy wręczył już bukiet i złożył powinszowania.

– Serdeczne dzięki za rekomendację. Biorę ją za dobry znak na przyszłość i już teraz zapraszam cię na wesele – odpowiedział Brooke, który czuł się pokojowo usposobiony do całej ludzkości, ze swoim psotnym uczniem włącznie.

– Przyjdę, choćbym był na końcu świata, bo sam widok twarzy Jo przy tej okazji wart będzie długiej podróży. Nie wygląda pani zbyt świątecznie, madame. Co się stało? – zapytał Laurie, podążając za Jo w kąt bawialni, kiedy wszyscy wstali, by przywitać się z panem Laurence’em.

– Nie pochwalam tego małżeństwa, ale postanowiłam, że wytrzymam, i nie sprzeciwię się mu ani słowem – powiedziała Jo z namaszczeniem. – Nie wiesz, jak ciężko mi tracić Meg – kontynuowała z lekkim drżeniem w głosie.

– Nie tracisz jej. Dzielisz się nią tylko – rzekł Laurie pocieszająco.

– Już nigdy nie będzie tak samo. Utraciłam najdroższego przyjaciela – westchnęła Jo.

– Masz jeszcze mnie. Wiem, że na niewiele się zdam, ale będę przy tobie, Jo, przez wszystkie dni mego życia; słowo honoru, będę! – Laurie powiedział to bardzo poważnie.

– Wiem, że będziesz, i napawa mnie to ogromną radością. Jesteś dla mnie zawsze wielkim pocieszeniem, Teddy – odparła Jo, z wdzięcznością potrząsając jego dłonią.

– No, już, rozchmurz się, Jo, bądź zuchem. Zobacz, wszystko się ułożyło. Meg jest szczęśliwa, Brooke rozwinie skrzydła i natychmiast się urządzi; dziadek mu pomoże i to będzie prawdziwa przyjemność ujrzeć Meg w jej własnym domku. Po jej odejściu będziemy się świetnie bawili, bo w tym czasie ja już skończę studia i pojedziemy za granicę w jakąś przyjemną podróż. Czy to cię nie pociesza?

– Trochę, chociaż kto wie, co może się stać przez te trzy lata – powiedziała Jo w zamyśleniu.

– To prawda. Czy nie chciałabyś móc zajrzeć w przyszłość i zobaczyć, gdzie wtedy wszyscy będziemy? Ja tak – odparł Laurie.

– A ja raczej nie, bo mogłabym zobaczyć coś smutnego, a teraz wszyscy wyglądają na tak szczęśliwych, że nie sądzę, żeby mogło im być o wiele lepiej. – I wzrok Jo powędrował powoli dookoła pokoju, a oczy rozjaśniały się w miarę patrzenia, gdyż widok był rzeczywiście przyjemny.

Ojciec i matka siedzieli razem, po raz wtóry cicho przeżywając pierwszy rozdział romansu, który dla nich zaczął się dwadzieścia lat temu. Amy rysowała zakochanych siedzących na uboczu we własnym pięknym świecie, rozjaśniającym ich twarze wdziękiem nie do skopiowania dla małej artystki. Beth leżała na sofie, rozmawiając pogodnie ze swoim starym przyjacielem, który trzymał drobną dłoń dziewczynki, tak jakby czuł, że posiadała ona moc poprowadzenia go swoją spokojną drogą. Jo odpoczywała w swoim ulubionym niskim fotelu, wyglądając poważnie i cicho, z czym było jej ogromnie do twarzy, a Laurie, pochylony nad oparciem, z brodą na wysokości jej kędzierzawej głowy, uśmiechał się w swój najbardziej przyjacielski sposób i kiwał do niej w długim lustrze, które odbijało ich oboje.

I gdy tak wszyscy siedzą, opuśćmy kurtynę na Meg, Jo, Beth i Amy. To, czy znów się ona podniesie, zależeć będzie od przyjęcia, z jakim spotka się akt pierwszy dramatu rodzinnego, pod tytułem Małe kobietki.

ROZDZIAŁ XXIV

Plotki

Zanim znów podejmiemy naszą opowieść i spokojnie udamy się na ślub Meg, powinniśmy najpierw poplotkować nieco o rodzinie Marchów. Na wypadek gdyby któryś ze starszych czytelników uważał, że w historii tej zbyt wiele mówi się o „miłości” (nie sądzę, by młodsi czytelnicy mieli podobne zastrzeżenia), mogę tylko powtórzyć słowa pani March: „Czegóż innego można się spodziewać, kiedy w domu są cztery wesołe dziewczęta, a nieopodal pełen werwy młody sąsiad?”.

Upłynęły trzy lata, lecz niewiele przyniosły one zmian w tej spokojnej rodzinie. Skończyła się wojna i pan March bezpiecznie osiadł w domu, zajęty swoimi książkami i małą parafią, gdzie z prawdziwym powołaniem pełnił swe duszpasterskie obowiązki. Był cichym, pracowitym człowiekiem, obdarzonym wspanialszą od wykształcenia cechą miłosierdzia, która wszystkich ludzi każe nazywać „braćmi”, i pobożnością, co upiększa charakter, budząc powszechną sympatię i szacunek.

Pomimo jego ubóstwa i surowych zasad moralnych, które zamykały mu drogę do kariery, nawet najznakomitsi ludzie lgnęli do niego w sposób tak naturalny, jak pszczoły zlatują się do słodkich ziół, on zaś równie naturalnie ofiarował wszystkim ów miód, którego w ciągu pięćdziesięciu lat twardego, ciężkiego życia nie zatruła ani jedna kropla goryczy. Poważni młodzieńcy ze zdumieniem stwierdzali, że ten siwowłosy myśliciel jest równie młody duchem jak oni; wzburzone bądź strapione kobiety instynktownie zwracały się do niego ze swymi niepokojami i troskami, pewne, że znajdą najserdeczniejszą życzliwość, najmądrzejszą radę; grzesznicy spowiadali się temu człowiekowi o czystym sercu ze swych grzechów, otrzymując naganę i przebaczenie zarazem; ludzie utalentowani znajdowali w nim towarzysza; ambitni widzieli jego ambicję szlachetniejszą niż ich własna i nawet światowcy przyznawali, że jego przekonania są piękne i słuszne, choć niepopłatne.

Postronnemu obserwatorowi mogło się zdawać, że tym domem rządzi pięć energicznych kobiet, i pod wieloma względami tak właśnie było, ale prawdziwą głową rodziny był cichy uczony, pochłonięty swymi książkami. On był sumieniem tego domu, opoką i pocieszycielem i to ku niemu zwracały się zawsze w chwilach zmartwień zapracowane, stroskane kobiety, znajdując w nim męża i ojca w najpełniejszym znaczeniu tych słów.

Dziewczęta powierzyły swoje serca matce, dusze zaś ojcu, a oboje rodziców, którzy z takim oddaniem żyli dla nich i pracowali, kochały nad życie, miłością czułą i dozgonną.

Po upływie owych trzech lat pani March posiwiała nieco, lecz nadal jest równie energiczna i pogodna jak wtedy, gdy widzieliśmy ją po raz ostatni, ale sprawy Meg tak bardzo ją teraz pochłaniają, że szpitale i domy, wciąż pełne rannych „chłopców” i wdów po żołnierzach, wyraźnie odczuwają brak wizyt tego macierzyńskiego misjonarza.

John Brooke poszedł do wojska, jak przystało na mężczyznę. Po roku zaś, ranny, został odesłany do domu i zwolniony z dalszej służby. Nie otrzymał gwiazdek ani belek, choć na nie zasłużył, z pełnym poświęceniem ryzykując wszystko, co posiadał – życie i miłość, tak bezcenne dla młodego człowieka. Pogodziwszy się całkowicie ze zwolnieniem z wojska, starał się przede wszystkim wydobrzeć i czym prędzej podjąć pracę, by zarobić na dom dla swojej Meg. Z właściwym sobie zdrowym rozsądkiem i poczuciem niezależności odrzucił wspaniałomyślne oferty pana Laurence’a i przyjął posadę księgowego, gdzie otrzymywał uczciwie zarobioną pensję, co odpowiadało mu bardziej niż podejmowanie ryzyka za pożyczone pieniądze.

Meg spędziła ten czas na pracy i oczekiwaniu, ucząc się, jak być dobrą panią domu. Miłość zaś dodała jej kobiecości i urody. Nie zapomniała jednak o swych dziewczęcych ambicjach i nadziejach i czuła się nieco zawiedziona tym, że tak skromnie rozpocznie swoje nowe życie. Ned Moffat ożenił się właśnie z Sallie Gardiner i Meg nie mogła się powstrzymać od porównywania tego, co otrzyma, z ich wspaniałym domem, powozem, licznymi prezentami i eleganckimi strojami, i w cichości ducha marzyła, żeby także mieć to wszystko. Wszelkie uczucie zazdrości znikało jednak bez śladu, kiedy myślała o cierpliwej miłości i pracy, jaką John włożył w mały domek, który czekał na nią, a gdy siadali razem o zmierzchu, snując najróżniejsze plany, przyszłość wydawała się tak piękna i jasna, że Meg uważała się za najbogatszą i najszczęśliwszą dziewczynę na całym świecie.

Jo nie wróciła już do ciotki March, gdyż stara dama tak sobie upodobała Amy, że przekupiła ją propozycją lekcji rysunku u jednego z najlepszych w okolicy nauczycieli, a za taką cenę Amy gotowa była znieść wszystko. Przeznaczała więc przedpołudnia na obowiązki, popołudnia na przyjemności i była bardzo zadowolona z życia. Jo tymczasem poświęcała swój czas literaturze i siostrze Beth, która po przebytej przed trzema laty chorobie nie wróciła już do sił. Nie utraciła jednak nadziei. Szczęśliwa i pogodna wypełniała cichutko swe obowiązki, które tak kochała. Była przyjaciółką wszystkich wokół i prawdziwym aniołem tego domu.

Jak długo „Orzeł Wolności” płacił za jej „śmieci” – jak nazywała Jo swe prace ‒ dolara za kolumnę, uważała się za kobietę zamożną i nadal pisała romantyczne opowieści. Jej pracowitość i ambicja sprawiły jednak, że snuła szersze plany, i stara blaszana kuchenka na strychu kryła coraz więcej poplamionych rękopisów, które pewnego dnia miały rozsławić nazwisko March.

Laurie, aby zadowolić dziadka, posłusznie wstąpił na uniwersytet, gdzie starał się, jak tylko mógł, uprzyjemnić i ułatwić sobie życie. Był tam powszechnie lubiany dzięki swoim pieniądzom, sposobowi bycia, wszechstronnym zdolnościom i najlepszemu sercu. Ciągle usiłował wydobyć kogoś z tarapatów, przez co nieustannie sam w nie wpadał. W tej sytuacji Laurie łatwo mógłby ulec zupełnemu zepsuciu – przydarzyło się to bowiem wielu obiecującym chłopcom – gdyby nie posiadał talizmanu, chroniącego go przed złem. Była to pamięć o dobrym starcu, który liczył na jego sukcesy, o przyjaciółce – matce, która troszczyła się o niego tak, jakby był jej synem, i wreszcie – co wcale nie najmniej ważne – była to także świadomość, że cztery niewinne dziewczęta z całego serca kochały go, podziwiały i wierzyły w niego.

Zgodnie jednak ze swą opinią „złotego młodzieńca” Laurie pozwalał sobie na różne wybryki, mówił studenckim żargonem, flirtował i zależnie od obowiązującej na uczelni mody to był dandysem, to uprawiał sporty wodne lub gimnastykę, to stawał się sentymentalny. Niejeden raz groziło mu niebezpieczeństwo zawieszenia lub wydalenia ze studiów, ponieważ jednak przyczyną jego psot był jedynie żywy temperament i skłonność do żartów, zawsze udawało mu się uratować skórę dzięki szczeremu wyznaniu win, honorowemu przyjęciu kary lub nieodpartej sile przekonywania, którą opanował do perfekcji. W gruncie rzeczy był dość dumny ze swoich poczynań i lubił straszyć siostry March szczegółowymi opowieściami o srogich wykładowcach, dystyngowanych profesorach i pokonanych wrogach. „Panowie z jego klasy” byli prawdziwymi bohaterami w oczach dziewcząt, które nigdy nie miały dość historii o przygodach chłopaków”, a często dostępowały nawet zaszczytu przebywania w towarzystwie tych rozbawionych wspaniałych zuchów, kiedy Laurie przyjeżdżał z nimi do domu.

„Ochrzcił go tak Laurie, twierdząc, że jest to niezwykle stosowne określenie domu dwojga zakochanych, którzy »spotkali się jak para gołębi, najpierw dziobiąc się, a potem gruchając«”.

Zawsze cieszyło to zwłaszcza Amy, która z powodzeniem królowała wśród nich, dama ta bowiem wcześnie wyczuła swój wrodzony dar fascynowania ludzi i umiejętnie go wykorzystywała. Meg zbyt była pochłonięta swoim Johnem, by zwracać uwagę na innych mężczyzn. Beth zaś ograniczała się jedynie do nieśmiałych ukradkowych spojrzeń, zdumiona, że Amy przybiera wobec tych chłopców wyraźnie rozkazujący ton. Jo natomiast czuła się w swoim żywiole i z trudem tylko powstrzymywała się od naśladowania ich męskich zwrotów, póz i wyczynów, które wydawały się jej bardziej naturalne niż maniery właściwe młodym pannom. Wszyscy oni ogromnie lubili Jo, ale nie kochali się w niej, podczas gdy Amy była obiektem wielu gorących westchnień. A skoro mowa o uczuciach, należy tu koniecznie wspomnieć o „Gołębniku”.

„Gołębnikiem” nazywano drewniany domek, który pan Brooke wyszykował dla Meg, swojej przyszłej żony. Ochrzcił go tak Laurie, twierdząc, że jest to niezwykle stosowne określenie domu dwojga zakochanych, którzy „spotkali się jak para gołębi, najpierw dziobiąc się, a potem gruchając”. Był to maleńki domek z niewielkim ogródkiem z tyłu i trawnikiem wielkości chustki do nosa od frontu. Meg zamierzała umieścić tu fontannę, zasadzić krzewy i wiele pięknych kwiatów. Na razie jednak zamiast fontanny była jedynie zrujnowana cembrowina, która wyglądała jak zniszczona miska do mycia naczyń, zamiast krzewów ‒ kilka młodych modrzewi, jakby jeszcze niepewnych, czy rozrosnąć się, czy zmarnieć, a rzędy tyczek wskazywały tylko, gdzie zostały zasiane owe piękne kwiaty. Wnętrze domu było jednak czarujące i szczęśliwa narzeczona nie mogła mu niczego zarzucić, od piwnicy aż po strych. To prawda, że korytarz był tak wąski, iż należało się cieszyć, że nie posiadali pianina, którego nie sposób byłoby tędy wnieść, pokój stołowy tak mały, że ledwie mieściło się tam sześć osób, schody kuchenne zdawały się jakby zbudowane specjalnie po to, by ekspediować służbę i zastawę stołową prosto do skrzyni na węgiel. Kiedy jednak przywykło się już do tych drobnych niedostatków, wszystko wydawało się doskonałe, gdyż wyborowi mebli przyświecały zdrowy rozsądek i dobry smak i rezultat był zadowalający. W małej bawialni nie było stołów o marmurowych blatach, wielkich luster ani koronkowych firanek, znajdowały się tam za to proste meble, mnóstwo książek, parę ładnych obrazów, w wykuszu okiennym stał kwietnik, a wszędzie dokoła rozlokowano pełno pięknych prezentów ofiarowanych przez przyjaciół, dzięki czemu wydawały się jeszcze piękniejsze.

Nie sądzę, by podarowana przez Lauriego figurka Psyche z białego marmuru straciła na urodzie przez to, że John sam umocował ją na podstawce. Wątpię, czy jakikolwiek dekorator potrafiłby udrapować zwykłe muślinowe zasłony wdzięczniej, niż zrobiła to artystyczna ręka Amy i czy kiedykolwiek padło więcej radosnych słów i najwspanialszych życzeń szczęścia niż wówczas, gdy Jo i matka pakowały nieliczne pudła, kufry i pakunki należące do Meg. I jestem całkowicie pewna, że nowiutka kuchnia nigdy nie wyglądałaby tak przytulnie, gdyby Hanna nie przestawiła z dziesięć razy wszystkich garnków i patelni i nie ułożyła drew w piecu, by można było w nim rozpalić od razu, gdy tylko „pani Brooke wejdzie do swego domu”. Mam też wątpliwości, czy jakakolwiek młoda mężatka rozpoczynała życie wyposażona tak bogato w ścierki do kurzu, uchwyty do garnków i torby na ścinki, których Beth zrobiła tyle, by starczyło ich aż do srebrnego wesela. Wymyśliła też trzy rodzaje serwetek, przeznaczonych specjalnie do ślubnego serwisu.

Ludzie, którzy wszystko zamawiają gotowe, sami nie wiedzą, ile tracą, gdyż najzwyklejsze przedmioty stają się piękne, jeśli wykonały je kochające ręce, o czym Meg przekonała się najlepiej, bo wszystko w jej małym gniazdku, od wałka kuchennego po srebrną wazę na stole w bawialni, świadczyło o miłości i czułej trosce najbliższych.

Wszyscy przeżywali wspaniałe chwile, snując wspólne plany, odbywając uroczyste wyprawy po zakupy i zaśmiewając się z nieprawdopodobnych nabytków Lauriego. Ten młody dżentelmen, niemal już absolwent uniwersytetu, był równie skory do chłopięcych żartów jak dawniej. Wpadł więc na pomysł, by przy okazji każdej cotygodniowej wizyty ofiarować młodej gospodyni wielce użyteczne i oryginalne prezenty. Raz był to cały worek wspaniałych spinaczy do bielizny, potem młynek do mielenia gałki muszkatołowej, który rozpadł się przy pierwszym użyciu, czyścik do noży, który od razu je stępił, szczotka, która powodowała, że włos podnosił się na dywanie, ale cały brud pozostawał nietknięty, rewelacyjne mydło, które zmywało niemal skórę z rąk, niezawodny cement, który gruntownie przywierał wyłącznie do palców łatwowiernego nabywcy, a także wszelkiego rodzaju naczynia blaszane, poczynając od skarbonki na drobniaki aż po wspaniały bojler, który przy użyciu groził natychmiastowym wybuchem.

Na próżno Meg błagała Lauriego, by skończył już z tymi prezentami, John tylko śmiał się z niego, a Jo nazywała „Panem Rupieciarzem”. Opętała go mania, by wykazać całą jankeską pomysłowość, i troska o to, by jego przyjaciele byli odpowiednio wyposażeni. Każdy tydzień przynosił więc nowy absurdalny przedmiot.

W końcu wszystko było gotowe. Amy ułożyła nawet różnokolorowe mydła tak, by harmonizowały z barwą każdego pokoju, a Beth nakryła stół do pierwszego posiłku.

– Czy jesteś zadowolona? Czy czujesz się tu jak w domu i myślisz, że będziesz tu szczęśliwa? – zapytała pani March, przytulając ją, kiedy wkroczyły do tego nowego królestwa.

– Tak, mamo, dzięki wam wszystkim jestem taka szczęśliwa, że nawet nie umiem tego wyrazić – powiedziała Meg ze spojrzeniem wymowniejszym niż jakiekolwiek słowa.

– Gdyby jeszcze miała jedną lub dwie służące, to wszystko byłoby w porządku – dodała Amy, wychodząc z bawialni, gdzie próbowała zdecydować, czy Merkury z brązu lepiej wygląda na etażerce, czy też na kominku.

– Rozmawiałam o tym z mamą i uważam, że słusznie mi poradziła. Nie ma tu przecież wiele roboty i jeśli Lotty pomoże mi trochę w zakupach i w gospodarstwie, to wystarczy, a ja też będę miała dość zajęć, by nie popaść w lenistwo – odparła spokojnie Meg.

– Sallie Moffat ma cztery służące – zaczęła Amy.

– Gdyby Meg miała cztery służące, to wszyscy nie zmieściliby się w domu i państwo Brooke’owie musieliby sobie rozbić namiot w ogrodzie – przerwała jej Jo, która przepasana wielkim niebieskim fartuchem polerowała jeszcze do idealnego połysku klamki u drzwi.

– Sallie jest żoną bogatego człowieka, toteż może pozwolić sobie na liczną służbę – odezwała się pani March. – Meg i John zaczynają skromnie, ale czuję, że w tym małym domku zakwitnie większe szczęście niż w najwspanialszych dworach. Młode dziewczęta, takie jak Meg, popełniają wielki błąd, jeśli ograniczają swoje życie do strojenia się, wydawania rozkazów i zajmowania się plotkami. Kiedy zostałam młodą mężatką, nieraz marzyłam, żeby moje nowe stroje jak najszybciej znosiły się albo podarły, bo wtedy mogłam je z przyjemnością naprawiać, tak serdecznie miałam dosyć zupełnie bezużytecznych robótek ręcznych.

– Dlaczego nie poszłaś do kuchni i nie „nabałaganiłaś”, tak jak Sallie, kiedy twierdzi, że chce się rozerwać, chociaż nic potem nie potrafi zrobić i służące tylko śmieją się z niej? – zapytała Meg.

– Po pewnym czasie zaczęłam chodzić do kuchni, ale nie po to, żeby „bałaganić”, tylko żeby nauczyć się od Hanny, jak należy wszystko robić tak, żeby służące nie musiały się ze mnie śmiać. Początkowo traktowałam to tylko jako zabawę, ale nadszedł ten moment, że byłam prawdziwie rada, że umiem smacznie gotować dla moich małych dziewczynek i potrafię wszystko zrobić sama wtedy, kiedy nie stać mnie już było na żadną służącą. Meg, kochanie, ty zaczynasz inaczej niż ja, ale wszystko, czego się teraz nauczysz, przyda ci się i potem, kiedy John będzie bogatszym człowiekiem. Bo pani domu, choćby najwspanialszego, musi wiedzieć, jak powinna być wykonana każda praca, jeśli chce mieć dobrą i uczciwą służbę.

– Tak, mamo, jestem tego pewna – powiedziała Meg, wysłuchując z szacunkiem tego małego wykładu. – Czy wiesz, że w całym moim domku najbardziej lubię ten pokój? – odezwała się Meg po chwili, kiedy weszły na górę i spojrzała na swoją świetnie zaopatrzoną bieliźniarkę.

Była tam Beth, która układała równiutko na półkach śnieżnobiałe sterty i zachwycała się panującym tam idealnym porządkiem. Wszystkie trzy roześmiały się, bo z wyposażeniem bieliźniarki wiązała się zabawna historia. Otóż ciotka March, która oświadczyła, że Meg nie dostanie od niej nawet centa, jeśli wyjdzie za mąż za „tego Brooke’a”, stanęła wobec nie lada dylematu, kiedy z czasem minął jej gniew. Ponieważ nigdy nie łamała swego słowa, głowiła się potężnie, jak by tu wybrnąć z sytuacji i w końcu wymyśliła plan, który uznała za doskonały. Pani Carrol, matka Florencji, otrzymała polecenie, by kupić i dać do uszycia i wyhaftowania monogramów bogaty zapas bielizny pościelowej i stołowej oraz by wysłać to wszystko jako prezent od siebie, co też posłusznie wykonała. Sekret jednak się wydał i cała rodzina była tym szczerze rozbawiona, gdyż ciotka March udawała, że o niczym nie wie, i podkreślała, iż może podarować Meg wyłącznie staromodne perły, od dawna przeznaczone dla pierwszej z dziewcząt, która wyjdzie za mąż.

‒ Toż to godne prawdziwej gospodyni. Miałam onegdaj młodą przyjaciółkę, która dysponowała sześcioma prześcieradłami, a do kompletu posiadała miseczkę na wodę, i to jej wystarczyło ‒ powiedziała pani March, poklepując adamaszkowe obrusy i po kobiecemu doceniając finezję, z jaką zostały wykonane.

‒ Nie mam nawet jedna miska do palca, ten zestaw byłaby do końca moich dni ‒ dodała Hanna. A Meg wyglądała na całkiem zadowoloną.

– Nadchodzi Rupieciarz – zawołała z dołu Jo i wszystkie zeszły, żeby przywitać się z Lauriem, którego cotygodniowe wizyty były ważnym wydarzeniem w ich spokojnym życiu.

Wysoki, postawny młodzieniec o krótko ostrzyżonych włosach, w pilśniowym kapeluszu i rozpiętym płaszczu, nadchodził właśnie z pośpiechem, przekroczył niski płot, nie trudząc się, by otworzyć furtkę, i z rozpostartymi ramionami podszedł wprost do pani March, mówiąc serdecznie:

– Już jestem, mamo. Tak, wszystko w porządku.

Te ostatnie słowa były odpowiedzią na zwrócone ku niemu łagodne pytające spojrzenie starszej pani.

– Dla pani Johnowej Brooke’owej, z powinszowaniem i gratulacjami od producenta. Jak się masz, Beth! Twój widok, Jo, zawsze działa na mnie ożywczo. Amy, stajesz się zdecydowanie za ładna jak na jedną tylko panienkę.

Mówiąc to, Laurie wręczył Meg paczkę zawiniętą w brązowy papier, ciągnął Beth za wstążkę we włosach, przyjrzał się wielkiemu fartuchowi Jo, udał, że mdleje pod wrażeniem urody Amy, po czym uścisnął wszystkim dłonie i zaczęli rozmawiać.

– Gdzie jest John? – zapytała niespokojnie Meg.

– Właśnie załatwia dokumenty na jutro, szanowna pani.

– Kto wygrał ostatni mecz, Teddy? – wypytywała Jo, która mimo swoich dziewiętnastu lat nadal interesowała się męskimi sportami.

– Oczywiście nasi. Żałuję, że nie mogłaś tego zobaczyć.

– Jak się miewa urocza panna Randal? – zapytała Amy ze znaczącym uśmiechem.

– Jest jeszcze bardziej okrutna niż zazwyczaj. Czy nie widzisz, jak usycham z tęsknoty? – Laurie głośno uderzył się w szeroką pierś, wydając melodramatyczne westchnienie.

‒ Jaki żart wymyśliłeś tym razem? Meg, rozpakuj paczkę, zobaczmy – powiedziała Beth, z ciekawością przypatrując się zasupłanemu pakunkowi.

‒ Jest to przedmiot niezwykle użyteczny w domu w razie pożaru lub kradzieży ‒ wyjaśnił Laurie, a Meg, wśród ogólnego śmiechu, wyjęła z paczki kołatkę stróżowską.

– Ilekroć John wyjedzie, a pani Meg przestraszy się czegoś, wystarczy tylko, że pokręci tym u frontowego okna, a w mgnieniu oka postawi na nogi całą okolicę. Czyż to nie miły przedmiot? – I Laurie zaprezentował im próbkę możliwości kołatki, powodując, że wszyscy pozakrywali uszy.

– Oto i wdzięczność! A skoro mowa o wdzięczności, to powinnaś podziękować Hannie za uratowanie twego weselnego tortu przed zniszczeniem. Kiedy przechodziłem obok waszego domu, właśnie go dostarczano, i gdyby nie stanęła mężnie w jego obronie, to porwałbym kawałek, bo wygląda niezwykle smakowicie.

– Zastanawiam się, czy ty kiedykolwiek dorośniesz, Laurie – stwierdziła Meg tonem prawdziwej matrony.

– Robię, co mogę, szanowna pani, ale obawiam się, że niewiele już zdziałam, bo w dzisiejszych zdegenerowanych czasach mężczyźni rzadko osiągają ponad sześć stóp – odpowiedział młody dżentelmen, którego głowa znajdowała się mniej więcej na poziomie żyrandola. Po chwili zaś dodał: – Przypuszczam, że jedzenie czegokolwiek w tym niepokalanym wnętrzu byłoby profanacją, a ponieważ jestem straszliwie głodny, chciałbym zaproponować, żebyśmy się stąd wynieśli.

– My z mamą poczekamy na Johna. Pozostało jeszcze parę spraw do ustalenia – powiedziała Meg, oddalając się zaaferowana.

– Ja i Beth idziemy do Kitty Bryant przynieść jeszcze trochę kwiatów na jutro – odezwała się Amy, zawiązując malowniczy kapelusz na równie malowniczych lokach i rozkoszując się efektem w równym stopniu, co wszyscy pozostali.

‒ Chodź, Jo, nie opuszczaj przyjaciela. Jestem tak wycieńczony, że nie dojdę do domu o własnych siłach. I w żadnym wypadku nigdy nie zdejmuj fartucha. Jest nadzwyczaj twarzowy – powiedział Laurie, kiedy Jo schowała obiekt jego szczególnej awersji w swej przepastnej kieszeni i ofiarowała przyjacielowi ramię, by wesprzeć jego niepewne kroki.

– Słuchaj, Teddy, chcę porozmawiać z tobą poważnie o jutrzejszym dniu – zaczęła Jo. – Musisz mi obiecać, że będziesz się przyzwoicie zachowywał i nie spłatasz żadnego figla, który zniszczyłby nasze plany.

– Ani jednego.

– Nie żartuj sobie, kiedy trzeba będzie zachować powagę.

– Nigdy tego nie robię. To twoja specjalność.

– I błagam cię, nie patrz na mnie podczas ceremonii, bo wtedy na pewno wybuchnę śmiechem.

– Nawet nie zauważysz mnie, będziesz płakała tak rzęsiście, że łzy przesłonią ci wszystko dokoła.

– Nigdy nie płaczę, chyba że spotyka mnie nieszczęście.

– Takie jak wyjazd przyjaciela na studia, co? – wtrącił Laurie z wymownym uśmiechem.

– Nie pusz się jak paw. Trochę się popłakałam, żeby dotrzymać dziewczętom towarzystwa.

– Oczywiście. Powiedz mi, Jo, jak w tym tygodniu z moim dziadkiem – łagodny, miły?

– Bardzo. Pewnie znów coś przeskrobałeś i boisz się, jak on to przyjmie? – zapytała Jo dość ostro.

– Jo, czy naprawdę sądzisz, że mógłbym spojrzeć twojej mamie prosto w oczy i powiedzieć, że wszystko w porządku, gdyby naprawdę tak nie było? – Laurie przystanął, wyraźnie urażony.

– Nie, nie sądzę.

– Więc przestań być taka podejrzliwa. Potrzebne mi są tylko pieniądze – wyjaśnił Laurie, ułagodzony jej serdecznym tonem.

– Bardzo dużo wydajesz, Teddy.

– Nic podobnego! Wcale nie wydaję, pieniądze same jakoś mi się rozchodzą i zanim się obejrzę, nie mam już ani grosza.

– Masz takie dobre serce, że każdemu pożyczasz i nigdy nie umiesz odmówić. Słyszeliśmy o tym Henshawie i o wszystkim, co dla niego zrobiłeś. Jeśli zawsze wydajesz pieniądze w podobny sposób, to nie można mieć do ciebie pretensji – powiedziała ciepło Jo.

– Och, on naprawdę zrobił z igły widły. Przyznasz, że nie mogłem pozwolić biedakowi, by zapracował się na śmierć, kiedy potrzebna mu była tylko drobna pomoc, a wart jest więcej niż dziesięciu takich leniwców jak my wszyscy?

– Oczywiście, że nie, ale nie rozumiem, dlaczego musisz mieć siedemnaście kamizelek, niezliczoną ilość krawatów i nowy kapelusz na każdy przyjazd do domu. Myślałam, że przestałeś już bawić się w dandysa, ale co jakiś czas ciągle się to w tobie odzywa. Teraz panuje jak widać moda na brzydotę – fryzura na jeża, workowata marynarka, pomarańczowe rękawiczki i ciężkie buciory na grubej podeszwie. Nie powiedziałabym słowa, ale jest to moda równie kosztowna jak inne, a wyglądasz tak okropnie.

Laurie odrzucił głowę i roześmiał się na te agresywne słowa tak serdecznie, że jego pilśniowy kapelusz spadł na ziemię, a Jo od razu go przydepnęła, co dało tylko Lauriemu dodatkową okazję do przemowy o zaletach niedbałego stroju. Jednocześnie podniósł zmaltretowany kapelusz i wsunął go do kieszeni.

– Zlituj się, nie praw mi już kazań! Mam ich dość przez cały tydzień i chciałbym miło spędzić czas, kiedy przyjeżdżam do domu. Nie zważając na koszta, zadbam jutro o swój strój, tak że przyjaciele będą ze mnie zadowoleni.

– Dam ci spokój, jeśli tylko zapuścisz trochę włosy. Nie mam arystokratycznych zapędów, ale nie życzę sobie, by widziano mnie z kimś, kto wygląda jak młody bokser – rzekła poważnie Jo.

– Ten bezpretensjonalny styl sprzyja nauce i właśnie dlatego go lansujemy – odparł Laurie, którego zdecydowanie nie można było posądzić o próżność, skoro dobrowolnie poświęcił swoje piękne loki na rzecz rżyska długości pół centymetra. – Nawiasem mówiąc, Jo, myślę że mały Parker jest beznadziejnie zadurzony w Amy. Bez przerwy o niej mówi, pisze poezje i snuje się podejrzanie zamyślony. Powinien chyba stłumić tę swoją namiętność w zalążku, nie sądzisz? – spytał Laurie po chwili tonem zatroskanego starszego brata.

– Oczywiście, że tak. Nie życzymy sobie w naszej rodzinie żadnych ślubów przez kilka najbliższych lat. Litości, o czym te dzieciaki myślą?

– Jo powiedziała to z takim oburzeniem, jakby Amy i mały Parker byli jeszcze zupełnymi dziećmi.

– Czas szybko płynie i nie wiadomo, co nas czeka, szanowna pani. Jesteś oczywiście prawie niemowlęciem, ale teraz twoja kolej, a my wszyscy pozostaniemy nieutuleni w żalu – powiedział Laurie, z dezaprobatą kręcąc głową nad tą panującą degeneracją.

– Nie musisz się obawiać. Nie należę do tych łagodnych panienek. Na pewno nikt mnie nie zechce, i całe szczęście, bo w każdej rodzinie powinna być jedna stara panna.

– Nie dajesz nikomu szansy – zauważył Laurie, patrząc na nią z nieco żywszymi rumieńcami na opalonej twarzy. – Nie ukazujesz nikomu łagodniejszej strony swojego charakteru, a jeśli kto przypadkiem ją dostrzeże i niebacznie okaże, że mu się to podoba, to zaraz oblewasz go zimną wodą i tak się najeżasz, że nikt nie ośmieli się zbliżyć do ciebie czy choćby na ciebie spojrzeć.

– Nie lubię tych rzeczy. Nie mam czasu zajmować się bzdurami i uważam, że to okropne tak rozbijać rodziny. Nie mów już o tym więcej. Ślub Meg tak zamącił nam wszystkim w głowach, że nagle rozmawiamy tylko o miłości i różnych podobnych głupstwach. Nie chcę się na ciebie złościć, więc zmieńmy lepiej temat. – Jo wyglądała w tym momencie, jakby rzeczywiście gotowa była pod najmniejszym pretekstem chlusnąć zimną wodą.

Jakiekolwiek były jego uczucia, Laurie dał im wyraz w przeciągłym gwizdnięciu i groźnej przepowiedni, którą wygłosił, gdy rozstawali się przy furtce:

– Zapamiętaj moje słowa, Jo, teraz kolej na ciebie.

ROZDZIAŁ XXV

Pierwsze wesele

Czerwcowe róże na werandzie, małe przyjazne sąsiadki, obudziły się tego dnia skoro świt, uradowane, że niebo jest tak bezchmurne i słoneczne. Zarumienione wprost z podniecenia, kołysząc się lekko na wietrze, szeptały sobie nawzajem o tym, co zobaczyły. Jedne z nich ujrzały bowiem przez okno jadalni świątecznie zastawiony stół, inne wspięły się na górę, by radośnie powitać siostry, które stroiły pannę młodą, jeszcze inne, chyląc główki, przyjaźnie pozdrawiały wszystkich, którzy zaaferowani biegali po ogrodzie, werandzie czy korytarzu. I wszystkie róże – od najbardziej rozwiniętego kwiatu aż po najbledszy malutki pączek – składały swe piękno i aromat w hołdzie swojej pani, która przez tyle lat darzyła je miłością i troską.

Meg sama przypominała różę, tak była subtelna, urocza i piękna. Nie chciała ani jedwabiu, ani koronek, ani żadnych wymyślnych kwiatów.

– Nie chcę w tym dniu wyglądać dziwnie i sztucznie – powiedziała. – Nie chcę hucznego ślubu. Pragnę mieć wokół siebie tylko tych, których kocham, a dla nich chcę wyglądać zwyczajnie i być po prostu sobą.

Sama więc uszyła sobie suknię ślubną, wkładając w każdy ścieg czułe nadzieje swego dziewczęcego serca. Siostry zaplotły jej piękne włosy, a jedyną ozdobą były konwalie, które „jej John” lubił najbardziej ze wszystkich kwiatów.

– Rzeczywiście wyglądasz jak nasza kochana Meg, ale przy tym tak słodko i ślicznie, że uściskałabym cię, gdybym nie bała się pognieść sukni – zawołała Amy, przyglądając jej się z podziwem, kiedy wszystko już było gotowe.

– W takim razie ogromnie się cieszę. I bardzo was proszę, ściskajcie mnie i całujcie, nie zważając na moją suknię. Chciałabym, żeby dziś było na niej wiele takich wgnieceń. – Meg otworzyła ramiona, a wszystkie przytuliły się do niej na chwilę, szczęśliwe, że nic nie odebrało im siostry. – Teraz zawiążę krawat dla Johna, a potem spędzę parę chwil z ojcem w gabinecie. – I Meg zbiegła na dół. Chciała potem towarzyszyć matce, czując, że pomimo uśmiechu goszczącego na jej twarzy, w sercu krył się smutek, bo pierwszy ptak odlatywał z domowego gniazda.

Młodsze siostry tymczasem wnosiły jeszcze ostatnie drobne poprawki do swoich toalet, by prezentować się jak najlepiej, i jest to odpowiedni moment, by opowiedzieć o zmianach, jakie przez te trzy lata nastąpiły w ich wyglądzie.

Jo straciła dawną kanciastość, znacznie się zaokrągliła, poruszała się teraz subtelniej, prawie z wdziękiem. Jej kędzierzawa czupryna odrosła w gęste pukle, które dodawały uroku małej główce. Na smagłych policzkach widniały świeże kolory, w oczach łagodny blask, a ostry język wypowiadał dziś wyłącznie miłe słowa. Beth była szczuplejsza, bledsza i jeszcze cichsza niż dawniej. Jej piękne łagodne oczy stały się większe i spoglądały bez smutku, ale z wyrazem, który wywoływał smutek. Widziało się w nich cierpienie, które naznaczyło młodą twarz bolesną cierpliwością, mimo że Beth rzadko narzekała i zawsze mówiła z nadzieją, że „niedługo jej się poprawi”.

Amy sprawiedliwie uznano za „kwiat rodziny”, gdyż w wieku lat szesnastu wyglądała i zachowywała się jak dorosła kobieta – nie była piękna, lecz posiadała ten trudny do opisania dar nazywany wdziękiem.

W linii jej sylwetki, w kształcie i gestach dłoni, płynnym ruchu sukni, w sposobie, w jaki opadały jej włosy, widoczna była cudowna harmonia, dla wielu oczu równie atrakcyjna jak uroda. Amy wciąż zadręczała się swoim nosem, który nigdy nie stał się grecki, ustami, które były zbyt szerokie, i wysuniętym nieco podbródkiem. Rysy te nadawały co prawda charakteru całej jej twarzy, ona jednak nie dostrzegała tego i pocieszała się wspaniałą jasną cerą, żywymi błękitnymi oczami i lokami, które były jeszcze bardziej obfite i złociste niż dawniej.

Wszystkie trzy siostry miały na sobie srebrzysto-szare kostiumy (ich najlepsze letnie stroje) i czerwone róże upięte we włosach i na piersi – i wszystkie wyglądały świeżo i radośnie.

Postanowiono, że nie będzie żadnych oficjalnych wystąpień i wszystko odbędzie się jak najbardziej naturalnie i domowo. Wywołało to oburzenie ciotki March, bo kiedy przybyła, panna młoda sama podbiegła, by ją wprowadzić, pana młodego zastała przy upinaniu girlandy, która właśnie opadła, a ojciec, pastor, mignął jej w przejściu, kiedy z poważnym obliczem wchodził po schodach, dzierżąc pod pachą dwie butelki wina.

– Na mą duszę, co tu się dzieje?! – wykrzyknęła stara dama, zajmując przygotowane dla niej honorowe miejsce i z wielkim szelestem wygładzając fałdy pachnącej lawendą sukni z mory. – Nikt nie powinien cię widzieć aż do ostatniej chwili, moje dziecko!

– Nie jestem przedstawieniem, ciociu, i nikt nie przyjdzie tu, żeby mnie oglądać, krytykować moją suknię czy podliczać koszt przyjęcia. Jestem zbyt szczęśliwa, żeby troszczyć się o to, co ktoś powie czy pomyśli, i mój mały ślub będzie wyglądał dokładnie tak, jak chciałam. John, kochany, tu jest młotek. – I Meg odeszła, żeby pomóc „temu panu” w jego wysoce niewłaściwym zajęciu.

Pan Brooke nie powiedział nawet „dziękuję”, tylko schylił się po to nieromantyczne narzędzie i ponad parawanem pocałował swoją maleńką narzeczoną, patrząc na nią tak, że ciotka March wyciągnęła chusteczkę do nosa, gdyż nagle mgła przesłoniła jej ostry wzrok.

Łoskot, krzyk i śmiech Lauriego, któremu towarzyszył nieelegancki okrzyk: „Na Jupitera-Amona! Jo znowu wywróciła tort!” – spowodował natychmiastowy popłoch, a ledwie wszystko się uspokoiło, nadeszła gromada kuzynów i przyjęcie „napoczęło się”, jak mawiała Beth, kiedy była dzieckiem.

– Nie pozwól, żeby ten młody olbrzym się do mnie zbliżył. Drażni mnie bardziej niż komary – szepnęła stara dama do Amy, kiedy pokoje wypełniły się, a czarna głowa Lauriego ukazała się ponad innymi.

– Obiecał, że będzie dziś bardzo dobry, a jeśli chce, to potrafi być absolutnie elegancki – odparła Amy i odpłynąwszy na bok, uprzedziła Herkulesa, by trzymał się z dala od smoka, a ostrzeżenie to odniosło taki skutek, że począł on towarzyszyć starej damie z pełnym oddaniem, co omal nie przywiodło jej do szaleństwa.

Nie było uroczystego wprowadzenia narzeczonych, ale kiedy młoda para i pan March zajęli swe miejsce pod łukiem zieleni, w całym pokoju natychmiast zaległa cisza. Matka i siostry stanęły tuż obok, jakby wciąż nie mogły wyrzec się Meg; głos ojca często się łamał, co tylko dodawało całej uroczystości piękna i powagi; ręce pana młodego drżały w bardzo widoczny sposób i nikt nie dosłyszał jego odpowiedzi, lecz Meg popatrzyła mu prosto w oczy i powiedziała: „Tak!” z twarzą pełną tak czułego zaufania, że serce jej matki wypełniła radość, a ciotka March całkiem głośno pociągnęła nosem.

Jo nie płakała, chociaż parę razy bliska już była łez, ale powstrzymywało ją to, że Laurie nie spuszczał z niej spojrzenia swoich figlarnych czarnych oczu, w których była dziwna mieszanina rozbawienia i przejęcia. Beth ukryła twarz na ramieniu matki, a Amy stała jak wdzięczny posążek i promień słońca cudownie oświetlał jej białe czoło i kwiat we włosach.

Nie było to, obawiam się, stosowne zachowanie, ale Meg, zaledwie została mężatką, zawołała: „Pierwszy pocałunek dla Marmisi!” i odwracając się, ucałowała matkę z całego serca.

Przez następne piętnaście minut Meg była gorąco obcałowywana, gdyż wszyscy korzystali z przysługującego im przywileju ucałowania panny młodej, poczynając od pana Laurence’a i Hanny, która przybrana w straszliwy, a zarazem wspaniały stroik na głowę, rzuciła się na Meg w korytarzu, wołając wśród łkań i szlochów: „Niech Bóg błogosławi, kochanie, sto raz! Tort nie jest potłuczona ani trochę i wszystko wygląda ślicznie”.

Wszyscy się rozchmurzyli, gdy powiedziano parę błyskotliwych słów, albo przynajmniej próbowano, co miało równie dobry skutek, bo gdy w sercach światło, tam jest i śmiech. Nie było wystawy prezentów, które zaniesiono już do małego domku, nie było też wykwintnego śniadania, podano natomiast obfity poczęstunek z ciast i owoców przybranych kwiatami. Pan Laurence i ciotka March wzruszyli ramionami i uśmiechnęli się do siebie porozumiewawczo, kiedy okazało się, że woda, lemoniada i kawa były jedynymi nektarami, jakie roznosiły wokół trzy Heby. Nikt się jednak nie odezwał, póki Laurie, który nalegał, by usługiwać pannie młodej, nie pojawił się przed nią z pełną tacą, wyraźnie zakłopotany.

– Czy Jo potłukła przypadkiem wszystkie butelki – wyszeptał – czy też uległem tylko złudzeniu, że widziałem tutaj jakieś dziś rano?

– Nie, twój dziadek uprzejmie ofiarował nam swoje najlepsze wino i ciotka March przysłała także parę butelek, ale ojciec odłożył kilka dla Beth, a resztę przekazał do Domu Żołnierza. Wiesz, że jego zdaniem wino powinno się pić wyłącznie w razie choroby, a mama powiedziała, że pod tym dachem ani ona, ani też żadna z jej córek nie poda go nigdy młodemu mężczyźnie.

Meg mówiła bardzo poważnie i spodziewała się, że Laurie albo niezadowolony zmarszczy brwi, albo się roześmieje, on jednak, rzuciwszy na nią szybkie spojrzenie, powiedział na swój impulsywny sposób:

– Podoba mi się to! Widziałem dość zła, które wyrządza wino, i pragnąłbym, żeby wszystkie kobiety myślały podobnie jak wy.

– Mam nadzieję, że nie twierdzisz tak na podstawie własnych doświadczeń? – W głosie Meg zabrzmiał niepokój.

– Nie, masz na to moje słowo. Ale nie myśl o mnie zbyt dobrze. Nie jest to po prostu dla mnie żadna pokusa. Wychowany zostałem w domu, gdzie wino było czymś tak zwyczajnym jak woda i niemal równie niegroźnym, toteż nie dbam o nie, kiedy jednak podaje ci je ładna dziewczyna, trudno odmówić.

– Ale ty będziesz odmawiał, jeśli nie dla własnego dobra, to dla innych. Proszę, Laurie, przyrzeknij mi to, bym miała jeszcze jeden powód, żeby nazywać ten dzień najszczęśliwszym w moim życiu.

Ta niespodziewana i poważna prośba sprawiła, że młody człowiek zawahał się przez chwilę, gdyż łatwiej samemu wyrzec się czegoś niż znosić docinki kolegów. Meg wiedziała, że jeśli Laurie złoży przyrzeczenie, to dotrzyma go za każdą cenę, a czując swoją siłę, używała jej po kobiecemu dla dobra przyjaciela. Nic nie powiedziała, patrzyła tylko na niego, a na jej twarzy malowało się szczęście i uśmiech, które miały wyrażać słowa: „Nikt nie może mi dziś niczego odmówić”. Laurie na pewno by nie mógł, więc odpowiadając uśmiechem, wziął ją za rękę, mówiąc serdecznie:

– Przyrzekam, pani Brooke!

– Bardzo, bardzo serdecznie dziękuję.

– A ja wzniosę toast: „Niech żyje twoje postanowienie, Teddy!” – zawołała Jo, chrzcząc go kroplami lemoniady i wymachując do niego kieliszkiem, z uśmiechem pełnym aprobaty.

Rzeczywiście, Laurie pomimo wielu pokus, lojalnie dotrzymał złożonej przysięgi. Dziewczęta z instynktowną mądrością uchwyciły wówczas szczęśliwy moment, by wyświadczyć swemu drogiemu przyjacielowi przysługę, za którą był im wdzięczny przez całe życie.

Po posiłku wszyscy zaczęli przechadzać się małymi grupkami po domu i ogrodzie, pięknie rozświetlonym słonecznym blaskiem. Meg i John stali właśnie na środku trawnika, kiedy Laurie wpadł na pomysł, który wspaniale dopełnił to nietypowe wesele.

– Teraz wszystkie osoby zamężne i żonate wezmą się za ręce i zatańczą wokół nowożeńców, podczas gdy my, kawalerowie i panny, ruszymy parami dokoła nich! – zawołał Laurie, prowadząc wzdłuż alejki Amy, z tak zaraźliwym entuzjazmem, że wszyscy poszli chętnie w ich ślady. Rozpoczęli państwo Marchowie i wujostwo Carrolowie, a pozostali szybko się przyłączyli. Nawet Sallie Moffat, po chwili wahania, zarzuciła swój tren na ramię i pociągnęła Neda do koła. Ale prawdziwe ukoronowanie zabawy nastąpiło wówczas, gdy Laurence, dystyngowany starszy pan, skłonił się z szacunkiem przed ciotką March, dostojną starą damą, która po prostu wsadziła laskę pod pachę i podskoczyła żwawo, by przyłączyć się do innych par tańczących wokół nowożeńców.

Potrzeba złapania oddechu położyła kres temu zaimprowizowanemu balowi i goście zaczęli się rozchodzić.

– Dobrze ci życzę, moja droga, z całego serca dobrze ci życzę, ale uważam, że będziesz tego żałowała – powiedziała ciotka March do Meg, dodając w stronę pana młodego, gdy ten odprowadzał ją do powozu: – Dostał ci się skarb, młody człowieku, pilnuj teraz, byś na niego zasługiwał.

„Teraz wszystkie osoby zamężne i żonate wezmą się za ręce i zatańczą wokół nowożeńców, podczas gdy my, kawalerowie i panny, ruszymy parami dokoła nich! – zawołał Laurie (...)”.

– To najładniejsze wesele, na jakim byłam od wieków, Ned, i właściwie nie rozumiem dlaczego, bo nie było w nim ani odrobiny stylu – odezwała się pani Moffat do męża, kiedy już odjeżdżali.

– Laurie, mój chłopcze, jeśli kiedykolwiek zapragniesz sprawić sobie podobną przyjemność, to poproś jedną z tych dziewcząt o pomoc, a zupełnie mi to wystarczy – powiedział pan Laurence, sadowiąc się w swoim wygodnym fotelu, by wypocząć po porannych przeżyciach.

– Zrobię, co w mojej mocy, żeby cię zadowolić, dziadku – brzmiała niezwykle posłuszna odpowiedź Lauriego. Właśnie ostrożnie odpinał bukiecik, który Jo wpięła mu w butonierkę.

Do małego domku nie było daleko i cichy spacer z Johnem do ich nowego domu miał być jedyną podróżą poślubną Meg. Kiedy zeszła na dół, wyglądając uroczo w kostiumie gołębiego koloru i słomkowym kapelusiku zawiązanym białą wstążką, wszyscy zebrali się wokół niej, żeby się pożegnać równie czule, jakby wyruszała w wielką podróż.

– Marmisiu, kochanie, nie myśl, proszę, że oddalam się od ciebie albo że kocham cię teraz mniej, dlatego że tak bardzo kocham Johna – powiedziała, przytulając się na chwilę do matki, z oczami pełnymi łez. – Będę przychodziła codziennie, tato, i mam nadzieję, że zachowam w waszych sercach swoje dawne miejsce, mimo że jestem teraz mężatką. Beth będzie ze mną spędzać wiele czasu, a dziewczęta też będą wpadać, żeby pośmiać się z moich zmagań z prowadzeniem domu. Dziękuję wam wszystkim za mój szczęśliwy weselny dzień. Do widzenia, do widzenia!

Wszyscy stali, patrząc na nią z miłością, nadzieją i czułą dumą, a ona odchodziła wsparta na ramieniu męża, z naręczami kwiatów, w czerwonym słońcu rozświetlającym jej szczęśliwą twarz. I tak rozpoczęło się małżeńskie życie Meg.

ROZDZIAŁ XXVI

Artystyczne próby

Wiele czasu musi upłynąć, aby ludzie dostrzegli różnicę między talentem a geniuszem, zwłaszcza jeśli są to ludzie młodzi i ambitni. Amy poznała tę różnicę dopiero po swych licznych niepowodzeniach, albowiem biorąc entuzjazm za natchnienie, z młodzieńczą odwagą próbowała swych sił w wielu dziedzinach sztuki. Od dawna zapomniała już o „ciastkach z błota” i poświęciła się delikatnym rysunkom tuszem, w których wykazała taki smak i umiejętności, że jej wdzięczne prace zdobyły uznanie, przynosząc zarazem dochody. Ale przemęczenie oczu skłoniło ją wkrótce do odłożenia pióra i tuszu na rzecz podjęcia odważnej próby sztuki drzeworytu.

Ta nowa pasja Amy sprawiła, że rodzina żyła w ciągłym strachu przed pożarem, gdyż zapach palonego drewna wypełniał stale cały dom, dym wydobywał się ze strychu i rozprzestrzeniał z alarmującą prędkością, wokoło były porozrzucane rozżarzone ryty i Hanna nigdy nie kładła się do łóżka bez wiadra wody i dzwonka obiadowego u drzwi, na wypadek pożaru. Na odwrocie stolnicy odkryto śmiało wykonaną twarz Rafaela, a na pokrywie beczułki do piwa – Bachusa; śpiewający cherubin ozdabiał pokrywę cukiernicy, a próby sportretowania Romea i Julii przez dłuższy czas dostarczały drewna na podpałkę.

Poparzone palce Amy bez trudu przeszły od drzeworytu do malarstwa olejnego, którym zajęła się z nie mniejszą pasją. Przyjaciółka malarka zaopatrzyła ją w komplet palet, pędzli i farb i Amy zaczęła pacykować krajobrazy wiejskie i widoki morza, jakich nigdy nie widziano na lądzie czy morzu. Jej monstrualne bydło zdobyłoby nagrody na każdej wystawie rolniczej, a niebezpieczny przechył okrętów mógłby spowodować chorobę morską u najbardziej wytrawnego marynarza, gdyby całkowita nieznajomość zasad budowy i wyposażenia statków nie przyprawiła go o wybuch śmiechu już przy pierwszym rzucie oka na dzieło. Smagli chłopcy i Madonny o czarnych oczach spoglądający z jednego kąta pracowni sugerowali Murilla; brązowawe cienie na twarzach z jasną smugą w zupełnie nieodpowiednim miejscu – oznaczały Rembrandta; otyłe damy i opuchnięte niemowlęta – Rubensa, a Turner pojawiał się w burzach błękitnych grzmotów, pomarańczowych piorunach, brunatnym deszczu i purpurowych chmurach z umieszczoną pośrodku plamą koloru pomidora, która mogła być słońcem lub boją, koszulą żeglarza lub królewskim strojem, zależnie od woli widza.

Potem nadszedł okres szkiców węglem i portrety całej rodziny wisiały rzędem, a wszyscy wyglądali, jakby wrócili właśnie ze składu węglowego. Złagodzeni nieco w szkicu ołówkiem wyglądali już trochę lepiej, bardziej do siebie podobni, a włosy Amy, nos Jo, usta Meg i oczy Lauriego uznane zostały za „cudownie piękne”. Z kolei nastąpił powrót do gliny i gipsu i upiorne odlewy twarzy znajomych Amy straszyły po kątach domu albo spadały na głowy domowników z półek na szafach. Dzieci zwabiane były do pozowania, dopóki ich bezładne relacje o jej tajemniczych poczynaniach nie wyrobiły pannie Amy opinii ludojada. Wysiłkom na polu prac gipsowych gwałtowny kres położył pewien niemiły wypadek, który stłumił zapał artystki. Kiedy wszystkie inne modele zawiodły, postanowiła ona odlać własną piękną stopę i pewnego dnia cała rodzina zaalarmowana została nieziemskim łoskotem i wrzaskiem, a rzuciwszy się na ratunek, znalazła młodą entuzjastkę skaczącą dziko po schowku na narzędzia, z nogą uwięzioną w wiadrze pełnym gipsu, który niespodziewanie szybko stwardniał. Udało się ją uwolnić po wielu trudach i przy pewnym zagrożeniu, gdyż Jo tak się przy tych „wykopaliskach” zaśmiewała, że wbiła nóż zbyt głęboko i zraniła biedną stopę, pozostawiając Amy trwałą pamiątkę przynajmniej po jednej artystycznej próbie.

Po tym wydarzeniu Amy nieco obniżyła loty, do czasu kiedy mania szkicowania z natury nie sprawiła, że poczęła błąkać się nad rzeką oraz po polach i lasach w poszukiwaniu malowniczych widoków i wzdychać za ruinami, które mogłaby kopiować. Nieustannie się przeziębiała, przesiadując na mokrej trawie, by uwiecznić „rozkoszny kawałek”, składający się z kamienia, pnia, grzyba i łodygi dziewanny, albo „niebiańską grupę obłoków”, która w końcowym rezultacie wyglądała niczym reklama puchowej pierzyny. Nie bacząc na swą cerę, pływała po rzece w promieniach letniego słońca, by studiować światło i cień, a na nosie utworzyła jej się zmarszczka od prób uchwycenia wszystkiego pod własnym „kątem widzenia”, jak to określała.

Jeśli, jak twierdził Michał Anioł, „geniusz to wieczna cierpliwość”, to Amy niewątpliwie miała wszelkie podstawy do tego miana, gdyż znosiła dzielnie wszelkie trudności, niepowodzenia i słowa krytyki, twardo wierząc, że z czasem dokona czegoś, co będzie „naprawdę wielką sztuką”.

„Kiedy wszystkie inne modele zawiodły, postanowiła ona odlać własną piękną stopę i pewnego dnia cała rodzina zaalarmowana została nieziemskim łoskotem i wrzaskiem, a rzuciwszy się na ratunek, znalazła młodą entuzjastkę skaczącą dziko po schowku na narzędzia, z nogą uwięzioną w wiadrze pełnym gipsu, który niespodziewanie szybko stwardniał”.

Jednocześnie uczyła się i zajmowała wieloma innymi sprawami, gdyż postanowiła, że jeśli nawet nigdy nie zostanie wielką artystką, to będzie atrakcyjną i pełną zalet kobietą. Na tym polu lepiej jej się wiodło, bo należała do tych szczęśliwych istot, które traktują życie lekko i z wdziękiem, bez trudu zdobywają przyjaźń i budzą powszechną życzliwość. Była obdarzona wielkim taktem, posiadała naturalne wyczucie tego, co jest stosowne, umiała właściwie odnosić się do każdego człowieka i odpowiednio zachować się w każdych okolicznościach. Była przy tym tak opanowana, że jej siostry mawiały, iż „gdyby Amy znalazła się nagle na dworze królewskim, od razu dokładnie by wiedziała, jak się zachować”.

Jedną z jej słabości było pragnienie, by dostać się do „najlepszych kręgów społecznych”, mimo że nie była całkiem pewna, jakie to właściwie kręgi są najlepsze. Pieniądze, pozycja, modne upodobania i eleganckie maniery były w jej oczach najbardziej pożądane i lubiła przebywać w towarzystwie tych, którzy to wszystko posiadali, często biorąc fałsz za prawdę i podziwiając rzeczy bynajmniej niewarte podziwu. Nie zapominając o tym, że sama była dobrze urodzona, rozwijała swe arystokratyczne zamiłowania, tak aby kiedy nadarzy się okazja, mogła godnie zająć miejsce, od którego odsunęła ją bieda.

„Mylady” – jak nazywały ją przyjaciółki – szczerze pragnęła być prawdziwą damą i była nią w głębi duszy, ale musiała się jeszcze nauczyć, że za pieniądze nie kupi się subtelnej natury, tytuł nie zawsze oznacza szlachetność, a prawdziwe szlachectwo można poznać mimo zewnętrznych braków.

– Chciałam poprosić cię o przysługę, mamo – powiedziała Amy, wchodząc pewnego dnia do pokoju z bardzo poważną miną.

– Cóż to takiego, moja mała? – spytała matka, w której oczach dystyngowana młoda dama wciąż jeszcze była „maleństwem”.

– Nauka w naszej klasie rysunku dobiega końca w przyszłym tygodniu i zanim dziewczęta rozjadą się na wakacje, chciałabym zaprosić je tutaj na jeden dzień. Marzą o tym, żeby zobaczyć rzekę, narysować zerwany most i skopiować niektóre z rzeczy, które podziwiały w moim szkicowniku. Były dla mnie takie miłe i jestem im bardzo wdzięczna, bo mimo że one wszystkie są bogate i wiedzą, że ja jestem biedna, nigdy nie sprawiało im to różnicy.

– A dlaczego miałoby im to sprawiać różnicę? – Pani March zadała to pytanie z wyrazem twarzy, który dziewczęta nazywały miną królowej.

– Wiesz równie dobrze jak ja, że niemal wszyscy widzą tę różnicę, więc nie strosz się, kochana mamo, jak kokoszka, której kurczęta dziobane są przez ładniejsze ptaki. Wiesz przecież, że brzydkie kaczątko zamieniło się w łabędzia. – Amy uśmiechnęła się z nadzieją w oczach.

Pani March roześmiała się i spytała już o wiele łagodniej:

– A więc, mój łabędziu, jakie masz plany?

– Chciałabym w przyszłym tygodniu zaprosić tutaj dziewczęta, zabrać je na spacer do miejsc, które chcą zobaczyć, może też powiosłować po rzece i urządzić dla nich małe wytworne przyjęcie.

– Właściwie nie widzę przeszkód. Co chciałabyś podać? Przypuszczam, że wystarczy ciasto, kanapki, owoce i kawa?

– Ależ nie. Musi być ozór na zimno i kurczaki. A do tego francuska czekolada i lody. Dziewczęta są do tego przyzwyczajone, a ja chcę, żeby moje przyjęcie było stosowne i eleganckie, mimo że sama zarabiam na życie.

– Ile będzie tych młodych dam? – zapytała matka, poważniejąc nieco.

– W klasie jest dwanaście czy czternaście, ale przypuszczam, że nie wszystkie przyjdą.

– Litości, moje dziecko, będziesz musiała wynająć omnibus, żeby je obwozić po okolicy!

– Ależ mamo, nic podobnego! Prawdopodobnie nie przyjdzie więcej niż sześć lub osiem, więc wynajmę wóz plażowy i pożyczę od pana Laurence’a jego „szary bank” (tak Hanna nazywała długi odkryty powóz sąsiada o dźwięcznej francuskiej nazwie char-à-banc).

– Będzie to dosyć kosztowne, Amy.

– Nie tak bardzo. Zrobiłam już rachunek i zapłacę za wszystko sama.

– Wydaje mi się, kochanie, że ponieważ te dziewczęta są do takich rzeczy przyzwyczajone i mimo wszelkich starań nie zaoferujemy im nic nowego, to jakiś prostszy plan byłby dla nich przyjemną odmianą czy nawet atrakcją, a nam oszczędziłby wydatków. Poza tym nie uważam za stosowne wysilać się na styl, który nie odpowiada naszej sytuacji materialnej.

– Jeśli nie mogę tego urządzić tak, jak chcę, rezygnuję ze wszystkiego.Wiem, że potrafię to znakomicie zorganizować, jeśli tylko ty i dziewczęta trochę mi pomożecie, i nie rozumiem, dlaczego nie mogę wydać tego przyjęcia, skoro gotowa jestem sama za nie zapłacić – powiedziała Amy ze zdecydowaniem, które sprzeciw mógł łatwo zamienić w bunt.

Pani March wiedziała, że doświadczenie to znakomity nauczyciel, i pozwalała, by jej dzieci same pobierały lekcje życia, których chętnie by im oszczędziła, gdyby tak nie opierały się przyjmowaniu jej rad.

– Zgoda, Amy, jeśli pragniesz tego i zaplanowałaś wszystko tak, by nie kosztowało cię to zbyt wiele pieniędzy, czasu i spokoju, nic więcej już nie powiem. Omów to z dziewczętami i cokolwiek postanowisz, zrobię, co będę mogła, żeby ci pomóc.

– Dziękuję, mamo, jesteś zawsze taka dobra. – I Amy odeszła, by przedstawić swój plan siostrom.

Meg od razu się zgodziła i zaofiarowała pomoc, chętnie proponując wszystko, co posiadała, od swego małego domku po najlepsze łyżeczki do soli. Ale Jo z niezadowoleniem przyjęła cały pomysł i z początku nie chciała mieć z tym nic wspólnego.

– Zupełnie nie rozumiem, dlaczego miałabyś wydawać pieniądze, sprawiać kłopot całej rodzinie i przewracać dom do góry nogami dla gromady dziewcząt, które obchodzisz tyle co zeszłoroczny śnieg. Myślałam, że jesteś zbyt dumna i rozsądna, żeby się wysługiwać zwykłym śmiertelniczkom tylko dlatego, że noszą francuskie pantofelki – powiedziała Jo, którą Amy oderwała właśnie od tragicznego zakończenia kolejnego opowiadania, nie była więc najlepiej usposobiona do towarzyskich przedsięwzięć siostry.

– Nie wysługuję się, a poza tym nie cierpię, jak mnie wciąż pouczasz – odparła Amy z oburzeniem, ponieważ obie siostry nadal kłóciły się przy lada okazji. – Właśnie że je obchodzę i one obchodzą mnie, a poza tym są naprawdę życzliwe, rozsądne i utalentowane. Tobie nie zależy na tym, żeby ludzie cię lubili ani żeby przebywać w dobrym towarzystwie, doskonaląc swoje maniery i smak. Ale dla mnie nie jest to obojętne i zamierzam wykorzystywać każdą nadarzającą się okazję. Ty możesz sobie iść przez życie, przepychając się łokciami i zadzierając nosa i nazywać to niezależnością, jeśli tak ci się podoba. Ja wybrałam inną drogę.

Amy miała ostry język i kiedy decydowała się go użyć w sporze z Jo, zazwyczaj wychodziła z tego zwycięsko, gdyż zwykle kierowała się zdrowym rozsądkiem. Jo doprowadziła bowiem swe umiłowanie wolności i nienawiść do konwencji do takiej skrajności, że w oczywisty sposób znajdowała się w ich dyskusjach na przegranej pozycji. Sposób, w jaki Amy zdefiniowała wyobrażenie Jo o niezależności, był tak celnym ciosem, że obie wybuchnęły śmiechem i porzuciły spór. Dla świętego spokoju Jo zgodziła się więc w końcu pomóc siostrze w przygotowaniu tego, co nazywała absurdalnym pomysłem.

Zaproszenia zostały wysłane, niemal wszystkie przyjęte i następny poniedziałek wybrano na datę tego wielkiego wydarzenia. Hanna była nie w humorze, bo naruszało to jej tygodniowy plan prac, i prorokowała, że „Jak pranie i prasowanie nie będzie normalnie zrobiony, to i z niczego nic nie wyjdzie”. Ten zgrzyt w domowym mechanizmie wiele popsuł, ale Amy, zgodnie ze swym mottem: Nil desperandum, raz podjąwszy decyzję, kontynuowała prace wbrew wszelkim przeszkodom.

Na początek nie najlepiej udało się gotowanie Hanny: kurczak był twardy, ozór przesolony, a czekolada nie pieniła się jak należy. Potem okazało się, że ciasto i lody kosztowały więcej, niż Amy się spodziewała, podobnie powóz, a pozostałe wydatki, które początkowo wydawały się nieznaczne, po podliczeniu urosły do alarmujących sum. Beth przeziębiła się i leżała w łóżku. Meg miała niespodziewaną liczbę gości, co zatrzymało ją w domu, a Jo była tak roztargniona, że jej potknięcia, wpadki i pomyłki były szczególnie liczne, poważne i irytujące.

– Gdyby nie mama, nigdy bym przez to nie przebrnęła – oświadczyła Amy z wdzięcznością, nieco później, kiedy „najlepszy żart sezonu” został już zapomniany przez wszystkich.

Postanowiono, że gdyby w poniedziałek nie dopisała pogoda, młode damy przyjadą we wtorek, które to ustalenie w najwyższym stopniu irytowało Jo i Hannę. W poniedziałek rano pogoda była dość niezdecydowana, co bywa bardziej denerwujące niż solidna ulewa. Trochę mżyło, trochę świeciło słońce, trochę wiało, nie było więc wiadomo, czy zaproszone dziewczęta zdecydują się przyjechać. Amy była jednak na nogach od świtu, ponaglając wszystkich, tak by dom był na czas przygotowany. Uderzyło ją, że bawialnia wygląda niezwykle mizernie, umiejętnie więc postarała się przydać jej nieco lepszy wygląd, ustawiając krzesła tam, gdzie dywan był wytarty, zakrywając plamy na ścianach obrazami, które obramowała powojem, i wypełniając puste kąty posągami domowej produkcji, co w połączeniu z rozstawionymi przez Jo wazonami pięknych kwiatów nadało pokojowi artystyczną atmosferę.

Poczęstunek prezentował się uroczo i Amy miała nadzieję, że będzie równie smaczny i że pożyczone szkło, porcelana i srebra bezpiecznie trafią z powrotem do swoich właścicieli. Powóz był zamówiony, Meg i matka gotowe, by pełnić honory domu, Beth była w stanie pomóc Hannie za kulisami, a Jo obiecała, że będzie tak zajmująca i miła, jak jej na to pozwalało roztargnienie, ból głowy i zdecydowane niezadowolenie ze wszystkich i wszystkiego wokół. Amy ubierała się, zmęczona przygotowaniami, pocieszając się myślą o tej szczęśliwej chwili, kiedy po bezpiecznie zakończonym posiłku, odjedzie ze swymi przyjaciółkami na popołudnie artystycznych rozkoszy, bo „szary bank” i zerwany most były mocnymi punktami jej programu.

Nastąpiły dwie godziny napięcia, w ciągu których Amy krążyła pomiędzy bawialnią i werandą. Tymczasem silny deszcz o jedenastej ugasił najwyraźniej entuzjazm młodych dam, które miały nadjechać o dwunastej, gdyż nikt się nie pojawił i o drugiej wycieńczona rodzina zasiadła w blasku słońca, by skonsumować te części uczty, które mogły ulec zepsuciu, tak by nic się nie zmarnowało.

– Dziś nie ma żadnych wątpliwości co do pogody. Na pewno przyjadą, więc musimy się pośpieszyć, żeby wszystko było gotowe – powiedziała Amy, gdy nazajutrz obudziło ją słońce. Mówiła to z ożywieniem, ale w głębi duszy żałowała, że wspomniała koleżankom o wtorku, gdyż jej zainteresowanie całym przedsięwzięciem, podobnie jak ciasto, nieco już sczerstwiało.

– Nie znalazłem nigdzie krabów, więc będziesz dziś musiała obejść się bez sałatki – powiedział pan March, wracając pół godziny później do domu, z wyrazem pogodnej rezygnacji na twarzy.

– Weź do niej kurczaka. W sałatce nie będzie miało znaczenia, że jest za twardy – poradziła Amy pani March.

– Hanna zostawiła kurczaka na chwilę na kuchennym stole i dobrały się do niego kocięta. Bardzo mi przykro, Amy – odezwała się Beth, która jak dawniej opiekowała się kotami.

– W takim razie muszę mieć kraba, bo sam ozór nie wystarczy – powiedziała Amy zdecydowanie.

– Czy mam pobiec do miasta i kupić? – zapytała Jo ze wspaniałomyślnością męczennicy.

– Wróciłabyś do domu, niosąc go nieopakowanego pod pachą, tylko po to, żeby mnie zirytować. Sama pojadę – odpowiedziała Amy, która zaczęła już tracić swoje zwykłe opanowanie.

Osłonięta grubą woalką i wyposażona w szlachetny kosz podróżny, odjechała, przekonana, że chłodna jazda przywróci jej spokój ducha i przygotuje odpowiednio do oczekujących ją tego dnia obowiązków. Wreszcie obiekt jej pragnień został zdobyty, podobnie jak butla sosu, który miał oszczędzić jej pracy i czasu, i Amy ruszyła z powrotem, bardzo zadowolona ze swej zapobiegliwości.

Ponieważ w omnibusie była oprócz niej tylko jedna osoba – śpiąca starsza pani, Amy schowała woalkę do kieszeni i poczęła zabijać nudę podróży, starając się ustalić, na co wydała wszystkie swoje pieniądze. Zajęta tymi obliczeniami nie zauważyła, że do pojazdu wskoczył w biegu nowy pasażer, dopóki nie usłyszała tuż nad sobą męskiego głosu: „Dzień dobry, panno March”. Amy podniosła wzrok i ujrzała jednego z najwytworniejszych kolegów Lauriego. Mając gorącą nadzieję, że wysiądzie on wcześniej, Amy postanowiła całkowicie zignorować kosz stojący u jej stóp i zadowolona, że ma na sobie nową podróżną suknię, odpowiedziała na powitanie młodego człowieka z właściwym sobie ożywieniem i słodyczą.

Wszystko potoczyło się znakomicie, gdyż główna troska Amy została szybko rozwiana wiadomością, że dżentelmen ów wysiada wcześniej, i opowiadała mu coś właśnie w szczególnie dystyngowany sposób, kiedy starsza pani podniosła się z miejsca. Idąc ku wyjściu, potrąciła ona kosz i – o zgrozo! – oczom szlachetnie urodzonego Tudora ukazał się ogromny krab w całej swej oślizgłej, wstrętnej okazałości.

– Na Jowisza, zapomniała o swoim obiedzie! – zawołał nieświadomy niczego młodzian i wepchnął szkarłatnego potwora laską na powrót do kosza, zamierzając wręczyć go starszej pani.

– Proszę, nie... to moje – wyszeptała Amy, z twarzą niemal tak czerwoną jak jej krab.

– Ach, doprawdy? Proszę mi wybaczyć. To niezwykle wspaniały okaz, nieprawdaż? – powiedział Tudor z wielką przytomnością umysłu i wyrazem poważnego zainteresowania, co chlubnie świadczyło o jego wychowaniu.

Amy opanowała się w mgnieniu oka, odważnie postawiła kosz na siedzeniu i powiedziała ze śmiechem:

– Powinien pan żałować, że nie spróbuje sałatki z tego kraba i nie zobaczy czarujących młodych dam, które ją zjedzą.

Był to przejaw wielkiego wyczucia, bo uderzyła do dwóch największych męskich słabości: krab został natychmiast otoczony aureolą przyjemnych skojarzeń, a ciekawość obudzona napomknieniem o „czarujących młodych damach” odwróciła uwagę od komicznego wydarzenia.

„Przypuszczam, że będą obaj z Lauriem śmiać się i naigrawać, ale mnie przy tym nie będzie. A to wielka pociecha” – pomyślała Amy, kiedy Tudor ukłonił się i wysiadł.

Nie wspomniała w domu o tym spotkaniu (mimo że odkryła, iż jej nowa suknia uległa znacznemu zniszczeniu i strumienie sosu spływały meandrami wzdłuż spódnicy) i przystąpiła do dalszych przygotowań. Teraz wydawały jej się one jeszcze bardziej męczące niż uprzednio, ale o dwunastej wszystko znów było gotowe. Przypuszczając, że sąsiedzi byli zainteresowani jej poczynaniami, postanowiła wymazać wspomnienie wczorajszej klęski dzisiejszym wielkim sukcesem, zamówiła więc powóz i wyjechała, aby powitać i uroczyście przywieźć swoich gości na bankiet.

– Słychać turkot, nadjeżdżają! Wyjdę na werandę, by je powitać. Będzie to wyraz gościnności, a poza tym chciałabym, żeby biedne dziecko dobrze się bawiło po tych wszystkich kłopotach – powiedziała pani March. Lecz rzuciwszy z werandy tylko jedno spojrzenie, wycofała się z trudnym do opisania wyrazem twarzy, gdyż w wielkim powozie, wyglądając na całkiem zagubioną, siedziała Amy z jedną tylko jeszcze młodą damą.

– Beth, biegnij i pomóż Hannie sprzątnąć połowę rzeczy ze stołu. Byłoby zupełnym absurdem serwowanie posiłku na dwanaście osób dla jednej tylko dziewczynki – zawołała Jo, śpiesząc na dół, zbyt podniecona, żeby zatrzymać się i pośmiać.

Weszła Amy, zupełnie spokojna i rozkosznie serdeczna dla jedynego gościa, który dotrzymał słowa; reszta rodziny, także posiadająca zacięcie aktorskie, odgrywała swoje role równie dobrze, a ponieważ nie potrafili całkowicie opanować swego rozbawienia, panna Eliott uznała ich za bardzo wesołą gromadkę. Po spożyciu uszczuplonego nieco posiłku dziewczęta zwiedziły pracownię i ogród i z entuzjazmem podyskutowały o sztuce. Amy zamówiła zwykłą bryczkę (jakże szkoda jej było eleganckiego „szarego banku”!) i spokojnie obwoziła swoją przyjaciółkę po okolicy aż do zmierzchu, kiedy to „przyjęcie pojechało sobie”.

Gdy Amy wróciła do domu, wyglądając na bardzo zmęczoną, ale jak zawsze opanowaną, zauważyła, że po niefortunnym przyjęciu zniknęły już wszelkie ślady, z wyjątkiem podejrzanych zmarszczek w kącikach ust Jo.

– Miałaś wspaniałe popołudnie na przejażdżkę, kochanie – powiedziała matka z równym szacunkiem, jakby przyjechała cała dwunastka.

– Panna Elliot jest bardzo miłą dziewczynką i chyba dobrze się bawiła – zauważyła Beth niezwykle ciepło.

– Czy mogłabyś dać mi trochę swojego ciasta? Przydałoby mi się bardzo, bo mam tyle gości, że nie jestem w stanie przygotować takich smakołyków jak ty – poprosiła Meg poważnie.

– Zabierz je całe. Tylko ja jedna lubię tu słodycze, a ono z pewnością zapleśnieje, zanim się z nim uporam – odpowiedziała Amy, myśląc z westchnieniem o wszystkich przysmakach, które przygotowała, by spotkał je taki koniec.

– Szkoda, że nie ma Lauriego, na pewno by nam pomógł – zaczęła Jo, kiedy po raz drugi w ciągu dwóch dni zasiedli do lodów i sałatki.

Ostrzegawcze spojrzenie matki powstrzymało wszelkie dalsze uwagi i cała rodzina jadła w heroicznej ciszy, dopóki pan March nie zauważył miękko:

– Sałatka była jedną z ulubionych potraw starożytnych... – W tym miejscu ogólny wybuch śmiechu przerwał „historię sałatki” ku wielkiemu zdumieniu uczonego dżentelmena.

– Zapakuj wszystko do kosza i poślij Hummlom. Niemcy lubią jeść. Nie mogę na to patrzeć, a nie ma powodu, żebyście wszyscy umarli z przejedzenia, dlatego że okazałam się idiotką – zawołała Amy, ocierając oczy.

– Bardzo mi przykro, kochanie, że się zawiodłaś, ale wszyscy staraliśmy się z całych sił, żebyś była zadowolona – powiedziała pani March tonem pełnym matczynego żalu.

– Jestem zadowolona. Zrobiłam to, co postanowiłam, i nie moja wina, że się nie udało. Muszę się tym pocieszać – powiedziała Amy z lekkim drżeniem w głosie. – Bardzo dziękuję wam wszystkim za pomoc, a będę jeszcze bardziej wdzięczna, jeśli nie będziecie wspominać o tym, przynajmniej przez miesiąc.

I nikt o niczym nie wspominał przez kilka nawet miesięcy, mimo że słowo „,uczta” wciąż wywoływało mimowolne uśmiechy, a Laurie podarował Amy na urodziny breloczek do zegarka w kształcie małego koralowego kraba.

ROZDZIAŁ XXVII

Lekcje literatury

Fortuna uśmiechnęła się niespodziewanie do Jo i rzuciła jej pod nogi szczęśliwy grosik. Nie był to złoty grosz, ale wątpię, żeby nawet miliony uszczęśliwiły ją bardziej niż drobna suma, którą otrzymała.

Co kilka tygodni Jo zamykała się w swoim pokoju, przebierała w „pisarski strój” i – jak to określała – „wpadała w wir pracy”, pisząc kolejną powieść, w którą wkładała serce i duszę, i zanim nie skończyła, nie potrafiła zaznać spokoju. Jej „pisarski strój” składał się z czarnego wełnianego fartucha, o który mogła do woli wycierać pióro, i ozdobionego kokardą czepka z tego samego materiału, pod który upychała włosy, przystępując do pracy. Czepek ten był znakiem ostrzegawczym dla członków rodziny, którzy w takich okresach trzymali się z dala, od czasu do czasu tylko uchylając lekko drzwi, by spytać z zainteresowaniem: „Czy geniusz płonie, Jo?”. Nie zawsze ośmielali się nawet zadać to pytanie, tylko obserwowali czepek i wyciągali odpowiednie wnioski. Jeśli pełen wyrazu element stroju opuszczony był na czoło, oznaczało to, że wrzała ciężka praca. W chwilach intensywnego natchnienia czepek bywał zsunięty zawadiacko na bakier, a kiedy autorkę ogarniała rozpacz, był on gwałtownie zdzierany z głowy i rzucany na podłogę. W takich chwilach intruz po cichu się wycofywał i dopóki czerwona kokarda nie pojawiła się ponownie nad utalentowanym czołem, nikt nie śmiał odezwać się do Jo nawet słowem.

W żadnym razie Jo nie uważała się za geniusza, ale w chwilach owych literackich natchnień poświęcała się bez reszty pisaniu i wiodła błogi żywot, nie odczuwając żadnych potrzeb ani trosk, przebywając szczęśliwa i bezpieczna w wyimaginowanym świecie, pełnym przyjaciół niemal tak realnych i drogich, jak ci z krwi i kości. Sen kleił jej powieki, posiłki stały nietknięte, a dzień i noc wydawały się zbyt krótkie, aby nacieszyć się szczęściem, które spływało na nią wtedy i sprawiało, że dla tych godzin warto było żyć, nawet jeśli nie przynosiły one konkretnego rezultatu. To „boskie natchnienie” trwało zazwyczaj tydzień lub dwa, po czym Jo wyłaniała się ze swego pokoju zgłodniała, senna, zła lub zrezygnowana.

Dochodziła właśnie do siebie po jednym z takich „ataków ”, kiedy zmuszono ją do towarzyszenia pani Crocket na jakimś wykładzie. Były to zajęcia ogólnodostępne, a wykład dotyczył piramid i Jo zastanawiał nieco taki wybór tematu dla tej publiczności, ale uznała, że najpewniej zostanie naprawione wielkie zło społeczne czy też zaspokojona jakaś potrzeba, kiedy ukaże się chwałę faraonów ludziom, których myśli zaprzątnięte były cenami węgla i mąki, a życie upływało na rozwiązywaniu problemów trudniejszych niż zagadki zadawane przez Sfinksa.

