Plik jest zabezpieczony znakiem wodnym

Copyright © Waldemar Ciszak, 2016

Copyright © Michał Larek, 2016

Copyright © Wydawnictwo Poznańskie sp. z o.o., 2016

Redaktor prowadząca: Sylwia Smoluch

Redakcja: Katarzyna Gwincińska

Korekta: Dominika Pyłczewska

Projekt okładki: Wojciech Dyba

Projekt typograficzny, skład i łamanie: Marcin Jaroszewski

Konwersja publikacji do wersji elektronicznej: Dariusz Nowacki

Wydanie elektroniczne 2016

eISBN 978-83-7976-465-5

CZWARTA STRONA

Grupa Wydawnictwa Poznańskiego sp. z o.o.

ul. Fredry 8, 61-701 Poznań

tel.: 61 853-99-10

fax: 61 853-80-75

redakcja@czwartastrona.pl

www.czwartastrona.pl

(...) wolę badać mechanizm zadzierzgania się tego, co nazwałbym splotem losu. Zawęźlenie, moment, kiedy można było uniknąć wszystkiego, decydujące wejście w tragedię, pozorny bezład stawania się. Tragiczność należałoby badać w chwili, gdy rodziły się błędy bohatera, czyniąc z niego tragiczną postać (...).

Krzysztof Kąkolewski

Polowanie

Zaczął‍ wcześnie rano.

Było ciemno, zimno i śnieżnie.

Dworzec Zachodni opuścił około siódmej. Tramwajem numer pięć pojechał na rondo Rataje. Tam wysiadł i przeszedł kilkadziesiąt metrów w stronę osiedla Piastowskiego. Przystanął przy placu zabaw i rozejrzał się dokładnie.

Idealne miejsce. Ogromne, anonimowe blokowisko.

Zerknął na zegarek. Dochodziła ósma. Zrobiło się już zupełnie jasno.

Odetchnął mroźnym powietrzem i całkowicie skupił się na obserwacji.

Po chwili wypatrzył jedenastoletniego chłopca maszerującego przed siebie z tornistrem na plecach. Zamruczał cicho z zadowolenia, zaszedł mu drogę i zapytał:

– Rodzice‍ są w domu?

Chłopiec spojrzał zdziwiony na obcego, wąsatego mężczyznę.

– Nie ma – odpowiedział. – Są w pracy.

– Słuchaj no, wy macie w domu kwitek od telewizora. Muszę go odebrać, to bardzo ważne. Chodź, pokażę ci.

Podeszli do ławki, na której postawił swoją brązową dyplomatkę.

– Zobacz.‍ – Wyciągnął kartkę z naklejonymi‍ kuponami. – Tu brakuje jednego. Widzisz?

– Widzę.

– O‍ niego właśnie mi chodzi. To pilne. Zaprowadzisz mnie do waszego mieszkania i razem‌ go poszukamy.

Chłopiec‍ zmieszał się. Chciał odejść, ale nie bardzo wiedział jak.

– Nie‍ mogę... – Zawahał się. – Spóźnię się do szkoły.

Odmowa‍ była zbyt nieśmiała, żeby z miejsca‌ ukrócić rozmowę.

– Zdążysz‌ – nalegał nieznajomy.

Chłopiec‌ nie odpowiedział, zagryzł wargi i wbił‌ w wzrok‍ w swoje‍ brązowe kozaki.

– Szybko‍ to załatwimy, w pięć‍ minut. Chodź!

W‍ głosie mężczyzny zabrzmiał groźny ton.

– Nie!‍ – krzyknął chłopiec, odwrócił się i pobiegł‌ w kierunku‌ szkoły.

– Czekaj!‌ – zawołał za nim nieznajomy. – Czekaj!

***

Jakiś‌ czas krążył czujnie po osiedlowych chodnikach, aż zimno stało się zbyt dotkliwe.

O‌ 8.45 wszedł do jednego z ratajskich‍ bloków, wbiegł na drugie piętro, wdychając powietrze śmierdzące środkami czystości, i zapukał‍ do drzwi. Po chwili w progu‌ zobaczył młodziutkiego chłopca, który szykował się do wyjścia.

Podniecił‌ się i zarazem‍ zirytował.

– Są‍ rodzice? – zagadnął szorstko, omiatając wzrokiem zdziwione dziecko.

– Nie.

Mężczyzna‌ wyciągnął z kieszeni‌ kartkę ze stemplami i podpisami.

– To‍ jest kwit od telewizora – powiedział, próbując uspokoić oddech. – Taki sam muszę wziąć z waszego‌ mieszkania.

– Ale‌ nikogo nie ma w domu,‌ proszę pana.

Mężczyzna‍ poczuł nagły przypływ gorąca. Mimowiednie zwinął rękę w pięść.

„Wpuść‍ mnie, bachorze!” – pomyślał ze złością, ale zaraz się opanował.

Uśmiechnął‌ się z wyraźnym‌ trudem.

– Musisz‍ mnie wpuścić, razem poszukamy – starał się brzmieć łagodnie. – To tylko pięć minut. Nie więcej.

– Nie!

Ta‍ stanowcza odpowiedź zabolała go.

– Wpuść‌ mnie... Nic ci przecież nie zrobię. – Wbił wzrok w nastolatka.‌ – O co‍ ci chodzi?

Chłopak‍ wzruszył ramionami i zaczął‌ zamykać drzwi.

Nieznajomy‌ stracił cierpliwość. Znienacka pchnął drzwi, ale ku swojemu zaskoczeniu poczuł opór. Naparł jeszcze raz, ale chłopiec był całkiem silny, przytrzymał drzwi, zamknął je i szybko‌ zakluczył.

Napastnik‌ rozejrzał się po pustym korytarzu.

Usłyszał‌ trzask drzwi wejściowych klatki schodowej, a potem‌ czyjeś kroki. Ktoś chyba przywoływał psa.

Westchnął,‍ zdjął czarną degolówkę, poprawił zmierzwione włosy, nałożył czapkę z powrotem‍ i ruszył‌ w stronę‌ wyjścia.

Schodząc‍ po schodach, powoli odzyskiwał równowagę.

„Znowu‍ nieudana zaczepka” – westchnął w myślach.

Czuł‌ się upokorzony.

Po‌ raz kolejny.

***

Stał‍ przy grzejniku na klatce schodowej i przez‍ okno obserwował podwórze.

O‌ 10.00 dostrzegł samotnego chłopca. Wybiegł z bloku‌ i szybko‌ go dogonił.

– Jest‌ tata w domu?‍ – zapytał, lekko dysząc.

– Nie‌ ma – padła odpowiedź.

„Świetnie,‍ może teraz?!” – pomyślał.

– Ale‍ jest mama.

To‌ nieoczekiwane dopowiedzenie zgasiło entuzjazm łowcy.

Był‌ coraz bardziej rozdrażniony.

***

Znowu‌ kluczył wśród bloków. Bez powodzenia.

Doszedł‍ do ulicy Zamenhofa, okalającej ratajskie osiedle. Nie znał jej nazwy i nie‍ interesowała go ona. Szeroka arteria zdała mu się pasem granicznym. Po drugiej stronie dostrzegł kolejne blokowisko. Postanowił się tam przeprawić.

Dochodziła‌ godzina 11.00, kiedy wkroczył na osiedle Jagiellońskie.

Przystanął.

„Może‍ tutaj?” – pomyślał, obejmując wzrokiem grupę czteropiętrowych bloków. Taki widok zawsze wprawiał go w dobry‍ nastrój. Mógłby spędzić całe życie, spacerując wśród tych wszystkich „desek” i okradając‌ uwite w nich‌ rodzinne gniazdka. Miła, bezpieczna robota. Chociaż czasami frustrująca.

– Gdybyż te dzieciaki były bardziej posłuszne! – szepnął do siebie i oblizał usta.

Zawiał zimny wiatr, więc wyciągnął z torby rękawiczki i czym prędzej je założył.

Po kilku minutach obserwacji zauważył, że wzdłuż bloku maszeruje chłopiec z tornistrem. Niewysoki, z kolorową czapką. Idąc, kopał worek na buty. Właśnie odłączył się od kolegów, z którymi stoczył bitwę na śnieżki.

Łowca wziął go na celownik.

Odczekał chwilę i ruszył w jego kierunku.

– Są rodzice w domu?– zapytał, dotykając ramienia zdyszanego ucznia.

Chłopiec drgnął i spojrzał niezbyt przyjemnie na obcego mężczyznę o śniadej cerze.

– Nie – powiedział chłodnym tonem, nie przestając iść.

Nie miał ochoty na żadne pogawędki z nieznajomymi. Chciał jak najszybciej wrócić do domu, gdzie czekał na niego komputer. Atari 800XL! Urodzinowy prezent od taty. W myślach siadał właśnie w fotelu, chwytał za joystick i zaczynał ryzykowny lot samolotem nad niebezpieczną rzeką. River Raid – to była jego ulubiona gra.

Mężczyzna nie dał się zbyć. Szedł obok chłopca i patrzył na niego kątem oka. Zastanawiał się, co powiedzieć, która wersja przekona tego dzieciaka.

„Miałem taką swoją historyjkę” – powie w trakcie jednej z wizji lokalnych.

Usłyszał, jak dudni mu serce.

Teraz!

– Słuchaj, muszę sprawdzić dokumenty, które macie w domu – wypowiedział niemal automatycznie. – To ważna sprawa.

– Spieszę się! – chłopiec przyspieszył kroku.

– Gdzie się spieszysz?

– Do szkoły. – Chłopiec skłamał, ale czuł, że tylko w ten sposób pozbędzie się natręta.

„Idź sobie!” – odpędzał go w myślach. „Nie chcę z tobą gadać!”

– Załatwimy to w dziesięć minut! Pootwierasz szafki, a ja znajdę sobie te dokumenty. Tylko dziesięć minut, może nawet pięć.

Chłopiec patrzył przed siebie, jakby obawiał się wzroku mężczyzny. Już niemal biegł.

– Muszę iść do szkoły – powiedział, odwracając głowę w drugą stronę. – Nie rozumie pan? Rodzice będą na mnie krzyczeć, jeśli się spóźnię.

– Ale ja po znalezieniu dokumentów, pójdę z tobą do szkoły i usprawiedliwię ci spóźnienie. Naprawdę! – W głosie obcego zabrzmiała błagalna nuta.

Chłopiec był już porządnie wystraszony, zatrzymał się raptownie, szukając w pobliżu jakichś znajomych twarzy. Dostrzegł kolegę, który spacerował z psem. Dokładnie wtedy mężczyzna chwycił go za kurtkę.

– Nie i już! – krzyknął przerażony chłopiec i zaczął biec z całych sił.

Na przesłuchaniu powie, że ten namolny osobnik przypominał mu z twarzy buldoga. I doda: „Gdy mu się wyrwałem, rozdarła mi się kurtka przy kołnierzu”.

***

Przezornie przeszedł na drugą stronę ruchliwej ulicy. Stanął pod drzewem. Musiał odpocząć. Ta bieganina za nieusłuchanymi bachorami dała mu się porządnie we znaki. Spocił się i dostał zadyszki. Na dodatek odezwał się ból w kolanie i cały czas narastał. Miał tego dosyć. Chciał już wejść do jakiegoś mieszkania, odsapnąć, zabrać jakieś cenne rzeczy, może nawet pieniądze i wrócić do domu.

Oparł się o drzewo, odłożył na ziemię dyplomatkę, wziął głęboki oddech, po czym bardzo wolno wypuścił powietrze.

Po raz kolejny rozejrzał się po okolicy.

„Jeszcze nie jest za późno” – pomyślał, dostrzegając jednocześnie chłopczyka ze zbyt dużym tornistrem na plecach. Dziecko dziarsko maszerowało przed siebie. Jakieś pięćdziesiąt metrów dalej.

Wyprostował się.

Przygryzł wargi.

Sięgnął po teczkę i zrobił krok do przodu. Ale w momencie, w którym miał energicznie wystartować, zobaczył nagle dwóch mężczyzn, którzy zatrzymali się przed dzieckiem i o coś je zagadnęli. Jeden z nich był wysoki, szczupły, długowłosy, drugi zaś niski, krępy, krótko ostrzyżony.

Zamarł.

Właśnie ktoś mu sprząta ofiarę sprzed nosa.

Zagotowało się w nim.

„Co to za chuje?!” – warknął w myślach.

Przywarł z powrotem do drzewa, tym razem poczuł jego chłód.

Cały czas śledził rozwój sytuacji.

Chłopiec pokiwał głową, jakby coś potwierdzał, potem odwrócił się w stronę zabójcy i wskazał palcem w jego kierunku. Mężczyźni obrócili się jak na komendę.

Poczuł, że jego serce zaczyna szybciej bić. Nerwowo odwrócił się, przykucnął i zaczął udawać, że wiąże sznurówki. Kątem oka obserwował poczynania intruzów.

Uciekać czy nie?

Nieznajomi pożegnali się z chłopcem i ruszyli w jego stronę.

„Nie zdążę” – pomyślał przestraszony. „Nie z tą głupią nogą. Złapią mnie”.

Podniósł się, chwycił dyplomatkę i wolnym krokiem zaczął iść przed siebie, czekając na najgorsze.

Zagwizdał jakąś melodyjkę, żeby podtrzymać się na duchu i nie spanikować. W tym momencie usłyszał, że mężczyźni przyspieszają kroku, wymijają go, a po paru sekundach skręcają w prawo.

– Jest! – usłyszał.

– Gdzie?

– Tam! Obok tego czerwonego poloneza. Widzisz go?

– Tak.

– Let’s go!

Zatrzymał się i spojrzał na oddalających się pospiesznie mężczyzn. Gdy zasłonił ich parkujący samochód, odetchnął z ulgą.

„Koniec na dzisiaj” – pomyślał i wzrokiem poszukał drogi na rondo, z którego chciał wrócić na dworzec PKP.

***

Rozczarowany powoli opuszczał osiedle Oświecenia. Idąc, próbował przypomnieć sobie, o której godzinie ma najbliższy powrotny pociąg do Zielonej Góry.

Rozejrzał się odruchowo.

Po drugiej stronie osiedlowej alejki maszerował chłopiec.

– Chodź tu! – zawołał.

Dwunastoletni Arek mijał właśnie warzywniak w suterenie bloku, gdy usłyszał wołanie. Spojrzał na mężczyznę w ciemnej czapce z daszkiem, który kiwał na niego palcem. Gdy się upewnił, że to o niego chodzi, podszedł posłusznie do nieznajomego, który trzymał w ręku jakąś torbę.

– Są rodzice w domu?

– Nie ma.

Nie spodziewał się takiej odpowiedzi.

Chciał się uśmiechnąć, ale nie zdołał.

Świadkowie będą potem mówić o jego kamiennej twarzy.

Poczuł jakąś dziwną słodycz. Chłopiec przypomniał mu Dudusia z Podróży za jeden uśmiech. W głowie usłyszał charakterystyczny, rytmiczny temat muzyczny.