Przyszły za wcześnie i podczas gdy pani Crocket poprawiała sobie pończochę, Jo zabawiała się obserwowaniem twarzy zebranych tu ludzi. Obok niej po lewej stronie siedziały dwie matrony o szerokich czołach, w ogromnych czepkach, pochłonięte omawianiem praw kobiet i dzierganiem koronkowych serwetek. Z tyłu usadowiła się skromna para zakochanych, trzymających się nieśmiało za ręce; dalej ponura stara panna zajadająca miętówki i starszy pan, który ucinał sobie wstępną drzemkę, zasłoniwszy twarz żółtą chustką. Po prawej stronie jedynym jej sąsiadem był pogrążony w lekturze gazety młodzieniec o wyglądzie intelektualisty.

Była to ilustrowana gazeta i Jo patrząc mu przez ramię, zastanawiała się leniwie, jakiż to niefortunny bieg fabuły wymagał tak dramatycznej ilustracji przedstawiającej Indianina spadającego w przepaść wraz z rzucającym mu się do gardła wilkiem, dwóch rozwścieczonych dżentelmenów o nienaturalnie małych stopach i dużych oczach, którzy walczyli na noże, i rozczochraną kobietę, która biegła w tle, z szeroko otwartymi ustami. Młodzieniec miał właśnie przewrócić stronę, gdy pochwycił jej spojrzenie i z naturalną życzliwością zaofiarował połowę gazety, mówiąc po prostu:

– Chcesz poczytać? To historia pierwsza klasa.

Jo zgodziła się z uśmiechem, gdyż nigdy na dobre nie wyrosła ze swoich chłopięcych upodobań, i wkrótce pogrążyła się w typowym labiryncie miłości, tajemnic i zbrodni, opowieść należała bowiem do tego gatunku literatury, gdzie namiętności szaleją, a kiedy autora zawodzi inwencja, straszliwa katastrofa usuwa ze sceny połowę bohaterów, a pozostali rozpaczają nad ich stratą.

– Świetne, prawda? – zapytał chłopak, kiedy zobaczył, że skończyła czytać.

– Myślę, że gdybyśmy tylko spróbowali, oboje potrafilibyśmy pisać równie dobrze – odparła Jo, rozbawiona jego podziwem dla tych śmieci.

– Uważałbym się za szczęśliwego faceta, gdybym potrafił. Mówią, że ona zarabia na tym niezłe pieniądze. – I wskazał na nazwisko pani S.L.A.N.G. Northbury umieszczone pod tytułem opowiadania.

– Znasz ją? – zapytała Jo z nagłym zainteresowaniem.

– Nie, czytam wszystkie jej kawałki i znam kogoś, kto pracuje w redakcji, gdzie drukują tę gazetę.

– Mówisz, że ona nieźle zarabia na pisaniu takich opowiadań jak to?

Jo spojrzała teraz z większym szacunkiem na sensacyjną ilustrację oraz gęsto rozsiane wykrzykniki, które ozdabiały stronę.

– No pewnie! Świetnie wie, co się ludziom podoba, i dobrze jej za to płacą.

W tym momencie rozpoczął się wykład, ale Jo słyszała z niego niewiele, bo gdy profesor Bands rozwodził się nad wybitnym badaczem starożytności, Belzonim, królem Egiptu, Cheopsem, skarabeuszami i hieroglifami, ona ukradkiem przepisywała adres redakcji, podjąwszy już mężne postanowienie, że spróbuje zdobyć nagrodę stu dolarów, jaką obiecywano za sensacyjną opowieść. Kiedy wykład się skończył, a publiczność obudziła, Jo zgromadziła już wspaniałą fortunę (nie pierwszą zdobytą w wyobraźni). Pogrążona była głęboko w wymyślaniu swej historii, wahając się, czy pojedynek powinien nastąpić przed ucieczką czy też po morderstwie.

W domu nie wspomniała o swoich planach ani słowem, ale już nazajutrz przystąpiła do pracy, ku wielkiemu strapieniu matki, którą zawsze ogarniał lekki niepokój, kiedy „geniusz zaczynał płonąć”. Jo nigdy przedtem nie próbowała swych sił w tym gatunku, zadowalając się łagodnymi romansami dla „Orła Wolności”. Teraz przydały jej się poprzednie doświadczenia teatralne i różnorodna lektura, ponieważ dały jej one niejakie pojęcie o dramatycznych efektach, elementach fabuły, stylu i kostiumach. Opowieść pełna była tragizmu i rozpaczy w stopniu, na jaki pozwalała jej ograniczona znajomość tych uczuć, a umieściwszy akcję w Lizbonie, zakończyła ją trzęsieniem ziemi, uznając, że jest to niezwykle dramatyczne i najstosowniejsze rozwiązanie. Rękopis doręczyła osobiście, dołączając notę, gdzie zaznaczyła skromnie, że gdyby nie zdobył nagrody, której autorka bynajmniej się nie spodziewa, to chętnie zadowoli się ona sumą, jaką redakcja uzna za stosowną.

Sześć tygodni to bardzo długo na oczekiwanie, a jeszcze dłużej na utrzymanie sekretu, ale Jo dzielnie wytrzymała przez ten cały czas. Zaczynała już jednak tracić wszelką nadzieję, że kiedykolwiek znów ujrzy rękopis, gdy nadszedł list, który niemal zaparł jej dech w piersi, bo gdy otworzyła kopertę, na kolana wypadł jej czek na sto dolarów. Przez chwilę przyglądała mu się, jakby to był wąż, a potem przeczytała i rozpłakała się. Szkoda, że ów sympatyczny dżentelmen, który napisał te kilka miłych słów, nie mógł się dowiedzieć, jak ogromnie uszęśliwił młodą autorkę. Dla Jo list ten cenniejszy był bowiem od pieniędzy, ponieważ zawierał słowa zachęty, a po latach starań, tak przyjemnie było dowiedzieć się, że czegoś się jednak nauczyła, choćby to było tylko pisaniem sensacyjnych opowiadań.

Rzadko widziano młodą kobietę bardziej dumną niż Jo, kiedy, opanowawszy się już, zelektryzowała całą rodzinę, pojawiając się przed nimi z listem w jednej ręce, a czekiem w drugiej i oznajmiając, że zdobyła nagrodę. Wszyscy jej oczywiście gorąco gratulowali, a kiedy opowiadanie ukazało się w druku, przeczytali je i pochwalili; tylko ojciec, kiedy już powiedział, że język jest dobry, romans świeży i szczery, a fabuła całkiem zajmująca, pokręcił głową i dodał z właściwą sobie prawdomównością:

– Stać cię na więcej, Jo. Celuj jak najwyżej i nigdy nie myśl o pieniądzach.

– Ja myślę, że pieniądze są w tym wszystkim najlepsze. Co zrobisz z takim majątkiem? – zapytała Amy, spoglądając z szacunkiem na magiczny skrawek papieru.

– Wyślę Beth i mamę nad morze na miesiąc czy dwa – odpowiedziała natychmiast Jo.

– Och, to wspaniałe! Ale ja nie mogę tego przyjąć, kochanie, to byłoby zbyt samolubne – zawołała Beth, która klasnęła w swe chude rączki i odetchnęła pełną piersią, tak jakby już wdychała świeży morski wiatr, po czym zaraz się opanowała i odsunęła czek, którym siostra wymachiwała przed nią.

– Och, musisz pojechać, tak sobie postanowiłam. Dlatego próbowałam i dlatego wygrałam. Kiedy myślę o sobie, nigdy nic mi się nie udaje, więc jeśli będę pracowała dla ciebie, to mi tylko pomoże, nie rozumiesz? A poza tym Marmisi przyda się trochę odpoczynku, więc musicie obie pojechać. Czy to nie będzie miło ujrzeć cię po powrocie pulchną i rumianą jak dawniej? Wiwat, doktor Jo, która zawsze uzdrawia swoich pacjentów!

Po długich dyskusjach pojechały więc nad morze i chociaż Beth nie wróciła aż tak pulchna i rumiana, jak można by tego pragnąć, to jednak czuła się znacznie lepiej, a pani March oświadczyła, że ona sama odmłodniała o dziesięć lat. Jo, zadowolona z inwestycji uczynionej za pieniądze z nagrody, w pogodnym nastroju przystąpiła do dalszej pracy, zdecydowana zarobić więcej takich wspaniałych czeków. I rzeczywiście zarobiła ich tego roku kilka, co sprawiło, że zaczęła się uważać za domowego potentata, bowiem dzięki magicznemu działaniu jej pióra te „śmieci” zamieniły się w wygody dla całej rodziny. Książęca córka zapłaciła rachunek u rzeźnika, Ręka upiora położyła nowy dywan, a Przekleństwo rodu Coventry okazało się dla Marchów błogosławieństwem w postaci obfitego zaopatrzenia spiżarni i poprawienia stanu garderoby.

Bogactwo jest niewątpliwie bardzo pociągające, ale i bieda ma swe słoneczne strony. Właśnie przeciwności losu potrafią dać prawdziwą satysfakcję z uczciwej pracy, a potrzeba stanowi inspirację połowy mądrych, pięknych i pożytecznych osiągnięć tego świata. Jo odczuwała w pełni taką właśnie satysfakcję z własnej pracy i przestała zazdrościć bogatszym dziewczętom, dumna wręcz, że potrafi zaspokoić swoje potrzeby i nie musi nikogo o nic prosić.

Na jej opowiadania nie zwrócono większej uwagi, ale znalazły one swoich odbiorców, zachęcona więc tym postanowiła dokonać poważnego szturmu na sławę i majątek. Przepisawszy swoją powieść po raz czwarty, przeczytała ją wszystkim zaufanym przyjaciołom i wysłała z lękiem i drżeniem do trzech wydawców. Powieść zgodzono się wydać pod warunkiem, że skróci ją o jedną trzecią i usunie te fragmenty, które akurat szczególnie lubiła.

– Teraz albo muszę ją z powrotem zapakować do blaszanej kuchenki, by tam spleśniała, albo zapłacić sama za druk, albo pociąć ją, by dogodzić wydawcy, i wziąć za nią honorarium, jakie mi zapłacą. Przyjemnie być sławnym, ale wygodniej jest mieć pieniądze, chciałabym więc poznać zdanie wszystkich na ten temat – powiedziała Jo po zwołaniu rodzinnej narady.

– Nie niszcz swojej książki, moje dziecko, bo jest w niej więcej, niż sama się domyślasz, a pomysł jest dobrze opracowany. Odłóż ją, niech poczeka i dojrzeje. – Taka była rada ojca, który sam postępował według tej zasady i czekał cierpliwie już trzydzieści lat na to, by jego dzieło dojrzało, i nie śpieszył się zbierać owoców, choć były już one słodkie i soczyste.

‒ Wydaje mi się, że Jo więcej skorzysta, jeśli podejmie wyzwanie zamiast nadal czekać – powiedziała pani March. – Krytyka będzie najlepszą próbą dla jej pracy, bo ukaże ona zarówno zalety powieści, jak wady, i okaże się pomocą w dalszej pracy. My jesteśmy zbyt stronniczy, pochwały lub krytyka ludzi obcych przyniosą na pewno pożytek, niezależnie od wysokości honorarium.

– Tak – powiedziała Jo, ściągając brwi – to prawda. Tak długo się nad tym męczyłam, że sama już nie wiem, czy jest to dobre, złe czy jakie. Bardzo by mi pomogło, gdyby bezstronne osoby przyjrzały się temu i wypowiedziały swoje opinie.

– Ja nie wykreśliłabym ani słowa. Zepsujesz wszystko, jeśli to zrobisz, bo to, co najciekawsze w tej opowieści, tkwi raczej w psychice niż w działaniach bohaterów i jeżeli z tego zrezygnujesz, całość stanie się mętna – powiedziała Meg, która święcie wierzyła, że była to najlepsza powieść, jaką kiedykolwiek napisano.

– Ale pan Allen powiedział: „Wyrzucić wyjaśnienia, skrócić, udramatyzować, pozwolić, żeby postacie same opowiadały swoją historię” – przerwała Jo, cytując notę wydawcy.

‒ Zrób tak, jak ci poradził. To on wie, co się dobrze sprzedaje, a nie my. Zrób z tego dobrą, lekką książkę i weź za nią tyle pieniędzy, ile możesz. Później, kiedy już zdobędziesz nazwisko, będziesz sobie mogła pozwolić w swoich powieściach na dygresje i umieszczanie filozoficznych i metafizycznych postaci – powiedziała Amy, która miała ściśle praktyczny pogląd na sprawę.

– No cóż – rzekła ze śmiechem Jo – jeśli moje postacie są „filozoficzne i metafizyczne”, to nie moja wina, bo ja nic o tych sprawach nie wiem z wyjątkiem tego, co ojciec czasami opowiada. Jeśli udało mi się wmieszać niektóre z jego mądrych idei do mojego romansu, tym lepiej dla mnie. A ty, Beth, co o tym sądzisz?

– Tak bardzo chciałabym, żeby ukazało się to niedługo – tyle tylko powiedziała Beth, uśmiechając się przy tym, ale jednocześnie nieświadomie położyła taki nacisk na ostatnim słowie, a jej oczy, które nigdy nie utraciły swej dziecinnej niewinności, spojrzały tak tęsknie, że serce Jo zamarło na chwilę ze strachu i w tym momencie zadecydowała, że dokona swego przedsięwzięcia „niedługo”.

Tak więc ze spartańską surowością młoda autorka ułożyła swe pierworodne dzieło na stole i niczym jakiś ludojad poczęła okrutnie je rąbać. Starając się każdemu dogodzić, skorzystała ze wszystkich rad i w rezultacie nie zadowoliła nikogo.

Ojcu podobał się wątek metafizyczny, który wkradł się jakby bez świadomości autorki, pozostawiła go więc mimo pewnych wątpliwości. Matka uważała, że jest trochę za dużo opisów – usunięte zostały więc niemal wszystkie, ale jednocześnie zniknęło wiele niezbędnych wątków. Meg podziwiała tragizm powieści, toteż Jo, by zadowolić siostrę, rozbudowała opis agonii, Amy natomiast wytknęła nadmiar humoru i Jo w najlepszej intencji stuszowała zabawne sceny, które łagodziły nieco ponury nastrój całej opowieści. Następnie, by dopełnić dzieła zniszczenia, skróciła wszystko o jedną trzecią i niczym oskubanego kurczaka, ufnie wysłała biedną powieść, by spróbowała szczęścia w wielkim świecie.

Powieść została wydrukowana i Jo otrzymała za nią trzysta dolarów, a zarazem niemało słów uznania i uwag krytycznych – o wiele więcej, niż oczekiwała, tak że popadła w stan kompletnej rozterki, z którego otrząsnęła się dopiero po dłuższym czasie.

– Powiedziałaś, mamo, że krytyczne uwagi przyniosą mi korzyść, ale jak to możliwe, skoro są tak sprzeczne, że sama nie wiem, czy jestem obiecującą pisarką, czy też złamałam dziesięć przykazań? – wołała biedna Jo, przeglądając stos recenzji, które napełniały ją to dumą i radością, to z kolei gniewem i straszliwą rozpaczą. – W jednej piszą: „Znakomita książka, pełna prawdy, piękna i żarliwości” – cytowała przejęta autorka. – A w następnej: „Teorie zawarte w tej książce są z gruntu złe, pełno tu chorobliwej fantazji, spirytualizmu i nienaturalnych postaci”. Nie mam żadnych teorii, nie wierzę w spirytualizm, a postacie wzięłam z życia, więc jak ten krytyk może mieć rację? Inny pisze: „To jedna z najlepszych amerykańskich powieści, jakie ukazały się w ostatnich latach” – sama wiem, że to nieprawda – a inny znów twierdzi: „Mimo że oryginalna i napisana z wielką siłą i uczuciem, książka ta jest niebezpieczna”. Wcale nie jest! Jedni kpią, inni nadmiernie chwalą, a prawie wszyscy twierdzą, że mam jakąś głęboką teorię do rozwinięcia, poczas gdy ja pisałam wyłącznie dla przyjemności i dla pieniędzy. Powinnam była opublikować ją w całości albo nie publikować wcale, bo to okropne być tak błędnie ocenianą.

Rodzina i przyjaciele pośpieszyli z serdeczną pociechą i pochwałami, ale był to trudny okres dla wrażliwej, pełnej entuzjazmu Jo, która miała tak dobre chęci i najwyraźniej tak niefortunnie je zrealizowała. Nie szło to jednak na marne, bo krytyczne opinie tych, z których zdaniem się liczyła, stały się dla niej dobrą szkołą i kiedy zagoiły się pierwsze rany, mogła śmiać się ze swojej małej książeczki, mimo że nadal darzyła ją sentymentem, ale czuła się teraz mądrzejsza i silniejsza.

– Ponieważ nie jestem geniuszem jak Keats[12], nie zabije mnie to – powiedziała zdecydowanie. – A najśmieszniejsze, że to, co wzięłam prosto z życia, uznano za absurdalne i niemożliwe, a sceny, które wymyśliłam w mojej głupiej głowie, określono jako „czarująco naturalne, czułe i prawdziwe”. Na razie muszę się tym zadowolić, ale niebawem zabiorę się do pisania następnej powieści.

ROZDZIAŁ XXVIII

Domowe doświadczenia

Podobnie jak większość młodych mężatek, Meg rozpoczęła swe małżeńskie życie z mocnym postanowieniem, by stać się wzorową gospodynią. John powinien mieć w domu raj, zawsze widzieć ją uśmiechniętą, co dzień obficie ucztować i nie wiedzieć nawet, co to znaczy urwany guzik. Wkładała w swą pracę tyle miłości, energii i pogody ducha, że pomimo drobnych trudności musiała odnieść sukces. Jej wymarzony raj nie był jednak całkowitą sielanką, gdyż mała kobietka była tak zaaferowana codziennymi troskami i obowiązkami, że czasami czuła się zbyt zmęczona, żeby się choćby uśmiechnąć. John dostał niestrawności od wymyślnych potraw i nie doceniając wysiłków żony, poprosił o jakieś prostsze posiłki. Co do guzików, Meg niebawem zaczęła się zastanawiać, dlaczego tak często się urywają, i z dezaprobatą kręciła głową nad męską nieuwagą, grożąc, że będzie je sobie sam przyszywał, a wtedy okaże się, czy jego dzieło wytrzyma niecierpliwe szarpnięcia lepiej niż praca jej rąk.

Byli bardzo szczęśliwi, mimo odkrycia, że nie samą miłością się żyje. John bynajmniej nie uważał, że uroda Meg przygasła, mimo że teraz jej blask padał spoza domowego dzbanka do kawy, a Meg nie odczuwała braku romantyzmu w codziennych pożegnaniach, kiedy mąż dołączał do pocałunku czułe pytanie: „Czy mam ci przysłać na obiad cielęcinę czy baraninę, kochanie?”. Mały domek przestał być wyidealizowanym gniazdkiem, ale stał się prawdziwym domem i młoda para wkrótce poczuła, że była to zmiana na lepsze. Z początku bawili się tylko w dom, potem jednak John, czując na swych ramionach ciężar odpowiedzialności za rodzinę, zajął się poważnie interesami, a Meg odłożyła swe śliczne śnieżnobiałe fartuszki, włożyła zwyczajny fartuch i, jak to wcześniej zapowiadała, wzięła się do pracy, wkładając w nią więcej dobrych chęci niż roztropności.

Z energią więc zabrała się do gotowania i pilnie przestudiowała Książkę przepisów kucharskich pani Cornelius, rozpracowując każdy z nich starannie i cierpliwie. Czasami, kiedy potrawy były udane, zapraszała najbliższych, by pomogli w zjedzeniu zbyt obfitej uczty, innym razem przekazywała im po cichu efekty swoich kulinarnych klęsk, aby zniknęły czym prędzej w niewybrednych żołądkach małych Hummlów. Wieczór spędzony z Johnem nad księgą wydatków gasił zazwyczaj jej kulinarne ambicje na rzecz skrzętności i biedny młody człowiek przechodził na dietę złożoną z chlebowego budyniu, podsmażanych ziemniaków i odgrzewanej kawy, co wystawiało go na nie lada próbę, którą znosił jednak z podziwu godnym spokojem.

Płonąc zapałem dobrej gospodyni, wkrótce Meg postanowiła zaopatrzyć spiżarnię w domowe przetwory i przygotować własną galaretkę z porzeczek. John otrzymał polecenie, by kupić około dziesięciu małych słoiczków i cukier, bo porzeczki właśnie dojrzały i miały zostać natychmiast spożytkowane. Ponieważ John święcie wierzył, że nikt nie może się równać z jego żoną, i oczywiście bardzo był dumny z jej umiejętności, bezzwłocznie kupił dziesięć prześlicznych słoiczków, baryłkę cukru i najął chłopca do zrywania porzeczek. Wcisnąwszy swe piękne włosy pod czepek, obnażywszy ramiona do łokci i włożywszy fartuch w kratkę, młoda gospodyni zabrała się do pracy, nie wątpiąc w swój sukces, czyż bowiem nie przyglądała się setki razy, jak robiła to Hanna? Rząd słoików nieco ją początkowo oszołomił, ale John tak bardzo lubił galaretkę, a śliczne małe słoiczki mogły tak pięknie ozdobić górną półkę, że Meg postanowiła napełnić je wszystkie i spędziła cały długi dzień, zrywając, gotując i przecierając całą masę porzeczek. Starała się, jak mogła: zasięgała rady pani Cornelius, szperała w pamięci, by przypomnieć sobie wszystko, co robiła Hanna, a o czym ona sama mogła zapomnieć, znowu gotowała, słodziła i przecierała, ale ta okropna masa po prostu nie chciała się ściąć.

Najchętniej tak jak stała, w fartuchu, pobiegłaby do domu i poprosiła matkę o pomoc, ale oboje z Johnem ustalili, że nie będą nigdy sprawiać nikomu kłopotu własnymi troskami, eksperymentami i kłótniami. Nad tymi ostatnimi słowami śmiali się tak, jakby był to najbardziej absurdalny pomysł, ale dotrzymywali swego postanowienia i w miarę możliwości nie zwracali się o pomoc, nikt też nie wtrącał się w ich sprawy, gdyż pani March w pełni pochwalała ten plan. Tak więc tego gorącego, letniego dnia Meg samotnie zmagała się z oporną porzeczkową masą, aż wreszcie o piątej po południu usiadła zrezygnowana w swej zrujnowanej kuchni, załamała usmarowane ręce i rozpłakała się w głos.

Należy tu wspomnieć, że w pierwszych porywach małżeńskiego życia Meg powtarzała często: „Mój mąż będzie mógł przyprowadzać do domu przyjaciół, kiedy tylko zechce. Ja zawsze będę przygotowana. Żadnych pretensji, zamieszania czy niezadowolenia, wręcz przeciwnie: porządny dom, pogodna żona i dobry obiad. John, kochany, nie musisz wcale pytać mnie o zgodę, zapraszaj, kogo zechcesz, i bądź pewien, że zawsze chętnie powitam naszych gości”.

Było to doprawdy czarujące! John promieniał po prostu dumą, słysząc te słowa, i uważał, że posiadanie tak nadzwyczajnej żony jest prawdziwym błogosławieństwem. Pomimo jednak, że miewali od czasu do czasu gości, nigdy dotąd nie byli oni niezapowiedziani i Meg nie miała do tej pory okazji, by swoje deklaracje poprzeć w praktyce. Niestety los lubi płatać złośliwe figle.

Gdyby John nie zapomniał o porzeczkowej galaretce, byłoby to doprawdy niewybaczalne, że spośród wszystkich dni w roku wybrał akurat ten jeden, by bez uprzedzenia zaprosić na obiad swojego przyjaciela. Zapomniał jednak, i teraz, zadowolony, że tego ranka zamówił obfite wiktuały, i pewny, że obiad już czeka, prowadził przyjaciela do swego domu z niepohamowaną dumą młodego męża i gospodarza, napawając się miłą wizją czarującego efektu, jaki wywrze na gościu obraz jego ślicznej żony wybiegającej mu na spotkanie.

Życie jednak pełne jest rozczarowań i John przekonał się o tym, zaledwie zbliżyli się do Gołębnika. Drzwi frontowe były zazwyczaj gościnnie otwarte. Teraz tkwiła na nich zasuwa, a błoto z poprzedniego dnia wciąż zdobiło schody. Okna bawialni były pozamykane i zasłonięte i nie widać było ani śladu oczekującej żony, jasnookiej uroczej gospodyni, która z miłym uśmiechem powitałaby gościa. Nic podobnego, nigdzie żywego ducha, tylko umazany na czerwono chłopiec spał pod krzakami porzeczek.

– Obawiam się, że coś się stało. Scott, wejdź, proszę, do ogrodu, a ja poszukam pani Brooke – powiedział John zaniepokojony niespodziewaną ciszą i pustką.

Wiedziony mocnym zapachem przypalonego cukru pośpiesznie okrążył dom, a za nim z dziwnym wyrazem twarzy zdążał powoli pan Scott. Kiedy John zniknął w środku, Scott stanął dyskretnie z dala, lecz mógł wszystko słyszeć i widzieć, a jako kawaler znakomicie bawił się tą sceną.

W kuchni królował nieład i rozpacz. Jedna porcja galaretki pryskała ze słoika na wszystkie strony, druga rozlana była na podłodze, a trzecia wesoło bulgotała na piecu. Lotty z właściwym sobie spokojem zajadała chleb, popijając winem porzeczkowym, galaretka znajdowała się wciąż w beznadziejnie płynnym stanie, a pani Brooke, z twarzą ukrytą w fartuchu, siedziała, szlochając rozpaczliwie.

– Moja najdroższa dziewczyno, co się stało? – zawołał John, ruszając ku niej w straszliwym przeczuciu, że ujrzy poparzone ręce, i usłyszy o jakimś nagłym nieszczęściu, a jednocześnie żywiąc zmieszanie na myśl o gościu pozostawionym w ogrodzie.

‒ Och, John! Taka jestem zmęczona, zgrzana, zła i nieszczęśliwa! To wszystko ponad moje siły. Pomóż mi, proszę, albo umrę. – I małżonka padła mu w ramiona, obdarzając go powitaniem słodkim w każdym znaczeniu tego słowa, bo fartuch jej ochrzczony został porzeczkami w równym stopniu, co podłoga.

– Czym się tak martwisz, kochanie? Czy stało się coś strasznego? – spytał niespokojnie John, czule całując czubek przekrzywionego czepeczka.

– Tak – załkała rozpaczliwie Meg.

– Powiedz mi zatem szybko. Nie płacz, zniosę wszystko, tylko nie to. Opowiadaj, kochanie.

– Ga... galaretka nie chce się ściąć i zupełnie nie wiem, co począć!

John Brooke roześmiał się tak, jak nie odważył się już śmiać nigdy potem, a ironiczny z natury Scott także uśmiechnął się mimo woli, kiedy ułyszał serdeczny jęk, który zakończył lamenty biednej Meg.

– Tylko tyle? Wyrzuć to wszystko przez okno i przestań płakać. Jeśli chcesz, kupię ci całe kwarty galaretki, ale zaklinam cię na wszystkie świętości, opanuj się teraz, bo przyprowadziłem na obiad Jacka Scotta i...

John nie dokończył, bo Meg odepchnęła go i załamawszy ręce w tragicznym geście, opadła na krzesło, wykrzykując tonem, w którym brzmiało oburzenie, wymówka i rozpacz:

– Gościa na obiad, kiedy wszędzie jest taki bałagan! Johnie Brooke, jak mogłeś coś podobnego uczynić?!

– Psst, on jest w ogrodzie! Zapomniałem o tej nieszczęsnej galaretce, ale teraz nic już na to nie można poradzić – powiedział John, rozglądając się wokół niespokojnym wzrokiem.

– Mogłeś przysłać mi wiadomość albo uprzedzić mnie dziś rano i powinieneś był pamiętać, jaka jestem zajęta – ciągnęła Meg z irytacją, bo nawet gołąbki dziobią, kiedy są nastroszone.

– Rano nie planowałem tego, a nie miałem czasu cię uprzedzić, bo spotkałem go, kiedy wychodziłem z pracy. Nie przyszło mi do głowy, że możesz mieć o to pretensję, skoro sama tyle razy mnie zapewniałaś, że zawsze mogę zaprosić kogoś bez uprzedzenia. Nigdy dotąd tego nie czyniłem i niech mnie powieszą, jeśli jeszcze kiedykolwiek uczynię! – dodał John z gniewem.

– Mam nadzieję, że nie! Zaraz go stąd zabieraj. Nie mogę się pokazać w takim stanie, a żadnego obiadu nie ma.

– No, to pięknie! A gdzie są warzywa i wołowina, które wysłałem do domu, i obiecany przez ciebie budyń? – zawołał John, ruszając ku spiżarni.

‒ Nie miałam czasu na gotowanie. Myślałam, że zjemy obiad u mamy. Przepraszam cię, ale byłam taka zajęta. – I Meg znowu się rozpłakała.

John był łagodnym człowiekiem, ale tylko człowiekiem, a powrót do domu po całym dniu pracy, kiedy się jest zmęczonym, głodnym i spragnionym wypoczynku, a zastaje się tam chaos, pusty stół i wściekłą żonę, nie nastraja zbyt pogodnie. Opanował się jednak i drobny spór byłby się tym zakończył, gdyby nie jedno nieszczęsne zdanie.

‒ Przyznaję, że to kłopot, ale postaramy się wybrnąć z tego i miło spędzić czas. Nie płacz, kochanie, tylko zmobilizuj się nieco i przygotuj nam coś do zjedzenia. Jesteśmy obaj głodni jak wilki, więc nie ma znaczenia, co podasz. Daj nam trochę zimnego mięsa, chleb i ser. Nie będziemy domagać się galaretki.

John zamierzał tylko dobrodusznie zażartować, ale to jedno zdanie przesądziło o wszystkim. Meg uznała, że robienie aluzji do jej smętnej klęski było zbyt okrutne i ostatni odruch jej cierpliwości znikł, zanim John skończył mówić.

– Musisz sam przebrnąć przez kłopoty. Ja jestem zbyt zmęczona, żeby „mobilizować się” dla kogokolwiek. Tylko mężczyzna może proponować gościowi kości i chleb z serem. Nie życzę sobie czegoś podobnego w moim domu. Zabierz tego swojego Scotta do mamy i powiedz mu, że mnie nie ma, że jestem chora – cokolwiek. Nie mam ochoty go oglądać i możecie obaj śmiać się do woli ze mnie i z mojej galaretki. Nic innego tu nie dostaniecie. ‒ Wygłosiwszy jednym tchem to wyznanie, Meg odrzuciła fartuch i pośpiesznie opuściła pole walki, aby wypłakać się w swoim pokoju.

Co uczynili dwaj panowie pod jej nieobecność, tego nigdy się nie dowiedziała, ale pan Scott nie został „zabrany do mamy”, bo gdy Meg, już po ich wyjściu, zeszła na dół, zastała tam ślady obfitego obiadu, co wzbudziło w niej popłoch. Lotty poinformowała, że „jedli bardzo dużo i strasznie się śmiali, i pan kazał mi wyrzucić całą tę słodką mazię i schować słoiki”.

Meg marzyła, by pójść do matki i opowiedzieć jej o wszystkim, ale poczucie wstydu z powodu własnych wad, a także lojalność wobec Johna, który „jest może okrutny, ale nikt nie powinien o tym wiedzieć”, powstrzymały ją i szybko posprzątawszy, wystroiła się pięknie i usiadła, by czekać, aż John nadejdzie, a ona mu wybaczy.

Niestety, John nie nadchodził, widział on bowiem całą sprawę w zupełnie innym świetle. W obecności Scotta potraktował to jako świetny żart, usprawiedliwił swoją żonę najlepiej, jak potrafił, i był tak znakomitym gospodarzem, że jego przyjacielowi niezwykle smakował zaimprowizowany obiad i obiecał przyjść znowu. John jednak był zagniewany, choć tego po sobie nie pokazywał. Uważał, że Meg wpędziła go w tarapaty i opuściła w potrzebie.

– To nie w porządku mówić najpierw mężczyźnie, że swobodnie może przyprowadzić gości, kiedy tylko zechce, a gdy tak postąpi, wybuchać gniewem, obwiniać go i zostawiać samego, wystawiając na śmiech lub litość. Nie, na świętego Jerzego, to nie było w porządku! I Meg musi się o tym dowiedzieć. – Płonął z gniewu podczas całej wizyty Scotta, ale gdy odprowadził już przyjaciela, wracał do domu w znacznie łagodniejszym nastroju. – Biedne maleństwo! Musiało jej być bardzo przykro, zwłaszcza że zawsze tak troszczy się o mnie. Oczywiście, nie miała racji, ale jest jeszcze taka młoda. Muszę być cierpliwy i nauczyć ją wielu rzeczy. – Miał nadzieję, że nie poszła do domu – nienawidził plotek i cudzej interwencji. Przez chwilę znów się nastroszył na samą myśl o tym, ale potem ogarnął go lęk, że Meg rozchoruje się ze zmartwienia, i serce mu zmiękło, przyspieszył więc kroku, postanowiwszy być spokojnym i miłym, lecz stanowczym, bardzo stanowczym, i pouczyć ją, że uchybiła swoim obowiązkom żony wobec męża.

Meg także zamierzała być „spokojna i miła, lecz stanowcza” i pouczyć Johna o jego obowiązkach. W głębi duszy pragnęła wybiec mu na spotkanie i błagać o wybaczenie, pewna, że ucałowałby ją i pocieszył, ale nie uczyniła oczywiście nic podobnego, a kiedy dostrzegła nadchodzącego Johna, zaczęła beztrosko nucić sobie i kołysać się w fotelu niczym dama wypoczywająca w swej najlepszej bawialni.

John rozczarował się nieco, nie zastawszy skruszonej żony, a przekonany, że jego godność wymaga, by to ona pierwsza go przeprosiła, obojętnie, wolnym krokiem wszedł do domu, ułożył się na sofie i spokojnie rzucił niezwykle trafną uwagę:

– Będziemy mieli nów, moja droga.

– Istotnie – brzmiała równie spokojna odpowiedź Meg.

Pan Brooke poruszył parę innych podobnie interesujących tematów, na które pani Brooke odpowiadała równie lakonicznie, i rozmowa wygasła. John usadowił się przy jednym oknie, wziął gazetę i, mówiąc obrazowo, cały w niej zatonął. Meg usiadła pod drugim oknem i szyła z takim zapamiętaniem, jakby nowe rozetki na jej pantoflach były jedną z najważniejszych życiowych potrzeb. Żadne się nie odzywało, ale oboje wyglądali „spokojnie i stanowczo” i oboje czuli się rozpaczliwie nieswojo.

„O Boże – pomyślała Meg – mama miała rację mówiąc, że życie małżeńskie wystawia kobietę na nie lada próby i wymaga nieskończonej cierpliwości i miłości”.

Myśl o matce przypomniała jej inne dawne matczyne rady, których wysłuchiwała, zawsze żywo protestując.

– John jest dobrym człowiekiem – mówiła matka – ale ma swoje wady, które musisz nauczyć się dostrzegać i tolerować, bo i ty masz swoje. Jest bardzo stanowczy, ale nie będzie uparty, jeśli spróbujesz z nim życzliwie dyskutować zamiast niecierpliwie się sprzeciwiać. Jest bardzo dokładny i ceni prawdę – to zaleta, aczkolwiek można uznać, że trochę „przesadza”. Nie spraw mu nigdy zawodu, Meg, a obdarzy cię zaufaniem, na jakie zasługujesz, i zawsze znajdziesz w nim oparcie. Ma inny temperament niż my – to nie gwałtowny płomień, który szybko gaśnie, lecz tlący się ogień, który bardzo rzadko wybucha, ale rozpalony trudny jest do ugaszenia. Bądź ostrożna, bardzo ostrożna, by nie rozpalić tego ognia przeciw sobie, bo twój spokój i szczęście zależą od tego, czy utrzymasz jego szacunek. Uważaj na to, co robisz, a jeśli oboje zbłądzicie, pierwsza proś o przebaczenie i wystrzegaj się drobnych kłótni, nieporozumień i pochopnych słów, które często wywołują gorzki smutek i poczucie żalu. ‒ Te rady odżyły jej teraz w pamięci. Było to pierwsze poważne nieporozumienie. Uświadomiła sobie, że pochopnie wypowiedziane przez nią słowa były głupie i nieprzyjemne, swój gniew uważała teraz za dziecinadę, a myśl o biednym Johnie, którego spotkało w domu takie przyjęcie, stopiło niemal jej serce. Spojrzała na niego ze łzami w oczach, ale on tego nie zauważył. Odłożyła robótkę i wstała, myśląc: „Pierwsza poproszę go o wybaczenie”. Z trudem pokonując dumę, przeszła powoli przez pokój i stanęła obok niego, ale on nawet nie odwrócił głowy. Przez chwilę wydawało jej się, że nie zdobędzie się na to. Potem jednak pomyślała: „Owszem, zrobię, co do mnie należy, i nie będę sobie miała nic do wyrzucenia”. I pochylając się, delikatnie pocałowała swego męża w czoło. To oczywiście położyło kres całej sprawie. Pokorny pocałunek lepszy był niż morze słów i John już po chwili trzymał ją na kolanach, mówiąc czule:

– To bardzo nieładnie wyśmiewać się z biednych słoiczków z galaretką. Wybacz mi, kochanie, już nigdy nie będę!

Ale oczywiście robił to, zapewniam was, setki razy, a Meg dzielnie mu w tym sekundowała, oboje przy tym uważali, że to była najsłodsza galaretka, jaka kiedykolwiek istniała, bo też małe słoiczki przechowywały małżeńską zgodę i domowy spokój.

Niebawem Meg wysłała do pana Scotta specjalne zaproszenie na obiad i uraczyła go wspaniałą ucztą, której pierwszą potrawą bynajmniej nie była wrząca gniewem żona. Tym razem Meg okazała się tak radosną i pełną wdzięku gospodynią i przygotowała wszystko w tak czarujący sposób, że pan Scott nazwał Johna szczęściarzem i wracając do domu, szczerze ubolewał nad trudami kawalerskiego stanu.

Jesień przyniosła Meg nowe próby i doświadczenia. Sallie Moffat odnowiła dawną przyjaźń i wciąż przybiegała do małego domku na plotki albo zapraszała „to biedne kochanie”, aby spędziło dzień w jej wielkim domu. Było to miłe, bo przy chmurnej pogodzie Meg często czuła się samotna. John wracał dopiero wieczorem i nie miała w domu nic do roboty poza szyciem, czytaniem czy bezcelowym kręceniem się po pokojach. Naturalne więc, że przywykła do spacerów i ploteczek z przyjaciółką. Oglądając piękne rzeczy Sallie, Meg użalała się sama nad sobą, że nie ma tego wszystkiego. Sallie była bardzo miła i często chciała ofiarowywać jej śliczne drobiazgi, ale Meg odmawiała, wiedząc, że nie spodobałoby się to Johnowi, po czym ta mała głupiutka kobietka robiła rzeczy, które John uważałby za nieskończenie gorsze.

Wiedziała, ile zarabia John, i pochlebiało jej, że powierza jej nie tylko swój los, ale i to, co wielu mężczyzn ceni bardziej – swoje pieniądze. Wiedziała, gdzie leżały, mogła brać, ile chciała, prosił ją jedynie, by zapisywała każdy wydany pens. Raz w miesiącu płaciła rachunki i nie zapominała o tym, że jest żoną człowieka niezbyt bogatego. Jak dotąd dobrze dawała sobie radę, była ostrożna i dokładna, porządnie prowadziła małą książeczkę wydatków i co miesiąc bez obawy mu ją pokazywała. Ale tej jesieni do raju Meg wkradł się wąż i kusił ją jak niejedną współczesną Ewę – nie jabłkami, lecz sukniami. Meg nie lubiła, gdy się nad nią litowano albo dawano odczuć, że jest biedna. Drażniło ją to, ale była zbyt dumna, by się do tego przyznać, lecz od czasu do czasu starała się pocieszyć, kupując sobie coś ładnego, żeby udowodnić Sallie, że wcale nie musi oszczędzać. Zawsze okropnie się potem czuła, bo te wszystkie ładne rzeczy rzadko były niezbędne, ale wmawiała sobie, że kosztowały przecież tak niewiele. W ten sposób drobiazgów tych niepostrzeżenie przybywało, a podczas wypraw na zakupy Meg nie była już tylko biernym widzem.

„Wezmę to – zdecydowała, po czym materiał został odcięty i zapłacony. Sallie wyrażała głośno swój zachwyt, a Meg śmiała się beztrosko, ale odjeżdżając czuła się tak, jakby coś ukradła i była ścigana przez policję”.

Drobiazgi kosztują jednak więcej, niż się zazwyczaj przypuszcza, i kiedy pod koniec miesiąca podsumowała swoje wydatki, wynik nieco ją przestraszył. John był w tym czasie zajęty i pozostawił jej wszystkie rachunki. W ciągu następnego miesiąca nie było go, ale w trzecim miesiącu miały nastąpić jego wielkie kwartalne rozliczenia, o czym Meg nigdy nie zapominała. Parę dni wcześniej zrobiła coś okropnego i ciążyło jej to na sumieniu. Sallie kupowała jedwabie, a Meg marzyła właśnie o nowej sukni – tylko jednej, lekkiej i eleganckiej, na przyjęcia, gdyż jej czarna jedwabna suknia była taka zwyczajna, a poza tym cienkie materiały na wieczór stosowne były raczej dla panien. Ciotka March dawała zwykle dziewczętom w prezencie noworocznym po dwadzieścia pięć dolarów – miała je dostać już za miesiąc – a tu był taki tani, śliczny fioletowy jedwab i Meg miała przy sobie pieniądze, musiała tylko zdobyć się na odwagę, by dokonać zakupu. John zawsze mówił, że należy do niej wszystko, co on posiada, ale czy uzna za słuszne wydanie nie tylko obiecanych dwudziestu pięciu dolarów, ale i następnych dwudziestu pięciu z domowych pieniędzy? Oto było pytanie. Sallie zaproponowała pożyczkę i w najlepszej wierze namawiała Meg do kupna materiału. Sprzedawca zaś ułożył pięknie szeleszczące fałdy i powiedział:

– To okazja, zapewniam panią.

Wszystko to było ponad jej siły.

– Wezmę to – zdecydowała, po czym materiał został odcięty i zapłacony. Sallie wyrażała głośno swój zachwyt, a Meg śmiała się beztrosko, ale odjeżdżając czuła się tak, jakby coś ukradła i była ścigana przez policję.

Po powrocie do domu starała się uspokoić wyrzuty sumienia, rozpościerając wokół wspaniały jedwab, wydawał się jednak teraz znacznie mniej lśniący, wcale nie było jej w nim do twarzy, a przede wszystkim słowa „pięćdziesiąt dolarów” zdawały się odciskać niby wzór na każdym skrawku. Odłożyła materiał, ale tkwił on przez cały czas w jej myślach, niby potworny wyrzut sumienia. Kiedy tego wieczora John wyjął swoje ksiegi, Meg zamarło serce i po raz pierwszy od czasu ich ślubu poczuła lęk przed swym mężem. Jego łagodne brązowe oczy wyglądały, jakby miały zaraz spoważnieć i chociaż John był pogodny i wesoły, jej wydawało się, że odkrył, co uczyniła, tylko nie daje tego po sobie poznać. Wszystkie domowe rachunki były zapłacone, a księgi w porządku. John pochwalił ją i sięgnął po stary portfel, który nazywał „bankiem”. Meg, wiedząc, że niczego tam nie znajdzie, powstrzymała jego rękę, mówiąc nerwowo:

– Nie widziałeś jeszcze mojej prywatnej księgi rachunkowej.

John nigdy nie prosił, by mu ją pokazywała, ale ona zawsze nalegała, by tam zajrzał, i bawiła się jego męskim zdziwieniem, jakich to dziwacznych rzeczy potrzebują kobiety, gdy zgadywał, co to jest lamówka, zastanawiał się, w jaki sposób mały przedmiot składający się z trzech rozetek, kawałka aksamitu i pary wstążek mógł być czepeczkiem i kosztować pięć czy sześć dolarów, lub groźnie domagał się wyjaśnienia, co znaczy zazdrostka. Udawał zwykle przerażonego jej rozrzutnością, w gruncie rzeczy był jednak niezwykle dumny ze swojej skrzętnej żony.

Teraz Meg wyciągnęła powoli małą książeczkę i położyła przed nim. Stanęła za jego plecami i powiedziała z paniką wzrastającą przy każdym słowie:

– John, kochany, bardzo się wstydzę, bo byłam ostatnio straszliwie rozrzutna. Tyle wychodzę, że muszę mieć przecież trochę rzeczy, i Sallie namówiła mnie, żebym to kupiła, więc kupiłam i moje noworoczne pieniądze częściowo to pokryją, ale bardzo mi było potem przykro, bo wiedziałam, że ty uznasz, że źle zrobiłam.

John zaśmiał się i przyciągnął ją do siebie, mówiąc pogodnie:

– Nie chowaj się tam. Nie zbiję cię, jeśli kupiłaś sobie parę szałowych pantofelków. Jestem dość dumny ze stóp mojej żony i nie przeszkadza mi, jeśli wyda osiem czy dziewięć dolarów na pantofle, pod warunkiem, że są porządne.

„Och, co on powie, kiedy dojdzie do tych okropnych pięćdziesięciu dolarów?” – pomyślała Meg, drżąc cała.

– To coś gorszego niż buty, to jedwabna suknia – powiedziała z desperacją, bo chciała już mieć najgorsze za sobą.

– No cóż, kochanie, powiedz mi, jaka jest ta „przeklęta suma”?

Nie było to podobne do Johna i czuła, że patrzy teraz na nią tym bezpośrednim spojrzeniem, na które zawsze dotychczas potrafiła odpowiedzieć z równą szczerością. Bez słowa odwróciła stronę zeszytu, wskazując na ostateczną sumę, która byłaby dostatecznie wysoka nawet bez tych pięćdziesięciu dolarów, ale po dodaniu ich była po prostu straszna. Przez chwilę w pokoju panowała cisza. Potem John powiedział bardzo wolno – czuła, ile go kosztowało, żeby nie okazać swego niezadowolenia.

– No cóż, nie mam pojęcia, czy pięćdziesiąt dolarów to dużo za suknię z tymi wszystkimi falbankami i ozdobami, które potrzebne są, żeby ją wykończyć.

– Ona nie jest uszyta ani skrojona – westchnęła Meg słabo, albowiem uprzytomniła sobie nagle z przerażeniem, jakie koszty trzeba będzie jeszcze ponieść.

– Wydawałoby się, że dwadzieścia pięć jardów jedwabiu to dosyć dużo jak na okrycie jednej małej kobiety, ale nie wątpię, że moja żona po włożeniu tego będzie wyglądała równie elegancko jak żona Neda Moffata – powiedział sucho John.

– Wiem, że się gniewasz, John, ale nie mogłam się powstrzymać. Nie miałam zamiaru trwonić twoich pieniędzy i nie przypuszczałam, że te drobiazgi będą aż tyle kosztowały. Nie umiem się pohamować, kiedy widzę, jak Sallie kupuje wszystko, na co ma ochotę, i współczuje mi, bo ja nie mogę. Staram się być zadowolona, ale to bardzo trudne i czasami dość mam tego, że jestem biedna.

Ostatnie słowa wypowiedziała bardzo cicho, jakby do siebie, ale on je usłyszał i zraniły go głęboko, gdyż dla Meg odmawiał sobie wielu przyjemności. Odsunął księgi na bok i wstał, mówiąc z lekkim drżeniem w głosie:

– Obawiałem się tego. Robię wszystko, co mogę, Meg. – Gdyby na nią krzyczał, lub nawet nią potrząsnął, nie złamałoby to jej serca tak bardzo jak te słowa. Podbiegła do niego i objęła go mocno, mówiąc przez łzy:

– Och, John, mój kochany, zapracowany chłopcze, wcale tak nie myślałam! Jestem taka okropna i niewdzięczna, jak ja mogłam to powiedzieć! Och, jak mogłam to powiedzieć!

Był bardzo dobry, wybaczył jej i nie wyrzekł słowa wymówki, ale Meg wiedziała, że zrobiła i powiedziała coś, co nieprędko zostanie zapomniane, choć może John nigdy o tym nie wspomni. Przysięgała, że będzie kochać go na dobre i złe, a teraz ona, jego żona, wyrzuca mu ich biedę, tak rozrzutnie wydawszy zarobione przez niego pieniądze. To było straszne, a najgorsze ze wszystkiego było to, że John tak spokojnie przeszedł nad tym do porządku dziennego, zupełnie jakby nic się nie stało, tylko został do późna w mieście i pracował wieczorem, kiedy ona z płaczem położyła się spać. Tydzień wyrzutów sumienia przyprawił Meg niemal o chorobę, a odkrycie, że John odwołał zamówienie na swoje nowe palto, wprawiło ją w prawdziwą rozpacz. Kiedy spytała go o powód zmiany zamówienia, powiedział tylko:

– Nie stać mnie na to, kochanie.

Meg nic nie odparła, ale parę minut później zastał ją w korytarzu z twarzą ukrytą w jego starym palcie, płaczącą tak, jakby miało jej pęknąć serce.

Tego wieczora odbyli długą rozmowę i Meg pokochała swego męża jeszcze bardziej za jego biedę, bo zrozumiała, że to ona uczyniła z niego mężczyznę, dając mu siłę i odwagę, by walczył o swój los, i nauczyła go czułej cierpliwości, z którą znosił i koił naturalne tęsknoty i niepowodzenia tych, których kochał.

Nazajutrz Meg, przezwyciężając dumę, poszła do Sallie, której powiedziała prawdę, i poprosiła, by wyświadczyła jej przysługę i odkupiła od niej jedwab. Dobra z natury Sallie Moffat uczyniła to z ochotą i miała dość taktu, by nie komentować sprawy. Następnie Meg zamówiła palto z dostawą do domu, a gdy nadszedł John, włożyła je, pytając, jak mu się podoba jej nowa jedwabna suknia. Można sobie wyobrazić, jakiej udzielił odpowiedzi, jak przyjął ten prezent i jaka idealna zgoda zapanowała w ich domu. John wracał wcześnie, Meg nie biegała po sklepach, a palto wkładane było z rana przez bardzo szczęśliwego męża, a zdejmowane wieczorem przez najbardziej oddaną żonę.

„Był bardzo dobry, wybaczył jej i nie wyrzekł słowa wymówki, ale Meg wiedziała, że zrobiła i powiedziała coś, co nieprędko zostanie zapomniane, choć może John nigdy o tym nie powie”.

Tak minął rok, a w połowie lata w życiu Meg nastąpiło pewne zdarzenie – najpiękniejsze i najsłodsze w życiu każdej kobiety.

Pewnej soboty, kiedy Laurie z bardzo podnieconą miną zakradł się do kuchni w Gołębniku, powitany tam został bardzo głośno, gdyż Hanna klasnęła na jego widok w dłonie, trzymając w jednej ręce patelnię, w drugiej pokrywkę.

– Jak się czuje mała mateczka? Gdzie się wszyscy podziali? Dlaczego o niczym mi nie napisaliście? – zaczął Laurie głośnym szeptem.

– Szczęśliwa jak królowa, nasze kochanie! Każda dusza jest na górze i podziwia. Nie chcieliśmy tu żaden huragan. Idź teraz do bawialni, a ja ci ich tu na dół przyślę. – I po tej dość zawiłej odpowiedzi Hanna zniknęła, chrząkając ze wzruszenia.

Zaraz potem ukazała się Jo, dumnie niosąc flanelowe zawiniątko ułożone na wielkiej poduszce. Twarz Jo była bardzo poważna, ale oczy błyszczały, a w głosie słychać było dziwny ton, jakby tłumionego rozczulenia.

– Zamknij oczy i wyciągnij ramiona – powiedziała zachęcająco.

Laurie pośpiesznie wycofał się do kąta i przezornie schował ręce za siebie.

– Nie, dziękuję. Wolę nie. Upuszczę to albo zgniotę, jestem pewny.

– W takim razie nie zobaczysz swojego siostrzeńca – oświadczyła Jo zdecydowanie, odwracając się, jakby miała zamiar odejść.

– Dobrze już, dobrze! Ale by będziesz odpowiedzialna za wszelkie szkody. – I posłuszny jej rozkazom, Laurie heroicznie zamknął oczy, gdy tymczasem „coś” zostało ułożone w jego ramionach. Kaskada śmiechu Jo, Amy, pani March, Hanny i Johna sprawiła, że natychmiast otworzył oczy, by odkryć, że zamiast jednego, trzyma w ramionach dwa niemowlaki.

Nic dziwnego, że wszyscy się śmiali, stał bowiem w kompletnym osłupieniu, przenosząc wzrok z nieświadomych niczego niewiniątek na rozbawionych widzów.

– Bliźnięta, na Jupitera! – Było to wszystko, co po chwili powiedział. A potem zwracając się do kobiet z błagalnym, komicznie rozpaczliwym spojrzeniem dodał: – Niech ktoś je szybko zabierze! Chce mi się śmiać i na pewno je upuszczę.

John wyratował swoje niemowlęta i odmaszerował, trzymając po jednym na każdym ramieniu, jak ktoś wtajemniczony w misterium opieki nad dziećmi, podczas gdy Laurie roześmiał się tak, że łzy pociekły mu po policzkach.

– To najlepszy żart sezonu, prawda? Nie pozwoliłam, żeby cię uprzedzono, bo postanowiłam cię zaskoczyć, i pochlebiam sobie, że mi się udało – powiedziała Jo, kiedy atak śmiechu minął i odzyskała oddech.

– Nigdy w życiu nie byłem bardziej zaskoczony. Czy to nie zabawne? Czy to chłopcy? Jak ich nazwiecie? Muszę jeszcze raz im się przyjrzeć. Podtrzymuj mnie Jo, bo klnę się na me życie, że to o jedno za dużo jak na mnie – rzekł Laurie przyglądając się niemowlętom niczym duży dobroduszny nowofundlandczyk parze malutkich kociąt.

– Chłopiec i dziewczynka. Czyż nie są piękni? – powiedział promiennie radosny ojciec, tak dumny z tych czerwonych pomarszczonych maluchów, jakby były cudownymi aniołkami.

– Najbardziej olśniewające dzieci, jakie kiedykolwiek widziałem. Które jest które? – I Laurie pochylił się jak żuraw, by dokładniej przyjrzeć się tym cudom.

– Amy zgodnie z francuskim zwyczajem zawiązała chłopcu niebieską wstążkę, a dziewczynce różową, żeby zawsze można ich było odróżnić. Poza tym jedno ma niebieskie oczy, a drugie brązowe. Pocałuj ich, wujku Teddy – powiedziała okrutna Jo.

– Sądzę, że wcale im się to nie spodoba – bronił się Laurie z niezwykłą dla siebie nieśmiałością.

– Na pewno się spodoba. Już się do tego przyzwyczaili. Proszę to natychmiast uczynić, sir! – zarządziła Jo, obawiając się, by nie zaproponował, że pocałuje ją w zastępstwie. Laurie wykrzywił twarz i posłusznie złożył delikatne dziobnięcie na każdym maleńkim policzku, wywołując kolejny wybuch śmiechu, bo w tym momencie oba niemowlęta rozpłakały się.

– No tak, wiedziałem, że im się to nie spodoba! To jest chłopiec, od razu widać. Zobacz, jak kopie. I całkiem porządnie młóci pięściami. Hej, mały, celuj w kogoś twoich rozmiarów, zgoda? – zawołał Laurie, zachwycony szturchnięciem maleńkiej piąstki, która wymachiwała bezładnie dokoła.

– On będzie się nazywał John Laurence, a dziewczynka Margaret, po swojej mamie i babce. Będziemy na nią mówić Daisy, żeby nie mieć dwóch Meg, a przypuszczam, że mały zostanie Jackiem, chyba że wymyślimy coś lepszego – powiedziała Amy z ciotczynym zainteresowaniem.

– Nazwijcie go Demijohn i wołajcie na niego w skrócie Demi – zaproponował Laurie.

– Daisy i Demi – to jest to! Wiedziałam, że Teddy na pewno coś wymyśli – zawołała Jo, klaszcząc w dłonie.

Teddy rzeczywiście tym razem wymyślił coś rozsądnego i bliźnięta nazywane były odtąd zawsze Daisy i Demi.

ROZDZIAŁ XXIX

Wizyty

– Chodź, Jo, już czas.

– Na co?

– Jak to? Nie zapomniałaś chyba, że obiecałaś złożyć dziś ze mną z pół tuzina wizyt?

– Zrobiłam w moim życiu wiele pochopnych i nierozsądnych rzeczy, ale nie sądzę, żebym kiedykolwiek była aż tak szalona, by obiecywać, że złożę jednego dnia sześć wizyt, kiedy nawet jedna wytrąca mnie z równowagi na cały tydzień.

– Owszem, obiecałaś. Tak się umówiłyśmy. Ja miałam dla ciebie skończyć portret Beth w ołówku, a ty miałaś zachować się stosownie i pójść ze mną z rewizytami do sąsiadów.

– Jeśli będzie ładna pogoda – tak było w umowie, a ja przestrzegam każdego punktu umowy, Shylocku[13]. Na wschodzie widać całą masę chmur. Zapowiada się brzydka pogoda i nigdzie nie idę.

– To się nazywa oszustwo. Dzień jest ładny, ani śladu deszczu, a skoro zawsze się szczycisz, że dotrzymujesz obietnic, to zachowaj się honorowo i spełnij swój obowiązek, a potem będziesz miała spokój na następne sześć miesięcy.

Jo była akurat pochłonięta szyciem. Uznawano ją w rodzinie za główną krawcową i rzeczywiście igłą posługiwała się równie dobrze jak piórem. Teraz musiała przerwać pracę i włożyć najlepszą suknię, by w upalny lipcowy dzień składać wizyty, co doprawdy było dla niej nie do zniesienia. Jo nie cierpiała oficjalnych wizyt i nigdy ich nie składała, chyba że Amy nakłaniała ją do tego w drodze umowy, przekupstwa lub obietnicy. W tym przypadku nie było rady, więc kłapnąwszy buntowniczo nożycami i wciąż utrzymując, że czuje nadchodzącą burzę, poddała się, odłożyła szycie, włożyła z rezygnacją kapelusz i rękawiczki i powiedziała, że ofiara jest gotowa.

– Jo March, jesteś tak przewrotna, że sprowokowałabyś świętego. Nie masz chyba zamiaru składać wizyt w tym stroju?! – wykrzyknęła Amy, przyglądając jej się ze zdumieniem.

– Dlaczego nie? Wszystko jest czyste, przewiewne i wygodne, całkiem odpowiednie na spacer w kurzu w upalny dzień. Jeśli ludzi bardziej obchodzi moja suknia niż ja sama, to nie mam ochoty ich oglądać. Możesz wystroić się za nas obie, jak ci się tylko podoba. Ty lubisz być elegancka, a ja nie, i wszelkie ozdoby tylko mnie drażnią.

– O Boże! – westchnęła Amy. – Jo, nie bądź taka przekorna! Te wizyty to nasz towarzyski obowiązek i my obie musimy reprezentować całą rodzinę. Zrobię dla ciebie wszystko, jeśli tylko ubierzesz się ładnie i pomożesz mi w składaniu tych wizyt. Potrafisz tak ładnie mówić i tak arystokratycznie wyglądasz w swoich najlepszych rzeczach, i jeśli tylko chcesz, potrafisz zachowywać się tak wspaniale, że jestem z ciebie dumna. Boję się iść sama. Chodź, proszę, i pomóż mi.

– Ach, ty mała spryciaro! Czy to ładnie tak się przypochlebiać starej siostrze złośnicy? To dopiero pomysł, że ja jestem arystokratyczna i dobrze wychowana, a ty boisz się dokądkolwiek pójść sama! Nie wiem już, co bardziej absurdalne. No trudno, pójdę, skoro muszę, i zrobię, co w mojej mocy. Ty dowodzisz ekspedycją i będę ci ślepo posłuszna – powiedziała Jo, zmieniając nagle swą przekorę na uległość baranka.

‒ Jesteś prawdziwym aniołem! Włóż teraz swoje najlepsze rzeczy, a powiem ci, jak się zachowywać, żebyś zrobiła dobre wrażenie. Chcę, żeby ludzie cię lubili, postaraj się tylko być trochę przyjemniejsza. Upnij włosy w ten ładny sposób i przyczep różową różę do czepka. Jest taka twarzowa, a ty wyglądasz za poważnie w tym prostym kostiumie.Weź cienkie rękawiczki i haftowaną chusteczkę. Zatrzymamy się u Meg i pożyczę od niej białą parasolkę, a dam ci tę swoją gołębią.

Amy sama się ubierała i wydawała polecenia Jo, która wykonywała je, aczkolwiek nie bez protestów. Wzdychała, wkładając nową organdynową suknię, zmarszczyła się pochmurnie, zawiązując wstążki czepka na nienaganną kokardę, mocowała się wściekle ze spinkami przy układaniu kołnierzyka, wykrzywiła całą twarz, potrząsając chusteczką, której hafty były równie irytujące dla jej nosa co obecna misja dla jej uczuć, a kiedy już wcisnęła dłonie w ciasne rękawiczki z trzema guziczkami i frędzlem, co miało dopełnić elegancji, odwróciła się do Amy z idiotycznym wyrazem twarzy i powiedziała słabo:

– Czuję się absolutnie okropnie, ale jeśli uważasz, że można mnie zaprezentować, to umrę szczęśliwa.

– Wynik całkiem zadowalający. Obróć się powoli, żebym się dokładnie przyjrzała. – Jo kręciła się, a Amy poprawiała tu i ówdzie jej strój, po czym odsunęła się z głową przechyloną na bok i zauważyła z wdziękiem: – Może być. Opuść ramiona, trzymaj swobodnie ręce, to nieważne, że rękawiczki cię uwierają. Jest jedna rzecz, którą dobrze robisz, Jo, a mianowicie umiesz nosić szal, czego ja zupełnie nie potrafię. Cieszę się, że ciotka March podarowała ci ostatnio taki ładny. Jest prosty, lecz elegancki i wyglądasz w nim świetnie. Czy równo podwinęłam suknię? Lubię pokazywać buty, bo mam ładne stopy, czego nie mogę powiedzieć o swoim nosie.

– Jesteś zawsze okazem piękna i radości – rzekła Jo z miną znawcy spoglądając na niebieskie piórko wpięte w jasne włosy Amy. – Czy mam wlec moją najlepszą suknię po tym kurzu, czy też podwinąć ją, proszę pani?

– Unoś ją, kiedy idziesz po ulicy, i opuszczaj, kiedy wchodzisz do domu. Najlepiej pasuje do ciebie powłóczysty styl i musisz się nauczyć poruszać spokojnie. Nie zapięłaś połowy guzików przy mankiecie – zrób to natychmiast. Nigdy nie będziesz wyglądała elegancko, jeśli nie zwrócisz uwagi na drobiazgi, bo to one składają się na doskonałą całość.

Jo westchnęła, a kiedy usiłowała zapiąć mankiet, rozpięły jej się guziki przy rękawiczce, w końcu jednak obie były gotowe i wyruszyły „ładne jak obrazek”, jak powiedziała Hanna, spoglądając za nimi z okna na piętrze.

– Posłuchaj teraz, Jo, kochanie. Chesterowie uważają się za bardzo wytwornych, toteż chciałabym, żebyś zachowywała się najlepiej jak potrafisz. Powstrzymaj się od swoich nagłych uwag i robienia dziwacznych rzeczy, dobrze? Bądź po prostu spokojna, chłodna i małomówna, to najbezpieczniejsze, a przy tym właściwe dla damy i łatwo wytrzymasz przez piętnaście minut – powiedziała Amy, kiedy zbliżały się do pierwszego z domów po pożyczeniu białej parasolki od Meg.

– Niech się zastanowię. „Spokojna, chłodna i małomówna” – tak myślę, że mogę ci to przyrzec. Grywałam role sztywnych młodych dam na scenie i mogę spróbować. Uspokój się więc, drogie dziecko, bo przekonasz się, że moje umiejętności są wielkie.

Te zapewnienia rzeczywiście uspokoiły Amy, ale niedobra Jo potraktowała jej słowa dosłownie i podczas pierwszej wizyty, przybrawszy wdzięczną pozę, siedziała spokojna jak morze w lecie, chłodna jak śnieżne zbocze i milcząca jak głaz. Na próżno pani Chester napomykała o jej „uroczej powieści”, a panny Chester próbowały rozmawiać o przyjęciach, piknikach, operze i modzie. Odpowiedzią na wszystko był uśmiech, skłon głowy oraz spokojne i chłodne „tak” lub „nie”. Daremnie Amy telegrafowała do niej wzrokiem: „Rozmawiaj!”, dyskretnie ją kopała czy starała się odciągnąć na bok. Jo siedziała w słodkiej nieświadomości tego wszystkiego, a jej twarz była niczym oblicze Maud[14], „lodowacie regularna i wspaniale nudna”.

– Cóż to za napuszone, nieciekawe stworzenie ta najstarsza panna March! – padła uwaga jednej z dam, kiedy drzwi zamknęły się za dziewczętami. Niestety, obie to usłyszały. Jo śmiała się bezgłośnie, idąc przez korytarz, ale Amy była rozczarowana niepowodzeniem swoich pouczeń i oczywiście obwiniała o to Jo.

– Jak mogłaś tak źle mnie zrozumieć? Chodziło mi wyłącznie o to, byś była dystyngowana i dobrze ułożona, a ty zrobiłaś z siebie prawdziwy kamienny słup. Postaraj się u Lambów być towarzyska, plotkuj tak, jak to robią inne dziewczęta, okaż zainteresowanie sukienkami, flirtami i innymi głupstwami, o których będzie mowa. Oni się obracają w najlepszych kręgach, są dla nas bardzo cenną znajomością i pragnę, byśmy za wszelką cenę zrobiły tam dobre wrażenie.

– Będę miła, będę plotkować i chichotać, przerażać się i mdleć z powodu byle głupstwa, tak jak sobie życzysz. Nawet mi się spodobała ta zabawa, więc teraz wystąpię w roli tak zwanego „uroczego dziewczątka”. Dam sobie radę, bo May Chester posłuży mi za wzór i według niej wprowadzę poprawki. Sama zobaczysz, że Lambowie powiedzą: „Cóż to za miłe i żywe stworzenie z tej Jo March!”.

Amy była jednak dość niespokojna i miała ku temu słuszne powody, albowiem kiedy Jo się rozdokazywała, nigdy nie było wiadomo, czym się to skończy. Pełna obaw patrzyła więc, jak Jo wpłynęła do kolejnej bawialni, wylewnie ucałowała wszystkie młode damy, opromieniła wdzięcznym uśmiechem wszystkich młodych dżentelmenów i przyłączyła się do pogawędki ze zdumiewającym zainteresowaniem. Amy została zagarnięta przez panią Lamb, której była ulubienicą, i zmuszona do wysłuchania długiej opowieści o ostatnim ataku Lukrecji, podczas gdy trzej przemili młodzi ludzie krążyli wokół, czekając na chwilę przerwy, by pośpieszyć z pomocą. Tak usadowiona, nie była w stanie nadzorować poczynań Jo, która opanowana psotnym duchem rozgadała się niczym stara dama. Otaczał ją wianuszek głów i Amy, pełna niepokoju, nadstawiała ucha, żeby usłyszeć, co się tam dzieje, bo niezwykłe ożywienie słuchaczy Jo podsycało jej ciekawość, a częste wybuchy śmiechu sprawiały, że pragnęła również uczestniczyć w zabawie. Można jednak sobie łatwo wyobrazić jej przerażenie, kiedy zdołała usłyszeć fragmenty rozmowy.

– Więc ona wspaniale jeździ konno? U kogo się uczyła?

– U nikogo. Ćwiczyła wsiadanie, trzymanie wodzy i właściwą postawę na starym siodle umieszczonym na drzewie. Teraz może dosiąść każdego wierzchowca, ponieważ nie wie, co to lęk, a stajenny wynajmuje jej konie bardzo tanio, bo znakomicie je uczy, jak nosić damy. Ogromnie się tym pasjonuje i często jej powtarzam, że jeśli wszystko inne zawiedzie, zawsze może zarabiać na życie ujeżdżaniem koni.

Na te okropne słowa Amy tylko z trudem mogła się opanować, ponieważ sugerowały, że była ona ostrą młodą panną, a przecież właśnie takie dziewczęta szczególnie potępiała. Cóż jednak mogła zrobić? Stara dama była w środku swej opowieści, a zanim ją skończyła, Jo znów perorowała, prezentując dalsze zabawne rewelacje i popełniając jeszcze bardziej przerażające nietakty.

– Tak, Amy wpadła tego dnia w rozpacz, bo wszystkie wspaniałe wierzchowce były już zajęte, a spośród trzech, które pozostały, jeden był kulawy, drugi ślepy, a trzeci tak oporny, że trzeba mu było wkładać siano do pyska, żeby w ogóle ruszył. Miły koń na przejażdżkę, nieprawdaż?

– I którego wybrała? – zapytał jeden z zaśmiewających się dżentelmenów, który znakomicie bawił się tą opowieścią.

– Żadnego. Usłyszała rżenie młodego konia na farmie po drugiej stronie rzeki i mimo że nigdy nie jeździła na nim dama, Amy postanowiła spróbować, taki był piękny i pełen temperamentu. Jej wysiłki okazały się doprawdy dramatyczne. Ponieważ nie miał kto przyprowadzić jej konia i osiodłać go, toteż zaniosła siodło do konia. Moje kochane biedactwo, po prostu wzięła siodło, przepłynęła łódką przez rzekę, położyła je sobie na głowie i pomaszerowała do stajni, ku absolutnemu zdziwieniu starego farmera!

– Czy dosiadła tego konia?

– Oczywiście! Spodziewałam się, że przyniosą ją do domu w kawałkach, ale poradziła sobie z nim znakomicie.

– To się nazywa odwaga! – I młody pan Lamb obejrzał się na Amy z podziwem w oczach, zastanawiając się, co też takiego powiedziała właśnie jego matka, że dziewczyna poczerwieniała i wyglądała dość nieswojo.

Jeszcze bardziej czerwona i nieswoja stała się Amy, kiedy chwilę później rozmowę skierowano na temat strojów. Jedna z młodych dam spytała Jo o pochodzenie tego ładnego kapelusza w kolorze lnu, który miała na pikniku, a głupia Jo zamiast po prostu wspomnieć nazwę sklepu, gdzie został on przed dwu laty kupiony, odpowiedziała z całkowitą szczerością:

– Och, Amy go pomalowała. Nie można kupić takich delikatnych odcieni, toteż malujemy nasze kapelusze na pożądany kolor. To wielka wygoda mieć w rodzinie siostrę o artystycznych zdolnościach.

– Jakiż to oryginalny pomysł! – zawołała panna Lamb, która uważała, że Jo jest niezwykle zabawna.

– To doprawdy nic w porównaniu z niektórymi z jej wspaniałych dzieł. Nie ma takiej rzeczy, której by to dziecko nie potrafiło zrobić. Otóż, kiedy potrzebowała pary niebieskich pantofli na przyjęcie u Sallie, pomalowała po prostu parę zabrudzonych białych na najpiękniejszy odcień błękitu, jaki zdarzyło wam się widzieć, i wyglądały absolutnie jak satynowe – dodała Jo z poczuciem takiej dumy z osiągnięć siostry, że Amy była zupełnie zrozpaczona i poczuła, że ulżyłoby jej, gdyby tylko mogła rzucić w siostrę czymś ciężkim.

– Przeczytałyśmy onegdaj twoją powieść i bardzo nam się podobała ‒ zauważyła starsza panna Lamb, chcąc powiedzieć komplement damie o literackich zdolnościach, która rzeczywiście wyglądała w tej chwili na autorkę powieści.

Jakakolwiek wzmianka o jej „utworach” wywierała zawsze na Jo zły wpływ i albo sztywniała i wyglądała na obrażoną, albo, tak jak teraz, zmieniała temat jakąś niespodziewaną uwagą.

– Przykro mi, że nie znalazłyście nic lepszego do czytania. Piszę te śmieci, bo to się dobrze sprzedaje i podoba prostym ludziom. Czy jedziecie tej zimy do Nowego Jorku?

Ponieważ pannie Lamb powieść naprawdę się podobała odpowiedź ta nie była dla niej szczególnym komplementem czy wyrazem wdzięczności. Jo dostrzegła swój nietakt w chwili, kiedy wypowiadała te słowa, i obawiając się, by nie pogorszyć sprawy, przypomniała sobie nagle, że to ona powinna pierwsza podnieść się do wyjścia, i zrobiła to tak gwałtownie, że przerwała kilku osobom w połowie zdania.

– Amy, musimy już iść. Do szybkiego zobaczenia, kochanie. Bardzo proszę nas koniecznie odwiedzić. Jesteśmy niezwykle zobowiązane. Nie ośmielam się zapraszać pana, panie Lamb, ale jeśli wpadnie pan mimo to, nie sądzę, abym miała serce pana nie przyjąć.

Jo powiedziała to, tak zabawnie imitując egzaltowany styl May Chester, że Amy opuściła pokój najszybciej, jak umiała, mając ochotę płakać i śmiać się jednocześnie.

– No, czy nie dobrze mi poszło? – zapytała Jo z zadowoleniem, gdy wyszły.

– Nie mogło być gorzej – brzmiała miażdżąca odpowiedź Amy. – Co cię opętało, żeby opowiadać te historie o moim siodle, kapeluszach czy pantoflach?

– Dlaczego nie, to wesołe i bawi ludzi. Wiedzą, że jesteśmy biedne, więc po co udawać, że mamy stajennych, kupujemy po trzy czy cztery kapelusze w sezonie i żyjemy tak lekko i dostatnio jak oni.

– Nie musisz im od razu opowiadać o wszystkich naszych drobnych wybiegach i ukazywać w tak okropny sposób naszej biedy. Nie masz ani odrobiny godności własnej i nigdy się nie nauczysz, kiedy milczeć, a kiedy się odzywać – powiedziała Amy z rozpaczą.

Biedna Jo wyglądała na zawstydzoną i po cichu wytarła koniuszek nosa w nakrochmaloną chusteczkę, jakby odprawiała pokutę za swoje przewiny.

– Jak mam się zachowywać tutaj? – zapytała, kiedy zbliżyły się do trzeciej rezydencji.

– Jak ci się podoba. Ja umywam ręce – brzmiała krótka odpowiedź Amy.

– W takim razie będę się świetnie bawiła. Chłopcy są w domu i znakomicie spędzimy razem czas. Bóg mi świadkiem, że potrzebuję odmiany, bo elegancja zawsze źle wpływa na moje samopoczucie – burknęła Jo, przygnębiona dotychczasowymi klęskami.

Entuzjastycznie powitana przez trzech młodzieńców i kilkoro ładnych dzieci, Jo szybko się pocieszyła i zostawiając Amy, by zabawiała gospodynię i pana Tudora, który również przyszedł z wizytą, poświęciła się młodszym gospodarzom i uznała tę odmianę za niezwykle odświeżającą. Z głębokim zainteresowaniem słuchała opowieści z życia studenckiego, głaskała wyżły i pudle, przyznała ochoczo, że „Tom Brown to świetny gość”, nie zważając bynajmniej na niestosowną formę tej pochwały, a kiedy jeden z młodzieńców zaproponował, by obejrzała jego żółwie, podążyła za nim tak żywo, że wywołało to uśmiech matki chłopców, która usiadła teraz na czepku, zrujnowanym w wyniku synowskich uścisków, droższych jednak niż najbardziej perfekcyjna koafiura.

Nie przejmując się Jo, Amy bardzo przyjemnie spędziła czas. Wuj pana Tudora ożenił się z angielską damą, która była kuzynką trzeciego stopnia prawdziwego lorda, i Amy traktowała całą rodzinę z wielkim szacunkiem, żywiła bowiem ogromny respekt dla tytułów. Jednakże nawet mimo wspaniałej rozmowy z dalekim powinowatym brytyjskiej szlachty, Amy nie zapomniała o upływie czasu i kiedy uznała za stosowne, opuściła, choć bardzo niechętnie, to arystokratyczne towarzystwo i rozejrzała się za Jo, mając gorącą nadzieję, że nie będzie musiała się rumienić za swoją niepoprawną siostrę.

Mogło być gorzej, choć Amy uważała, że było dostatecznie źle, ponieważ zastała Jo siedzącą na trawie w otoczeniu chłopców, pies o brudnych łapach spoczywał na jej wyjściowej sukni, a ona właśnie opowiadała zachwyconej publiczności o którymś z wyczynów Lauriego. Jeden maluch szturchał żółwie parasolką Amy, drugi zajadał piernik nad najlepszym czepkiem Jo, a trzeci grał w piłkę jej rękawiczkami. Wszyscy jednak bawili się znakomicie i kiedy Jo pozbierała swój podniszczony dobytek, aby odejść, odprowadzała ją cała eskorta, błagając, by znowu przyszła:

– To takie zabawne posłuchać o żartach, które wyczynia Laurie.

– Znakomici chłopcy, prawda? Teraz czuję się znów młodo i świeżo ‒ powiedziała Jo, maszerując z rękoma za plecami, częściowo z przyzwyczajenia, a po części, by ukryć zachlapaną parasolkę.

– Dlaczego zawsze unikasz pana Tudora? – zapytała Amy, przezornie powstrzymując się od jakichkolwiek uwag na temat opłakanego stanu garderoby Jo.

– Nie lubię go. Przybiera pozy, dokucza siostrom, przysparza zmartwień swemu ojcu i mówi bez szacunku o matce. Zdaniem Lauriego jest on zepsuty, a ja nie uważam, że to pożądana znajomość, więc go nie szukam.

– Mogłabyś przynajmniej traktować go uprzejmiej. Skinęłaś mu tylko chłodno głową, a najserdeczniej uśmiechnęłaś do Tony’ego Chamberlaina, którego ojciec jest właścicielem sklepu spożywczego. Stosowniej byłoby, gdybyś postąpiła na odwrót – powiedziała Amy z wymówką.

– Wcale nie – odparła przekornie Jo. – Ani nie lubię, ani nie szanuję, ani też nie podziwiam Tudora, mimo że siostrzenica bratanka wuja jego dziadka była kuzynką trzeciego stopnia jakiegoś tam lorda. Tony jest biedny i nieśmiały, dobry i mądry. Mam o nim jak najlepsze zdanie i lubię to okazywać, bo to on jest dżentelmenem, mimo że jego ojciec prowadzi sklep.

– Nie ma sensu nawet próbować cię przekonać – zaczęła Amy.

– Rzeczywiście, kochanie – przerwała Jo. – Więc zawrzyjmy rozejm i zostawmy u Kingów naszą wizytówkę, bo najwyraźniej nie ma ich w domu, za co jestem im głęboko wdzięczna.

Wrzuciwszy więc wizytówkę do specjalnej skrzynki, dziewczęta odeszły, Jo wypowiedziała następne dziękczynne słowa, gdy dotarły do piątego domu i dowiedziały się, że młode damy są zajęte.

– Wracajmy teraz do domu i zapomnijmy dziś o ciotce March. Możemy wpaść tam każdego dnia, a naprawdę szkoda włóczyć się w tym kurzu w naszych najlepszych strojach, kiedy jesteśmy złe i zmęczone.

‒ Bardzo cię proszę, mów za siebie. Ciotce to pochlebia, kiedy przychodzimy do niej eleganckie, z oficjalną wizytą. To taka drobna rzecz, a jej sprawia przyjemność i nie sądzę, żeby zniszczyło to twój strój bardziej niż brudne psy i gromady dzieci. Pochyl się, to strzepnę resztki piernika z twojego czepka.

– Jaka z ciebie dobra dziewczyna, Amy! – powiedziała Jo, przenosząc skruszony wzrok z własnego, podniszczonego już stroju na suknię siostry, która wciąż wyglądała świeżo i nienagannie. – Chciałabym, żeby równie łatwo jak tobie przychodziło mi sprawianie ludziom tych drobnych przyjemności. Myślę o tym, ale zabiera to tyle czasu, że wciąż czekam, aż zdarzy się okazja, by naprawdę się komuś przysłużyć, i dlatego pomijam drobiazgi, choć podejrzewam, że to one są w końcu najważniejsze.

Amy uśmiechnęła się ułagodzona i odezwała się macierzyńskim tonem:

– Kobiety powinny umieć być miłe, zwłaszcza kiedy są biedne, bo to jedyny sposób, by odwdzięczyć się za okazywaną im życzliwość. Jeśli tylko trochę się postarasz, będziesz bardziej lubiana niż ja, bo umiesz być prawdziwą duszą towarzystwa.

– Jestem kłująca jak oset i pewnie się nie zmienię, ale przyznaję ci rację, że łatwiej mi jest ryzykować dla kogoś życie niż być nagle miłą dla ludzi, jeśli wcale nie mam na to ochoty. To moje prawdziwe nieszczęście, że budzi to we mnie taką niechęć, prawda?

– O wiele gorsze, że nie umiesz ukryć swych uczuć. Przyznaję, że też nie pochwalam zachowania Tudora, ale uważam, że nie jestem powołana, aby mu o tym mówić. I ty również nie, więc nie ma sensu, by demonstrować wobec niego swoją dezaprobatę.

– A moim zdaniem, jeśli dziewczęta potępiają zachowanie jakiegoś młodego człowieka, powinny mu to okazywać na każdym kroku. Kazania niewiele dają, co stwierdzam ze smutkiem na podstawie własnych doświadczeń z Teddym, ale jest wiele drobnych sposobów, dzięki którym mogę wyrażać swoją opinię bez słów, i uważam, że powinnyśmy tak właśnie postępować.

– Teddy jest szczególnym chłopcem i nie można go uznać za typowy przykład – powiedziała Amy z głębokim przekonaniem, co przyprawiłoby „szczególnego chłopca” o ryk śmiechu, gdyby to usłyszał. – Gdybyśmy były piękne albo posiadały majątek czy pozycję, pewnie mogłybyśmy bez większego skrępowania dawać wyraz swym opiniom o ludziach, ale w naszej sytuacji musimy zachowywać wszelkie pozory, bez względu na własne zdanie.

– A więc mamy udawać, że bawią nas sprawy i ludzie, których nie cierpimy, wyłącznie dlatego, że nie jesteśmy pięknościami czy milionerkami, tak? To dopiero wspaniała moralność.