„Jaki on ładny” – roztkliwił się naraz. „Chciałbym go przytulić”.

Być może ten filmowy flashback wpłynął na dalszy przebieg wypadków.

– Trudno. Słuchaj, chłopaczku – odezwał się, po raz kolejny powtarzając swoją legendę. – Jestem tu, bo szukam kwitu od telewizora. Pracuję w ZURICIE.

Była 12.30.

– Jak masz na imię?

– Arek.

– Zobacz, Arek – wyciągnął z teczki kartkę z napisem „Unitra” – trzeba to znaleźć.

– Ale ja się spieszę.

– Gdzie? – W tym pytaniu wybrzmiało tyleż zdziwienie, co niepokój. – Gdzie? – powtórzył jękliwie.

– Na zajęcia wyrównawcze. – Chłopiec wzruszył ramionami, jakby żadna inna odpowiedzieć nie mogła mieć sensu.

– To tylko pięć minut. Zaprowadź mnie do mieszkania. Ja szybko znajdę, co trzeba, a ty za chwilę pójdziesz na te swoje zajęcia.

Arek spojrzał raz jeszcze na mężczyznę, który bardzo intensywnie żuł gumę.

– To ważne, pomóż mi. Bez tego kwitu, nie dostanę pensji. – Chwila wahania. – Proszę – dodał, bo już naprawdę nie miał siły na inne argumenty. Tyle godzin łażenia na marne.

– No dobrze, chodźmy – zgodził się chłopiec, który swoim cherubinkowym wyglądem wprawił nieznajomego w niemal histeryczny stan.

Ulga.

Nareszcie ulga.

„Grzeczny aniołek” – myśli. „Tym razem się uda”.

Chłopiec wskazuje kierunek. To kilkadziesiąt metrów stąd. Przed klatką bloku mijają sąsiada, który naprawia czerwonego malucha. Docierają na drugie piętro, Arek ściąga z szyi klucz i otwiera drzwi do mieszkania.

Wchodzą do dużego pokoju, który jest tradycyjnie umeblowany: typowy segment z przeszklonymi półkami, licznymi szufladami i barkiem.

– Zadzwonię do mamy – mówi Arek, po czym sięga po słuchawkę telefonu i zaczyna wykręcać numer.

Policjanci później powiedzą, że to bystry chłopiec. Dlaczego więc wpuścił nieznajomego?

– Obejdzie się bez tego. – Zabójca błyskawicznie odwraca się w jego stronę, podbiega i gwałtownym ruchem przerywa połączenie.

Cztery dni później

Wyszedł z łazienki i ruszył w stronę Krzysia, chowając za plecami mokry ręcznik skręcony w gruby sznur.

Znowu to poczuł – dziwne napięcie, które musiał natychmiast rozładować.

Chłopiec spojrzał niespokojnie na niego i zrobił krok do tyłu.

„Dlaczego ja go wpuściłem?” – przemknęło mu przez głowę.

Chciał krzyknąć, ale nie dał rady. Zrobiło mu się niedobrze od wódki, której wypił kilka łyków na rozkaz tego dziwacznego mężczyzny.

Nagle znalazł się w potrzasku twardych ramion.

W czasie krótkiej szamotaniny został odwrócony o sto osiemdziesiąt stopni. Usłyszał mamrotanie i poczuł bolesny ucisk na szyi. W przypływie paniki natężył wszystkie swoje mięśnie i spróbował raz jeszcze wyrwać się napastnikowi.

Upadli na tapczan.

Minął jakiś czas, zanim zabójca zapanował nad chłopcem i zaciągnął pętlę.

„Nie chcę umierać” – pomyślał Krzyś, wyobrażając sobie, że za chwilę otworzą się drzwi, do mieszkania wbiegną rodzice i uratują go przez tym bandziorem.

Napastnik zacisnął jeszcze mocniej pętlę i przytrzymał ją przez kilkanaście sekund. Gdy chłopiec znieruchomiał, puścił go.

„Nareszcie” – pomyślał z ulgą. Nie spodziewał się tak stanowczego oporu.

Przez chwilę łapał oddech.

Gdy doszedł do siebie, wstał i spojrzał na zwłoki Krzysia.

Okrył je pościelą.

Wytarł pot z mocno zaczerwienionej twarzy i opuścił pokój. Chciał teraz szybko przeszukać mieszkanie, zapakować do dyplomatki co ciekawsze rzeczy i wrócić na dworzec.

Zabójstwo

– Gdzie on jest? – zagadnął nadkomisarz Jerzy Jakubowski, trzydziestosześcioletni wąsacz średniego wzrostu, z niewielką nadwagą.

Wyjrzał przez okno, z którego miał widok na sąsiedni blok. Na jednym z balkonów grupka młodych ludzi paliła papierosy i żywo przy tym gestykulowała.

„Pewnie studenci” – pomyślał.

Zaczynało się ściemniać.

Policjant był trochę zniecierpliwiony.

– Sam mam robić ten remont? – Odwrócił się w stronę matki, która właśnie postawiła szklankę z gorącą herbatą na stole. Zapachniało jaśminem.

W odpowiedzi usłyszeli pukanie do drzwi.

– To chyba on – powiedziała pani Maria i poszła do przedpokoju.

Nadkomisarz upił kilka łyków, zanim usłyszał głos swojego szwagra.

– Co to za spóźnienie? – zapytał wesoło, po czym przywitał się energicznie z gościem.

– Słuchajcie – powiedział zaaferowany szwagier. – Coś się poważnego wydarzyło na osiedlu!

– Dlaczego?

– Widziałem policję z psem.

Jakubowski spoważniał i momentalnie wszedł w rolę policjanta na służbie.

– Gdzie?

– Przy klatce 108. Niezłe zbiegowisko się tam zrobiło.

Nadkomisarz spojrzał na zegarek.

Była 18.03.

– Przepraszam, ale nie pomogę wam dzisiaj... – Pospiesznie ubrał buty i założył na siebie kurtkę. – Muszę iść – rzucił na odchodne. – Jutro zadzwonię. Cześć.

***

Wyszedł z klatki, zrobił parę kroków i zatrzymał się na chwilę na osiedlowej alejce. Poszukał wzrokiem odpowiedniego bloku. Tłumek gapiów pomógł szybko zlokalizować odpowiedni adres. Było dość chłodno, kilka stopni powyżej zera, więc zapiął się pod szyją i ruszył pewnym krokiem przed siebie.

„Wszedłem między ludzi” – napisze później. „I zacząłem słuchać, o czym mówili”.

Wieści roznosiły się z ust do ust. Niezdrowe podniecenie łączyło się z lękiem. Nazajutrz lokalni dziennikarze podsycą tę złowrogą atmosferę.

– Ojciec zabił syna, tej – powiedział ktoś ściszonym głosem, nachylając się do sąsiada.

– Nie może być!

– No, panie, takie rzeczy się teraz dzieją. Komuna padła i masz pan.

– A idź pan w chuj!

– Co pan gadasz za bzdury?! – to był kobiecy głos. – Jaki ojciec? Żaden ojciec. Henryk to normalny facet! Znam człowieka.

– No, tak powiedział tamten gość.

– Pierdolił, nie solił! Nie rozsiewaj pan plotek.

Jakubowski zaczął zbliżać się do klatki schodowej. Zobaczył kilku kolegów z Komendy Wojewódzkiej. Mignął mu jego bezpośredni przełożony, pułkownik Stanisław Mróz, naczelnik Wydziału Dochodzeniowo-Śledczego oraz inspektor Kazimierz Knoff, zastępca komendanta wojewódzkiego. Zrozumiał, że rzeczywiście wydarzyło się coś bardzo poważnego. Wyciągnął legitymację i wszedł do bloku. Charakterystyczny gwar pracujących policjantów dobiegał z pierwszego piętra.

***

– Matka po powrocie z pracy znalazła zamordowanego syna, dwunastoletniego Krzysia – zameldował Jakubowskiemu sierżant Ostrowski. – Ktoś go udusił ręcznikiem.

Nadkomisarz kiwnął głową i rozejrzał się po mieszkaniu wypełnionym ludźmi.

– Czas zgonu?

– Marian mówi o godzinach rannych.

Jakubowski poszukał wzrokiem doktora Mariana Stochaja, medyka sądowego. Coś komuś tłumaczył zawzięcie.

– Dobra. O której było zgłoszenie?

– Około szesnastej.

Nadkomisarz zasępił się.

– Był pies? – dopytał sierżanta.

– Tak.

– I co?

– Po dwustu pięćdziesięciu metrach zgubił trop. Niedaleko przedszkola.

– OK. Kojarzę. Coś zginęło z mieszkania?

– Trochę ciuchów, jakieś pieniądze i biżuteria.

– Ciuchy?

– Tak.

– Po co mu używane ciuchy?

Nagle rozległ się nieprzyjemny dźwięk. Wszyscy spojrzeli w jednym kierunku. Ktoś strącił telefon.

„Ale burdel” – pomyślał Jakubowski. „Trzeba to jakoś ogarnąć”.

– Dzięki – zwrócił się do sierżanta. – Wracaj do roboty.

Wszedł do małego pokoiku, w którym leżał zamordowany chłopiec. Wokół niego krążyło kilku mężczyzn, próbujących przeprowadzić oględziny. Brakowało przestrzeni do rzetelnej pracy. Wszyscy potykali się o siebie.

Skrzywił się.

Widok zrozpaczonych rodziców, którzy z wielkim trudem składali zeznania, bardzo go przygnębił. Poczuł nawet zimne ukłucie. Przed oczami stanął mu dwunastoletni synek, Marcin. Szybko zapanował nad emocjami. Najważniejszy był czas. W takich sprawach decyduje szybkość działania.

Wyszedł z mieszkania i zapukał do sąsiednich drzwi.

– Dobry wieczór. Nazywam się Jerzy Jakubowski, jestem zastępcą naczelnika Wydziału Dochodzeniowo-Śledczego z Komendy Wojewódzkiej – starał się, żeby jego słowa zabrzmiały przyjaźnie, ale jednocześnie wywołały posłuch. – Doszło do zabójstwa. Bardzo proszę o udostępnienie nam jednego pokoju na tymczasowy sztab.

***

„Na początku zawsze jest chaos” – pomyślał nadkomisarz. „Ale on mija. Teraz też minie”.

Jakubowski spojrzał na policjantów, którzy zebrali się wraz z nim w użyczonym pokoiku.

Wtorek 26 lutego 1991 roku dopiero się zaczynał. Późnym wieczorem.

– Panowie, krótka piłka – powiedział. – Ścigamy się z czasem, weźcie to pod uwagę. Zajmiecie się rozpoznaniem. Odwiedzicie każdy blok na tym osiedlu, pogadacie z mieszkańcami. Liczy się każdy szczegół. – Nadkomisarz spojrzał na zegarek. – Wszystko ma być udokumentowane na tip-top... Jest teraz 18.30. O 22.00 odbędzie się narada w Komendzie. Przedstawicie mi wtedy rezultaty swojej pracy. Powodzenia.

***

Jakubowski stanął w progu. Przez chwilę przyglądał się kolegom, którzy z zaangażowaniem wypełniali swoje obowiązki. Wiedział, że wielu z nich ma dzieci w wieku zamordowanego Krzysia. Czuł te same emocje i tę samą presję.

Policjanci działali jak w transie. Lęk, rozpacz rodziców, oburzenie, gniew, może nawet chęć zemsty – skutecznie motywowały ich do pracy. Ściągnięto wszystkich wolnych funkcjonariuszy z pionów kryminalnych. Rozpoczęło się wielkie węszenie w okolicy.

Szybko pojawił się konkretny trop. Ktoś zameldował, że rano widziano Krzysia wchodzącego z jakimś mężczyzną do budynku.

***

Krzysiu był chłopcem bez zastrzeżeń – zeznawał pan Wojciech, przyjaciel rodziny. – Bardzo uczynny, uśmiechnięty. Widziałem go dzisiaj rano, chwilę przed ósmą. Stał z jakimś nieznanym mi mężczyzną. Rozmawiali. Gdy chłopiec mnie dostrzegł, ukłonił się z uśmiechem. Natomiast ten mężczyzna cały czas stał z kamienną twarzą, patrząc nieprzerwanie przed siebie. Nie reagował na fakt skłonienia mi się przez Krzysia. Znajdując się na ich wysokości usłyszałem fragment rozmowy, a w zasadzie tylko słowa Krzysia: „ale ja wychodzę”. Minąłem ich, udając się do samochodu zaparkowanego w pobliżu.

Miał około czterdziestu lat – dopowiadał świadek. – Wzrost pomiędzy 170 a 175 cm. Raczej krępej budowy ciała. Szatyn, włosy ciemne, proste, sądząc po fragmentach wystających z czapki, średniej długości. Twarz raczej okrągła, pełna, cera lekko żółta, skóra twarzy bez zmarszczek. Na głowie ten mężczyzna miał nałożoną czapkę typu „francuski policjant” koloru ciemnego, szaroniebieskiego. Czapka posiadała wystający daszek. W jego ręce zauważyłem nietypową torbę aktówkę o kształcie prostokątnym w dół z rączką.

***

Nadkomisarz siedział na niewygodnym krześle w prowizorycznym sztabie i przeglądał świeżo sporządzone protokoły. Lekturę utrudniało niezbyt czytelne pismo, więc co jakiś czas musiał przecierać zmęczone oczy. Chciał poznać jak najszybciej najważniejsze fakty związane z zabójstwem, żeby ruszyć z robotą. Bezczynność zawsze go irytowała.

Po wejściu do mieszkania rozebrałem się w przedpokoju i na wieszaku powiesiłem swoje rzeczy – relacjonował ojciec Krzysia. – Poszedłem do kuchni i zacząłem obierać ziemniaki. Po upływie kilkunastu minut z pracy wróciła żona. Zapytała, czy Krzyś jest w domu. Odpowiedziałem, że chyba nie ma, w pokoju jest przecież cicho, nie widzę nigdzie jego plecaka. Gdy żona poszła zajrzeć do pokoju, była godzina 15.30. Zaczęła krzyczeć.

Policjant poczuł mrowienie na skórze.

Bezwiednie wyobraził sobie widok, który wstrząsnął matką.

– Dajcie spokój! – mruknął, po czym podrapał się po szyi i wrócił do lektury.

Doczytawszy do końca, odłożył dokument na stół i zamyślił się na chwilę. Z tego, co widział, ojciec zamordowanego chłopca rozsypał się zupełnie.

Nagły hałas przywrócił go do rzeczywistości.

Znowu coś upadło.

Odruchowo spojrzał na zegarek, nie zapamiętując jednak godziny, i sięgnął po kolejny protokół. To był zapis zeznań matki.

Gdy weszłam do pokoju synka, zobaczyłam go leżącego na tapczanie pod kołdrą buzią do podłogi – czytał z coraz większym przygnębieniem. – Cały był siny. Na szyi miał zaciśnięty ręcznik. Wezwałam męża i krzyczałam o pomoc. Z mężem odwiązaliśmy ręcznik. Zadzwoniłam po karetkę.