– Nie będę się z tobą spierać, wiem tylko, że tak już jest na świecie, a ludzie, którzy starają się temu przeciwstawiać, są boleśnie wyśmiewani. Nie czuję się powołana, by to zmieniać, i mam nadzieję, że i ty nie będziesz próbowała.

– Mylisz się. Zawsze będę starała się zmienić ten porządek rzeczy i oby było jak najwięcej takich ludzi, bo inaczej świat nigdy nie posunąłby się naprzód. Niestety, nigdy nie dojdziemy na ten temat do porozumienia. Ty bierzesz z życia to, co najlepsze, ale ja to, co najciekawsze. I dlatego wolę już pozostać „czarną owcą”.

– Skończmy lepiej ten spór. Doprowadź się teraz do porządku i nie męcz ciotki swoimi nowymi pomysłami.

– Postaram się, ale zawsze w jej obecności mam ochotę szczególnie ostro wygłosić swoje „rewolucyjne” poglądy. To moje przekleństwo, nic na to nie poradzę.

U starej damy zastały ciotkę Carrol. Obie panie pogrążone były w rozmowie na jakiś ciekawy temat, którą przerwały na widok dziewcząt, a wygląd obu dam zdradzał, że rozmawiały właśnie o swoich siostrzenicach. Jo nie miała dobrego humoru, powrócił jej przewrotny nastrój, ale Amy, która przykładnie wypełniała swoje obowiązki, była w anielskim usposobieniu i obie ciotki powitały ją bardzo czule.

– Czy będziesz pomagała przy kiermaszu, kochanie? – zapytała pani Carrol, kiedy Amy usiadła obok niej z tym ufnym wyrazem twarzy, który starsi ludzie tak bardzo lubią u młodych.

– Tak, proszę cioci. Pani Chester pytała mnie, czy pomogę, i obiecałam, że zajmę się jednym ze stołów, gdyż nie mam do ofiarowania nic oprócz mego czasu.

– A ja nie – wtrąciła Jo zdecydowanie. – Nie znoszę, kiedy ktoś traktuje mnie protekcjonalnie, a Chesterowie uważają, że wyświadczają nam wielką łaskę, pozwalając pomóc sobie przy swoim ekskluzywnym kiermaszu. Dziwi mnie, że się zgodziłaś, Amy. Chodzi im tylko o twoją pracę.

– Jestem gotowa pracować. Jest to przecież kiermasz na cele dobroczynne dla wyzwolonych niewolników i uważam za bardzo miłe ze strony Chesterów, że chcą, bym dzieliła z nimi pracę i zabawę. Protekcjonalność bynajmniej mi nie przeszkadza, jeśli stoją za nią dobre intencje.

– Masz całkowitą rację. Podoba mi się, że jesteś taka łagodna i skromna, kochanie. To przyjemność pomagać ludziom, którzy doceniają twoje wysiłki. Niektórzy tego nie potrafią i jest to bardzo przykre – zauważyła ciotka March, spoglądając sponad okularów na Jo, która siedziała z boku z dość ponurym wyrazem twarzy, kołysząc się w fotelu.

Gdyby Jo mogła wiedzieć, jaki wspaniały dar losu dla jednej z nich ważył się w tej chwili na szali, zmieniłaby się natychmiast w gołąbka, lecz niestety, swoimi następnymi słowami pozbawiła się kilku lat przyjemności i otrzymała wielce pouczającą lekcję w sztuce powściągania języka.

– Nie lubię niczyich łask. Krępują mnie i sprawiają, że czuję się jak niewolnica. Wolę z nich nie korzystać i być całkowicie niezależna.

– Hm – chrząknęła lekko ciotka Carrol, spoglądając na ciotkę March.

– A nie mówiłam ci – zwróciła się ciotka March do ciotki Carrol. Szczęśliwie nieświadoma tego, co uczyniła, Jo siedziała z dumnie podniesioną głową i zaczepną miną, wyglądając bynajmniej niezachęcająco.

– Czy mówisz po francusku, kochanie? – zapytała pani Carrol, kładąc rękę na dłoni Amy.

– Zupełnie dobrze, dzięki cioci March, która pozwala Esther rozmawiać ze mną po francusku, ile tylko zapragnę – odparła Amy z wdzięcznym spojrzeniem, które wywołało przychylny uśmiech starej damy.

– A jak z twoją znajomością francuskiego? – zapytała pani Carrol Jo.

– Nie znam ani słowa. Jestem za głupia, żeby się czegokolwiek nauczyć. Poza tym nie znoszę francuskiego, to taki pokrętny, głupi język – brzmiała ostra odpowiedź.

Damy ponownie wymieniły spojrzenia, a ciotka March powiedziała do Amy:

– Jesteś zdrowa i silna, prawda, kochanie? Czy oczy już ci nie dokuczają?

– Ani trochę, proszę cioci. Jestem zupełnie zdrowa i mam zamiar dokonać wspaniałych rzeczy tej zimy, żebym była gotowa na wyjazd do Rzymu, gdy tylko nadarzy się taka wspaniała okazja.

– Dobre dziecko. Zasługujesz, żeby tam pojechać, i jestem pewna, że pojedziesz kiedyś – powiedziała ciotka March, głaszcząc ją z aprobatą po głowie, kiedy Amy podała jej upuszczony kłębek.

Złośnico, kwaśne lico.

Siedź przy kominie i prządź

– zaskrzeczała Polly, która siedziała na oparciu krzesła Jo, pochylając się, by zajrzeć jej w twarz, z tak komicznym wyrazem impertynenckiego wścibstwa, że nie można było powstrzymać się od śmiechu.

– Bardzo spostrzegawczy ptak – powiedział stara dama.

– Chodź na spacer, kochanie! – zawołała Polly, skacząc w stronę szafy z porcelaną ze spojrzeniem słodkim jak bryła cukru.

– Dziękuję za radę. Chodź, Amy. – I Jo zakończyła wizytę, czując mocniej niż kiedykolwiek, że wizyty bardzo źle wpływają na jej samopoczucie. Na pożegnanie sztywno podała ciotkom dłoń, Amy natomiast ucałowała je obie i dziewczęta wyszły, pozostawiając po sobie wrażenie cienia i słońca. Gdy już zniknęły, ciotka March powiedziała:

– Zrób to, Mary. Ja dam pieniądze.

A ciotka Carrol odparła stanowczo:

– Na pewno to zrobię, jeśli tylko jej rodzice wyrażą zgodę.

ROZDZIAŁ XXX

Konsekwencje

Kiermasz pani Chester był tak elegancki i elitarny, że młode damy z sąsiedztwa uważały za wielki zaszczyt, jeśli poproszono je, by zajęły się którymś ze stołów, a wszyscy żywo interesowali się całą sprawą. Amy została zaproszona, Jo nie, z korzyścią dla obu stron, gdyż w tym okresie swego życia Jo zachowywała się stanowczo zbyt gwałtownie, wręcz prowokacyjnie, i musiała znieść wiele ciężkich doświadczeń losu, by nieco złagodnieć. „Napuszoną nieciekawą osobę” pozostawiono więc okrutnie samej sobie, talenty i dobry smak Amy doceniono jednak należycie, proponując jej zajęcie się stołem artystycznym, dołożyła więc wszelkich starań, by znalazły się na nim darowizny piękne i wartościowe.

Wszystko rozwijało się pomyślnie aż do dnia poprzedzającego otwarcie kiermaszu. Wydarzyło się wtedy jedno z tych drobnych nieporozumień, jakie są prawie nie do uniknięcia, kiedy około dwudziestu pięciu kobiet, starych i młodych, ze wszystkimi swymi uprzedzeniami i pretensjami usiłuje wspólnie pracować.

May Chester była nieco zazdrosna o Amy, która cieszyła się większą sympatią, a kilka drobnych wydarzeń wzmogło jeszcze to uczucie. Po pierwsze, delikatne rysunki wykonane przez Amy piórkiem i tuszem całkowicie przyćmiły pomalowane przez May wazy; po drugie, na ostatnim przyjęciu zdobywca niewieścich serc, Tudor, zatańczył cztery razy z Amy i tylko raz z May. Ale najbardziej zraniła ją i rozgniewała pogłoska, którą szepnęła jej jakaś usłużna plotkara, o tym, że Marchówny żartowały sobie z niej u Lambów. Cała wina za tę złośliwość powinna była spaść na Jo, bo to jej zachowanie było zbyt podobne do oryginału, by go nie rozszyfrowano, a rozbawione Lambówny szeroko o tym rozpowiadały. Plotki te jednak nie dotarły do winowajczyń i można sobie wyobrazić zdumienie Amy, gdy w wieczór poprzedzający kiermasz, kiedy robiła właśnie ostatni retusz swego pięknego stołu, pani Chester, która była oczywiście obrażona domniemanym ośmieszeniem jej córki, powiedziała grzecznie, ale z lodowatym spojrzeniem:

– Jak się dowiedziałam, kochanie, wszystkie młode damy uważają, że tym stołem nie powinien zajmować się nikt inny oprócz moich dziewcząt, ponieważ jest to najważniejszy i w pewnym sensie najładniejszy ze wszystkich stołów, a one są głównymi organizatorkami tego kiermaszu. Przykro mi, ale wiem, że jesteś zbyt szczerze zainteresowana samym celem kiermaszu, by przejmować się takim drobiazgiem, i jeśli chcesz, dostaniesz inny stół.

Pani Chester sądziła, że łatwo jej będzie załatwić tę sprawę, tymczasem gdy zaczęła swe przemówienie, poczuła się bardzo nieswojo, widząc szczere, niewinne spojrzenie Amy, które pełne było zdziwienia i smutku.

Amy czuła, że coś się za tym kryło, ale nie potrafiła odgadnąć przyczyny i odparła spokojnie, czując się dotknięta i nie ukrywając tego:

– Być może wołałaby pani, żebym nie zajmowała się żadnym stołem?

– Nie, moja droga, błagam, nie miej mi tego za złe. To doprawdy tylko kwestia wygody. Moje dziewczęta będą wszystkim kierować i ten stół, zdaniem wielu osób, jest dla nich najwłaściwszym miejscem. Ja uważam, że należy się on tobie, i jestem ci bardzo wdzięczna za twoje starania, ale powinniśmy przecież umieć rezygnować z naszych osobistych pragnień, a ja specjalnie dopatrzę, żebyś miała dobre miejsce gdzie indziej. Może chciałabyś stół z kwiatami? Zajęły się nim młodsze dziewczynki, ale trochę się zniechęciły. Mogłabyś uczynić go prawdziwie czarującym, a jak wiesz, stół z kwiatami zawsze cieszy się dużym powodzeniem.

– Zwłaszcza wśród panów – dodała May ze spojrzeniem, które wyjaśniło Amy przyczyny nagłej niełaski. Poczerwieniała z gniewu, ale udając, że nie słyszała tej złośliwej uwagi, powiedziała niespodziewanie uprzejmie:

– Oczywiście, rozumiem, proszę pani. Zaraz oddam moje miejsce i zajmę się kwiatami, jeśli pani sobie tego życzy.

– Jeżeli wolisz, możesz ułożyć swoje rzeczy na tamtym stole – zaczęła May, odczuwając pewne wyrzuty sumienia na widok ładnych półek, malowanych muszli i osobliwych ozdób, które Amy tak starannie wykonała i wdzięcznie porozmieszczała. Zaproponowała to w dobrej intencji, ale Amy zrozumiała jej słowa opacznie i powiedziała szybko:

– Och, oczywiście, skoro ci przeszkadzają. – Zgarnęła, jak popadło wszystkie przedmioty do fartuszka i odeszła, uznając, że zarówno ona, jak i jej dzieła sztuki zostały znieważone w sposób niewybaczalny.

– Jest teraz urażona. O Boże, żałuję, że prosiłam cię, byś to zrobiła, mamo – powiedziała May, patrząc z niezadowoleniem na puste miejsca na swoim stole.

– Dziewczęce kłótnie szybko mijają – odparła matka, czując się, i słusznie, nieco zawstydzona swoim udziałem w tej całej sprawie.

Młodsze dziewczynki z radością powitały Amy i jej skarby i to serdeczne przyjęcie pocieszyło nieco zranioną duszę, zabrała się więc do pracy, zdecydowana odnieść sukces. Jednak wszystko się przeciw niej sprzysięgło: było już późno, a ona czuła się zmęczona; wszyscy zbyt byli zajęci swoimi sprawami, by jej pomóc, a małe dziewczynki okazały się tylko utrapieniem, gdyż kręciły się, szczebiotały niczym stado srok, robiąc zamieszanie w swoich nieudolnych wysiłkach, by zachować absolutny porządek. Łuk z jedliny, kiedy już zdołała go ustawić, nie chciał trzymać się prosto, tylko chwiał się niepewnie i groziło, że spadnie jej na głowę, kiedy napełniała wiszące na nim koszyczki. Jej najlepszy malowany kafel został opryskany wodą, która pozostawiła na twarzy Kupidyna łzę z sepii. Posiniaczyła sobie dłonie młotkiem i przeziębiła się, pracując w przeciągu, co przejęło ją prawdziwym lękiem, jak poradzi sobie nazajutrz.

Kiedy tego wieczoru Amy opowiedziała o wszystkim w domu, zapanowało powszechne oburzenie. Matka stwierdziła, że to doprawdy wstyd, ale że Amy postąpiła tak, jak należało. Beth oświadczyła, że w ogóle nie pójdzie na kiermasz, a Jo zapytała, dlaczego nie zabrała wszystkich pięknych rzeczy, które sama wykonała, i nie odeszła stamtąd, pozostawiając tych wstrętnych ludzi, by radzili sobie bez niej.

– To, że oni są wstrętni, nie oznacza, że i ja powinnam taka być. Nienawidzę takich intryg i choć uważam, że miałam prawo być urażona, postanowiłam tego nie okazywać. Myślę, że odczują to bardziej niż gniewne przemówienia czy manifestowanie urazy, prawda, Marmisiu?

– To właściwa postawa, kochanie. Pocałunek jest zawsze najlepszą odpowiedzią na uderzenie, choć często niełatwo się na to zdobyć – odparła matka z miną osoby, która wie, jak trudno w takich przypadkach zgodzić teorię z praktyką. Pomimo silnej, naturalnej pokusy, aby odpłacić pięknym za nadobne, Amy wytrwała w swym szlachetnym postanowieniu przez cały następny dzień, zdecydowana pokonać przeciwnika grzecznością. Tym bardziej, że niespodziewanie została podtrzymana na duchu. Kiedy tego ranka przygotowywała swój stół, położyła na nim małą książeczkę, której starodawną oprawę ojciec jej znalazł wśród swoich skarbów, a ona wykonała na welinowych kartkach piękne winiety. Z dumą przeglądała mądre dzieło, gdy wzrok jej padł na sentencję, przy której zatrzymała się i zamyśliła. Przeczytała słowa: „Będziesz kochał bliźniego swego jak siebie samego”.

„Powinnam, ale nie kocham” – pomyślała Amy, kiedy spojrzenie jej dosięgło wyraźnie niezadowolonej May, stojącej wśród wielkich waz, które nie mogły jednak wypełnić pustych miejsc zajętych przedtem przez jej piękne prace. Amy przez chwilę jeszcze przewracała strony, odczytując na każdej z nich słowa nagany za swoje rozgoryczenie i nieprzejednanie. Sumienie Amy nakazało jej od razu wyciągnąć z tych słów praktyczne wnioski.

Wokół stołu May zgromadziła się grupka dziewcząt, które podziwiały ładne przedmioty, rozmawiając o zmianie sprzedawczyni. Zniżyły głosy, lecz Amy domyślała się, że mówiły o niej. Nie było to przyjemne, ale Amy patrzyła teraz na wszystko innym wzrokiem. Usłyszała, jak May powiedziała ze smutkiem:

– Ogromnie mi żal, że nie mam już czasu, aby postarać się o inne ładne rzeczy, a nie chcę zapychać pustych miejsc byle czym. Teraz cały stół wygląda wręcz żałośnie.

– Przypuszczam, że gdybyś ją poprosiła, to przyniosłaby wszystko z powrotem – zasugerowała któraś z dziewcząt.

– Jak mam to zrobić po tej całej historii? – zaczęła May, ale w tej samej chwili z drugiego końca sali dobiegły, wypowiedziane miłym głosem, słowa Amy:

‒ Możesz wziąć wszystko, jeśli tylko chcesz. Myślałam właśnie o tym, żeby to odłożyć, bo bardziej pasuje do twojego stołu. Oto moje prace. Weź je, proszę, i wybacz mi, że tak porywczo zabrałam je wczoraj wieczorem.

Mówiąc to, Amy z uśmiechem przyniosła swoje dzieła i natychmiast pośpieszyła z powrotem, czując, że łatwiej było zdobyć się na przyjazny gest niż wysłuchiwać słów podzięki.

– Powiedzcie, czy to nie ładnie z jej strony? – zawołała jedna z dziewcząt.

Amy nie usłyszała odpowiedzi May, ale dobiegła ją wypowiedziana z ironicznym uśmiechem uwaga innej młodej damy, której humor najwyraźniej skwaśniał nieco przy robieniu lemoniady.

– Bardzo ładnie, bo wiedziała, że nie sprzeda ich przy swoim stole.

Było to trudne do zniesienia. Amy żałowała teraz tego, co zrobiła, czując, że prawdziwa wielkoduszność nie zawsze jest wystarczającą nagrodą. A jednak myliła się, o czym niebawem się przekonała, gdyż humor znacznie jej się poprawił, a stół piękniał pod dotknięciem umiejętnych dłoni. Dziewczęta były bardzo miłe, co jeszcze bardziej podniosło ją na duchu.

Był to bardzo długi i trudny dzień dla Amy, która samotnie siedziała za swoim stołem, bo małe dziewczynki szybko ją opuściły. Niewiele osób miało ochotę na kupowanie w lecie kwiatów i jej bukiety zaczęły więdnąć na długo przed zmierzchem.

Stół artystyczny był zdecydowanie najbardziej atrakcyjny i obsługujące go dziewczęta bez przerwy biegały z brzęczącymi puszkami na pieniądze. Amy często spoglądała tęsknie na drugą stronę, wiedząc, że tam czułaby się szczęśliwa, podczas gdy teraz siedziała w kącie, nie mając nic do roboty. Szczególnie myśl o tym, że wieczorem zastanie ją tutaj rodzina i Laurie z przyjaciółmi, była dla niej prawdziwą męczarnią.

Dopiero przed wieczorem poszła do domu i wszyscy odgadli po jej bladej i spokojnej twarzy, że przeżyła ciężki dzień, mimo że nie skarżyła się i nie opowiedziała nawet o tym, co zrobiła. Matka serdecznie podała jej filiżankę herbaty, Beth pomogła jej się ubrać i uplotła dla niej czarujący wianuszek na włosy, a Jo zaskoczyła całą rodzinę, ubierając się z niezwykłą starannością, tajemniczo napomykając, że teraz karta się odwróci.

– Błagam, Jo, nie zrób nic nierozważnego. Nie chcę żadnych nieporozumień, więc zapomnij o wszystkim i zachowuj się jak należy – prosiła Amy, wychodząc wcześniej w nadziei, że znajdzie jakieś kwiaty, by odświeżyć swój biedny stolik.

– Mam tylko zamiar być oszałamiająco miła dla wszystkich znajomych i trzymać ich w twoim kącie, jak długo zdołam. Teddy i jego chłopcy pomogą mi i będziemy się jeszcze znakomicie bawili – odparła Jo, stojąc przy furtce, by poczekać na Lauriego. Właśnie rozległy się w zmroku znajome kroki, więc wybiegła mu na spotkanie.

– Czy to mój chłopiec?

– Jasne, bo to przecież moja dziewczyna! – Laurie wsunął sobie jej rękę pod ramię z miną mężczyzny, którego wszystkie pragnienia zostały spełnione.

– Och, Teddy, co tu się wyrabia! – I Jo z siostrzanym przejęciem opowiedziała o krzywdach Amy.

– Cała gromada naszych chłopców nadjedzie tu niebawem i niech mnie powieszą, jeśli nie nakłonię ich do wykupienia wszystkich kwiatów, jakie ona tam ma, i rozbicia potem obozu przed jej stoiskiem – powiedział Laurie z gorącym zaangażowaniem.

– Amy mówi, że kwiaty wcale nie są ładne, a świeże mogły jeszcze nie zostać dostarczone. Nie chciałabym być podejrzliwa ani niesprawiedliwa, ale nie zdziwiłoby mnie, gdyby w ogóle się nie pojawiły. Kiedy ludzie popełniają jeden niegodny postępek, zazwyczaj popełniają też następny – zauważyła Jo z rozgoryczeniem.

– Czy Hayes nie dał wam najładniejszych kwiatów z naszego ogrodu? Powiedziałem mu, żeby to zrobił.

– Nie wiedziałam o tym. Przypuszczam, że zapomniał, a ponieważ twój dziadek nie czuje się dobrze, więc nie chciałam mu przeszkadzać, by go o to prosić, mimo że bardzo by się przydały.

– Ależ Jo, jak mogłaś pomyśleć, że musisz kogoś pytać o pozwolenie? Są tak samo twoje, jak moje. Czy nie dzielimy się zawsze wszystkim po połowie? – zaczął Laurie tonem, na który Jo była szczególnie uczulona.

– Dobry Boże, mam nadzieję, że nie! Połowa twoich rzeczy bynajmniej na mnie nie pasuje. Ale nie możemy tracić ani chwili. Muszę iść pomóc Amy, a tymczasem ty wystrój się wspaniale, a gdybyś zechciał poprosić Hayesa o wysłanie do Ratusza paru ładnych kwiatów, to będę cię błogosławić po wsze czasy.

– Nie mogłabyś zrobić tego od razu? – zapytał Laurie tak znacząco, że Jo bardzo niegościnnie zatrzasnęła mu furtkę tuż przed nosem i zawołała przez pręty:

– Idź sobie, Teddy. Jestem zajęta.

Dzięki spiskowcom koło fortuny rzeczywiście odwróciło się tego wieczora.

Hayes przysłał niesłychaną ilość kwiatów, ułożywszy je w pięknym koszu najlepiej, jak potrafił, i znalazły się one na środku stoiska Amy. Następnie całą gromadą pojawiła się rodzina Marchów i wysiłki Jo osiągnęły swój cel, gdyż ludzie nie tylko podchodzili, ale przystawali, zaśmiewając się z głupstw, które plotła, podziwiali smak Amy i najwyraźniej bawili się znakomicie. Laurie i jego przyjaciele z galanterią rzucili się na złamanie karku, by wykupić wszystkie bukiety, po czym rozbili obóz przed stoiskiem i uczynili ten kąt najbardziej ożywionym miejscem w całej sali. Amy poczuła się teraz w swoim żywiole i z wdzięczności, jeśli nie z innego jeszcze powodu, była tak ożywiona i czarująca, jak tylko potrafiła, dochodząc jednocześnie do wniosku, że mimo wszystko szlachetność zostaje nagradzana.

Jo zachowywała się z wzorową układnością i kiedy Amy była już szczęśliwie otoczona swą honorową gwardią, ona zaczęła krążyć po całej sali, pochwytując różne fragmenty plotek, które wyjaśniły jej przyczynę postępowania Chesterów. Wyrzucała sobie, że tak zawiniła wobec siostry i postanowiła oczyścić Amy z podejrzeń przy pierwszej sposobności. Odkryła także, co Amy zrobiła rano ze swymi pracami, i uznała ją za ideał wspaniałomyślności. Przechodząc koło stoiska artystycznego, rzuciła na nie okiem, szukając prac siostry, ale nie było po nich nawet śladu. „Podejrzewam, że ukryły je” – pomyślała Jo, która wybaczała krzywdy, jakich sama doznawała, ale boleśnie przeżywała wszystkie zniewagi wobec swojej rodziny.

– Dobry wieczór, Jo. Jak sobie radzi Amy? – zapytała May pojednawczym tonem, pragnąc zademonstrować, że i ona potrafi być wspaniałomyślna.

– Sprzedała wszystko, co było warte sprzedania, a teraz bawi się znakomicie. Jak wiesz, stoisko z kwiatami zawsze jest popularne, „zwłaszcza wśród panów”.

Jo po prostu nie mogła się powstrzymać od tego małego przytyku, ale May przyjęła tę uwagę tak łagodnie, że Jo natychmiast postarała się ją zatuszować, wychwalając wielkie wazy, które wciąż stały niesprzedane.

– Czy masz jeszcze może winiety Amy? Przyszło mi do głowy, żeby kupić je dla ojca – spytała Jo, umierając z ciekawości, by dowiedzieć się, jaki los spotkał dzieła jej siostry.

– Wszystkie prace Amy zostały już dawno sprzedane. Zadbałam o to, by zobaczyły je właściwe osoby, i zupełnie dobrze za nie zapłaciły – odparła May, która podobnie jak Amy oparła się tego dnia drobnym intrygom.

Bardzo zadowolona, Jo pośpieszyła z powrotem, żeby przekazać tę pomyślną wiadomość, i Amy zdawała się być zarazem wzruszona i zaskoczona słowami i postępowaniem May.

– A teraz, panowie, bardzo proszę, abyście dopełnili swoich obowiązków przy innych stoiskach równie szczodrze, jak zrobiliście to przy moim – mam zwłaszcza na myśli stoisko artystyczne – powiedziała, wysyłając tam „drużynę Teddy’ego”, jak dziewczęta nazywały jego uniwersyteckich przyjaciół.

– „Płać, Chester, płać!” – jest mottem przy tamtym stole, ale wypełnijcie wasze obowiązki po męsku, a dostaniecie za swoje pieniądze odpowiednią ilość sztuki w każdym znaczeniu tego słowa – dodała niepoprawna Jo, kiedy oddana gromada przygotowała się do odmaszerowania.

– Słyszeć – to być posłusznym, ale March piękniejszy niż May[15] – powiedział mały Parker, który dokonał ogromnego wysiłku, żeby być jednocześnie dowcipnym i czułym, ale Laurie szybko go zgasił mówiąc:

– Bardzo dobrze jak na takiego małego chłopca, mój synu! – I poklepał go ojcowskim gestem po ramieniu.

– Kupcie wazy – szepnęła Amy do Lauriego, pragnąc ostatecznie zawstydzić swych wrogów, odpłacając im dobrem za wyrządzone zło.

Ku ogromnej radości May, pan Laurence nie tylko kupił wazy, ale paradował po sali, trzymając po jednej pod każdą pachą. Pozostali dżentelmeni z równym pośpiechem wykupili najróżniejsze kruche drobiazgi i krążyli potem, beznadziejnie obładowani woskowymi kwiatami, malowanymi wachlarzami, filigranowo zdobionymi portfelikami i innymi użytecznymi i stosownymi nabytkami.

Była tam ciotka Carrol, która po wysłuchaniu całej historii wyglądała na bardzo zadowoloną i powiedziała na stronie do pani March coś, co sprawiło, że rozpromieniła się ona z radości i popatrzyła na Amy z wyrazem dumy i zarazem niepokoju, choć dopiero kilka dni później zdradziła przyczynę swej radości.

Kiermasz uznano ogólnie za sukces, a kiedy May żegnała się z Amy, nie „szczebiotała” jak zwykle, ale pocałowała ją serdecznie, jej spojrzenie zaś mówiło: „Wybacz i zapomnij”. Zadowoliło to Amy, która po powrocie do domu znalazła umieszczone na kominku wazy, a w każdej wielki bukiet kwiatów.

– Nagroda za zasługi dla wspaniałomyślnej Amy March – powiedział pompatycznie Laurie.

– Masz o wiele lepszy i bardziej szlachetny charakter, niż kiedykolwiek przypuszczałam, Amy. Zachowałaś się wspaniale i szanuję cię z całego serca – powiedziała ciepło Jo tego wieczora, szczotkując włosy.

– Wszyscy ją podziwiamy i kochamy za to, że tak postąpiła. Musiało to być dla ciebie okropnie trudne, kiedy tyle się napracowałaś i nastawiałaś się, że będziesz sprzedawała swoje piękne prace. Ja chyba nie zdobyłabym się na taką wielkoduszność – dorzuciła ze swego łóżka Beth.

– Wcale nie zasługuję na tyle pochwał, dziewczęta. Postąpiłam tylko tak, jak chciałabym, żeby postępowano wobec mnie. Śmiejecie się, kiedy mówię, że pragnę być damą, ale ja mam na myśli prawdziwą damę, o szlachetnych myślach i manierach, i z całych sił staram się być taka. Nie umiem tego dokładnie wyjaśnić, ale chciałabym wznieść się ponad drobne złośliwości, głupstwa i wady, które niszczą tak wiele kobiet. Oczywiście daleko mi jeszcze do tego ideału, ale mam nadzieję, że z czasem stanę się taka jak nasza mama.

Amy mówiła to z takim przejęciem, że Jo objęła ją serdeczniej i powiedziała:

– Teraz rozumiem, o co ci naprawdę chodzi, i nigdy już nie będę się z ciebie śmiała. Robisz szybsze postępy, niż ci się wydaje, i będę się od ciebie uczyła prawdziwej grzeczności, bo myślę, że posiadłaś jej sekret. Próbuj dalej, kochanie. Pewnego dnia dostaniesz swoją nagrodę i nikt nie będzie bardziej się z tego cieszył niż ja.

Tę swoją nagrodę Amy otrzymała już w tydzień później, a biednej Jo bardzo trudno było się z tego cieszyć. Nadszedł list od ciotki Carrol i przy czytaniu go twarz pani March rozpromieniła się do tego stopnia, że Jo i Beth, które siedziały obok, spytały, cóż tak radosnego pisze ciotka.

– Ciotka Carrol wyjeżdża w przyszłym miesiącu za granicę i chce...

– Żebym z nią pojechała! – zawołała Jo, zrywając się z krzesła w niepohamowanym uniesieniu.

– Nie, kochanie, nie ty, lecz Amy.

– Och, mamo! Ona jest za młoda. Najpierw moja kolej. Od dawna o tym marzę – to by mi tak dobrze zrobiło i byłoby tak absolutnie wspaniałe – ja muszę pojechać.

– Obawiam się, że to niemożliwe, Jo. Ciotka w sposób zdecydowany mówi o Amy i nie do nas należy dyktowanie jej czegokolwiek, kiedy ofiarowuje taki prezent.

– Zawsze tak jest. Amy spotykają wszystkie przyjemności, a mnie pozostaje praca. To nie w porządku, to nie w porządku! – wołała Jo gorączkowo.

– Obawiam się, że to częściowo twoja wina, kochanie. Kiedy ciotka rozmawiała ze mną kilka dni temu, wyrażała żal z powodu twojego nieopanowanego charakteru i zbyt niezależnego ducha i pisze tu tak, jakby cytowała twoje słowa: „Początkowo miałam zamiar zaproponować wyjazd Jo, ale skoro »ciążą jej łaski« oraz »nie cierpi francuskiego«, postanowiłam, że nie będę ryzykowała. Amy ma bardziej zgodną naturę, będzie dobrą towarzyszką dla Flo i z wdzięcznością przyjmie propozycję takiej podróży”.

– Och, mój język, mój okropny język! Dlaczego nie mogę nauczyć się siedzieć cicho? – jęczała Jo, przypominając sobie wypowiedziane przez siebie słowa.

Wysłuchawszy wyjaśnień córki, pani March powiedziała ze smutkiem:

– Żałuję, że nie możesz pojechać, ale tym razem nie ma na to nadziei, więc postaraj się znieść to pogodnie i nie mąć radości Amy pretensjami czy żalem.

– Postaram się – powiedziała Jo, dziwnie często mrugając oczami, kiedy uklękła, żeby podnieść koszyk, który przewróciła w swoim pierwszym radosnym podskoku. – Spróbuję iść za jej przykładem i nie tylko wyglądać na zadowoloną, ale rzeczywiście się cieszyć, aby nie zepsuć jej radości, co nie będzie łatwe, bo to dla mnie naprawdę straszne rozczarowanie. – I biedna Jo zrosiła trzymaną poduszeczkę na igły kilkoma bardzo gorzkimi łzami.

– Jo, kochanie, jestem bardzo samolubna, ale cieszę się, że jeszcze nie jedziesz, bo nie umiałabym sobie bez ciebie poradzić – wyszeptała Beth, obejmując ją tak gorąco i z wyrazem takiej miłości, że Jo poczuła się pocieszona mimo przejmującego żalu, który sprawiał, że miała ochotę dać sobie samej w ucho i pokornie błagać ciotkę Carrol, żeby złożyła na jej barki ciężar tej łaski i przekonała się, z jakim wdziękiem Jo będzie go niosła.

Kiedy nadeszła Amy, Jo dzielnie wzięła udział w rodzinnej radości, być może nie tak serdecznie jak zazwyczaj, ale nie żywiąc żalu z powodu szczęścia siostry. Młoda dama zaś przyjęła nowinę ze spontaniczną radością i, uszczęśliwiona, poczęła tego samego wieczora wybierać farby i pakować ołówki, pozostawiając takie drobiazgi jak stroje, pieniądze i dokumenty tym, którzy mniej niż ona pochłonięci byli sprawami sztuki.

– To nie jest dla mnie zwykła podróż dla przyjemności, dziewczęta – powiedziała z naciskiem, obskrobując swoją najlepszą paletę. – To zadecyduje o mojej karierze, bo jeśli posiadam prawdziwy talent, odkryję go w Rzymie i zrobię coś, by to udowodnić.

– A jeśli nie? – spytała Jo, szyjąc z zaczerwienionymi oczyma nowe kołnierzyki dla Amy.

– Wtedy wrócę do domu i będę zarabiać na życie lekcjami rysunku – odparła kandydatka na sławną malarkę z filozoficznym spokojem, ale skrzywiła się na samą myśl o tym i skrobała swoją paletę tak, jakby zdecydowana była dokonać wszystkiego, co w ludzkiej mocy, nim zrezygnuje ze swoich nadziei.

– Nie, nie będziesz. Nie cierpisz ciężkiej pracy, więc wyjdziesz za jakiegoś bogatego młodzieńca i wrócisz do domu, by żyć spokojnie w luksusie do końca swoich dni – powiedziała Jo.

– Twoje przepowiednie czasami się sprawdzają, ale myślę, że nie tym razem. Oczywiście wolałabym, żeby tak się stało, bo jeśli sama nie będę mogła być artystką, to chciałabym przynajmniej móc wspierać artystów – powiedziała Amy, uśmiechając się, jakby rola bogatej damy wyraźniej bardziej jej odpowiadała niż posada biednej nauczycielki rysunków.

– Hm! – westchnęła Jo. – Jeśli tego pragniesz, to na pewno tak się stanie, bo twoje życzenia zawsze się spełniają, moje – nigdy.

– Czy i ty chciałabyś pojechać? – zapytała Amy w zamyśleniu.

– Pewnie!

– A więc za rok czy dwa przyślę po ciebie i będziemy kopały na Forum Romanum w poszukiwaniu zabytków i realizowały plany, o których tyle razy rozmawiałyśmy.

– Dziękuję. Przypomnę ci o tej obietnicy, gdy nadejdzie ten radosny dzień, jeśli w ogóle kiedykolwiek nadejdzie – odparła Jo, przyjmując tę niepewną, acz olśniewającą propozycję z całą wdzięcznością, na jaką było ją stać.

Nie pozostawało już wiele czasu na przygotowania, toteż do wyjazdu Amy w całym domu aż wrzało. Jo trzymała się bardzo dzielnie, dopóki nie zniknął ostatni powiew niebieskiej wstążki u kapelusza Amy, po czym ukryła się w swoim schowku na strychu i płakała tak długo, aż zabrakło jej łez. Amy również trzymała się dzielnie, dopóki parowiec nie odpłynął. Właśnie zamierzano podnieść trap, kiedy uświadomiła sobie nagle, że wkrótce między nią a tymi, co ją kochali, znajdzie się cały ocean, przytuliła się do Lauriego, który towarzyszył jej do ostatniej chwili, mówiąc z płaczem:

– Och, opiekuj się nimi, zrób to dla mnie, a gdyby coś się stało...

– Oczywiście, kochanie, a jeśli coś się stanie, obiecuję, że przyjadę, by cię pocieszyć – szepnął Laurie, nie przypuszczając nawet, że będzie zmuszony dotrzymać danego słowa.

Tak więc Amy odpłynęła do Starego Świata, który młodym oczom zawsze wydaje się nowy i piękny, podczas gdy jej ojciec i przyjaciel patrzyli na nią z wybrzeża, z gorącą nadzieją, że tylko dobry los przypadnie w udziale tej pogodnej dziewczynie, która machała do nich ręką. Patrzyli tak długo, aż nie mogli już dostrzec niczego poza lśniącymi w blasku letniego słońca morskimi falami.

ROZDZIAŁ XXXI

Nasz zagraniczny korespondent

Moi najmilsi!

I oto naprawdę siedzę przy frontowym oknie hotelu Bath, na Piccadilly. Nie jest to bardzo modne miejsce, ale wuj zatrzymał się tu kiedyś przed laty i nie chciał jechać nigdzie indziej. Nie zamierzamy jednak pozostawać tu dłużej, więc nie ma to większego znaczenia. Sama nie wiem, od czego zacząć, żeby Wam opowiedzieć, jak mi się tu wszystko podoba! Nigdy nie zdołałabym tego opisać, więc tylko przyślę Wam kilka drobiazgów z mojego notesu, bo od początku nie robię nic innego poza szkicowaniem i notowaniem.

Wysłałam Wam parę zdań z Halifaxu, kiedy okropnie się czułam, ale wszelkie dolegliwości szybko minęły i potem już całe dnie spędzałam na pokładzie, bawiąc się w towarzystwie miłych osób. Wszyscy byli dla mnie bardzo uprzejmi, zwłaszcza oficerowie. Nie śmiej się, Jo. Dżentelmeni są na statku bardzo potrzebni, aby dotrzymywali towarzystwa damom i opiekowali się nimi, a ponieważ nie mają nic lepszego do roboty, to dla nich prawdziwe zbawienie, bo inaczej pewnie zatruliby się dymem z papierosów.

Ciotka i Flo przez całą drogę źle się czuły i wolały, żeby je zostawić w spokoju, więc kiedy już zrobiłam dla nich, co mogłam, wychodziłam i bawiłam się sama. Ach, te spacery po pokładzie, zachody słońca, to cudowne powietrze i morze! Kiedy statek pruł fale, przypominało to niemal jazdę na rączym rumaku. Żałowałam, że Beth nie mogła pojechać, tak dobrze by jej to zrobiło. Jo natomiast od razu wspięłaby się na najwyższy maszt, zaprzyjaźniła się z mechanikami, trąbiła przez megafon kapitana i piałaby po prostu z zachwytu.

Wszystko to było cudowne, ale bardzo się ucieszyłam na widok brzegów Irlandii, które są takie ładne, zielone i słoneczne, tu i ówdzie z brązowymi chatami, ruinami na wzgórzach, wiejskimi wspaniałymi rezydencjami w dolinach i jeleniami karmionymi w parkach. Dopiero świtało, ale nie żałowałam, że wstałam tak wcześnie, bo zobaczyłam zatokę pełną małych łodzi, tak malownicze wybrzeże, a w górze różowawe niebo. Nigdy tego nie zapomnę.

W Queenstown opuścił nas jeden z moich nowych znajomych – pan Lennox, a kiedy wspomniałam coś o jeziorach Killarney, westchnął i zaśpiewał, spoglądając na mnie:

Czy widzieliście kiedy Kate Kearney?

Mieszka ona na brzegu Killarney;

Przed spojrzeniem jej oczu,

Ukryj się na uboczu,

Bo twa zguba w spojrzeniu Kate Kearney.

Czyż to nie nonsens?

W Liverpoolu zatrzymaliśmy się tylko na kilka godzin. Jest to brudne i hałaśliwe miasto i zadowolona byłam, kiedy je opuściliśmy. Wuj pobiegł, żeby kupić parę rękawiczek z psiej skóry, jakieś brzydkie buty na grubej podeszwie, parasol, a przede wszystkim ogolił sobie bokobrody à la barani kotlet. Potem zaczął się przechwalać, że wygląda jak prawdziwy Brytyjczyk, ale kiedy po raz pierwszy czyścił buty, mały pucybut od razu rozpoznał w nim Amerykanina i powiedział z szerokim uśmiechem: „Bardzo proszę, proszę pana. Dałem im najlepszy jankeski połysk”. Niezwykle rozbawiło to wuja. Och, muszę wam opowiedzieć, co zrobił ten zwariowany Lennox! Poprosił swego przyjaciela, Warda, który podróżował dalej z nami, żeby zamówił dla mnie kwiaty, i zastałam w swoim pokoju duży bukiet z wizytówką: „Z pozdrowieniami od Roberta Lennoxa”. Czy to nie zabawne, dziewczęta? Uwielbiam podróże.

Muszę jednak skracać, bo w ten sposób nigdy nie dotrę do Londynu. Podróż była jak jazda przez wielką galerię obrazów, pełną wspaniałych pejzaży. Rozkoszowałam się wiejskimi chatami o słomianych strzechach, całymi w bluszczu, rzeźbionymi okiennicami i krępymi kobietami, które siedziały na przyzbach, trzymając rumiane dzieci. Bydło pasie się spokojnie w wysokiej po kolana koniczynie, a kury gdaczą z zadowoleniem, jakby nigdy się nie złościły, w przeciwieństwie do naszego drobiu. Nie widziałam też nigdzie tak doskonałych kolorów – tak soczystej zieleni trawy, przejrzystego błękitu nieba i szmaragdowej zieleni lasów. Flo była równie jak ja zachwycona i obie co chwila podbiegałyśmy do okien po obu stronach, żeby zobaczyć to wszystko, podczas kiedy pędziliśmy z szybkością sześćdziesięciu mil na godzinę. Ciotka była zmęczona i poszła spać, ale wuj czytał swój przewodnik i nic nie mogło go zaskoczyć. Wyglądało to mniej więcej tak: ja, podskakując, wołałam: „Och, to musi być Kenilworth, ta szara plama pośród drzew!”. Na to Flo, rzucając się do mojego okna: „Jakie piękne! Musimy tam pojechać, pojedziemy, papo?”. Wuj zaś, spokojnie przyglądając się swoim butom: „Nie, kochanie, chyba że masz ochotę na piwo, bo to browar”.

Pauza – potem Flo woła: „Na Boga, tam jest szubienica i kogoś na niej wieszają!” „Gdzie, gdzie?” – wrzeszczy Amy, wpatrując się w dwa wysokie słupy z poprzeczną belką i zwisającymi z nich łańcuchami. „To kopalnia węgla” – prostuje wuj z błyskiem w oku. „Jakie śliczne stado baranków” – mówi Amy. „Zobacz, papo, czy nie są piękne? – dodaje sentymentalnie Flo. „To gęsi, młode damy” – odpowiada wuj takim tonem, że obie milkniemy. W końcu Flo postanawia zagłębić się w Flirtach kapitana Cavendisha, a ja mogę teraz sama podziwiać szystkie widoki.

Oczywiście kiedy przybyliśmy do Londynu, padał deszcz i nie było widać nic poza mgłą i parasolami. Odpoczęliśmy, rozpakowaliśmy się, w przerwach, gdy nie padało, robiliśmy zakupy. Ciotka Mary kupiła mi trochę nowych rzeczy, bo wybierałam się w takim pośpiechu, że moja garderoba pozostawiała wiele do życzenia. Dostałam biały kapelusz z błękitnym piórem, muślinową suknię do kompletu i najładniejszą mantylkę, jaką kiedykolwiek widziałyście. Zakupy na Regent Street są absolutnie cudowne i wszystko wydaje się bardzo tanie – piękne wstążki tylko po sześć pensów za jard. Zrobiłam sobie zapas, ale rękawiczki kupię w Paryżu. Czy to nie brzmi elegancko i zbytkownie?

Kiedy wuj i ciotka wyszli, obie z Flo zamówiłyśmy kabriolet i pojechałyśmy na spacer, chociaż powiedziano nam potem, że młodym damom nie wypada jeździć bez opieki. Było to takie zabawne! Kiedy puszczono drewnianą budę, woźnica ruszył tak szybko, że Flo przestraszyła się i poprosiła, żebym kazała mu się zatrzymać. Ale on był gdzieś wysoko z tyłu i okazało się to niemożliwe. Nie słyszał, jak wołałam, ani nie widział, jak machałam parasolką, więc zupełnie bezradnie trzęsłyśmy się i wirowałyśmy na zakrętach, pędząc na złamanie karku. W końcu, zrozpaczona, spostrzegłam małe drzwiczki na dachu, a kiedy je otworzyłam silnym pchnięciem, ukazało się czerwone oko i ochrypły od piwa głos powiedział:

– Co tam, psze pani?

Wydałam rozporządzenie tak spokojnie, jak tylko potrafiłam, a woźnica zatrzasnął drzwiczki, mówiąc:

– Sie robi, psze pani! – I ściągnął konia tak, że wlekliśmy się jak za pogrzebem.

Zastukałam ponownie i powiedziałam:

– Trochę szybciej. – Wówczas on ruszył znowu pędem jak przedtem, a my musiałyśmy pogodzić się z naszym losem.

Dziś było ładnie, więc poszliśmy do ekskluzywnego Hyde Parku, bo jesteśmy bardziej arystokratyczni, niż może na to wyglądamy. Niedaleko mieszka książę Devonshire. Często widzę jego służących, jak odpoczywają u tylnej bramy, również dom księcia Wellingtona jest dość blisko. Cóż ja tu oglądam za sceny, mój Boże! Wygląda to zupełnie jak w „Punchu”[16]. Są więc grube wdowy, które przyjeżdżają w swoich czerwono-żółtych powozach, na których z tyłu stoją wspaniali lokaje w jedwabnych pończochach i aksamitnych płaszczach, a z przodu siedzą upudrowani woźnice. Są eleganckie służące z dziećmi o najbardziej rumianych policzkach, jakie widziałam; przystojne panny, które robią wrażenie, jakby były na wpół uśpione; wypoczywający dandysi w dziwnych angielskich kapeluszach i glansowanych rękawiczkach i wysocy żołnierze w krótkich czerwonych kurtkach i puchatych czapach zsuniętych na bok, którzy wyglądają tak zabawnie, że marzyłam, żeby ich naszkicować.

Rotten Row, po francusku Route de Roi, znaczy królewska droga, ale teraz najbardziej przypomina szkołę jeździecką. Konie są wspaniałe i mężczyźni, zwłaszcza stajenni, jeżdżą znakomicie, ale kobiety są sztywne i przy wsiadaniu odbijają się, co nie odpowiada panującym u nas zasadom. Marzyłam, żeby im pokazać porywający amerykański galop, kiedy jeździły tym poważnym truchtem, oszczędne w ruchach, w swoich wysokich kapeluszach, wyglądając zupełnie jak te kobiety z zabawkowej arki Noego. Wszyscy tu jeżdżą konno – starsi panowie, krępe kobiety, małe dzieci, a młodzież oddaje się przy tym częstym flirtom. Spostrzegłam, jak jakaś para wymieniała pączki róż, które nosi się tu w butonierkach, i był to naprawdę miły widok.

Popołudnie spędziliśmy w opactwie Westminster, ale nie oczekujcie ode mnie żadnego opisu, powiem tylko, że było to wspaniałe! Dziś wieczorem idziemy do teatru i będzie to właściwe zakończenie najszczęśliwszego dnia w moim życiu.

Północ.

Jest bardzo późno, ale nie mogę wysłać tego listu rano, nie opowiedziawszy Wam, co wydarzyło się wieczorem. Czy wiecie, kto przyszedł z wizytą, kiedy siedzieliśmy przy herbacie? Angielscy przyjaciele Lauriego – Fred i Frank Vaughn! Byłam tak zaskoczona, że nie rozpoznałabym ich, gdyby nie wizytówki. Obaj są wysokimi młodzieńcami z baczkami. Fred jest przystojny w angielskim stylu, a Frank chyba nawet bardziej, i tylko lekko utyka. Dowiedzieli się od Lauriego, gdzie mieliśmy się zatrzymać, i przyszli zaprosić nas do siebie, ale wuj nie chciał iść, więc odwiedzimy ich przy sposobności. Poszli z nami do teatru i świetnie spędziliśmy czas, bo Frank zabawiał Flo, a Fred i ja rozmawialiśmy o wszystkim tak, jakbyśmy się znali całe życie. Powiedzcie Beth, że Frank pytał o nią i zmartwił się, że nie czuje się dobrze. Fred śmiał się, kiedy opowiadałam o Jo, i przesyła „wyrazy szacunku dla wielkiego kapelusza”. Żaden z nich nie zapomniał naszego obozu Laurence’a i tego, jak świetnie się tam bawiliśmy. Wydaje się, że było to przed wiekami, prawda?

Ciotka stuka w ścianę już po raz trzeci, więc muszę kończyć. Czuję się doprawdy jak roztargniona elegancka londyńska dama, kiedy piszę w pokoju pełnym ładnych rzeczy, z głową wirującą od parków, teatrów, nowych sukien i pełnych galanterii młodzieńców. Tęsknię za Wami pomimo tych wszystkich wspaniałości i pozostaję zawsze Waszą kochającą

Amy

Paryż

Drogie dziewczęta!

W moim ostatnim liście opowiedziałam Wam o naszym pobycie Londynie. Vaughnowie byli bardzo mili i zadbali, abyśmy się nie nudziły. Najprzyjemniej wspominam wycieczki do Hampton Court i do muzeum Kensington, gdyż w Hampton widziałam obrazy Rafaela, a w Kensington było mnóstwo płócien Turnera, Lawrence’a Reynoldsa, Hogarhta i innych mistrzów. Dzień spędzony w Richmond Park był uroczy, bo urządziliśmy prawdziwy angielski piknik i widziałam więcej wspaniałych dębów i gromad jeleni, niż zdążyłam narysować; słyszałam też słowiki i obserwowałam skowronki wzbijające się w niebo. Dzięki Fredowi i Frankowi Londyn stał się nam bliski i z prawdziwym żalem wyjeżdżałyśmy, bo choć Anglicy bardzo powoli się zaprzyjaźniają, jeśli już obdarzą kogoś przyjaźnią, trudno, moim zdaniem, prześcignąć ich w gościnności. Vaughnowie obiecali, że spotkają się z nami zimą w Rzymie, i byłabym straszliwie zawiedziona, gdyby coś stanęło temu na przeszkodzie, bo szczerze zaprzyjaźniłam się z Grace, a chłopcy są bardzo mili, zwłaszcza Fred.

Tymczasem, ledwie przybyliśmy do Paryża, Fred znów się pojawił, wyjaśniając, że przyjechał na wakacje i udaje się potem do Szwajcarii. Ciotka z początku okazała pewne niezadowolenie, ale ponieważ był nienagannie grzeczny i uprzejmy, więc nie mogła powiedzieć jednego złego słowa. Teraz spędzamy przyjemnie czas i bardzo się cieszymy, że przyjechał, bo mówi po francusku jak rodowity Francuz i nie wiem, co byśmy bez niego zrobili. Wuj zna nie więcej niż dziesięć słów, uparcie więc mówi po angielsku, tyle że bardzo głośno, jakby dzięki temu ludzie mogli go zrozumieć. Wymowa ciotki jest bardzo staroświecka, a Flo i ja, choć pochlebiałyśmy sobie, że wcale nieźle mówimy po francusku, przekonałyśmy się szybko, jak bardzo myliłyśmy się, i wdzięczne jesteśmy Fredowi za to, że „parlewuje”, jak to określa wuj.

Jakże cudownie się bawimy! Zwiedzamy Paryż od rana do nocy, zatrzymujemy się na posiłki w wesołych kawiarenkach i spotykają nas różne zabawne przygody. Deszczowe dni spędzam w Luwrze, upajając się obrazami. Jo kręciłaby swoim przekornym nosem na niektóre z tych najpiękniejszych, bo nie ma artystycznej duszy, ale ja dzięki tym arcydziełom rozwijam sobie oko i dobry smak. Bardziej spodobałyby jej się pamiątki po wielkich ludziach, a widziałam tu kapelusz z kogucim piórem i szarą peleryną Napoleona, jego kołyskę z dzieciństwa i stare szczotki do zębów, a także maleńki pantofelek Marii Antoniny, pierścień świętego Dionizego, miecz Karola Wielkiego i wiele innych ciekawych przedmiotów. Będę Wam o nich opowiadać godzinami, jak wrócę, ale teraz nie mam czasu o tym pisać.

Palais Royal to niebiańskie miejsce – pełne tak wspaniałej biżuterii i pięknych drobiazgów, że jestem niepocieszona, bo nie mogę ich kupić. Fred chciał mi coś podarować, ale oczywiście nie pozwoliłam na to. Lasek Buloński i Champs Élysées są très magnifique. Kilkakrotnie widziałam rodzinę cesarską. Cesarz jest brzydkim mężczyzną o surowym wyglądzie, a cesarzowa ma bladą, śliczną twarz, ale ubiera się, moim zdaniem, w złym guście – fioletowa suknia, zielony kapelusz i żółte rękawiczki. Mały Nap jest ładnym chłopcem i zawsze przesyła ludziom pocałunki, kiedy przejeżdża w swojej odkrytej karocy, z lokajami w czerwonych satynowych kurtkach i konną gwardią z przodu i z tyłu.

Często spacerujemy w Ogrodach Tuileries, które są śliczne, ale ja wolę stary Ogród Luksemburski. Cmentarz Père-Lachaise jest bardzo ciekawy, bo wiele grobowców wygląda tu jak małe domki, gdzie w środku stoi podium z podobizną zmarłego i ławki, żeby rodzina mogła usiąść, kiedy przyjdzie odwiedzić grób. To jest takie francuskie.

Mieszkamy w pokojach z widokiem na Rue de Rivoli i często siadujemy na balkonach, przyglądając się długiej, ruchliwej ulicy. To takie przyjemne, że spędzamy tam wieczory, kiedy jesteśmy już zmęczeni naszymi całodziennymi wędrówkami. Fred jest niezwykle interesującym towarzyszem i w ogóle najprzyjemniejszym młodym człowiekiem, jakiego znam, poza Lauriem, który ma o wiele więcej wdzięku. Wolałabym, żeby Fred był brunetem, bo nie przepadam za blondynami. Niemniej Vaughnowie są ogromnie bogatą i znakomitą rodziną, więc nie będę narzekać na jasne włosy Freda, tym bardziej że moje są jeszcze jaśniejsze.

W przyszłym tygodniu wyjeżdżamy do Niemiec i Szwajcarii, a ponieważ zamierzamy podróżować szybko, będę w stanie wysyłać Wam tylko krótkie pośpieszne liściki. Zacznę prowadzić dziennik i postaram się zapamiętać wiernie i opisać jasno wszystko, co widzę i podziwiam”, jak radził ojciec. Jest to dla mnie dobre ćwiczenie, a w połączeniu z moimi szkicami da Wam lepsze pojęcie o mojej podróży niż ta pisanina.

Adieu, ściskam was czule.

Votre Amie

Heidelberg

Moja najdroższa Mamo!

Mam teraz godzinę spokoju przed naszym odjazdem z Berna, więc próbuję ci opowiedzieć, co się wydarzyło, a jak się przekonasz, zaszły pewne ważne sprawy.

Podróż statkiem po Renie była cudowna, więc po prostu siedziałam i chłonęłam te wspaniałe widoki. Nie znajduję dość pięknych słów, by to opisać. W Koblencji bawiliśmy się świetnie, bo studenci z Bonn, których Fred poznał na statku, urządzili dla nas serenadę. Była księżycowa noc, około pierwszej obudziła nas obie z Flo przecudna muzyka, która rozlegała się pod naszymi oknami. Podbiegłyśmy do okien i schowałyśmy się za kotarami, wyglądając ukradkiem. Zobaczyłyśmy Freda i studentów, którzy wyśpiewywali tam w dole serenady. Był to najbardziej romantyczny widok, jaki kiedykolwiek widziałam – rzeka, most utworzony z łodzi, wielka forteca po drugiej stronie, wszystko w świetle księżyca, i muzyka, która mogłaby roztopić serce z kamienia.

Kiedy skończyli, rzuciłyśmy im kilka kwiatów i ujrzałyśmy, jak się po nie schylili, przesyłając pocałunki niewidocznym damom i oddalając się ze śmiechem – przypuszczam, że pić piwo i palić. Następnego ranka Fred pokazał mi jeden z pogniecionych kwiatów, który schował do kieszeni kamizelki, i wyglądał przy tym bardzo sentymentalnie. Roześmiałam się i powiedziałam mu, że ten kwiatek rzuciłam nie ja, tylko Flo, co go wyraźnie rozczarowało, bo wyrzucił kwiat przez okno i znów stał się rozsądny. Zaczynam się obawiać, że będę miała z tym chłopcem kłopoty.

Łaźnie w Nassau były bardzo ciekawe, podobnie Baden-Baden, gdzie Fred stracił nieco pieniędzy i dałam mu reprymendę. Potrzebuje kogoś, kto by go pilnował, gdy nie ma przy nim Franka. Kate powiedziała kiedyś, że powinien się jak najszybciej ożenić, i zgadzam się z nią całkowicie, że wyszłoby mu to na dobre.

Frankfurt był rozkoszny. Widziałam dom Goethego, pomnik Schillera i posąg mitologicznej Ariadny. Bardzo żałowałam, że nie znam tej historii, a nie chciałam pytać, bo chyba wszyscy ją znali albo udawali, że znają. Mam nadzieję, że Jo mi o tym opowie. Powinnam była więcej czytać, bo na każdym kroku odkrywam, że wiem tak niewiele, i szczerze mnie to martwi.

Teraz przechodzę do spraw ważnych. Fred właśnie wyjechał, a ja zawsze uważałam go tylko za serdecznego przyjaciela – aż do tej nocy z serenadą. Od tamtej pory zaczęłam przypuszczać, że dla niego spacery przy księżycu, rozmowy na balkonie i codzienne wspólne wędrówki były czymś więcej niż zabawą. Mamo, wierz mi, naprawdę nie flirtowałam, bo cały czas miałam w pamięci Twoje słowa. Ale tak się już dzieje, że ludzie od razu czują do mnie sympatię. Wcale nie zabiegam o to i naprawdę martwi mnie, kiedy nie jestem w stanie tego odwzajemnić. Chociaż Jo uważa, że jestem bez serca.

Wiem, że Mama teraz pokręci głową, a dziewczęta powiedzą: „Och, wyrachowana mała czarownica!”, ale powzięłam już decyzję i jeśli Fred mi się oświadczy, to go przyjmę, chociaż nie jestem w nim do szaleństwa zakochana. Lubię go i znakomicie zgadzamy się ze sobą. Jest przystojny, młody, dość inteligentny i bardzo bogaty – o wiele bogatszy niż Laurence’owie. Nie przypuszczam, żeby jego rodzina wyraziła sprzeciw, a ja byłabym bardzo szczęśliwa, bo są oni miłymi, kulturalnymi i szlachetnymi ludźmi i wiem, że mnie lubią.

Przypuszczam, że Fred, jako starszy z bliźniaków, odziedziczy rodowy majątek, który jest naprawdę wspaniały! Dom w mieście na modnej ulicy, nie taki okazały jak nasze wielkie domy, ale o wiele wygodniejszy i urządzony z solidnym luksusem, który tak cenią Anglicy. Podoba mi się, bo jest prawdziwy. Widziałam ich tarczę herbową, rodowe klejnoty i starych służących oraz obrazy i piękne konie w wiejskiej ogromnej posiadłości otoczonej cudownym parkiem. Och, o niczym wspanialszym nie mogłabym marzyć! I wolę to niż tytuły, na które dziewczęta tak chętnie lecą, choć zwykle nic się za nimi nie kryje. Być może jestem wyrachowana, ale nienawidzę biedy i nie mam zamiaru znosić jej dłużej niż to konieczne. Jedna z nas musi zrobić dobrą parę. Meg nie zrobiła. Jo nie zrobi, Beth jeszcze nie może, więc uczynię to ja i wszyscy będą zadowoleni. Nie wyszłabym za człowieka, którego bym nienawidziła czy nie szanowała, zapewniam was. Fred nie jest moim wyśnionym ideałem, ale jeśli mnie kocha, ja również z czasem na pewno dostatecznie go pokocham, a on pozwoli mi robić to, na co mam ochotę. Rozmyślałam o tym przez cały ubiegły tydzień, kiedy uświadomiłam sobie, że Fred mnie naprawdę lubi. Nic nie powiedział, ale uprzytomniły mi to różne drobiazgi. Nigdy nie towarzyszy samej Flo; zawsze znajdzie się obok mnie w powozie, przy stole czy na spacerze; kiedy jesteśmy sami, staje się sentymentalny i z niezadowoleniem marszczy brwi, jeśli ktoś inny odezwie się do mnie. Wczoraj przy obiedzie, kiedy austriacki oficer długo przyglądał nam się, a potem powiedział do przyjaciela, barona o surowym wyglądzie, coś o ein wunderschönes Blöndchen, Fred wyglądał groźnie jak lew i tak zawzięcie kroił mięso, że omal nie zleciało z talerza. Nie należy do tych chłodnych, sztywnych Anglików, przeciwnie, jest raczej porywczy, gdyż ma w sobie szkocką krew, co widać po jego ładnych niebieskich oczach.

Wczoraj wieczorem poszliśmy o zachodzie słońca do zamku – to znaczy my wszyscy oprócz Freda, który miał się tam z nami spotkać po odebraniu listów z poste restante. Znakomicie spędziliśmy czas, oglądając ruiny i podziemia, gdzie znajdują się kamienne dziwolągi, oraz piękne ogrody, które dawno temu niemiecki książę elekt założył dla swojej angielskiej żony. Najbardziej podobał mi się wielki taras, skąd rozciągał się przecudowny widok, więc kiedy wszyscy poszli oglądać zamkowe komnaty, usiadłam tam, próbując szkicować umieszczoną na ścianie głowę lwa z szarego kamienia, oplecioną szkarłatnymi pędami wiciokrzewu. Czułam się jak bohaterka romansu, kiedy patrzyłam na płynący w dolinie Neckar, słuchałam dobiegającej z dołu muzyki austriackiej orkiestry i wyglądałam nadejścia ukochanego – prawdziwa dziewczyna z powieści. Miałam uczucie, że coś się wydarzy i podświadomie czekałam na to. Nie płonęłam rumieńcem ani nie drżałam, byłam opanowana i tylko trochę podekscytowana.

Niebawem usłyszałam głos Freda, a po chwili zobaczyłam, jak nadchodzi, śpiesząc ku mnie. Wyglądał na tak poruszonego, że zapytałam, co się stało. Powiedział, że musi natychmiast wracać do domu, ponieważ właśnie otrzymał list z wiadomością, że Frank jest bardzo chory. Zamierzał wyruszyć jak najprędzej, nocnym pociągiem, przyszedł tylko, żeby się pożegnać. Było mi bardzo przykro ze względu na niego, ale też poczułam się nieco zawiedziona, tylko jednak przez chwilę, bo kiedy podaliśmy sobie dłonie, powiedział:

– Wkrótce powrócę. Nie zapomnisz o mnie, Amy? – I zabrzmiało to jednoznacznie.

Niczego nie obiecałam, tylko spojrzałam na niego wymownie, a on wydawał się zadowolony, ale nie było czasu na nic więcej poza pożegnaniami, bo już po godzinie wyjechał. Teraz wszyscy bardzo za nim tęsknimy. Wiem, że chciał mi coś powiedzieć, ale z jego półsłówek domyśliłam się, że obiecał ojcu, który wie, jakiego ma porywczego syna, iż przez jakiś czas jeszcze nic podobnego nie uczyni, bo stary dżentelmen, jak sądzę, obawia się synowej cudzoziemki. Mamy się niebawem spotkać w Rzymie, a wtedy, jeśli nic się nie zmieni, kiedy on zapyta: „Czy zechciałabyś?”, odpowiem: „Tak”.

Oczywiście, wszystko to jest bardzo osobiste, ale chciałam, Mamo, żebyś wiedziała, co się dzieje. Nie martw się o mnie. Pamiętaj, że jestem Twoją „ostrożną Amy”, i bądź pewna, że niczego nie zrobię pochopnie. Przyślij mi tyle rad, ile zechcesz. Skorzystam z nich, jeśli tylko zdołam. Chciałabym Cię zobaczyć i móc z Tobą porozmawiać, Marmisiu. Kochaj mnie i ufaj mi.

Zawsze Twoja

Amy

ROZDZIAŁ XXXII

Kłopoty sercowe

– Jo, niepokoję się o Beth.

– Dlaczego, mamo? Odkąd Meg urodziły się bliźnięta, Beth wygląda nadzwyczaj dobrze.

– Tym razem nie martwi mnie jej zdrowie, lecz stan ducha. Jestem pewna, że coś ją trapi, i chciałabym, żebyś odkryła przyczynę.

– Skąd te przypuszczenia, mamo?

– Przesiaduje samotnie, nie rozmawia z ojcem tak często jak dawniej. Któregoś dnia zastałam ją przy niemowlętach całą we łzach. Śpiewa tylko smutne piosenki, a czasami twarz jej przybiera wyraz, którego nie umiem zrozumieć. To niepodobne do Beth i tak bardzo mnie martwi.

– Czy pytałaś ją o to?

– Próbowałam parę razy, lecz albo zbywała moje pytania, albo wyglądała na tak zmartwioną, że przestałam. Nigdy nie zmuszam moich dzieci do wyznań i zwykle nie muszę na nie długo czekać. – Mówiąc to pani March spojrzała na Jo, ale twarz jej zdawała się świadczyć o braku jakichkolwiek kłopotów poza troską o Beth. Po chwili Jo w zamyśleniu powiedziała:

– Myślę, że ona dorasta, zaczyna snuć marzenia i budzą się w niej lęki i nastroje, których sama nie umie sobie wytłumaczyć. No cóż, mamo, Beth ma osiemnaście lat i tylko my nie dostrzegamy tego i traktujemy ją jak dziecko, zapominając, że jest już kobietą.

– Masz chyba rację. Mój Boże, jak wy szybko dorastacie – odparła pani March z westchnieniem i uśmiechem.

– Nie ma na to rady, Marmisiu, więc musisz się z tym pogodzić i pozwolić, by twoje ptaszki po kolei opuszczały gniazdo. Osobiście obiecuję ci, że nigdy nie wyfrunę stąd na dobre, jeśli jest to dla ciebie jakąś pociechą.

– To wielka pociecha, Jo. Jesteś dla mnie ogromną pomocą teraz, kiedy Meg już nie ma. Beth jest za słaba, a Amy za młoda, ale na tobie zawsze mogę polegać.

– Och, wiesz, że mnie łatwo przychodzi najcięższa praca, a w każdej rodzinie zawsze musi być jedno karłowate drzewo. Amy jest wspaniała w swoich dziełach sztuki, a ja nie. Jestem w swoim żywiole, kiedy trzeba wynieść wszystkie dywany albo kiedy połowa rodziny rozchoruje się jednocześnie. Amy używa życia za granicą, ale jeśli w domu coś jest nie tak jak trzeba, zawsze możesz na mnie liczyć.

– Powierzam ci więc Beth, bo swoje czułe serduszko otworzy ona najszybciej przed tobą. Bądź bardzo delikatna i nie daj jej odczuć, że ktoś ją obserwuje albo mówi o niej. Gdyby tylko mogła znowu być silna i wesoła, nieczego więcej nie pragnęłabym już na tym świecie.

– Szczęśliwa kobieto! Ja mam tysiące pragnień.

– Jakież to, kochanie?

– Najpierw wyjaśnię kłopoty Beth, a potem opowiem ci o swoich. Nie są jeszcze bardzo znoszone, więc dotrwają. – Jo kontynuowała szycie z mądrym skinieniem głowy, które uspokoiło matkę co do jej kłopotów, przynajmniej na jakiś czas.

Pozornie zajęta własnymi sprawami, Jo przyglądała się teraz Beth i po wielu sprzecznych przypuszczeniach, doszła wreszcie do wniosku, który zdawał się wyjaśniać zmiany. Drobny incydent dostarczył, jak sądziła Jo, klucza do wyjaśnienia tajemnicy, a żywa wyobraźnia i kochające serce dokonały reszty dzieła. Kiedy w pewne sobotnie popołudnie siedziały razem z Beth, Jo udając, że pracowicie pisze, zaczęła obserwować siostrę, która wydawała się dziwnie spokojna. Siedząc przy oknie opuściła robótkę na kolana i oparła głowę na ręce, zapatrzona w smętny pejzaż. Nagle ktoś przeszedł pod oknem, gwiżdżąc niczym szpak, i znajomy głos zawołał:

– Wszystko w porządku. Przyjdę wieczorem.

Beth zerwała się, wychyliła przez okno i z uśmiechem skinąwszy głową patrzyła za przechodzącym, dopóki jego szybkie kroki nie ucichły, po czym powiedziała cicho, jakby sama do siebie:

– Jaki silny, zdrowy i szczęśliwy jest ten drogi chłopak.

– Hmm! – powiedziała Jo, przyglądając się uważnie twarzy siostry, gdyż rumieńce zniknęły z niej równie szybko, jak się pojawiły, uśmiech zgasł, a w oczach zabłysły łzy. Beth otarła je zaraz i z niepokojem spojrzała badawczo na Jo, ale ta zawzięcie gryzmoliła, wydając się całkowicie pogrążona w Przysiędze Olimpii.

„Siedząc przy oknie opuściła robótkę na kolana i oparła głowę na ręce, zapatrzona w smętny pejzaż”.

Gdy tylko Beth odwróciła wzrok, Jo znów zaczęła jej się przyglądać i zobaczyła, jak ręka siostry kilkakrotnie powędrowała do oczu, a na lekko odwróconej twarzy malował się czuły smutek, co sprawiło, że i oczy Jo napełniły się łzami. Pełna lęku, by się nie zdradzić, wymknęła się, mrucząc coś o tym, że potrzebuje więcej papieru.

– Litości, Beth kocha Lauriego! – powiedziała, siadając w swoim pokoju, wstrząśnięta raptownym odkryciem. – Tego się nie spodziewałam. Co mama na to powie? Zastanawiam się, czy... – Tu Jo przerwała i oblała się rumieńcem pod wpływem niespodziewanej myśli. – Jeśli on nie odwzajemni jej miłości, to będzie okropne. Musi. Każę mu! – I potrząsnęła groźnie głową w stronę portretu chłopca o psotnym wyglądzie, który uśmiechał się do niej ze ściany. – O Boże, jak my wszystkie dorastamy! Meg wyszła za mąż i została mamą. Amy kwitnie w Paryżu, a Beth jest zakochana. Tylko ja mam dość rozsądku, by trzymać się z dala od podobnych kłopotów. – Jo przez chwilę intensywnie o czymś myślała z oczyma utkwionymi w portrecie. Ale szybko czoło jej się wygładziło i powiedziała, zdecydowanie potrząsając głową w stronę twarzy z obrazu: – Nie, dziękuję, sir. Jest pan niezwykle czarujący, ale nie ma w panu więcej stałości niż w kurku na dachu, więc nie ma potrzeby pisać wzruszających listów i uśmiechać się w ten znaczący sposób, bo to i tak nic nie pomoże.

Następnie westchnęła i zagłębiła się w marzeniach, z których ocknęła się dopiero o zmierzchu. Zeszła na dół, gdzie poczyniła nowe spostrzeżenia, które tylko potwierdziły jej domysły. Laurie zawsze flirtował z Amy i żartował z Jo, ale w stosunku do Beth był szczególnie życzliwy i czuły. Ponieważ wszyscy postępowali podobnie, toteż nikomu nie przyszło nawet do głowy, że może mu na niej zależeć bardziej niż na innych. W rodzinie powszechnie uważano, że „nasz chłopiec” najbardziej lubi Jo, która jednak nie chciała na ten temat słyszeć ani słowa i ostro atakowała każdego, kto odważył się coś podobnego sugerować. Gdyby wiedzieli o czułych zalotach z ubiegłego roku, czy raczej tylko próbach, które dławione były w zarodku, dostarczyłoby im to ogromnej satysfakcji, bo mogliby powiedzieć: „A nie mówiliśmy”. Ale Jo nie cierpiała zalotów i nie pozwalała na nie, mając zawsze w pogotowiu żart albo uśmiech na najmniejszą oznakę nadchodzącego niebezpieczeństwa.

Kiedy Laurie wyjechał na studia, z początku bywał zakochany średnio raz na miesiąc, ale małe te ognie, równie krótkie, co gorące, tylko bawiły Jo, która bardzo się interesowała zmiennymi stanami nadziei, rozpaczy i rezygnacji, wyznawanymi jej podczas cotygodniowych konferencji. Po pewnym czasie jednak Laurie przestał składać hołdy w wielu świątyniach, napomykał zaś o jednym wszechogarniającym uczuciu. Pisywał do Jo filozoficzne listy, stawał się pilnym studentem i ogłaszał, że ma zamiar „kuć”, z zamiarem ukończenia studiów w blasku chwały. Odpowiadało to młodej damie znacznie bardziej niż wyznania o zmierzchu, czułe uściski dłoni i wymowne spojrzenia, gdyż jej umysł rozwijał się szybciej niż serce i wciąż wolała ona wyimaginowanych bohaterów od prawdziwych, kiedy ją bowiem zmęczyli, mogła zamknąć ich w blaszanej kuchni, podczas gdy z tymi prawdziwymi znacznie trudniej było dać sobie radę.

Taki właśnie był stan rzeczy, kiedy Jo dokonała swego wielkiego odkrycia, i tego wieczora przyglądała się Lauriemu wyjątkowo uważnie. Gdyby nie domysły, którymi nabiła sobie głowę, nie widziałaby nic szczególnego w tym, że Beth była bardzo cicha, a Laurie bardzo dla niej czuły. Ale popuściwszy wodze swej żywej wyobraźni, sprawiła, że galopowała ona teraz w zawrotnym pędzie, a zdrowy rozsądek, nieco osłabiony długotrwałym pisywaniem romansów, nie przyszedł jej na pomoc. Beth jak zwykle leżała na sofie, a Laurie siedział obok na niskim krześle, zabawiając ją różnymi ploteczkami, tak samo jak co tydzień. Ale tego wieczora Jo wydawało się, że oczy Beth patrzyły ze szczególną przyjemnością na żywą, smagłą twarz Lauriego i że z niezwykłą uwagą słuchała ona opowieści o jakimś meczu krykieta, mimo że takie zwroty jak „złapać wabia”, „przycięty poza własnym polem” czy „uderzenie do nogi na trzy” były dla niej równie zrozumiałe co sanskryt. Jo zauważyła też, bo chciała to widzieć, że Laurie znacznie złagodniał, od czasu do czasu zniżał głos, śmiał się mniej niż zwykle, był nieco roztargniony i poprawiał afgański pled na nogach Beth niemal z czułością.

„Kto wie? Zdarzały się dziwniejsze rzeczy – pomyślała Jo, kręcąc się po pokoju. – Jeśli rzeczywiście się kochają, to ona zrobi z niego zupełnego anioła, a on uczyni życie naszej małej rozkosznie przyjemnym i łatwym. Nie wyobrażam sobie, że mógłby jej nie pokochać, i wierzę, że wyznałby jej to, gdyby tylko inni zeszli mu z drogi”.

Ponieważ na drodze nie stał nikt poza nią samą, Jo zadecydowała, że powinna usunąć się jak najszybciej. Tylko dokąd miała pójść? I płonąc pragnieniem, by złożyć siebie samą w ofierze w świątyni siostrzanego poświęcenia, usiadła, by zastanowić się nad rozwiązaniem tej kwestii.

Otóż, stała w domu stara sofa – prawdziwy patriarcha – długa, szeroka, niska, wyłożona poduszkami. Była solidnie podniszczona i miała do tego prawo, bo dziewczęta spały na niej i baraszkowały jako niemowlęta, jako dzieci łowiły ryby z tylnego oparcia, jeździły konno na poręczach i trzymały pod nią całe menażerie, a jako młode dziewczęta opierały na niej zmęczone głowy, snuły marzenia i słuchały czułych słów. Wszystkie bardzo ją lubiły, była to bowiem ich domowa przystań, a jeden z jej rogów stanowił ulubione miejsce Jo. Pośród wielu miękkich poduszek, które zdobiły szacowną sofę, była jedna twarda, okrągła, pokryta kłującym końskim włosiem i ozdobiona z obu końców okrągłymi guzikami.

Ta odrażająca poduszka była wyłączną własnością Jo, pełniąc rolę oręża, barykady lub też surowego środka na niepożądaną senność.

Laurie dobrze znał tę poduszkę i traktował ją z głęboką odrazą, ponieważ dawniej, kiedy jeszcze łobuzowali z Jo, bywał nią niemiłosiernie okładany, a teraz odgradzała go ona często od miejsca, które najbardziej pragnął zajmować, to znaczy obok Jo. Jeśli „kiełbasa”, jak ją nazywali, stała na sztorc – był to znak, że mógł się zbliżyć i odpocząć. Ale jeśli leżała w poprzek sofy, biada mężowi, niewieście lub dziecku, które odważyłoby się ją ruszyć! Tego wieczora Jo zapomniała zabarykadować się w swoim rogu i siedziała tam może z pięć minut, kiedy rozłożyła się obok niej barczysta postać i Laurie, z ramionami rozpostartymi na oparciu sofy i wyciągniętymi nogami zawołał triumfalnie:

– No, to się nazywa skorzystać z okazji!

– Tylko bez takich odezwań – fuknęła Jo, rzucając poduszkę. Ale za późno, nie było już na nią miejsca, spadła na podłogę i zaraz zniknęła w niezwykle tajemniczy sposób.

– Daj spokój, Jo, nie bądź taka ostra. Kiedy człowiek nastudiuje się przez cały tydzień szkieletów, zasługuje na trochę czułości i należy mu ją okazać.

– Beth będzie dla ciebie czuła. Ja jestem zajęta.

– Nie, wolę jej nie przeszkadzać, ale ty lubisz to przecież, chyba że nagle zmieniłaś upodobania. Czyżbyś nienawidziła swego chłopca i chciała rzucić w niego poduszką?

Te niezwykle miłe słowa nie wzruszyły jednak Jo, która przygasiła „swego chłopca”, zwracając się do niego z surowym pytaniem:

– Ile bukietów posłałeś w tym tygodniu pannie Randal?

– Ani jednego, daję słowo. Jest zaręczona. No więc?

– Cieszy mnie to. To jedna z twoich niemądrych esktrawagancji – wysyłanie kwiatów i prezentów dziewczętom, na których nie zależy ci ani na jotę – kontynuowała Jo z naganą w głosie.

– Rozsądne dziewczęta, na których zależy mi na cały alfabet, nie pozwalają, żebym im przysyłał „kwiaty i prezenty”, więc co mam zrobić? Muszę dać upust swoim uczuciom.

– Mama nie pochwała flirtowania, nawet dla żartów, a ty flirtujesz na lewo i prawo, Teddy.

– Cóż bym dał za to, żeby móc ci odpowiedzieć: „I ty też”. Ale ponieważ nie mogę, powiem tylko, że nie widzę w tej przyjemnej zabawie nic złego, jeśli obie strony rozumieją, że jest to tylko zabawa.

– No cóż, może to przyjemne, ale nie potrafię się tego nauczyć. Próbowałam, bo człowiek czuje się niezręcznie w towarzystwie, jeśli nie postępuje tak jak inni, ale jakoś mi się nie udaje – powiedziała Jo, zapominając o swojej roli mentora.

– Weź lekcje u Amy. Ona ma do tego prawdziwy talent.

– Tak, ona to robi z dużym wdziękiem i raczej nigdy nie posuwa się za daleko. Przypuszczam, że niektórzy ludzie z natury mają łatwość podobania się innym, a inni zawsze mówią i robią nie to, co trzeba, i nie tam, gdzie trzeba.

– Cieszy mnie, że nie umiesz flirtować. To naprawdę coś ożywczego, kiedy widzi się rozsądną, bezpośrednią dziewczynę, która umie być wesoła i miła, nie robiąc z siebie idiotki. Między nami mówiąc, Jo, niektóre ze znanych mi dziewcząt czynią w tej sztuce tak szybkie postępy, że wstyd mi za nie. Pewien jestem, że nie mają na myśli nic złego, ale gdyby wiedziały, co my, chłopcy, mówimy o nich potem, to przypuszczam, że inaczej by się zachowywały.

– One też was obgadują, a ponieważ mają ostrzejsze języki, dostaje wam się całkiem nieźle, bo jesteście pod każdym względem równie głupi jak one. Gdybyście zachowywali się właściwie, i one byłyby inne, ale wiedząc, że podobają wam się te bzdury, robią to dla was, a wy je potem oskarżacie.

– Myślałby kto, że szanowna pani zna się na tym – powiedział Laurie tonem wyższości. – Nie lubimy kokietek ani flirciarek, mimo że czasem zachowujemy się tak, jakbyśmy je lubili. Miłe, skromne dziewczęta zawsze cieszą się szacunkiem dżentelmenów. Niech będzie błogosławiona twoja niewinna dusza! Gdybyś mogła znaleźć się choćby przez miesiąc na moim miejscu, zobaczyłabyś rzeczy, które nieco by cię zaskoczyły. Wielkie nieba, kiedy widzę jedną z tych lekkomyślnych dziewczyn, mam ochotę powiedzieć:

Pójdź mi stąd, precz mi stąd, kłamstw twych dość!

Nie można było powstrzymać się od śmiechu nad zabawną sprzecznością między szarmancką niechęcią Lauriego, by mówić źle o kobiecym rodzie, i jego bardzo naturalnym wstrętem do pustych, flirtujących kobiet, które miał okazję często spotykać w modnym towarzystwie. Jo wiedziała, że „młody Laurence” uważany był przez światowe mamy za niezwykle pożądaną partię, że cieszył się względami ich córek i że wszystkie damy, niezależnie od wieku, dostatecznie mu schlebiały, by wbić go w pychę, dlatego obserwowała go zazdrośnie, bojąc się, że może zgłupieć, i teraz ucieszyła się bardziej, niż skłonna była wyznać, odkrywając, że wciąż najbardziej ceni skromne dziewczęta. Powracając niespodziewanie do swego pouczającego tonu, powiedziała, zniżając głos:

– Teddy, jeśli musisz mieć jakiś „upust”, to poświęć się jednej z tych „miłych, skromnych dziewcząt”, które szanujesz, i nie trać czasu na flirty.

– Naprawdę tak mi radzisz? – Laurie spojrzał na nią z wyrazem dziwnej mieszaniny niepokoju i radości na twarzy.