Przerwał.

„Dosyć!” – pomyślał. „Muszę się przewietrzyć”.

Wstał energicznie z krzesła i wyszedł z mieszkania.

***

– Ale piździ – mruknął sierżant Ostrowski do umundurowanych kolegów, z którymi palił papierosa.

Zbliżała się 21.00. Intensywne prace na miejscu zbrodni ciągle trwały. Jakimś cudem udało im się wyrwać na wymarzonego ćmika. Stali przed klatką i rozkoszowali się tytoniowym dymem.

– Lepiej tu niż tam – odezwał się jeden z towarzyszy. – Nie mogę patrzeć na rodziców zamordowanego chłopaka.

– Taa – westchnął sierżant, przytupując energicznie. Stopy marzły nawet w glanach. – Myślę, że posypią się zupełnie – dodał. – Oni też zostali zamordowani. Taka śmierć na raty.

– Przestań filozofować! Przyszliśmy tu odsapnąć, a nie smęcić.

W odpowiedzi Ostrowski zaciągnął się głęboko.

– Rataje to wbrew pozorom dość mroczny zakątek Poznania – oznajmił, wypuściwszy dym. – Przypominam sobie dwie zbrodnie sprzed paru lat.

Koledzy wywrócili oczami, ale tak naprawdę lubili jego monologi, które urozmaicały ich szarą policyjną robotę. Mówili na niego „mroczny filozof”.

– To był chyba 1987 rok. Osiedle Rzeczpospolitej. Kilkuosobowa rodzinka zajebała na śmierć swojego mężulka i tatusia. Pijaka, który się nad nią znęcał od wielu lat. Co ciekawe, próbowali już wcześniej go zlikwidować. Truli go, rąbali siekierą, ale cwaniak zawsze wychodził obronną rękę. W końcu im się udało. – Zaciągnął się papierosem i dodał: – Była jeszcze jedna zbrodnia. W tym samym roku i na osiedlu, na którym teraz jesteśmy. Ktoś zabił młodego chłopaka, też w domu. Sprawcy do dzisiaj nie wykryto.

– Zabójczy Poznań.

– Masz rację.

W tym momencie do funkcjonariuszy podszedł nieznajomy mężczyzna, mniej więcej czterdziestoletni, zwyczajnie ubrany.

– Przepraszam, że przeszkadzam, ale chciałem wam o czymś powiedzieć.

Mężczyźni spojrzeli z zaciekawieniem na nieznajomego.

– O czym? – zapytał Ostrowski.

– Myślę, że to może być ważne.

Sierżant zmarszczył brwi.

– Niech pan mówi.

– W zeszły piątek mojego synka zaczepił jakiś facet i wszedł z nim do naszego domu.

Policjant wbił w niego wzrok, czując, że serce zaczyna mu szybciej bić.

To mógł być on! Zabójca Krzysia!

Podszedł do śmietnika, żeby zdusić papierosa.

– Gdzie pan mieszka?

– Na osiedlu Jagiellońskim.

– Syn jest w domu?

– Tak.

– Musimy go natychmiast przesłuchać!

Sierżant spojrzał na kolegów.

– Chłopaki, zameldujcie, jak najszybciej bossowi, że mamy chłopca, który mógł widzieć zabójcę.

***

– Ten pan wszedł ze mną do mieszkania – mówił spokojnym, niemal beztroskim głosem Arek, niewysoki, szczupły chłopiec.

Sierżant Ostrowski uśmiechnął się, żeby go trochę ośmielić. Zrobiło mu się gorąco, więc ścignął kurtkę, pod którą miał bluzę z białym napisem „Metallica”.

– Rozumiem – powiedział łagodnie, kładąc okrycie na krześle. – Co było dalej?

– Weszliśmy do dużego pokoju – odpowiedział chłopiec, który spojrzał teraz z zainteresowaniem na mężczyznę. Jego bardzo wysoki wzrost początkowo go onieśmielał.

– Dobrze. Co się tam wydarzyło?

– Chciałem wtedy zatelefonować do mamy.

– Powiedziałeś mu, że chcesz to zrobić?

– Tak.

– Jak na to zareagował?

Arek zastanowił się. Spojrzał na policjanta, marszcząc brwi.

– Powiedział do mnie: „Bez tego się obejdzie”.

Sierżant kiwnął głową w podziękowaniu za odpowiedź.

– Co wtedy zrobiłeś? – pytał dalej.

– Wtedy ja jednak wykręciłem numer telefonu mamy.

– A on co na to?

– Podbiegł do mnie i wyłączył sygnał.

Sierżant wyobraził sobie tę scenę. Poczuł gęsię skórkę i odruchowo spojrzał na matkę chłopca, która stała pod ścianą. Była śmiertelnie blada.

– Co działo się dalej?

Arek sięgnął po szklankę z sokiem, która stała na stole. Wypił duszkiem połowę zawartości.

Policjant przyglądał mu się z wyraźną sympatią.

Jak każdy z obecnych w mieszkaniu nie mógł uwierzyć, że zabójca pozwolił Arkowi żyć.

„Dlaczego?” – zastanawiał się. „Dlaczego nic mu nie zrobił?”

– Wtedy powiedział, że mam otworzyć szuflady, bo sam nie będzie grzebał – chłopiec kontynuował swoją opowieść. – Zacząłem otwierać szuflady, w któryh mamy sztućce. Potem otwierałem szuflady z bielizną a potem barek. Następnie otwierałem szuflady w szafie, gdzie stoi wieża. W pierwszej szufladzie było pudełeczko z pieniędzmi. Gdy mężczyzna zobaczył to pudełko, kazał mi iść po długopis.

– Poszedłeś po niego?

– Powiedziałem, że mam ołówek.

– I co on na to?

– „Chcę długopis” – powiedział.

– Poszedłeś po niego?

– Tak. Był w teczce, którą zostawiłem w przedpokoju – chłopiec rozejrzał się po salonie. – To jest tamta teczka – wskazał czerwony tornister leżący na tapczanie.

Policjant spojrzał w tamtym kierunku.

– Co było dalej?

– Gdy wróciłem, on chował coś pod kurtką.

– Co takiego?

Arek wzruszył ramionami.

– Nie wiem – odpowiedział. – Ten pan powiedział tylko: „Myślałem, że jednak mam długopis”.

– OK. A co z tym długopisem, który ty przyniosłeś?

– Pan wyciągnął kartkę z napisem „Unitra” i kazał mi się na niej podpisać. Gdy to zrobiłem, powiedział: „Idziemy”. I poszliśmy. Gdy staliśmy przed blokiem, zapytałem go, jak się nazywa.

Sierżant zgarną kosmyk włosów, który opadł mu na czoło.

– Co odpowiedział? – zapytał zaciekawiony.

– Że Kamiński.

– Że Kamiński – powtórzył policjant. – A co było dalej?

– Poszedł sobie.

– Pamiętasz, w którą stronę?

– W kierunku osiedla, na Trasę Katowicką.

– Powiedziałeś, że poszedł sobie.

– Najpierw szedł, a potem zaczął biec.

– A ty co zrobiłeś?

Arek spojrzał na mężczyznę swoimi mądrymi oczami.

– Wróciłem do domu, zatelefonowałem do mamy i wszystko jej powiedziałem.

– Czy później coś jeszcze się wydarzyło w związku z tym panem?

Chłopiec znowu zmarszczył brwi.

– W szkole Darek, kolega z czwartej klasy, powiedział mi, że zaczepiał go jakiś pan z czarną teczką i małym wąsem – oznajmił po namyśle.