– Owszem, ale poczekaj, aż skończysz studia, a jednocześnie dorośniesz i spoważniejesz. Nawet w połowie nie jesteś jeszcze godny tego... no, tej skromnej dziewczyny, kimkolwiek może ona być. – Jo zakończyła z dość dziwną miną, bo omal nie wymknęło jej się imię.

– To prawda, nie jestem! – przyznał Laurie wyjątkowo zgodnie i opuściwszy oczy, począł w roztargnieniu nawijać na palec frędzle fartuszka Jo.

„To wszystko na nic” – pomyślała Jo, dodając głośno:

– Chodź, zaśpiewasz dla mnie. Umieram z pragnienia, by posłuchać muzyki, a zawsze mi się podoba, kiedy śpiewasz.

– Dziękuję, wolałbym raczej posiedzieć tutaj.

– Ale nie możesz, bo nie ma miejsca. Idź i niech będzie z ciebie jakiś pożytek, bo jesteś już za duży, żeby służyć tylko do ozdoby. Myślałam zresztą, że nie cierpisz być uwiązany do kobiecego fartuszka? – odparowała Jo, cytując jedną z jego buntowniczych wypowiedzi.

– Och, zależy, czyj to fartuszek! – I Laurie odważnie pociągnął za frędzel.

– Idziesz czy nie? – zapytała Jo, schylając się, by odnaleźć swoją poduszkę.

Uciekł od razu, a kiedy zaczął śpiewać, Jo wymknęła się i wróciła dopiero wówczas, gdy młody dżentelmen odszedł już, i to w bardzo złym humorze.

Tej nocy Jo długo leżała bezsennie, a kiedy wreszcie już prawie zasypiała, usłyszała tłumiony szloch. Podbiegła do łóżka Beth, pytając niespokojnie:

– Co się stało, kochanie?

– Myślałam, że już śpisz – łkała Beth.

– Czy to twój dawny ból, mój skarbie?

– Nie, nowy, ale mogę to wytrzymać. – Beth starała się opanować łzy.

– Opowiedz mi o wszystkim i pozwól mi wyleczyć cię z tego, tak jak leczyłam cię już nieraz.

– Nie potrafisz. Nie ma na to lekarstwa. – Beth załamał się głos.

Przytuliła się do siostry i rozpłakała się tak rozpaczliwie, że Jo aż się przestraszyła.

– Gdzie cię boli? Czy zawołać mamę?

Beth nie odpowiedziała na pierwsze pytanie, ale w ciemności ręka jej skierowała się ku sercu, tak jakby tam właśnie umiejscowił się ból. Drugą ręką mocno przytrzymała Jo, szepcząc gorączkowo:

– Nie, nie, nie wołaj, nic jej nie mów. Zaraz poczuję się lepiej. Połóż się obok mnie i pogładź moją „biedną” głowę. Uspokoję się i zasnę, naprawdę.

Jo spełniła tę prośbę, ale gładząc czoło i mokre powieki Beth, pragnęła najbardziej, żeby siostra zwierzyła się jej ze swych kłopotów. Mimo młodego wieku Jo wiedziała jednak, że serca, podobnie jak kwiaty, muszą same się otworzyć, więc chociaż sądziła, że zna powód owego bólu Beth, powiedziała tylko najczulej, jak umiała:

– Czy coś cię martwi, kochanie?

– Tak, Jo – odparła Beth po dłuższej chwili.

– Czy nie lepiej by było, gdybyś mi powiedziała, co cię dręczy?

– Nie teraz, jeszcze nie.

– W takim razie nie będę nalegać, ale pamiętaj, Beth, że obie z mamą zawsze chętnie wysłuchamy cię i pomożemy, jeśli tylko będziemy potrafiły.

– Wiem o tym. Opowiem ci później.

– Czy ból zmniejszył się teraz?

– Och, tak, już mi o wiele lepiej. Działasz tak kojąco, Jo!

– Zaśnij, kochanie. Zostanę tu z tobą.

Zasnęły przytulone do siebie, a rano Beth wyglądała znowu tak jak zwykle, bo w wieku osiemnastu lat ani głowa, ani serce nie bolą zbyt długo, a pełne miłości słowa koją większość dolegliwości.

Jo jednak podjęła pewną decyzję i rozmyślała o niej przez kilka następnych dni, aż wreszcie postanowiła porozmawiać z matką.

– Pytałaś mnie kiedyś, jakie mam życzenia. Wyjawię ci jedno z nich, Marmisiu – zaczęła, kiedy usiadły razem. – Chciałabym wyjechać dokądś tej zimy, żeby zaznać odmiany.

– Dlaczego, Jo? – Matka spojrzała na nią uważnie, jakby czuła, że słowa Jo mają ukryte znaczenie.

Z oczyma opuszczonymi nad robótką, Jo odpowiedziała poważnie:

– Pragnę nowych wrażeń, doświadczeń, chcę lepiej poznać świat. Zbyt dużo przesiaduję nad moimi drobnymi sprawami i potrzeba mi więcej ruchu, więc jeśli możesz się obejść beze mnie w zimie, chciałabym wyfrunąć na trochę i popróbować skrzydeł.

– Dokąd zamierzasz wyfrunąć?

– Do Nowego Jorku. Wczoraj przyszedł mi do głowy świetny pomysł. Jak wiem, pani Kirk napisała do ciebie z prośbą o znalezienie godnej szacunku młodej osoby, aby uczyła jej dzieci i pomogła przy szyciu. Trudno jest znaleźć kogoś odpowiedniego, ale myślę, że jeśli się postaram, pani Kirk będzie ze mnie zadowolona.

– Kochanie, chciałabyś pracować w tym wielkim pensjonacie? – Pani March wyglądała na zdumioną, choć nie okazywała wcale niezadowolenia.

– Wiem, że pani Kirk jest twoją przyjaciółką i najlepszą osobą pod słońcem i na pewno zorganizowałaby wszystko bardzo przyjemnie. Jej rodzina mieszka poza pensjonatem i nikt mnie tam nie zna. A jeśli nawet, to przecież uczciwa praca i nie wstydzę się tego.

– Ani ja. Ale co z twoim pisaniem?

– Zmiana wyjdzie mi tylko na dobre. Poznam coś nowego, zdobędę nowe pomysły, a choćbym nawet nie miała tam zbyt wiele czasu, to przywiozę ogromne ilości materiału do moich śmieci.

– Nie mam co do tego wątpliwości, ale czy jest to jedyny powód tego niespodziewanego pomysłu?

– Nie, mamo.

– Czy mogę poznać pozostałe?

Jo podniosła oczy i zaraz szybko je opuściła, po czym powiedziała powoli, z nagłym rumieńcem na policzkach:

– Być może jest to pełne próżności i niesłuszne przypuszczenie z mojej strony, ale obawiam się, że Laurie zaczyna mnie za bardzo lubić.

– A więc nie zależy ci na nim tak, jak w oczywisty sposób jemu zaczyna zależeć na tobie? – Pani March wyglądała na zaniepokojoną.

– Och, nie, litości! Lubię tego drogiego chłopaka tak jak zawsze i jestem z niego ogromnie dumna, ale o czymś więcej nie może być mowy.

– Cieszy mnie to, Jo.

– Dlaczego?

– Dlatego, kochanie, że nie wydaje mi się, żebyście do siebie pasowali. Jako przyjaciele jesteście bardzo szczęśliwi i wasze częste kłótnie prędko mijają, ale obawiam się, że połączeni na całe życie, bardzo szybko zbuntowalibyście się przeciw tym więzom. Jesteście zbyt do siebie podobni i zbyt kochacie wolność, by nie wspomnieć o porywczych charakterach i silnej woli, abyście mogli szczęśliwie żyć razem w związku, który wymaga nie tylko prawdziwego uczucia, lecz także bezgranicznej cierpliwości i wzajemnej tolerancji.

– Dokładnie tak to odczuwam, chociaż nie umiałam tego wyrazić. Cieszę się, że uważasz, iż jemu dopiero zaczyna na mnie zależeć. Byłoby mi bardzo przykro, gdybym go miała unieszczęśliwić, a przecież nie umiałabym zakochać się w tym drogim chłopaku po prostu z wdzięczności, prawda?

– Czy jesteś pewna jego uczuć dla ciebie?

Policzki Jo spąsowiały jeszcze bardziej, a jej twarz wyrażała przyjemność, dumę i ból, jakie odczuwają młode dziewczęta, kiedy mówią o swym pierwszym wielbicielu.

– Obawiam się, że tak jest, mamo. Nic nie powiedział, ale wszystko na to wskazuje. Uważam, że lepiej będzie, jeśli wyjadę, zanim dojdzie do wyznań.

– Zgadzam się z tobą i jeśli uda się to załatwić, pojedziesz.

Jo wyraźnie odetchnęła z ulgą i po chwili powiedziała z uśmiechem:

– Jakże zdziwiłaby się pani Moffat twoim brakiem zaradności, gdyby o tym wiedziała, i jak by się cieszyła, że Annie nadal ma szansę.

– Ach, Jo, matki mogą być zaradne na różne sposoby, ale zawsze kierują się jednym pragnieniem – aby ich dzieci były szczęśliwe. Meg jest szczęśliwa, a tobie pozwalam cieszyć się wolnością, dopóki cię ona nie znudzi, bo dopiero wtedy odkryjesz, że istnieje coś piękniejszego. Teraz moją główną troską jest Amy, ale wierzę w jej rozsądek. Co do Beth, pragnę tylko, żeby dobrze się czuła. Nawiasem mówiąc, wydaje się ostatnio nieco pogodniejsza. Czy rozmawiałaś z nią, Jo?

– Tak, przyznała, że ma zmartwienie, i obiecała mi kiedyś o nim opowiedzieć. Nie pytałam o nic więcej, bo sądzę, że wiem, co ją dręczy. – I Jo opowiedziała o swoich przypuszczeniach.

Pani March pokręciła z powątpiewaniem głową na te romantyczne domysły Jo, ale spoważniała i powtórzyła, że, jej zdaniem, dla dobra Lauriego Jo powinna na jakiś czas wyjechać.

– Nie mówmy mu o tym, zanim wszystko nie będzie ustalone. A wtedy, ani się obejrzy, ja już odjadę. Beth powinna być przekonana, że wyjeżdżam dla własnej przyjemności, co zresztą jest prawdą, ale nie mogę rozmawiać z nią o Lauriem, ona natomiast może go pocieszać po moim wyjeździe i leczyć z romantycznych pomysłów. Miał już tak wiele podobnych przygód, że pewnie do nich przywykł, i szybko pokona swój zawód miłosny.

Jo mówiła z nadzieją w głosie, ale nie mogła opanować przeczucia, że ta „przygoda” jest nieco inna niż poprzednie i że Laurie nie przeżyje swego „zawodu miłosnego” tak łatwo jak dotychczas.

Plan został omówiony i przyjęty na rodzinnej naradzie, a pani Kirk chętnie zgodziła się przyjąć Jo, obiecując, że zapewni jej miłe domowe warunki. Nauczanie da jej niezależność, a czas wolny będzie mogła z powodzeniem wykorzystać na pisanie. Nowe warunki i towarzystwo będą zaś dla niej zarazem pożyteczne i przyjemne. Jo bardzo spodobała się ta perspektywa i chciała wyruszyć od razu, ponieważ rodzinne gniazdo stało się zbyt ciasne dla jej niespokojnej natury i żądnej wrażeń duszy. Kiedy wszystko zostało już ustalone, z drżeniem i lękiem oznajmiła to Lauriemu, który, ku jej zdumieniu, przyjął to spokojnie. Ostatnio bardzo spoważniał, ale jak zawsze był miły i kiedy oskarżyła go żartem o „otwieranie nowej karty”, odpowiedział poważnie:

– Właśnie to robię i mam nadzieję, że ta już na zawsze pozostanie otwarta.

Jo poczuła wielką ulgę, że właśnie teraz Laurie zachował się tak przykładnie, i z lekkim sercem przystąpiła do przygotowań. Beth także zdawała się pogodniejsza i Jo upewniła się, że robi to, co jest dla wszystkich najlepsze.

– Jedną sprawę powierzam twojej szczególnej pieczy – powiedziała wieczorem w przeddzień wyjazdu.

– Masz na myśli swoje papiery? – zapytała Beth.

– Nie, mojego chłopca. Proszę, bądź dla niego dobra!

– Oczywiście, że będę, ale i tak nie zapełnię twojego miejsca i będzie mu ciebie bardzo brak.

– Nic mu się nie stanie. Pamiętaj więc, pozostawiam go pod twoją opieką, abyś go strofowała, pocieszała i utrzymywała w ryzach.

– Postaram się, ze względu na ciebie – obiecała Beth, zastanawiając się, dlaczego Jo tak dziwnie na nią patrzy.

Żegnając się z Jo, Laurie szepnął znacząco:

– Nic ci to nie pomoże, Jo. Mam cię na oku, więc uważaj na to, co robisz, albo pojadę, żeby zabrać cię z powrotem do domu.

ROZDZIAŁ XXXIII

Dziennik Jo

Nowy Jork, listopad

Kochane Marmisiu i Beth,

Napiszę dziś do was prawdziwe dzieło, bo tyle mam wam do powiedzenia, mimo że nie jestem elegancką damą podróżującą po Europie. Kiedy kochana, stara twarz ojca zniknęła mi z oczu, zrobiło mi się tak smutno, że być może uroniłabym ze dwie słone łezki, gdyby nie odwróciła mojej uwagi pewna irlandzka dama z czworgiem małych dzieci, wszystkich mniej lub bardziej zapłakanych, co widząc zaczęłam zabawiać się rzucaniem do nich pierniczków, ilekroć otworzyły usta, by wrzeszczeć.

Niebawem wyszło słońce, więc uznając to za dobry omen, ja też się rozpogodziłam i do końca już mogłam z całego serca cieszyć się podróżą.

Pani Kirk powitała mnie tak serdecznie, że od razu poczułam się jak w rodzinie, mimo że ten wielki dom pełen jest obcych ludzi. Dała mi bardzo zabawny mały pokój na mansardzie – jedyny, jaki miała. Stoi tu piecyk, a przy oknie, przez które wpada słońce, uroczy stolik, więc mogę siedzieć tu i pisać, kiedy mi się spodoba. Od razu polubiłam tę swoją norę, a piękny widok i wieża kościoła naprzeciwko wynagradzają mi liczne schody, po których muszę się tu wdrapywać. Pokój dziecinny, gdzie mam uczyć i szyć, znajduje się obok prywatnej bawialni pani Kirk, a obie małe dziewczynki są bardzo ładne, choć, zdaje się, nieco rozpieszczone, ale polubiły mnie od razu, kiedy opowiedziałam im bajkę Siedem niegrzecznych świnek. Jestem pewna, że okażę się wzorową guwernantką.

Jadać mogę razem z dziećmi, jeśli bardziej mi to odpowiada niż zasiadanie przy dużym stole, i na razie tak właśnie robię, bo jestem nieśmiała, chociaż nikt by w to nie uwierzył.

– Czuj się jak w domu, kochanie – powiedziała pani K. na swój macierzyński sposób. – Jak możesz się domyślić, przy tak licznej rodzinie jestem od rana do wieczora zabiegana, ale spadnie mi z serca wielki ciężar, jeśli będę wiedziała, że dzieci są z tobą bezpieczne. Moje pokoje stoją zawsze dla ciebie otworem i pragnę, żeby było ci tutaj dobrze. W domu jest wiele miłych osób, gdybyś potrzebowała towarzystwa, a wieczory zawsze masz wolne. Jeśli będziesz w kłopocie, przychodź od razu do mnie. Ale oto już dzwonek na herbatę. Muszę iść się przebrać. – I wybiegła, pozostawiając mnie, żebym zagospodarowała się w moim nowym gniazdku.

Kiedy wkrótce schodziłam na dół, ujrzałam coś, co mi się bardzo spodobało. W tym wielkim domu schody są bardzo wysokie i kiedy zatrzymałam się w pół drogi, czekając na służącą, bo miała u mnie napalić, zobaczyłam dżentelmena, który podszedł do niej, wziął ciężkie wiadro z węglem, wniósł je na górę, postawił przy najbliższych drzwiach, uprzejmie skinął głową i powiedział z obcym akcentem:

– Tak jest lepiej. Małe plecy są za młode na połowę takiego ciężaru.

Czy to nie było ładnie z jego strony? Podobało mi się to, ponieważ, jak mówi ojciec, drobiazgi ukazują charakter. Kiedy tego wieczora opowiedziałam o tym pani K., roześmiała się i rzekła:

– To musiał być profesor Bhaer. On zawsze robi podobne rzeczy.

Pani K. powiedziała mi, że pochodzi on z Berlina, jest bardzo wykształcony i dobry, ale biedny jak mysz kościelna, i daje lekcje, żeby zarobić na utrzymanie dla siebie i dwóch osieroconych siostrzeńców. Wychowuje ich tutaj zgodnie z życzeniem swojej siostry, której mąż był Amerykaninem. Nie jest to bardzo romantyczna historia, ale mimo to zainteresowała mnie i ucieszyłam się wiadomością, że pani K. użycza mu swojej bawialni na niektóre lekcje. Między bawialnią a pokojem dziecinnym są oszklone drzwi i zamierzam ukradkiem mu się przyjrzeć, żeby opisać wam, jak wygląda. Ma prawie czterdzieści lat, więc naprawdę nic w tym złego, Marmisiu.

Po herbacie i perypetiach z ułożeniem dziewczynek do łóżek zaatakowałam spory kosz do robótek i spędziłam z tym moim nowym przyjacielem cichy wieczór. Będę prowadzić dziennik w formie listów i wysyłać go Wam raz w tygodniu. A teraz dobranoc, jutro napiszę więcej.

Wtorek wieczorem

Dziś rano porządnie się naganiałam, bo dzieci zachowywały się jak Sancho[17] i w pewnej chwili myślałam już, że zaraz je trzepnę. Na szczęście jakiś dobry anioł podszepnął mi, żeby spróbować gimnastyki, i ćwiczyłyśmy, dopóki się tak nie zmęczyły, że wreszcie spokojnie usiadły. Po śniadaniu służąca wzięła je na spacer, a ja ochoczo zabrałam się do szycia. Dziękowałam właśnie swojej gwieździe, że umiem robić ładne dziurki do guzików, kiedy drzwi do bawialni otworzyły się, zamknęły i ktoś zaczął nucić: Kennst du das land... zupełnie niczym wielki bąk.

Wiem, że było to okropnie niewłaściwe, ale nie mogłam oprzeć się pokusie i wyjrzałam, unosząc zasłonę przy szklanych drzwiach. Był tam profesor Bhaer. Układał właśnie swoje książki, więc mogłam mu się dobrze przyjrzeć. Prawdziwy Niemiec – raczej krępy, z brązowymi rozwichrzonymi włosami, krzaczastą brodą, ładnym nosem, najłagodniejszymi oczami, jakie kiedykolwiek widziałam, i wspaniałym mocnym głosem, brzmiącym tak kojąco przy naszej ostrej i niestarannej amerykańskiej mowie. Jego ubranie było zaniedbane, ręce duże, w twarzy zaś nie znalazłam nic ładnego, poza olśniewającymi zębami, a jednak spodobał mi się, bo miał piękną głowę, bardzo gustowną koszulę i wyglądał jak dżentelmen, mimo że przy marynarce brakowało dwóch guzików, a jeden but był brudny. I chociaż sobie nucił, wydawał się smutny, dopóki nie podszedł do okna, żeby odwrócić do słońca cebulki hiacyntów i pogłaskać kota, który powitał go jak starego przyjaciela. Uśmiechnął się wtedy, a kiedy rozległo się pukanie do drzwi, zawołał mocnym dźwięcznym głosem:

– Herein!

„Jego ubranie było zaniedbane, ręce duże, w twarzy zaś nie znalazłam nic ładnego, poza olśniewającymi zębami, a jednak spodobał mi się (...)”.

Miałam się już schować, kiedy zobaczyłam drobniutką dziewczynkę, która weszła, taszcząc wielką księgę, więc obserwowałam dalej, ciekawa, co się będzie działo.

– Ja chcieć mój Bhaer – powiedziała ta pchełka, rzucając swoją księgę i podbiegając ku niemu.

– Dostaniesz swojego Bhaera. Chodź, i niechże cię on porządnie uściska, Tino – powiedział profesor, łapiąc ją ze śmiechem i podnosząc w górę tak wysoko, że musiała pochylić swą małą buzię, żeby go pocałować.

– Teraz ja musi się uczyć – mówiło dalej to zabawne maleństwo, więc postawił ją na stole, otworzył przyniesiony przez nią wielki słownik i dał jej papier i ołówek, a ona zaczęła gryzmolić, od czasu do czasu przewracając stronę i przesuwając po niej swój tłuściutki paluszek, tak jakby szukała słowa, przy czym robiła to z taką powagą, że z trudem powstrzymywałam się od śmiechu, by nie zdradzić swej obecności, a pan Bhaer stał i głaskał jej główkę z tak ojcowskim wyrazem twarzy, że pomyślałam, iż musi być jego dzieckiem, mimo że wyglądała bardziej na Francuzkę niż na Niemkę.

Kiedy ponownie rozległo się pukanie i pojawiły się dwie młode damy, powróciłam do swoich zajęć i pracowałam cnotliwie, podczas gdy z pokoju obok dobiegały hałasy i paplanina. Jedna z dziewcząt śmiała się w tak afektowany sposób i wciąż powtarzała kokieteryjnie: „Ależ, profesorze”, a druga wymawiała niemieckie słowa z takim akcentem, że chyba bardzo trudno było mu zachować powagę.

Obie wystawiały jego cierpliwość na ciężkie próby, gdyż niejednokrotnie słyszałam, jak mówił z naciskiem:

– Nie, nie, to nie tak. Nie słuchała pani, kiedy wyjaśniałem. – W końcu usłyszałam głośny stuk, tak jakby uderzył książką w stół, po czym dobiegł mnie jego zdesperowany okrzyk: – Do licha, nic się dzisiaj nie udaje.

Biedny człowiek, współczułam mu, a kiedy dziewczęta wyszły, zerknęłam jeszcze raz, żeby zobaczyć, czy bardzo to przeżył. Opadł zmęczony na krzesło i siedział tak z zamkniętymi oczyma, dopóki zegar nie wybił drugiej, a wtedy zerwał się, schował swoją książkę do kieszeni, jakby wybierał się na kolejną lekcję, i wziąwszy na ręce małą Tinę, która zasnęła na sofie, wyniósł ją z pokoju.

Przypuszczam, że ma ciężkie życie. Pani Kirke zapytała mnie, czy nie zechciałabym zejść o piątej do jadalni na obiad, a ponieważ zaczęłam już tęsknić za domem, pomyślałam, że pójdę i zobaczę, co to za ludzie mieszkają ze mną pod tym samym dachem. Ubrałam się więc porządnie i spróbowałam niepostrzeżenie wśliznąć się za panią Kirke, ale ponieważ ona jest niska, a ja wysoka, moje starania, by się ukryć, niezupełnie się udały. Posadziła mnie obok siebie i kiedy trochę ochłonęłam, zebrałam się na odwagę, żeby rozejrzeć się dookoła. Przy długim stole siedziało mnóstwo ludzi i wszyscy nic tylko zajadali, zwłaszcza panowie, którzy zdawali się jeść na czas, gdyż dosłownie pochłaniali kolejne potrawy, wychodząc natychmiast, gdy tylko skończyli. Towarzystwo było takie, jak to zwykle bywa: zajęci wyłącznie sobą młodzi mężczyźni, zajęte sobą nawzajem młode pary, mężatki zajęte dziećmi i starsi panowie zajęci polityką. Nie sądzę, żebym chciała mieć z nimi wiele do czynienia, z wyjątkiem pewnej młodej damy o słodkiej dziewczęcej twarzy, jedynej, która wydała mi się interesująca.

Na samym końcu stołu siedział profesor, w jedną stronę wykrzykując odpowiedzi na pytania pewnego bardzo dociekliwego, lecz głuchego starego dżentelmena, a z drugiej dyskutując z jakimś Francuzem o polityce. Gdyby była tu Amy, na pewno raz na zawsze odwróciłaby się od profesora, ponieważ – donoszę o tym z przykrością – zajadał z wilczym apetytem, który przeraziłby „jej wysokość”. Mnie to nie przeszkadzało, bo lubię „widzieć, jak kto je ze smakiem”, jak mawia Hanna, a ten biedny człowiek na pewno potrzebował solidnego posiłku po całym dniu nauczania idiotek. Kiedy po obiedzie szłam na górę, dwaj młodzi ludzie poprawiali sobie kapelusze przed lustrem w hallu i usłyszałam, jak jeden powiedział półgłosem do drugiego:

– Kim jest ta nowa lokatorka?

– Guwernantka, czy coś w tym rodzaju.

– Po cóż, u licha, siedzi przy naszym stole?

– Przyjaciółka starszej pani.

– Przystojna, ale bez żadnego stylu.

– Ani krzty. No, zapalmy i idziemy.

Z początku trochę się rozzłościłam, ale potem mi przeszło, bo guwernantka to nic gorszego niż urzędnik, a jeśli nawet nie mam „stylu”, to mam rozsądek, czego niestety pozbawione są niektóre osoby, sądząc po uwagach tych dżentelmenów, którzy odeszli, gadając i kopcąc jak zepsute kominy. Nie lubię prostaków!

Czwartek

Wczoraj spędziłam spokojny dzień na uczeniu, szyciu i pisaniu w moim małym pokoju, który z zapaloną lampą i kominkiem jest bardzo przytulny. Usłyszałam nieco nowin i zostałam przedstawiona profesorowi. Zdaje się, że Tina jest córką Francuzki, która zajmuje się tu prasowaniem i praniem. Dziewuszka oddała swe serce panu Bhaerowi i gdy tylko jest on w domu, chodzi za nim krok w krok, a on to uwielbia, bo bardzo lubi dzieci, mimo że jest „starym kawalerem”. Kitty i Minnie Kirke też za nim przepadają i opowiadają bez przerwy o zabawach, jakie wymyśla, prezentach, jakie przynosi, i wspaniałych baśniach, jakie opowiada. Młodzi panowie dokuczają mu podobno, nazywają go Stary Fryc, Beczka Piwa i robią wszelkiego rodzaju żarty z jego nazwiska. Ale on bawi się tym jak chłopiec, jak twierdzi pani K., i przyjmuje to z takim poczuciem humoru, że wszyscy go lubią, pomimo jego cudzoziemskich zwyczajów. Dama o dziewczęcym wyglądzie to panna Norton – bogata, wykształcona i miła. Zagadnęła mnie dziś przy obiedzie (bo znów tam poszłam, gdyż zabawnie jest obserwować ludzi) i prosiła, bym ją odwiedziła w jej pokoju. Ma piękne książki i obrazy, zna ciekawych ludzi, a ponieważ jest wobec mnie serdeczna, postaram się być miła, bo i ja pragnę dostać się do dobrego towarzystwa, tylko że jest ono nieco inne niż to, które podoba się Amy.

Ubiegłego wieczora byłam w bawialni, kiedy nadszedł pan Bhaer z jakimiś gazetami dla pani Kirke. Nie było jej, ale Minnie, która zachowuje się jak mała dama, bardzo ładnie mnie przedstawiła:

– To przyjaciółka mamy, panna March.

– Tak, jest wesoła i bardzo ją lubimy – dodała Kitty, która jest enfant terrible. Ukłoniliśmy się sobie, po czym wybuchnęliśmy śmiechem, ponieważ sztywna prezentacja i bezpośrednia uwaga Kitty stanowiły zabawny kontrast.

– O tak, słyszałem, że te nieznośne panny dokuczają pani, panno March. Jeśli znów się to powtórzy, proszę mnie zawołać, a natychmiast pospieszę z pomocą – powiedział, groźnie marszcząc brwi ku uciesze małych łobuziaków.

Przyrzekłam, że to uczynię, i po chwili odszedł, ale chyba pisane mi jest wciąż go spotykać, bo kiedy dziś, przechodząc pod jego drzwiami, stuknęłam w nie przypadkiem parasolką, natychmiast się otworzyły i ukazał się on sam, w szlafroku, z ogromną niebieską skarpetą w jednej dłoni i igłą do cerowania w drugiej. Nie wydawał się ani trochę zażenowany, bo kiedy wyjaśniwszy wszystko, pospiesznie odchodziłam, pomachał mi dłonią, w której trzymał skarpetkę, mówiąc donośnie i pogodnie, jak zwykle:

– Ma pani świetną pogodę na spacer. Bon voyage, mademoiselle.

Śmiałam się schodząc po schodach, ale jednocześnie myśl o tym, że biedny człowiek musi sam naprawiać sobie garderobę, była dość smutna. Wiem, że w Niemczech dżentelmeni haftują, ale cerowanie to żadna przyjemność.

Sobota

Nie wydarzyło się nic, o czym warto byłoby pisać, poza wizytą u panny Norton, która ma pokój pełen pięknych rzeczy i jest niezwykle czarująca. Pokazała mi wszystkie swoje skarby i zapytała, czy nie zechciałabym czasem pójść z nią jako jej dama do towarzystwa na wykład lub koncert, który będzie mnie interesował. Rzekła to tak, jakby wyświadczała mi przysługę, bo jestem pewna, że pani Kirke opowiedziała jej o nas, więc zrobiła to z uprzejmości. Mam swoje poczucie godności, ale łaski otrzymywane od takich osób bynajmniej nie poniżają mnie, dlatego chętnie się zgodziłam.

Kiedy wróciłam do pokoju dziecinnego, z bawialni dobiegały takie hałasy, że zajrzałam tam i ujrzałam pana Bhaera na czworakach na podłodze, Tina siedziała mu na plecach, Kitty prowadziła go na skakance, a Minnie karmiła ciastkami dwóch małych chłopców, którzy ryczeli i skakali w klatkach zbudowanych z krzeseł.

– Bawimy się w mażernię – wyjaśniła Kitty.

– To jest mój sonik! – dodała Tina, trzymając profesora za włosy.

– Mama zawsze pozwala nam robić to, co chcemy, w sobotę po południu, kiedy przychodzą Franz i Emil, prawda, panie Bhaer? – powiedziała Minnie.

„Sonik” usiadł, wyglądając na równie przejętego jak cała reszta, i odezwał się poważnie:

– Daję pani słowo, że tak jest. Jeśli będziemy robić za dużo hałasu, proszę tylko zawołać: „Psst!”, i zaraz się uciszymy.

Przyrzekłam, że to zrobię, ale zostawiłam drzwi otwarte i bawiłam się równie dobrze jak oni – nigdy bowiem nie byłam świadkiem wspanialszej zabawy. Bawili się w berka i w wojsko, tańczyli i śpiewali, kiedy zaś poczęło się ściemniać, wszyscy zebrali się na sofie wokół profesora, a on opowiadał urocze baśnie o bocianach w gniazdach na szczycie kominów i o małych koboldach[18], które latają na wirujących płatkach śniegu. Dlaczego Amerykanie nie mogą być tak bezpośredni i naturalni jaki Niemcy?

Tak bardzo lubię pisać, że mogłabym ciągnąć w nieskończoność, gdyby nie powstrzymywały mnie przyczyny natury ekonomicznej, bo chociaż używam cienkiego papieru i piszę gęsto, drżę na myśl o tym, ile będą kosztowały znaczki na ten list. Proszę, prześlijcie mi listy od Amy, kiedy tylko będziecie w stanie się z nimi rozstać. Moje drobne nowiny zabrzmią bardzo nieciekawie przy jej rewelacjach, ale wiem, że Wam i tak się spodobają. Czy Teddy studiuje teraz tak pilnie, że nie ma czasu, by pisać do przyjaciół? Opiekuj się nim dla mnie dobrze, Beth, i napisz mi o bliźniętach. Przekaż ode mnie wszystkim serdeczne pozdrowienia.

Wasza wierna Jo.

P.S. Przeczytałam mój list i uderzyło mnie, jaki wiele w nim Bhaera, ale zawsze interesowali mnie dziwaczni ludzie, a poza tym właściwie nie miałam nic innego do opisywania. Niech Was Bóg błogosławi!

Grudzień

Moja najdroższa Betsey.

Ponieważ list ten będzie bezładną pisaniną, adresuję go do Ciebie w nadziei, że dostarczy Ci trochę rozrywki i da niejakie pojęcie o moim życiu tutaj, które acz spokojne, jest jednak, dzięki Bogu, dość zabawne. Po tym, co Amy nazwałaby harkulanumskimi wysiłkami na niwie kształtowania umysłów i charakterów moich małych wychowanek, młode pędy poczęły giąć się w pożądanym przeze mnie kierunku. Te dziewczynki nie są tak interesujące jak Tina i chłopcy, ale sumiennie wypełniam swoje obowiązki, a one obie mnie lubią. Franz i Emil to ogromnie weseli i pomysłowi chłopcy – połączenie niemieckiej i amerykańskiej krwi utworzyło w tym przypadku mieszankę wybuchową. Sobotnie popołudnia są porą najwspanialszych zabaw, w domu lub na dworze, bo w pogodne dni wszyscy wychodzą na spacer, niczym na pensji, a profesor i ja pilnujemy porządku i też świetnie się bawimy!

Jesteśmy teraz dobrymi przyjaciółmi i zaczęłam pobierać u niego lekcje. Doszło do tego w tak śmieszny sposób, że muszę Ci o wszystkim opowiedzieć. Otóż pewnego dnia, kiedy przechodziłam koło jego pokoju, zawołała mnie pani Kirke, która właśnie tam buszowała.

– Czy widziałaś kiedykolwiek podobną norę, kochanie? Wejdź i pomóż mi uporządkować te książki, bo przewróciłam mu wszystko do góry nogami, starając się odkryć, co zrobił z sześcioma nowymi chustkami do nosa, które mu niedawno dałam.

Weszłam więc, by pomóc pani Kirke, a przy okazji rozejrzałam się dookoła – niewątpliwie była to „nora”. Wszędzie leżały książki i papiery; złamana fajka i stary flet porzucone były na półce nad kominkiem; obszarpany ptak bez ogona siedział na jednym parapecie okiennym, podczas gdy na drugim stało pudło z białą myszką; niedokończone łódki i kawałki sznura leżały wśród rękopisów, brudne małe buciki suszyły się przed kominkiem, a w całym pokoju widoczne były ślady drogich, kochanych chłopców, którym oddał się w niewolę. Po długich poszukiwaniach odnalazłyśmy trzy z zagubionych chustek: jedną na ptasiej klatce, drugą – całą poplamioną atramentem, a trzecią mocno przypaloną, gdyż najwyraźniej używana była do trzymania czegoś gorącego.

– Co za człowiek! – zaśmiała się serdecznie pani K., wkładając chusteczki do torby na ścinki. – Przypuszczam, że pozostałe zostały zużyte na żagle do statków, do obwiązywania skaleczonych palców lub jako ogon latawca. To straszne, ale nie umiem się na niego gniewać. Jest taki roztargniony i dobroduszny i pozwala się tym chłopcom zupełnie tyranizować. Zgodziłam się dla niego prać i naprawiać mu garderobę, ale on zapomina dawać mi swoje rzeczy, a ja nie pamiętam, by je regularnie przeglądać, i czasami znajdują się one w rozpaczliwym stanie.

– Proszę pozwolić, że ja się tym zajmę – powiedziałam. – Dla mnie to drobiazg, a on nie musi wiedzieć. Chciałabym to zrobić – jest dla mnie taki miły, przynosi mi listy i pożycza książki.

Doprowadziłam więc jego rzeczy do porządku i zacerowałam pięty w dwóch parach skarpet, bo były pościągane jego dziwacznym cerowaniem w bezkształtną masę. Nikt mu tego nie mówił i miałam nadzieję, że o niczym się nie dowie, ale pewnego dnia w ubiegłym tygodniu sam mnie na tym przyłapał. Przysłuchiwanie się jego lekcjom tak bardzo mnie zainteresowało i bawiło, że mimo woli sama zaczęłam się uczyć, bo Tina ciągle biega tam i z powrotem, zostawiając drzwi otwarte, i wszystko mogę słyszeć. Siedziałam koło drzwi, kończąc cerowanie ostatniej skarpetki i próbując zrozumieć, co powiedział do nowej uczennicy, która jest równie głupia jak ja. Dziewczyna wyszła i zapanowała cisza. Myślałam, że też wyszedł, więc zapamiętale powtarzałam jakiś czasownik, kiedy usłyszałam lekki hałas i ujrzałam przed sobą pana Bhaera, który patrzył na mnie i cicho się śmiał, robiąc jednocześnie znaki do Tiny, żeby go nie zdradziła.

– Ach, więc to tak! – powiedział, kiedy gwałtownie zamilkłam, spoglądając na niego z osłupieniem. – Pani podpatruje mnie, a ja panią i jest to całkiem zabawne, ale ja wcale nie żartem chciałem spytać, czy ma pani ochotę na niemiecki.

– Tak, ale pan jest zbyt zajęty. I ja jestem za głupia na naukę – odparłam, czerwona jak piwonia.

– Też coś! Znajdziemy czas i nie omieszkamy znaleźć także rozumu. Wieczorami będę pani dawał krótkie lekcje, i to z wielką przyjemnością, ponieważ, panno March, mam dług do spłacenia. – I wskazał na moją robótkę. – „Tak – mówią sobie te miłe damy – taki z niego głupi stary jegomość, że w niczym się nie zorientuje, nigdy nie zauważy, że jego skarpety nie są już dziurawe, pomyśli, że jego guziki same odrastają, kiedy odpadną, i uwierzy, że szwy zrobiły się same”. Ach! Ale ja mam oko i widzę dużo. Ja mam serce i potrafię czuć wdzięczność. A więc, albo mała lekcyjka od czasu do czasu, albo koniec czarodziejskiej pomocy dla mnie i moich rzeczy.

Oczywiście wspaniała okazja, więc dobiłam targu i zaczęliśmy. Wzięłam cztery lekcje i utknęłam w jakimś gramatycznym bagnie. Profesor był bardzo cierpliwy, ale musiały to być dla niego katusze, i od czasu do czasu spoglądał na mnie z wyrazem tak łagodnej rozpaczy, że sama nie wiedziałam, czy śmiać się, czy płakać. Ale kiedy ostatecznie złamana i przybita, zaczęłam pociągać nosem, rzucił on po prostu podręcznik gramatyki na ziemię i wymaszerował z pokoju. Czułam się upokorzona i opuszczona, lecz wcale go o to nie winiłam. Zaczęłam zbierać moje papiery, chcąc czym prędzej pobiec na górę i nawymyślać sobie samej, kiedy powrócił, tak ożywiony i radosny, jakbym okryła się chwałą.

– Teraz spróbujemy nowego sposobu. Będziemy czytać razem tę przyjemną małą Märchen, zamiast tkwić w tej suchej księdze, która odchodzi do kąta za karę, że przysporzyła nam kłopotów.

Mówił tak łagodnie i tak zachęcająco otworzył przede mną Hansa Andersena, że poczułam się okropnie zawstydzona i ochoczo rzuciłam się do lekcji, co zdawało się ogromnie go bawić. Zapomniałam o mojej nieśmiałości i dukałam zawzięcie (nie odda tego żadne inne określenie), potykając się na długich słowach, wymawiając je zgodnie z przypływem chwilowego natchnienia, lecz starając się, jak tylko umiałam. Kiedy skończyłam czytać pierwszą stronę i zatrzymałam się, żeby złapać oddech, klasnął w dłonie i zawołał tak serdecznie jak zwykle:

– Das ist gut! Dopsze nam idzie! Teraz ja przeczytam to po niemiecku. Proszę nadstawić ucho. – I zaczął czytać swoim mocnym głosem, tak że z przyjemnością słuchałam i patrzyłam na niego. Szczęśliwie była to historia Dzielnego Cynowego Żołnierzyka, która jest zabawna, toteż mogłam się śmiać i rzeczywiście śmiałam się, mimo że nie rozumiałam z tego nawet połowy, ale widząc, jaki jest przejęty, nie mogłam się opanować, bo wszystko razem było takie komiczne.

Po tym wydarzeniu poszło nam już lepiej i teraz zupełnie dobrze odczytuję moje lekcje, ponieważ taki sposób nauki bardzo mi odpowiada, a gramatyka wetknięta jest w opowiadania i poezje, tak jak podaje się lekarstwa w galaretce. Bardzo to lubię, a on też nie okazuje na razie znudzenia – to bardzo miło z jego strony, prawda? Chcę podarować mu coś miłego na Gwiazdkę, bo nigdy nie ośmieliłabym się zaproponować pieniędzy. Poradź mi coś stosownego, Marmisiu.

Cieszę się, że Laurie, jak piszecie, jest tak zajęty i szczęśliwy, że przestał palić i zapuścił włosy, by odrosły. Jak widzisz, Beth lepiej sobie z nim radzi niż ja. Nie jestem zazdrosna, kochanie. Rób, co możesz, ale nie czyń z niego świętego, Beth. Obawiam się, że nie potrafiłabym go lubić bez tej odrobiny normalnej ludzkiej niesforności. Przeczytaj mu urywki moich listów. Nie miałam czasu napisać więcej, ale i tyle na razie wystarczy. Dzięki Bogu, że Beth nadal czuje się tak dobrze.

Styczeń

Szczęśliwego Nowego Roku dla Was wszystkich, kochana moja Rodzino, do której włączam oczywiście pana Laurence’a i młodego człowieka o imieniu Teddy. Nie umiem wprost wyrazić, jak bardzo się ucieszyłam z Waszej gwiazdkowej paczuszki, zwłaszcza że dostałam ją dopiero wczoraj wieczorem, kiedy straciłam już nadzieję. Wasz list nadszedł rano, ale nie było w nim ani słowa o paczce – teraz wiem, że miała to być niespodzianka – i poczułam się zawiedziona, bo miałam „coś w rodzaju przeczucia”, że o mnie nie zapomnicie. Smutna siedziałam po południu w swoim pokoju, kiedy przyniesiono mi wielką, zabłoconą i poobijaną paczkę, którą po prostu objęłam i przytuliłam. Było to takie domowe i pokrzepiające. Usiadłam na podłodze i czytałam, oglądałam i jadłam, i śmiałam się, i płakałam, sami wiecie, jak to jest ze mną. Wszystko było dokładnie takie, jak pragnęłam, a tym milsze, że zrobione przez Was, a nie kupowane. Nowy „przeciwatramentowy śliniak” od Beth jest znakomity, a pudło twardych pierniczków od Hanny osłodzi mi życie. Na pewno będę nosić flanelową bieliznę, którą mi przysłałaś, Marmisiu, i uważnie przeczytam książki, w których Ojciec zrobił dla mnie uwagi. Ogromnie, ogromnie Wam wszystkim dziękuję!

Skoro mowa o książkach, to muszę Wam powiedzieć, że ostatnio bardzo się wzbogaciłam, ponieważ w dzień Nowego Roku pan Bhaer podarował mi piękne wydanie Szekspira. Bardzo cenił tę książkę, a ja często podziwiałam ją, ustawioną na honorowym miejscu obok Biblii po niemiecku, Platona, Homera i Miltona. Możecie więc sobie wyobrazić, jak się poczułam, kiedy przyniósł mi ją i pokazał wypisane tam moje imię i dedykację: „od pani przyjaciela Friedricha Bhaera”.

– Często mówiła pani, że pragnie mieć bibliotekę. Daję więc pani jedną książkę, gdyż pomiędzy tymi pokrywkami (miał na myśli okładki) zawarte jest wiele książek. Proszę ją uważnie przeczytać, bo studia charakterów w tej książce pomogą pani poznawać te spotykane w życiu i malować je potem piórem.

Podziękowałam mu, jak umiałam najładniej, i mówię teraz o „mojej bibliotece”, tak jakbym miała w niej ze sto książek. Nigdy przedtem nie zdawałam sobie sprawy, jak wspaniały jest Szekspir, ale też nigdy przedtem nie miałam żadnego Bhaera, który by mi to uświadomił. Cieszę się, że obojgu Wam podoba się to, co o nim opowiadam, i mam nadzieję, że poznacie go kiedyś. Mama będzie podziwiała jego dobre serce, Ojciec jego mądrość. Ja podziwiam jedno i drugie i czuję się bogata, że zyskałam nowego „przyjaciela Friedricha Bhaera”.

Ponieważ nie miałam wiele pieniędzy i nie wiedziałam, co by mu się podobało, kupiłam różne drobiazgi i poukładałam w jego pokoju, żeby sprawić mu niespodziankę. Były użyteczne, ładne, ale zabawne: nowy kałamarz na biurko, mały wazonik na kwiaty (zawsze ma u siebie jakiś kwiatek w szklance – dla odświeżenia, jak mówi) i pikowany uchwyt do kranu przed kominkiem, żeby nie musiał przypalać tego, co Amy nazywa mouchoir. Zrobiłam go, wykorzystując pomysł Beth – wielki motyl z grubym tułowiem, czarnymi i żółtymi skrzydłami, wełnianymi czułkami i oczami z koralików. Ogromnie mu się podobał i położył go natychmiast na półce nad kominkiem jako ozdobę, więc w rezultacie była to klęska. Sam, mimo że jest taki biedny, nie zapomniał o żadnej służącej czy dziecku w całym domu, a o nim też pamiętali wszyscy – od praczki po pannę Norton, co bardzo mnie ucieszyło.

W Nowy Rok wszyscy przygotowali maskaradę i zapowiadała się wesoła zabawa. Z początku nie wybierałam się tam, bo nie miałam żadnego stroju, ale w ostatniej chwili pani Kirke wyciągnęła jakieś zapomniane stare brokaty, a panna Norton pożyczyła mi koronkę i pióra, więc przebrałam się za panią Malaprop[19] i pożeglowałam na dół w masce na twarzy. Nikt mnie nie poznał, bo zmieniłam głos, i nikomu nie śniło się, że małomówna i wyniosła panna March (większość z nich uważa, że jestem sztywna i chłodna, i niewarta najmniejszego zachodu) potrafi tańczyć, błyskać dowcipem, śmiać się i być duszą towarzystwa. Świetnie się tam bawiłam, a kiedy zdjęliśmy maski, bardzo zabawnie było zobaczyć ich głupie miny. Usłyszałam, jak pewien młody człowiek powiedział do swego towarzysza, że jestem aktorką i że nawet pamięta mnie z przedstawienia w jakimś małym teatrze. Szczerze się uśmiałam. Pan Bhaer był przebrany za Nicka Bottoma, a Tina za Tytanię[20] – wyglądała w jego ramionach jak najprawdziwsza maleńka wróżka. W tańcu prezentowali „prawdziwy krajobraz”, aby użyć „teddyzmu”.

Miałam więc bardzo udany Nowy Rok, a kiedy wieczorem usiadłam w swoim pokoju, poczułam, że jednak coś osiągnęłam, bo przez cały czas jestem teraz wesoła, pracuję z ochotą i bardziej niż dawniej interesuję się innymi ludźmi, co wychodzi mi tylko na dobre. Bądźcie wszyscy błogosławieni! Kochająca Was zawsze

Jo

ROZDZIAŁ XXXIV

Przyjaciel

Mimo że Jo prowadziła bujne życie towarzyskie i była bardzo zajęta codzienną pracą, by zarobić na utrzymanie, znajdowała jednak czas na twórczość literacką. Cel, jaki postawiła teraz przed sobą, był zupełnie zrozumiały u biednej i ambitnej dziewczyny, ale środki, jakie obrała, by go osiągnąć, nie były najlepsze. Przekonała się, że pieniądze dają władzę, postanowiła więc zdobyć i pieniądze, i władzę, by spożytkować je przede wszystkim dla tych, których kochała.

Od wielu lat najgoręcej marzyła o tym, by dom opływał w dostatki, a Beth miała wszystko, czego zapragnie, poczynając od truskawek w zimie, a kończąc na organach w sypialni, oraz by stać ją było na wyjazd za granicę i żeby zawsze miała więcej niż potrzeba, tak by mogła zdobyć się na luksus dobroczynności.

Nagrody zdobywane w konkursach literackich zdawały się otwierać drogę do spełnienia tych wszystkich marzeń. Katastrofa z powieścią przygasiła jednak na jakiś czas jej entuzjazm i odebrała odwagę. Jak ten nieśmiertelny bohater, odpoczęła chwilę po pierwszej próbie, która przyniosła upadek i małą część skarbu. W końcu jednak upór w dążeniu do celu zwyciężył i Jo wspięła się zacienionym zboczem, by sięgnąć po więcej łupów, niemalże zostawiła za sobą to, co było cenniejsze niż worki z pieniędzmi.

Jo zaczęła teraz pisywać historie sensacyjne, były to bowiem czasy, w których nawet ta idealna Ameryka czytywała „śmieci”. Nie mówiąc nic nikomu, upitrasiła „straszliwą historię” i odważnie zaniosła ją sama do pana Dashwooda, redaktora „Wulkanu Tygodnia”. Kobieca intuicja podszepnęła jej, że strój wywiera na wielu osobach silniejsze wrażenie niż zalety charakteru czy nienaganne maniery. Wystroiła się więc w swoje najlepsze rzeczy i wmawiając sobie, że nie jest ani trochę zdenerwowana, dzielnie pokonała dwa piętra ciemnych i brudnych schodów, by trafić do zagraconego pokoju, gdzie w chmurze dymu z cygar siedziało trzech dżentelmenów, a ich buty znajdowały się wyżej niż kapelusze, której to części garderoby żaden z nich nie uznał za stosowne zdjąć na jej widok. Przestraszona nieco takim powitaniem, Jo zawahała się w progu, mrucząc z wielkim zażenowaniem:

– Przepraszam, szukam biura „Wulkanu Tygodnia”. Chciałam się widzieć z panem Dashwoodem.

Najwyższa para butów opadła w dół i podniósł się najbardziej dymiący dżentelmen. Obracając w palcach cygaro, podszedł i skinął głową, a jego oblicze nie wyrażało nic poza sennością. Uznając, że musi jakoś przez to przebrnąć, Jo wydobyła rękopis i z każdym słowem coraz bardziej czerwieniąc, wybąkała urywki swego przemówienia, które pieczołowicie na tę okazję przygotowała.

– Moja przyjaciółka... prosiła mnie o przedstawienie opowiadania... w charakterze eksperymentu... chciałaby znać pańskie zdanie... chętnie napisze więcej, jeśli się spodoba.

Kiedy tak czerwieniła się i jąkała, pan Dashwood wziął rękopis i kartkował go dość brudnymi palcami, obrzucając porządnie zapisane strony krytycznym spojrzeniem.

– To nie pierwsza próba, domyślam się? – rzucił, zauważywszy, że kartki były ponumerowane, zapisane tylko z jednej strony i nie były związane wstążką – pewny znak debiutanta.

– Nie, proszę pana, ma pewne doświadczenie i zdobyła nagrodę za opowiadanie do „Blarneystone Banner”.

– Och, doprawdy? – I pan Dashwood obrzucił Jo szybkim spojrzeniem, które zdawało się lustrować wszystko, co miała na sobie, od kokardy na czepku, po guziki na pantofelkach. – No cóż, może to pani zostawić, jeśli pani chce. Mamy teraz tyle tego rodzaju historii, że sami nie wiemy, co z nimi robić. Ale rzucę na to okiem i dam pani odpowiedź w przyszłym tygodniu.

Jo straciła wszelką ochotę, by cokolwiek tutaj zostawiać, bo pan Dashwood ogromnie jej się nie podobał, ale w tej sytuacji mogła tylko ukłonić się i odejść, dostojnie i z godnością, jak zawsze kiedy czuła się dotknięta lub zawstydzona. Teraz owładnęły nią oba te uczucia, bo ze znaczących spojrzeń, jakie wymieniali dżentelmeni, zupełnie jasno wynikało, że jej małe kłamstwo o „mojej przyjaciółce” uznali za dobry żart, a śmiech, który dobiegł ją, kiedy już wyszła, a był odpowiedzią na jakąś uwagę redaktora, dopełnił tylko jej zmieszania. Przekonana niemal, że nigdy tam nie wróci, poszła do domu, gdzie ze zdwojoną energią, wyładowując swoją złość, wzięła się za szycie fartuszków i niebawem ochłonęła na tyle, że mogła dostrzec komizm całej tej sceny.

„Zgoda, może pan to wziąć – powiedziała Jo z zadowoloną miną, wręczając mu z powrotem opowiadanie, bo biorąc pod uwagę, że dostawała dolara za kolumnę, dwadzieścia pięć dolarów wydawało się dobrą zapłatą”.

Kiedy poszła tam znowu, ku jej radości pan Dashwood był sam. Ponadto wydawał się nieco mniej senny niż poprzednio i nie był aż tak zajęty swym cygarem, by zapomnieć o dobrych manierach.

– Weźmiemy to – wydawcy nigdy nie mówią „ja” – jeśli zgodzi się pani na pewne zmiany. Jest za długie, więc trzeba by wyciąć te kilka fragmentów, które zaznaczyłem, a wtedy będzie w sam raz – powiedział tonem człowieka interesu.

Jo ledwie poznała swój rękopis, taki był wygnieciony i pokreślony. Niczym tkliwa matka, którą poproszono o obcięcie nogi jej dziecku, by mogło się zmieścić do nowej kołyski, spojrzała na zaznaczone fragmenty i ze zdumieniem odkryła, że wykreślone zostały wszystkie refleksje moralne, które wprowadziła specjalnie, by zrównoważyć rozbudowany wątek romansowy.

– Ależ, proszę pana, sądziłam, że każdy utwór powinien zawierać jakiś morał, i chciałam, żeby moi grzesznicy ponieśli zasłużoną karę.

Redaktorska powaga pana Dashwooda rozpłynęła się w uśmiechu, ponieważ Jo zapomniała o „przyjaciółce” i mimo woli zdradziła swe autorstwo.

– Widzi pani, ludzie chcą, żeby ich bawiono, a nie prawiono kazania. Moralność się dziś nie sprzedaje. – Nawiasem mówiąc, stwierdzenie to było niezupełnie prawdziwe.

– Sądzi pan więc, że po poprawkach mogłoby pójść?

– Tak, to świeża fabuła i całkiem ciekawie poprowadzona... styl też niezły – brzmiała uprzejma odpowiedź pana Dashwooda.

– A ile pan... to jest... jakie wynagrodzenie... – zaczęła Jo, nie bardzo wiedząc, jak spytać o honorarium.

– Ach tak. No cóż, za rzeczy tego typu dajemy od dwudziestu pięciu do trzydziestu. Płatne po ukazaniu się – odparł pan Dashwood, jakby zupełnie zapomniał o tym aspekcie sprawy. Powiadają, że takie drobiazgi często umykają uwadze wydawców.

– Zgoda, może pan to wziąć – powiedziała Jo z zadowoloną miną, wręczając mu z powrotem opowiadanie, bo biorąc pod uwagę, że dostawała dolara za kolumnę, dwadzieścia pięć dolarów wydawało się dobrą zapłatą. – Czy mogę powiedzieć przyjaciółce, że weźmie pan następne, jeśli ma coś lepszego niż to? – zapytała Jo, nieświadoma swego małego przejęzyczenia i ośmielona sukcesem.

– No cóż, zobaczymy. Na razie nie mogę nic obiecać. Pod jakim nazwiskiem przyjaciółka pani chciałaby to opublikować? – zapytał pan Dashwood niedbałym tonem.

– Pod żadnym, jeśli łaska. Nie chciałaby dawać własnego nazwiska, nie ma pseudonimu – powiedziała Jo, rumieniąc się gwałtownie.

– Oczywiście, jeśli tak sobie życzy. Opowiadanie ukaże się w przyszłym tygodniu. Czy przyjdzie pani po pieniądze, czy też mam je wysłać? – zapytał pan Dashwood, który odczuwał zrozumiałe pragnienie, by dowiedzieć się, kim jest jego nowa współpracowniczka.

– Przyjdę. Do widzenia panu.

Kiedy wyszła, pan Dashwood wdzięcznie skomentował:

– Biedna i dumna, ale może być.

Jo, upojona swym sukcesem, nierozważnie pogrążyła się w pienistych wodach literatury sensacyjnej i dopiero dzięki kołu ratunkowemu, rzuconemu jej przez przyjaciela, szczęśliwie, bez większego uszczerbku wypłynęła z powrotem.

Jak większość początkujących pismaków, wzorów dla swoich postaci i scenerii szukała za granicą, toteż bandyci, hrabiowie, Cyganie, zakonnice i księżne pojawiali się tłumnie na jej scenie i odgrywali swe role z wątpliwym prawdopodobieństwem. Ale czytelnicy nie przywiązywali zbytniej wagi do takich drobiazgów jak wiarygodność, gramatyka czy interpunkcja, pan Dashwood zaś, który łaskawie pozwalał jej, płacąc najniższe stawki, zapełniać kolumny swego pisma, nie uznał za stosowne poinformować młodej autorki, że prawdziwą przyczyną tej gościnności było odejście jednego z jego wyrobników, przez co znalazł się teraz w prawdziwych opałach.

Jo szybko nabrała zapału do swojej pracy, bo zniszczona portmonetka stopniowo pęczniała i pragnienie, by zabrać Beth następnego lata w góry, stawało się coraz bardziej realne. Jej zadowolenie przyćmiewało tylko to, że nie powiedziała o niczym rodzinie. Miała przeczucie, że ojciec i matka nie pochwaliliby tego, co robiła, wolała więc najpierw postąpić po swojemu, a potem błagać o wybaczenie. Tajemnicę łatwo było utrzymać, gdyż opowiadania ukazywały się bez nazwiska autora. Pan Dashwood oczywiście odkrył je bardzo szybko, ale obiecał milczeć i, o dziwo, dotrzymał słowa.

Uważała, że nie czyni nic złego, miała bowiem szczery zamiar nie pisać utworów, których musiałaby się wstydzić, i uciszała wyrzuty sumienia, myśląc o tej szczęśliwej chwili, kiedy pokaże wszystkim zarobione pieniądze i będzie się tylko śmiała z tej pilnie strzeżonej tajemnicy.

Pan Dashwood odrzucał jednak wszystkie opowiadania oprócz sensacyjnych, a ponieważ musiały być fascynujące i oryginalne, zaczęła poznawać historię i romanse, naukę i sztukę, akta policyjne i szpitale dla obłąkanych. Szybko odkryła, jak niewiele wie o ciemnych stronach życia. Postanowiła więc z właściwą sobie energią uzupełnić te braki. Wyszukiwała w gazetach wiadomości o wypadkach i przestępstwach; wzbudzała podejrzenia bibliotekarzy, prosząc o dzieła o truciznach; studiowała twarze na ulicach i wszelkie charaktery, jakie ją otaczały; grzebała w pyle dawnych czasów w poszukiwaniu faktów i opowieści na tyle starych, że mogły uchodzić za nowe, i w miarę swoich ograniczonych możliwości usiłowała poznawać szaleństwo, grzech i nędzę. Wydawało się jej, że znakomicie daje sobie radę, a tymczasem nieświadomie zaczynała marnować swą uroczą dziewczęcość. Ustawiczne przebywanie w złym towarzystwie, choć tylko wymyślonym, wywierało jednak na nią zły wpływ, gdyż karmiła swe serce i wyobraźnię niebezpieczną strawą, nazbyt wcześnie i niepotrzebnie poznając najmroczniejsze strony życia. Odczuła to szybciej, niż sobie uświadomiła, ponieważ ciągłe opisywanie cudzych uczuć i namiętności spowodowało, że zaczęła analizować i roztrząsać swoje własne – ponure zajęcie, któremu zdrowe młode umysły nie oddają się dobrowolnie. Występek zawsze wywołuje karę i Jo odczuła to boleśnie na własnej skórze.

Niebawem jednak nastąpiło wyzwolenie. Nie wiadomo, czy wpłynęła na to lektura Szekspira, czy też zwyciężył naturalny kobiecy instynkt poszukiwania tego, co uczciwe, odważne i silne, faktem jest jednak, że Jo oderwała się wreszcie od swych wymyślonych bohaterów, dostrzegła bowiem prawdziwego człowieka, który zainteresował ją pomimo wielu ludzkich niedoskonałości.

Pan Bhaer poradził jej pewnego razu, by w ramach doskonalenia swego warsztatu pisarskiego podjęła studia nad prostymi, rzeczywistymi i pięknymi charakterami, gdziekolwiek je znajdzie. Jo przyjęła tę radę i poczęła spokojnie studiować właśnie jego, co niewątpliwie wielce by go zaskoczyło, gdyby o tym wiedział, ponieważ cnotliwy profesor był człowiekiem bardzo skromnym.

Przede wszystkim Jo ze zdumieniem zauważyła, że jest powszechnie lubiany. Nie był ani bogaty, ani młody czy przystojny, ani pod żadnym względem fascynujący czy błyskotliwy, a mimo to wszyscy garnęli się do niego, przyciągał do siebie każdego, niczym ciepły kominek. Był biedny, jednak zdawało się, że zawsze coś ludziom ofiarowywał; obcy, a mimo to miał mnóstwo przyjaciół; niemłody już, lecz duchem radosny niczym chłopiec; niezbyt urodziwy, poniekąd dziwak, a jednak wielu osobom wydawał się piękny, jego dziwactwa zaś chętnie mu wybaczano. Jo bacznie go obserwowała, starając się odkryć, na czym polega urok tego człowieka, i w końcu doszła do wniosku, że to jego życzliwość czyni cuda. Nawet jeśli coś go trapiło, ukrywał to przed światem, ludziom ofiarując niezmiennie pogodę i serdeczność. Na jego czole rysowały się zmarszczki, lecz mimo to czas zdawał się obchodzić z nim łagodnie. Jego oczy patrzyły przyjaźnie i z dobrocią, a uścisk dużej dłoni był ciepły, mocny i bardziej wymowny niż słowa.

Nawet ubrania, jakie nosił, zdawały się potwierdzać cechy jego charakteru. Wyglądały one tak, jakby pragnęły, żeby czuł się w nich dobrze; obszerna kamizelka przywodziła na myśl wielkie serce, które się pod nią kryło, wytarte palto zdawało się wskazywać na towarzyską naturę właściciela, a rozepchane kieszenie jasno dowodziły, że małe łapki sięgały do nich często i zawsze coś znajdowały; nawet buty mówiły o jego dobroduszności, a kołnierzyki nigdy nie były sztywne i twarde jak u innych.

– To jest to! – powiedziała sobie Jo, kiedy odkryła ostatecznie, że prawdziwa dobroć okazywana bliźnim może uczynić pięknym i dystyngowanym nawet krępego niemieckiego nauczyciela, który pospiesznie pochłaniał obiady i sam sobie cerował skarpety.

Jo wysoko ceniła dobroć, ale posiadała także niezwykły szacunek dla inteligencji i pewne małe odkrycie, którego dokonała na temat profesora, sprawiło, że zaczęła traktować go z większym jeszcze szacunkiem. Nie opowiadał nigdy o sobie, nikt zatem nie wiedział, że w swym rodzinnym mieście był człowiekiem niezwykle szanowanym i cenionym za swą wiedzę i prawość, i dopiero jeden z jego rodaków, który przyszedł do niego z wizytą, wyjawił to w rozmowie z panną Norton. Jo dowiedziała się o tym od niej i ucieszyło ją to, szczególnie że sam profesor Bhaer nigdy o tym nie wspominał. Poczuła się dumna, że w Berlinie był on szanowanym profesorem, mimo że tu, w Ameryce, pozostawał tylko biednym nauczycielem, i dzięki temu wspaniałemu odkryciu jego ciche pracowite życie wydało się jej znacznie piękniejsze.

Nieoczekiwanie poznała też inny jego dar, który uznała za jeszcze cenniejszy niż intelekt. Panna Norton miała kontakty w kręgach literackich, gdzie Jo bez jej pomocy nie miałaby wstępu. Darząc ogromną życzliwością zarówno Jo, jak i profesora, zabrała ich pewnego wieczora na elitarne sympozjum zorganizowane ku czci wielu słynnych znakomitości.

Jo udała się tam, by podziwiać sławnych ludzi, których wielbiła z właściwym sobie młodzieńczym entuzjazmem. Jej pokora wobec geniuszu wystawiona jednak została tego wieczora na ciężkie próby, przekonała się bowiem, że ci „wielcy” są, o dziwo, zwykłymi ludźmi. Można sobie wyobrazić jej zdumienie, kiedy rzucając ukradkiem pełne nieśmiałej admiracji spojrzenia na poetę, którego strofy sugerowały eteryczną postać, żywiącą się „duchem, ogniem i rosą”, zobaczyła, jak z zapałem pożera kolację, a jego oblicze rozjaśnia się na widok kolejnych potraw. Dokonała również niestety innych odkryć, które szybko rozwiały jej romantyczne złudzenia. Wielki pisarz z regularnością wahadła kursował między dwoma barkami. Słynny pastor otwarcie flirtował z panią wyglądającą na rówieśnicę Madame de Staël[21]. Sławy naukowe, zapomniawszy o swoich małżach i okresach lodowcowych, plotkowały o sztuce, jednocześnie z dużą energią zajadając ostrygi i desery. Młody muzyk, który oczarował całe miasto niczym drugi Orfeusz, rozmawiał o koniach, a brytyjski arystokrata okazał się najprzeciętniejszym mężczyzną.

Już w połowie wieczoru Jo poczuła się tak całkowicie rozczarowana, że usiadła w kącie, żeby nieco ochłonąć. Wkrótce podszedł do niej pan Bhaer, który bynajmniej nie czuł się tu najlepiej, a niebawem dołączyło też kilku filozofów, którzy zaspokoiwszy już potrzeby ciała, postanowili urządzić „turniej” intelektualny. Mimo że Kant i Hegel[22]byli dla Jo nieznanymi bogami, a „subiektywne” i „obiektywne” – terminami zupełnie obcymi i jedyną rzeczą, jaka „ewoluowała z jej wewnętrznej świadomości”, był straszliwy ból głowy, rozmowa się jej podobała. Zaczynała powoli rozumieć, że świat został rozłożony na części i złożony z powrotem, i to, zdaniem mówców, według nieskończenie lepszych zasad niż poprzednio, że wiara w Boga winna być wkrótce obalona, a jedynym bogiem pozostanie intelekt. Jo nie miała żadnego pojęcia o jakiejkolwiek filozofii czy metafizyce, ale owładnęło nią dziwne, na wpół przyjemne, a na wpół bolesne podniecenie, kiedy przysłuchiwała się tym dysputom, odnosząc wrażenie, że swobodnie wędruje w czasie i przestrzeni.

Nagle jednak spojrzała na profesora – patrzył na nią z takim smutkiem, jakiego nigdy nie widziała na jego twarzy. Pokręcił głową i poprosił ją, by odeszli, ale Jo zafascynowana swobodą filozoficznych rozważań, pozostała na miejscu, chcąc się dowiedzieć, na czym zamierzali oprzeć się owi mądrzy dżentelmeni po zniszczeniu religii. Pan Bhaer był człowiekiem bardzo nieśmiałym i niechętnie wygłaszał swoje poglądy, nie dlatego, że nie był ich pewien, lecz ponieważ zbyt szczerze i żarliwie w nie wierzył, by lekko o nich mówić. Spoglądał teraz na Jo i inne młode osoby, oczarowane błyskotliwością filozoficznej pirotechniki, z niepokojem i obawą, że te młode dusze zostaną sprowadzone na manowce, bezkrytycznie zachwycając się owymi barwnymi racami, a kiedy skończą się pokazy, odkryją, że tylko poparzyły sobie dłonie.

Powstrzymywał się jednak od uwag, ale kiedy poproszono go o zdanie, wybuchnął oburzeniem i począł bronić religii z nieskazitelną uczciwością i płomienną wiarą. Kiedy tak mówił, świat w jakiś sposób znów stanął dla Jo na swoim miejscu; Bóg nie był ślepą siłą, a nieśmiertelność nie była jedynie piękną baśnią, lecz błogosławionym faktem. Poczuła, że znów ma pod stopamni stały grunt, a kiedy pan Bhaer przerwał, zakrzyczany przez uczonych mężów, Jo miała ochotę mu podziękować.

Po tym wydarzeniu zaczęła dostrzegać, że charakter jest znacznie cenniejszy niż pieniądze, pozycja, uroda czy nawet intelekt, i poczuła, że prawdziwie wielki człowiek to człowiek szlachetny, dobry i uczciwy i taki właśnie jest jej przyjaciel, Friedrich Bhaer.

Przekonanie to umacniało się z każdym dniem. Pragnęła jego uznania i szacunku, chciała być godną tej przyjaźni, a jednak o mało co jej nie utraciła. Otóż pewnego wieczora profesor przyszedł na lekcję z Jo w żołnierskiej trójgraniastej czapce z papieru, którą włożyła mu Tina, a on zapomniał zdjąć.

„Od razu widać, że w ogóle nie patrzy do lustra” – pomyślała Jo z uśmiechem, kiedy przywitał się i usiadł, całkowicie nieświadomy śmiesznego kontrastu między swoim nakryciem głowy a poważnym tematem lekcji – tego wieczora miał jej czytać Śmierć Wallensteina[23].

Z początku nic mu nie powiedziała, bo bardzo lubiła, kiedy wybuchał gromkim śmiechem, gdy zdarzyło się coś zabawnego, chciała więc, żeby sam odkrył swe niedopatrzenie. Potem zapomniała po prostu o całej sprawie, zafascynowana lekturą. Później rozpoczęli lekcję, a Jo nie umiała ukryć swego rozbawienia, patrząc na papierową czapkę. Profesor nie wiedział, jak to rozumieć, i przerwał, by spytać z łagodnym zdziwieniem:

– Panno March, dlaczego śmieje się pani w twarz swemu mistrzowi? Czy nie ma pani dla mnie szacunku, by tak źle się zachowywać?

– Jakże mogę się nie śmiać, skoro zapomniał pan zdjąć czapkę? – powiedziała Jo.

Podniósłszy dłoń ku głowie, roztargniony profesor poważnie zdjął trójgraniastą czapkę, przyjrzał się jej przez chwilę, po czym odrzucił głowę do tyłu i roześmiał się serdecznie.

– Ach! Teraz rozumiem. To ten chochlik Tina zrobiła mi taki kawał. To nic. Ale jeśli lekcja pójdzie niedobrze, pani będzie nosić tę czapkę.

Lekcja jednak została odłożona, bo pan Bhaer zauważył ilustracje w gazecie, z której zrobiona była czapka, i rozwijając ją, powiedział z wielkim niesmakiem:

– Wolałbym, żeby tych gazet nie przynoszono do domu. Nie są ani dla dzieci do oglądania, ani dla młodych ludzi do czytania. To nie jest dobre i wyrządza tylko szkodę.

Jo spojrzała na gazetę i zauważyła przyjemny obrazek, na którym widnieli szaleniec, trup, morderca i wąż. Przez chwilę ogarnął ja strach, że jest to „Wulkan”, ale była to inna gazeta i panika jej przygasła, szczególnie kiedy uświadomiła sobie, że przecież pod swymi opowiadaniami nie umieszcza nazwiska. Zdradziła się jednak sama spojrzeniem i rumieńcem, ponieważ profesor mimo swego roztargnienia dostrzegał znacznie więcej, niż się ludziom wydawało. Wiedział, że Jo pisze, i niejednokrotnie spotykał ją w mieście w okolicy redakcji różnych gazet, ale ponieważ nigdy o tym nie mówiła, nie zadawał pytań, mimo gorącego pragnienia, by ujrzeć jej prace. Przyszło mu teraz do głowy, że robiła coś, do czego wstydziła się przyznać, i zaniepokoił się. Nie powiedział sobie, jak uczyniłoby to wiele osób: „To nie moja sprawa. Nie mam prawa się wypowiadać”. Pamiętał tylko o tym, że była młodą, biedną dziewczyną, żyjącą z dala od matczynej miłości i ojcowskiej opieki, i uznał, że musi jej pomóc, powodowany impulsem tak szybkim i naturalnym, jakby wyciągnął dłoń, żeby uratować dziecko, które wpadło do wody. Wszystko to przebiegło mu przez głowę w mgnieniu oka, ale nie dał nic poznać po sobie, a kiedy Jo odłożyła gazetę i znów zabrała się do szycia, odezwał się poważnym głosem:

– Tak, ma pani rację, odsuwając to od siebie. Nie lubię nawet myśleć o tym, że uczciwe młode dziewczęta miałyby coś takiego oglądać. Niektórym może się to podoba, ale ja dałbym raczej moim chłopcom do zabawy proch niż te śmieci.

– Wie pan, nie wszystkie muszą być złe, niektóre tylko głupie, a skoro istnieje na nie zapotrzebowanie, nie widzę nic haniebnego w ich dostarczaniu. Wiele bardzo szanowanych osób utrzymuje się z pisywania tak zwanych sensacyjnych opowieści – powiedziała Jo, tak energicznie drapiąc igłą zakładki, że ukazał się rząd małych dziurek.

– Istnieje też zapotrzebowanie na whisky, a nie sądzę, żeby któreś z nas chciało ją sprzedawać. Gdyby szanowane osoby wiedziały, jaką wyrządzają krzywdę, nie uważałyby, że uczciwie zarabiają na życie. Nie mają prawa wkładać trucizny do słodkich śliwek i dawać ich maluchom do jedzenia. Nie, powinny trochę pomyśleć i lepiej, by zamiatały ulice, niż zajmowały się czymś takim. ‒ Pan Bhaer, mówiąc to ciepłym głosem, podszedł do kominka i wrzucił w ogień zmiętą gazetę. Jo siedziała bez ruchu, wyglądając, jakby to ją ogarnęły płomienie, tak żywym rumieńcem płonęły jej policzki. – Pragnąłbym wszystkie posłać tą samą drogą – mruknął profesor, odwracając się z wyrazem ulgi.

Jo pomyślała, jakiego ognia dostarczyłaby sterta papieru, którą miała na górze, i zarobione pieniądze nagle poczęły ciążyć jej na sumieniu. Ale po chwili pomyślała, chcąc się pocieszyć: „Moje nie są takie. Są tylko głupie, nigdy złe, więc nie muszę się martwić”. I biorąc książkę, spytała, ze skupioną miną:

– Czy będziemy uczyć się dalej, proszę pana? Będę teraz bardzo pilna i spokojna.

– Mam nadzieję – powiedział tylko tyle, ale miał na myśli więcej, niż przypuszczała, a łagodne, poważne spojrzenie sprawiło, że poczuła się, jakby tytuł „Wulkan Tygodnia” wypisany był wielkimi literami na jej czole.

Kiedy Jo wróciła na górę, wyjęła wszystkie swoje opowiadania i jeszcze raz uważnie je przeczytała. Pan Bhaer, który był krótkowidzem, używał czasem okularów i Jo, przymierzywszy je kiedyś, śmiała się z tego, jak powiększały one drobny druk książki. Teraz patrzyła jakby przez moralne szkła profesora i dostrzegła wszystkie wady tych okropnych historii, aż ogarnęło ją przerażenie.

– To są śmieci, a jeśli będę pisała je dalej, to wkrótce staną się gorsze niż śmieci. Byłam zaślepiona, robiłam to dla pieniędzy, krzywdząc siebie i innych. Teraz, kiedy to czytam, wstyd mi za siebie, a co poczęłabym, gdyby zobaczono je w domu albo gdyby dostały się w ręce profesora Bhaera?

Jo zrobiło się gorąco na samą myśl o tym i wrzuciła całą pakę do piecyka, wywołując niemal pożar w kominie.

„Tak, to najlepsze miejsce na takie łatwopalne bzdury. Przypuszczam, że lepiej bym zrobiła, puszczając dom z dymem, niż pozwoliła innym wysadzić siebie za pomocą tego prochu strzelniczego” ‒ pomyślała, przyglądając się, jak przepada Demon jury, mały czarny, rozżarzony węgielek.

Ale kiedy z jej trzymiesięcznej pracy nie pozostało już nic poza kupką popiołu, Jo spoważniała i siedząc na podłodze, zastanawiała się, co powinna zrobić z zarobionymi pieniędzmi.

– Myślę, że nie wyrządziłam jeszcze wiele zła i mogę zatrzymać to jako wynagrodzenie za mój czas – powiedziała do siebie po długim namyśle, a po chwili dodała: – Wolałabym wcale nie mieć sumienia, bo jest ono niewygodne. Gdyby nie zależało mi na tym, żeby postępować słusznie, i gdybym nie czuła się tak źle, kiedy postępuję niesłusznie, znakomicie dawałabym sobie radę. Czasami nie mogę opanować żalu, że ojciec i mama od dzieciństwa mi to wpajali.

Ach, Jo, zamiast życzyć sobie tego, dziękuj Bogu za wyjątkowych rodziców, litując się w głębi serca nad tymi, którzy nie mają takich przewodników ‒ strzegących zasad, mogących wydawać się młodemu człowiekowi murem więzienia, a które byłyby fundamentem pod budowę kobiecego charakteru.

Jo porzuciła więc sensacyjne opowieści, lecz, jak się to często zdarza ludziom jej pokroju, popadła w drugą skrajność i podążyła tropem pani Sherwood, panny Edgeworth i Hanny More[24], pisząc opowieść, którą właściwiej byłoby nazwać moralitetem, tak głęboko była dydaktyczna. Od początku nie miała do niej przekonania, bo jej żywa wyobraźnia i dziewczęca fantazja sprawiły, że czuła się w tym nowym stylu, jak gdyby przebrała się w sztywny i krępujący strój z poprzedniego stulecia. Posłała ten dydaktyczny klejnot do kilku wydawców, ale bez powodzenia i zaczęła przyznawać rację panu Dashwoodowi, że moralność nie popłaca.

Zaczęła więc z kolei pisać powiastkę dla dzieci, którą łatwo mogłaby sprzedać, gdyby nie jej pragnienie zysku. Jedyną osobą, która zaofiarowała dostatecznie dużo, by Jo uznała, że opłaca się jej spróbować, był bogaty dżentelmen, który uważał za swą misję nawracanie całego świata. Mimo jednak że Jo bardzo lubiła pisać dla dzieci, nie mogła się zgodzić na opisywanie, jak wszystkich niegrzecznych chłopców pożerają niedźwiedzie lub tratują wściekłe byki, tylko dlatego że nie chodzili do szkółki niedzielnej, i jak dobre dzieciątka, które tam chodziły, nagradzane były wszelką szczęśliwością, począwszy od pozłacanych pierników, a kończąc na eskorcie aniołów, gdy opuszczały tę ziemię, sepleniąc modlitwy i psalmy. Tak więc i z tych prób nic nie wyszło i Jo zatkała swój kałamarz, stwierdziwszy w przypływie absolutnej pokory:

– Niczego nie umiem. Muszę się najpierw wiele nauczyć, a tymczasem będę „zamiatała ulice”, bo nic więcej nie potrafię. To przynajmniej jest uczciwe.

Mimo tych wewnętrznych niepokojów i burz pracowała pilnie jak dotąd i jeśli wyglądała czasami zbyt poważnie czy smutno, nie zauważył tego nikt oprócz profesora Bhaera. Obserwował ją jednak tak dyskretnie, że Jo o niczym nie miała pojęcia. Wkrótce też odgadł, ku swemu zadowoleniu, że przestała pisać, choć nie zamienili na ten temat ani słowa. Odgadł to nie tylko dlatego, że wskazujący palec prawej ręki nie był już ubrudzony atramentem, lecz także dlatego, że już jej nie spotykał koło redakcji gazet, spędzała teraz wieczory na dole i uczyła się ze zdwojonym zapałem, co upewniło go, że postanowiła zająć swój umysł czymś pożytecznym, nawet jeśli nie bardzo przyjemnym. Pomagał jej na wiele sposobów, okazując się prawdziwym przyjacielem, i Jo była szczęśliwa, bo choć pióro jej spoczywało bezczynnie, ona sama uczyła się wielu innych rzeczy poza niemieckim i doznawała wielu wrażeń, które czyniły jej życie bogatszym.

Zima i wiosna były przyjemne i długie, Jo opuściła bowiem panią Kirke dopiero w czerwcu. Kiedy chwila ta nadeszła, wszyscy wyglądali na zasmuconych. Dzieci były niepocieszone, a włosy pana Bhaera sterczały we wszystkie strony, bo zawsze ilekroć miał jakieś zmartwienie, tarmosił je nerwowo.

– Ach, jaka pani jest szczęśliwa, że ma pani dom, do którego może wrócić – powiedział, kiedy go poinformowała o swoim odjeździe, a w czasie małego pożegnalnego przyjęcia, które zorganizowała ostatniego wieczora, siedział cicho w kącie, szarpiąc brodę. Odjeżdżała wcześnie rano, pożegnała się więc ze wszystkimi już teraz, a kiedy podeszła do niego, powiedziała ciepło:

– Nie zapomni pan odwiedzić nas, jeśli kiedykolwiek znajdzie się pan w naszych stronach, prawda? Bardzo pana proszę, bo chciałabym, żeby wszyscy poznali mego przyjaciela.

– Czy tak? Mam przyjechać? – zapytał, spoglądając na nią z żarliwością.

– Tak, najlepiej proszę przyjechać w przyszłym miesiącu. Laurie kończy wtedy uniwersytet i ceremonia wręczenia dyplomów na pewno zaciekawi pana.

– Czy mówi pani o swoim najlepszym przyjacielu? – spytał zmienionym tonem.

– Tak, to mój chłopiec, Teddy. Jestem z niego bardzo dumna i chciałabym, żeby pan go poznał.

Jo podniosła wzrok i wtedy coś w twarzy pana Bhaera uprzytomniło jej nagle fakt, że jest dla niej chyba czymś więcej niż tylko „najlepszym przyjacielem”, a ponieważ nie chciała, żeby cokolwiek na to wskazywało, zaczerwieniła się mimo woli, a im bardziej starała się opanować, tym bardziej się rumieniła. Na szczęście trzymała na kolanach Tinę, która właśnie przytuliła się, by ją uścisnąć, i Jo zdołała ukryć twarz w nadziei, że profesor niczego nie zauważył. On jednak dostrzegł to i jego twarz na chwilę spochmurniała, szybko jednak się rozpogodził i powiedział serdecznie:

– Obawiam się, że nie będę miał czasu, ale życzę pani przyjacielowi wiele sukcesów, a wszystkim wam szczęścia. Niech was Bóg błogosławi! – Z tymi słowami serdecznie uścisnął jej dłonie, wziął Tinę na ręce i wyszedł.

Ale kiedy chłopcy byli już w łóżkach, długo siedział przed kominkiem ze zmęczeniem malującym się na twarzy i z sercem przepełnionym tęsknotą za domem. W pewnej chwili, przypomniawszy sobie miłą, łagodną twarz Jo, kiedy obejmowała Tinę, oparł głowę na dłoniach, po czym zaczął wędrować po pokoju, jakby w poszukiwaniu czegoś, czego nie mógł znaleźć.

– To nie dla mnie. Nie powinienem mieć żadnej nadziei – powiedział do siebie z westchnieniem, które było niemal jękiem. Potem, jakby wyrzucając sobie marzenia, których nie potrafił zdławić, podszedł i pocałował dwie potargane głowy spoczywające na poduszkach, wziął swą rzadko używaną fajkę i otworzył Platona.

Starał się znieść to wszystko godnie, po męsku, ale wątpliwe, czy doszedł do wniosku, że para rozhukanych chłopców, fajka czy nawet boski Plato mogli zastąpić żonę, dziecko i dom.

Pomimo wczesnej pory, następnego ranka przybył na stację, żeby pożegnać Jo, która dzięki niemu jechała do domu z miłym wspomnieniem znajomej, uśmiechniętej na pożegnanie, serdecznej twarzy, z pachnącym bukiecikiem fiołków, a przede wszystkim z radosną myślą:

„No tak, zima minęła, nie napisałam żadnej książki, nie zbiłam majątku, ale zdobyłam prawdziwego przyjaciela i tę przyjaźń postaram się zachować na całe życie”.

ROZDZIAŁ XXXV

Złamane serce

Jakiekolwiek mogły być motywy, które nim kierowały, Laurie osiągnął tego roku swój cel, ukończył bowiem studia z wyróżnieniem i wygłosił orację po łacinie z niepowtarzalnym wdziękiem i wymownością Demostenesa, jak to określili jego przyjaciele. Byli przy tym wszyscy: jego dziadek – ach, jaki dumny! – państwo March, John i Meg, i Beth, i wszyscy zachwycali się nim, okazując swój szczery podziw i uznanie.

– Muszę teraz zostać na tej przeklętej kolacji, ale jutro będę wcześniej w domu. Czy przyjdziecie przywitać mnie jak zwykle, dziewczęta? – zapytał Laurie, wsadzając siostry do powozu, kiedy przyjemności dnia dobiegły już końca. Powiedział „dziewczęta”, ale miał na myśli Jo, ponieważ tylko ona utrzymywała ten stary zwyczaj. Nie umiałaby odmówić czegokolwiek swojemu wspaniałemu chłopcu, toteż powiedziała ciepło:

– Przyjdę, Teddy, w deszcz czy w pogodę, i będę maszerować przed tobą, grając na drumli: „Oto nadchodzi zwycięski bohater”.

Laurie podziękował jej spojrzeniem, które sprawiło, że pomyślała z paniką: „Och, ja biedna! Jestem pewna, że on coś powie, i co ja wtedy pocznę?”.

Wieczorne rozmyślania i poranne prace rozwiały nieco jej niepokój, zdecydowawszy, że nie powinna być tak próżna, by myśleć, że chłopcy będą jej się oświadczać, jeśli jasno da do zrozumienia, jakiej udzieli odpowiedzi, wyruszyła o umówionej porze, mając nadzieję, że Teddy nie czyni niczego, co kazałoby jej zranić jego uczucia. Wizyta u Meg i odświeżający widok bliźniąt, Daisy i Demijohna, uzbroiły ją w odwagę przed tym tête-à-tête, ale kiedy ujrzała z daleka wysoką postać, poczuła gorące pragnienie, by odwrócić się i uciec.

– A gdzie drumla, Jo? – zapytał Laurie, kiedy się zbliżyła.

– Och, całkiem o niej zapomniałam – odparła z uśmiechem Jo i nabrała otuchy, bo takie powitanie trudno było nazwać miłosnym.

Zazwyczaj, kiedy się spotykali, brała go pod ramię. Teraz nie zrobiła tego, a on, co było dziwne, jakby wcale tego nie zauważył, tylko od razu zaczął nieco bezładnie mówić o różnych obojętnych sprawach, dopóki nie skręcili z drogi na małą ścieżkę, która wiodła do domu przez zagajnik. Wtedy zwolnił kroku, zamilkł nagle i na chwilę zaległa niezręczna cisza. Aby ratować sytuację, Jo czym prędzej przerwała milczenie.

– Teraz należą ci się wspaniałe długie wakacje!

– Takie mam właśnie plany.

Coś w jego stanowczym tonie sprawiło, że Jo spojrzała na niego szybko i zobaczyła, że patrzył na nią z takim wyrazem twarzy, że wiedziała już, iż nadchodzi owa straszliwa chwila, odezwała się więc błagalnie:

– Nie, Teddy, proszę, nie!

– Owszem, tak, musisz mnie wysłuchać. Tak nie można, Jo. Musimy o tym porozmawiać, a im wcześniej to zrobimy, tym lepiej dla nas obojga – odpowiedział, rumieniąc się z przejęcia.

– Mów więc, wysłucham wszystkiego – powiedziała Jo tonem rozpaczliwej cierpliwości.

Laurie był młodym, poważnie zakochanym człowiekiem i postanowił o tym porozmawiać, choćby miał ponieść porażkę, zaczął więc z właściwą sobie porywczością, choć głos wiązł mu chwilami w gardle, mimo męskich wysiłków, by brzmiał spokojnie.

– Kocham cię, Jo, odkąd cię poznałem. Byłaś taka dobra dla mnie, że nie mogło stać się inaczej. Starałem się ci to okazać, ale nie pozwalałaś na to. Teraz musisz mnie wysłuchać i dać mi odpowiedź, bo nie potrafię już tak dłużej żyć.

– Chciałam ci tego oszczędzić. Myślałam, że zrozumiesz – zaczęła Jo, odkrywając, że było to znacznie trudniejsze, niż przypuszczała.

– Wiem, że próbowałaś, ale dziewczęta są takie dziwne, nigdy nie wiadomo, co naprawdę myślą. Mówią „nie”, kiedy myślą „tak”, i czasami doprowadzają człowieka do utraty zmysłów dla samej zabawy – odparł Laurie, zasłaniając się tym niezaprzeczalnym faktem.

– Ja nie. Nigdy cię nie zwodziłam i wcale nie chciałam, żeby tak bardzo ci na mnie zależało. Wyjechałam specjalnie, żeby temu zapobiec.

– Domyśliłem się. To było podobne do ciebie, ale nie miało żadnego sensu. Pokochałem cię tylko jeszcze bardziej i pracowałem pilnie, żebyś tylko była zadowolona, porzuciłem bilard i wszystko, czego nie lubiłaś, i czekałem, nie narzekając nigdy, bo miałem nadzieję, że mnie pokochasz, chociaż nie jestem nawet w połowie dość dobry... – Nie potrafił dłużej już opanować dławienia w gardle, zamilkł więc i począł zrywać mlecze.

„Chciałam ci tego oszczędzić. Myślałam, że zrozumiesz – zaczęła Jo, odkrywając, że było to znacznie trudniejsze, niż przypuszczała”.

– Owszem, jesteś – odezwała się Jo. – Jesteś dla mnie o wiele za dobry i jestem ci taka wdzięczna, taka dumna z ciebie i tak bardzo cię lubię, że zupełnie nie rozumiem, dlaczego nie potrafię cię kochać tak, jakbyś tego pragnął. Próbowałam, ale nie umiem zmienić swoich uczuć i nie chcę cię okłamywać, że byłoby to możliwe.

– Naprawdę, Jo?

Zatrzymał się i ujął obie jej dłonie, wpatrując się w nią spojrzeniem, które nieprędko zapomniała.

– Naprawdę, mój drogi.

Byli teraz w lasku, opodal przełazu w płocie, i kiedy Jo wypowiedziała z trudem te słowa, Laurie puścił jej dłonie i odwrócił się, jakby miał odejść, ale po raz pierwszy w jego życiu ten płot okazał się za wysoki, oparł więc tylko głowę o omszały słup i stał tam tak nieruchomo, że Jo się przestraszyła.

– Och, Teddy, tak mi przykro, tak okropnie przykro, że pragnęłabym, byś się tym nie przejmował. Nic nie poradzę. Wiesz, że nie można zmusić się do miłości, jeśli się kogoś nie kocha – wołała Jo niezbyt delikatnie, ale przepraszająco, głaszcząc go po ramieniu i przypominając sobie nie tak odległe czasy, kiedy to on ją pocieszał.

– Czasami można – odpowiedział Laurie stłumionym głosem.

– Nie sądzę, że jest to dobra miłość, i wolę nie próbować – padła zdecydowana odpowiedź.

Zapadło długie milczenie, tylko szpak śpiewał pogodnie na wierzbie nad rzeką, a wysoka trawa szeleściła na wietrze. Wreszcie Jo odezwała się bardzo poważnie, przysiadając na schodku:

– Laurie, chciałam ci coś powiedzieć.

Wzdrygnął się, jakby dosięgła go strzała, odrzucił głowę i wykrzyknął ostrym tonem:

– Nie mów mi tego, Jo, nie wytrzymam tego teraz!

– Nie mówić czego? – zapytała Jo zaskoczona jego wybuchem.

– Że kochasz tego starego człowieka.

– Jakiego starego człowieka? – zdziwiła się Jo, sądząc, że pewnie ma na myśli swojego dziadka.

– Tego diabelnego profesora, o którym wciąż pisałaś. Jeśli powiesz, że go kochasz, to pewien jestem, że zrobię coś strasznego. – I zaciskając z gniewem pięści, spojrzał tak, jakby rzeczywiście był gotów na wszystko.

Jo pewnie roześmiałaby się, gdyby nie była tak poruszona, powiedziała więc ciepło:

– Nie mów tak, Teddy! On nie jest ani stary, ani zły. Jest dobry i miły i jest najlepszym przyjacielem, jakiego mam, oprócz ciebie. Błagam, nie wpadaj w pasję. Chcę, żeby panowała między nami zgoda, ale jeśli będziesz obrażał mojego profesora, to się pogniewam. Nie mam najmniejszego zamiaru kochać jego czy kogokolwiek innego.

– Ale wreszcie kogoś pokochasz i co wtedy stanie się ze mną?

– Ty też pokochasz kogoś i zapomnisz o wszystkim.

– Nie mogę kochać nikogo innego i nigdy o tobie nie zapomnę, Jo, nigdy! Nigdy! – I uderzył pięścią, jakby dla podkreślenia swych słów.

– Co ja mam z tobą zrobić? – westchnęła Jo, odkrywając, że uczuciami trudniej jest kierować, niż przypuszczała. – Nie wysłuchałeś jeszcze, co chciałam ci powiedzieć. Usiądź i posłuchaj mnie, bo dotyczy to ciebie, a pragnę, żebyś był szczęśliwy – powiedziała, mając nadzieję, że jej rozsądne słowa uspokoją go, co dowodziło tylko, że nic nie wiedziała o miłości.

Dostrzegając przed sobą promień nadziei, Laurie położył się na trawie u jej stóp, oparł ramię o najniższy schodek i popatrzył na nią z niecierpliwym wyczekiwaniem. Ta sytuacja nie sprzyjała, niestety, poważnej, rozsądnej przemowie, którą Jo zamierzała wygłosić, jakże bowiem mogła powiedzieć coś przykrego swojemu chłopcu, który patrzył na nią oczyma tak pełnymi miłości. Łagodnie odwróciła głowę i powiedziała, gładząc faliste włosy, którym Laurie, zgodnie z jej życzeniem, pozwolił odrosnąć – czyż nawet to nie było wzruszające?!

– Zgadzam się z mamą, że ty i ja nie pasujemy do siebie, bo nasze porywcze charaktery i upór na pewno nie byłyby gwarancją szczęścia, gdybyśmy byli dość szaleni, żeby... – Jo zawahała się na chwilę, ale Laurie gwałtownie dokończył:

– Żeby się pobrać. Nie, to nie prawda! Gdybyś mnie kochała, Jo, byłbym absolutnie święty, bo ty potrafisz ze mną zrobić, co tylko zechcesz.

– Nie, wcale nie potrafię. I nie podejmę się tak poważnego eksperymentu, od którego zależałoby nasze szczęście. Sprzeczamy się ciągle i nigdy się to nie zmieni, więc lepiej pozostańmy na zawsze dobrymi przyjaciółmi, zamiast robić coś pochopnego.

– Tak, ale przecież moglibyśmy spróbować – rzekł buntowniczo Laurie.

– Proszę, bądź rozsądny i spójrz na to trzeźwo – powiedziała błagalnie Jo, będąc już niemal u kresu wytrzymałości.

– Nie będę rozsądny i nie spojrzę na to, jak mówisz, „trzeźwo”. Nic mi to nie pomoże, a ty jesteś dla mnie bezlitosna. Nie wierzę, że masz serce.

– Wolałabym go nie mieć.

Głos Jo zadrżał lekko, co Laurie, biorąc za dobry znak, popatrzył na nią, przywołując na pomoc całą swą umiejętność przekonywania, powiedział najbardziej przymilnym tonem, wręcz niebezpiecznie przymilnym:

– Nie rób mi zawodu, kochanie! Wszyscy się tego spodziewają. Dziadek tego oczekuje, twoja rodzina się ucieszy, a ja nie mogę bez ciebie żyć. Powiedz, że się zgadzasz, i bądźmy szczęśliwi. Proszę, zgódź się!

Dopiero wiele miesięcy później Jo zrozumiała, jak to się stało, że miała siłę wytrwać w przekonaniu, że nie kocha swego chłopca i nigdy nie zdoła go pokochać. Przeżyła to głęboko, ale wytrwała, wiedząc, że działanie na zwłokę na nic by się nie zdało i byłoby zarazem okrucieństwem.

– Nie mogę szczerze powiedzieć „tak”, a nie chcę cię zwodzić. Przekonasz się z czasem, że miałam rację, i będziesz mi jeszcze za to dziękował – zaczęła bardzo poważnie.

– Nigdy, choćby mnie wieszano! – I Laurie, płonąc oburzeniem, zerwał się z miejsca.

– Owszem, będziesz! – przekonywała Jo. – Po pewnym czasie wszystko to minie i spotkasz jakąś ładną, mądrą dziewczynę, która obdarzy cię uczuciem i zostanie elegancką panią twojego eleganckiego domu. Ja nie umiałabym. Mam naturę domatorki, a poza tym jestem stara i zdziwaczała. Wstydziłbyś się mnie i ciągle byśmy się kłócili – sam widzisz, że nawet teraz się sprzeczamy. Ja nie lubiłabym eleganckiego towarzystwa, które ty lubisz, ty nienawidziłbyś mojej pisaniny, bez której nie potrafię żyć, bylibyśmy nieszczęśliwi i żałowalibyśmy swojej decyzji, nasze życie byłoby okropne!

– Co jeszcze? – zapytał Laurie, który z trudem znajdował cierpliwość, by wysłuchiwać tych złowieszczych przepowiedni Jo.

– Nic więcej, z wyjątkiem tego, że nie sądzę, bym kiedykolwiek wyszła za mąż. Jestem zupełnie szczęśliwa i zbyt kocham moją wolność, bym zgodziła się jej wyrzec dla jakiegokolwiek śmiertelnika.

– Ja znam cię lepiej! – przerwał Laurie. – Teraz tak myślisz, ale nadejdzie czas, kiedy będzie ci na kimś tak zależało i tak go pokochasz, że będziesz gotowa poświęcić dla niego wszystko. Wiem, że tak się stanie, masz taki charakter, a ja będę musiał stać z boku i tylko przyglądać temu. – I zrozpaczony młodzieniec rzucił na ziemię swój kapelusz z taką zapalczywością, że byłoby to zabawne, gdyby jego twarz nie wyrażała takiej rozpaczy.

– Tak, poświęcę dla niego wszystko, jeśli kiedykolwiek ktoś taki się zjawi i sprawi, że pokocham go wbrew sobie samej, a ty musisz się teraz z tego otrząsnąć! – zawołała Jo, tracąc cierpliwość dla biednego Teddy’ego. – Zrobiłam, co było w mojej mocy, ale ty nie chcesz być rozsądny i postępujesz bardzo samolubnie, starając się wymusić na mnie to, czego nie mogę ci ofiarować. Zawsze będziesz mi drogi, bardzo drogi, jako przyjaciel, ale nigdy nie wyjdę za ciebie za mąż i im wcześniej się tego dowiesz, tym lepiej dla nas obojga!

Te słowa podziałały jak iskra rzucona na beczkę prochu. Laurie patrzył na nią przez chwilę, jakby niezupełnie wiedział, co ma ze sobą zrobić, po czym odwrócił się gwałtownie i powiedział desperackim tonem:

– Pożałujesz tego kiedyś, Jo.

– Och, dokąd idziesz?! – zawołała, bo wyraz jego twarzy przestraszył ją.

– Do diabła! – brzmiała pocieszająca odpowiedź.

Serce Jo zamarło na chwilę, zaczął bowiem zbiegać na brzeg rzeki, ale Laurie nie był słabeuszem, którego załamałaby jedna klęska. Nie miał zamiaru melodramatycznie rzucać się do wody, cisnął tylko gwałtownie kapelusz i płaszcz na dno łodzi i powiosłował z całych sił w górę rzeki, osiągając lepszy czas, niż mu się to zdarzało w licznych wyścigach. Jo westchnęła głęboko, patrząc, jak biedak próbuje wyładować swoją rozpacz i gniew.

– To mu dobrze zrobi i wróci do domu spokojny i łagodny, a ja nie będę miała odwagi nawet go zobaczyć – powiedziała, idąc powoli do domu i czując się tak, jakby zamordowała jakąś niewinną istotę i pogrzebała ją pod liśćmi.

– Teraz muszę pójść i przygotować pana Laurence’a, żeby był dobry i wyrozumiały dla mojego chłopca. Jaka szkoda, że Laurie nie kocha Beth. Być może potrafiłby ją z czasem pokochać, ale zaczynam podejrzewać, że myliłam się w tej sprawie. O Boże! Jak te dziewczęta mogą znajdować przyjemność w posiadaniu konkurentów i odrzucaniu ich. Ja uważam, że to okropne.

Przekonana, że właśnie ona powinna to zrobić, poszła prosto do pana Laurence’a i opowiedziała mu dzielnie całą historię, po czym załamała się, rozpłakała, tak zrozpaczona swoim brakiem wrażliwości, że starszy pan, chociaż gorzko zawiedziony, nie powiedział jej słowa wyrzutu. Trudno było mu pojąć, że jakakolwiek dziewczyna mogła nie kochać Lauriego, i miał nadzieję, że Jo zmieni zdanie, ale wiedział lepiej od niej, że do miłości nie można zmusić, toteż potrząsnął ze smutkiem głową i postanowił uczynić wszystko, by pocieszyć swego chłopca, bo ostatnie słowa, jakie Jego Porywczość wypowiedział do Jo, zaniepokoiły go bardziej, niż chciał się do tego przyznać.

Kiedy Laurie wrócił do domu, śmiertelnie zmęczony, ale całkiem spokojny, dziadek powitał go, jakby o niczym nie wiedział, i przez kilka godzin z powodzeniem grał swoją rolę. Ale kiedy usiedli razem o zmierzchu, w porze, którą tak obaj lubili, starszemu panu bardzo trudno było gawędzić jak zwykle, a młodszemu jeszcze trudniej słuchać pochwalnych słów o swoich sukcesach, które teraz zdawały mu się daremne. Wreszcie Laurie, nie wytrzymując już dłużej, podszedł do fortepianu i zaczął grać. Okna były otwarte i Jo, która spacerowała z Beth po ogrodzie, ten jeden raz wyjątkowo rozumiała muzykę lepiej niż siostra, ponieważ grał Sonatę Patetyczną[25], i to tak jak nigdy dotychczas.

– To bardzo piękne, ale zbyt smutne. Zagraj mi coś weselszego, mój chłopcze – powiedział pan Laurence, którego czułe stare serce pełne było miłości i pragnął ją okazać, choć nie bardzo wiedział jak.

Laurie zaczął coś żywszego, przez kilka minut grał z werwą, gdy nagle dobiegł go głos pani March, która wołała:

– Jo, kochanie, chodź tutaj. Jesteś mi potrzebna.

Dokładnie to samo pragnął powiedzieć Laurie, nadając tylko słowom inne znaczenie! Kiedy to usłyszał, zgubił się, muzyka gwałtownie umilkła ostrym akordem, a młodzieniec siedział nadal przy fortepianie, nie mówiąc ani słowa.

– Nie mogę tego wytrzymać – mruknął starszy pan. Wstał, poczłapał do fortepianu, położył ręce na szerokich ramionach Lauriego i powiedział łagodnym tonem:

– Wiem, mój chłopcze, wiem.

Przez chwilę nie było odpowiedzi, a potem Laurie zapytał ostro:

– Kto ci powiedział?

– Sama Jo.

– A więc to koniec! – Laurie niecierpliwym ruchem strząsnął ręce dziadka, bo chociaż był mu wdzięczny za okazaną czułość, jego męska duma nie mogła znieść litości.

– Niezupełnie. Przedtem chcę ci coś powiedzieć – odparł pan Laurence z niezwykłą u niego łagodnością. – Wolałbyś teraz pewnie nie pozostawać w domu?

– Nie mam zamiaru uciekać przed dziewczyną. Jo nie może zapobiec temu, żebym ją widywał, więc zostanę i właśnie będę ją widywał tak długo, jak długo zechcę – przerwał Laurie z wyzwaniem w głosie.

– Nie zrobisz tego, jeśli jesteś dżentelmenem, za jakiego cię uważam, a ja jestem zawiedziony, ale przecież dziewczyna nic tu nie zawiniła, więc pozostaje ci tylko wyjechać na jakiś czas. Dokąd chciałbyś się wybrać?

– Dokądkolwiek. Jest mi kompletnie wszystko jedno. – Laurie wstał z szyderczym śmiechem, który boleśnie zadźwięczał w uszach dziadka.

– Znieś to jak mężczyzna i, na Boga, nie rób nic pochopnie. Dlaczego nie wyjedziesz, jak planowałeś, za granicę i nie spróbujesz zapomnieć?

– Nie mogę.

– Ale przecież tak chciałeś jechać i obiecałem ci, że pojedziesz, kiedy skończysz studia.

– Och, ale nie zamierzałem jechać sam!

– Wcale nie twierdzę, że masz jechać sam. Jest ktoś, kto z radością gotów ci towarzyszyć, gdziekolwiek to będzie na świecie.

– Kto taki?

– Ja.

Laurie podszedł do dziadka i wyciągnął rękę.

– Jestem samolubnym brutalem... ale ty rozumiesz... dziadku...

– Na Boga, oczywiście, że rozumiem. Sam to przeżywałem za młodu, przeżywał też twój ojciec. Usiądź teraz, mój drogi chłopcze, i wysłuchaj mojej propozycji – powiedział pan Laurence, przytrzymując młodego człowieka, jakby obawiał się, że ucieknie on tak, jak zrobił to przed laty jego ojciec.

– Co to za propozycja? – Laurie obojętnie usiadł, a w jego głosie nie było śladu zainteresowania.

– Mam w Londynie interesy, którymi należy się zająć. Myślałem, że ty to zrobisz, ale lepiej będzie, jeśli sam o nie zadbam, a tu, pod zarządem Brooke’a, wszystko będzie świetnie szło. I tak prawie o wszystko moi wspólnicy troszczą się sami. Ja staram się właściwie tylko doczekać, aż ty zajmiesz moje miejsce, mogę więc wyjechać, kiedy zechcę.

– Ale ty przecież nie cierpisz podróży. A poza tym w twoim wieku będzie to męczące – zaczął Laurie, który wdzięczny był dziadkowi za poświęcenie, ale jeśli w ogóle miał wyjeżdżać, wolał jechać sam.

Starszy pan świetnie się tego domyślał i tym bardziej chciał temu zapobiec, bo stan, w jakim znajdował się jego wnuk, utwierdzał go w przekonaniu, że nie byłoby mądrze pozostawić go teraz własnemu losowi. W cichości ducha wzdychając więc z żalu na myśl o domowych wygodach, których będzie musiał się wyrzec, powiedział zdecydowanie:

– Dzięki Bogu, nie jestem jeszcze całkiem zniedołężniały i nawet mi się ten pomysł podoba. Dobrze mi to zrobi, a moje stare kości nie ucierpią, bo w obecnych czasach podróżowanie jest równie wygodne, jak siedzenie w krześle.

Niecierpliwy ruch Lauriego sugerował, że albo jego krzesło nie było zbyt wygodne, albo nie odpowiadał mu ten plan. Starszy pan dodał więc pospiesznie:

– Nie chcę być ci zawadą ani ciężarem. Jadę, ponieważ uważam, że mimo wszystko będzie to lepsze, niż gdybym został w domu. Nie mam zamiaru włóczyć się razem z tobą, wręcz przeciwnie, pozostawię ci całkowitą swobodę, będziesz sobie jeździł, dokąd zechcesz, a ja wykorzystam czas według własnych upodobań. Mam przyjaciół w Londynie i Paryżu, których chciałbym odwiedzić. Ty zaś możesz jechać do Włoch, Niemiec czy Szwajcarii, podziwiać tamtejsze malarstwo, muzykę, zabytki i do woli korzystać z życia.

Laurie co prawda uważał, że jego serce jest na zawsze złamane, a świat zmienił się w straszliwą pustynię, ale kiedy usłyszał kuszące perspektywy, które starszy pan zręcznie przed nim roztoczył, jego złamane serce niespodziewanie się ożywiło, a na straszliwej pustyni ukazało się parę zielonych oaz. Westchnął, po czym rzekł obojętnym tonem:

– Rób, jak uważasz, dziadku. Jest mi obojętne, dokąd pojadę i co będę robił.

– Ale mnie nie jest to obojętne, pamiętaj o tym, chłopcze. Daję ci całkowitą swobodę, lecz ufam, że będziesz postępował uczciwie. Obiecaj mi to, Laurie.

‒ Jak sobie życzysz, dziadku.

„Dobrze” – pomyślał starszy pan. – „Teraz na niczym ci nie zależy, ale jestem pewien, że nadejdzie czas, kiedy ta obietnica powstrzyma cię od złego”. Pan Laurence, człowiek energiczny, uznał, że trzeba kuć żelazo, póki gorące, i zanim apatyczny młodzian odzyskał dość siły ducha, by się zbuntować, byli już w drodze. Podczas przygotowań do podróży Laurie znudził się tak, jak wszyscy młodzi dżentelmeni w podobnych przypadkach. Był nie w humorze, to irytował się, to popadał w zadumę, stracił apetyt, przestał dbać o swój wygląd i większość czasu poświęcał szaleńczej grze na fortepianie. Unikał spotkania z Jo, ale ciągle obserwował ją z okna z tak tragicznym wyrazem twarzy, że wizja ta prześladowała ją w snach, a za dnia przytłaczała ciężkim poczuciem winy. Mimo wszystko jednak Laurie nigdy nie mówił o swym nieodwzajemnionym uczuciu i nie dopuszczał, by ktokolwiek, nawet pani March, pocieszał go czy okazywał współczucie. Sprawiało to wprawdzie niejaką ulgę jego przyjaciołom, lecz i tak były to ciężkie tygodnie i wszyscy cieszyli się, że „ten drogi biedak wyjeżdża, by zapomnieć o swych bolesnych przeżyciach”. On zaś tylko uśmiechał się ponuro, gdy docierały do niego podobne uwagi, i pomijał je milczeniem ze smutną wyższością kogoś, kto wie, że jego miłość nigdy nie może wygasnąć. Kiedy nadeszła chwila odjazdu, udał, że jest w świetnym humorze, by ukryć ogarniające go uczucie zakłopotania. Wesołość ta nikogo nie zwiodła, ale ze względu na niego starano się utrzymać nastrój beztroski i wszystko było dobrze do chwili, kiedy pani March ucałowała go i szepnęła macierzyńskie pocieszenie. Wtedy, zdając sobie z tego sprawę, że zaraz odjeżdża, pospiesznie uścisnął wszystkich wkoło, nie zapominając również o zbolałej Hannie, i zbiegł na dół tak, jakby go ktoś ścigał. Jo pospieszyła za nim, by pomachać mu, w razie gdyby się obejrzał. Obejrzał się rzeczywiście, zawrócił, objął ją i spojrzał błagalnym, smutnym wzrokiem.

– Och, Jo, czy naprawdę nie możesz?

– Teddy, kochany, tak chciałabym móc!

Po chwili milczenia Laurie opanował się i powiedział:

– W porządku, to nic nie szkodzi. – I odszedł, nie mówiąc już słowa więcej.

Jo wiedziała jednak, że nic nie jest w porządku i wcale nie było jej to obojętne, bo kiedy po jej twardej odpowiedzi kędzierzawa głowa spoczęła przez chwilę na jej ramieniu, miała wrażenie, jakby wbiła sztylet w serce swego najdroższego przyjaciela, a kiedy odchodził, nie oglądając się za siebie, czuła, że dawny Laurie, jej chłopiec, nigdy już nie powróci.

ROZDZIAŁ XXXVI

Sekret Beth

Kiedy tej wiosny Jo wróciła do domu, uderzyła ją zmiana, jaka zaszła w Beth. Domownicy, którzy widywali ją codziennie, niczego nie dostrzegali, lecz Jo po długiej nieobecności widziała wszystko wyraźniej i ostrzej i przeraziła się niemal, kiedy ujrzała siostrę. Nie była bledsza, trochę może tylko zeszczuplała, ale wydawała się dziwnie przezroczysta, jakby życie zanikało w niej powoli, a coś nieziemskiego biło z jej kruchej postaci nieopisanym, tragicznym pięknem. Jo zauważyła to od razu, lecz nic nie powiedziała, a to pierwsze wrażenie wkrótce nieco przygasło, bo Beth wyglądała na szczęśliwą i można było sądzić, że czuje się lepiej, więc zaprzątnięta innymi troskami, Jo zapomniała o swoich obawach.

Ale kiedy Laurie odjechał i znów zapanował spokój, niejasny lęk powrócił i zaczął ją prześladować. Wyznała rodzinie swoje literackie grzechy i wybaczono jej, ale kiedy pokazała oszczędności i zaproponowała wyjazd w góry, Beth po serdecznych podziękowaniach zaczęła ją błagać, żeby nie wyjeżdżały tak daleko od domu. Wolała jeszcze jeden krótki pobyt nad morzem. Jo zabrała więc Beth do cichej miejscowości, gdzie mogła dużo przebywać na świeżym powietrzu.

Nie była to modna miejscowość, ale spotkały tam sporo miłych ludzi. Nie zawierały jednak wielu bliższych znajomości, woląc spędzać czas tylko ze sobą. Beth była zbyt nieśmiała, by towarzystwo sprawiało jej przyjemność, a Jo chciała poświęcić siostrze jak najwięcej czasu. Przebywały więc zawsze razem, zupełnie nieświadome zainteresowania, jakie wzbudzały w ludziach, którzy z wielką sympatią przyglądali się dwóm siostrom – silnej i słabej, zawsze nierozłącznym, tak jakby czuły instynktownie, że niebawem los może je rozdzielić.

Rzeczywiście, obie miały takie uczucie, ale nigdy o tym nie rozmawiały, bo często od tych, którzy są nam najbliżsi i najdrożsi, dzieli nas przegroda, której nie sposób pokonać. Jo miała wrażenie, jakby pomiędzy nią i Beth opadła zasłona, a kiedy próbowała ją unieść, napotykała opór nie do pokonania. Pocieszała się tylko myślą, że rodzice zdawali się nie dostrzegać tego, co ona tak wyraźnie widziała, z drugiej jednak strony powinni byli zauważyć i Jo wierzyła, że wszystko stanie się oczywiste, jeśli Beth po powrocie nie poczuje się lepiej. Zastanawiała się także nad tym, czy siostra domyśla się okrutnej prawdy i jakie myśli krążyły po jej głowie, kiedy leżała godzinami na ciepłych głazach, z głową na kolanach Jo, słysząc ożywczy szum wiatru i morskich fal.

Wreszcie pewnego dnia Beth przemówiła. Leżała bez ruchu i Jo, przekonana, że siostra zasnęła, odłożyła książkę i siedziała, patrząc na nią zamyślonym wzrokiem i próbując w słabych kolorach na policzkach Beth odnaleźć ślad nadziei. Ale twarz Beth była tak szczuplutka, a ręce jakby za słabe, by utrzymać nawet różowe muszelki, które pozbierała, i Jo boleśnie uświadomiła sobie, że Beth odchodzi od niej powoli, i instynktownie silniej przytuliła ukochaną siostrę. Łzy zamgliły jej oczy, ale po chwili poczuła na sobie wzrok Beth, tak czuły i łagodny, że niemal zbędne już były wszelkie słowa. Mimo to Beth odezwała się:

– Jo, kochanie, cieszę się, że wiesz. Próbowałam ci powiedzieć, ale nie potrafiłam. – Jo nie odpowiedziała, przytuliła tylko policzek do twarzyczki siostry. W chwilach najgłębszego wzruszenia Jo nie płakała, ale to ona była teraz słabsza i Beth próbowała pocieszyć ją i podtrzymać na duchu, obejmując i szepcząc jej do ucha słowa otuchy. – Wiem o tym od dawna, kochanie, przyzwyczaiłam się już do tej myśli i jestem spokojna. Spróbuj spojrzeć na to w ten sposób i nie martw się o mnie, bo tak jest najlepiej, naprawdę.

– Czy dlatego byłaś taka nieszczęśliwa jesienią, Beth? Wtedy nie myślałaś jeszcze o tym w ten sposób i dręczyło cię to, prawda, kochanie? – zapytała Jo, czując wyrzuty sumienia, że tak długo nie domyślała się prawdy, ale pocieszając się zarazem, że nie Laurie był przyczyną smutku Beth.

– Tak, straciłam już wtedy nadzieję, ale nie chciałam się do tego przyznać. Starałam się wmówić sobie, że to tylko moje urojenia, więc nie powinnam nikogo martwić. Ale kiedy widziałam was wszystkich, takich zdrowych i silnych, i słuchałam waszych cudownych planów, tak trudno było mi pogodzić się z tym, że nigdy nie będę żyła tak jak wy, i czułam się wiedy taka nieszczęśliwa, Jo.

– Och, Beth, dlaczego nic mi nie powiedziałaś, dlaczego nie pozwoliłaś sobie pomóc?! Jak mogłaś tak zamknąć się przede mną i cierpieć samotnie?

Głos Jo pełen był czułej wymówki, a serce jej zamierało z bólu na myśl o samotnej walce, jaką musiała stoczyć Beth, kiedy uczyła się żegnać ze zdrowiem, miłością i życiem, by tak spokojnie pogodzić się ze swym losem.

– Może źle postąpiłam, ale myślałam, że robię słusznie. Nie byłam przecież pewna, nikt nic nie mówił, wciąż miałam nadzieję, że się mylę. Samolubnie byłoby martwić was wszystkich wtedy, gdy Marmisia niepokoiła się o Meg, Amy zwiedzała Europę, a ty byłaś taka szczęśliwa z Lauriem – tak mi się przynajmniej wówczas wydawało.

– A ja myślałam, że ty go kochasz, Beth, i wyjechałam, bo sama nie potrafiłam go pokochać – rozpłakała się Jo, szczęśliwa, że może wyznać całą prawdę.

„Leżała bez ruchu i Jo, przekonana, że siostra zasnęła, odłożyła książkę i siedziała, patrząc na nią zamyślonym wzrokiem i próbując w słabych kolorach na policzkach Beth odnaleźć ślad nadziei”.

Beth wyglądała na tak zdumioną tym pomysłem, że Jo uśmiechnęła się mimo swego bólu i odezwała się łagodnie:

– A więc nie było tak, kochanie? Tak bardzo się tego obawiałam i wyobrażałam sobie, że twoje biedne serduszko przez cały ten czas umierało z miłości.

– Ależ, Jo, jakże bym mogła, przecież on był tak zakochany w tobie – szczerze oburzyła się Beth. – Laurie jest dla mnie taki dobry, że kocham go z całego serca, ale tylko jak brata. I mam nadzieję, że kiedyś będzie nim naprawdę.

– Nie dzięki mnie – odparła Jo zdecydowanie. – Została mu jeszcze Amy i znakomicie by pasowali do siebie, ale teraz jest mi to obojętne. Nie interesuje mnie nikt poza tobą, Beth. Ty musisz wyzdrowieć.

– Chciałabym, och, jak bardzo bym chciała! Ale czuję, że z każdym dniem ubywa mi sił, i coraz bardziej jestem pewna, że już nigdy ich nie odzyskam. To jak fala, Jo. Odpływa powoli, ale nic jej nie zatrzyma.

– Trzeba ją zatrzymać! Twoja fala nie może odpłynąć tak wcześnie! Masz dopiero dziewiętnaście lat, Beth, nie pozwolę ci odejść! Będę z tym walczyć, pracować i modlić się. Zatrzymam cię na przekór wszystkiemu. Musi być jakiś sposób, nie wierzę, żeby już było za późno. Bóg nie może być tak okrutny, żeby mi ciebie zabrać – płakała buntowniczo zrozpaczona Jo, która miała w sobie znacznie mniej pobożnej uległości niż Beth.

Prości, szczerzy ludzie rzadko opowiadają o swojej pobożności. Raczej czynią, niż mówią, i więcej to znaczy niż kazania czy zapewnienia. Beth nie potrafiła uzasadnić ani wyjaśnić wiary, która dodała jej odwagi i cierpliwości, by porzucić życie i pogodnie czekać na śmierć. Jak ufne dziecko, nie zadawała pytań, ale pozostawiła wszystko Bogu i naturze, Ojcu i Matce nas wszystkich, mając pewność, że oni i tylko oni mogą uczyć i wzmacniać serce i ducha dla obecnego życia oraz życia, które nadejdzie. Nie upominała Jo natchnionymi przemowami, kochała ją tylko za dziewczęce, pełne pasji przywiązanie i ściślej przylgnęła do tak drogiej ludzkiej miłości, od której Ojciec nie oddala, lecz przybliża nas do siebie. Nie mogła powiedzieć: „Cieszę się, że odchodzę”, bo życie było dla niej zbyt słodkie. Mogła tylko szlochać: „Staram się”, podczas gdy mocno trzymała się Jo, gdy pierwsza gorzka fala tego wielkiego smutku połączyła je.

Po chwili Beth spytała:

– Powiesz im o tym, kiedy wrócimy do domu?

– Myślę, że sami to zauważą – westchnęła Jo, gdyż teraz wydawało jej się, że Beth zmienia się z każdym dniem.

– Nie wiadomo. Słyszałam, że ludzie, którzy najbardziej kochają, często najmniej widzą. Jeśli nie zauważą, powiesz im o tym w moim imieniu. Nie chcę tego dłużej ukrywać i lepiej będzie ich przygotować. Meg ma na pociechę Johna i dzieci, ale ojca i mamę ty musisz uspokoić, dobrze, Jo?

– Jeśli tylko potrafię, ale ja wcale nie rezygnuję. Chcę uważać, że to jest chorobliwe urojenie, i nie pozwolę ci myśleć, że to prawda – powiedziała Jo, starając się, by głos jej zabrzmiał wesoło.

Beth leżała przez chwilę zamyślona, po czym powiedziała spokojnie:

– Nie wiem, jak to wyrazić. Może wcale nie powinnam tego mówić, ale ty, Jo, byłaś mi zawsze najbliższa i chcę ci powiedzieć, że mam takie uczucie, jakby po prostu nie było mi przeznaczone długie życie. Nie jestem taka jak wy wszystkie. Nigdy nie snułam planów na przyszłość, nigdy nie myślałam o zamążpójściu. Zawsze widziałam siebie tylko jako małą, głupiutką, drepczącą po domu Beth, z której jedynie tam był jakiś pożytek. Nigdy nie chciałam odejść z domu i teraz najtrudniejsze jest właśnie to, że muszę was wszystkich opuścić. Nie boję się, ale jestem pewna, że będę za wami tęskniła nawet w Niebie.

Jo nie mogła wykrztusić słowa i przez kilka minut słychać było tylko westchnienia wiatru i szum fal. Białoskrzydła mewa przefrunęła w górze, połyskując srebrzyście w promieniach słońca. Beth smutnym wzrokiem patrzyła za nią, dopóki nie zniknęła. Mała, szara jaskółka brzegówka lekko stąpała łapkami po plaży, popiskując cichutko sama do siebie, tak jakby cieszyła się morzem i słońcem. Podeszła bliziutko do Beth, spojrzała na nią przyjaźnie i przycupnęła obok, na wygrzanym kamieniu, spokojnie porządkując swoje mokre piórka. Beth uśmiechnęła się z radością, bo ten mały ptaszek zdawał się ofiarowywać jej swoją przyjaźń, przypominać, że wciąż jeszcze może ona cieszyć się tym pięknym światem.

– Kochany ptaszek! Zobacz, Jo, wcale się nie boi. Zeszłego lata nazywałam jaskółki moimi ptakami i mama powiedziała, że przypominają jej mnie – zawsze zabiegane i zawsze pogodnie ćwierkające. Ty, Jo, jesteś jak mewa, silna i dzika, lubisz burzę i wiatr i lecisz daleko, szczęśliwa w samotności. Meg jest jak gołąb, a Amy jak słowik – próbuje wzbić się wysoko w obłoki, ale zawsze wraca w końcu do gniazda. Kochana Amy! Jest taka ambitna, ale jej serce jest dobre i czułe, i nieważne, jak wysoko poleci, nigdy nie zapomni drogi do domu. Mam nadzieję, że zobaczę ją jeszcze.

– Przyjeżdża na wiosnę i postaram się, żebyś do tego czasu była zdrowa i rumiana – rzekła Jo, myśląc, jak bardzo zmieniła się Beth, dawniej taka cicha i nieśmiała, teraz jakby po prostu swobodnie myślała na głos.

– Jo, kochanie, nie łudź się nadzieją. Nic już nie pomoże, jestem pewna. Ale na razie nie myślmy o tym, tylko cieszmy się sobą. Przeżyjemy wiele szczęśliwych chwil, a jeśli mi pomożesz, myślę, że moja fala odpłynie łagodnie.

Jo pochyliła się, by pocałować spokojną twarzyczkę Beth, i w tym pocałunku zawarła całą swoją miłość i oddanie.

Jak słusznie przypuszczała, po powrocie do domu niepotrzebne były żadne słowa, bo ojciec i matka zobaczyli teraz wyraźnie to, czego wcześniej może nie dostrzegali. Beth zmęczona krótką podróżą poszła od razu do łóżka, mówiąc tylko, jak bardzo się cieszy z powrotu do domu, a Jo, kiedy zeszła na dół, przekonała się, że ominie ją trudne zadanie wyznania sekretu siostry. Ojciec stał z głową opartą na obramowaniu kominka i nawet się nie odwrócił, ale matka wyciągnęła ramiona, jakby prosząc o pomoc, i Jo szybko podeszła, by dodać jej otuchy.

ROZDZIAŁ XXXVII

Nowe wrażenia

O trzeciej po południu całe modne towarzystwo Nicei można było oglądać na Promenade des Anglais. Było to miejsce niezwykle malownicze – szeroka aleja, wzdłuż której rosły palmy, kwiaty i tropikalne krzewy, z jednej strony schodziła do morza, z drugiej kończyła się ulicą hoteli i willi, jeszcze dalej zaś rozpościerały się widoczne stąd wzgórza i gaje pomarańczowe. Spotykało się tu ludzi wielu narodowości, słyszało się najróżniejsze języki, a różnorodność barwnych strojów oraz powszechna beztroska i wesołość przypominały wspaniały karnawał. Wyniośli Anglicy, pełni życia Francuzi, poważni Niemcy, przystojni Hiszpanie i brzydcy Rosjanie, potulni Żydzi i swobodni Amerykanie, wszyscy siedzieli tu, urządzali przejażdżki lub przechadzali się, omawiając nowinki i krytykując przybyłe właśnie znakomitości – wybitnych malarzy, pisarzy i członków wielu panujących rodów. Ekwipaż był równie zróżnicowany co towarzystwo i przyciągał tyle samo uwagi, zwłaszcza bryczki, którymi kobiety powoziły samodzielnie, z parą pełnych werwy kucyków, kolorowymi siatkami chroniącymi niewielkie pojazdy przed falbanami sukien i młodziutkimi stajennymi tuż za nimi.

Tędy właśnie, w dzień Bożego Narodzenia, szedł powoli, z rękami założonymi do tyłu, wysoki, młody człowiek o nieobecnym wyrazie twarzy. Zewnętrznie podobny do Włocha, ubrany jak Anglik, miał w ruchach swobodę i niezależność Amerykanina – połączenie, które powodowało, że wiele par damskich oczu zerkało na niego z zainteresowaniem, a dandysi w welwetowych ubraniach, z pąsowymi krawatami, skórzanych rękawiczkach i z kwiatami pomarańczy wpiętymi w butonierki, wzruszali ramionami, w duchu zazdroszcząc mu jego klasy. Młody człowiek nie zwracał na nikogo większej uwagi, czasem rzucał tylko spojrzenie na jakąś jasnowłosą dziewczynę czy damę w błękicie. Zszedł właśnie z promenady i zatrzymał się przez chwilę na skrzyżowaniu, jakby wahając się, czy udać się do Jardin Publique, by posłuchać orkiestry, czy też powędrować wzdłuż plaży ku Wzgórzu Zamkowemu. Szybki trucht kucyka sprawił, że podniósł wzrok i ujrzał nadjeżdżający niewielki powozik prowadzony przez samotną damę. Dama była młoda, jasnowłosa, ubrana w błękit. Przyglądał jej się przez chwilę, po czym twarz jego ożywiła się i machając kapeluszem, niczym chłopiec podbiegł do owej damy.

– Och, Laurie, to naprawdę ty? Myślałam, że już nigdy nie przyjedziesz! – zawołała Amy, puszczając wodze i wyciągając do niego obie dłonie, ku wielkiemu zgorszeniu pewnej francuskiej matrony, która nakazała swej córce przyspieszyć kroku, by uchronić ją przed demoralizującym widokiem swobodnych obyczajów tych „zwariowanych Anglików”.

– Zatrzymano mnie w drodze, ale obiecałem, że spędzę z tobą Boże Narodzenie, więc jestem.

– Jak się czuje twój dziadek? Kiedy przyjechałeś? Gdzie się zatrzymałeś?

– Bardzo dobrze... wczoraj wieczorem... w Chauvain. Zaszedłem do waszego hotelu, ale was nie zastałem.

– Mam ci tyle do powiedzenia, że nie wiem, od czego zacząć! Wsiadaj, będziemy mogli swobodnie porozmawiać. Wybierałam się na spacer i marzyłam o towarzystwie. Flo oszczędza się na dzisiejszy wieczór.

– A cóż to, szykuje się bal?

– Tylko przyjęcie świąteczne w naszym hotelu. Gości tam wielu Amerykanów i wydają je z okazji Bożego Narodzenia. Pójdziesz oczywiście z nami? Ciotka będzie zachwycona.

– Dziękuję. Dokąd teraz? – zapytał Laurie, opierając się wygodnie, co odpowiadało Amy, ponieważ wolała powozić sama, bowiem bacik z parasolki i niebieskie wodze na białych grzbietach kucyków były dla niej źródłem niewyczerpanej satysfakcji.

– Jadę najpierw do banku po listy, a potem na Wzgórze Zamkowe. To bardzo malownicze miejsce i tak lubię karmić tam pawie. Byłeś kiedyś na Wzgórzu?

– Wiele razy, przed laty, ale chętnie znów rzucę okiem.

– Opowiedz mi teraz o sobie. Ostatnio twój dziadek pisał mi, że spodziewa się twojego powrotu z Berlina.

„Och, Laurie, to naprawdę ty? Myślałam, że już nigdy nie przyjedziesz! – zawołała Amy (...)”.

– Tak, byłem tam miesiąc i dołączyłem do niego w Paryżu, gdzie zamierza spędzić zimę. Ma wielu przyjaciół i nigdy się nie nudzi, więc tylko go odwiedzam, po czym znów wyjeżdżam i żyjemy w idealnej zgodzie.

– To bardzo wygodny układ – powiedziała Amy, która zauważyła jakąś zmianę w zachowaniu Lauriego, choć nie potrafiłaby określić, na czym ona polega.

– No cóż, jak wiesz, dziadek nie cierpi podróży, a ja nienawidzę siedzieć w jednym miejscu, więc każdy robi to, co lubi, i nie ma problemu. Spędzamy zresztą razem sporo czasu – jego bawią moje przygody, podczas gdy mnie jest przyjemnie, że ktoś cieszy się na mój widok, kiedy wracam z moich wojaży. Brudna stara dziura, prawda? – dodał, rozglądając się z niesmakiem, kiedy przejeżdżali bulwarem przez starą część miasta w stronę placu Napoleona.

– Brud też jest malowniczy, więc mnie to nie przeszkadza. Rzeka i wzgórza są przepiękne, a te wąskie zaułki wprost uwielbiam. Musimy teraz zaczekać, aż przejdzie procesja. Idą do kościoła świętego Jana.

Laurie patrzył apatycznie na kroczących powoli księży, zakonników i mniszki w białych welonach, podczas gdy Amy obserwowała go spod oka. Poczuła, że ogarnia ją dziwne zakłopotanie, bo nie potrafiła odnaleźć w siedzącym obok posępnym mężczyźnie wesołego, beztroskiego chłopca, którego znała. Był bardzo przystojny i znacznie lepiej się prezentował, ale teraz, gdy minął wybuch radości ze spotkania z nią, wyglądał na zmęczonego i osowiałego. Wydawał się starszy i poważniejszy niż powinien po paru udanych latach życia. Nie mogła tego zrozumieć, ale nie ośmieliła się pytać, pokręciła więc tylko głową i popędziła kucyki, bo procesja skręciła już na most Paglioni i dochodziła do kościoła.

– Quen pensez-vous? – zapytała, odświeżając swój francuski, w którym od czasu wyjazdu za granicę zrobiła znaczne postępy.

– Że mademoiselle dobrze wykorzystała czas i rezultat jest czarujący ‒ odparł Laurie, kłaniając się z ręką przyłożoną do serca i spojrzeniem pełnym podziwu.

Zarumieniła się z radości, ale, o dziwo, komplement nie sprawił jej takiego zadowolenia jak bezceremonialne pochwały, którymi obsypywał ją w domu, kiedy często oświadczał, że wygląda „absolutnie świetnie”, uśmiechając się serdecznie i poklepując ją z uznaniem po głowie. Teraz komplement nie sprawił jej przyjemności, bo choć nie był całkiem blasé, lecz wbrew spojrzeniu brzmiał obojętnie.

„Jeśli on ma w ten sposób dorastać, to żałuję, że nie może pozostać chłopcem” – pomyślała z dziwnym uczuciem rozczarownia i skrępowania, starając się jednak zachowywać swobodnie i wesoło.

U bankiera Awigdora zastała najdroższe listy z domu i oddawszy Lauriemu wodze, pogrążyła się w lekturze, podczas gdy jechali cienistą drogą wijącą się pomiędzy zielonymi żywopłotami, gdzie herbaciane róże kwitły tak świeżo jak w czerwcu.

– Mama pisze, że Beth bardzo źle się czuje. Często myślę, że powinnam wracać do domu, ale oni wszyscy mówią mi: zostań, więc zostaję, bo przecież już nigdy nie zdarzy mi się taka okazja – powiedziała Amy, poważniejąc nagle.

– Myślę, że masz rację. W domu nie mogłabyś w niczym pomóc, a dla nich to wielka pociecha, że jesteś zdrowa, szczęśliwa i dobrze się bawisz, kochanie.

Mówiąc to, przysunął się do niej i wyglądał prawie jak dawniej, tak że Amy uspokoiła się trochę, bo ten braterski odruch czułości dawał jej pewność, że jeśli coś się wydarzy, nie będzie w tym obcym kraju sama. Teraz roześmiała się i pokazała mu mały rysunek przedstawiający Jo w jej stroju skryby, z kokardą buńczucznie sterczącą na czepku i ulatującymi z ust słowami: „Geniusz płonie!”.

Laurie uśmiechnął się, wziął rysunek i włożył do kieszeni kamizelki, „żeby wiatr nie porwał”, po czym z zainteresowaniem wysłuchał żywego listu, który Amy mu odczytała.

– Jest to dla mnie prawdziwe Boże Narodzenie – prezenty z rana, ty i listy po południu, a wieczorem przyjęcie – powiedziała Amy, kiedy zeskoczyli z powozu pośród ruin starego fortu, a stado wspaniałych pawi otoczyło ich zaraz, spokojnie czekając, by je nakarmili. Kiedy Amy stanęła na zboczu, sypiąc wspaniałym ptakom okruchy, Laurie przyglądał jej się z zainteresowaniem, by zobaczyć, jakie zmiany przyniosły czas i nowe przeżycia. Nie znalazł nic, co by go rozczarowało, wiele natomiast zasługiwało na podziw i uznanie, bo pominąwszy lekką afektację w sposobie mówienia i zachowaniu, Amy była równie żywa i wdzięczna jak zawsze, a teraz stała się w dodatku elegancka. Zyskała znaczną pewność siebie w sposobie bycia i rozmowie, co sprawiało, że wydawała się kobietą światową w większym stopniu, niż była nią rzeczywiście. Niekiedy tylko ujawniała swą dawną drażliwość, jej silna wola bynajmniej nie zmalała, a wrodzona szczerość nie została zepsuta blaskiem wielkiego świata.

Laurie nie zauważył tego wszystkiego, gdy Amy karmiła pawie, ale dostrzegł wystarczająco dużo, by zadowoliło go to i zainteresowało. Wziął ze sobą ładny obrazek przedstawiający dziewczynę o jasnej twarzy, stojącą w słońcu, które podkreśliło delikatny odcień jej sukienki, świeży kolor policzków oraz złoty połysk włosów ‒ wyjątkowa postać w przyjemnej scenerii.

Kiedy wspięli się na kamienną platformę, która wieńczyła wzgórze, Amy skinęła głową, jakby zapraszała go do swego ulubionego miejsca, i powiedziała, wskazując dookoła ręką:

– Czy pamiętasz Katedrę i Corso, rybaków wyciągających sieci w zatoce i te piękną drogę do Villa Franca? Wieża Schuberta jest obok w dole, a ten malutki punkcik tam daleko na morzu to podobno Korsyka.

– Pamiętam. Niewiele się tu zmieniło – odparł bez entuzjazmu.

– Ile dałaby Jo, żeby zobaczyć ten słynny punkcik! – powiedziała Amy, pragnąc, by Laurie podzielał jej dobry nastrój.

– Tak – brzmiała cała jego odpowiedź, ale odwrócił się i wytężył wzrok, by zobaczyć wyspę, którą teraz uczynił w jego oczach interesującą większy od Napoleona uzurpator[26].

– Przyjrzyj się jej dobrze w imieniu Jo, a potem chodź tu i opowiedz mi, co się z tobą przez cały ten czas działo – powiedziała Amy, sadowiąc się w oczekiwaniu długiej pogawędki.

Zawiodła się jednak, bo chociaż Laurie odpowiadał swobodnie na wszystkie jej pytania, to dowiedziała się tylko, że włóczył się po kontynencie i że był w Grecji. Spędzili tak godzinę, po czym wrócili do domu i Laurie, złożywszy swe uszanowanie pani Carrol, opuścił je, obiecując przyjechać wieczorem. Należy tu odnotować, że tego wieczora Amy stroiła się z całą premedytacją. Czas i nieobecność wywarły wpływ na oboje młodych ludzi. Widziała teraz swego starego przyjaciela w nowym świetle, nie jako naszego chłopca, lecz przystojnego, czarującego mężczyznę, i świadomie pragnęła znaleźć uznanie w jego oczach. Amy znała swoje mocne strony i potrafiła je wykorzystać ze smakiem i talentem.

Cienki muślin i tiul były w Nicei tanie, toteż przystrajała się w nie na wszelkie okazje, a postępując zgodnie z rozsądną angielską modą na proste suknie dla młodych dziewcząt, przygotowywała czarujące, pozornie skromne toalety, ze świeżymi kwiatami oraz paroma błyskotkami i drobiazgami, które były zarazem niedrogie i efektowne. (Trzeba przyznać, że czasami artysta miał władzę nad kobietą, dogadzał sobie antycznymi fryzurami, posągowymi postawami i klasycznymi draperiami. Jednakże, moje serce, wszyscy mamy swoje słabości i łatwo wybaczamy młodym, którzy cieszą nasze oczy urodą i radują nasze serca mimo szczerej próżności).

– Chcę, żeby uznał, że dobrze wyglądam, i żeby im to opowiedział w domu – powiedziała sobie Amy, wkładając starą suknię balową Flo z białego jedwabiu i pokrywając ją obłokiem ażurowego tiulu, z którego wyłaniały się jej białe ramiona i złota głowa, co tworzyło piękną całość. Gęste loki zebrała w gruby węzeł upięty z tyłu.

– Nie jest to modne, ale twarzowe, a ja nie mam zamiaru robić z siebie straszydła – mawiała zwykle, kiedy doradzano jej fryzowanie, tapirowanie czy zaplatanie włosów zgodnie z nakazami najnowszej mody.

Nie posiadając ozdób dostatecznie eleganckich na tę ważną okazję, Amy upięła na spódnicy pęki różowych azalii, a dekolt ozdobiła delikatnym zielonym powojem. Przypominając sobie malowane pantofle, z dziewczęcą satysfakcją zlustrowała białe satynowe pantofelki i przemierzyła pokój, podziwiając w samotności swe arystokratyczne stopy.

– Mój nowy wachlarz świetnie pasuje do kwiatów, rękawiczki leżą znakomicie, a chusteczka z prawdziwej koronki nadaje całości wyrazu. Gybym jeszcze miała klasyczny nos i usta, byłabym absolutnie szczęśliwa ‒ powiedziała, przeglądając się krytycznie w lustrze.

Jednakże mimo tych braków, kiedy zeszła na dół, wyglądała uroczo i wdzięcznie. Czekając na Lauriego, przemierzyła tam i z powrotem długi salon i stanęła przed kandelabrem, którego światło dodawało blasku jej włosom. Po chwili jednak przeszła w drugi róg pokoju, jakby zawstydziwszy się swej dziewczęcej kokieterii. I postąpiła słusznie, bo kiedy Laurie wszedł, tak cicho, że wcale go nie zauważyła, zobaczył ją u odległego okna, jak stała z na wpół odwróconą głową, przytrzymując dłonią suknię, a jej szczupła biała postać na tle czerwonych zasłon wyglądała jak piękna rzeźba.

– Dobry wieczór, Diano! – powiedział Laurie z wyrazem podziwu, który tak lubiła widzieć w jego oczach, gdy patrzył na nią.

– Dobry wieczór, Apollo! – odparła z promiennym uśmiechem, bo wyglądał niezwykle elegancko i Amy, wyobrażając sobie, jak wejdzie na salę balową, wsparta na ramieniu tak przystojnego mężczyzny, już teraz z głębi serca litowała się nad czterema niepozornymi pannami Davis.

– Oto twoje kwiaty. Sam je ułożyłem, pamiętając, że nie lubisz tego, co Hanna nazywa „harmoniowaną bukietą” – rzekł Laurie, podając jej delikatny bukiecik w uchwycie srebrnej bransoletki, o której od dawna marzyła, widując ją codziennie w oknie wystawowym Cardiglia.

– Jaki ty jesteś dobry! – zawołała z wdzięcznością. – Gdybym wiedziała, że przyjedziesz, przygotowałabym coś dla ciebie na dzisiejszy dzień, choć obawiam się, że nie byłoby to równie ładne.

– Nie jest to wcale taki prezent, jaki być powinien, ale ty dodajesz mu urody – stwierdził, kiedy zapięła bransoletkę.

– Proszę, przestań.

– Myślałem, że lubisz komplementy?

– Nie od ciebie. To nie brzmi naturalnie i wolę twoją dawną bezpośredniość.

– Cieszy mnie to – powiedział z wyraźną ulgą, po czym zapiął jej rękawiczki i zapytał, czy jego krawat równo leży, zupełnie tak jak wtedy, gdy w domu wychodzili razem na przyjęcie.

Towarzystwo, jakie zebrało się tego wieczora w długiej salle à manger, można było ujrzeć wyłącznie na kontynencie. Gościnni Amerykanie zaprosili wszystkich znajomych, jakich mieli w Nicei, a nie żywiąc bynajmniej uprzedzeń do tytułów, zapewnili też obecność kilku znakomitości, by uświetnić swoje bożonarodzeniowe przyjęcie.

Rosyjski książę siedział przez godzinę w kącie i protekcjonalnie rozmawiał z masywną damą, ubraną jak matka Hamleta w czarny aksamit z perłową „uzdą” pod brodą. Polski hrabia, w wieku lat osiemnastu, rozmawiał z poświęceniem z damami, które nazywały go fascynującym. Pewien Niemiec przybył na kolację sam i wędrował w poszukiwaniu tego, co mógłby pochłonąć. Prywatny sekretarz barona Rotszylda, Żyd o dużym nosie i za małych butach, promieniał światłem, jakby nazwisko jego pana zwieńczyło jego głowę złotą aureolą. Tęgi Francuz, który znał cesarza, przybył tu, by oddać się szaleństwu tańca, a lady de Jones, brytyjska matrona, zdobiła salę swoją niewielką ośmioosobową rodziną. Było tam mnóstwo amerykańskich dziewcząt o lekkim kroku i piskliwym głosie, ładnych, lecz mdłych angielskich dziewcząt oraz kilka prostych, interesujących francuskich panien. Młodzi dżentelmeni bawili się beztrosko, podczas gdy matki stały pod ścianami i uśmiechały się dobrotliwie, gdy tamci tańczyli z ich córkami.

Można sobie wyobrazić, jak czuła się Amy, kiedy tego wieczoru „weszła na scenę” wsparta na ramieniu Lauriego. Wiedziała, że dobrze wygląda, lubiła tańczyć i sala balowa była dla niej wymarzonym miejscem. Rozkoszowała się wspaniałym poczuciem władzy, jakie ogarnia dziewczynę, gdy po raz pierwszy odkryje nowe i piękne królestwo, do którego rządów stworzona została dzięki swej urodzie, młodości i kobiecości. Współczuła pannom Davis, które były niezgrabne i pospolite, a towarzyszył im ponury ojciec i trzy jeszcze bardziej ponure niezamężne ciotki. Przechodząc obok nich, ukłoniła się więc jak najprzyjaźniej, co było dość przewrotne, bo kazało im spojrzeć z podziwem na jej suknię i wzbudziło ciekawość, kim jest ów młodzieniec o dystyngowanym wyglądzie. Przy pierwszych dźwiękach muzyki Amy nabrała rumieńców, oczy jej zabłysły, a stopy poczęły niecierpliwie przytupywać do rytmu, tańczyła bowiem dobrze i chciała, by Laurie mógł się o tym przekonać. Dlatego też trudno opisać szok, jakiego doznała, kiedy zapytał absolutnie obojętnym tonem:

– Czy tak bardzo zależy ci, żeby tańczyć?

– Zazwyczaj robi się to na balu.

Jej zdumienie i szybka odpowiedź spowodowały, że Laurie czym prędzej naprawił swój błąd.

– Miałem na myśli pierwszy taniec. Czy mogę mieć zaszczyt?

– Mogę ci go ofiarować, jeśli odmówię hrabiemu. Tańczy bosko, ale na pewno mi wybaczy, bo jesteś starym przyjacielem – powiedziała Amy w nadziei, że tytuł zrobi dobre wrażenie i pokaże Lauriemu, że należy się z nią liczyć.

Jednakże usłyszała tylko powściągliwą uwagę:

– Owszem, to nawet miły chłopiec, ale raczej niegodny, by prowadzić córę bogów, wyniosłą, niebiańskiej urody.

Krąg taneczny, w którym się znaleźli, składał się z Anglików i Amy musiała przechadzać się statecznie w kotylionie, podczas gdy czuła, że z radością odtańczyłaby tarantelę. Laurie oddał ją „miłemu chłopcu” i poszedł, by dopełnić swych obowiązków wobec Flo, nie prosząc Amy o następny taniec, za co należycie go ukarała, zapełniając cały swój karnecik, lecz skłonna do ewentualnego ustępstwa, gdyby Laurie okazał jakiekolwiek oznaki skruchy. Z satysfakcją też odmówiła mu, kiedy podszedł (bynajmniej nie pośpieszył) do niej, by prosić o następny taniec, wspaniałą polkę-rejdwaka, a kiedy hrabia porwał ją do tańca, zobaczyła, jak Laurie z prawdziwym wyrazem ulgi usiadł obok jej ciotki.

To było niewybaczalne i Amy przez dłuższy czas nie zwracała na niego uwagi, poza słowem rzucanym mimochodem, kiedy między tańcami przychodziła do swej opiekunki po jakąś niezbędną szpilkę czy na chwilę odpoczynku. Gniew swój maskowała jednak promiennym uśmiechem i wydawała się niezwykle pogodna i rozbawiona. Oczy Lauriego podążały za nią z przyjemnością, bo tańczyła lekko i z wdziękiem, najwyraźniej była to dla niej rozkoszna rozrywka. Laurie obserwując ją, doszedł do wniosku, że „mała Amy wyrośnie na niezwykle czarującą kobietę”.

To była tętniąca życiem scena ‒ wkrótce duch towarzystwa ogarnął wszystkich, świąteczna atmosfera sprawiła, że twarze jaśniały, serca pełne były radości, a stopy niecierpliwe. Muzycy grali z wielkim zapamiętaniem, kto mógł, ten tańczył, a pozostali podziwiali swoich sąsiadów z niezwykłą serdecznością. Pewna prominentna osoba przemknęła niczym meteor z modną Francuzką w parze, omiatającą podłogę swoim satynowym trenem. Spokojny Niemiec znalazł dla siebie stolik, szczęśliwy studiował menu i niepokoił się uczynionym przez siebie spustoszeniem. Przyjaciel cesarza okrył się chwałą, tańcząc wszystko i wykonując improwizowane piruety, oszołomiony figurami, których nie znał. Jego chłopięce zapamiętanie było urocze: mimo że „dźwigał ciężar”, potrafił skakać jak gumowa piłka. Biegł, płynął, tańczył, jego twarz jaśniała, łysa głowa migała w tłumie, poły płaszcza powiewały szeroko, pantofle migotały w powietrzu, a gdy muzyka ucichła, otarł pot z czoła i uśmiechnął się, jak francuski Pickwick bez okularów.

Amy i jej hrabia wyróżniali się wdziękiem spośród tańczących par i Laurie, poddając się ogólnemu nastrojowi zabawy, mimo woli sam zaczął przytupywać w rytm wznoszenia się i opadania białych pantofelków, które niczym uskrzydlone fruwały bez śladu zmęczenia. Kiedy hrabia opuścił ją wreszcie z zapewnieniem, że „jest zrozpaczony, iż musi wyjść tak wcześnie”, gotowa już była odpocząć i sprawdzić, jak jej rycerz-odstępca zniósł swą karę.

Kara odniosła skutek, bo muzyka, wesołe towarzystwo i młodość potrafią ukoić największe nawet zawody miłosne. Kiedy Laurie wstał, by ustąpić miejsca Amy, wyglądał już na zupełnie rozbawionego, a gdy pośpieszył, by przynieść jej coś do jedzenia, powiedziała do siebie z zadowolonym uśmiechem:

– Wiedziałam, że dobrze mu to zrobi!

– Wyglądasz jak balzakowska femme peinte par elle même – powiedział, wachlując ją jedną ręką, a w drugiej trzymając dla niej filiżankę z kawą.

– Mój róż nie zejdzie. – I Amy potarła swoje błyszczące policzki, ukazując mu białą rękawiczkę z tak poważną prostodusznością, że szczerze się roześmiał.

– Jak wy to nazywacie? – spytał, dotykając tiulu jej sukni, który owiał mu kolano.

– To tiul zwany „iluzja”.

– Dobra nazwa. Bardzo ładne – czy to coś nowego?

– Stare jak świat. Widziałeś to u dziesiątek dziewcząt i nigdy do tej pory nie zauważyłeś, że to ładne? Stupide!

– Ale nigdy dotąd nie widziałem u ciebie i to tłumaczy moją pomyłkę.

– Tylko bez komplementów, to zabronione. Teraz wolę kawę niż miłe słówka. Przestań się przechadzać, to mnie denerwuje.

Laurie posłusznie usiadł i delikatnie wziął od niej pusty talerz, odczuwając dziwną przyjemność, gdy dyrygowała nim „mała Amy”, która straciła dawne onieśmielenie i odczuwała nieodparte pragnienie, by rozkazywać mu tak, jak robią to zwykle w zachwycający sposób dziewczęta, gdy tylko władcy stworzenia okażą jakiekolwiek oznaki uległości.

– Gdzie się tego wszystkiego nauczyłaś? – zapytał z kpiącym spojrzeniem.

– Ponieważ „to wszystko” jest dość nieprecyzyjnym określeniem, czy mógłbyś je łaskawie wyjaśnić? – odparła Amy, wiedząc doskonale, o co mu chodzi, lecz złośliwie każąc opisać to, co nie jest do opisania.

– No... Cały ten wygląd, styl, sposób bycia, tę... „iluzję” – zaśmiał się Laurie, ratując się z opałów tym nowym słowem.

Amy zupełnie to zadowoliło, ale nie pokazała po sobie niczego i odpowiedziała poważnie:

– Życie za granicą szlifuje każdego. Uczę się i bawię zarazem, a jeśli o to chodzi – wskazała na suknię – no cóż, tiul jest tani, kwiatki można dostać za bezcen, a ja przywykłam starać się, żeby moje biedne stroje wyglądały jak najlepiej.

Amy pożałowała ostatniego zdania, obawiając się, że było ono w złym guście, ale Lauriemu właśnie to się spodobało i poczuł dla Amy podziw i szacunek za jej wytrwałą cierpliwość, dzięki której wykorzystywała jak najlepiej nadarzające się okazje, i jej pogodnego ducha, który okrywał biedę kwiatkami. Dlaczego spojrzał na nią tak miło, zapełnił cały jej karnecik swoim nazwiskiem i do końca zabawy był czarującym towarzyszem, tego Amy nie zrozumiała owego wieczora. Oboje bowiem, jakby od nowa wzajemnie się poznając, doznali impulsu, którego jeszcze nie byli świadomi.

ROZDZIAŁ XXXVIII

Na półce

We Francji i młode dziewczęta wiodą nudne życie, dopóki nie wyjdą za mąż, i dopiero wówczas Vive la liberté staje się ich mottem. W Ameryce zaś dziewczęta wcześnie podpisują swą deklarację niezależności i z republikańskim zapałem cieszą się wolnością, natomiast młode małżonki zazwyczaj abdykują wraz z pojawieniem się pierwszego następcy tronu i wycofują się na odludzie. Niezależnie od tego, czy im się to podoba, gdy tylko przeminie weselne podniecenie, odstawiane są po prostu „na półkę” i większość z nich może zawołać, tak jak to zrobiła kiedyś pewna piękna kobieta: „Jestem równie ładna jak dawniej, ale wyszłam za mąż i nikt już tego nie zauważa”.

Nie będąc królową piękności ani modną damą, Meg nie odczuła tego w taki sposób, dopóki jej dzieci nie skończyły roku, bo w jej małym światku panowały staromodne zwyczaje i teraz stała się jeszcze bardziej podziwiana i kochana.

Była bardzo kobiecą małą kobietką i posiadała silnie rozwinięty instynkt macierzyński, poświęciła się więc całkowicie i wyłącznie swoim dzieciom. Dniem i nocą opiekowała się nimi z niewyczerpanym oddaniem, troskę o Johna pozostawiając służbie, gdyż departamentem kuchennym zarządzała teraz pewna irlandzka dama. John był domatorem i zdecydowanie tęsknił za staraniami swej żony, do których przywykł, ale ponieważ uwielbiał dzieci, spokojnie godził się z losem, przypuszczając w swej męskiej ignoracji, że wkrótce przywrócona zostanie równowaga. Minęły jednak trzy miesiące, a nic nie zapowiadało zmiany na lepsze. Meg była zmęczona i nerwowa, dzieci zabierały jej każdą chwilę, dom stawał się zaniedbany, a Kitty, kucharka, która „letko” brała sobie życie, regularnie go nie dokarmiała. Z rana, przed wyjściem, zaskakiwany był drobnymi sprawami do załatwienia dla uwiązanej przy dzieciach żony. Wieczorem, kiedy wesoło spieszył do domu, by uściskać swą rodzinę, gasiło go jedno: „Psst! Właśnie zasnęli po bardzo niespokojnym dniu”. Jeśli zaproponował jakąś drobną rozrywkę w domu, słyszał: „Nie, to będzie przeszkadzało dzieciom”. Jeśli napomykał o koncercie czy odczycie, odpowiadało mu spojrzenie pełne wyrzutu i zdecydowane: „Opuścić moje dzieci dla jakiejś przyjemności? Nigdy!”. W nocy nie mógł spać, bo słyszał kwilenie niemowląt i widział zwiewną postać sunącą bezszelestnie do swoich maleństw. Posiłki też nie przebiegały spokojnie, bo jego ukochana żona zrywała się od stołu, gdy tylko z gniazdka dobiegło stłumione kwilenie, a kiedy wieczorem czytał gazetę, kolka Demiego ingerowała w spis wysyłek, a upadek Daisy wpływał na ceny akcji.

„(...) posiadała silnie rozwinięty instynkt macierzyński, poświęciła się więc całkowicie i wyłącznie swoim dzieciom”.

Biedny John boleśnie to przeżywał, bo dzieci pozbawiły go żony, dom zamienił się w żłobek, a wieczne „pst” sprawiało, że czuł się jak brutalny intruz, kiedy tylko wkraczał w święte granice Bobolandii. Znosił to bardzo cierpliwie przez pół roku, a widząc, że nic się nie zmienia, zrobił to, co robią inni ojcowie-wygnańcy – zaczął szukać spokojnej przystani gdzie indziej. Pan Scott ożenił się właśnie i kupił dom nieopodał, i John zwykł wpadać tam wieczorami na parę godzin, kiedy jego własna bawialnia była pusta, a jego żona śpiewała kołysanki, które zdawały się nigdy nie mieć końca. Pani Scott była żywą, ładną dziewczyną, która nie miała nic innego do roboty poza tym, żeby być miłą, i wypełniała swoją misję z najwyższym powodzeniem. W bawialni było zawsze jasno, wesoło, czekała przygotowana szachownica, nastrojone pianino, wiele zabawnych plotek i smaczna kolacyjka podana z miłym uśmiechem.

John wolałby swój własny kominek, gdyby nie był przy nim taki samotny, ponieważ jednak był, z wdzięcznością przyjął nieco gorsze rozwiązanie i przyjemnie spędzał czas u swoich sąsiadów.

Meg z początku była nawet zadowolona i z ulgą myślała, że John dobrze się bawi zamiast drzemać w bawialni czy plątać się po domu, budząc dzieci. Ale z czasem, kiedy minęły niepokoje ząbkowania i dwa idole zasypiały o właściwej porze, pozostawiając swej mamie czas na wypoczynek, zaczęła tęsknić do jego obecności i stwierdziła, że jej koszyczek na robótki był nudnym towarzyszem, jeśli John nie siedział naprzeciw niej w swoim starym szlafroku, wygodnie grzejąc stopy na kracie przed kominkiem. Nie poprosiła go, by został w domu, ale czuła się urażona, że nie odgadł jej pragnień, zapominając o tych wielu wieczorach, kiedy na próżno na nią czekał. Rozdrażniona i zmęczona dziennymi troskami, popadła w stan przygnębienia i rezygnacji, który ogarnia niekiedy najlepsze z matek, gdy przygniotą je domowe obowiązki. Brak ćwiczeń pozbawia je radości, a zbyt wielkie oddanie dzbankowi herbaty, temu amerykańskiemu idolowi, sprawia, że czują się pełne odwagi, ale nie mają pary do działania.

– Tak – mawiała spoglądając do lustra – robię się stara i brzydka. Johnowi przestałam się już podobać, więc mnie zostawia samą i chodzi do ładnej sąsiadki, która nie ma żadnych zmartwień. No cóż, za to dzieci mnie kochają. Im nie przeszkadza, że jestem chuda i blada i że nie miałam czasu zakręcić włosów. Są moją pociechą, a pewnego dnia John doceni moje ogromne poświęcenie, prawda, mój skarbie?

Na taki patetyczny apel Daisy odpowiadała gaworzeniem albo Demi gruchaniem i Meg porzucała swe lamenty na rzecz matczynego zachwytu, który na jakiś czas koił jej samotność. Cierpiała jednak coraz bardziej, bo Johna pochłonęła właśnie polityka i wciąż pędził, by dyskutować ze Scottem, zupełnie nieświadomy tego, że Meg za nim tęskni. Nie mówiła jednak nikomu ani słowa, aż matka zastała ją pewnego dnia we łzach i zaczęła nalegać, by Meg wyjawiła jej przyczynę, bo przygnębienie Meg nie uszło jej uwagi.

– Nie powiedziałabym o tym nikomu oprócz ciebie, mamo, ale naprawdę potrzebuję rady, bo jeśli John będzie nadal tak postępował, to równie dobrze mogłabym być wdową – odparła pani Brooke, ocierając łzy w śliniak Daisy.

– Jak będzie postępował, kochanie? – zapytała niespokojnie matka.

– Nie ma go przez cały dzień, a wieczorem, kiedy chciałabym z nim posiedzieć, wychodzi do Scottów. To nie w porządku, żebym ja musiała tylko ciężko pracować i nie miała żadnych rozrywek. Mężczyźni są bardzo samolubni, nawet najlepsi z nich.

– Podobnie kobiety. Nie wiń Johna, zanim nie dostrzeżesz własnych błędów.

– Ale on przecież nie może mieć racji, zaniedbuje mnie.

– A czy ty go nie zaniedbujesz?

– Jak to, mamo, myślałam, że będziesz po mojej stronie!

– Wiesz, że cię kocham, Meg, ale uważam, że to ty ponosisz winę.

– Nie rozumiem dlaczego.

– Zaraz ci wyjaśnię. Czy John zaniedbywał cię, jak to określasz, wówczas gdy dotrzymywałaś mu towarzystwa wieczorami, kiedy ma czas na odpoczynek po całym dniu pracy?

– Nie, ale teraz, gdy muszę się opiekować dwojgiem dzieci, nie mogę z nim przesiadywać.

– Myślę, że mogłabyś, kochanie, i uważam, że powinnaś. Zgodzisz się, że powiem otwarcie swoje zdanie? I pamiętaj, że mówi to zarazem matka, która cię obwinia, i matka, która cię kocha.

– Oczywiście! Mów, proszę, tak jakbym znów była małą Meg. – Meg przysunęła się do matki i obie kołysały się teraz i rozmawiały czule, a więź łącząca matkę z dzieckiem sprawiła, że były jednością bardziej niż kiedykolwiek wcześniej.

– Popełniłaś po prostu błąd, który zdarza się wielu młodym mężatkom – miłość do dzieci przesłoniła ci obowiązki wobec męża. Jest to bardzo naturalny i wybaczalny błąd, Meg, ale należy go czym prędzej naprawić, zanim odsuniecie się od siebie za bardzo. Dzieci powinny zbliżać was do siebie, a nie dzielić, tak jakby istniały tylko one, a rola Johna ograniczała się wyłącznie do zarabiania na dom. Zauważyłam to już wcześniej, ale milczałam, pewna, że z czasem wszystko dojdzie do ładu.

– Obawiam się, że będzie to trudne. Jeśli poproszę go, by został w domu, pomyśli, że jestem zazdrosna, i poczuje się obrażony takim podejrzeniem. Nie dostrzega tego, że jest mi potrzebny, a ja nie wiem, jak dać mu to do zrozumienia.

– Spraw, żeby w domu było mu tak przyjemnie, by nie miał ochoty wychodzić. Kochanie, on przecież tęskni za swoim małym domkiem, ale nie jest on domem bez ciebie, a ty ciągle jesteś w pokoju dziecinnym.

– A czy nie powinnam?

– Nie przez cały czas. Przez to zresztą stałaś się nerwowa i ciągle rozdrażniona. A przecież potrzebna jesteś nie tylko dzieciom, lecz również Johnowi. Nie zaniedbuj męża na rzecz dzieci, nie wyrzucaj go z pokoju dziecinnego, tylko naucz go, jak może ci pomóc. Jest tam również jego miejsce, podobnie jak twoje, a dzieci go potrzebują. Spraw, żeby poczuł się potrzebny, a on wypełni swą rolę chętnie i z czułością i oboje znów będziecie szczęśliwi.

– Naprawdę tak myślisz, mamo?

– Tak, Meg, bo sama tego doświadczyłam. Kiedy ty i Jo byłyście małe, postępowałam dokładnie tak jak ty, uważając, że tylko wtedy uczciwie wypełniam moje obowiązki, jeśli poświęcam się wam bez reszty. Biedny ojciec, kiedy odrzuciłam wszystkie jego propozycje pomocy, zajął się książkami i pozwolił, bym sama przeprowadzała swój eksperyment. Przerosło to jednak moje siły. Jo rozpuściłam niemal swoim pobłażaniem, a ty byłaś tak chorowita i tak zamartwiałam się o ciebie, że w końcu sama się rozchorowałam. Wtedy wkroczył ojciec i poradził sobie ze wszystkim tak wspaniale, że zrozumiałam błąd i odtąd już zawsze zwracałam się do niego o pomoc i radę. W tym tkwi sekret naszego domowego szczęścia – on nie dopuszcza, by jego praca odciągała go od drobnych spraw i obowiązków, które dotyczą nas wszystkich, a ja staram się mimo domowych kłopotów szanować jego zainteresowania. Nasze codzienne prace są różne, ale zawsze nas łączą wspólne domowe sprawy.

– To prawda, mamo, pragnę, żeby w moim domu było tak samo, ale teraz nie wiem, co powinnam zrobić.

– Zawsze byłaś moją posłuszną córeczką. Otóż, kochanie, gdybym była na twoim miejscu, postarałabym się, żeby John miał większy udział w wychowywaniu Demiego, bo chłopcu potrzebna jest dyscyplina, a na to nigdy nie za wcześnie. Potem zrobiłabym to, co już dawno ci proponowałam – przyjęłabym do pomocy Hannę. Jest wspaniałą niańką, możesz spokojnie powierzyć jej swoje drogocenne maleństwa, podczas gdy ty zatroszczysz się bardziej o dom. Tobie potrzebne jest takie zajęcie, Hanna z radością zaopiekuje się dziećmi, a John odnajdzie z powrotem swoją żonę. Wychodź częściej z domu, a swe obowiązki spełniaj pogodnie i z uśmiechem. Postarałabym się też zainteresować tym, co zajmuje Johna – rozmawiaj z nim, pozwól, żeby ci czytał, a potem wymieniajcie poglądy.