– Świetnie, bardzo ci dziękuję – sierżant uśmiechnął się promiennie i spojrzał na nadkomisarza Jakubowskiego, który stał pod ścianą i przysłuchiwał się rozmowie. – Powiedz jeszcze raz, jak wyglądał ten pan.

Efektem krótkiej wymiany zdań był portret mężczyzny, który jeszcze tego wieczoru znalazł się w policyjnych aktach: Średni wzrost. Mniejszy od mojego taty o głowę, a mój tata ma 180 cm. Włosy ciemne, krótkie, proste. Nie był ogolony. Zarost miał ciemny. Wiek – 40 lat, tak jak mój tata. Na rękach miał rękawiczki skórzane, koloru ciemnobrązowego. Cały czas miał je na rękach. Żuł gumę. Na głowie miał ciemną czapkę z daszkiem.

***

Przesłuchanie Arka wywarło duże wrażenie na nadkomisarzu Jakubowskim. Przyglądał się chłopcu, który nieświadomy zagrożenia, jakiemu umknął, podawał szczegóły rysopisu sprawcy. Myślał o szczęściu, jakie miała ta rodzina.

Dlaczego zabójca oszczędził Arka?

„Być może przestraszył się zdjęcia ojca albo wujka w mundurze wojskowym, które stało na segmencie” – pomyślał. „Czyżby to była chwila decydująca o życiu chłopca?”

***

Robiło się coraz później, a czynności na miejscu zbrodni ciągle trwały.

Nadkomisarz Jakubowski podjął decyzję o przełożeniu narady na 8.00 następnego dnia.

Przed wyjściem do Komendy, w mieszkaniu rodziców zamordowanego Krzysia przeanalizował raz jeszcze wszystkie zdobyte dotychczas informacje.

Jego uwagę zwróciła jedna rzecz

„Czapka z daszkiem” – pomyślał. „Z czym mi się kojarzy czapka z daszkiem?”

Większość świadków, opisując wygląd podejrzanego, wymieniała ten charakterystyczny element garderoby.

– A może on kolejarz jest? – powiedział na głos i wezwał stojących w pobliżu policjantów.

– Bierzecie rysopis i śmigacie na dworzec – zakomenderował. – Natychmiast!

***

Noc w Komendzie była pracowita. Trwała gorączkowa analiza danych.

Ktoś z Wydziału Kryminalnego przekazał informację, że Biuro Kryminalne Komendy Głównej koordynuje sprawę o kryptonimie „Zemsta” – serii zabójstw i usiłowań zabójstw nieletnich chłopców na terenie całego kraju.

Nadkomisarz Jakubowski chciał wiedzieć, w jakich miastach miały miejsca te zdarzenia.

Wkrótce przyszła odpowiedź: Bytom, Wrocław, Szczecin, Kutno, Oława.

***

Nad ranem sierżanci Kowalski i Ostrowski opuszczali Komendę.

– Może to ten sam? – rzucił Ostrowski.

– Ten koleś od „Zemsty”? Może. Może nasze mieszczańskie, bogobojne miasteczko nawiedził seryjny zabójca? Angel of death?

Policjanci przystanęli na opustoszałej ulicy obok swoich zapakowanych samochodów: dwa leciwe maluchy sprawiały wrażenie dogorywających.

Kowalski zamyślił się.

– Słuchaj, czy myśmy przypadkiem nie byli na tym osiedlu 22 lutego?

– Kiedy?

– No wtedy, kiedy Arek wpuścił do mieszkania zabójcę! Obudź się! Przecież przesłuchiwałeś dzisiaj dzieciaka w tej sprawie.

Ostrowski spojrzał na kolegę.

– Masz rację, stary – szepnął. – Byliśmy tam rano, żeby zgarnąć Grubego Wieśka. Pomieszkiwał w okolicy u swojej mateczki.

– Może nieświadomie minęliśmy gdzieś po drodze tego „Mściciela” – stwierdził Kowalski.

– Ale to już byłoby złośliwe.

– Złośliwe? Z czyjej strony?

– Nie wiem. Ze strony losu? Albo Fortuny?

– Pierdolisz farmazony, Ostrowski. Jedź do domu się wyspać.

***

Napływające relacje świadków zaczęły się konkretyzować w spójny przebieg tragicznego wydarzenia.

Postać przestępcy nabierała właściwości. Późno w nocy rysownicy z Wydziału Kryminalistyki sporządzili pierwszy portret pamięciowy. Był to obraz pucułowatego mężczyzny w średnim wieku, z wąsem, o wystających kościach żuchwy, z czapką na głowie.

– Dobry wujek, kurwa – podsumował jeden z policjantów.

Złapmy tego zwyrodnialca!

Nazajutrz, 27 lutego 1991 roku, dziennikarze poinformowali poznaniaków o tragicznej śmierci Krzysia. „Wstrząsające morderstwo” – krzyczały nagłówki.

Na Ratajach zapanowała psychoza.

Pojawiły się też zasadnicze pytania.

Dlaczego nikt nie zwrócił uwagi na mężczyznę, który w miejscach publicznych w biały dzień zaczepiał nieletnich chłopców?

Dlaczego nikt nie zapytał go, kim jest?

Dlaczego wszyscy zlekceważyli nieznajomego przybysza?

***

„Każda zbrodnia wywołuje potępienie, ale gdy jej ofiarą jest d z i e c k o, sprzeciw ten wzmaga się wielokrotnie” – pisał na pierwszej stronie „Expressu Poznańskiego” Zbigniew Szymański „Żuk”, znany specjalista do wydarzeń kryminalnych.

„Już do wstępnych działań nowomiejskiej policji włączyli się zaraz funkcjonariusze z Komendy Wojewódzkiej” – dodawał. „Zbierano informacje od okolicznych mieszkańców, rozmawiano z rówieśnikami ofiary zabójstwa, do późnych godzin nocnych policjanci penetrowali poznańskie dworce, odwiedzali hotele poznańskie. Jedna z przyjętych hipotez zakłada, iż sprawcą może być osoba przyjezdna”.

„Policja liczy bardzo na społeczną pomoc” – pointował „Żuk”. „Wszystkie informacje związane z tym ponurym wydarzeniem mogą okazać się cenne. Osoby, które mogłyby ich udzielić, proszone są o pilny osobisty lub telefoniczny kontakt z Komendą Wojewódzką Policji”.

***

Reporter bardzo przejął się sprawą.

Codziennie odwiedzał Komendę, licząc na wieści o postępach w śledztwie. W swoich tekstach podkreślał społeczne poruszenie, jakie wywołało zabójstwo Krzysia.

„Połączmy siły i złapmy w końcu tego zwyrodnialca!” – wzywał.

Parę dni później dziennikarz „Głosu Wielkopolskiego”, podpisujący się jako „res”, użyje podobnej retoryki: „Sprawca bestialskich zbrodni nie powinien bezkarnie opuścić Poznania. Możemy w tym policji dopomóc”.

Matka Krzysia

– Tu mnie pan znalazł? – kobieta spojrzała zmęczonym wzrokiem na komisarza Marka Bronickiego. – A gdzie byliście, kiedy mordowali mojego syna?

W jej głosie ból mieszał się ze złością.

„Będzie ciężko” – pomyślał oficer.

Bronicki został włączony do grupy rozpracowującej zabójstwo na osiedlu Piastowskim. Miał odpowiadać za czynności śledcze, przede wszystkim za przesłuchania i oględziny. Jego pierwszym zadaniem była rozmowa z matką Krzysia. Specjalnie w tym celu podjechał na ulicę Grobla, gdzie mieścił się Państwowy Dom Pomocy Społecznej, w którym pracowała jako księgowa.

Stał więc na korytarzu przed smutną kobietą i zastanawiał się, jak to rozegrać. Był wstrząśnięty. Czuł się niezgrabnie. Najchętniej pożegnałby się i jak najszybciej wyszedł.

– Przepraszam – powiedziała, próbując się uśmiechnąć. – Nie mogę się pozbierać.

– Rozumiem – odezwał się komisarz. – Nie wzięła pani sobie wolnego?

Chciał jakoś rozrzedzić gęstą atmosferę.

– Nie! Oszalałabym. Muszę być między ludźmi. Muszę się czymś zająć.

Niespodziewany impet tych słów kazał mu się cofnąć o kilkadziesiąt centymetrów.

– Rozumiem – powtórzył.

Przypomniał sobie męża pani Janiny. Koledzy mówili, że w którymś momencie oględzin chwycił za jakiś tasak czy siekierę i podszedł do drzwi. „Nikt już tu nie wejdzie” – stwierdził agresywnie. Podobno obwiniał się o to, że przegapił śmierć swojego syna, że wszedł do mieszkania i natychmiast zaczął obierać ziemniaki, zamiast zerknąć do pokoju synka i sprawdzić, czy wszystko jest z nim w porządku.

– No dobrze – głos matki, tym razem nieco spokojniejszy, przywołał go do rzeczywistości. – Chodźmy do pokoju. Tu się nie da rozmawiać.

Kiwnął głową i ruszył za nią.

Była szczupłą pięćdziesięciolatką o jasnych włosach przywołujących na myśl dostojną fryzurę Margaret Thatcher.

– Jest niemożliwe, żeby mój Krzysiu wpuścił do mieszkania kogoś obcego – oznajmiła stanowczo, gdy usiedli w niewielkim pomieszczeniu wypełnionym dokumentami. – To jest absolutnie niemożliwe.

– Według pani to był ktoś, kogo Krzysiu znał?

– Tak.

– Ma pani kogoś konkretnego na myśli?

Chwila wahania.

– Tak.

– Kogo?

– Informatyka ze szkoły.

– Nauczyciela?

– Tak.

– Dlaczego?

– To był idol Krzysia, on mu bezgranicznie ufał. Sprawdźcie go!

***

Nadkomisarz Jakubowski spojrzał na komisarza Bronickiego.

– No cóż – mruknął i podrapał się po głowie. – Trzeba uszanować zdanie matki, ale to jest fałszywy trop. Nie podejmiemy go, przynajmniej na razie.

Wskazał na akta, które leżały na jego stole.

– Zabójcą jest ten seryjniak, o którym dowiedzieliśmy się wczoraj w nocy.

– Czyli jednak „Zemsta”?

– Właśnie tak. Dużo rzeczy tu pasuje.

Jakubowski wstał i zaczął podwijać rękawy koszuli.

Bronicki uśmiechnął się nieznacznie. To był znak, że jego zwierzchnik jest pewny swego i zabiera się właśnie ostro do roboty.

– Wezwij do nas na jutro wszystkich oficerów prowadzących śledztwa w tej sprawie. Góra się zgodziła. – Nadkomisarz emanował energią. – Musimy przejąć stery, Mareczku.

***

Przez głowę nadkomisarza przewijały się niespokojne myśli. Miał świadomość, że na nim i jego kolegach ciążył obowiązek szybkiego schwytania tego człowieka, aby już żadne dziecko nie straciło przez niego życia.

„No, ale szukają już przez dziesięć miesięcy i nic” – pomyślał. „Nie! My nie możemy go nie złapać!”

Jakubowski zerwał się z krzesła.

Zbiegł po schodach, wyszedł z komendy, wsiadł do samochodu i pojechał na osiedle Piastowskie. Chciał się przyjrzeć pokojowi chłopca, poznać lepiej jego psychikę. Z doświadczenia wiedział, że to czasami pomaga.

Usiadł z matką w dużym pokoju przy ławie.

Zaczął od informacji, że Komendant Wojewódzki, podinspektor Zenon Smolarek ustanowił nagrodę w wysokości 5 milionów złotych dla osoby, która pomoże w ujęciu sprawcy. Nie zwróciła jednak na to uwagi. Bezustannie nawiązywała do jednego: „Krzysiu nie mógł wpuścić do mieszkania nikogo obcego. To jest niemożliwe”.

Jakubowski słuchał tego cierpliwie, czując przez skórę, jak wiele trudu musi ją kosztować przebywanie tutaj.

„Mieszkać w miejscu zbrodni własnego dziecka? Kontynuować to, co przestało istnieć?” – niemal wzdrygnął się na myśl o tym.

Chciał ją jakoś pocieszyć, ale nie potrafił.

– Robimy wszystko co, w naszej mocy, pani Janino – odezwał się.

– To znaczy? – pytanie brzmiało zaczepnie.

– No, badamy wszystkie wątki. Coś tam się klaruje.

– Co?

– Nie mogę teraz o tym mówić, ale szansa na schwytanie zabójcy rośnie. Naprawdę.

Patrzyła na niego z niedowierzaniem. Nie przekonywały jej te wszystkie „wątki”. Była pewna, że to ktoś z najbliższego kręgu znajomych, pewnie nauczyciel informatyki.

Nadkomisarz nie chciał jeszcze zdradzać najnowszych ustaleń, więc tylko potulnie kiwał głową.

– Złapcie go!

– Zrobimy to – odpowiedział, rozglądając się bezsilnie po pokoju. – Już niebawem.

Pod koniec spotkania podniosła głos.

– Nawet nie mogłam się z nim pożegnać!!! – rozpłakała się. – Kiedy zabierano stąd zwłoki mojego Krzysia, prokurator nie pozwolił mi... – zaszlochała – nie pozwolił mi się pożegnać z synkiem...

Policjantowi zrobiło się głupio.

Kiedy matka doszła do siebie, spojrzał na nią poważnie.

– Bardzo, ale to bardzo przepraszam. Naprawimy ten błąd.

„Trzeba złapać tego bydlaka” – powtarzał w myślach, kiedy wracał pospiesznie na Komendę.

Odprawa

– No i przyjechali – mówi Przemysław Woźniak, który był wtedy komisarzem w Wydziale Kryminalnym Komendy Wojewódzkiej, szefem sekcji zajmującej się zabójstwami. – Każdy z aktami pod pachą. Coś ze dwadzieścia chłopa.

Niewysoki, szczupły, wąsaty – ten niepozorny mężczyzna uchodził za jednego z najskuteczniejszych poznańskich „wykrywców”. Karierę zawodową zakończył parę lat temu w poznańskim oddziale Centralnego Biura Śledczego. Mówiono o nim „Przemo”.

Swoje fabuły często przetyka chichotem, który wprowadza słuchaczy w swoisty trans. To prawdziwy mistrz opowieści o narkotycznej niemal intonacji.

– Zebraliśmy się w salce konferencyjnej na parterze komendy przy stołówce. O 11.00. Na parterze. Był tam długi stół, przy którym usiedliśmy i urządziliśmy sobie wielogodzinną burzę mózgów. Pamiętam, że wśród nas był też doktor Gapik, biegły seksuolog.

Najważniejszy efekt naszej odprawy to następujący wniosek: mamy do czynienia z serią zabójstw, dokonanych przez jednego sprawcę, a ostatni przypadek jest nasz.

Woźniak milknie, rozkłada ręce.