– John jest taki mądry. Obawiam się, że jeśli będę go pytać o politykę i inne sprawy, których nie rozumiem, uzna, że jestem głupia.

– Nie sądzę. Miłość wiele wybacza, a kogóż mogłabyś pytać bardziej otwarcie niż jego? Spróbuj, a przekonasz się, czy nie uzna twojego towarzystwa za dalece bardziej przyjemne niż kolacje u pani Scott.

– Spróbuję. Biedny John! Chyba rzeczywiście bardzo go zaniedbałam, ale myślałam, że postępuję słusznie, a on nigdy nie powiedział ani słowa.

– Nie chciał być samolubny, ale przypuszczam, że czuł się opuszczony. To jest właśnie ten czas, gdy młode małżeństwa mają tendencję do oddalania się. I właśnie teraz małżonkowie powinni być jak najbliżej siebie, gdyż pierwsze uczucie za chwilę przeminie, jeśli pozostanie niezadbane. Nie odgradzaj Johna od dzieci, bo on ich też potrzebuje i właśnie dzięki nim oboje nauczycie się lepiej rozumieć i kochać nawzajem. A teraz, kochanie, do widzenia. Pomyśl o tym wszystkim, a jestem pewna, że postąpisz słusznie.

Meg przemyślała rady matki, uznała swe błędy i postanowiła się zmienić, mimo że pierwsza próba nie wypadła dokładnie tak, jak sobie zaplanowała. Dzieci tyranizowały ją rzeczywiście i poczęły rządzić domem, gdy tylko odkryły, że dzięki wierzganiu i wrzaskom mogą wszystko osiągnąć. Mama została absolutną niewolnicą ich kaprysów, taty jednak nie dawało się tak łatwo podporządkować i od czasu do czasu ranił on swą czułą małżonkę próbą wprowadzenia ojcowskiej dyscypliny wobec niesfornego syna. Demi odziedziczył bowiem zdecydowany charakter ojca – nie nazwiemy tego uporem – i kiedy postanawiał coś zrobić albo mieć, nic nie mogło sprawić, by zmienił swe zawzięte małe zdanie. Mama uważała, że Demi jest za mały, by czegokolwiek mu odmawiać, ale tata sądził, że nigdy nie jest za wcześnie na naukę posłuszeństwa, toteż mały pan Demi szybko odkrył, że jeśli podejmował się „zapasów” z „pajpą”, nigdy nie wychodziło mu to na dobre. A jednak, niczym Anglik, bobas szanował tego, kto go pokonał, i kochał ojca, którego srogie: „Nie” wywierało znacznie większe wrażenie niż wszelkie pieszczoty mamy.

W parę dni po rozmowie z matką Meg postanowiła wprowadzić słowa w czyn, zrobiła więc dobrą kolację, posprzątała w bawialni, ubrała się ładnie i położyła dzieci wcześnie do łóżek, by nie przeszkadzały jej w eksperymencie. Tak się jednak nieszczęśliwie złożyło, że Demi, który zawsze z wielkimi trudnościami kładł się spać, tego wieczora postanowił urządzić prawdziwe piekło. Biedna Meg śpiewała i kołysała, opowiadała bajki i próbowała wszelkich sposobów, by synek wreszcie zasnął, wszystko jednak na próżno. Duże oczy nie chciały się zamknąć i podczas gdy Daisy dawno już spała niczym pucołowaty szczęśliwy kłębuszek, Demi wciąż leżał, wpatrując się w światło i ani myślał zasypiać.

– Czy Demi poleży cichutko jak dobry chłopczyk, kiedy mama zbiegnie na dół, żeby podać biednemu papie herbatę? – zapytała Meg, bo drzwi wejściowe właśnie zamknęły się cicho, a dobrze znane kroki, skierowały się ostrożnie do bawialni.

– Mi hejbatę! – powiedział Demi, przygotowując się, by wziąć udział w zabawie.

– Nie, ale zostawię ci kilka małych ciasteczek, jeśli zaśniesz tak ładnie jak Daisy. Zrobisz to, skarbeczku?

– Ssss! – I Demi mocno zamknął oczy, tak jakby chciał natychmiast usnąć i przyśpieszyć nadejście upragnionego dnia.

Wykorzystując tę szczęśliwą chwilę, Meg wymknęła się i zbiegła, by powitać męża z uśmiechem na twarzy i małą błękitną kokardką we włosach, która była zwykle obiektem jego szczególnego zachwytu. Zauważył ją od razu i powiedział z przyjemnym zdziwieniem:

– Och, Meg, jak ładnie dziś wyglądasz. Oczekujesz gości? Czy może to urodziny, rocznica, czy coś podobnego?

– Nie, zmęczyło mnie tylko to zaniedbanie. Ty zawsze siadasz do stołu starannie ubrany, nawet mimo zmęczenia, więc i ja powinnam zatroszczyć się o swój wygląd, jeśli mam na to czas.

– To wyraz mojego szacunku dla ciebie, kochanie – powiedział staromodny John.

– Właśnie, właśnie, panie Brooke – zaśmiała się Meg jak za dawnych czasów. Piję za twoje zdrowie, kochanie. ‒ I John zaczął popijać swoją herbatę z wyrazem radości i ulgi, co jednak trwało bardzo krótko, bo kiedy odstawił filiżankę, klamka u drzwi poruszyła się tajemniczo i rozległ się cienki głosik mówiący niecierpliwie:

– Otwóz dzwi, Demi chcie wejść!

– To ten niegrzeczny chłopak. Powiedziałam mu, żeby sam zasnął, on zszedł na dół i teraz przeziębi się na śmierć, biegając po zimnej podłodze – powiedziała Meg, kierując te słowa ku drzwiom.

– Jus jest jasno – zaanonsował Demi radosnym tonem, wchodząc w długiej nocnej koszuli wdzięcznie udrapowanej na ramieniu, a wszystkie loczki podskoczyły mu wesoło, kiedy podbiegł do stołu, obrzucając miłosnym spojrzeniem ciasteczka.

– Nie, jeszcze nie jest rano. Pójdziesz do łóżeczka i nie będziesz martwił swojej biednej mamy. Wtedy możesz dostać ciasteczko z cukrem.

– Demi kocha pajpę – powiedziało przebiegłe stworzonko, usiłując wdrapać się na ojcowskie kolana i oddać zakazanym radościom. Ale John potrząsnął głową i powiedział do Meg:

– Jeśli kazałaś mu zostać w łóżku i zasnąć samemu, to musisz dopilnować, żeby tak zrobił, w przeciwnym razie nigdy się nie nauczy, że musi cię słuchać.

– Tak, oczywiście. Chodź, Demi. – I Meg wyprowadziła syna, odczuwając mocne pragnienie, by dać klapsa małemu łobuziakowi, który podskakiwał u jej boku w przekonaniu, że przekupstwo zostanie zrealizowane, gdy tylko wejdą do dziecinnego pokoju.

I nie zawiódł się, bo Meg, ta krótkowzroczna kobieta, rzeczywiście dała mu kostkę cukru, położyła go do łóżka i zabroniła jakichkolwiek spacerów aż do rana.

– Sss! – powiedział Demi-wiarołomca, błogo ssąc cukier i uznając, że jego pierwsza próba powiodła się wspaniale.

Meg wróciła do bawialni i kolacja toczyła się dalej w miłym nastroju, kiedy mały duch znów się ukazał i ujawnił matczyne przestępstwo, domagając się stanowczo:

– Jesce cukju, mamisiu.

– Tak nie można – powiedział cicho John, nieugięty wobec przedsiębiorczego małego grzesznika. – Nie zaznamy ani chwili spokoju, jeśli dziecko nie nauczy się normalnie kłaść spać. Już dostatecznie długo robiłaś z siebie niewolnicę, Meg. Daj mu raz porządną lekcję i niech się to wreszcie skończy. Połóż go do łóżka i zostaw.

– On znów tu przyjdzie. Zawsze siedzę przy nim, póki nie zaśnie.

– Więc dobrze, ja się nim zajmę. Demi, maszeruj na górę i kładź się do łóżka, jak ci kazała mama.

– Nie! – odparł mały buntownik, częstując się upragnionym ciastkiem i zaczynając ze spokojną bezczelnością zajadać.

– Nie wolno ci nigdy tak się odzywać do taty. Jeśli sam nie pójdziesz, to ja cię zaniosę.

– Idź sobie. Demi nie kocha pajpy. – I Demi począł szukać obrony w matczynej spódnicy.

Ale nawet ta kryjówka okazała się nieskuteczna, bo został wydany wrogowi ze słowami: „Bądź dla niego dobry, John”, co wprawiło winowajcę w rozpacz, ponieważ jeśli matka go opuszczała, to oznaczało, że sądny dzień jest już blisko. Pozbawiony ciastka i wspaniałej zabawy, unoszony silną ręką do znienawidzonego łóżka, biedny Demi nie mógł opanować gniewu i zdecydowanie stawiał opór, krzycząc i wierzgając nogami przez całą drogę na górę. W chwili gdy został położony do łóżka, natychmiast stoczył się z niego i ruszył do drzwi z tym tylko skutkiem, że pochwycono go haniebnie za koszulinkę i położono z powrotem. Zmagania trwały długo, aż w końcu młodego człowieka opuściły siły, ale wtedy zaczął z pasją wrzeszczeć na całe gardło. Te wokalne popisy pokonywały zazwyczaj Meg, ale John siedział nieruchomy niczym głaz i głuchy jak pień. Żadnego przekupstwa, cukru, kołysanek, bajek, nawet światło zostało zgaszone i tylko czerwony odblask kominka ożywiał „wielkie ciemno”, czemu Demi przypatrywał się z zaciekawieniem raczej niż ze strachem. Ten nowy porządek rzeczy wcale mu się nie podobał, wzdychał więc rozpaczliwie do „mamci”, bo jego gniew osłabł i wspomnienie czułej poddanej odżyło w pamięci uwięzionego autokraty. Pełen skargi szloch, który nastąpił po namiętnym wrzasku, poruszył serce Meg, która przybiegła na górę, mówiąc błagalnie:

– Pozwól mi przy nim zostać, John. On już będzie grzeczny.

– Nie, kochanie. Powiedziałem, że ma iść spać, tak jak mu kazałaś, ma iść spać, choćbym miał tu tkwić przez całą noc.

– Ale on może się rozchorować z płaczu – przekonywała Meg, wyrzucając sobie, że opuściła swojego chłopca.

– Nic podobnego. Jest tak zmęczony, że zaraz zaśnie, a przy tym raz na zawsze zrozumie, że musi się z tobą liczyć. Proszę, nie wtrącaj się. Ja się nim zajmę.

– To moje dziecko i nie pozwolę, by łamać jego naturę siłą i surowością.

– To również moje dziecko i nie pozwolę, by psuć jego charakter ciągłym pobłażaniem. Idź na dół, kochanie, i zostaw chłopca mnie. ‒ Kiedy John przemawiał tym władczym tonem, Meg zawsze była posłuszna i później zawsze przyznawała mężowi rację.

– Proszę, John, pozwól mi go tylko raz pocałować.

– Oczywiście, Demi, powiedz mamie „dobranoc” i pozwól jej iść odpocząć, bo jest bardzo zmęczona po całym dniu. ‒ Meg zawsze potem utrzymywała, że to właśnie ten pocałunek poskutkował, bo Demi szlochał coraz ciszej i leżał całkiem spokojnie w nogach łóżka, dokąd sturlał się w złości.

„Biedny malec, jest już tak zmęczony i wyczerpany płaczem. Przykryję go i pójdę uspokoić Meg” – pomyślał John, podchodząc ostrożnie do łóżka, przekonany, że buntowniczy następca pogrążony jest w głębokim śnie.

Zaledwie jednak John się zbliżył, Demi otworzył oczy, mała bródka zaczęła się trząść i chłopiec wyciągnął do ojca ramiona z pełnym skruchy łkaniem.

– Demi tejaz dobji.

Meg, siedząc na schodach, zastanawiała się, co oznacza długa cisza, która nastąpiła po wybuchu, i wyobrażając sobie wszelkiego rodzaju najgorsze wypadki, wsunęła się wreszcie do pokoju, by ukoić swój lęk. Demi leżał pogrążony w głębokim śnie, nie w swojej zwykłej pozycji rozpostartego orła, lecz zwinięty w pokorny kłębuszek, przytulając się mocno do ojcowskiego ramienia i trzymając ojca za palec, tak jakby uznał, że złagodziło to okrutną sprawiedliwość. Tego wieczora poszedł spać jako smutniejsze, lecz zarazem mądrzejsze dziecko. John siedział obok, czekając z kobiecą cierpliwością, póki mała rączka nie rozluźni swego uchwytu, aż wreszcie sam zasnął, bardziej zmęczony szamotaniną z synem niż całodzienną pracą.

Meg stała chwilę, przyglądając się leżącym na poduszce twarzom, po czym z uśmiechem wysunęła się cichutko z pokoju, mówiąc do siebie zadowolonym tonem:

– Nie powinnam się nigdy obawiać, że John będzie zbyt surowy dla swoich dzieci. Wie, jak z nimi postępować, i będzie wielką pomocą, bo z Demim rzeczywiście nie daję już sobie rady.

Kiedy John zszedł wreszcie na dół, spodziewając się wymówek żony, miło się zdziwił widokiem Meg, która spokojnie obrabiała czepek i powitała go prośbą, by przeczytał jej coś o wyborach, jeśli nie jest zbyt zmęczony. John w jednej chwili zrozumiał, że zaszła jakaś rewolucja, ale mądrze nie zadawał żadnych pytań, wiedząc, że Meg była jak otwarta księga i że wkrótce wszystko się wyjaśni. Z miłą chęcią odczytał jej więc długą debatę, po czym objaśnił wszystko, jak umiał najklarowniej, podczas gdy Meg starała się okazywać głębokie zainteresowanie, zadawać inteligentne pytania i skupić uwagę na sytuacji politycznej zamiast na swoim czepku. W głębi duszy uznała jednak, że polityka jest równie zawiła jak matematyka, a działania polityków polegają głównie na obrzucaniu się nawzajem wyzwiskami, ale zatrzymała te kobiece uwagi dla siebie i kiedy John przerwał, pokręciła tylko głową i powiedziała z dyplomatyczną dwuznacznością:

– No tak, sama nie wiem, ku czemu my zmierzamy.

John roześmiał się i przyglądał się jej przez chwilę, gdy układała na dłoni mały bukiecik z koronki i kwiatów, spoglądając nań z prawdziwym zainteresowaniem, jakiego nie zdołała wzbudzić jego oracja.

„Stara się polubić politykę ze względu na mnie, więc będzie uczciwe, jeśli ja spróbuję zainteresować się kapelusznictwem” – pomyślał John Sprawiedliwy, dodając głośno:

– To bardzo ładne. Czy to właśnie nazywasz śniadaniowym czepeczkiem?

– Mój dobry człowieku, to jest czepek! Mój najlepszy czepek „Na wyjścia na koncerty i do teatru”.

– Bardzo cię przepraszam. Jest taki mały, że po prostu pomyliłem go z twoimi domowymi czepkami. Jak ty przymocowujesz to do głowy!

‒ Te kawałki koronki będą umocowane pod brodą pączkiem róży, o tak – Meg zademonstrowała, wkładając czepek i spoglądając na męża z uroczym wyrazem spokojnego zadowolenia.

– To prześliczny czepek, ale ja i tak wolę twoją buzię, bo znów wygląda młodo i szczęśliwie. – I John pocałował uśmiechniętą twarz, z wielkim uszczerbkiem dla pączka róży pod brodą.

– Cieszę się, że ci się podoba, bo chciałabym, żebyś któregoś wieczora zabrał mnie na jeden z tych nowych koncertów. Potrzebuję trochę rozrywki. Dobrze?

– Oczywiście, Meg, pójdziemy, dokądkolwiek zechcesz. Siedziałaś zamknięta przez tyle czasu, że bardzo dobrze ci to zrobi, nie mówiąc o tym, jaka to dla mnie będzie przyjemność. Ale skąd ci to przyszło do głowy, kochanie?

– Och, któregoś dnia rozmawiałam z mamą i powiedziałam jej, jaka jestem ciągle rozdrażniona, zła i nie w humorze, a ona stwierdziła, że potrzebna mi odmiana i że za wiele mam obowiązków, więc Hanna pomoże mi przy dzieciach, ja zaś bardziej zajmę się domem, a od czasu do czasu pozwolę sobie na jakąś rozrywkę, żebym nie stała się wkrótce zgryźliwą i załamaną starą kobietą. Wiem, John, że ostatnio haniebnie cię zaniedbywałam, i postaram się, by nasz dom znów stał się taki jak dawniej, jeśli tylko potrafię. Nie masz chyba nic przeciwko temu?

Mniejsza o to, co powiedział John i jak blisko zupełnej ruiny był calutki czepeczek. W każdym razie John na pewno nie miał nic przeciwko temu, jeśli sądzić po zmianach, jakie nastąpiły stopniowo w małym domku i jego mieszkańcach. Oczywiście nie był to absolutny raj, ale dzięki rozsądnemu podziałowi pracy wszyscy poczuli się lepiej. Dzieci rozwijały się znakomicie pod ojcowską władzą, ponieważ konsekwentny i stanowczy John zaprowadził w Bobolandii porządek i posłuszeństwo, podczas gdy Meg odzyskała humor i spokój dzięki zdrowym zajęciom domowym, od czasu do czasu rozrywkom i częstym poufnym rozmowom ze swoim mądrym mężem. Dom na powrót stał się domem i John nie miał już ochoty wychodzić, chyba że razem z Meg. Scottowie odwiedzali teraz Brooke’ów i wszyscy uważali, że mały domek to miła przystań, gdzie panuje szczęście, zadowolenie i rodzinna miłość. Nawet goniąca za rozrywkami Sallie Moffat lubiła tam przychodzić.

– Tu zawsze jest tak przyjemnie. U ciebie naprawdę odpoczywam, Meg – zwykła mawiać, spoglądając wokół tęsknym wzrokiem, jakby starała się odkryć, na czym polegał ten urok, by wykorzystać go w swym wielkim, wspaniałym domu, gdzie jednak czuła się samotna, bo nie było w nim rozbrykanych dzieci o promiennych twarzach, a Ned żył w swoim własnym świecie, w którym nie było dla niej miejsca. To rodzinne szczęście nie objawiło się nagle, tylko John i Meg znaleźli do niego klucz i każdy krok małżeńskiego życia uczył ich, jak je budować, jak znaleźć klucz do skarbca domowej miłości i wzajemnego zrozumienia, co mogą posiadać najbiedniejsi, podczas gdy najbogatsi nie kupią tego za żadne pieniądze. Młode żony i matki mogą przystać na to, by je odstawiano na półkę, gdzie nie bacząc na gorączkową pogoń całego świata, znajdują gorących wielbicieli w swoich małych dzieciach, które ich zawsze potrzebują, i oparcie w wiernym, kochającym mężu. I również Meg nauczyła się, że najszczęśliwszym królestwem kobiety jest dom, a jej najwyższym zaszczytem jest sztuka rządzenia nim nie jako królowa, ale jako mądra żona i matka.

ROZDZIAŁ XXXIX

Leniwy Laurence

Laurie udawał się do Nicei, planując, że pozostanie tam przez tydzień, tymczasem zabawił cały miesiąc. Zmęczony był samotną wędrówką, a obecność Amy zdawała się dodawać domowego uroku obcym sceneriom. Brak mu było też „pieszczot” i z przyjemnością znów ich zaznawał, bo nawet najprzychylniejsza uwaga obcych ludzi nie była mu w połowie tak miła, jak siostrzany podziw dziewcząt tam, w domu. Co prawda Amy nigdy nie rozpieszczała go tak jak jej siostry, ale teraz bardzo cieszyła się z jego obecności i przylgnęła do niego z poczuciem, że jest on jakby cząstką ukochanej rodziny, za którą tęskniła bardziej, niż chciała się do tego przyznać. Wzajemnie znajdowali więc pociechę w swoim towarzystwie, spędzali razem wiele czasu, jeżdżąc konno, spacerując, tańcząc lub próżnując, bo sezon w Nicei nikogo nie usposabia do poważnych zajęć.

Ale spędzając tak beztrosko czas, jednocześnie mimo woli odkrywali się nawzajem jakby całkiem od nowa. Amy z każdym dniem zyskiwała w ocenie swego przyjaciela, sama zaś widziała go na wylot i oboje zrozumieli to bez żadnych słów. Amy chciała się podobać, odniosła sukces i odczuwała wdzięczność za liczne przyjemności, których jej dostarczał, odwzajemniając się drobnymi przysługami, które nabierały większego znaczenia dzięki jej kobiecemu urokowi. Laurie nie zdobywał się na żaden specjalny wysiłek, spędzał tylko czas jak najwygodniej, starając się zapomnieć i uważając, że należą mu się teraz miłe słowa od wszystkich kobiet, bo jedna okazała się dla niego nieczuła. Wspaniałomyślność nie kosztowała go wiele i ofiarowałby Amy wszelkie błyskotki Nicei, gdyby tylko zechciała je przyjąć, ale czuł zarazem, że nie jest w stanie zmienić opinii, którą wyrobiła sobie o nim, i raczej unikał spojrzenia przenikliwych błękitnych oczu, które zdawały mu się przyglądać z nieco smutnym, a zarazem pełnym wyrzutu zdziwieniem.

– Wszyscy pojechali na cały dzień do Monaco. Ja wolałam zostać w domu, żeby napisać listy. Już skończyłam i mam zamiar wybrać się doValrosy, żeby zrobić parę szkiców. Chcesz jechać ze mną? – zapytała Amy pewnego pięknego dnia, kiedy Laurie około południa jak zwykle wpadł z wizytą.

– Chętnie, ale czy nie jest za gorąco na taki długi spacer? – powiedział z wahaniem, bo cienisty salon dawał wytchnienie od upalnego słońca.

– Wezmę mały powóz i Baptiste może powozić, więc nie będziesz miał innego zajęcia poza trzymaniem własnego parasola i dbaniem o swe rękawiczki – odparła Amy, rzucając ironiczne spojrzenie na jego nieskazitelne rękawiczki z giemzowej skóry, do których Laurie miał rzeczywiście słabość.

– W takim razie pojadę z przyjemnością. – Wyciągnął rękę po jej szkicownik, ale Amy szybko wsunęła go pod pachę, mówiąc ostro:

– Nie fatyguj się. Dla mnie to żaden wysiłek, a tobie może sprawić kłopot.

Laurie zmarszczył tylko brwi i podążył za nią, gdy zbiegała na dół, ale kiedy usiedli w powozie, sam ujął wodze, tak że mały Baptiste, nie mając nic do roboty, mógł spokojnie usnąć na swojej ławce.

Nigdy się ze sobą nie kłócili – Amy była za dobrze wychowana, a Laurie był na to teraz zbyt leniwy, toteż po chwili, gdy spojrzał na nią pytającym wzrokiem, ona odpowiedziała uśmiechem i pojechali dalej w jak najbardziej przyjaznym nastroju.

Była to piękna przejażdżka po krętych drogach, wokół których rozciągały się malownicze widoki. Tu – stary klasztor, skąd dobiegał nabożny śpiew mnichów. Tam – pasterz w drewnianych chodakach na bose nogi, w spiczastej czapce i szorstkiej kurtce przewieszonej przez ramię, który siedział na skale, paląc fajkę, podczas gdy kozy skakały między głazami lub leżały u jego stóp. Minęły ich potulne szare osiołki obładowane koszami świeżo ściętej trawy, wśród których siedziała młoda ładna dziewczyna i stara kobieta, która wędrowała, przędąc po drodze kądziel. Ogorzałe dzieci o łagodnych oczach wybiegały z dziwacznych kamiennych ruder, by ofiarować im bukiety kwiatów lub wiązki pomarańczy. Sękate drzewka oliwne pokrywały wzgórza ciemnym listowiem, owoce złociły się w sadach, wzdłuż drogi ciągnęły się wielkie szkarłatne anemony, a w oddali, ponad zielonymi zboczami i skalnymi wyżynami, wznosiły się ostre szczyty Alp, odcinając się bielą na tle błękitnego włoskiego nieba.

Valrosa w pełni zasługiwała na swą nazwę, bo w tym kraju wiecznego lata róże kwitły wszędzie. Oplatały bramy domów, słodko pozdrawiając przechodniów, i ozdabiały aleję, wijącą się pośród drzewek cytrynowych i pierzastych palm aż ku położonej na wzgórzu willi. Róże pokrywały jej ściany, ozdabiały gzymsy, wspinały się na kolumny i oplatały balustradę wielkiego tarasu, z którego rozciągał się widok na słoneczne Morze Śródziemne i leżące na jego brzegu miasto otoczone białym murem.

– Czyż to nie jest prawdziwy raj nowożeńców? Czy widziałeś kiedyś takie róże? – zachwycała się Amy, podziwiając z tarasu rozległą panoramę i z rozkoszą wdychając zapach kwiatów.

– Nie widziałem, ale też nigdy nie czułem takich kolców – odparł Laurie, bez powodzenia usiłując zerwać samotną szkarłatną różę rosnącą nieco dalej.

– Spróbuj niżej i zrywaj te, które nie mają kolców – powiedziała Amy, zrywając trzy małe kremowe różyczki i na znak zawartego pokoju, włożyła mu je do butonierki. Przez chwilę spoglądał na nie z dziwnym wyrazem twarzy, ogarnięty nagle pół słodką, pół gorzką melancholią, bo kiedy sięgał po ciernistą różę, myślał o Jo. Było jej do twarzy w kwiatach o mocnych barwach i często takie nosiła, biorąc je z cieplarni, tam w domu. Blade róże, jakie dała mu Amy, Włosi zwykle wkładają w ręce umarłym, nigdy zaś nie wplatają do wianka panny młodej, i przez chwilę zastanawiał się, czy jest to może znak dotyczący Jo lub jego samego, ale zaraz jego amerykański zdrowy rozsądek wziął górę i Laurie roześmiał się tak serdecznym śmiechem, jakiego Amy nie słyszała jeszcze od chwili jego przyjazdu.

– To dobra rada. Weź lepiej te róże i oszczędź swoje palce – powiedziała, sądząc, że to jej słowa tak go rozbawiły.

– Dziękuję, tak właśnie postąpię – odpowiedział żartem, by w kilka miesięcy później zrobić to zupełnie poważnie.

– Laurie, kiedy wyjeżdżasz do dziadka? – zapytała teraz, siadając na ławeczce.

– Wkrótce.

– Powiedziałeś to przynajmniej dziesięć razy w ciągu ostatnich trzech tygodni.

– Podobno krótkie odpowiedzi są najmniej kłopotliwe.

– On na ciebie czeka i naprawdę powinieneś jechać.

– Gościnne stworzenie! Wiem o tym.

– Dlaczego więc nie jedziesz?

– Przypuszczam, że to wrodzone zdeprawowanie.

– Masz na myśli wrodzone lenistwo. To naprawdę okropne! – Teraz Amy spoważniała.

– Nie jest aż tak źle, jak sądzisz, bo jeśli pojadę, będę go tylko męczył, więc równie dobrze mogę jeszcze pomęczyć ciebie, ty lepiej to znosisz. W gruncie rzeczy mam wrażenie, że zupełnie ci to nie przeszkadza. – To mówiąc, Laurie ułożył się wygodnie na szerokiej balustradzie.

Amy pokręciła głową i z wyrazem rezygnacji otworzyła szkicownik, ale ponieważ postanowiła udzielić „temu chłopakowi” reprymendy, więc po chwili podjęła znowu.

– Czym się teraz zajmujesz?

– Obserwuję jeszczurki.

– Nie, nie, pytam, czym chcesz i planujesz się zająć w przyszłości?

– Zapalę cygaro, jeśli pozwolisz.

– Jakiż z ciebie prowokator! Nie pochwalam palenia cygar i zgodzę się tylko pod warunkiem, że będę cię szkicować. Potrzebna mi jakaś postać.

– Z największą przyjemnością. Jak chcesz mnie ująć – cała długość czy też trzy czwarte, na głowie czy może na nogach? Z całym szacunkiem proponuję pozycję leżącą, po czym umieść tam również siebie i nazwij to Dolce far niente.

‒ Zostań tam, gdzie jesteś, nawet prześpij się, jeśli masz ochotę. Ja zamierzam ciężko pracować ‒ powiedziała Amy swoim najbardziej energicznym tonem.

– Cóż za rozkoszny entuzjazm! – rzekł, opierając się o wysoką wazę, z wyrazem całkowitego zadowolenia.

– Co by powiedziała Jo, gdyby cię teraz zobaczyła? – zapytała niecierpliwie Amy w nadziei, że nieco go poruszy, wymieniając imię swojej jeszcze bardziej energicznej siostry.

– To co zwykle: „Idź sobie, Teddy, jestem zajęta!” – Przy tych słowach zaśmiał się, ale nie był to śmiech naturalny, a po jego twarzy przesunął się cień, bo dźwięk znajomego imienia dotknął niezagojonej jeszcze rany. I jego głos, i wyraz twarzy, uderzyły Amy, bo widziała to i słyszała już wcześniej. Podniosła szybko wzrok i pochwyciła na twarzy Lauriego nowy wyraz – twardy i gorzki, pełen cierpienia, niezadowolenia i żalu. Wyraz ten jednak zniknął niemal momentalnie i znów powróciła apatia. Amy przyglądała mu się przez chwilę z artystyczną przyjemnością, myśląc o tym, jak bardzo podobny jest do Włocha, kiedy leży tak, wygrzewając się w słońcu, z odkrytą głową i oczyma pełnymi właściwego południowcom rozmarzenia, zapomniawszy jakby o jej obecności i pogrążony w zadumie.

– Wyglądasz jak posąg młodego rycerza, śpiącego na własnym grobowcu – powiedziała, starannie szkicując pięknie zarysowany profil, odcinający się na tle ciemnego kamienia.

– Szkoda, że nim nie jestem!

– To bardzo głupie życzenie, chyba że uważasz swoje życie za zmarnowane. Tak bardzo się zmieniłeś, że czasami myślę... – Amy przerwała z na wpół nieśmiałym, na wpół smutnym spojrzeniem, które było bardziej znaczące niż jej niedokończone zdanie.

Laurie zauważył i zrozumiał pełen troski niepokój, przed którego wyrażeniem zawahała się, i patrząc jej prosto w oczy, powiedział zupełnie tak, jak zwykł odpowiadać jej matce:

– Wszystko w porządku, madame.

Uspokoiło to jej obawy, które zaczynały ją ostatnio trapić, a także wzruszyło. Powiedziała więc serdecznie:

– Ogromnie się cieszę! Naprawdę nigdy nie uważałam cię za złego chłopca, ale obawiałam się, że być może straciłeś pieniądze w tym okropnym Baden-Baden albo oddałeś serce jakiejś zamężnej Francuzce czy też popadłeś w inne kłopoty, z którymi nie potrafisz się uporać. Nie siedź tak długo na słońcu. Chodź i połóż się tu na trawie, i „poprzyjaźnijmy się”, jak mawiała Jo, kiedy siadywaliśmy w rogu sofy, by opowiadać sobie sekrety.

Laurie posłusznie ułożył się na trawie i począł bawić się wtykaniem stokrotek za wstążkę leżącego obok kapelusza Amy.

– Jestem gotów. Uwielbiam sekrety. – Laurie spojrzał na nią z wyraźnym zainteresowaniem.

– Ja nie mam żadnych. Ty zaczynaj.

– Niestety, niczym nie mogę się pochwalić. Myślałem, że może miałaś jakieś wiadomości z domu.

– Znasz wszystkie, które ostatnio nadeszły. A czy ty nie dostajesz listów? Sądziłam, że Jo przysyła ci całe tomy.

– Jest bardzo zajęta. Poza tym ciągle się włóczę, więc sama rozumiesz, że nie sposób utrzymywać ze mną regularnej korespondencji. Kiedy zaczniesz swoje wielkie dzieło sztuki, Rafaello? – zapytał, zmieniając gwałtownie temat po kolejnej przerwie w rozmowie, kiedy zastanawiał się, czy to możliwe, żeby Amy znała jego tajemnicę i o tym właśnie chciała z nim porozmawiać.

– Nigdy – odpowiedziała przygnębionym, lecz zdecydowanym tonem. – Rzym pozbawił mnie wszelkiej próżności, bo widok wszystkich tych cudów sprawił, że poczułam, jak niewiele znaczę, i w rozpaczy porzuciłam moje szalone ambicje.

– Dlaczego, skoro masz tyle energii i talentu?

– Właśnie dlatego. Talent to nie geniusz i największa energia nic tu nie pomoże. Pragnę być albo kimś wielkim, albo nikim. Nie chcę być przeciętnym pacykarzem, więc nie zamierzam już nawet próbować.

– W takim razie co postanowiłaś robić dalej, jeśli wolno spytać?

– Polerować moje inne talenty i stać się ozdobą towarzystwa, jeśli będę miała ku temu okazję.

Zabrzmiało to bardzo wyzywająco, ale młodym ludziom do twarzy z zuchwalstwem, ambicje Amy miały zaś rzetelne podstawy. Laurie uśmiechnął się, ale spodobało mu się, że zamiast tracić czas na lamentowanie, Amy powzięła nowy cel, skoro dawny, tak długo pieszczony, okazał się nieosiągalny.

– Wspaniale! Przypuszczam, że wchodzi tu na scenę Fred Vaughn?

Amy zachowała dyskretne milczenie, ale zakłopotanie malujące się na jej opuszczonej twarzy sprawiło, że Laurie usiadł i powiedział poważnie:

– Teraz wystąpię w roli brata i spytam cię o coś. Czy mogę?

– Nie obiecuję, że odpowiem.

– Twoja twarz mi odpowie, nawet jeśli język tego nie zrobi. Nie jesteś dostatecznie światową kobietą, byś umiała ukrywać swoje uczucia, kochanie. Słyszałem w zeszłym roku pogłoski o tobie i Fredzie i wyglądało na to, że gdyby nie został nagle wezwany do domu i zatrzymany tam na tak długo, coś na pewno by z tego wynikło, czy tak?

– Nie mnie o tym sądzić – brzmiała sztywna odpowiedź Amy, ale usta jej uśmiechnęły się, a w oku błysnęła figlarna iskierka zdradzająca, że Amy doskonale zna swoją siłę i sprawia jej to przyjemność.

– Nie jesteś jeszcze zaręczona, mam nadzieję? – Laurie przybrał nagle poważny ton starszego brata.

– Nie.

– Ale będziesz, jeśli on wróci i stosownie rzuci się na kolana, prawda?

– Bardzo możliwe.

– Jesteś więc zakochana w moim starym Fredzie?

– Mogłabym być, gdybym się postarała.

– Ale nie masz zamiaru starać się, dopóki nie nadejdzie właściwy moment? Niech mnie licho, cóż za nieziemska ostrożność! To dobry chłopak, Amy, ale nie sądziłem, że zainteresujesz się kimś takim jak on.

– Jest bogaty, jest dżentelmenem i ma wspaniałe maniery – zaczęła Amy, starając się wyglądać chłodno i dystyngowanie, ale czując się nieco zawstydzona mimo szczerości swych intencji.

– Rozumiem. Trudno królować w towarzystwie, nie mając pieniędzy, więc postanowiłaś zrobić na początek dobrą partię? Całkiem słusznie, stosownie i zgodnie z zasadami tego świata, ale dziwnie to brzmi w ustach jednej z córek twojej matki.

– A jednak to prawda.

Te parę słów i spokojne zdecydowanie, z jakim zostały wypowiedziane, dziwnie kontrastowały z osobą młodej dziewczyny. Laurie pojął to instynktownie i znów się położył z uczuciem rozczarowania, którego nie umiał sobie wyjaśnić. Amy właściwie odebrała jego reakcję, a w dodatku sama nie czuła się z siebie zadowolona.

– Czy mógłbyś wyświadczyć mi tę łaskę i nieco się ożywić? – powiedziała ostro.

– Pomóż mi w tym, bądź dobrą dziewczynką.

– Mogłabym, gdybym się postarała. – I spojrzała na niego tak, jakby zamierzała zrobić to natychmiast.

– Spróbuj więc. Masz moje pozwolenie – odparł Laurie, który z przyjemnością znów przekomarzał się, tak jak za dawnych czasów.

– W pięć minut się na mnie rozzłościsz.

– Nigdy się na ciebie nie złoszczę. Żeby skrzesać ogień, potrzeba dwóch kamieni. Ty zaś jesteś delikatna i chłodna jak śnieg.

– Nie wiesz jeszcze, co potrafię. Odpowiednio użyty śnieg może lśnić i parzyć. Twoja obojętność to w dużej mierze poza, czego można łatwo dowieść, jeśli się tylko dobrze wyceluje.

– Celuj więc. Mnie to nie zaboli, a ciebie może rozbawić, jak powiedział pewien ogromny mężczyzna, kiedy uderzyła go jego małżonka. Uznaj mnie za coś w rodzaju męża czy dywanu i uderzaj, dopóki się nie zmęczysz, jeśli lubisz tego rodzaju ćwiczenia.

Amy była już rozzłoszczona, poza tym marzyła, by wyrwać go z apatii, która go odmieniła, toteż zaostrzyła ołówek, a także język i zaczęła:

– Flo i ja znalazłyśmy dla ciebie nowy przydomek. Leniwy Laurence. Jak ci się podoba?

Przypuszczała, że będzie mu przykro, ale on tylko założył ręce pod głowę i rzucił z niewzruszonym spokojem:

– To niezłe. Dziękuję, moje panie.

– Czy chcesz wiedzieć, co naprawdę o tobie myślę?

– Umieram z ciekawości.

– Otóż, gardzę tobą.

Nawet gdyby powiedziała: „Nienawidzę cię” tonem nieprzyjemnym lub kokieteryjnym, zaśmiałby się i raczej by mu się to spodobało, ale poważny, wręcz smutny ton jej głosu sprawił, że otworzył oczy i zapytał szybko:

– Dlaczego, jeśli łaska?

– Dlatego, że mając wszelkie warunki po temu, żeby być dobrym, użytecznym i szczęśliwym, masz pełno wad, jesteś leniwy i brak ci radości życia.

– Mocne słowa, mademoiselle.

– Jeśli chcesz, będę kontynuować.

– Bardzo proszę. To całkiem interesujące.

– Przypuszczałam, że cię to zainteresuje. Samolubni ludzie zawsze lubią rozmawiać o sobie samych.

– Ja jestem samolubny? – Pytanie to zadał mimo woli i tonem ogromnego zdziwienia, ponieważ zawsze uważał, że jedyną cnotą, z której naprawdę może być dumny, jest wspaniałomyślność.

– Tak, bardzo samolubny – potwierdziła Amy spokojnym, chłodnym głosem, który był dwakroć skuteczniejszy, niż gdyby mówiła w gniewie. – Udowodnię ci to zaraz, bo obserwowałam cię uważnie, od kiedy się tutaj spotkaliśmy, i wnioski są fatalne. Spędziłeś już za granicą sześć miesięcy, a nie dokonałeś niczego poza marnowaniem czasu i pieniędzy oraz sprawianiem zawodu przyjaciołom.

– Czy mężczyźnie nie należy się nieco przyjemności po czterech latach harówki?

– O ile zdołałam zauważyć, wcale tak świetnie się nie bawisz i nie tryskasz humorem. Kiedy się spotkaliśmy, powiedziałam ci, że zmieniłeś się na lepsze. Zdecydowanie to odwołuję, bo uważam, że nie jesteś teraz nawet w połowie tak miły, jak byłeś, zanim wyjechałam z domu. Stałeś się potwornie leniwy, zabawiasz się plotkami i tracisz czas na głupstwa. Zadowalasz się tym, że chwalą cię i podziwiają głupcy, zamiast starać się zdobyć miłość i szacunek ludzi mądrych. Masz pieniądze, talent, pozycję, zdrowie i urodę – ach, miło ci tego słuchać, ty próżny chłopcze. Ale to prawda, posiadasz to wszystko, lecz marnujesz i zamiast postępować jak mężczyzna, którym możesz i powinieneś być, zachowujesz się jak... – przerwała, patrząc na niego z bólem i litością zarazem.

– Święty Laurenty na mękach – dokończył ironicznie Laurie. Ale słowa Amy wyrwały go całkowicie z apatii, a zwykłą obojętność zastąpiło uczucie na poły gniewu, na poły urazy.

– Przypuszczałam, że tak to przyjmiesz. Wy, mężczyźni, mówicie nam, że jesteśmy aniołami i że możemy zrobić z wami, co tylko zechcemy, ale kiedy uczciwie staramy się wam pomóc, śmiejecie się lub obrażacie, co tylko dowodzi, jak niewiele znaczą wasze słowa. – Amy powiedziała to z goryczą, odwracając się tyłem do nieznośnego „męczennika”.

Po chwili na jej szkicowniku spoczęła dłoń, tak że musiała przerwać pracę i usłyszała głos Lauriego, który zabawnie imitował przepraszające dziecko:

– Już będę grzeczny, och, będę taki grzeczny!

Ale Amy nie roześmiała się, tylko uderzając ołówkiem wyciągniętą dłoń, powiedziała poważnie:

– Czy nie wstydzisz się swojej dłoni? Delikatna i biała jak u kobiety, wygląda, jakby nigdy nie robiła nic więcej poza noszeniem najlepszych rękawiczek i zrywaniem kwiatów dla dam. Dzięki Bogu nie jesteś dandysem i nie nosisz pierścieni z brylantów czy sygnetów, tylko ten stary mały pierścionek, który podarowała ci kiedyś Jo. Kochana Jo. Jakbym chciała, żeby mogła być tutaj i mi pomóc!

– Ja także!

Laurie powiedział to z tak niespodziewaną energią, iż Amy, zaskoczona, spojrzała na niego, jakby nagle błysnęła jej pewna myśl, ale Laurie leżał z kapeluszem zasłaniającym mu twarz, niby przed słońcem. Zobaczyła tylko, jak jego pierś unosi się i opada w długim oddechu, który mógł być westchnieniem, a ręka z pierścionkiem schowała się w trawie, tak jakby chciał ukryć coś, co było zbyt cenne lub zbyt drażliwe, by o tym mówić. W jednej chwili różne aluzje i drobiazgi nabrały dla Amy znaczenia i powiedziały jej to, z czego siostra nigdy jej się nie zwierzyła. Uprzytomniła sobie, że Laurie nigdy nie wspominał o Jo, a przecież zawsze nosił stary pierścionek, który nie był żadną ozdobą dla jego pięknej dłoni. Dziewczęta szybko odczytują takie znaki i rozumieją ich wymowę. Amy już wcześniej przypuszczała, że Laurie tak się zmienił z powodu miłosnego zawodu, teraz zaś była już tego pewna. Jej bystre oczy napełniły się łzami i powiedziała głosem, który, kiedy jej na tym zależało, był cudownie łagodny i dobry:

– Wiem, że nie miałam prawa tak z tobą rozmawiać, Laurie, i że gdybyś nie był najlepszym mężczyzną na świecie, rozgniewałbyś się na mnie. Ale tak bardzo cię lubimy i tak jesteśmy z ciebie dumni, że nie mogłam znieść myśli, jak wszyscy w domu byliby tobą rozczarowani, podobnie jak ja teraz, choć może lepiej zrozumieliby zmianę, jaka w tobie zaszła.

– Myślę, że by zrozumieli – odezwał się Laurie spod kapelusza ponurym tonem, który był równie wzruszający, co załamany.

– Powinni byli mi napisać o wszystkim, a wtedy zamiast ganić cię, byłabym bardziej życzliwa i cierpliwsza niż kiedykolwiek. Nigdy nie lubiłam tej panny Randal, a teraz po prostu jej nie cierpię! – powiedziała podstępnie Amy, chcąc upewnić się w swych domysłach.

– Do licha z panną Randal! – Laurie zerwał z twarzy kapelusz, a wygląd jego nie pozostawiał żadnych wątpliwości co do uczuć, jakie żywił względem tej młodej damy...

– Wybacz mi, myślałam... – zaczęła Amy i zaraz dyplomatycznie przerwała.

– Nieprawda, nie myślałaś. Wiesz doskonale, że nigdy nie zależało mi na nikim oprócz Jo – powiedział Laurie, reagując równie wybuchowo jak dawniej.

– Tak przypuszczałam, ale ponieważ oni nic mi o tym nie pisali, a ty wyjechałeś, więc myślałam, że widocznie się pomyliłam. A więc Jo nie była dla ciebie miła? Dlaczego? Sądziłam, że ona bardzo cię kocha.

– Była miła, ale nie tak, jak bym tego pragnął, i ma szczęście, że mnie nie kocha, skoro jestem takim ladaco, za jakiego mnie uważasz. Ale to wszystko jej wina i możesz jej to oznajmić.

Kiedy mówił te słowa, twarz jego znów przybrała twardy, gorzki wyraz, co zaniepokoiło Amy, która nie wiedziała, jakiego teraz powinna użyć balsamu.

– Nie miałam racji, nie wiedziałam. Przepraszam, że byłam złośliwa, ale nie powinieneś tak bardzo się przejmować, Teddy, kochanie.

– Nie nazywaj mnie tak jak ona! – Laurie szybkim ruchem podniósł dłoń, by powstrzymać słowa wypowiedziane, jakby padły z ust Jo z wymówką, a zarazem życzliwie. – Poczekaj, aż sama to przeżyjesz – dodał cicho, wyrywając całymi garściami trawę.

– Przyjmę to po męsku i będę szanowana, jeśli nie będę mogła być kochana – powiedziała Amy ze stanowczością kogoś, kto nie ma pojęcia o sprawie.

Otóż Laurie pochlebiał sobie, że znosi swoją porażkę wyjątkowo dobrze, bez jęków, nie prosząc o współczucie i cierpiąc w samotności. Słowa Amy ukazały mu wszystko w nowym świetle i po raz pierwszy wydało mu się oznaką słabości i egoizmu, by upadać na duchu przy pierwszej klęsce i zamykać się w apatycznej obojętności. Czuł się tak, jakby nagle otrząsnął się z długiego snu i nie potrafił zasnąć na powrót. Siadł więc i zapytał powoli:

– Czy myślisz, że Jo też gardziłaby mną, tak jak ty?

– Owszem, gdyby cię teraz zobaczyła. Nienawidzi leniwych ludzi. Dlaczego nie dokonasz czegoś wspaniałego i nie sprawisz, żeby cię pokochała?

– Robiłem, co mogłem, ale wszystko na próżno.

– Masz na myśli znakomite ukończenie studiów? To nie było nic ponad to, co powinieneś był zrobić ze względu na swojego dziadka. Byłoby wstydem, gdybyś poniósł klęskę, tym bardziej że wszyscy wiedzieli, że potrafisz tego dokonać.

– Cokolwiek byś mówiła, poniosłem jednak klęskę, bo Jo nie pokochała mnie – zaczął Laurie z rozpaczą w głosie.

– Nie, wcale nie poniosłeś klęski i sam to w końcu przyznasz, bo przecież udowodniłeś, że jeśli się postarasz, potrafisz coś osiągnąć. Gdybyś tylko wyznaczył sobie jakiś nowy cel, od razu poczułbyś się radosny i szczęśliwy jak dawniej i zapomniałbyś o swoich troskach.

– To niemożliwe.

– Spróbuj, a przekonasz się. Nie powinieneś wzruszać ramionami i myśleć: „Co ona może wiedzieć o tych sprawach”. Nie udaję, że wiele wiem, ale jestem spostrzegawcza i widzę znacznie więcej, niż ci się wydaje. Jeśli chcesz, kochaj Jo do końca swoich dni, ale nie pozwól, żeby cię to zniszczyło, bo to wstyd odrzucać tyle darów, ile posiadasz, tylko dlatego, że nie mogłeś zdobyć tego, czego pragnąłeś. Wierzę, że się obudzisz, będziesz mężczyzną na przekór tej dziewczynie o twardym sercu. – Przez kilka chwil panowało milczenie. Laurie siedział, obracając na palcu mały pierścionek, a Amy dodawała ostatnie kreski do pośpiesznego szkicu, nad którym pracowała podczas ich rozmowy. Opuściła go teraz na kolana, pytając:

– Jak ci się podoba?

Spojrzał i nie potrafił opanować uśmiechu, tak znakomicie było to zrobione – długa postać leżała w leniwej pozie na trawie, apatyczna twarz, na wpół przymknięte oczy, a w dłoni cygaro, z którego ulatywał wianuszek dymu, otaczając głowę marzyciela.

– Jak ty dobrze rysujesz! – zawołał z niekłamanym podziwem i dodał z lekkiem uśmiechem:

– Tak, to ja.

– Taki jesteś. A taki byłeś. – Amy podała mu inny szkic.

Nie był on równie dobry artystycznie, ale tak pełen życia i ducha, że wyrównywało to jego liczne braki. Tak żywo przywoływał przeszłość, że twarz Lauriego raptownie się zmieniła. Był to prosty szkic przedstawiający go podczas ujeżdżania konia: był bez kapelusza i marynarki, a każdy rys żywej postaci, zdecydowanej twarzy i władczej postawy tchnął energią i pasją życia, siłą, odwagą i młodzieńczą zuchwałością. Laurie nie odezwał się słowem, ale Amy dostrzegła, że kiedy wzrok jego wędrował od jednego rysunku do drugiego, zarumienił się i zacisnął wargi, tak jakby odczytał i zrozumiał lekcję, której mu udzieliła. Wystarczyło jej to, więc powiedziała szybko, ze swoim zwykłym ożywieniem:

– Czy pamiętasz ten dzień, kiedy bawiłeś się z Pukiem w Rareya, a my wszystkie przyglądałyśmy się? Meg i Beth się bały, ale Jo klaskała i podskakiwała, a ja siedziałam na płocie i rysowałam cię. Znalazłam ten szkic któregoś dnia, trochę poprawiłam i zatrzymałam, żeby ci pokazać.

– Bardzo ci dziękuję. Od tego czasu zrobiłaś znaczne postępy, moje gratulacje. Czy mogę w tym „raju nowożeńcow” odważyć się na przypomnienie, że o piątej w twoim hotelu jada się obiad?

Mówiąc to, Laurie wstał, oddał jej oba rysunki z uśmiechem i ukłonem i spojrzał na zegarek, jakby chciał dać do zrozumienia, że nawet umoralniające wykłady powinny mieć swój kres. Starał się przybrać na powrót swój apatyczny wygląd, ale tym razem była to tylko poza, gdyż próba rozbudzenia go, którą podjęła Amy, okazała się bardziej skuteczna, niż gotów był to przyznać.

Amy odczuła cień chłodu w jego zachowaniu i pomyślała: „Pewnie go obraziłam. No cóż, jeśli wyjdzie mu to na dobre, będę się tylko cieszyć. A jeśli mnie przez to znienawidzi, będzie mi bardzo przykro, ale powiedziałam mu jedynie prawdę i nie cofnęłabym ani jednego słowa”.

W drodze do domu śmiali się i rozmawiali tak, że siedzący z tyłu mały Baptiste uznał, że monsieur i madamoiselle są w znakomitych humorach. Oni oboje jednak nie czuli się swobodnie. Przyjacielska szczerość została zmącona i pomimo pozornej wesołości, w sercach ich tkwiło ukryte niezadowolenie.

– Czy zobaczymy cię wieczorem, mon frére? – zapytała Amy, kiedy rozstawali się u drzwi pokoju jej ciotki.

– Niestety, mam inne zobowiązania. Au revoir, mademoiselle. – I Laurie pochylił się, aby ucałować jej dłoń, jak czynią to Francuzi. Coś w jego twarzy sprawiło, że Amy powiedziała serdecznie i ciepło:

– Nie, Laurie, bądź przy mnie sobą i pożegnajmy się dobrym starym sposobem. Wolę serdeczny angielski uścisk dłoni niż wszelkie sentymentalne francuskie gesty.

– Do widzenia, kochanie – powiedział tonem, który lubiła, i uścisnął jej dłoń tak szczerze, że niemal boleśnie.

Nazajutrz rano Amy otrzymała liścik, przy którego czytaniu uśmiechnęła się na początku, a westchnęła na końcu.

Mój drogi Mentorze!

Proszę, pożegnaj ode mnie swoją ciotkę, a sama napawaj się triumfem, gdyż „leniwy Laurence”, niczym najlepszy z chłopców, udaje się do swego dziadka. Dobrej zimy i oby bogowie obdarzyli cię szczęśliwym miesiącem miodowym w Valrosie! Myślę, że Fredowi też dobrze zrobi „pobudka”. Przekaż mu to z moimi gratulacjami.

Twój wdzięczny Telemach[27]

– Dobry chłopiec! Cieszę się, że pojechał – powiedziała Amy z pełnym aprobaty uśmiechem. W następnej jednak chwili twarz jej posmutniała i rozejrzawszy się po pustym pokoju, dodała z mimowolnym westchnieniem: – Tak, jestem zadowolona, ale jak bardzo będzie mi go brak!

ROZDZIAŁ XL

Dolina cienia

Kiedy przeminął pierwszy smutek, rodzina pogodziła się z tym, co było nieuniknione, i starała się znosić to pogodnie. Połączeni wspólną troską, wspierali się nawzajem, darząc się tym większym oddaniem i czułością. Odsunęli swój żal na później, a na razie każdy robił, co mógł, by uczynić ten czas szczęśliwym.

Przygotowano dla Beth najładniejszy pokój w domu, umieszczając tam wszystko, co najbardziej kochała – kwiaty, obrazy, jej pianino, mały stolik do pracy i ukochane kocięta. Znalazły się tam najlepsze książki ojca, fotel matki, biurko Jo i najpiękniejsze rysunki Amy, a Meg każdego dnia przyprowadzała dzieci, które przynosiły cioci Beth słoneczną radość. John po cichu odłożył małą sumę, by móc zaopatrywać chorą w owoce, które tak lubiła. Stara Hanna wytrwale przygotowywała najdelikatniejsze potrawy, skrapiając je przy tym łzami, a zza oceanu nadchodziły małe podarki i wesołe listy, zdając się przynosić powiew ciepła i zapachy krajów, które nie znają zimy.

W tym pokoju, traktowana niczym domowa święta w swojej kaplicy, siedziała Beth, jak zwykle cicha i zajęta, bo nic nie mogło zmienić jej słodkiej, dobrej natury i nawet wiedząc, że musi rozstać się z życiem, starała się uczynić je szczęśliwym dla tych, którzy mieli pozostać. Słabe paluszki nigdy nie spoczywały bezczynnie i sprawiało jej przyjemność szykowanie różnych niespodzianek dla małych uczniów, którzy codziennie w drodze do szkoły przechodzili koło ich domu – rzucała z okna rękawiczki dla posiniałych z zimna rączek, igielnik dla małej mamy licznych lalek, ściereczki do wycierania piór dla małych pisarczyków przedzierających się przez gąszcze zawijasów, albumiki dla kochających obrazki oczu i różne inne miłe drobiazgi. Znajdowała za to nagrodę w jasnych twarzyczkach zwróconych zawsze ku jej oknu, skinieniach i uśmiechach, i zabawnych liścikach, pełnych kleksów i słów wdzięczności, jakie otrzymywała.

Przez pierwsze kilka miesięcy Beth czuła się tak szczęśliwa, że często spoglądała wokół i powtarzała: „Jakie to wszystko piękne!”. Wszyscy zbierali się bowiem w jej słonecznym pokoju, dzieci raczkowały po podłodze i gaworzyły, matka i siostry siedziały obok, pogrążone w pracy, ojciec czytał swoim miłym głosem mądre, stare księgi, które zawierały tak wiele dobrych i pocieszających słów, żywych i teraz, choć napisano je przed wiekami ‒ była to jakby mała kapliczka, w której ojciec nauczał swoją trzódkę, że nadzieja jest pocieszeniem w miłości, a wiara czyni rezygnację łatwiejszą. Proste kazania trafiały do dusz tych, którzy słuchali, a częste wahania w głosie ojca nadały właściwą wymowę jego słowom.

Niestety, ten spokój i pogodny nastrój nie trwał długo, bo wkrótce Beth powiedziała, że „igła jest taka ciężka”, i odłożyła ją już na zawsze. Męczyło ją mówienie i mimo swej łagodnej natury stawała się coraz bardziej niespokojna. Nadeszły ciężkie dni i nieskończenie długie noce, kiedy ci, którzy kochali ją najbardziej, z bolesną bezradnością zmuszeni byli patrzeć, jak jej chude rączki wyciągały się ku nim błagalnie, i słuchać gorzkiego płaczu: „Pomóżcie mi, pomóżcie!”. Smutny zmierzch spokojnej duszy i zacięta walka młodego życia ze śmiercią trwały krótko. A potem bunt powrócił piękniejszy niż kiedykolwiek. Mimo kruchego ciała Beth była silna, niewiele mówiła, ale wszyscy zobaczyli, że jest gotowa, by przejść na drugi brzeg.

Jo nie odstępowała jej ani na chwilę, bo Beth mówiła: „Czuję się silniejsza, kiedy tu jesteś”. Sypiała więc na kanapie w pokoju siostry, budząc się często, by dołożyć do ognia, karmiąc i obsługując, jak tylko mogła, tę cierpliwą istotkę, która nigdy o nic nie prosiła i „nie chciała sprawiać kłopotu”. Przez cały dzień Jo miotała się po pokoju, zazdrosna o każdą pomocną dłoń i bardziej dumna z tego, że Beth właśnie ją wybrała, niż z wszelkich zaszczytów, jakie ją dotąd spotkały. Z radością poświęcając cały swój czas Beth, uczyła się jednocześnie od niej cierpliwości, dobroci, pogody ducha, wyrozumiałości w stosunku do ludzi, poczucia obowiązku, które najcięższą nawet pracę czyni łatwą, i szczerej wiary, która daje pociechę w najtrudniejszych chwilach życia. Często po przebudzeniu Jo zastawała Beth na czytaniu zniszczonej małej książeczki, słyszała, jak siostra cichutko śpiewa, by skrócić bezsenne noce, albo widziała, jak siedzi, zasłaniając przezroczystymi dłońmi zapłakaną twarz. Jo leżała wtedy, patrząc na nią zbyt przygnębiona, by płakać, i czując, że Beth z właściwą jej prostotą i łagodnością próbuje tymi modlitwami i muzyką, którą tak bardzo kochała, oddalić się od drogiego jej życia i przygotować się do tego, co miało nastąpić.

Było to ważniejsze dla Jo niż najmądrzejsze kazania, najświętsze hymny i najbardziej żarliwe modlitwy. Wypłakanymi oczami i sercem zmiękczonym przez smutek zobaczyła piękno życia swojej siostry: spokojne, pozbawione ambicji, za to pełne autentycznych cnót. Zapomnienie o sobie sprawia, że najskromniejsi na ziemi najszybciej trafią do nieba – cel, który jest możliwy do osiągnięcia dla wszystkich.

Pewnej nocy Beth szukając wśród książek na swoim stole czegoś, co pozwoliłoby jej zapomnieć o śmiertelnym zmęczeniu, niemal równie trudnym do wytrzymania jak ostry ból, poczęła przewracać kartki swej ulubionej Wędrówki pielgrzyma i znalazła tam niewielką kartkę pisaną ręką Jo. Uwagę jej przykuł tytuł, a zamazane pismo wyraźnie wskazywało, że padały na nie łzy.

„Biedna Jo! Śpi tak głęboko, nie będę jej budzić. Pozwala mi czytać wszystkie swoje utwory, więc nie sądzę, żeby miała coś przeciwko temu, że przeczytam i ten” – pomyślała Beth, spoglądając na siostrę, która leżała na dywanie, ze szczypcami pod ręką, gotowa obudzić się, gdy ogień w kominku zacznie przygasać.

Moja Beth

Gdy siedząc w cieniu cierpliwie czeka

Błogosławionych zórz jasności,

To jej obecność tkliwa i słodka,

Dom nasz unosi ku świętości,

Ziemskie radości, nadzieje, smutki

Ukoi jak zmarszczki na wodzie

Wielkiej, głębokiej i strasznej rzeki,

Gdzie drobna jej stopa już wchodzi.

Och, siostro moja, odchodząc teraz

Od zmagań, co tak cię zmęczyły,

Pozostaw dla mnie w darze te cnoty,

Co pięknym twe życie czyniły.

Daj mi, kochanie, dar cierpliwości,

Co ducha zapewnia przetrwanie

Z pogodą i bez skargi słabości,

Choć wokół cierpienia więzienie.

Daj, gdyż tak bardzo mi tego trzeba,

Odwagę tę mądrą i słodką,

Co obowiązku drogę czyniła

Zieloną pod drobną twą stopą.

Daj mi szlachetność cudowną twoją,

Co tak miłosierdzia powojem

Oplata winy w imię miłości –

Beth, droga, ach, wybacz mi moje!

I tak z dniem każdym rozłąka straci

Nieco gorzkiego bólu brzemię,

A ja studiując tę trudną lekcję,

Mą wielką stratę w zysk przemienię.

Dotyk rozpaczy uczyni bowiem

Dziki charakter mój łagodnym,

Da memu życiu dążenia nowe –

W nieznane zwrócę wzrok pogodny.

Odtąd bezpiecznie patrzę przez rzekę,

Bo zawsze widzę tam, z daleka,

Drogiego ducha naszego domu,

Który na brzegu na mnie czeka.

Żal mój nadzieję zrodzi i wiarę –

Parę aniołów – stróży w biedzie,

Siostra, która tam poszła wcześniej,

Ich dłońmi do dom mnie powiedzie.

Zamazane, poplamione, pełne błędów i ledwie widoczne były te strofy, ale stały się dla Beth niewysłowioną pociechą, bo martwiła się jedynie tym, że tak mało zdołała uczynić, a teraz uzyskała zapewnienie, że jej życie nie było bezużyteczne, a jej śmierć nie przyniesie rozpaczy, czego najbardziej się obawiała. Kiedy siedziała tak, trzymając kartkę w dłoniach, trzasnęło zwęglone polano i Jo obudziła się natychmiast, dołożyła do ognia i wróciła na swoje posłanie myśląc, że Beth zasnęła.

– Jo, ja nie śpię, ale jestem taka szczęśliwa, kochanie. Zobacz, znalazłam to i przeczytałam. Wiedziałam, że nie miałabyś nic przeciwko temu. Czy rzeczywiście byłam dla ciebie tym wszystkim, Jo? – zapytała ze smutną, skromną nadzieją.

– Och, Beth, nawet nie wiesz, jak bardzo! – I głowa Jo spoczęła na poduszce siostry.

– W takim razie czuję, że nie zmarnowałam swojego życia. Nie jestem taka dobra, jak ci się wydaje, ale starałam się postępować słusznie, i teraz, kiedy jest już za późno, żeby spróbować coś naprawić, to dla mnie prawdziwa pociecha, jeśli wiem, że tak bardzo mnie kochasz i uważasz, że trochę ci pomogłam.

– Bardziej niż ktokolwiek na całym świecie, Beth. Przedtem powtarzałam sobie, że nie pozwolę ci odejść, ale teraz nauczyłam się myśleć, że wcale cię nie tracę, że znaczysz dla mnie więcej niż kiedykolwiek i że śmierć nie może nas rozłączyć, mimo że tak mi się dawniej wydawało.

„Nadeszły ciężkie dni i nieskończenie długie noce, kiedy ci, którzy kochali ją najbardziej, zmuszeni byli patrzeć, jak jej chude rączki wyciągały się ku nim błagalnie (...)”.

– To prawda, śmierć nas nie rozłączy i już się jej nie obawiam, bo jestem pewna, że nadal pozostanę twoją Beth, by zawsze cię kochać i pomagać. Kiedy ja odejdę, musisz zająć moje miejsce i być we wszystkim największą pociechą dla ojca i matki. Będą potrzebowali twojej pomocy, więc nie zawiedź ich, a jeśli będzie ci czasem ciężko, pomyśl o tym, jak kochałam, i pamiętaj, że miłość przyniesie ci więcej szczęścia niż czytanie najwspanialszych książek czy zwiedzanie świata.

– Dziękuję ci, Beth – powiedziała Jo i w tym momencie porzuciła swe dawne ambicje, podejmując w duchu nowe, szlachetniejsze zobowiązania i czując, jak prawdziwe są słowa Beth, że największe szczęście to miłość.

Nadeszły i przeminęły wiosenne dni, niebo stało się błękitne, ziemia pokryła się zielenią, kwiaty pięknie rozkwitły, a ptaki powróciły w samą porę, by pożegnać się z Beth, a ona, jak zmęczone, ale ufne dziecko, przywarła do rąk matki i ojca, które wiodły ją przez całe życie, a teraz miały powierzyć Bogu. Tak jak Beth tego pragnęła, „fala odpłynęła łagodnie” o szarej godzinie przed świtem. Jej główka spoczywała na tej samej piersi, gdzie odetchnęła po raz pierwszy w życiu, a teraz odetchnęła cicho po raz ostatni, żegnając ich wszystkich jednym kochającym spojrzeniem, jednym łagodnym westchnieniem.

Matka i siostry wśród łez i modlitw przygotowały ją czule do tego długiego snu, którego nigdy już nie zmąci cierpienie. Zobaczyły, jak piękny spokój zastąpił na jej twarzy smutną cierpliwość, która tak długo dręczyła ich serca, i poczuły z tkliwą radością, że dla ich ukochanej Beth śmierć była łagodnym aniołem, a nie straszliwym upiorem.

Kiedy nadszedł ranek, po raz pierwszy od wielu miesięcy w kominku nie rozpalono ognia, miejsce Jo było puste, a w pokoju panowała cisza. Tylko ptak śpiewał wesoło na pobliskim krzewie pełnym pąków, krople porannej rosy lśniły na liściach, a promienie słońca padały niczym błogosławieństwo na spokojną twarz spoczywającą na poduszce – twarz przepełnioną takim łagodnym spokojem, że ci, którzy kochali ją najbardziej, uśmiechali się przez łzy i dziękowali Bogu, że Beth nareszcie przestała cierpieć.

ROZDZIAŁ XLI

Lekcja zapominania

Lekcja, jaką Laurie otrzymał od Amy, dobrze mu zrobiła, choć przyznał to dopiero znacznie później. Mężczyźni w ogóle rzadko przyznają rację kobietom – panowie stworzenia nie przyjmują ich rad, dopóki sami sobie nie wmówią, że już wcześniej tak właśnie zamierzali postąpić. Wówczas postępują zgodnie z tymi radami i jeśli odniosą sukces, wspaniałomyślnie przyznają słabszej płci połowę zasługi. Jeśli im jednak się nie powiedzie, szczodrze obdarowują ją całą winą.

Laurie powrócił do dziadka i przez kilka tygodni był mu tak oddany, że starszy pan uznał, iż klimat Nicei znakomicie na niego podziałał i że powinien ponownie tam się udać. Młody dżentelmen niczego bardziej nie pragnął, ale po reprymendzie Amy nie zaciągnięto by go tam teraz nawet wołami – duma nie pozwalała! A kiedy tęsknota stawała się nazbyt silna, żeby umocnić się w swym postanowieniu, powtarzał sobie słowa, które wywarły na nim najsilniejsze wrażenie: „Gardzę tobą... Idź i dokonaj czegoś wspaniałego, żeby cię pokochała”.

Laurie długo zastanawiał się nad całą sprawą, aż musiał w końcu wyznać przed sobą, że rzeczywiście był nieco samolubny i leniwy, ale ostatecznie, kiedy mężczyzna pogrążony jest w rozpaczy, należy mu się przecież pobłażanie, dopóki się z tym nie upora. Czuł teraz, że jego zawód miłosny nie sprawia już mu takiego bólu, i choć uważał, iż nigdy nie przestanie być wiernym żałobnikiem, to jednak nie było potrzeby, by obnosić się z żałobą. Nie zdobędzie uczucia Jo, ale może sprawić, by go szanowała i podziwiała, jeśli tylko dokona czegoś wspaniałego, co dowiodłoby, że jej odmowa nie zniszczyła mu życia. Sam zresztą zawsze pragnął czegoś dokonać i rady Amy uznał za całkiem niepotrzebne. Czekał tylko, by zawiedzione uczucie zostało przyzwoicie pogrzebane. Kiedy to nastąpiło, uznał, że gotów jest ukryć swe zranione serce i dołożyć wszelkich starań, by coś osiągnąć.

Niczym Goethe, który ujmował w pieśniach własne radości i smutki, Laurie postanowił uwiecznić swoje miłosne cierpienie w muzyce i skomponować requiem, które miało zadręczyć duszę Jo i zmiękczyć serce każdego słuchacza. Toteż kiedy dziadek po raz kolejny stwierdził, że jego wnuk stał się niespokojny i marudny i powinien wyjechać, Laurie udał się do Wiednia, gdzie miał wielu przyjaciół muzyków, i zabrał się do pracy z mocnym postanowieniem stworzenia czegoś genialnego. Niestety, wkrótce odkrył, że requiem przerasta na razie jego siły. Oczywiste było, że nie odzyskał jeszcze w pełni równowagi ducha ani należytej jasności myśli, bo często w trakcie komponowania posępnej frazy przyłapywał się raptem na nuceniu tanecznych melodii, które żywo przypominały świąteczny bal w Nicei. Na jakiś czas położyło to skuteczny koniec próbom stworzenia tragicznego utworu muzycznego.

Ponieważ początkującym wszystko wydaje się możliwe, toteż spróbował opery, ale i tu natrafił na nieoczekiwane trudności. Pragnął uczynić Jo swą bohaterką i usiłował obudzić w pamięci czułe wspomnienia i romantyczne wizje swojej miłości. Pamięć jednak okazała się zdradziecka i jakby opętana przekornym duchem dziewczyny, podsuwała mu na myśl tylko dziwactwa, wady i wybryki Jo, ukazując ją w najmniej sentymentalnych ujęciach – kiedy z głową obwiązaną chustką trzepała chodniki, kiedy barykadowała się na sofie swoją poduszką czy też oblewała kubłem zimnej wody jego namiętności. Ogarniał go wówczas niepohamowany śmiech, który burzył romantyczny obraz, jaki Laurie zamierzał stworzyć. Jo za żadne skarby nie można było wtłoczyć do opery, musiał więc zrezygnować ze swych planów z okrzykiem: „Co za dziewczyna! Ależ z nią utrapienie!”, rwąc przy tym włosy z głowy, jak przystało na prawdziwego kompozytora, którego zawiodło natchnienie.

Musiał zatem znaleźć inną damę, która łatwiej dałaby się uwiecznić w muzyce, a pamięć podsunęła mu właściwy obraz z usłużną gotowością. Tę postać o wielu obliczach, ale zawsze jasnowłosą i delikatną widział oczami duszy pośród bogactwa róż, pawi, białych kucyków i błękitnych wstążek. Nie nadał tej pięknej bogince żadnego imienia, ale uczynił swoją bohaterką, podziwiając ją coraz bardziej i nie bez powodu, wyposażył ją bowiem we wszelkie możliwe wdzięki i talenty, wiodąc ją nietkniętą przez próby, które unicestwiłyby każdą kobietę z krwi i kości.

Przez jakiś czas praca postępowała płynnie, ale stopniowo zaczęła tracić swój urok i Laurie coraz częściej zamiast komponować przesiadywał zamyślony z piórem w ręku lub też biegał wesoło po mieście w poszukiwaniu nowych pomysłów i dla wewnętrznego odświeżenia. Nie zdziałał wiele, ale dużo przemyślał i świadom był pewnej zmiany, jaka w nim zaszła.

– Być może to rodzi się geniusz. Pozwolę mu zatem się urodzić i zobaczymy, co z tego wyniknie – powiedział sobie, podejrzewając jednak, że nie jest to geniusz, lecz coś znacznie bardziej przyziemnego. Cokolwiek to było, Laurie czuł coraz większe niezadowolenie ze swego bezładnego życia, tęskniąc za jakąś prawdziwą, rzetelną pracą, aż w końcu doszedł do mądrego wniosku, że nie każdy, kto kocha muzykę, jest kompozytorem. Wróciwszy pewnego razu z opery Mozarta, wspaniale wystawionej w Teatrze Królewskim, spojrzał na swoją własną operę, odegrał kilka najlepszych fragmentów i usiadł, patrząc na popiersia Mendelssohna, Beethovena i Bacha, którzy odpowiadali mu łagodnym spojrzeniem. I nagle w gwałtownym porywie podarł wszystkie swojej nuty, stronę po stronie, a kiedy już dokonał tego dzieła zniszczenia, powiedział do siebie:

– Ona ma rację! Talent to nie geniusz i nigdy się nim nie stanie. Ta muzyka pozbawiła mnie próżności, tak jak ją nauczył tego pobyt w Rzymie. Dość już pozowania na artystę. Tylko co ja teraz będę robił?

Odpowiedź na to pytanie nie była łatwa i Laurie zaczął żałować, że nie musi pracować, by zarabiać na życie. Biednego chłopca osaczało tak wiele wszelakich pokus, którym oparł się jednak dzielnie, bo bardziej niż swobodę cenił szacunek i zaufanie najdroższych mu osób. Dlatego też obietnica dana dziadkowi i pragnienie, by móc uczciwie spojrzeć w oczy kobiet, które go kochały, i powiedzieć: „Wszystko w porządku”, zapewniły mu bezpieczeństwo.

Ktoś mógłby zauważyć: „Nie wierzę w to, chłopcy pozostaną chłopcami, młodzi mężczyźni nie unikną wyskoków, a kobiety nie mogą oczekiwać cudów”. Odważę się odpowiedzieć: kobiety dokonują wielu cudów, zaprzeczając tym słowom. Niech chłopcy będą chłopcami, im dłużej, tym lepiej, a mężczyźni niech nie unikają wybryków, jeśli tak trzeba. Matki, siostry i przyjaciele mogą złagodzić skutki tego, jeśli wierzą w cnoty, które czynią mężczyzn dzielnymi w dobrych oczach kobiet. Jeśli to złudzenie, cieszmy się nim, bo bez niego piękno życia zostanie utracone, a bolesne przeczucia zatrują wszystkie nasze nadzieje pokładane w odważnych, czułych chłopcach, którzy nadal kochają swoje matki bardziej niż siebie i nie wstydzą się tego.

Laurie sądził, że mimo wszelkich wysiłków, by zapomnieć, jego miłość do Jo trwać będzie całe lata, tymczasem, ku swemu wielkiemu zdumieniu, odkrywał teraz, że z każdym dniem coraz lżej znosił ten wielki zawód miłosny. Z początku złościł się sam na siebie i nie potrafił tego zrozumieć, ale serce bywa przekorne, a czas też robi swoje, nawet wbrew naszej woli. Serce Lauriego przestało krwawić, rana goiła się z zaskakującą go szybkością i nagle odkrył, że zamiast starać się zapomnieć, robi teraz wszystko, by pamiętać. Nie przewidywał takiego obrotu sprawy, był więc sobą zdegustowany, zaskoczony własną niestałością i czuł dziwną mieszaninę rozczarowania i ulgi, że tak łatwo podniósł się po tym bolesnym ciosie. Starannie rozdmuchiwał popielisko swej utraconej miłości, ale ono nie chciało wybuchnąć płomieniem. Dawało tylko mały płomyk, który ogrzewał go miło, nie powodując gorąca. Musiał niechętnie przyznać, że jego chłopięcą namiętność zastępowało uczucie spokojniejsze i bardzo tkliwe, w którym było jeszcze nieco smutku i urazy, ale i one miały z czasem zniknąć, pozostawiając wierne braterskie oddanie.

Kiedy pewnego razu podczas takich rozważań przez głowę przemknęło mu słowo „braterski”, uśmiechnął się i spojrzał na znajdujący się przed nim portret Mozarta. „No proszę, był wielkim człowiekiem, a kiedy nie mógł dostać jednej siostry, wziął drugą i był szczęśliwy” – pomyślał, ale zaraz pocałował mały stary pierścionek, mówiąc sobie:

– Nie, nie zrobię tego! Nie zapomniałem, nigdy nie zapomnę. Spróbuję jeszcze raz, a jeśli się nie uda, to wtedy, wtedy...

Nie kończąc zdania, chwycił pióro i papier i napisał do Jo, że nie zazna spokoju, dopóki jest choćby cień nadziei na to, że zmieni ona zdanie. Czy nie mogłaby, nie zechciałaby i nie pozwoliłaby mu wrócić i być szczęśliwym? Oczekiwał na odpowiedź, nic nie robiąc, ale z gorączkowym niepokojem, bo trawiła go niecierpliwość. Wreszcie odpowiedź nadeszła i ostatecznie go upewniła, że Jo zdecydowanie „nie mogłaby i nie zechciałaby”. Była ona wówczas całkowicie pochłonięta Beth i nie życzyła sobie nigdy więcej słyszeć o żadnej „miłości”. W post scriptum prosiła go, by nie wspominał Amy, że Beth czuje się gorzej; na wiosnę i tak miała wracać do domu i nie było potrzeby, by psuć jej resztę pobytu. Jo prosiła także Lauriego, by często pisywał do Amy i nie pozwolił, żeby czuła się samotna, niespokojna i zbyt tęskniła za domem.

– A więc napiszę od razu. Biedne maleństwo. Obawiam się, że smutny będzie jej powrót do domu. – Laurie otworzył biurko, tak jakby pisanie do Amy było właściwym uzupełnieniem zdania, którego kilka tygodni wcześniej nie zdecydował się dokończyć.

Ale nie napisał tego dnia listu, ponieważ grzebiąc w biurku w poszukiwaniu swego najlepszego papieru, natrafił na coś, co zmieniło jego zamiar. W jednej z przegródek biurka, wrzucone pomiędzy rachunki, paszporty i różne dokumenty leżały liczne listy od Jo, w innej zaś trzy liściki od Amy, przewiązane jedną z jej błękitnych wstążek, oraz słodkie wspomnienia – trzy małe zaschnięte różyczki. Z na wpół skruszoną, na wpół rozbawioną miną Laurie zebrał listy Jo, wyrównał je, złożył i wsunął porządnie do małej szuflady biurka. Stał przez chwilę, w zamyśleniu obracając na palcu pierścionek, po czym zdjął go powoli, położył razem z listami, zamknął szufladę na klucz i poszedł na mszę do katedry świętego Stefana, czując się tak, jakby wyprawiał pogrzeb, i choć nie był przejęty wielkim smutkiem, to takie spędzenie reszty dni wydało mu się stosowniejsze niż pisanie listów do czarujących młodych dam.

List został jednak wkrótce napisany i nadeszła szybka odpowiedź, bo Amy rzeczywiście tęskniła za domem i wyznawała to z rozkoszną ufnością. Korespondencja wspaniale rozkwitła i przez całe przedwiośnie listy wędrowały tam i z powrotem z niezawodną regularnością. Laurie sprzedał popiersia, zużył swoją operę na podpałkę i wrócił do Paryża, żywiąc nadzieję, że pewna osoba niebawem się tam pojawi. Najbardziej pragnął udać się do Nicei, ale nie chciał tam jechać, jeśli go o to nie proszono, a Amy nie zapraszała go, ponieważ przeżywała swoje drobne przygody i wolała uniknąć kpiącego spojrzenia „naszego chłopca”. Otóż właśnie powrócił Fred Vaughn i zadał pytanie, na które kiedyś gotowa była bez wahania odpowiedzieć: „Tak”, teraz jednak odparła życzliwie, acz stanowczo: „Nie”, bowiem w tym czasie Amy odkryła, że pieniądze i pozycja w świecie to za mało, by zaspokoić nową tęsknotę, która przepełniła jej serce. Słowa: „Fred to dobry chłopak, ale nigdy nie sądziłem, że mogłabyś kiedykolwiek pokochać takiego mężczyznę”, i wyraz twarzy Lauriego, kiedy je wymawiał, powracały jej w pamięci równie uporczywie, jak własne dawne postanowienie: „Wyjdę za mąż dla pieniędzy”. Dręczyło ją to, żałowała, że nie może wszystkiego cofnąć, tak bardzo teraz wydawało i się jej to niegodne. Nie chciała, żeby Laurie uważał ją za pozbawioną serca kokietkę. Nie dbała już teraz tak bardzo o to, by królować w towarzystwie, bo przede wszystkim pragnęła być kochaną. Była szczęśliwa, że Laurie nie znienawidził jej za to wszystko, co mu wygarnęła, lecz wprost przeciwnie, przyjął to wspaniale i był dla niej milszy niż kiedykolwiek. Jego listy zawsze ogromnie ją cieszyły, bo wiadomości z domu nadchodziły nieregularnie i nie sprawiały nawet w połowie takiej przyjemności. Odpowiadała mu bezzwłocznie, pisząc o wszystkim, bo biedak był taki samotny i potrzebował wiele czułości, zwłaszcza że Jo nadal miała serce jak z kamienia. Powinna była spróbować go pokochać. Nie byłoby to wcale takie trudne i niejedna kobieta czułaby się dumna i szczęśliwa, gdyby kochał ją taki dobry chłopak, ale Jo nigdy przecież nie postępowała tak jak inne dziewczęta, więc Amy pozostawało tylko być dla niego miłą i traktować go jak brata.

Amy nie prawiła teraz Lauriemu żadnych kazań, we wszystkich sprawach zasięgała jego rady, interesowała się tym, co robił, kupowała mu urocze małe prezenty i posyłała dwa listy na tydzień, pełne zabawnych plotek, siostrzanych wyznań oraz zajmujących i ładnych szkiców z jej życia. Ponieważ niewielu braci może sobie pochlebiać, że siostry noszą ich listy w kieszeni, czytają je pilnie po kilka razy, płaczą, kiedy są krótkie, całują, gdy są długie, i wiernie ich strzegą, nie będziemy dawać do zrozumienia, że Amy dopuszczała się któregokolwiek z tych czułych i szalonych postępków. Nie ulega jednak wątpliwości, że stała się bledsza i bardziej zamyślona, odsunęła się znacznie od życia towarzyskiego i często przechadzała się, szkicując w samotności. Po powrocie do domu nigdy nie miała wiele do pokazania, ale być może obserwowała naturę, bo godzinami przesiadywała z założonymi rękami na tarasie Valrosy lub w roztargnieniu szkicowała, co tylko przyszło jej do głowy – mężnego rycerza wyrzeźbionego na grobowcu, młodego człowieka śpiącego w trawie, z kapeluszem opuszczonym na oczy, lub dziewczynę o bujnych złotych włosach, we wspaniałym stroju, przechadzającą się po sali balowej u boku wysokiego dżentelmena. Twarze obu postaci były niewyraźne, jakby za mgłą, zgodnie z najnowszym kierunkiem w malarstwie, co było bezpieczne, ale nie całkiem zadowalało ewentualnego widza.

Ciotka przypuszczała, że Amy żałowała swej odmowy danej Fredowi, i wszystkie zaprzeczenia nie odnosiły skutku, a wyjaśnienia były niemożliwe, Amy pozostawiła więc ciotkę własnym domysłom, nie omieszkała jednak powiadomić Lauriego, że Fred wyjechał do Egiptu. Tylko tyle, Laurie jednak zrozumiał i przyjął to z ulgą, mówiąc do siebie wielce czcigodnym tonem:

– Pewien byłem, że ona to jeszcze przemyśli. Biedaczysko! Mamy to za sobą i mogę mu tylko współczuć.

Westchnął głęboko, jakby dopełniając obowiązków wobec przeszłości, po czym wyciągnął nogi na sofie i z przyjemnością pogrążył się w lekturze listu od Amy.

Kiedy za granicą miały miejsce opisywane wydarzenia, w domu nastał tymczasem smutek, ale do Amy nie dotarł nigdy list mówiący o tym, że Beth czuje się coraz gorzej, a kiedy odnalazł ją następny, Beth pożegnała się już ze światem. Smutna wiadomość zastała ją w Vevay, gdyż upały wygoniły ich w maju z Nicei i jechali wolno do Szwajcarii przez Genuę i włoskie jeziora. Spokojnie podporządkowała się woli rodziny, by nie skracała swej podróży, skoro było już za późno, by pożegnać się z Beth, było jej jednak bardzo ciężko na sercu i tęskniła za domem, spoglądając codziennie ze smutkiem na jezioro i pragnąc, by jak najszybciej przyjechał Laurie.

Przybył niebawem, bo ta sama poczta przynosiła listy im obojgu, tyle że on był wówczas w Niemczech i wiadomości dotarły do niego o kilka dni później. Gdy tylko je przeczytał, spakował plecak i ruszył, by dotrzymać przyrzeczenia, z sercem pełnym radości i smutku, nadziei i niepewności.

Znał dobrze Vevay i gdy tylko statek przybił do nabrzeża, pośpieszył wzdłuż brzegu do La Tour, gdzie Carrolowie zamieszkiwali w pensjonacie. Gargon był zrozpaczony, bo cała rodzina udała się na przejażdżkę po jeziorze, chociaż nie, być może jasnowłosa mademoiselle jest w ogrodzie zamkowym. Jeśli monsieur chwilę poczeka... Ale monsieur nie chciał czekać ani jednej chwili i w środku tej przemowy odszedł, by sam odnaleźć mademoiselle.

Był to piękny stary ogród na brzegu rozległego jeziora, gdzie w górze szumiały kasztanowce, wszędzie piął się powój, a czarny cień wieży padał daleko na słoneczną wodę. Po jednej stronie szerokiego, niskiego muru stała ławka i Amy często przychodziła tu, by czytać, pracować lub szukać pocieszenia w otaczającym ją pięknie. Siedziała tam i teraz, ze łzami w oczach myśląc o Beth i zastanawiając się, dlaczego Laurie tak długo nie przyjeżdża. Nie słyszała jego kroków, nie widziała, jak zatrzymał się w podcieniu wiodącym od podziemnego przejścia w stronę ogrodu. Stał tak przez chwilę, patrząc na nią nowymi oczyma i dostrzegając to, czego nikt przedtem nie widział – czułą stronę charakteru Amy. Wszystko mówiło o jej miłości i smutku – rozrzucone listy na kolanach, czarna wstążka na jasnych włosach i jej twarz pełna kobiecego bólu i cierpliwości. Nawet mały hebanowy krzyżyk na jej szyi wydał się Lauriemu smutny – dostała go od niego, a teraz nosiła jako jedyną ozdobę. Jeśli miał kiedykolwiek wątpliwości, jak zostanie przyjęty, to zniknęły one w tej samej chwili, kiedy Amy podniosła wzrok, ujrzała go, upuszczając wszystko, podbiegła do niego i zawołała głosem pełnym miłości i tęsknoty:

– Och, Laurie, Laurie, wiedziałam, że do mnie przyjedziesz!

Ta chwila przesądziła chyba o wszystkim, bo kiedy stali tak razem w milczeniu, a ciemna głowa pochylała się opiekuńczo nad jasnymi lokami, Amy poczuła, że nikt nie mógłby pocieszyć jej i podtrzymać na duchu tak jak Laurie, a Laurie zdecydował, że Amy jest jedyną kobietą na świecie, która zdołałaby zająć miejsce Jo i uczynić go szczęśliwym. Nie padło ani jedno słowo, ale oboje znali już prawdę o swoich uczuciach.

Amy wróciła zaraz na swoje miejsce, i kiedy ocierała łzy, Laurie zbierał rozrzucone kartki, a widząc wśród nich zaczytane listy i wymowne szkice, uznał to za dobry omen. Kiedy usiadł obok niej, Amy poczuła się onieśmielona i zaczerwieniła się na wspomnienie swego impulsywnego powitania.

– Nie mogłam się powstrzymać. Czułam się taka samotna i smutna i tak bardzo ucieszyłam się na twój widok. To była taka niespodzianka – zobaczyć cię nagle właśnie wtedy, gdy zaczynałam się obawiać, że wcale nie przyjedziesz – powiedziała, na próżno starając się, by brzmiało to naturalnie.

„Osobliwy stary ogród osłaniał już wiele zakochanych par i zdawał się być specjalnie dla nich stworzony, słoneczny i tak odosobniony (...)”.

– Przyjechałem od razu, kiedy się dowiedziałem. Chciałbym umieć powiedzieć coś, co pocieszyłoby cię po stracie kochanej, małej Beth, ale czuję tylko... – Nie mógł mówić dalej, bo i jego ogarnęło nagle onieśmielenie. Marzył o tym, by oprzeć główkę Amy na swoim ramieniu i powiedzieć jej, żeby się wypłakała, ale zabrakło mu śmiałości, więc tylko ujął jej rękę i serdecznie uścisnął, co było lepsze niż wszelkie słowa.

– Nie musisz nic mówić. To mi pomogło – powiedziała Amy miękko. – Beth przestała już cierpieć i jest teraz szczęśliwa, przeraża mnie tylko powrót do domu, chociaż tak bardzo za nimi tęsknię. Ale nie mówmy teraz o tym, bo zaraz zbiera mi się na płacz, a chciałabym nacieszyć się tobą, póki tu jesteś. Nie musisz od razu wracać, prawda?

– Nie, jeśli jestem ci potrzebny, kochanie.

– Och, tak, tak bardzo. Ciotka i Flo są bardzo miłe, ale ty jesteś jakby kimś z najbliższej rodziny i tak bym się cieszyła, gdybyś mógł zostać na trochę.

Amy wyglądała jak stęsknione za domem dziecko, którego serce jest przepełnione bólem, toteż Laurie natychmiast zapomniał o swoim onieśmieleniu i ofiarował jej to, czego najbardziej pragnęła – czułość, do której była przyzwyczajona, i wesołą rozmowę, której potrzebowała.

– Biedna maleńka, jesteś niemal chora ze smutku! Teraz ja się tobą zajmę, więc nie płacz już, tylko chodź ze mną na spacer. Wiatr jest za chłodny, żebyś mogła tak siedzieć bez ruchu – powiedział tym na wpół pieszczotliwym, na wpół rozkazującym tonem, który Amy tak lubiła, zawiązał jej kapelusz, wsunął jej rękę pod swoje ramię i zaczęli przechadzać się słoneczną alejką pośród świeżej zieleni kasztanowców. Laurie poczuł się teraz pewniej, a Amy z przyjemnością odnalazła znowu silne ramię, na którym mogła się oprzeć, znajomą twarz, która się do niej uśmiechała, i miły głos, który słodko przemawiał tylko do niej jednej.

Osobliwy stary ogród osłaniał już wiele zakochanych par i zdawał się być specjalnie dla nich stworzony, słoneczny i tak odosobniony, że spoglądała na nich tylko wysoka wieża, a lekko falujące w dole jezioro unosiło echo ich słów. Przez godzinę oboje spacerowali i rozmawiali lub odpoczywali na murze, rozkoszując się słodką atmosferą i urokiem tego miejsca i chwili, a kiedy rozległ się nieromantyczny dzwonek obiadowy, Amy poczuła się tak, jakby w tym zamkowym ogrodzie pozostawiła ciężar swej samotności i smutku.

Kiedy pani Carrol zobaczyła zmienioną twarz dziewczyny, olśniło ją nowe przypuszczenie i zawołała w duchu: „Teraz już wszystko rozumiem! To dziewczę tęskniło za młodym Laurence’em. Niech mnie licho, nigdy o tym nie pomyślałam!”.

Z chwalebną dyskrecją dobra ta dama nie powiedziała jednak ani słowa, serdecznie poprosiła tylko Lauriego, by pozostał, i błagała Amy, by przebywała jak najwięcej w jego towarzystwie, gdyż zrobi jej to znacznie lepiej niż ciągła samotność. Amy była wzorem posłuszeństwa, a ponieważ ciotka poświęcała wiele czasu Flo, zajęła się więc sama swoim przyjacielem, robiąc to z większym niż przedtem powodzeniem.

W Nicei Laurie odpoczywał, a Amy go upominała. W Vevay Laurie nigdy nie siedział bezczynnie, lecz spacerował, jeździł konno, wiosłował lub z zapałem zgłębiał interesujące go dzieła, podczas gdy Amy podziwiała wszystko, co robił, i starała się go naśladować, jak tylko umiała najlepiej. Uznał, że zmiana ta nastąpiła pod wpływem klimatu, ona zaś taktownie nie zaprzeczała.

Orzeźwiające powietrze dobrze im zrobiło, a ćwiczenia wpłynęły na zdrowie umysłów i ciał. Pośród starych wzgórz życie i obowiązki jawiły się wyraźniej. Wiatr rozwiał obawy, zwodnicze fantazje i nastrojowe mgły. Ciepłe wiosenne słońce wydobywało wszelkie idee, delikatne nadzieje i szczęśliwe myśli. Jezioro obmywało zmartwienia przeszłości, a wielkie stare góry zdawały się mówić: „Dzieci, kochajcie się nawzajem”.

Pomimo świeżego smutku był to bardzo szczęśliwy okres, tak szczęśliwy, że Laurie nie chciał psuć go słowami. Dopiero po upływie jakiegoś czasu otrząsnął się ze zdziwienia, że tak szybko wyleczył się ze swojej pierwszej i, jak głęboko wierzył, ostatniej miłości. Pocieszał się w tej pozornej nielojalności myślą, że siostra Jo to prawie tak jak ona sama, i przekonaniem, że na pewno nie potrafiłby pokochać równie szybko i mocno żadnej innej kobiety niż Amy. Jego pierwsze zaloty do Jo były dość burzliwe i teraz, z perspektywy, patrzył na nie z uczuciem politowania zmieszanego z żalem. Nie wstydził się ich, ale odsunął je jako jedno z tych gorzko-słodkich doświadczeń życiowych, które mógł docenić, i kiedy ból przeminął, postanowił, że jego drugie zaloty będą w miarę możności spokojne i proste. Zresztą nie musiał nawet mówić Amy, że ją kocha – wiedziała o tym bez słów i już dawno dała mu swoją niemą odpowiedź. Wszystko to stało się całkiem naturalnie i Laurie wiedział, że wszyscy będą zadowoleni, nawet Jo. Ale kiedy nasza pierwsza namiętność została zduszona, jesteśmy ostrożni i ociągamy się z podejmowaniem kolejnej próby, toteż Laurie pozwalał, by czas upływał, ciesząc się każdą godziną i zdając się na przypadek, by wymówić słowa, które miały zakończyć tę pierwszą i najsłodszą część romansu.

Wyobrażał sobie, że ostateczne wyznanie nastąpi w zamkowym ogrodzie przy świetle księżyca, w najbardziej malowniczej romantycznej scenerii, ale stało się zupełnie inaczej. Pewnego ranka wypłynęli na długą przejażdżkę po jeziorze. Niebo było bezchmurne i błękitne, w dolinie widniało Vevay, a na wzgórzu piękna Lozanna. Przepływając obok Chillon, rozmawiali o Bonnivardzie[28], a ujrzawszy Clarens, zaczęli mówić o Rousseau[29], gdyż tam napisał swą Heloizę. Żadne z nich jej nie czytało, ale wiedzieli, że to historia miłosna, i oboje zastanawiali się w duchu, czy jest ona równie interesująca jak ich własna. Na chwilę zapadło milczenie. Amy pluskała dłonią w wodzie, a kiedy podniosła wzrok, Laurie siedział oparty o wiosło, patrząc na nią tak, że odezwała się pośpiesznie, byle tylko cokolwiek powiedzieć:

– Musisz być zmęczony. Odpocznij trochę i pozwól, że ja powiosłuję. Dobrze mi to zrobi, bo od twojego przyjazdu pogrążyłam się w lenistwie i luksusie.

– Nie jestem zmęczony, ale jeśli chcesz, możesz wiosłować razem ze mną. Jest tu dość miejsca, tylko będę musiał usiąść bliżej ciebie, żeby nie przeważyć łodzi – odparł Laurie, któremu zdawało się odpowiadać takie rozwiązanie.

Widząc, że niewiele naprawiła, Amy zrobiła miejsce Lauriemu, odrzuciła włosy z twarzy i chwyciła za wiosło. Wiosłowała równie dobrze, jak robiła wiele innych rzeczy, i wiosła poruszały się rytmicznie, a łódka łagodnie sunęła po wodzie.

– Jak zgodnie razem wiosłujemy, prawda? – powiedziała Amy, którą krępowało teraz milczenie.

– Tak zgodnie, że pragnąłbym, abyśmy zawsze mogli wiosłować w tej samej łodzi. Czy zgodzisz się, Amy? – spytał czule.

– Tak, Laurie – zabrzmiała cicha odpowiedź.

Przestali wiosłować i połączyły się obrazy: ludzkiej miłości i szczęśliwości oraz widoki rozpływające się w lustrze wody.

ROZDZIAŁ XLII

Zupełnie sama

Łatwo było przyrzekać, że zapomni się o sobie, dopóki własne „ja” było całkowicie oddane komuś innemu, najdroższemu, ale kiedy pomocny głos zamilkł, a kochana istota odeszła i nie pozostało nic oprócz samotności i smutku, wtedy Jo odkryła, że bardzo trudno jest jej dotrzymać złożonego Beth przyrzeczenia. Jak mogła „pocieszać ojca i matkę”, kiedy jej własne serce boleśnie ściskało się z głuchej tęsknoty za siostrą? Jak mogła „uczynić dom pogodnym”, skoro zdawało się, że od kiedy Beth opuściła ten dom, zniknęło zeń wszelkie światło, ciepło i piękno. Mechanicznie i obojętnie wypełniała swoje obowiązki, w duchu jednak stale buntując się, bo wydawało jej się niesprawiedliwe, że nawet nieliczne radości stawały się jeszcze rzadsze, obowiązki coraz cięższe, a życie z każdym dniem trudniejsze. Zdawało jej się, że niektórym ludziom zawsze świeci słońce, podczas gdy inni muszą pozostawać w cieniu. Nie było to sprawiedliwe, bo przecież starała się być lepsza niż Amy, a tymczasem nigdy nie spotkała jej żadna nagroda, tylko rozczarowania, kłopoty i ciężka praca.

Biedna Jo, były to dla niej czarne dni, kiedy niemal z rozpaczą myślała o tym, że ma spędzić resztę swojego życia w tym cichym domu, wśród monotonnych zajęć i stałych obowiązków, nie zaznając prawdziwej radości życia.

– Nie wytrzymam tego. Nie jestem stworzona do takiego życia i czuję, że jeśli ktoś mi nie pomoże, zrobię coś strasznego, byle tylko się stąd wyrwać – powiedziała sobie w duchu, kiedy popadła w ten okropny stan rozpaczy, który ogarnia często silne charaktery, gdy muszą ugiąć się przed okrutną rzeczywistością.

A jednak ktoś przyszedł jej z pomocą. Jo często budziła się w nocy myśląc, że Beth ją wzywa, a na widok pustego łóżka zaczynała płakać gorzkimi łzami, wołając z rozpaczą: „Och, Beth, wróć! Wróć!”.

Matka słyszała jej łkania i przybiegała natychmiast. by pocieszyć ją nie tylko słowami, ale i cierpliwą czułością, tkliwym głaskaniem oraz łzami, które uświadamiały Jo, że ból matki był o wiele bardziej dotkliwy. Urywany szept matki bardziej był wymowny niż wszelkie modlitwy, bowiem bezbrzeżnemu smutkowi towarzyszyło pełne nadziei pogodzenie się z losem. W matczynych objęciach Jo wydawało się, że ciężar lżejszy jest do zniesienia, obowiązki łatwiejsze, a życie nie tak beznadziejne.

Nie tylko cierpiące serce Jo doznało pewnej pociechy, nadeszła bowiem także pomoc dla jej niespokojnego umysłu. Pewnego dnia Jo weszła do gabinetu i przytulając się do kochanej, siwej głowy ojca, który przywitał ją spokojnym uśmiechem, powiedziała bardzo pokornie:

– Ojcze, porozmawiaj ze mną tak, jak rozmawiałeś z Beth. Tak bardzo teraz tego potrzebuję.

– Kochanie, to dla mnie największa radość – odpowiedział z drżeniem w głosie, przytulając ją do siebie, tak jakby i on potrzebował pomocy i nie wstydził się o nią prosić.

Jo usiadła tuż obok niego, na małym krzesełku Beth, i opowiedziała mu o swoich kłopotach – bolesnym smutku z powodu straty Beth, braku wiary w sens życia i o tym smutnym otępieniu, które nazywamy rozpaczą. Zwierzyła mu się z pełnym zaufaniem, a on ofiarował jej pomoc, której potrzebowała, i podtrzymał na duchu, przywracając jej ufność i wiarę w potęgę życia.

Jo, pogrążona w swych codziennych obowiązkach, przeżywała też drobne radości, które powoli uczyła się dostrzegać i cenić. Miotły i ścierki do kurzu nie napawały jej już teraz takim niesmakiem jak niegdyś, bo pamiętała, że zarządzała nimi Beth, i coś z jej ducha dobrej gospodyni jakby pozostało w starej szczotce i ścierkach, których nigdy nie wyrzucono. Jo zauważyła, że używając ich, nuciła te same piosenki, które śpiewała Beth, że naśladowała jej zamiłowanie do porządku, poprawiając wciąż coś tu i ówdzie i starając się, by wszędzie było świeżo i przytulnie. Jo mimo woli uczyniła pierwszy krok, by przywrócić w ich domu szczęście, i uświadomiła to sobie, dopiero kiedy Hanna powiedziała, ściskając jej dłoń na znak pochwały.

– Ty, dobry duszek, postanowiłaś, że jeśli potrafisz, to nie dasz nam brakować ten mały baranek. My niedużo mówimy, ale widzimy to i Bóg cię za to błogosławi, sam zobaczysz.

Czas, który spędzała z Meg na wspólnym szyciu, pozwolił Jo odkryć, jak bardzo siostra zmieniła się na lepsze, jak przyjemnie się z nią rozmawiało, ile posiadła miłych kobiecych odruchów, myśli i uczuć, jak szczęśliwa była ze swoim mężem i dziećmi i jak wiele ich łączyło.

– Małżeństwo jest jednak całkiem niezłe. Zastanawiam się, czy i ja rozkwitłabym choćby w połowie tak jak ty, gdybym tego spróbowała? – powiedziała kiedyś Jo, siedząc w przewróconym do góry nogami pokoju dziecinnym i robiąc latawiec dla Demiego.

– Tego ci właśnie potrzeba, Jo, by wyszła na jaw ta część twojej natury, która jest czuła i kobieca. Jesteś jak orzech, kolczasty na zewnątrz, ale w środku jedwabiście delikatny i słodki, jeśli tylko ktoś potrafi tam sięgnąć. Miłość sprawi kiedyś, że odsłonisz swoje serce i szorstka skorupa opadnie.

– Mróz też otwiera skorupy orzechów i wystarczy mocno potrząsnąć, żeby spadły. Chłopcy robią na orzechy całe wyprawy, a ja wcale nie życzę sobie, żeby przypadkiem mnie zgarnięto – odparła Jo, zlepiając latawiec, którego nie byłby w stanie unieść żaden wiatr, ponieważ Daisy przyczepiła się do niego jako balast.

Meg roześmiała się, bo ucieszył ją przebłysk dawnego poczucia humoru Jo, i uznała za swój obowiązek poprzeć wypowiedzianą opinię wszelkimi możliwymi argumentami. Te siostrzane pogawędki nie poszły na marne, zwłaszcza że dwoma najskuteczniejszymi argumentami Meg były jej dzieci, które Jo ogromnie kochała. Smutek jest najlepszym kluczem do niektórych serc i Jo prawie już była gotowa wyjść ze swojej skorupki. Potrzeba jeszcze było tylko nieco słońca, by owoc dojrzał, i męskiego ramienia, które wyciągnęłoby się delikatnie, by otworzyć łupinę i wyłuskać dojrzały i słodki orzech. Gdyby Jo domyślała się tej prawdy o sobie, zamknęłaby się i najeżyła bardziej niż kiedykolwiek. Na szczęście myślała teraz o innych sprawach, toteż gdy nadszedł czas, dojrzały owoc spadł prosto we właściwe ręce.

Teraz, jeśli byłaby bohaterką umoralniającej opowieści, w tym okresie swojego życia powinna stać się dość święta, wyrzec się świata i udać, że czyni właściwie, w statecznym czepku, z książeczką w kieszeni. Jednak Jo nie była bohaterką, a tylko doświadczającą trudności małą kobietką, która jak inne postępowała w zgodzie ze swoją naturą, będąc smutną, rozzłoszczoną, obojętną lub energiczną, zależnie od nastroju. Deklarowanie bycia dobrym jest cnotliwe, ale nie możemy zrobić wszystkiego naraz, to wymaga pracy. Jo dotarła tak daleko, bo nauczyła się wykonywać obowiązki i czułaby się nieszczęśliwa, gdyby tego nie zrobiła. I czyniła to na wesoło ‒ och, a to już była zupełnie inna rzecz! Mawiała, że chce zrobić coś wspaniałego, bez względu na to, jak trudne by to było, a teraz marzyła o tym, by poświęcić życie ojcu i matce, starając się uczynić dom tak szczęśliwym, jak oni zrobili to dla niej – cóż mogłoby być piękniejszego? A gdyby konieczne były przeszkody, aby podkreślić splendor wysiłku, co może być trudniejszego dla niespokojnej, ambitnej dziewczyny niż porzucić własne nadzieje, plany i pragnienia i pogodnie żyć dla innych?

Miała zostać poddana próbie. Było to zadanie niespodziewane, ale może tym lepiej, ponieważ odbyło się to bez udziału jaźni. Czy podoła? Postanowiła spróbować i natychmiast znalazła wsparcie. Otrzymała je w darze i wzięła nie jak nagrodę, lecz pocieszenie.

‒ Dlaczego nie piszesz? To zawsze sprawia, że jesteś szczęśliwa ‒ powiedziała kiedyś jej matka, gdy Jo ogarnęło przygnębienie.

‒ Nie mam serca do pisania, a gdybym nawet miała, kto zatroszczyłby się o moje sprawy?

‒ My. Napisz coś dla nas i nie przejmuj się resztą świata. Spróbuj, kochanie. Jestem pewna, że dobrze ci to zrobi i nas uraduje.

‒ Nie mogę. ‒ Jo wyszła zza biurka i zaczęła przeglądać swoje nieukończone rękopisy.

Gdy godzinę później matka zajrzała do niej ponownie, Jo nadal tam była, drapiąc się, w czarnym fartuchu i z twarzą, która wyrażała zaangażowanie, co sprawiło, że pani March uśmiechnęła się i odeszła, zadowolona, że jej sugestia sprawdziła się.

Jo nigdy nie wiedziała, jak to się stało, ale coś sprawiło, że jej historia trafiła prosto do serc ‒ kiedy jej rodzina, czytając, śmiała się i płakała na przemian, ojciec wysłał tekst, wbrew woli Jo, do popularnego magazynu. Nie tylko jej zapłacono, ale i poproszono o więcej. Wkrótce przyszły listy od kilku osób, których pochwała była zaszczytem, historię kopiowały gazety, podziwiali nieznajomi i przyjaciele. Dla tak niewielkiej sprawy był to wielki sukces, a Jo dziwiła się bardziej niż wtedy, gdy jej powieść została pochwalona i potępiona jednocześnie.

‒ Nie rozumiem. Cóż jest takiego w tej opowieści, że ludzie tak ją chwalą? ‒ powtarzała zdziwiona.

‒ Jest w niej prawda, Jo, w tym tkwi sekret. Humor i smutek sprawiają, że żyje, a ty wreszcie odnalazłaś swój styl. Pisałaś bez myśli o sławie i pieniądzach i wkładałaś w to serce, moja córko.

‒ Jeśli jest coś dobrego lub prawdziwego w tym, co piszę, zawdzięczam to tobie, matce i Beth ‒ powiedziała Jo, bardziej wzruszona słowami jej ojca niż wszelkimi pochwałami świata.

Odebrawszy naukę miłości i smutku, Jo spisała swoje historie i odesłała w świat, uznając, że świat przyjmie tak pokornych wędrowców.

Gdy Amy i Laurie zawiadomili o swoich zaręczynach, pani March obawiała się, że Jo trudno będzie przyjąć tę wieść z radością. Wkrótce okazało się, że choć Jo wyglądała na poważną, przyjęła tę nowinę cicho i pełna nadziei oraz planów dotyczących „dzieci”. Wyszedł z tego zgrany korespondencyjny duet, w którym każdy wychwalał drugiego, a lektura listów była przyjemna, bo nikt nie miał żadnych obiekcji.

‒ Jesteś zadowolona, mamo? ‒ spytała Jo, gdy odłożyła kartkę.

‒ Tak. Liczyłam, że tak będzie, odkąd Amy napisała, że odmówiła Fredowi. Byłam przekonana, że przyszło jej do głowy coś lepszego niż to, co nazywacie „duchem miłosierdzia”, a w listach od niej znalazłam wiele wskazówek, że miłość i Laurie zwyciężyli.

‒ Marmisiu, jaka ty jesteś mądra. I skryta ‒ nie zdradziłaś się nawet słowem.

‒ Matkom, gdy mają pod opieką dziewczęta, niezbędne są czujne oczy i powściągliwe języki. Obawiałam się, że pogratulujesz im, zanim się sprawa wyjaśni.

‒ Nie jestem już roztrzepana. Możesz mi zaufać. Jestem teraz wystarczająco rozsądna, by być powierniczką.

‒ Tak, moja droga, ale pomyślałam, że gdy dowiesz się, że twój Teddy kocha kogoś innego, zaboli cię to.

‒ Matko, czy naprawdę myślałaś, że mogę być tak niemądra i samolubna, po tym, jak odrzuciłam jego miłość?

‒ Wiedziałam, że byłaś wtedy szczera, Jo. Przyszło mi do głowy jednak, że jeśli Teddy wróci i zapyta cię ponownie, być może dasz inną odpowiedź. Wybacz mi, kochanie, trudno nie zauważyć, że jesteś bardzo samotna. Wyobraziłam sobie, że twój chłopiec mógłby wypełnić to puste miejsce.

‒ Tak jest lepiej, matko, i cieszę się, że Amy go pokochała. Ale masz rację w jednym: jestem samotna i być może gdyby Teddy spróbował jeszcze raz, odpowiedziałabym „tak”, nie dlatego, że go kocham, ale dlatego, że bardziej zależy mi na byciu kochaną niż na jego odejściu.

‒ Cieszę się, Jo, bo to znaczy, że sobie radzisz. Jest wiele spraw, którym można oddawać miłość, więc staraj się dla ojca i matki, sióstr i braci, przyjaciół i dzieci, aż przyjdzie najlepszy ukochany ze wszystkich, który da ci nagrodę.

‒ Matki są najwspanialsze na świecie do kochania, ale nie mam nic przeciwko szeptaniu do Marmisi, że chciałabym spróbować więcej. To bardzo ciekawe, ale im bardziej staram się zaspokoić głód uczuć, tym bardziej pragnę. Nie wiedziałam, że serce jest tak pojemne. Nie rozumiem tego.

‒ Ja rozumiem. ‒ I pani March uśmiechnęła się, gdy Jo powróciła do lektury listu, żeby przeczytać, co Amy napisała o Lauriem.

„Wspaniale jest być kochaną, tak jak Laurie mnie kocha. Nie jest sentymentalny, nie mówi o tym wiele, ale widzę i czuję to. Jestem tak szczęśliwa i tak pokorna, że nie wydaje mi się, bym była tą samą dziewczyną co przedtem. Nie miałam pojęcia, jak dobry, hojny i czuły był do tej pory. Pozwala mi czytać w swoim sercu i mam pewność, że jest ono pełne szlachetnych impulsów, nadziei i celów. Jakże mnie cieszy, że należy ono do mnie. Powtarza, że mógłby się udać w podróż ze mną na pokładzie i zabrać balast w postaci miłości. Modlę się, aby mógł i starał się być wszystkim, w co wierzy, bo kocham mojego walecznego kapitana całym sercem i duszą i nigdy go nie opuszczę, dopóki Bóg pozwala nam być razem. Och, Matko, nie sądziłam, że ten świat może być tak cudowny, gdy dwoje ludzi kocha się i żyje dla siebie!”

‒ I oto nasza wspaniała, powściągliwa i światowa Amy! Miłość czyni cuda. Jak bardzo muszą być szczęśliwi! ‒ Jo ostrożnie złożyła szeleszczące kartki. Można już zakończyć tę historię cudownego romansu, który trzyma czytelnika tak długo, aż nadejdzie rozwiązanie i powróci on do rzeczywistości.

Wkrótce Jo maszerowała po schodach, bo deszcz zatrzymał ją w domu. Opanował ją niespokojny duch i znów pojawiło się znane uczucie, nie tak gorzkie jak kiedyś, lecz nieustannie drążące, dlaczego jedna siostra może mieć wszystko, o co poprosi, a druga nic. Wiedziała, że to nie jest prawda, lecz naturalne pragnienie miało moc, a szczęście Amy obudziło tęsknotę za kimś, kto „kocha sercem i duszą”.

Na poddaszu, celu niespokojnych wędrówek Jo, stały cztery małe drewniane skrzynie, każda oznaczona nazwiskiem właścicielki i wypełniona pamiątkami dzieciństwa. Jo wpatrywała się w nie, a kiedy już poczuła się lepiej, jej wzrok przyciągnął pakiet starych zeszytów. Wyciągnęła je, przejrzała i przeżyła tę przyjemną zimę u życzliwej pani Kirke. Najpierw się uśmiechnęła, potem zamyśliła, posmutniała, a kiedy dotarła do małej wiadomości skreślonej ręką profesora, jej usta zaczęły drżeć, książki zsunęły z jej kolan i usiadła. Słowa nabrały nowego znaczenia i dotknęły czułego miejsca w jej sercu.

„Czekaj na mnie, moja przyjaciółko. Mogę się trochę spóźnić, ale na pewno przyjadę”.

„Och, gdyby tylko tak uczynił! Taki miły, taki dobry, zawsze cierpliwy wobec mnie, mój drogi stary Fritz. Kiedy był tuż obok, nie doceniałam go, ale teraz chciałabym go zobaczyć. Wszyscy wydają się ode mnie oddalać i zostałam zupełnie sama”.

Ściskając kawałek papieru, jakby to była obietnica, Jo złożyła głowę na wygodnej chustce i płakała, jak gdyby zamierzała konkurować z deszczem.

Czy to była litość nad sobą, samotność czy zły nastrój? A może uczucie budziło się cierpliwie? Kto zgadnie?

ROZDZIAŁ XLIII

Niespodzianki

Samotna, w zapadającym mroku, Jo leżała na starej sofie i rozmyślała, wpatrując się w ogień. Był to jej ulubiony sposób spędzania godziny zmierzchu. Nikt tam nie przeszkadzał, a ona, przytulona do małej czerwonej poduszki Beth, wymyślała swoje opowieści, snuła marzenia i czule wspominała siostrę, która zawsze zdawała się być blisko niej. Na twarzy Jo malowało się zmęczenie, powaga i smutek, ponieważ nazajutrz były jej urodziny i Jo myślała o tym, jak szybko mijają lata, jak bardzo się starzeje i jak mało do tej pory osiągnęła. Kończyła już dwadzieścia pięć lat i nie mogła się niczym pochwalić. Myliła się, oczywiście. Wiele było rzeczy, z których mogła być dumna, o czym miała się niebawem przekonać.

– Stara panna, oto moja przyszłość. Literacka stara panna, z piórem w charakterze małżonka, rodziną opowiadań dla dzieci i być może odrobiną sławy, kiedyś tam, za dwadzieścia lat, kiedy będę już za stara, żeby potrafić się z tego cieszyć, zbyt samotna, żeby mieć się tym z kim podzielić, i taka niezależna, że nie będzie mi to wcale potrzebne. No cóż, nie muszę przecież stać się zgorzkniałą świętą czy samolubnym grzesznikiem i przypuszczam, że stare panny miewają się nieźle, jeśli do tego przywykną, ale... – Jo westchnęła tak, jakby nie była to jednak zbyt zachęcająca perspektywa.

Trzydzieści lat – ten wiek wydaje się końcem wszystkiego, dwadzieścia pięć lat jest tego początkiem. W wieku dwudziestu pięciu lat dziewczęta zaczynają mówić o tym, że są starymi pannami, gdy tymczasem potajemnie postanawiają, że nigdy nimi nie zostaną. W wieku trzydziestu lat nie komentują, lecz spokojnie akceptują ten fakt i, jeśli to rozsądne, pocieszają się, pamiętając, że mają jeszcze dwadzieścia kolejnych: pożytecznych, szczęśliwych lat, gdy mogą starzeć się z wdziękiem.

Nie śmiejcie się, drogie dziewczęta, ze starych panien, ponieważ często ich serca, bijące pod statecznymi sukniami i pod przykrywką cichych poświęceń młodości, zdrowia, ambicji, miłości i innych spraw, które czynią człowieka pięknym w oczach Boga, skrywają czułe, tragiczne romanse. Oszczędźcie nawet te smutne, skwaszone siostry, ponieważ przegapiły najsłodszą część życia. Spoglądając na nie ze współczuciem, a nie z pogardą, dojrzewające dziewczęta powinny pamiętać, że i one mogą przespać czas kwitnienia. Różowe policzki nie będą takie wiecznie, w brązowych włosach pojawią się srebrne nici, a dobroć i szacunek staną się tak słodkie jak miłość i podziw.

Chłopcze, bądź uprzejmy wobec starych panien, bez względu na to, jak są biedne, zwyczajne i chłodne, bo rycerzem jest ten, który okazuje szacunek starszym, chroni słabych i służy kobiecie, bez względu na rangę, wiek lub kolor. Przypomnij sobie tylko te dobre ciotki, które nie tylko napominały czy martwiły się, ale też pielęgnowały i głaskały, zbyt często bez podziękowań. Ciotki, które pomogły, udzieliły rady. Z wdzięcznością oddaj drogim starszym kobietom te małe słówka, które płeć piękna tak lubi otrzymywać. Jasnookie dziewczęta szybko to dostrzegą i tym bardziej obdarzą cię uczuciem. A jeśli śmierć, jedyna siła, która potrafi rozdzielić matkę i syna, okradnie cię, znajdziesz czułe ramiona i macierzyńskie uczucia u ciotki Priscilli, która zachowała najcieplejszy zakątek swego samotnego starego serca dla „najlepszego krewnego na świecie”.

Rozmyślała tak jeszcze jakiś czas, gdy nagle wydało jej się, że stanął przed nią duch Lauriego – bardzo konkretny duch, zupełnie jak żywy – pochylił się nad nią z tym wyrazem twarzy, który przybierał zazwyczaj, gdy przejmowały go uczucia, a nie chciał tego po sobie pokazać.

Jo leżała wpatrując się w niego w osłupiałym milczeniu, jak Jenny z ballady: wiary nie dając, że to on, dopóki nie pochylił się i nie pocałował jej. Wtedy zrozumiała, że to nie sen, i zerwała się z radosnym okrzykiem:

– Och, Teddy! Mój Teddy!

– Kochana Jo, cieszysz się więc, że mnie widzisz?

– Czy się cieszę? Kochany chłopcze, żadne słowa nie wyrażą mojej radości. Gdzie jest Amy?

– Została z matką u Meg. Zatrzymaliśmy się tam po drodze i nie było sposobu, żeby wyrwać moją żonę z ich uścisków.

– Twojego kogo?! – zawołała Jo zdumiona.

– Och, do licha! No i zdradziłem się. – Gdy tylko powiedział to z miną winowajcy, Jo natychmiast przypuściła na niego atak.

– Tak po prostu się ożeniłeś?!

– Tak, przepraszam, i już nigdy więcej tego nie zrobię. – Padł na kolana, załamując błagalnie ręce, z miną psotną, radosną i triumfalną zarazem.

– Naprawdę jesteś żonaty?

– Owszem, i to nawet bardzo.

– Litości! Jakiż będzie twój następny straszliwy postępek? – Jo z dramatycznym westchnieniem opadła na sofę.

– Bardzo charakterystyczne, choć może niezupełnie miłe powinszowanie – zauważył Laurie.

– A czego oczekiwałeś, zakradając się tu jak złodziej, żeby zaprzeć człowiekowi dech w piersi, a potem rąbiąc jak grom z jasnego nieba? No, a teraz, ty śmieszny chłopaku, opowiedz mi wszystko po kolei.

– Ani słowa, dopóki nie pozwolisz mi usiąść na moim starym miejscu i nie obiecasz, że nie będziesz barykadowała się swoją poduszką.

Jo roześmiała się tak, jak nie śmiała się już od bardzo, bardzo dawna, i zapraszająco poklepując sofę, rzekła serdecznie:

– Stara poduszka wywędrowała na strych i nie jest nam już teraz potrzebna, więc chodź tu i opowiadaj, Teddy.

– Jak to miło brzmi, kiedy mówisz „Teddy”! Nikt poza tobą tak mnie nie nazywa.

– A jak Amy zwraca się do ciebie?

– Panie mój.

– To w jej stylu. A do ciebie to nawet pasuje. – Spojrzenie Jo wyraźnie zdradzało, że uważa, iż „jej chłopiec” wygląda lepiej niż kiedykolwiek.

Poduszki nie było, ale mimo to oddzielała ich naturalna bariera, którą stworzył czas, nieobecność i zmiany w ich sercach. Oboje to odczuwali i przez chwilę przyglądali się sobie tak, jakby ta niewidzialna przegroda rzucała na nich cień. Zniknęła ona jednak natychmiast, bo Laurie odezwał się, na próżno usiłując przybrać dostojny ton:

– Czy nie wyglądam jak człowiek żonaty i ojciec rodziny?

– Ani trochę, i nigdy nie będziesz tak wyglądał. Stałeś się większy i ładniejszy, ale jesteś tym samym zwariowanym Teddym, co dawniej.

– Doprawdy, Jo, mogłabyś mi okazać odrobinę więcej szacunku – zaczął Laurie, który z przyjemnością znów przekomarzał się z Jo.

– Ale nie mogę, skoro sama myśl o tym, że ożeniłeś się i ustatkowałeś tak mnie ogromnie śmieszy, że naprawdę nie umiem zachować powagi! – odpowiedziała Jo, uśmiechając się całą twarzą w sposób tak zaraźliwy, że oboje wybuchnęli śmiechem i zaczęli gawędzić zupełnie jak za dawnych lat.

– Zaraz wszyscy tu przyjdą, ale ja nie mogłem się już doczekać i chciałem pierwszy oznajmić ci tę nowinę, żeby „zebrać kożuszek”, jak to nazywaliśmy, kiedy kłóciliśmy się dawniej o śmietankę.

– Tym razem udało ci się, ale właściwie nadal nic nie wiem. Może opowiesz mi wreszcie po ludzku, jak się to wszystko stało. Umieram z ciekawości.

– No cóż, zrobiłem to, żeby dać Amy przyjemność – zaczął Laurie, a błysk w jego oku sprawił, że Jo zawołała:

– Kłamstwo numer jeden. Odwrotnie, Amy zrobiła to, żeby sprawić przyjemność tobie. Postaraj się mówić prawdę, jeśli potrafisz, sir.

– No tak, ona zawsze wszystko zepsuje! Ale czy nie przyjemnie jej posłuchać? – zwrócił się Laurie do ognia na kominku, który buchnął nagle płomieniem, zupełnie jakby się z nim zgadzał. – Widzisz, Jo, to właściwie zupełnie to samo, bo ona i ja stanowimy całość. Planowaliśmy, że wrócimy do domu razem z Carrolami, jakiś miesiąc temu, ale oni nagle zmienili zdanie i postanowili spędzić kolejną zimę w Paryżu. Dziadek jednak chciał wracać. Wyjechał ze względu na mnie i nie mogłem pozwolić, żeby wracał sam, a jednocześnie nie byłem w stanie opuścić Amy. Ponieważ zaś pani Carrol przejęła jakieś angielskie fanaberie i zaczęła napomykać o przyzwoitkach i temu podobnych bzdurach, i nie pozwalała Amy jechać razem z nami, musiałem rozwiązać problem, mówiąc: „Pobierzmy się, a wówczas będziemy mogli robić, co nam się spodoba”.

– Nie wątpię, że tak postąpiłeś. Zawsze osiągasz wszystko, czego zapragniesz.

– Nie zawsze.

Coś w głosie Lauriego sprawiło, że Jo zapytała pośpiesznie:

– Jak wam udało się przekonać ciotkę, żeby wyraziła zgodę?

– Była to ciężka sprawa, ale przemawiało za nami wiele argumetów. Zabrakło czasu, żeby napisać do domu i prosić o pozwolenie, ale wiedzieliśmy, że wszyscy pochwalilibyście ten pomysł i na pewno byście się zgodzili, więc było to tylko „łapanie czasu za grzywę”, jak mawia moja żona.

– Czyż nie jesteśmy dumni z tych dwóch słów i czyż nie lubimy ich często powtarzać? – przerwała Jo, obserwując z radością wesołe światło w oczach Lauriego, tak ponurych, kiedy widziała je po raz ostatni.

– Odrobinę, być może. Amy to taka cudowna mała kobietka, że nie potrafię nie być z niej dumnym. No więc tak, wuj i ciotka czekali na miejscu, żeby wszystko odbyło się właściwie, my zaś byliśmy tak pochłonięci sobą, że nie było z nas żadnego pożytku, ale ponieważ to urocze przedsięwzięcie miało wszystko ogromnie ułatwić, więc zrobiliśmy to.

– Kiedy, gdzie, jak? – z gorączkowym kobiecym zainteresowaniem spytała Jo, bo w ogóle nie potrafiła sobie tego wyobrazić.

– Sześć tygodni temu, u konsula amerykańskiego w Paryżu. Oczywiście był to bardzo cichy ślub, bo nawet mimo naszego szczęścia nie zapomnieliśmy o małej Beth.

Kiedy to powiedział, Jo położyła rękę na jego dłoni, a Laurie pogładził lekko małą czerwoną poduszkę, którą tak dobrze pamiętał.

– Dlaczego nas nie zawiadomiliście? – zapytała Jo po chwili milczenia, spokojniejszym już tonem.

– Chcieliśmy zrobić wam niespodziankę. Najpierw myśleliśmy, że wrócimy od razu do domu, ale zaraz po ślubie mój drogi staruszek stwierdził, że nie będzie gotów wcześniej niż za miesiąc, i wysłał nas, byśmy spędzili miesiąc miodowy, gdzie nam się tylko podoba. Ponieważ Amy nazwała kiedyś Valrosę prawdziwym rajem nowożeńców, więc pojechaliśmy tam i byliśmy tacy szczęśliwi, jak zdarza się to ludziom tylko raz w życiu. Mój Boże, była to prawdziwa miłość wśród róż!

Wydawało się, że Laurie przez chwilę jakby w ogóle nie dostrzegał obecności Jo, co ją tylko ucieszyło, bo widząc, jak swobodnie i naturalnie jej o tym opowiada, upewniła się, że wszystko już wybaczył i zapomniał. Spróbowała uwolnić swoją dłoń, ale on jakby odgadł jej myśli, przytrzymał ją mocno i powiedział z męską powagą, jakiej nigdy jeszcze u niego nie widziała:

– Jo, kochanie, pragnę powiedzieć tylko jedno i więcej już nie będziemy o tym mówić. Kiedy pisałem ci, jaka dobra jest dla mnie Amy, wyznałem także, że nigdy nie przestałem cię kochać, ale że jest to teraz inna miłość, i zrozumiałem, że tak właśnie jest lepiej. Amy i ty zamieniłyście się w moim sercu miejscami, to wszystko. Myślę, że musiało się tak stać i nadeszłoby to naturalnie, gdybym tylko poczekał, tak jak mi radziłaś. Ja jednak nigdy nie umiałem być cierpliwy, toteż spotkał mnie zawód miłosny. Byłem wtedy upartym i gwałtownym chłopcem i dostałem ciężką nauczkę, ale zrozumiałem swój błąd. Bo to był błąd, Jo, dokładnie tak, jak powiedziałaś, i odkryłem to, kiedy już zrobiłem z siebie durnia. Daję ci słowo, że przez pewien czas trwałem w takim oszołomieniu, że nie byłem już pewien, którą z was kocham bardziej, ciebie czy Amy, i próbowałem kochać was obie tak samo, co oczywiście było niemożliwe. Dopiero kiedy zobaczyłem ją wtedy w Szwajcarii, zrozumiałem swoje uczucia. Obie znalazłyście się na właściwych miejscach i zdobyłem pewność, że stara miłość skończyła się, zanim zaczęła się nowa, i że mogę uczciwie i serdecznie kochać was obie – moją siostrę, Jo, i moją żonę, Amy. Czy wierzysz mi i czy możemy teraz powrócić do tych szczęśliwych, starych czasów?

– Wierzę ci z całego serca, ale nigdy już nie będziemy na powrót chłopcem i dziewczynką, Teddy. Dobre stare czasy nie powrócą i nie należy tego oczekiwać. Jesteśmy teraz mężczyzną i kobietą, czas zabawy już przeminął i musimy porzucić żarty. Jestem pewna, że i ty to czujesz. Widzę, jak się zmieniłeś, a ty również zauważysz we mnie zmiany. Będzie mi brak mojego chłopca, ale jako mężczyznę będę kochała go równie mocno, a podziwiała jeszcze bardziej, bo spełnił moje oczekiwania. Nie możemy już być małymi towarzyszami zabaw, ale pozostaniemy bratem i siostrą, będziemy kochać się i pomagać sobie przez całe życie, prawda, Laurie?

Nie powiedział słowa, ale ujął jej dłoń i na chwilę przytulił do niej twarz, czując, że z chłopięcej namiętności zrodziła się piękna i mocna przyjaźń, która przetrwa wszystko. Jo odezwała się teraz wesoło, chcąc zburzyć ten nostalgiczny nastrój:

– Zupełnie nie mogę w to uwierzyć, że wy, dzieci, naprawdę się pobraliście i macie zamiar założyć dom. Wydaje mi się, że dopiero wczoraj zapinałam Amy guziki od fartuszka i ciągnęłam cię za włosy, kiedy mi dokuczałeś. Litości, jak ten czas leci!

– Ponieważ jedno z tych dzieci jest starsze od ciebie, więc nie musisz przemawiać jak czcigodna babcia. Pochlebiam sobie, że jestem „wyrosłym dżentelmenem”, jak Peggotty nazywała Dawida[30], a kiedy ujrzysz Amy, sama zobaczysz, że jest z niej dość przedwcześnie rozwinięte dziecię – powiedział Laurie, rozbawiony jej macierzyńskim tonem.

– Może jesteś ode mnie nieco starszy, ale jeśli chodzi o uczucia, jestem od ciebie o wiele dojrzalsza. To cecha wszystkich kobiet, a ten ostatni rok był taki trudny, że czuję się, jakbym miała czterdzieści lat.

– Kochana Jo! Podczas gdy ty tak cierpiałaś, my oddawaliśmy się przyjemnościom. Jesteś rzeczywiście starsza. Tu widzę zmarszczkę, tu jeszcze jedną. Kiedy się nie uśmiechasz, twoje oczy są takie smutne. Tyle musiałaś przecierpieć i wszystko to znosiłaś samotnie. Jakież z nas samolubne potwory! – rzekł Laurie poważnie, z prawdziwą skruchą głosie.

Ale Jo starając się, by głos jej brzmiał pogodnie, powiedziała:

‒ To nie całkiem prawda, miałam przecież do pomocy ojca i matkę i na pociechę kochane maleństwa Meg. A wiedząc, że ty i Amy jesteście bezpieczni i szczęśliwi, łatwiej znosiłam moje kłopoty. Czuję się czasem samotna, ale przypuszczam, że dobrze mi to robi i...

– Już nigdy więcej nie będziesz – przerwał Laurie, obejmując ją ramieniem, tak jakby chciał ją osłonić od wszystkich ziemskich trosk. – Amy i ja nie poradzimy sobie bez ciebie, więc musisz nauczyć „dzieci”, jak prowadzić dom, dzielić z nami wszystko tak jak dawniej i pozwolić, żebyśmy cię rozpieszczali, a wtedy wszyscy będziemy żyli w cudownym szczęściu i przyjaźni.

– Jeśli nie będę wam przeszkadzała, zrobię to z przyjemnością. Już teraz poczułam się młodziej, bo moje kłopoty jakby się ulatniają, kiedy ty się pojawiasz. Zawsze byłeś dla mnie taką pociechą, Teddy. – Jo oparła głowę na jego ramieniu, tak jak zrobiła to przed laty, kiedy Beth była chora, a Laurie prosił ją, by się na nim wsparła.

Spojrzał na nią, zastanawiając się, czy pamięta o tym, ale Jo uśmiechała się do siebie, tak jakby jej troski rzeczywiście uleciały wraz z jego powrotem.

– Jesteś wciąż tą samą Jo, która w jednej chwili płacze, a zaraz potem się śmieje. Ale teraz wyglądasz nieco złośliwie. O co chodzi, babciu?

– Zastanawiałam się, jak wy z Amy się dogadujecie?

– Jak aniołki!

– Tak, oczywiście, ale kto rządzi?

– Przyznaję bez wstydu, że na razie ona. Przynajmniej pozwalam jej tak myśleć – wiesz, to jej sprawia przyjemność. Później wiele spraw się zmieni, bo jak powiadają, małżeństwo o połowę zmniejsza twoje prawa, a podwaja obowiązki.

– Wszystko pozostanie tak jak teraz i Amy będzie tobą rządzić do końca twoich dni.

– No cóż, robi to tak dyskretnie, że nie mam nic przeciwko temu. Jest kobietą, która wie, jak rządzić. W gruncie rzeczy dość mi się to podoba, bo owija sobie każdego wokół palca tak uroczo i delikatnie, jakby to był motek jedwabiu, i masz wrażenie, że to ona wyświadcza ci wielką łaskę.

– Kto by pomyślał, że kiedykolwiek ujrzę, jak stajesz się pantoflarzem i jeszcze się z tego cieszysz! – zawołała Jo.

Laurie wzruszył tylko ramionami, uśmiechnął się z męskim lekceważeniem i odpowiedział właściwym sobie tonem „władczej wyższości”:

– Amy jest na to zbyt dobrze wychowana, a ja nie jestem mężczyzną, który by całkowicie podporządkował się kobiecie. Oboje z żoną mamy dla siebie zbyt wiele szacunku, by tyranizować się nawzajem lub kłócić.

Słowa te zabrzmiały bardzo godnie i spodobały się Jo, ale pomyślała z domieszką żalu, że jej chłopiec bardzo szybko zamienia się w mężczyznę.

– Jestem tego pewna. Nigdy nie kłóciłeś się z Amy, tak jak zawsze ze mną. Ona jest słońcem, a ja wiatrem z bajki, a słońce, jak pamiętasz, najlepiej radzi sobie z człowiekiem.

– Och, ona potrafi równie dobrze dmuchać jak świecić – zaśmiał się Laurie. – To kazanie, które mi wygłosiła w Nicei! Daję ci słowo, że było to gorsze niż jakiekolwiek z twoich wymyślań. Kiedyś ci o tym opowiem – ona nigdy tego nie zrobi, bo powiedziała przecież wtedy, że mną gardzi i wstydzi się mnie, a potem straciła dla tej obrzydliwej kreatury swe serce i wyszła za mąż za takie ladaco.

– Cóż za niegodziwość! Jeśli kiedykolwiek będzie cię dręczyć, możesz liczyć na moją obronę.

– Czy wyglądam na kogoś, kto potrzebuje obrony? – powiedział Laurie, wstając i prostując się z dumą. W tej samej chwili rozległ się głos Amy.

– Gdzie ona jest? Gdzie moja kochana, stara Jo?

Wmaszerowała cała rodzina i wszyscy zostali jeszcze raz uściskani i wycałowani, po czym wreszcie udało się posadzić troje podróżników, by można im było się przyjrzeć i nacieszyć nimi. Pan Laurence, czerstwy i zdrowy jak zawsze, podobnie jak pozostali zmienił się na lepsze po swojej zagranicznej podróży: jego zrzędliwość prawie zniknęła, a staromodna kurtuazja nabrała nowego połysku, który uczynił ją jeszcze milszą niż dawniej. Patrzył promiennym wzrokiem na „swoje dzieci”, jak nazywał młodą parę. Amy zaś zwracała się do niego z właściwym córce szacunkiem i oddaniem, czym bez reszty podbiła jego serce.

Rzuciwszy na Amy zaledwie jedno spojrzenie, Meg od razu uświadomiła sobie, że jej własna suknia nie ma paryskiego wyglądu, że młoda pani Moffat zostanie całkowicie przyćmiona przez młodą panią Laurence i że ich „mała dama” jest po prostu najelegantszą i najbardziej czarującą z kobiet. Jo patrząc na młodą parę myślała: „Jak ładnie razem wyglądają! Miałam rację, Laurie znalazł piękną, utalentowaną dziewczynę, która pasuje do jego domu lepiej niż niezgrabna, stara Jo, i która będzie jego dumą, a nie utrapieniem”. Pani March i jej mąż uśmiechali się szczęśliwi, że ich najmłodsza córka zdobyła nie tylko doczesne dobra, ale i więcej od nich warte bogactwo miłości, zaufania i szczęścia. Twarz Amy pełna była delikatnego blasku, głos jej zyskał nową, czułą nutę, a dawny chłód i sztywność zastąpiła łagodna powaga, kobieca i ujmująca. Nie przeszkadzały mu drobiazgi, a serdeczna słodycz jej zachowań była bardziej czarująca niż piękno czy wdzięk, ponieważ natychmiast naznaczyły ją cechami kobiety szlachetnego rodu, którą miała nadzieję zostać.

– Miłość wiele uczyniła dla naszej małej dziewczynki – miękko odezwała się matka.

– Przez całe życie miała przed sobą dobry przykład, kochanie – szepnął pan March, obrzucając kochającym spojrzeniem jej zniszczoną twarz i siwą głowę.

Daisy nie mogła po prostu oderwać wzroku od swojej „ślicznej cioci” i niczym pokojowy piesek przyczepiła się do jej pełnego uroczych breloczków łańcuszka do kluczy. Demi wahał się przez chwilę, czy zaakceptować nowych krewnych, po czym zgodził się, by przekupiono go niezwykle interesującą rodziną misiów przywiezioną prosto z Berna. Ostateczny atak, jaki przypuścił Laurie, doprowadził do bezwarunkowej kapitulacji.

– Młody człowieku, kiedy miałem honor spotkać cię po raz pierwszy, uderzył mnie pan w twarz. Teraz domagam się od pana godnej dżentelmena satysfakcji. – Z tymi słowami wysoki wuj począł łaskotać i poszturchiwać małego siostrzeńca w sposób, który równie skutecznie zniszczył jego filozoficzny spokój, co ucieszył chłopięcą duszę.

– Niech mnie kule, jak ona nie jest w jedwabi od głowa do stopa! Czy to nie przyjemny widok, kiedy tak siedzi jak ten struna, a wszyscy nazywają małą Amy pani Laurence? – mruczała stara Hanna, która nakrywając do stołu w zdecydowanie rozrzutny sposób, nie mogła powstrzymać się od częstego spoglądania na nich zza drzwi.

Na litość! Jak rozmawiali! Najpierw jeden, potem drugi, a potem wszyscy razem ‒ próbując opowiedzieć historię trzech lat w pół godziny. Całe szczęście, że podano herbatę, która uspokoiła i zapewniła orzeźwienie ‒ bo byliby ochrypli i zemdleli, gdyby trwało to dłużej.

Jakiż wesoły pochód udał się potem do małej jadalni! Pan March dumnie prowadził „panią Laurence”, pani March równie dumnie wsparła się na ramieniu „swojego syna”, a starszy pan wiódł Jo, szepcząc do niej: „Teraz ty musisz być moją dziewczynką” i rzucając spojrzenie na pusty kącik koło kominka, a Jo odszepnęła mu drżącymi wargami: „Postaram się ją zastąpić, proszę pana”.

Bliźnięta skakały z tyłu, uważając, że najpewniej raj zapanował na ziemi, bo wszyscy tak byli zajęci nowo przybyłymi, że pozwolono im baraszkować, ile dusza zapragnie, i w pełni skorzystali z okazji. Podpijali ukradkiem herbatę, wcinali do woli pierniczki, dostali po gorącym placuszku, a na ukoronowanie swych przestępstw napchali do kieszeni kuszących ciasteczek, które tam pozlepiały się i pokruszyły zdradziecko, ucząc ich, że zarówno natura ludzka, jak i ciasta bardzo są delikatne. Obciążeni nieczystym sumieniem z powodu podkradzionych ciasteczek i obawiając się, że ostry wzrok cioci Dodo przeniknie poprzez cienki batyst i wełenkę ich ubranek, mali grzesznicy przylgnęli do „dziadzia”, bo nie miał on przy sobie okularów.

Po kolacji wszyscy przeszli do bawialni, tylko Jo pozostała nieco z tyłu, dzięki czemu mogła odpowiedzieć na pełne ciekawości pytanie Hanny:

– Czy pani Amy będzie jeździć w swój karo... kareta i używać te wszystkie piękne srebrne naczynia, które tam mają pochowane?

– Nie zdziwiłabym się, gdyby jeździła szóstką białych koni, jadała ze złotego talerza i codziennie nosiła brylanty i koronki. Teddy uważa, że nic nie jest dla niej za dobre – odparła Jo z zadowoleniem.

– A to dopiero! Chcesz na śniadanie mielonek czy pulpety z ryby? ‒ zapytała Hanna, która mądrze mieszała poezję i prozę.

– Wszystko mi jedno. – I Jo zamknęła drzwi, uważając, że jedzenie nie było teraz stosownym tematem. Stała przez chwilę, spoglądając na znikające na górze towarzystwo, a kiedy krótkie nóżki Demiego wdrapały się na ostatni stopień, poczucie osamotnienia ogarnęło ją nagle tak mocno, że rozejrzała się wokół siebie zamglonym wzrokiem, jakby chciała znaleźć jakieś oparcie, bo teraz nawet Teddy ją opuścił. Gdyby wiedziała, jaki urodzinowy prezent nadchodził ku niej i z każdą chwilą był bliżej, nie powiedziałaby do siebie: „Popłaczę sobie troszeczkę, kiedy się położę. Teraz nie ma to sensu”. Po czym otarła oczy ręką – jednym z przejawów jej chłopięcości była absolutna niemożność znalezienia chusteczki do nosa – i właśnie udało jej się przywołać na twarz uśmiech, kiedy ktoś zapukał do drzwi wejściowych.

Otworzyła je z gościnnym pośpiechem i zamarła, jakby kolejny duch pojawił się, by ją zaskoczyć, ponieważ stał tam brodaty mężczyzna, który patrzył na nią, promieniejąc z radości.

– Och, pan Bhaer, jestem taka szczęśliwa, że pana widzę! – zawołała Jo, chwyciwszy go za rękę, jakby obawiając się, że zniknie w mroku nocy, zanim ona zdąży wciągnąć go do środka.

– A ja, że panią widzę, panno March. Ale nie, pani ma przyjęcie... – Profesor urwał, bo z góry dobiegły ich rozbawione głosy.

– Nie, nie, to tylko rodzina. Moja siostra i przyjaciele wrócili właśnie do domu i stąd ta mała uroczystość. Proszę wejść i przyłączyć się do nas.

Mimo że pan Bhaer był człowiekiem towarzyskim, to chyba odszedłby dyskretnie i powrócił nazajutrz, gdyby Jo nie zatrzasnęła za nim drzwi i nie pozbawiła go kapelusza. Być może wpłynął na to także wyraz jej twarzy, bo spontanicznie i szczerze okazywała swoją radość z jego przybycia, co posiadało nieodpartą moc dla samotnego mężczyzny. Takie powitanie przekraczało jego najśmielsze oczekiwania.

– Jeśli nie będę intruzem, bardzo chętnie zobaczę ich wszystkich. Czy była pani chora, moja przyjaciółko?

Zadał to niespodziewane pytanie, bo kiedy Jo wieszała jego płaszcz, zobaczył w świetle jej tak bardzo zmienioną twarz.

– Nie chora, tylko zmęczona i smutna. Odkąd widziałam pana po raz ostatni, mieliśmy wiele trosk.

– Och tak, wiem. Kiedy się o tym dowiedziałem, moje serce wypełniło się współczuciem dla pani. – I znów uścisnął jej dłoń, z wyrazem takiej sympatii, że Jo poczuła, iż żadna pociecha nie równa się spojrzeniu jego łagodnych oczu i uściskowi dużej ciepłej ręki.

– Ojcze, mamo, to jest mój przyjaciel, profesor Bhaer – powiedziała z tak jawną dumą i radością, że równie dobrze mogłaby zadąć w trąby i otworzyć drzwi z zamaszystym ukłonem.

Jeśli pan Bhaer miał jakiekolwiek wątpliwości co do tego, jak zostanie przyjęty, to serdeczne powitanie rozproszyło je w jednej chwili. Wszyscy przyjęli go bardzo miło, z początku ze względu na Jo, ale wkrótce naprawdę go polubili.

Pan Bhaer siedział, rozglądając się wokół, niczym podróżnik, który puka do obcych drzwi, a gdy się one otworzą, czuje się tam jak we własnym domu. Dzieci usadowiły mu się na kolanach, zaczęły z młodzieńczą śmiałością myszkować w jego kieszeniach, ciągnąć go za brodę i badać jego zegarek. Kobiety patrzyły na niego z aprobatą, a pan March wyczuwszy w nim pokrewną duszę, sięgnął na cześć gościa po najbardziej wyszukane skarby wiedzy. John z zajęciem, choć bez słowa przysłuchiwał się rozmowie, a pan Laurence uznał oddalenie się na spoczynek za zupełnie niemożliwe.

Gdyby Jo nie była zajęta czym innym, zachowanie Lauriego na pewno by ją rozbawiło, bo młody dżentelmen stanął z początku na uboczu i obserwował gościa z nieufną badawczością starszego brata. Nie trwało to jednak długo, bo zainteresował się mimo woli rozmową i dołączył niebawem do małego kółka, gdzie pan Bhaer żywo o czymś rozprawiał. Rzadko zwracał się bezpośrednio do Lauriego, ale często na niego spoglądał i po jego twarzy przemykał cień, tak jakby patrząc na młodego mężczyznę, żałował własnej utraconej młodości. Jego oczy zwracały się następnie ku Jo, pełne takiego smutku, że gdyby tylko dostrzegła ich nieme pytanie, na pewno pośpieszyłaby z odpowiedzią. Jo jednak zbyt była zajęta własnymi oczami i w obawie, że nie może im zaufać, wbiła wzrok w małą skarpetkę, którą jako przykładna niezamężna ciotka robiła właśnie na drutach.

Rzucane od czasu do czasu ukradkowe spojrzenia dostarczały jej nie mniejszej radości niż łyk świeżej wody po wędrówce przez pustynię, zauważyła bowiem liczne pomyślne znaki. Twarz pana Bhaera utraciła swój roztargniony wyraz, była ożywiona i wyglądała teraz młodo i przystojnie – tak przynajmniej uważała Jo, zapominając zupełnie o porównywaniu go z Lauriem, co robiła zazwyczaj wobec obcych mężczyzn na ich wielką niekorzyść. Udawała wielkie zainteresowanie, mimo że zwyczaje pogrzebowe starożytnych, na które zeszła rozmowa, trudno było uznać za szczególnie pasjonujący temat. Kiedy Teddy w pewnej chwili został przygaszony celną uwagą pana Bhaera, Jo rozpromieniła się niemal z triumfu i przyglądając się skupionej twarzy swego ojca, myślała: „Jak on by się cieszył, gdyby taki człowiek mógł być co dzień moim nauczycielem!”. Należy także dodać, że pan Bhaer miał na sobie nowe czarne ubranie, w którym wyglądał na prawdziwego dżentelmena. Jego gęste włosy były ostrzyżone i gładko uczesane, niedługo jednak pozostały w takim porządku, gdyż w chwili zapału mierzwił je na swój zwykły, zabawny sposób, a Jo uważała, że potargane są o wiele ładniejsze, bo, jej zdaniem, nadawały jego pięknemu czołu szlachetnego wyglądu. Jo siedziała cicho, robiąc na drutach, a jednak nic nie umknęło jej uwadze, łącznie z faktem, że pan Bhaer miał nawet złote spinki przy nieskazitelnie białych i sztywnych mankietach!

– Drogi, stary przyjaciel! Nie mógłby się przygotować staranniej, nawet gdyby się wybierał w zaloty – powiedziała Jo do siebie, po czym nagła myśl, która przemknęła jej przez głowę, wywołała tak silny rumieniec, że musiała upuścić kłębek, aby schylając się po niego, ukryć twarz. Manewr ten jednak nie był tak skuteczny, jak sądziła, gdyż profesor, przerywając niemal w pół słowa, schylił się natychmiast po mały niebieski kłębek. Oczywiście zderzyli się porządnie głowami i podnieśli się oboje, zaczerwienieni i roześmiani, wracając bez kłębka na swoje miejsca i żałując, że je kiedykolwiek opuszczali.

Nikt nie zauważył, że zrobiło się już bardzo późno, bo Hanna znacznie wcześniej umiejętnie wyniosła dzieci, kiwające się ze zmęczenia jak dwa różowe maki, a pan Laurence odszedł już do domu, żeby odpocząć. Pozostali siedzieli wokół kominka, rozmawiając, zupełnie nieświadomi upływu czasu, dopóki Meg nie zaczęła zbierać się do wyjścia, gdyż w jej macierzyńskim umyśle tkwiło mocne przekonanie, że Daisy na pewno spadła z łóżka, a Demi podpalił swoją nocną koszulkę, badając strukturę zapałek.

– Musimy zaśpiewać, tak jak za starych dobrych dni, bo znów jesteśmy tu wszyscy razem – powiedziała Jo, czując, że musi w ten sposób znaleźć ujście dla swojej ogromnej radości.

Nie byli tam wszyscy, ale nikomu słowa Jo nie wydały się bezmyślne czy kłamliwe, bo czuli, że Beth nadal jest wśród nich, niewidoczna, ale jeszcze droższa niż przedtem, śmierć nie mogła bowiem przerwać związku, który miłość uczyniła nierozerwalnym. Schludny koszyk, z robótką, którą pozostawiła niedokończoną, wciąż znajdował się na półce. Ukochany instrument, rzadko teraz dotykany, pozostał na swoim miejscu, a nad nim twarz Beth, pogodna i uśmiechnięta jak dawniej, patrzyła na nich z góry, zdając się mówić: „Bądźcie szczęśliwi. Jestem tutaj”.

– Zagraj coś, Amy. Niech posłuchają, jakie zrobiłaś postępy – powiedział Laurie z wybaczalną dumą ze swojej obiecującej uczennicy. Ale Amy, dotykając małego stołeczka Beth, szepnęła z oczami pełnymi łez:

– Nie dzisiaj, kochany. Nie potrafię się dziś popisywać.

„Oboje z żoną bardzo się cieszymy z poznania pana, sir. Proszę pamiętać, że w domu obok będzie pan zawsze mile widziany”.

Nie siadła więc do instrumentu, ale za to zaśpiewała piosenkę Beth z taką czułością i słodyczą w głosie, że od razu trafiła do serc słuchaczy. W pokoju było bardzo cicho, kiedy nagle jej czysty głos załamał się przy ostatnim wersie ulubionej pieśni Beth. Zbyt trudno było wypowiedzieć słowa: Niebo ukoi wszelkie ziemskie troski.

Amy oparła się o męża, który stał za nią, czując, że bez pocałunku Beth na powitanie, jej powrót nie mógł być doskonały.

– Teraz skończymy „Pieśnią Mignon”[31], którą zna pan Bhaer – odezwała się Jo, zanim cisza stała się zbyt bolesna.

Pan Bhaer podszedł do Jo i spytał:

– Zaśpiewa pani ze mną? Tak świetnie nam to razem wychodzi.

Była to pochlebna fikcja, bewiem Jo miała o muzyce tyle pojęcia, co konik polny. Zgodziłaby się jednak, nawet gdyby jej zaproponował odśpiewanie całej opery, i poczęła brzęczeć, radośnie ignorując zasady rytmu i tonacji. Nie miało to większego znaczenia, ponieważ pan Bhaer śpiewał tak pięknie, że Jo prędko przestała nucić, by móc słuchać jego łagodnego głosu, który zdawał się przemawiać do niej jednej: Znasz-li ten kraj, gdzie cytryna dojrzewa, był to zawsze ulubiony wers profesora, bo kraj oznaczał dla niego Niemcy, teraz jednak zdawał się podkreślać szczególnie ciepłem i melodią inne słowa: Tu byłby raj / Gdybyś ty ze mną była!

Wszyscy słuchali z przyjemnością, a jedna ze słuchaczek była tak poruszona tym czułym wezwaniem, że pragnęła odpowiedzieć mu, że zna ten kraj i chętnie tam pójdzie, kiedy tylko on zechce.

Pieśń uznano za wielki sukces i śpiewaka obdarzono słowami szczerego uznania. A w kilka minut potem zapomniał on całkowicie o dobrych manierach, wpatrując się w Amy, która zaczęła właśnie wkładać kapelusz. Została mu ona przedstawiona tylko jako siostra Jo. Ogarnęło go więc prawdziwe zdumienie, kiedy Laurie wychodząc, powiedział ogromnie uprzejmie:

– Oboje z żoną bardzo się cieszymy z poznania pana, sir. Proszę pamiętać, że w domu obok będzie pan zawsze mile widziany.

Profesor podziękował mu tak serdecznie i z taką niespodziewaną radością, że Laurie uznał go za niesłychanie wylewnego i miłego człowieka.

– Ja także już pójdę, ale chętnie znów państwa odwiedzę, jeśli pani pozwoli, madame, ponieważ drobne sprawy zatrzymają mnie tutaj jeszcze parę dni.

Pan Bhaer zwracał się do pani March, ale patrzył na Jo, a głos matki dał równie serdeczne przyzwolenie, jak oczy córki.

– Wydaje mi się, że to mądry człowiek – zauważył z zadowoleniem pan March, siadając przy kominku po wyjściu gości.

– Jestem pewna, że to dobry człowiek – ze zdecydowaną aprobatą dodała pani March, nakręcając zegar.

– Wiedziałam, że go polubicie – tyle tylko powiedziała Jo, udając się do swego pokoju.

Zastanawiała się, jakie to sprawy mogły sprowadzić pana Bhaera do ich miasta. Gdyby mogła ujrzeć wyraz jego twarzy, kiedy wróciwszy do siebie patrzył na portret poważnej młodej damy, która spod bujnej grzywy włosów zdawała się mrocznie spoglądać w przyszłość, rzuciłoby to nieco więcej światła na temat jego rozważań. Zwłaszcza że zdmuchnął wkrótce lampę i w ciemności pocałował ową podobiznę.

ROZDZIAŁ XLIV

Pan mój i pani

– Bardzo proszę, madame mamo, czy mogłabyś wypożyczyć mi moją żonę na pół godziny? Nadeszły bagaże i muszę znaleźć parę potrzebnych mi rzeczy, a obawiam się, że zrobię przy tym siano z paryskich kreacji Amy – powiedział Laurie, wchodząc następnego dnia do bawialni i zastając panią Laurence przytuloną do matki, tak jakby znowu była „maleństwem”.

– Oczywiście. Idź, kochanie, wciąż zapominam, że oprócz starego domu masz teraz jeszcze inny – powiedziała pani March i uścisnęła białą dłoń ozdobioną ślubną obrączką, tak jakby prosiła o wybaczenie matczynej zachłanności.

– Nie przyszedłbym, gdybym naprawdę nie musiał, ale nie potrafię sobie poradzić bez mojej małej kobietki, zupełnie jak...

– Kurek na dachu bez wiatru – podrzuciła Jo, kiedy przerwał, szukając odpowiedniego porównania. Od czasu kiedy Teddy wrócił do domu, Jo jakby odzyskała swoją dawną błyskotliwość i poczucie humoru.

– Dokładnie tak, bo Amy sprawia, że wskazuję prawie wyłącznie zachód, od czasu do czasu tylko obracając się na południe, a odkąd jesteśmy małżeństwem nie zdarzyło mi się obrócić na wschód. Nie znam, co to północ, i przynoszę zdrowy i kojący klimat, czyż nie tak, pani moja?

– Jak na razie pogoda jest śliczna. Nie wiem, jak długo potrwa, ale nie obawiam się burz, bo uczę się, jak żeglować moim statkiem. Chodź do domu, kochanie, zaraz znajdę twój stojak na buty. Podejrzewam, że tego właśnie szukasz wśród moich rzeczy. Mężczyźni są tacy bezradni, mamo – powiedziała Amy z godnością prawdziwej pani domu, co wprawiło jej męża w zachwyt.

– Co macie zamiar robić, kiedy już się zadomowicie? – spytała Jo, zapinając pelerynę Amy, tak jak dawniej zapinała jej fartuszki.

– Mamy swoje plany. Nie chcemy o nich za dużo mówić, bo zupełne z nas jeszcze żółtodzioby, ale nie zamierzamy pozostać bezczynni. Ja przystępuję do prowadzenia interesów z zapałem, który powinien zachwycić mojego dziadka i udowodnić mu, że nie jestem rozpieszczonym chłopcem. Potrzeba mi tego, żeby się ustatkować. Zmęczyło mnie próżnowanie i mam zamiar pracować jak mężczyzna.

– A Amy, czym ona się zajmie? – zapytała pani March, bardzo zadowolona z decyzji Lauriego i energii, która brzmiała w jego głosie.

– Po złożeniu wszystkich stosownych wizyt zadziwimy was elegancką gościnnością naszej rezydencji, wspaniałym towarzystwem, jakie wokół siebie zgromadzimy, i zbawiennym wpływem, jaki wywrzemy na cały świat. To mniej więcej tyle, czy tak, madame Recamier?[32] – zapytał Laurie, spoglądając żartobliwie na Amy.

– Czas pokaże. Chodź już, ty impertynencie, i nie szokuj mojej rodziny, przezywając mnie w ich obecności – odpowiedziała Amy, która postanowiła, że zanim założy salon jako królowa towarzystwa, najpierw stanie się dobrą żoną we własnym domu.

– Jak szczęśliwe wydają się być razem te dzieci! – zauważył pan March po wyjściu młodej pary.

– To prawda i myślę, że tak już pozostanie – dodała pani March, wzdychając z ulgą, niczym kapitan, który bezpiecznie wprowadził statek do portu.

– Jestem tego pewna. Szczęśliwa Amy! – Jo także westchnęła, zaraz potem uśmiechnęła się promiennie, bo furtkę otwierał właśnie niecierpliwym pchnięciem profesor Bhaer.

Wieczorem zaś, kiedy umysł Lauriego nie był już zaprzątnięty stojakiem na buty, zwrócił się on nagle do żony, która przemykała obok, stawiając swoje nowe artystyczne skarby.

– Pani Laurence!

– Panie mój!

– Ten człowiek ma zamiar ożenić się z naszą Jo!

– Mam nadzieję. A ty nie, kochanie?

– No cóż, kochanie, uważam, że to bardzo porządny człowiek, ale wolałbym, żeby był trochę młodszy i znacznie bogatszy.

– Och, Laurie, nie bądź tak wymagający i światowy. Jeśli się kochają, to nie ma żadnego znaczenia, ile mają lat i pieniędzy. Kobiety nigdy nie powinny wychodzić za mąż dla pieniędzy... – Amy urwała nagle i spojrzała na męża, który odpowiedział ze złośliwą powagą:

– Oczywiście, masz rację, mimo że zdarza się czasami słyszeć, jak czarujące dziewczęta mówią, że zamierzają tak postąpić. Jeśli mnie pamięć nie zawodzi, to uważałaś kiedyś zrobienie dobrej partii za swój obowiązek. W tym też tkwi być może przyczyna tego, że poślubiłaś takie ladaco jak ja.

– Och, mój najdroższy chłopcze, nie, nie mów tak! Wiesz, że wcale nie myślałam o twoich pieniądzach. Wyszłabym za ciebie, nawet gdybyś nie miał ani grosza, i czasem wolałabym, żebyś był biedny, bo wtedy mogłabym ci dowieść, jak bardzo cię kocham. – To mówiąc Amy dałamu bardzo przekonujące dowody prawdziwości swoich słów. – Nie myślisz chyba, że jestem tak wyrachowanym stworzeniem, jakim się kiedyś wydawałam, prawda? Uwierz mi, że chętnie wiosłowałabym z tobą w jednej łodzi, nawet gdybyś pływaniem nią po jeziorze musiał zarabiać na życie.

– Nie jestem idiotą ani grubianinem! Przecież wiem, że dla mnie odmówiłaś o wiele bogatszemu mężczyźnie, a teraz też nie chcesz przyjąć nawet połowy tego, co pragnę ci ofiarować, mimo że mam do tego prawo. Nieszczęsne dziewczęta, jakże wiele z nich wychodzi za mąż dla majątku, bo wpojono im przekonanie, że jest to ich jedyny ratunek. Ty jednak otrzymałaś lepsze wychowanie i chociaż był czas, kiedy o ciebie drżałem, to nie zawiodłem się i córka postąpiła zgodnie z naukami matki. Nie słucha pani moich umoralniających uwag, pani Laurence? – Laurie przerwał, bo oczy Amy nabrały nieobecnego wyrazu, mimo że wpatrzone były w jego twarz.

– Owszem, ale jednocześnie podziwiam dołek w twojej brodzie. Nie chciałabym, żebyś stał się próżny, ale muszę przyznać, że bardziej jestem dumna z urody mego przystojnego męża niż z wszystkich jego pieniędzy. Nie śmiej się, ale twój nos jest dla mnie powodem do takiego zadowolenia... – I Amy z artystycznym upodobaniem delikatnie pogłaskała ów pięknie wyrzeźbiony szczegół.

Laurie słyszał w życiu wiele komplementów, ale żaden nie podobał mu się bardziej niż ten, czemu od razu dał wyraz. Amy natomiast powiedziała powoli:

– Czy mogę cię o coś zapytać, kochanie?

– Oczywiście.

– Czy będzie ci smutno, jeśli Jo wyjdzie za pana Bhaera?

– Ach, to w tym kłopot! Wiedziałem, że było w tym dołku coś, co ci się nie podobało. Ponieważ nie jestem psem ogrodnika, lecz najszczęśliwszym mężczyzną pod słońcem, mogę cię zapewnić, że będę tańczył na weselu Jo z sercem lekkim jak puch. Czy wątpisz w to, kochanie?

Amy podniosła ku niemu zadowolony wzrok. Ostatni ślad jej drobnych zazdrosnych obaw zniknął na zawsze i podziękowała mu z twarzą pełną miłości i zaufania.

– Chciałbym, żebyśmy coś zrobili dla tego znakomitego profesora. Czy nie moglibyśmy wymyślić jakiegoś bogatego krewnego, który umarłby stosownie gdzieś tam w Niemczech, zostawiając mu przyzwoitą fortunkę? – zaproponował po chwili Laurie.

– Jo wykryłaby to i wszystko zepsuła. Jest bardzo dumna z niego i powiedziała wczoraj, że według niej bieda jest piękna.

– Kochane, dobre serce! Przestanie tak myśleć, kiedy będzie miała na głowie wykształconego męża i dziesiątkę małych profesorzątek. Nie będziemy się teraz wtrącać, ale w odpowiednim czasie pomożemy im nawet wbrew ich woli. Jestem zobowiązany Jo za część mojego wykształcenia, a ona uważa, że ludzie powinni zwracać honorowe długi, więc w ten sposób będziemy mogli ją podejść.

– Jakie to wspaniałe, kiedy można pomagać innym! Zawsze marzyłam o tym, żeby móc swobodnie obdarowywać ludzi, a dzięki tobie to marzenie się spełniło.

– Och, dokonamy tylu dobrych uczynków, prawda? Jest jeden rodzaj ubóstwa, który działa na mnie szczególnie. Źle sobie radzą biedni ludzie, którzy nie mają odwagi poprosić o wsparcie. Są jednak sposoby, aby im pomóc, delikatnie, nie urażając ich. Wolę służyć sponiewieranemu dżentelmenowi niż przypochlebiającemu się żebrakowi. Przypuszczam, że to złe, lecz wolę tak, choć jest to trudniejsze.

‒ Wiesz, kiedy obijałem się za granicą, widziałem wielu utalentowanych młodych ludzi, którzy kosztem największych wyrzeczeń usiłowali zrealizować swoje marzenia. Niektórzy z nich byli tak wspaniałymi ludźmi, że wstyd mi było za siebie i pragnąłem przyjść im z prawdziwą pomocą. Jeśli bowiem są rzeczywiście genialni, to zaszczytem jest móc się przysłużyć, by geniusz ten nie został zmarnowany. Jeśli zaś nie są genialni, to trzeba pocieszyć te biedne dusze i uchronić przed rozpaczą, jaka ogarnia je, gdy to odkryją.

– Tak, to prawda. Są też jeszcze inni ludzie, którzy nie proszą, lecz cierpią w milczeniu. Wiem coś o tym, bo należałam do nich, zanim uczyniłeś ze mnie księżniczkę. Ambitne dziewczęta mają bardzo trudne życie, Laurie, i często ich młodość, zdrowie i talenty przemijają niewykorzystane, wyłącznie z braku drobnej pomocy w odpowiedniej chwili. Dla mnie ludzie byli bardzo dobrzy i kiedy widzę dziewczęta zmagające się z losem, tak jak my cztery to robiłyśmy, pragnę wyciągnąć dłoń i pośpieszyć im z taką pomocą, jaką i ja otrzymałam.

– I uczynisz tak, bo jesteś prawdziwym aniołem! – zawołał Laurie i w przypływie filantropijnego zapału postanowił ufundować i finansować instytucję, która zajmowałaby się specjalnie młodymi dziewczętami o artystycznych zdolnościach. – Bogaci nie mają prawa tylko dobrze się bawić czy gromadzić pieniądze na przyszłość. Lepiej wydać je rozsądnie za życia, uszczęśliwiając innych. Możemy spędzać miło czas i jednocześnie mieć radość z obdarowywania innych. Czy będziesz miłosierną, opróżnisz kosz wygód i wypełnisz go dobrymi uczynkami?

– Z całego serca, jeśli tylko ty będziesz odważnym świętym Marcinem i zatrzymasz się, przemierzając dzielnie świat, aby podzielić się płaszczem z żebrakiem.

– Oboje zrobimy więc, co w naszej mocy! ‒ zakończył Laurie.

Młoda para przypieczętowała to uściskiem dłoni, czując, że ich miły dom stał się o wiele bardziej prawdziwym domem teraz, gdy mieli nadzieję rozjaśnić radością inne domy, wierząc, że ich własne stopy podążałyby kwiecistą ścieżką, gdyby zadbali o równe drogi dla innych stóp, i czując, że ich serca byłyby ściślej złączone przez miłość, jeśliby zatroszczyli się o tych, którzy otrzymali mniej od nich.

ROZDZIAŁ XLV

Daisy i Demi

Uważam, że nie wypełniłabym należycie moich obowiązków skromnego historyka rodziny Marchów, gdybym nie poświęciła przynajmniej jednego rozdziału dwóm jego najcenniejszym i najważniejszym członkom.

Daisy i Demi osiągnęli właśnie wiek dojrzały, bo w naszych czasach już czteroletnie dzieci domagają się swych praw i z powodzeniem je egzekwują, czego nie można często powiedzieć o wielu znacznie starszych osobach. Jeśli istniała gdziekolwiek para bliźniąt, którym groziłoby całkowite rozpieszczenie powszechną adoracją, na pewno dotyczyło to dwojga rozszczebiotanych Brooke’ów. Były to oczywiście najwspanialsze na świecie dzieci, czego znakomitym dowodem jest fakt, że zaczęły chodzić w wieku ośmiu miesięcy, mówiły płynnie jako roczne dzieci, a w wieku dwóch lat zajęły swe miejsca przy stole, zachowując się tak poprawnie, że oczarowały tym wszystkich. W wieku lat trzech Daisy poprosiła o „igiełkę” i rzeczywiście, prościutkim ściegiem uszyła mały woreczek. Założyła także swoje gospodarstwo w kredensie i obsługiwała mikroskopijny piec z talentem, który wyciskał łzy dumy z oczu Hanny. Demi natomiast uczył się alfabetu z dziadkiem, który wymyślił nową metodę nauczania, polegającą na układaniu liter z małych rąk i nóg, dzięki czemu przyjemnie łączył rozwój umysłowy i fizyczny. Ku radości ojca i rozpaczy matki, w chłopcu wcześnie rozwinął się geniusz mechaniczny i próbował on odtworzyć każdą widzianą maszynę, utrzymując pokój dziecinny w stanie całkowitego chaosu przez swoją „szynę do szycia” – tajemniczą konstrukcję złożoną ze sznurków, krzeseł, spinaczy do bielizny i szpulek, które były kołami kręcącymi się „dokolutka”.

Pewnego razu Demi zawiesił na oparciu fotela worek, na próżno starając się podciągnąć w nim swoją ufną siostrę, która z kobiecym oddaniem obijała sobie głowę i ocalona została przy akompaniamencie protestów małego wynalazcy: „Ale, mamo, to jest mój dźwig i ja ją teraz podnoszę”.

Mimo absolutnej różnicy charakterów bliźnięta zdumiewająco dobrze się ze sobą zgadzały i nie kłóciły się częściej niż trzy razy dziennie. Oczywiście Demi tyranizował Daisy, ale jednocześnie szarmancko bronił jej przed wszystkimi innymi napastnikami, Daisy zaś stała się jego prawdziwą niewolnicą i podziwiała brata jako jedyne doskonałe stworzenie na świecie. Daisy była różową, pucołowatą, promiennie radosną dziewczynką, która znajdowała drogę do serca każdego, kto ją widział. Była jednym z tych uroczych dzieci, które zdają się stworzone po to, by je całowano i przytulano, strojono i wielbiono jak małe bóstwa i by chwalono się nimi przy wszelkich okazjach ku ogólnemu zachwytowi. Była tak słodka, że mogłaby uchodzić za prawdziwego aniołka, gdyby nie kilka drobnych wad, dzięki którym szczęśliwie pozostawała zupełnie ludzka. W jej świecie zawsze panowała piękna pogoda i każdego ranka podchodziła do okna w swojej nocnej koszulce, by powiedzieć, niezależnie od tego, czy padało, czy też świeciło słońce: „Och, jaki ładny dzień!”. Wszyscy byli jej przyjaciółmi i obdzielała nieznajome osoby pocałunkami z taką ufnością, że najbardziej zagorzały ponury stary kawaler miękł, a ci, którzy lubili dzieci, stawali się jej oddanymi wielbicielami.

– Ja kocham wszystkich – powiedziała kiedyś, otwierając ramiona i trzymając łyżkę w jednej ręce, a kubek w drugiej, tak jakby gotowa była objąć i nakarmić cały świat.

W miarę jak Daisy rosła, jej matka czuła coraz bardziej, że właśnie dzięki jej pogodzie ducha i miłości Gołębnik stał się prawdziwym domem, podobnie jak to było kiedyś w ich starym domu dzięki obecności Beth. Dziadek zresztą często nazywał wnuczkę Beth, a babka opiekowała się nią z niesłabnącym oddaniem, tak jakby chciała naprawić jakiś dawny błąd, dostrzegalny tylko dla jej oczu.

Demi natomiast, jak przystało na prawdziwego jankesa, miał dociekliwą naturę, chciał wszystko wiedzieć i bardzo często denerwował się, nie otrzymując zadowalających odpowiedzi na swoje wieczne „dlaczego?”.

Ku wielkiej radości dziadka, posiadał on także zacięcie filozoficzne i wiedli obaj sokratyczne dialogi, w których ten przedwcześnie rozwinięty uczeń naśladował czasami pozy swego nauczyciela, ku wielkiej uciesze zebranych kobiet.

– Dlaczego moje nogi chodzą, dziadku? – zapytał młody filozof z wyrazem głębokiego zamyślenia, przyglądając się tej aktywnej części swego ciała, kiedy pewnego wieczora odpoczywał po figlach poprzedzających pójście do łóżka.

– Sprawia to twój mały umysł, Demi – odparł dziadek, z szacunkiem gładząc płową główkę.

– Co to jest mały umysł?

– To jest coś, co sprawia, że twoje ciało się porusza, tak jak sprężyna wprawia w ruch kółeczka w moim zegarku, który ci pokazywałem.

– Otwórz mnie. Chcę zobaczyć, jak to się kjęci.

– Nie mogę tego zrobić, tak jak ty nie mogłeś otworzyć zegarka. Bóg cię nakręcił i będziesz się poruszał, dopóki on cię nie zatrzyma.

– Będę? – Brązowe oczy Demiego nagle aż pojaśniały, bo zabłysła mu nowa myśl. – Czy ja jestem nakjęcany jak zegajek?

– Tak, ale nie mogę ci pokazać jak, bo dzieje się to, kiedy tego nie widzimy.

Demi pomacał swoje plecy, tak jakby spodziewał się, że będą one przypominały kopertę zegarka, po czym powiedział poważnie:

– Pewnie Bóg jobi to, kiedy ja śpię.

Tu nastąpiły dokładne wyjaśnienia, których wysłuchał tak uważnie, że jego zaniepokojona babcia powiedziała do dziadka:

– Kochany, czy naprawdę uważasz, że należy rozmawiać z nim o takich sprawach? Tak przejmuje się tym wszystkim, że aż ma podkrążone oczy, a poza tym uczy się zadawać pytania, na które zupełnie nie ma odpowiedzi.

– Jeśli jest dostatecznie duży, żeby zadawać pytania, jest też dostatecznie duży, żeby mu poważnie odpowiadać. Nie wkładam do jego głowy nowych myśli, tylko pomagam mu rozwijać te, które już tam są. Te dzieci są mądrzejsze od nas i nie mam wątpliwości, że chłopiec rozumie każde słowo z tego, co do niego mówię. A teraz, Demi, powiedz mi, gdzie trzymasz swój umysł?

Chłopiec odpowiedział tonem spokojnego przeświadczenia:

– W moim małym brzuszku – na co starszy pan mógł tylko przyłączyć się do śmiechu babci i zakończyć tę lekcję filozofii.

Demi był nie tylko początkującym filozofem, ale też w równej mierze prawdziwym małym urwisem. Często po dyskusji, która sprawiała, że Hanna mówiła ze złowieszczym kiwaniem głowy: „To dziecko nie jest z tego świata”, odwracał się i gasił jej niepokój psotami, którymi kochane, brudne, niegrzeczne małe urwisy martwią i bawią dusze swoich rodziców.

Meg ustalała wiele moralnych zasad i próbowała ich przestrzegać, ale jaka matka mogłaby pozostawać nieczuła na ujmujące uśmiechy, pomysłowe wymówki czy też spokojną zuchwałość maleńkich mężczyzn i kobiet, którzy tak wcześnie okazują się być Zręcznymi Spryciarzami?

– Dość już rodzynek, Demi, rozchorujesz się od nich – mówi matka do młodego człowieka, który ofiarowuje swą pomoc w kuchni, zawsze z niezawodną regularnością w te dni, kiedy przyrządzany jest budyń.

– Ja lubię chojować.

– Nie chcę cię tutaj, więc biegnij i pomóż Daisy lepić ciasteczka.

Odchodzi niechętnie, ale złe zamiary drzemią w jego duszy i nieco później, gdy nadchodzi okazja, by się zbudziły, przechytrza matkę w podstępny sposób.

– Byliście bardzo grzeczni i pobawię się teraz z wami, w co tylko zechcecie – mówi Meg, prowadząc swoich kuchcików na górę, kiedy budyń jest już bezpiecznie w garnku.

– Napjawdę, mamo? – pyta Demi, w którego umączonej głowie świta genialna myśl.

– Tak, naprawdę, w co tylko chcecie – odpowiada nieprzewidująca rodzicielka, gotowa pięć razy odśpiewać „Trzy małe kotki” czy też zabrać całą rodzinę, żeby „kupić słodkie bułeczki”. Ale Demi przygważdża ją chłodną odpowiedzią:

– No to idziemy zjeść wszystkie jodzynki.

Ciocia Dodo była ulubionym partnerem zabaw i zwierzeń obojga dzieci i trio to przewracało zawsze dom do góry nogami. Ciocia Amy była wciąż jeszcze dla nich tylko imieniem, ciocia Beth szybko zamieniła się w przyjemne blade wspomnienie, ale ciocia Dodo była żywą rzeczywistością i wykorzystywali ją, jak tylko mogli, na co ona chętnie się zgadzała. Kiedy jednak przyjechał pan Bhaer, Jo zaniedbała swoich siostrzeńców, a małe ich dusze ogarnęło zdziwienie i smutek. Daisy, która bardzo lubiła sprzedawać całusy, straciła swego najlepszego klienta i zbankrutowała. Demi z dziecięcą przenikliwością szybko odkrył, że ciocia Dodo woli bawić się z „panem berkiem”, ale, choć urażony, ukrył swoje żale, wybaczając temu rywalowi, który miał w kieszeni kamizelki kopalnię czekoladowych pastylek i zegarek, służący do tego, by jego gorący wielbiciele mogli go wyjmować i mocno nim potrząsać. Niektórzy uważaliby zapewne te miłe przywileje za przekupstwo, ale Demi widział to inaczej i traktował „pana berka” protekcjonalnie, acz z przemyślną uprzejmością, podczas gdy Daisy obdarzyła go od razu sympatią i uznała jego ramiona za swój tron, ręce za schronienie, a prezenty za skarby największej wartości.

Dżentelmeni czasami odczuwają nagły przypływ podziwu dla młodych spokrewnionych z nimi kobiet, które szanują, ale to uwielbienie dzieci niech nikogo nie zwiedzie. Oddanie pana Bhaera było zresztą zupełnie szczere, należał on bowiem do tych mężczyzn, którzy dobrze czują się z dziećmi, i wyglądał szczególnie korzystnie, kiedy małe buzie przyjemnie kontrastowały z jego męską twarzą. Jego sprawy, cokolwiek to było, zatrzymywały go nadal w mieście i każdego wieczora składał wizytę – no cóż, pytał zawsze o pana Marcha, więc najwidoczniej to on stanowił główną atrakcję dla pana Bhaera. Wspaniały ojciec pozostawał pod złudzeniem, że tak właśnie było, i napawał się długimi rozmowami z pokrewną duszą, dopóki nie oświeciła go przypadkowa uwaga jego bardziej spostrzegawczego wnuka. Pewnego wieczoru pan Bhaer przyszedł z wizytą i stanął w progu gabinetu, zaskoczony widokiem, jaki ujrzał. Rozciągnięty na podłodze leżał z nogami w powietrzu czcigodny pan March, a obok niego, podobnie rozciągnięty, leżał Demi i starał się skopiować pozę dziadka, machając swymi krótkimi nóżkami w czerwonych pończoszkach. Obaj tarzający się osobnicy byli tą czynnością tak pochłonięci, że nie dostrzegli widzów, dopóki pan Bhaer nie roześmiał się swym donośnym śmiechem, a Jo nie zawołała z oburzoną miną:

– Ojcze, ojcze, profesor przyszedł!

Czarne nogi opadły na dół, siwa głowa podniosła się i pan March powiedział z pełną godnością:

– Dobry wieczór, panie Bhaer. Proszę mi wybaczyć. Kończymy właśnie lekcję. A teraz, Demi, ułóż sam literę i powiedz, jak się nazywa.

Po paru nieudanych próbach czerwone nogi ułożyły się wreszcie w kształt cyrkla, a inteligentny uczeń z triumfem zawołał:

– ToV, dziadziu, to V!

– To urodzony Weller[33] – zaśmiała się Jo, kiedy jej ojciec starał się wstać, a siostrzeniec stanąć na głowie, co zdawało się być jedynym możliwym sposobem wyrażenia radości z faktu, że lekcja dobiegła końca.

– Co dziś robiłeś, urwisie? – zapytał pan Bhaer, podnosząc gimnastyka do góry.

– Poszedłem zobaczyć małą Mary.

– I co tam robiłeś?

– Pocałowałem ją – odparł Demi z naturalną szczerością.

– Ach tak! Wcześnie zaczynasz. I co powiedziała na to mała Mary? ‒ zapytał pan Bhaer, spowiadając dalej małego grzesznika, który stał na jego kolanach, badając zawartość kieszeni kamizelki.

– Och, podobało jej się to i też mnie pocałowała, i mnie się to podobało. Czy mali chłopcy nie powinni lubić małych dziewczynek? – dodał Demi z pełną buzią i wyrazem błogiego zadowolenia.

– Ty przedwcześnie rozwinięte pisklę! Kto ci to włożył do głowy? – spytała Jo ze śmiechem.

– To nie moja głowa, to moja buzia – odparł biorący wszystko dosłownie Demi, wysuwając język z czekoladową pastylką i sądząc, że chodzi o słodycze, a nie o jego myśli.

– Powinieneś zostawić trochę dla swojej małej przyjaciółki – słodycze dla słodyczy. – I pan Bhaer poczęstował także Jo ze spojrzeniem, które kazało jej się zastanowić, czy to nie czekolada była nektarem pitym przez bogów. Demi także zauważył jego wzrok, zrobiło to na nim wrażenie i zapytał szczerze:

– Czy duzi chłopcy lubią duże dziewczynki, sorze?

Pan Bhaer, lekko zmieszany, odparł po chwili, że jego zdaniem owszem, tak, czasami – tonem, który sprawił, że pan March odłożył swoją szczotkę do ubrania, spojrzał uważnie na Jo, po czym zagłębił się w fotelu, wyglądając tak, jakby „przedwcześnie rozwinięte pisklę” podsunęło mu myśl, która była zarazem słodka i gorzka.

Dlaczego ciocia Dodo, zdybawszy go w pół godziny później w szafie z porcelaną, zamiast ukarać go za to, że tam buszował, omal nie udusiła w czułym uścisku, a w dodatku obdarowała niespodziewanym smakołykiem w postaci dużej kromki chleba z dżemem, okazało się jednym z tych zagadnień, nad którymi Demi na próżno wysilał swój mały umysł i które zmuszony był pozostawić na zawsze bez odpowiedzi.

ROZDZIAŁ XLVI

Pod parasolem

Kiedy Laurie i Amy spacerowali po aksamitnych dywanach, ustalając porządek we własnym domu i planując szczęśliwą przyszłość, pan Bhaer i Jo rozkoszowali się innymi nieco przechadzkami, wśród błotnistych dróg i rozmokłych pól.

– Co wieczór chodzę sobie na spacer i zupełnie nie rozumiem, dlaczego miałabym teraz przestać to robić tylko z tego powodu, że spotykam na drodze profesora – powiedziała sobie Jo po dwóch czy trzech takich spotkaniach, bo chociaż do Meg wiodły dwie drogi, pewna była, że spotka go, idąc tam lub wracając. Szedł zawsze bardzo szybko i zdawał się jej nie zauważać, dopóki zupełnie się nie zbliżyła, a wtedy spoglądał, jakby jego oczy krótkowidza aż do tej chwili nie potrafiły rozpoznać nadchodzącej damy. Wówczas, jeśli szła właśnie do Meg, okazywało się, że zawsze miał coś dla dzieci; jeśli zaś wracała do domu, on spacerował sobie po prostu w stronę rzeki i miał właśnie wstąpić do nich, chyba że są już zmęczeni jego częstymi wizytami.

W tej sytuacji Jo nie pozostawało oczywiście nic innego, jak przywitać się z nim uprzejmie i zaprosić go. Jeśli rzeczywiście zmęczona była jego wizytami, trzeba przyznać, że znakomicie to ukrywała i dbała, żeby zawsze była w domu kawa do kolacji, „bo Friedrich – to znaczy pan Bhaer – nie lubi herbaty”.

Po tygodniu wszyscy wiedzieli już doskonale, co w trawie piszczy, zachowywali się jednak tak, jakby byli absolutnie ślepi na zmiany zachodzące w twarzy Jo. Nigdy nie pytali, dlaczego śpiewa przy pracy, trzy razy dziennie upina włosy i tak rozkwita po swoich wieczornych spacerach. I nikt zdawał się nie mieć nawet cienia podejrzenia, że profesor rozmawiając z jej ojcem o filozofii, udzielał jednocześnie jego córce lekcji miłości. Jo nie potrafiła nawet w stosowny sposób stracić głowy i wytrwale usiłowała zdławić swe uczucia, a ponieważ jej się to nie udawało, znajdowała się w stanie pewnego wzburzenia. Obawiała się śmiertelnie, że po składanych przez nią licznych deklaracjach niezależności, jej obecne złożenie broni zostanie teraz wyśmiane. Najbardziej obawiała się Lauriego, ale on, pod nowym zarządem, zachowywał się z chwalebnym taktem, nigdy publicznie nie nazywał pana Bhaera „świetnym jegomościem”, nigdy nawet nie napomknął o poprawie, jaka zaszła w wyglądzie Jo, i nie okazywał najmniejszego zdziwienia na widok kapelusza profesora, który leżał na stoliku w przedpokoju Marchów każdego niemal wieczora. Folgował sobie jednak w duchu i marzył o nadejściu dnia, kiedy będzie mógł podarować Jo paterę z wyrytym na niej berlińskim niedźwiedziem i wyszczerbioną laską jako odpowiednim herbem.

Przez dwa tygodnie profesor przychodził i odchodził z regularnością zakochanego. Potem przez całe trzy dni nie pokazał się i nie dał znaku życia, co spowodowało, że wszyscy spoważnieli, a Jo stała się najpierw zamyślona, a potem – ach, ci zakochani! – bardzo zła.

– Przypuszczam, że znudził się tutaj i pojechał do domu równie nagle, jak się pojawił. Mnie to, oczywiście, wcale nie przeszkadza, ale uważam, że powinien był przynajmniej przyjść i pożegnać się jak dżentelmen – powiedziała sobie, kiedy pewnego nudnego popołudnia, ubierając się, by pójść na swój zwykły spacer, rzuciła zrozpaczone spojrzenie w stronę furtki.

– Weź lepiej parasol, kochanie. Zanosi się na deszcz – powiedziała matka, widząc, że Jo założyła nowy czepek, lecz nie skomentowała tego słowem.

– Dobrze, Marmisiu. Czy potrzebujesz czegoś z miasta? Muszę jechać, żeby kupić trochę papieru – odparła Jo, zawiązując przed lustrem kokardę pod brodą, byle tylko nie patrzeć na matkę.

– Tak, potrzebuję pół jarda perkalu, karnecik igieł numer dziewięć i dwa jardy wąskiej jedwabnej wstążki. Czy włożyłaś grube buty i ubrałaś się ciepło pod tą peleryną?

– Tak sądzę – odparła Jo nieobecnym głosem.

– Jeśli spotkasz przypadkiem pana Bhaera, zaproś go do nas na herbatę. Stęskniłam się za tym miłym człowiekiem – dodała pani March.

Jo nie odpowiedziała na to, tylko pocałowała matkę i szybko wyszła, a w przypływie radości pomyślała, pomimo swego cierpiącego serca: „Jaka ona jest dla mnie dobra! Jak też dają sobie radę dziewczęta, kiedy nie mają matek, które pomagałyby im w kłopotach?”.

Pasmanterie nie znajdowały się wśród kantorów, banków i składów hurtowych, gdzie zazwyczaj gromadzą się panowie, Jo jednak, zanim dokonała choćby jednego zakupu, znalazła się w tej właśnie części miasta i krążyła wokół, jakby na kogoś czekała. Z niezwykłym u kobiety zainteresowaniem przyglądała się przyrządom inżynieryjnym w jednym oknie wystawowym i próbkom wełny w innym, potykała się o baryłki, na wpół miażdżona przez opuszczane bale i popychana bezceremonialnie przez zajętych mężczyzn. Kropla deszczu na policzku zwróciła jej myśli od utraconych nadziei do narażonych na zniszczenie wstążek, a będąc w równym stopniu kobietą, co osobą zakochaną, pomyślała, że choć już może za późno na ratowanie serca, należy jednak spróbować ocalić czepek. Przypomniała sobie o parasolce, którą zostawiła, wychodząc w pośpiechu, ale były to próżne żale i teraz mogła tylko pożyczyć parasol lub pogodzić się z losem i moknąć. Popatrzyła na niskie zachmurzone niebo, na purpurową kokardę, która była już mokra, na zabłoconą ulicę, rzuciła jeszcze jedno długie spojrzenie na pewien ponury skład z napisem na drzwiach „Hoffman, Schwartz i Co.” i powiedziała do siebie z surowym wyrzutem:

– Dobrze mi tak! Co mnie naszło, żeby wkładać moje najlepsze rzeczy i plątać się tu w nadziei na spotkanie profesora? Jo, wstyd mi za ciebie! Nie, nie pójdziesz tam, żeby pożyczyć parasol albo dowiedzieć się od jego przyjaciół, gdzie można go znaleźć. Poczłapiesz z powrotem i zrobisz zakupy w deszczu, a jeśli przeziębisz się na śmierć i całkiem zniszczysz czepek, to dobrze, bo na nic więcej nie zasługujesz. Dalej, naprzód!

Po czym ruszyła przez ulicę z takim impetem, że ledwie uniknęła zmiażdżenia przez przejeżdżający wóz i wpadła wprost w ramiona statecznego starszego pana, który wyglądał na śmiertelnie obrażonego. Nieco przestraszona, Jo doprowadziła się do porządku, zakryła drogocenne wstążki chusteczką do nosa i przezwyciężając ostatecznie pokusę, pośpieszyła naprzód, czując coraz większą wilgoć w butach i zderzenia cudzych parasoli nad głową. Po chwili zwrócił jej uwagę fakt, że pewien nieco podniszczony granatowy egzemplarz cały czas tkwił uparcie nad jej czepkiem, a podniósłszy wzrok, ujrzała pana Bhaera.

– Czuję, że znam tę zdecydowaną damę, która tak dzielnie i szybko podąża przez błoto. Co pani tu robi, moja przyjaciółko?

– Zakupy.

Pan Bhaer uśmiechnął się, spoglądając na fabrykę marynat po jednej stronie ulicy i hurtowy skład skór po drugiej, ale powiedział tylko uprzejmie:

– Nie ma pani parasola. Czy mogę pani towarzyszyć i nosić pakunki?

– Tak, dziękuję.

Policzki Jo były równie czerwone jak jej wstążki, bo zastanawiała się, co on sobie o niej pomyślał, ale już po chwili maszerowała ramię w ramię z profesorem, czując się tak, jakby słońce zabłysło nagle niezwykłym blaskiem, świat wrócił do normy, a w deszczu człapała tego dnia pewna absolutnie szczęśliwa kobieta.

– Myśleliśmy, że pan wyjechał – powiedziała Jo pośpiesznie, bo czuła, że na nią patrzy. Nie mogła ukryć twarzy i obawiała się, że może uznać radość, jaka się na niej maluje, za nieprzystojną dla młodej damy.

– Czy sądziła pani, że wyjechałbym bez pożegnania z tymi, którzy byli dla mnie tak cudownie dobrzy? – zapytał z taką wymówką, że poczuła się, jakby ubliżyła mu tym posądzeniem, więc odpowiedziała serdecznie:

– Nie, nie sądziłam. Wiedziałam, że był pan zajęty swoimi sprawami, ale dość za panem tęskniliśmy – zwłaszcza mama i ojciec.

– A pani?

– Zawsze rada pana widzę, proszę pana.

Starając się, by głos jej brzmiał spokojnie, Jo powiedziała to dość chłodno, a oficjalny zwrot na końcu zdał się zmrozić profesora, ponieważ przestał się uśmiechać i rzekł poważnie:

– Dziękuję i przyjdę jeszcze raz przed wyjazdem.

– Więc pan wyjeżdża?

– Nie mam tu już więcej żadnych spraw. Wszystko załatwione.

– Pomyślnie, mam nadzieję? – powiedziała Jo, bo w jego krótkiej odpowiedzi brzmiała gorycz rozczarowania.

– Tak sądzę, bo otwarła się przede mną droga, by zarobić na życie i znacznie pomóc moim chłopcom.

– Proszę mi o tym powiedzieć! Chciałabym dowiedzieć się wszystkiego o... chłopcach – powiedziała żarliwie Jo.

– To bardzo miło, chętnie pani opowiem. Moi przyjaciele znaleźli mi miejsce na uniwersytecie, gdzie będę uczył, tak jak to robiłem prywatnie, i zarobię dość, by zapewnić Franzowi i Emilowi wygodne życie. Powinienem się z tego cieszyć, prawda?

– Och, oczywiście. Jakie to wspaniałe, że będzie pan robił to, co pan lubi, a ja będę mogła często widywać pana i chłopców! – zawołała Jo, powołując się na chłopców jako powód swego zadowolenia, którego nie potrafiła ukryć.

– Niestety, raczej nie będziemy się zbyt często widywać. Ta posada jest na zachodzie kraju.

– Tak daleko! – Jo pozostawiła swoją spódnicę własnemu losowi, tak jakby teraz nie miało już znaczenia, co stanie się z jej strojem lub z nią samą.

Pan Bhaer umiał czytać w wielu językach, ale nie potrafił czytać w sercach kobiet. Pochlebiał sobie, że znał Jo zupełnie dobrze, toteż tego dnia całkowicie zaskakiwały go bezustanne zmiany w jej głosie, twarzy i zachowaniu. Kiedy go spotkała, wyglądała na zaskoczoną, choć trudno było powstrzymać się od podejrzeń, że przybyła tu właśnie po to, by go spotkać. Kiedy podał jej ramię, przyjęła je ze spojrzeniem, które napełniło go radością, ale gdy zaraz potem spytał, czy za nim tęskniła, dała mu tak chłodną i formalną odpowiedź, że ogarnęła go rozpacz. Dowiedziawszy się o jego powodzeniu, niemal klasnęła w dłonie – czy tylko ze względu na chłopców? Potem słysząc, dokąd ma się udać, zareagowała takim przygnębieniem, że odzyskał wszelkie nadzieje, ale za chwilę znów je utracił, bo odezwała się, jakby całkowicie pochłonięta sprawą zakupów:

– Oto sklep, gdzie muszę wstąpić. Czy wejdzie pan ze mną? To nie potrwa długo.

Jo była dość dumna ze swojej umiejętności robienia zakupów, a teraz szczególnie jej zależało na tym, by olśnić swego towarzysza sprawnością i szybkością, z jaką wszystko załatwi. Tymczasem była tak wzburzona, że wszystko poszło na opak. Potrąciła tacę z igłami, przypomniała sobie o tym, że perkalu miało być pół jarda, dopiero gdy materiał był już odcięty, podała nieodpowiednie monety i zmieszała się do reszty, gdy poprosiła o jedwabną wstążkę przy stoisku z drukowanym perkalem. Pan Bhaer stał obok, widział jej zmieszanie i rumieńce i nagle jego własne zmieszanie znikło, bo zrozumiał, że czasami zachowanie kobiet oznacza coś zupełnie przeciwnego, niż świadczą pozory.

Kiedy wyszli, w znacznie pogodniejszym nastroju włożył sobie paczkę pod ramię i rozchlapywał kałuże, jakby wszystko to bardzo go bawiło.

– A może zrobimy trochę zakupów dla dzieci i urządzimy święto dziś wieczorem, kiedy przyjdę z ostatnią wizytą do jakże miłego domu państwa? ‒ zapytał, zatrzymując się przed wystawą pełną owoców i kwiatów.

– Co będziemy kupować? – zapytała Jo, pomijając ostatnią część jego wypowiedzi.

– Czy mogą jeść pomarańcze i figi? – zapytał pan Bhaer z ojcowską troską.

– Oczywiście, byle nie w nadmiarze.

– Czy lubi pani orzechy?

– Jak wiewiórka.

– Winogrona z Hamburga, tak, na pewno powinniśmy ich skosztować, prawda?

Jo zmarszczyła się na taką rozrzutność i zapytała, dlaczego nie kupi po prostu koszyka daktyli, beczułki rodzynek i torby migdałów, i tyle? Na co pan Bhaer wyjął portmonetkę i nie pytając już Jo o zdanie, kupił kilka funtów winogron, doniczkę różowych stokrotek zwanych „daisy”, mały gąsiorek miodu, co miało być bezpośrednią aluzją do angielskiej nazwy gąsiora – „demijohn”. Po czym upchnął po kieszeniach pękate pakunki, dał jej do niesienia kwiaty, otworzył swój stary parasol i pomaszerowali dalej.

– Panno March, chciałbym panią prosić o wielką przysługę – zaczął profesor.

– Tak, proszę pana. – Serce Jo zaczęło bić tak mocno, że przestraszyła się, że on to usłyszy.

– Ośmielam się prosić o to mimo deszczu, bo pozostało mi już tak niewiele czasu.

– Tak, proszę pana. – Mało brakowało, a Jo zmiażdżyłaby małą doniczkę z kwiatami, tak mocno zaczęła ją ściskać.

– Chciałbym kupić sukieneczkę dla mojej Tiny, a jestem zbyt głupi, żeby zrobić to samodzielnie. Czy nie zechciałaby pani mi dopomóc?

– Tak, proszę pana. – Jo stała się nagle tak spokojna i zimna, jakby znalazła się w chłodni.

– Może jeszcze szal dla matki Tiny, jest taka biedna i chora, a jej mąż to samo utrapienie. Tak, tak, gruby, ciepły szal to będzie bardzo dobry prezent.

– Zrobię to z przyjemnością, panie Bhaer... – „Wszystko dzieje się tak szybko i on z każdą chwilą staje mi się coraz droższy” – pomyślała Jo. Po czym, otrząsnąwszy się, przystąpiła do dzieła z takim zapałem, że przyjemnie było na nią popatrzeć.

Pan Bhaer pozostawił wszystko do jej decyzji, wybrała więc ładną sukienkę dla Tiny, a następnie poprosiła o szale. Sprzedawca, który sam był człowiekiem żonatym, okazał zainteresowanie tym klientom, którzy wydawali się robić zakupy rodzinne.

– Pańska małżonka zechce może ten. To znakomity produkt, kolor bardzo twarzowy, a materiał w najlepszym gatunku – powiedział, rozkładając miękki szary szal i zarzucając go Jo na ramiona.

– Czy podoba się panu, panie Bhaer? – zapytała, odwracając się do niego plecami, szczęśliwa, że ma okazję ukryć twarz.

– Znakomity. Weźmiemy go – odpowiedział profesor, uśmiechając się do siebie przy płaceniu. – A teraz może pojedziemy do domu? – zapytał, tak jakby te słowa sprawiały mu szczególną przyjemność.

– Tak, zrobiło się już późno i jestem zmęczona. – Głos Jo zabrzmiał znacznie smutniej, niż sobie to uświadomiła, bo wydało jej się nagle, że słońce zaszło równie niespodzianie, jak się pokazało, a świat stał się na powrót zabłocony i nieszczęśliwy. Dopiero teraz zauważyła, że zmarzły jej nogi i rozbolała ją głowa, a w sercu poczuła chłód dotkliwszy niż ten, co ziębił jej stopy, i ból o wiele gorszy niż w swej skołatanej głowie. Oto pan Bhaer odjeżdżał; lubił ją wyłącznie jak przyjaciel; wszystko było pomyłką i najlepiej, żeby już skończyło się jak najszybciej. Pogrążona w tych myślach Jo pomachała do nadjeżdżającego omnibusu tak zamaszyście, że stokrotki wyleciały z doniczki i uległy poważnemu zniszczeniu.

– To nie jest nasz omnibus – powiedział profesor, machając ku zatłoczonemu pojazdowi, by odjechał, i podnosząc z ziemi biedne kwiatki.

– Bardzo pana przepraszam, nie zauważyłam. Nic nie szkodzi, mogę iść pieszo. Przywykłam do brodzenia w błocie – odparła Jo, bardzo mocno mrugając oczami, bo wolałaby raczej umrzeć, niż otwarcie otrzeć łzy.

Odwróciła głowę, lecz pan Bhaer dostrzegł jednak łzy na jej policzkach. Widok ten zdawał się go wzruszyć, bo zatrzymał się nagle i zapytał bardzo szczególnym tonem:

– Najdroższe serce, dlaczego pani płacze?

Gdyby Jo nie była w tych sprawach zupełną nowicjuszką, odpowiedziałaby, że bynajmniej nie płacze, że się przeziębiła, lub też wymyśliłaby jakąś inną kobiecą wymówkę, stosowną przy tej okazji. Zamiast tego jednak niegodne to stworzenie odparło z nieopanowanym szlochem:

– Dlatego, że pan odjeżdża.

– Ach, mein Gott, to tak dobrze! – zawołał pan Bhaer, któremu udało się klasnąć w dłonie pomimo trzymanego parasoła i pakunków. – Jo, nie mogę dać pani nic innego, tylko wiele miłości. Przyjechałem, żeby „przekonać się, czy mogłoby pani na tym zależeć, i czekałem, aby nabrać pewności, że jestem dla pani kimś więcej niż przyjacielem. Czy jestem? Czy mogłaby pani znaleźć w swoim sercu odrobinę miejsca dla starego Fritza? – dodał jednym tchem.

– Och, tak! – wykrzyknęła Jo, a on rozpromienił się z radości, bo objęła go przy tym obiema rękoma za ramię i spojrzała na niego z wyrazem twarzy, który jednocześnie mówił, jak szczęśliwa będzie, mogąc iść obok niego przez życie – nawet pozbawiona lepszego schronienia niż stary parasol, byle tylko to on właśnie go trzymał.

Były to niewątpliwie trudne oświadczyny, ponieważ pan Bhaer, nawet gdyby pragnął to zrobić, nie mógł paść na kolana ze względu na błoto. Nie mógł też ująć dłoni Jo, bo obie ręce miał zajęte. Toteż jedynym sposobem, w jaki mógł jej wyrazić swoją czułość i szczęście, było spojrzenie, które ku niej skierował, i które tak upiększyło jego twarz, że w kropelkach wody, lśniących na jego brodzie, zdawały się pokazywać małe tęcze. Gdyby nie kochał Jo tak bardzo, nie sądzę, żeby zdecydował się na oświadczyny w tej właśnie chwili, ponieważ wygląd jej wiele pozostawiał do życzenia, suknia była w opłakanym stanie, pończochy zachlapane aż po kostki, a czepek zupełnie zrujnowany. Szczęśliwie, pan Bhaer uważał ją za najpiękniejszą kobietę na świecie, a ona uznała, że wyglądał bardziej szlachetnie niż kiedykolwiek, mimo że rondo jego kapelusza zupełnie rozmiękło od małych strużek spływających mu na ramiona (cały parasol trzymał nad Jo), a wszystkie palce u jego rękawiczek domagały się igły.

Przechodnie uznali ich prawdopodobnie za parę nieszkodliwych szaleńców, bo szli spacerowym krokiem, obojętni na deszcz, zapadający zmierzch i mgłę. Niewiele ich obchodziło, co ktoś mógł sobie o tym pomyśleć, rozkoszowali się bowiem tą szczęśliwą chwilą, która rzadko zdarza się częściej niż raz w życiu. Profesor wyglądał tak, jakby podbił całe królestwo i otrzymał wszystkie skarby świata, Jo szła zaś obok niego z poczuciem, że tu właśnie zawsze było jej miejsce, i zastanawiała się, jak mogła kiedykolwiek myśleć o wyborze innej drogi. Ona też pierwsza się odezwała:

– Friedrich, dlaczego pan nie...

– Och, niebiosa, ona zwraca się do mnie imieniem, którego nikt nie używał od śmierci mojej siostry, Minny! – zawołał profesor, zatrzymując się w kałuży, by spojrzeć na nią z wdzięczną radością.

– Zawsze tak pana po cichu nazywałam, więc zapomniałam się. Ale przestanę, chyba że się to panu podoba.

– Podoba? Jest to dla mnie słodsze, niż potrafię wyrazić. Powiedz także „ty”, a będę najszczęśliwszym człowiekiem pod słońcem.

– Czy forma „ty” nie brzmi nieco sentymentalnie? – zapytała Jo, prywatnie uważając, że jest to bardzo ładne słowo.

– Sentymentalnie? Tak. Dzięki Bogu, my, Niemcy, wierzymy w sentymenty i dlatego pozostajemy młodzi. Wasze angielskie „sir” jest takie zimne, powiedz „ty”, najdroższe serce, to dla mnie tyle znaczy – błagał pan Bhaer, zupełnie jak romantyczny student, a nie poważny profesor.

– Skoro tak, dlaczego ty nie powiedziałeś mi o tym wcześniej? – zapytała Jo nieśmiało.

– Otworzę przed tobą moje serce, bo teraz należy już całkiem do ciebie. Widzisz więc, moja Jo – ach, kochane, zabawne, miłe imię! – tak pragnąłem wyznać ci coś, kiedy żegnaliśmy się w Nowym Jorku, ale sądziłem, że ten przystojny przyjaciel jest z tobą zaręczony, i dlatego milczałem. Czy powiedziałabyś „tak”, gdybym wtedy przemówił?

– Nie wiem. Obawiam się, że nie, bo wtedy nie miałam wcale serca.

– Ależ skąd! Nie wierzę w to. Było tylko uśpione, musiał dopiero zjawić się książę z bajki i obudzić je. Ach tak, pierwsza miłość jest najpiękniejsza, ale ja nie jestem tym księciem.

– Nieprawda, nigdy nie przeżyłam innej. Teddy był dla mnie tylko miłym chłopcem, a jemu szybko przeszło to zadurzenie – powiedziała Jo, której bardzo zależało na tym, by wyprowadzić profesora z błędu.

– Wierzę ci i teraz jestem pewny, że dałaś mi wszystko. Czekałem tak długo, że stałem się bardzo samolubny, o czym przekonasz się, profesorowo.

– Podoba mi się to – zawołała Jo, zachwycona swoim nowym tytułem. – Ale powiedz mi, co cię w końcu sprowadziło tutaj właśnie teraz, kiedy najbardziej byłeś mi potrzebny?

– To. – Pan Bhaer wyjął z kieszeni kamizelki zniszczony kawałek papieru.

Jo rozłożyła go i bardzo się zawstydziła, bo był to jeden z jej wierszy, zamieszczony w gazecie, do której czasami w celach zarobkowych posyłała swoje próby.

– W jaki sposób cię to sprowadziło? – zapytała, zastanawiając się, co mógł mieć na myśli.

– Znalazłem to przypadkiem. Rozpoznałem po imionach i inicjałach, i był w tym utworze jeden wers, który zdawał się mnie przyzywać. Przeczytaj i znajdź go. Dopilnuję, żebyś nie zmokła.

Jo pośpiesznie przebiegła wzrokiem linijki.

Na strychu

cztery małe kuferki stoją tu w szeregu,

Wszystkie szare od kurzu i zniszczone przez czas,

Wypełniły je dawno do samego brzegu,

Skarby dzieci, co niegdyś tu bawiły się wraz.

Cztery małe kluczyki na wstążkach się kręcą,

Dziś spłowiałych, lecz dawniej tak pełnych wymowy,

Kiedy z pogodą w sercu i dumą dziecięcą

Powieszono je tutaj w pewien dzień deszczowy.

Cztery małe imiona, każde na swym wieku,

Rączkami właścicielek z trudem tam wyryte,

i pod nimi zaś schowane jak sen pod powieką

Chwile tkwią przez szczęśliwą gromadkę przeżyte.

Bawiły się tu kiedyś, przystając czasami,

By posłuchać, jak słodka piosenka je woła,

Gdy stukając po dachu cichymi krokami,

Krople letniego deszczu padały dokoła.

„Meg” na pierwszym lśni wieku, gładkim i zadbanym.

Podnoszę je, by zajrzeć tam wzrokiem miłości,

Bo leżą tu w porządku jakże dobrze znanym

Liczne skarby jej życia, pełnego radości,

Opowiadają one o jej dniach spokojnych –

Są podarki dla dziecka, westchnienia dziewczęce,

Suknia ślubna, życzenia pisane dla żony,

Mały bucik i pierwsze loki niemowlęce.

Zabawki tylko żadnej nie ma pod tym wiekiem,

Zabrano je stąd wszystkie, na starość ożyły,

By były niezawodnym w chwilach smutku lekiem

I innej Meg malutkiej w zabawie służyły.

O, najszczęśliwsza matko! Jak dobrze mi znane

Słowa tego refrenu, co i ciebie woła,

Gdy delikatne, ciche dźwięki kołysanek

W kroplach letniego deszczu padają dokoła.

„Jo” na następnym wieku, co brudne i stare,

W środku skład pstrokacizny naznoszonej zewsząd.

Są tam lalki bezgłowe, zeszyty podarte,

Stos oniemiałych ptaków, wyleniałych zwierząt.

Są łupy przyniesione tu z lądów bajkowych,

Po których wędrowała wciąż jej postać wiotka,

Jest wiele o przyszłości marzeń niespełnionych,

I wspomnienia przeszłości, która wciąż jest słodka;

Niedokończone wiersze, opowieści dzikie,

Kwietniowe listy, ciepłe i chłodne zarazem,

I z życia upartego dziecka pamiętnika –

Są wcześnie postarzałej kobiety obrazem;

Kobiety, co w samotnym domu wiodąc życie,

Słyszy wciąż niczym smutny refren, co ją woła:

„Bądź ty godna miłości, wówczas miłość przyjdzie”,

Krople letniego deszczu padają dokoła.

Moja Beth! Twój kuferek wiernie odkurzają

I wieko, które nosi twoje imię, czyszczą

Troskliwe ręce, które często tu bywają,

I kochające oczy, w których łzy wciąż błyszczą.

Śmierć kanonizowała cię, co już za życia

Zdawałaś się nam wszystkim mniej ludzka niż boska,

Z czułą skargą składamy więc nasze przeżycia –

Relikwie w tej świątyni, gdzie mieszkała troska:

Srebrny dzwonek, którym nas rzadko przyzywała,

Mały czepek, ostatni, jaki mogła nosić,

Piękna umarła gwiazda, co u drzwi wisiała

Przez anioły zatknięta, by tam się odrodzić;

A piosnki, co bez słowa skargi nam śpiewała,

Choć więzienie cierpienia wznosiło swój cokół,

Pamięć nasza na zawsze słodka już wmieszała.

W krople letniego deszczu, co padały wokół.

Ostatnie wieko, błyszczy się za cztery,

Napis na nim wytworny jest i elegancki –

„Amy” głoszą błękitne i złote litery,

I tarczę podtrzymuje tam rycerz szarmancki.

Wewnątrz leżą wstążeczki, w jej włosy wplatane,

Pantofelki, co liczne bale przetańczyły,

Zwiędłe kwiaty, starannie wszystkie poskładane,

Wachlarze, które już się swą pracą zmęczyły;

Wesołe są liściki, wszystkie tak płomienne,

Drobiazgi, które jakże dobrze pamiętają

Dziewczęcy wstyd i lęki, nadzieje promienne

I panieńskiego serca zapis wierny dają.

Serce to dziś poznaje piękniejsze zaklęcie,

Nasłuchując, gdy z dala pogodnie je woła

Srebrny dźwięk ślubnych dzwonów zwiastując zamęście,

Gdy krople letniej mżawki padają dokoła.

Cztery małe kuferki stoją tu w szeregu,

Wszystkie szare od kurzu, zniszczone przez czas,

Cztery kobiety, teraz w dojrzałym już wieku

Gotowe są, by kochać i by trudzić się wraz.

Cztery siostry rozstały się dziś na godzinę,

Są wszystkie, i choć jedna wcześniej wyjść musiała,

Wieczna siła miłości tę naszą dziecinę

Bliższą nam dziś i droższą jeszcze ukazała.

O, gdy te nasze skarby, co były w ukryciu,

Leżą tak rozpostarte przed Ojca oczyma,

Niechaj złote godziny pomnożą się w życiu,

Śmiałej jego muzyki niech nikt nie zatrzyma.

Gdy czyny w świetle mogą piękno swe ukazać,

Niechaj cieszą jak struna, co serce porusza,

Nasze dusze gotowe, by cierpieć i śpiewać

W blasku słońca, co ziemię po deszczu osusza.

J.M.

– To bardzo zła poezja, ale tak właśnie czułam się, kiedy pisałam to pewnego dnia. Byłam bardzo samotna i bardzo wtedy płakałam. Nigdy nie sądziłam, że mogło to powędrować tam, gdzie opowiedziało komuś całą historię – powiedziała Jo, drąc na kawałki wiersz, który profesor tak długo przechowywał.

– Niech więc znika, spełnił swoją rolę, a ja dostanę nowe wiersze, kiedy przeczytam brązowy zeszyt, w którym trzyma ona swoje małe sekrety – powiedział pan Bhaer obserwując z uśmiechem, jak wiatr rozwiewa strzępy papieru. – Tak – dodał żarliwie – czytałem to i myślałam sobie: ona ma kłopoty, jest samotna, znalazłaby pocieszenie w prawdziwej miłości. Moje serce jest pełne, pełne miłości dla niej. Czyż nie powinienem pójść i powiedzieć: „Jeśli nie jest to zbyt ubogi dar w zamian za to, co miałbym nadzieję otrzymać, weź mą miłość w imię Boże”?

– A więc przyjechałeś i odkryłeś, że nie był to wcale skromny dar, lecz najcenniejszy na świecie – wyszeptała Jo.

– Z początku nie śmiałem w to uwierzyć, pomimo niebiańskiego powitania, jakie na mnie czekało. Ale wkrótce zacząłem mieć nadzieję i powiedziałem sobie: „Zdobędę ją, choćbym miał umrzeć!” – zawołał pan Bhaer, podnosząc głowę z wyzwaniem, jakby ściana mgły, która ich otaczała, stanowiła przeszkodę, przez którą miał się mężnie przedzierać.

Jo uznała, że jest wspaniały, i postanowiła być godną swego rycerza, mimo że nie nadjechał on we wspaniałej zbroi i na rączym rumaku.

– Co cię tak długo zatrzymywało? – zapytała, bo teraz zadawanie poufałych pytań i otrzymywanie rozkosznych odpowiedzi sprawiało jej taką przyjemność, że nie potrafiła się powstrzymać.

– Nie było to łatwe, ale nie mogłem zdobyć się na odwagę, żeby zabrać cię z tego tak szczęśliwego domu, zanim nie miałem choćby cienia nadziei, że będę mógł stworzyć ci podobny, nawet gdyby miało to nastąpić po latach ciężkiej pracy. Jak mogłem żądać, byś porzuciła tak wiele dla takiego biednego, starego jegomościa, którego jedynym majątkiem jest nieco wiedzy?

– Cieszę się, że jesteś biedny. Nie zniosłabym bogatego męża – powiedziała Jo zdecydowanie, dodając łagodniejszym tonem: – Nie obawiam się biedy. Znosiłam ją dostatecznie długo, by przestać się jej obawiać i umieć znaleźć szczęście w pracy dla tych, których kocham. Przestań też mówić o tym, że jesteś stary – czterdzieści lat to najpiękniejszy wiek. Kochałabym cię, nawet gdybyś miał siedemdziesiąt lat!

Profesor uznał to za tak wzruszające, że powinien użyć swojej chustki do nosa, ale nie mógł jej wydobyć, więc Jo sama otarła mu oczy i powiedziała ze śmiechem, biorąc od niego kilka pakunków:

– Być może jestem uparta, ale nikt nie może powiedzieć, że nie spełniam swojej roli, bo szczególna misja kobiety ma podobno polegać na ocieraniu łez i noszeniu ciężarów. Będę nieść moją część i pomagać w utrzymywaniu domu, Friedrich. Pogódź się z tym lepiej albo nigdzie z tobą nie pójdę – dodała rezolutnie, kiedy starał się odebrać jej pakunki.

„A więc przyjechałeś i odkryłeś, że nie był to wcale skromny dar, lecz najcenniejszy na świecie – wyszeptała Jo”.

– Zobaczymy. Czy masz cierpliwość, Jo? Muszę najpierw wyjechać sam i popracować, żeby pomóc chłopcom, bo nawet dla ciebie nie potrafię złamać słowa danego Minnie. Czy możesz mi to wybaczyć i z ufnością czekać na mnie?

– Tak, wiem, że potrafię, bo kochamy się, więc wszystko łatwo mi będzie wytrzymać. Zresztą ja też mam swoje obowiązki i pracę. Nie potrafiłabym być szczęśliwa, gdybym je zaniedbała, dlatego wcale nie musimy się spieszyć. Ty wykonasz, co do ciebie należy na Zachodzie, ja zrobię to tutaj i oboje będziemy szczęśliwi, myśląc o naszej cudownej przyszłości.

– Ach! Dajesz mi tyle nadziei, a ja nie mogę ci w zamian dać nic poza moim pełnym sercem i tymi pustymi rękoma – zawołał wzruszony profesor.

Należy chyba porzucić wszelką nadzieję, by Jo kiedykolwiek nauczyła się właściwie zachowywać, bo na te słowa wsunęła po prostu obie dłonie w jego ręce, szepcząc czule:

– Teraz twoje ręce nie są już puste. – I pochylając się pod parasolem, pocałowała swojego Friedricha. Było to okropne, ale zrobiłaby to, nawet gdyby zamiast stada ubłoconych wróbli na żywopłocie siedzieli przedstawiciele gatunku ludzkiego. Nie przejmowała się już niczym poza swoim własnym szczęściem. Dla obojga były to najszczęśliwsze chwile w ich życiu i Jo odwracając się od ponurej mgły i ciemności w stronę domu pełnego światła, ciepła i spokoju, wprowadziła tam swego ukochanego i zamknęła drzwi.

ROZDZIAŁ XLVII

Czas żniw

Przez cały rok Jo i profesor pracowali, mieli nadzieję i czekali, spotykając się od czasu do czasu i pisując tak obszerne listy, że, jak utrzymywał Laurie, spowodowało to podwyżkę cen na papier. Drugi rok rozpoczął się dość posępnie, ponieważ przyszłość ich wciąż nie rysowała się zbyt jasno, a ponadto zmarła ciotka March. Kiedy jednak minął pierwszy smutek – kochali bowiem starą damę mimo jej ostrego języka – odkryli, że mają też powód do radości, bo pozostawiła ona Jo Plumfield, dzięki czemu różne śmiałe plany stały się realne.

– To piękna stara posiadłość i przyniesie pokaźną sumkę, bo sprzedasz ją oczywiście – powiedział Laurie, kiedy omawiali tę sprawę kilka tygodni później.

– Nie, nie sprzedam – brzmiała zdecydowana odpowiedź Jo, zajętej głaskaniem tłustego pudla, którego zaadoptowała z szacunku do jego dawnej pani.

– Nie zamierzasz tam chyba zamieszkać?

– Owszem, zamierzam.

– Ależ, moje drogie dziewczę, to ogromny dom i utrzymanie go pochłonie fortunę. Do samego ogrodu i sadu potrzeba ze dwóch, trzech ludzi, a nie wydaje mi się, żeby rolnictwo było specjalnością pana Bhaera.

– Spróbuje i tego, jeśli go poproszę.

– I masz nadzieję utrzymać się z płodów tej ziemi? No cóż, brzmi to bajecznie, ale przekonasz się, jakie to ciężkie zadanie.

– To, co zamierzamy tam hodować, przynosi bardzo dobre zyski – roześmiała się Jo.

– A cóż takiego wspaniałego chcesz tam hodować, madame?

– Chłopców. Chcę założyć szkołę dla małych chłopców, dobrą szczęśliwą szkołę, jak prawdziwy dom. Ja będę się nimi opiekowała, a Fritz będzie uczył.

– To rzeczywiście plan na miarę Jo! Czyż to nie jest zupełnie do niej podobne? – wykrzyknął Laurie, zwracając się do całej rodziny, która wydawała się równie zdziwiona jak on.

– Mnie się podoba – powiedziała zdecydowanie pani March.

– I mnie też – dodał jej mąż, którego ucieszyła myśl o możliwości wypróbowania nowych metod nauczenia.

– Jo będzie z tym miała bardzo dużo kłopotów – powiedziała Meg, głaszcząc po głowie swego jedynego, ale całkowicie absorbującego syna.

– Jo sobie z tym poradzi i będzie szczęśliwa. To wspaniały pomysł. Opowiedz nam o tym – odezwał się pan Laurence, który marzył, żeby pomóc zakochanym, ale wiedział, że nie przyjęliby jego pomocy w zwykłej postaci.

– Wiedziałam, że mnie pan poprze. I Amy także, widzę to po jej oczach, mimo że przezornie zastanawia się, zanim coś powie. A teraz, moi drodzy – ciągnęła z zapałem Jo – weźcie pod uwagę, że nie jest to nowy pomysł, ale plan, który od dawna pragnęłam zrealizować. Zanim jeszcze pojawił się mój Fritz, często myślałam o tym, że kiedy zrobię majątek i nikt nie będzie mnie już potrzebował w domu, wynajmę wielki dom i zaopiekuję się biednymi, opuszczonymi chłopcami, pozbawionymi matek i póki jeszcze nie jest za późno, uczynię ich życie szczęśliwym. Widzę, jak wielu chłopców marnuje się z braku pomocy, która nadeszłaby w odpowiedniej chwili. Tak bardzo chciałabym coś dla nich zrobić.Wydaje mi się, że rozumiem ich potrzeby, współczuję im i tak bardzo chciałabym stać się dla nich matką!

Pani March wyciągnęła rękę do Jo, która ujęła ją z uśmiechem i ze łzami w oczach i mówiła dalej ze swoim dawnym entuzjazmem:

– Opowiedziałam kiedyś o moim planie Fritzowi, a on powiedział, że jest to dokładnie to samo, co i on chciałby robić, i zgodził się spróbować, kiedy zostaniemy bogaci. Jest taki kochany, przez całe swoje życie pomaga biednym chłopcom, a przecież nie bogaci się i nigdy bogaty nie będzie. Ale teraz, dzięki mojej dobrej starej ciotce, która kochała mnie bardziej, niż na to zasługuję, ja jestem bogata, a przynajmniej tak się czuję, i jeśli nasza szkoła będzie miała powodzenie, możemy znakomicie mieszkać w Plumfield. To miejsce w sam raz dla chłopców, dom jest duży, a meble mocne i proste. Wewnątrz dość znajdzie się miejsca dla wielu dzieci, a dokoła rozciągają się wspaniałe tereny. Będą pomagać w ogrodzie i w parku. To zdrowa praca, prawda, proszę pana? Fritz będzie ich uczył i wychowywał na swój sposób, a ojciec mu w tym pomoże. Ja mogę ich karmić i hołubić, rozpieszczać i ganić, a mama będzie mi służyć pomocą. Zawsze marzyłam, by mieć wokół siebie wiele dzieci, a teraz mogę ofiarować im cały wielki dom. Pomyślcie, jaki to luksus – Plumfield na własność i gromada chłopców, by się nim wraz ze mną cieszyć!

Kiedy Jo z westchnieniem zachwytu wzniosła ręce, cała rodzina wpadła w rozbawienie, a najserdeczniej śmiał się pan Laurence.

– Nie widzę w tym nic zabawnego – powiedziała poważnie Jo, kiedy już się uspokoili. – Czyż nie jest to absolutnie naturalne i stosowne, że mój profesor otwiera szkołę, a ja postanowiłam zamieszkać we własnej posiadłości?

– No proszę, już zaczyna przybierać pozy – powiedział Laurie, który uważał cały pomysł za nierealny. – Czy mogę jednak zapytać, jak zamierzasz utrzymać całą tę instytucję? Jeśli wszyscy uczniowie będą małymi obdartusami, to obawiam się, że twoje plony nie będę zbyt dochodowe, w dosłownym znaczeniu tego słowa, pani Bhaer.

– Och, nie bądź takim czarnowidzem, Teddy. Oczywiście, będę też miała bogatych uczniów, może właśnie zacznę od takich. A potem, kiedy już zrobię dobry początek, wezmę jednego czy dwóch obdartusów po prostu dla radości. Dzieci bogatych ludzi często równie bardzo potrzebują opieki i pociechy, jak dzieci biedaków. Widziałam nieszczęsne małe stworzenia pozostawione jedynie pod opieką służby, niektóre są niegrzeczne z powodu zaniedbania, a inne utraciły matki. Poza tym nawet najlepsi z nich muszą przebrnąć przez okres dorastania i wtedy właśnie potrzebują najwięcej cierpliwości i dobroci. Często nawet rodzina chowa ich przed ludzkim wzrokiem, spodziewając się, że z ładnych dzieci zmienią się od razu we wspaniałych młodych ludzi. Takie małe niedźwiedzie szczególnie mnie interesują i chciałabym im udowodnić, że umiem dostrzec ich ciepłe, uczciwe i pełne dobrych intencji chłopięce serca, pomimo niezgrabnych kończyn i postrzelonych głów. Mam też pewne doświadczenie, bo czyż nie wychowałam już jednego chłopca na pociechę i dumę całej rodziny?

– Będę zeznawał, że dołożyłaś ku temu starań – powiedział Laurie z pełnym wdzięczności spojrzeniem.

– I odniosłam sukces, który przeszedł moje oczekiwania, bo oto stałeś się stateczym, poważnym człowiekiem interesu, który dokonuje tyle dobra, gromadząc nie pieniądze, lecz błogosławieństwa biedaków. Ale nie jesteś tylko człowiekiem interesu. Kochasz dobro i piękno, sam się nimi rozkoszujesz i dzielisz się z innymi, tak jak to zawsze robiłeś za dawnych czasów. Jestem z ciebie taka dumna, Teddy, bo stajesz się z upływem lat coraz lepszy i wszyscy to dostrzegają, chociaż nie pozwalasz nikomu nic powiedzieć. A kiedy będę już miała swoją trzódkę, wskażę na ciebie i powiem: „Oto wasz wzór, moi chłopcy”.

Biedny Laurie nie wiedział, gdzie podziać oczy, bo chociaż był już dorosłym mężczyzną, ogarnęła go jakby chłopięca nieśmiałość, kiedy ta lawina pochwał sprawiła, że wszystkie twarze skierowały się ku niemu z wyrazem aprobaty.

– Powiedziałbym, Jo, że to chyba nieco za wiele – zaczął zupełnie na swój dawny, chłopięcy sposób. – Wszyscy tyle dla mnie zrobiliście, że nigdy nie będę w stanie odwdzięczyć się wam i obiecuję starać się z całych sił, by was nie zawieść. Ty, Jo, ostatnio nieco mnie zaniedbałaś, ale mimo to miałem najlepszych pomocników. Toteż podziękowania za moje osiągnięcia należą się również tym dwojgu. – I delikatnie położył jedną dłoń na białej głowie dziadka, a drugą na złotych włosach Amy.

– Naprawdę uważam, że rodzina to najpiękniejsza rzecz na świecie! – wykrzyknęła Jo z zachwytem. Mam nadzieję, że moja własna będzie równie szczęśliwa jak te trzy, które znam i najbardziej kocham. Gdyby jeszcze John i mój Fritz mogli tu być, byłby to prawdziwy mały raj na ziemi – dodała nieco spokojniej.

Był to ze wszech miar zadziwiający rok, bo wszystko zdawało się dziać niezwykle szybko i pomyślnie. Zanim Jo zdołała się zorientować, była już mężatką i mieszkała w Plumfield. Potem pojawili się tam niczym grzyby po deszczu mali chłopcy, sześciu czy siedmiu, i wszyscy, bogaci i biedni, czuli się tam kochani i szczęśliwi. Stało się to w dużej mierze za sprawą pana Laurence’a, który wciąż wynajdywał jakieś wzruszające przypadki nędzy i błagał Bhaerów, by zlitowali się nad dzieckiem, na którego utrzymanie gotów był oczywiście łożyć. W ten to podstępny sposób starszy pan pomagał finansowo dumnej Jo, a jednocześnie powierzał jej opiece chłopców, za którymi najbardziej przepadała. Oczywiście z początku była to ciężka praca i Jo popełniała wiele zabawnych błędów, ale mądry profesor wyprowadzał ją bezpiecznie na spokojniejsze wody i najbardziej nawet rozhukany oberwaniec zawsze bywał w końcu ujarzmiony. Jakże cieszyła się Jo ze swojej „gromady chłopaków” i jak rozpaczałaby biedna ciotka March, gdyby mogła ujrzeć święte pokoje sztywnego, porządnego Plumfield pełne rozbieganych Tomów, Dicków i Harrych! Była w tym swego rodzaju sprawiedliwość losu, bo starsza pani była za życia postrachem wszystkich okolicznych chłopców, a teraz właśnie ci, których dawniej stąd przepędzano, raczyli się do woli zakazanymi śliwkami, bez słowa nagany profanowali żwir, rozkopując go butami, i grali w krykieta na wielkim polu. Plumfield było teraz swoistym rajem dlu chłopców i Laurie sugerował, że powinni nazwać je Bhaergarten, co stanowiłoby hołd dla wychowawcy, a zarazem byłoby najtrafniejsze.

Szkoła nigdy nie stała się modna i profesor nie zbił na niej majątku, ale była ona dokładnie taka, jak zamierzała to Jo – szczęśliwe, jak prawdziwy dom rodzinny, miejsce dla chłopców, którzy potrzebowali nauki, opieki i dobroci. Wszystkie pokoje w wielkim domu szybko się zapełniły, każda mała działka w ogródku wkrótce znalazła swego opiekuna, a w oborze i komórce pojawiła się prawdziwa menażeria, gdyż posiadanie domowych zwierząt było jak najbardziej dozwolone. Trzy razy dziennie Jo uśmiechała się do Fritza, siedząc u szczytu długiego stołu, po którego obu stronach widniały szeregi szczęśliwych młodych twarzy, zwracających ku niej czułe oczy, ufne słowa i wdzięczne serca, pełne miłości dla „mamy Bhaer”. Miała teraz wystarczająco dużo chłopców i wcale nie była nimi zmęczona, mimo że w żadnym razie nie byli aniołami, a niektórzy z nich przysparzali profesorowi i profesorowej wiele troski i kłopotu. Jo jednak wierzyła, że w sercu najbardziej nawet niegrzecznego, zuchwałego czy męczącego urwisa tkwiła ukryta dobroć, i wiara ta dawała jej cierpliwość i umiejętności, a z czasem i sukcesy. Jaki śmiertelny chłopiec mógł się bowiem długo buntować, kiedy ojciec Bhaer uśmiechał się do niego życzliwie, a mama Bhaer wybaczała mu wszystko po sto razy dziennie. Jo ogromnie sobie ceniła przyjaźń chłopców, ich skruszone pociąganie nosem i zawstydzone szepty, kiedy coś zbroili, powierzane jej zabawne i wzruszające drobne sekrety, ich zapał, nadzieje i plany, a nawet ich niepowodzenia, gdyż dzięki nim stawali jej się tylko jeszcze drożsi.

Tak, Jo była tam bardzo szczęśliwą kobietą, pomimo ciężkiej pracy, wielu trosk i nieustannej wrzawy. Cieszyła się tym serdecznie i uważała, że uznanie chłopców warte było więcej niż pochwały całego świata, teraz bowiem snuła swe opowieści wyłącznie dla gromadki wiernych słuchaczy i wielbicieli.

Po paru latach jej szczęście osiągnęło pełnię, bo na świat przyszło dwóch jej własnych chłopców – Rob, nazwany tak po dziadku, i Teddy, beztroski maluch, który zdawał się odziedziczyć pogodne usposobienie swego ojca i żywego ducha matki.

W Plumfield obchodzono bardzo wiele uroczystości, a jedną z ulubionych było doroczne zrywanie jabłek, wtedy bowiem Marchowie, Laurence’owie, Brooke’owie i Bhaerowie stawiali się w komplecie i odbywało się prawdziwe święto. Pięć lat po ślubie Jo pewnego ciepłego październikowego dnia odbywało się właśnie jedno z tych owocnych świąt. Stary sad przyodział się odświętnie, złocienie i astry ozdabiały omszałe ściany, polne koniki skakały żwawo wśród suchych traw, a świerszcze brzęczały niczym bajkowi kobziarze. Zebrali się tam wszyscy, tak rozbawieni i radośni, jakby na świecie nie istniały żadne troski i smutki.

Pan March przechadzał się spokojnie dokoła, cytując panu Laurence’owi Tussera i Cowleya[34] i radując się:

Słodkiego jabłka winny sok

Profesor uwijał się wzdłuż zielonych szpalerów, przewodząc chłopcom, którzy wzięli sobie do towarzystwa hak i drabinę i dokonywali cudów pod względem upadków. Laurie poświęcił się maluchom: woził swoją małą córeczkę w ogromnym koszu, zabrał Daisy, by obejrzała ptasie gniazda, i powstrzymywał żądnego przygód Roba od złamania sobie karku. Pani March i Meg siedziały pośród stosów jabłek niczym dwie Pomony[35], sortując przynoszone wciąż owoce, podczas gdy Amy z pięknym, macierzyńskim wyrazem twarzy szkicowała poszczególne grupy i doglądała bladego chłopca, który siedział, wpatrując się w nią z uwielbieniem, odłożywszy na bok swą małą laskę.

Jo była tego dnia w swoim żywiole i biegała dookoła z podkasaną suknią, kapeluszem, który był wszędzie, tylko nie na jej głowie, i niemowlęciem wetkniętym pod ramię, słowem – gotowa na spotkanie każdej wesołej przygody. Mały Teddy urodził się najwyraźniej pod szczęśliwą gwiazdą, bo nic mu się nigdy nie stało, Jo nie odczuwała zaś żadnego niepokoju, kiedy jeden z chłopców podrzucał go na drzewo, inny galopował, unosząc go na plecach, a jego własny ojciec dokarmiał go kwaśnymi renetami według starej niemieckiej zasady, że niemowlęta potrafią wszystko strawić, poczynając od kwaszonej kapusty po guziki, gwoździe i własne maleńkie obuwie. Jo zawsze była pewna, że we właściwym czasie mały Ted odnajdzie się bezpiecznie, różowy, brudny i pogodny, a wtedy witała go z matczyną czułością.

O czwartej zarządzono odpoczynek i odstawiono puste kosze, podczas gdy zbieracze jabłek odpoczywali, porównując swe zbiory i siniaki. Jo i Meg z oddziałem starszych chłopców nakryły na trawie do podwieczorku, bo ukoronowaniem dnia była zawsze herbata na świeżym powietrzu. Przy takich okazjach ziemia dosłownie płynęła mlekiem i miodem, gdyż chłopcy nie musieli siadać za stołem, lecz wolno im było się posilać według własnych upodobań. Korzystali w pełni z tego rzadkiego przywileju, toteż odbywały się miłe eksperymenty w piciu mleka podczas stania głowie, próby jednoczesnej gry w żabie skoki i zajadania ciasta, małe ciasteczka rozrzucone były po całym trawniku, a rożki z jabłkami zawisały na drzewach niby nowy gatunek owoców. Małe dziewczynki miały swoją prywatną herbatkę, a Ted krążył pośród wiktuałów według własnego upodobania. Kiedy wszyscy się nasycili, profesor zaproponował pierwszy toast, który mieli zwyczaj zawsze przy takich okazjach wypijać: za ciocię March, niech ją Bóg błogosławi! Dobry ten człowiek wzniósł ów toast z całego serca, bo nigdy nie zapomniał, ile zawdzięczał starej damie, a chłopcy wychylali go cicho, wiedząc, że winni są jej ogromny szacunek.

– A teraz wypijamy za sześćdziesiąte urodziny babci! Niech nam żyje sto lat!

Ten toast, jak możecie się domyślić, wzniesiony został bardzo ochoczo, po czym pito za zdrowie wszystkich obecnych, poczynając od pana Laurence’a, którego uważali za specjalnego patrona, a kończąc na zadziwiającej morskiej śwince, która w poszukiwaniu swego młodego pana opuściła własne pielesze. Potem Demi, jako najstarszy wnuk, wręczył królowej dnia całe mnóstwo prezentów. Niektóre były dość zabawne, ale to, co w innych oczach mogło stanowić niedostatki, dla babci było tylko ozdobą – dzieci bowiem same wykonały dla niej podarki. Każdy szew, jaki cierpliwe paluszki Daisy umieściły na obrębionej chustce do nosa, był dla pani March piękniejszy od haftu. Pudełko na buty wykonane przez Demiego uznała za arcydzieło technicznych umiejętności, mimo że wieczko nie dawało się zamknąć. Stołeczek pod nogi zrobiony przez Roba chwiał się co prawda na nierównych nóżkach, lecz babcia uważała, że to bardzo miłe. I żadna strona podarowanej jej przez córeczkę Amy kosztownej książki nie była równie piękna jak ta, na której widniało napisane koślawymi literami: „Dla kochanej Babci od jej małej Beth”.

Podczas tej uroczystości chłopcy zniknęli gdzieś tajemniczo, a kiedy pani March, dziękując dzieciom, rozpłakała się i Teddy zaczął ocierać jej oczy swoim fartuszkiem, profesor niespodziewanie zaintonował pieśń. Słowa jej podjęły jeden po drugim głosy dobiegające gdzieś z góry i wśród drzew rozległa się muzyka niewidzialnego chóru. Chłopcy śpiewali piosenkę, do której Jo napisała słowa, Laurie skomponował muzykę, a profesor podczas licznych prób zadbał, by brzmiała ona jak najlepiej. Nigdy nie słyszano czegoś podobnego i występ zakończył się ogromnym sukcesem, a pani March nie mogła wyjść z podziwu i nalegała, by uścisnąć dłoń każdemu nieopierzonemu ptakowi, począwszy od dryblasów, Franza i Emila, a kończąc na małym Mulaciku, który miał najsłodszy głos z nich wszystkich.

Chłopcy rozbiegli się potem do swych zabaw, a pani March pozostała z córkami.

– Nie sądzę, żebym kiedykolwiek jeszcze powiedziała o sobie „pechowa Jo”, bo moje największe marzenie tak cudownie się spełniło – powiedziała pani Bhaer, wyciągając małą piąstkę, którą Teddy wsadził właśnie do dzbanka z mlekiem.

– A przecież twoje życie jest zupełnie inne od tego, jak je sobie kiedyś wyobrażałaś. Czy pamiętasz swoje powietrzne zamki? – zapytała Amy, z uśmiechem przyglądając się, jak Laurie i John grają z chłopakami w krykieta.

– Tak, pamiętam – odpowiedziała Jo – ale życie, jakiego wtedy pragnęłam, wydaje mi się teraz samolubne, samotne i zimne. Nie porzuciłam jeszcze nadziei, że napiszę kiedyś dobrą książkę, ale mogę poczekać i pewna jestem, że takie doświadczenia i widoki tylko mnie wzbogacają. – I Jo wskazała na ożywionych chłopców w oddali, a potem na ojca, który wsparty na ramieniu profesora spacerował z nim w słońcu – obaj pogrążeni w jednej z tych rozmów, które tak bardzo lubili. I wreszcie wzrok jej spoczął na matce, która siedziała niby na tronie pośród swoich córek, podczas gdy ich dzieci usadowiły się na jej kolanach i u stóp, czując, że wszystkie znajdą pomoc i szczęście w twarzy, która dla nich nigdy się nie starzała.

– Uważam, że mój zamek jest najbliższy temu, jakiego pragnęłam. To prawda, że początkowo marzyłam o wspaniałościach, ale później szybko poczułam, że prawdziwe szczęście znajdę w swoim małym domku, u boku Johna i z moimi kochanymi dziećmi. – Meg położyła dłoń na głowie swego wysokiego syna, a na jej twarzy malował się wyraz największej miłości.

„Och, moje dziewczęta, życzę wam, żebyście w swoim jak najdłuższym życiu, mogły być tak szczęśliwe, jak ja w tej chwili”.

– Mój zamek jest zupełnie inny niż ten, o którym marzyłam, ale podobnie jak Jo, nie zamieniłabym go na żaden inny. Nie porzuciłam wszystkich moich artystycznych nadziei ani nie zadowalam się wyłącznie pomaganiem innym w zaspokajaniu ich pragnień. Zaczęłam właśnie modelować postać dziecka i Laurie mówi, że to najlepsza rzecz, jaką kiedykolwiek zrobiłam. Ja też tak sądzę i mam zamiar wykonać ją w marmurze, żebym mogła, cokolwiek się zdarzy, zachować zawsze obraz mojego małego aniołka. Kiedy Amy mówiła to, łzy potoczyły się z jej oczu na złote włosy śpiącego dziecka, które trzymała w ramionach. Ukochana córeczka była bardzo delikatnym stworzeniem i obawa, że mogłaby ją utracić, kładła cień na szczęściu Amy. Troska ta nękała oboje rodziców, ale miłość i wspólny smutek związały ich ze sobą jeszcze mocniej. Charakter Amy nabrał słodyczy, głębi i czułości. Laurie stał się poważniejszy, silniejszy i bardziej stanowczy, a oboje nauczyli się, że uroda, młodość, powodzenie, a nawet sama miłość nie mogą ochronić nawet tych najszczodrzej obdarowanych przed troską i bólem, stratą i smutkiem.

Bo w każdym życiu pada czasem deszcz,

bywają mroczne i posępne dni

– Jestem przekonana, że wszystko się ułoży, kochanie. Nie rozpaczaj, lecz ufaj i bądź szczęśliwa – powiedziała pani March, kiedy tkliwa Daisy zeskoczyła z jej kolan, aby przytulić swoją różową buzię do bladego policzka małej kuzynki.

– Nigdy nie wpadnę w rozpacz, Marmisiu, bo ty zawsze mnie pocieszysz i mam przecież Lauriego – odparła ciepło Amy. – Nie pozwala, abym dostrzegła jego niepokój, choć tak kocha Beth. Jest dla mnie dobry i cierpliwy i znajduję w nim prawdziwe oparcie i pociechę.Tak więc, pomimo mojej jednej troski, ja też, podobnie jak Meg, jestem szczęśliwa.

– Ja właściwie mogę nic nie mówić, bo każdy przecież widzi, że jestem znacznie szczęśliwsza, niż na to zasługuję – odezwała się Jo, przenosząc wzrok ze swego dobrego męża na pucołowate dzieci baraszkujące dokoła niej na trawie. – Fritz siwieje i tyje. Ja wychudłam jak cień i mam już trzydzieści lat. Nigdy nie będziemy bogaci i Plumfield może spłonąć lada noc, bo ten niepoprawny Tommy Bangs wciąż pali pod kołdrą papierosy z liści, chociaż już trzy razy prawie spowodował pożar. Pomimo jednak tych mało romantycznych faktów, nie mam powodu do narzekań i nigdy w życiu nie byłam tak strasznie zadowolona. Wybaczcie to określenie, ale żyjąc wśród chłopców, od czasu do czasu mimo woli używam ich wyrażeń.

– Tak, Jo, myślę, że twoje zbiory będę udane – zaczęła pani March, odpędzając wielkiego czarnego świerszcza, który przestraszył Teddy’ego.

– Nawet w połowie nie tak udane jak twoje zbiory, mamo. To przecież w dużej mierze dzięki tobie wszystkie jesteśmy dziś szczęśliwe – zawołała Jo z pełną miłości porywczością, z której nigdy nie wyrosła.

– Mam nadzieję, że z każdym rokiem będzie przybywało zboża – powiedziała miękko Amy.

– To wielki snop, kochana Marmisiu, ale wiem, że masz na niego dość miejsca w swym sercu – dodała czułym tonem Meg.

Pani March, wzruszona do głębi, wyciągnęła tylko ramiona, tak jakby chciała przygarnąć do siebie wszystkie dzieci i wnuki, i głosem pełnym matczynej miłości i wdzięczności powiedziała:

– Och, moje dziewczęta, życzę wam, żebyście w swoim jak najdłuższym życiu mogły być tak szczęśliwe, jak ja w tej chwili.

Przypisy

[*] Na podstawie Johna Bunyana, w tłumaczeniu Pauliny Braiter.

[1] Undine i Sintram und Seine Gefahrten – baśnie wydane po raz pierwszy w 1811 i 1814 roku; obie autorstwa niemieckiego pisarza Friedricha de la Motte Fouquégo. Pierwszy utwór opowiada o wodnej bogince, drugi – o rycerzu. (Wszystkie przypisy pochodzą od redakcji).

[2] Fragment utworu Isaaca Wattsa (1674–1748), ministra, teologa i pisarza uznawanego za ojca chrzestnego angielskiego hymnu. Przywołany tu tekst to hymn na cześć zgody i harmonii w rodzinie.

[3] William Shakespeare, Makbet, akt II, scena I, tłum. Leon Ulrich.

[4] Sairy Gamp – bohaterka powieści Marcin Chuzzlewit Charlesa Dickensa, niechlujna, źle prowadząca się i niestroniąca od alkoholu pielęgniarka.

[5] Ang. The Rival Painters – pod takim tytułem ukazało się drukiem w 1852 roku pierwsze opublikowane opowiadanie Louisy May Alcott.

[6] Bohaterka powieści Patronage (1814) Marii Edgeworth.

[7] Wydany w 1791 roku Żywot doktora Samuela Johnsona autorstwa Jamesa Boswella (1740–1795).

[8] Historia Rasslasa, krolewicza Abisynii Samuela Johnsona (1709–1784), wydana oryginalnie w 1759 roku jako The Prince of Abissinia: A Tale.

[9] Oryg. The Rambler – seria 208 esejów Samuela Johnsona publikowanych regularnie między 1750 a 1752 rokiem.

[10] Jungfrau (niem.) – dziewica; zodiak. Panna.

[11] Oryg. The Pilgrim’s Progress – wydana w 1678 roku książka Johna Bunyana (1628–1688), uznawana za klasyczne dzieło literatury chrześcijańskiej. Przytoczone tu imiona i hymn pastuszka za wydaniem polskim: John Bunyan, Wędrówka pielgrzyma, tłum. Józef Prower, wyd. Jack, Ustroń 2014.

[12] John Keats (1795-1821) – poeta, przedstawiciel angielskiego romantyzmu.

[13] Shylock – postać z komedii Williama Szekspira Kupiec wenecki, lichwiarz.

[14] Maud – bohaterka poematu o tym samym tytule, autorstwa angielskiego poety Alfreda Tennysona (1809-1892).

[15] Gra słów: March (ang. marzec), May (ang. maj).

[16] „Punch” – ilustrowany tygodnik satyryczny, którego początki sięgają 1841 roku.

[17] Sancho Pansa – służący Don Kichota z powieści Miguelo de Cervantesa (1547-1616), hiszpańskiego pisarza.

[18] Kobold – karzełek, duszek lub gnom pilnujący skarbów pod ziemią, postać z niemieckich podań ludowych.

[19] Pani Malaprop – postać ze sztuki Richarda Sheridana (1751-1816), znana z gaf i pomyłek językowych.

[20] Postaci ze Snu nocy letniej Williama Szekspira.

[21] Madame de Staël (1766-1817) – pisarka francuska.

[22] Immanuel Kant (1724-1804), Georg W.F. Hegel (1770-1831) – filozofowie niemieccy.

[23] Śmierć Wallensteina – poemat Fryderyka Schillera.

[24] Mary Sherwood (1775-1851), Maria Edgeworth (1768-1849); Hannah More (1745-1833) – angielskie pisarki.

[25] Sonata Patetyczna – utwór fortepianowy Ludwiga van Beethovena.

[26] Korsyka – miejsce, w którym urodził się Napoleon.

[27] Telemach – syn Odyseusza i Penelopy.

[28] Francois de Bonnivard – postać historyczna, bohater romantycznego Więźnia z Czyllonu George’a Byrona (1788-1824).

[29] Jean Jacques Rousseau (1712-1778) – francuski pisarz i filozof epoki oświecenia, autor Nowej Heloizy.

[30] Pegotty i Dawid – bohaterowie powieści Charlesa Dickensa (1819-1870) David Copperfield.

[31] „Pieśń Mignon” – utwór Johanna Wolfganga Goethego (1749-1832), znany w polskim przekładzie Adama Mickiewicza pod tytułem „Do H***”.

[32] Madame Recamier (1777-1849) – postać znana ze sfer artystycznych Paryża.

[33] Samuel Weller – bohater powieści Klub Pickwicka Charlesa Dickensa.

[34] Thomas Tusser (1524-1580) – pisarz angielski; Abraham Cowley (1618-1667) – angielski poeta i dramaturg.

[35] Pomona – bogini owoców w mitologii rzymskiej.