– No i już nie było zmiłuj się. Zabójstwo Krzysia zostaje wciągnięte do operacji o kryptonimie „Zemsta”. Sprawa staje się sprawą ogólnokrajową, dostaje zielone światło, czyli że każdy musiał nam pomagać, kiedy chcieliśmy coś ustalić.

Ale dlaczego „Zemsta”?

– Dlatego, że sprawca zostawiał w mieszkaniach swoich ofiar napisy: „Zemsta”, „Zemsta po latach”, „Nareszcie zemsta”. Takie teksty. Choć w Poznaniu tego akurat nie zrobił.

Stary operacyjniak znowu milknie. Chyba przeszukuje pamięć.

– Na tej odprawie nie było nikogo z Radomia. Bo oni znaleźli sobie sprawcę! – Woźniak chichocze, a potem mówi trochę głośniej, jakby zrywami: – Nawet nagrody dostali. Wszystko było cacy! Dopiero gdy wypłynął wątek tych napisów, zrobił się u nich gnój... – Chichot. – Wielki gnój. I już nie było sprawcy, zniknął, rozpłynął się w powietrzu. Trzeba było znaleźć teraz... prawdziwego!

Woźniak śmieje się całym sobą. Jak chłopiec. Ostatnie słowa poszczególnych zdań wypowiada o jeden ton głośniej.

– No, ale nic, idźmy dalej... – Jego głos poważnieje. – W którymś momencie Juras Jakubowski zrywa się i krzyczy: „To jest kiciarz! On z pierdla wyszedł”. „No OK, mówimy, ale uzasadnij to”. „Za każdym razem podpierdala ubrania, tak? Po co? No bo z pierdla wyszedł, potrzebuje ciuchów”. „Racja!” „On sobie garderobę przygotowuje”.

– Co jeszcze? Kolejna ważna rzecz. W trakcie dyskusji wyszło nam, że sprawca dokonywał zabójstw w ważniejszych węzłach kolejowych. Stąd ta czapka! Gość jest kolejarzem! Jeździ sobie pociągiem, wysiada, idzie na wypatrzone wcześniej osiedle mieszkaniowe i szwenda się w pobliżu szkół. A potem atakuje. Pojawiły się więc dwie teorie: kiciarz i kolejarz.

Milknie na chwilę, jakby dla wzmocnienia efektu.

– Po odprawie zrobiliśmy coś, czego do tej pory nikt nie zrobił. Wypuściliśmy w świat portret pamięciowy, w sposób zmasowany, bardzo intensywny. Można było go znaleźć wszędzie, dosłownie wszędzie. W autobusach, tramwajach. Jeździliśmy do szkół, rozmawialiśmy z dyrektorami, psychologami. Oni to potem przekazywali uczniom. To był konkretny zapierdol. Dlaczego tak ostro? Z dwóch przyczyn. Po pierwsze, uznaliśmy, że to jest jedyna szansa. Po drugie, liczyliśmy się z tym, że on zaatakuje jeszcze raz. On był przecież bezkarny! Kradł, gwałcił, zabijał i mimo tego wciąż pozostawał na wolności. Byliśmy pewni, że wcześniej czy później gdzieś nam wystartuje. Do Wrocławia na przykład wrócił i zgwałcił kolejnego chłopaka. Tamtejsza policja nie zdążyła temu zapobiec, a myśmy już nie mogli sobie na to pozwolić.

***

Nadkomisarz Jakubowski spojrzał na zgromadzonych wokół stołu mężczyzn.

Przez chwilę panowała cisza.

Na wszystkich wielkie wrażenie wywarła opowieść nadkomisarza Karola Janasika z wrocławskiego Wydziału Kryminalnego. Okrucieństwo przestępcy wzburzyło ich. Wyobrażając sobie sytuację opisywaną przez kolegę, czuli narastającą wściekłość.

– 24 maja 1990 roku. Jedenastoletni Grzesio szedł do szkoły – tak brzmiał początek. – Około jedenastej podszedł do niego nieznajomy mężczyzna. „Przysłał mnie twój ojciec” – zagadnął. „Chodzi, chłopaczku, o taką rzecz. W waszym mieszkaniu leży szara koperta z pieniędzmi na kolonie. Mam ją odebrać. Teraz. Ojcu zależy na czasie. To zajmie pięć minut, nie więcej”. Chłopiec się zgodził.

– Tak po prostu? – zdziwił się komisarz Bronicki. – Musi mieć dużą siłę przekonywania.

Janasik zajrzał do akt.

– „Syn pod namową tego osobnika uległ mu i razem przyszli do mieszkania, gdzie drzwi na zamek zamknął mężczyzna”. Tak mam napisane.

– OK. – Bronicki zanotował coś w swoim służbowym notesie.

– „...drzwi na zamek zamknął mężczyzna”. – Nadkomisarz Janasik powtórzył ściszonym głosem ostatnią część zdania, po czym chrząknął. – No i wtedy dochodzi do nieszczęścia. Przestępca zamknąwszy drzwi, odwrócił się gwałtownie w stronę Grzesia. „Straciłem pracę przez twojego starego” – mężczyzna mówił szeptem. „I teraz moja żona i dzieci głodują. Rozumiesz to?” Chłopiec rozpłakał się. „Muszę się zemścić” – przestępca był niewzruszony. „Masz być cicho, bo inaczej cię zabiję, rozumiesz?”.

Oficer zamilkł.

Jego twarz pokryły czerwone rumieńce. Nabrał powietrza i powoli je wypuszczał. Czuł na sobie wzrok wszystkich zebranych w pomieszczeniu policjantów. Wolałby już przerwać tę rekonstrukcję.

Przerzucił parę kartek.

– „Następnie w sposób perwersyjny odbył z chłopcem stosunek” – odczytał matowym głosem.

– Jebaniec! – rzucił któryś ze słuchaczy.

– „Po zgwałceniu sprawca zabiera z łazienki ręcznik, moczy go, nakazuje dziecku położyć się na brzuchu po uprzednim ubraniu się i zawiązuje lub zaciska na szyi chłopca ręcznik, na skutek czego Grzegorz traci przytomność”.

Znowu cisza.

– Co było dalej, Karolu? – przerwał ją nadkomisarz Jakubowski.

Westchnienie.

Nadkomisarz był starym operacyjnym wyjadaczem, ale nawet on czuł się nieswojo, opowiadając o nieszczęściu dziecka.

– Dalej? – zapytał. – Dalej było tak. Facet plądruje mieszkanie. W pewnym momencie chłopiec odzyskuje przytomność. Słysząc jednak napastnika, udaje martwego. Czeka. Czeka, aż ten sobie w końcu pójdzie. Przed wyjściem sprawca podchodzi do Grzesia i podnosi mu powiekę, żeby się upewnić, że ten nie żyje. O 15.15 wraca ojciec, który po wysłuchaniu zapłakanego syna, dzwoni na komisariat i zawiadamia nas o zdarzeniu.

– Ale to nie wszystko, panowie. – dodaje wrocławiak. – Dwa dni później rodzice chłopca dostają list o treści: „Zemsta!!! Czekałem 14 lat”.

***

– Pierwsze zdarzenie miało miejsce w Bytomiu – mówi Marek Bronicki, dzisiaj już na emeryturze, którą urozmaica sobie pisaniem opowiadań kryminalnych. – 20 kwietnia 1990 roku. To był jego debiut, a jak wiadomo debiuty są zazwyczaj obciążone licznymi błędami. Także w tej dziedzinie. Dramatyczna scena. Wyobraźcie sobie. Dziesięcioletni Marcinek jest już zagardlony ręcznikiem, leży na tapczanie. Facet przykrył go kołdrą, żeby nie patrzeć mu w oczy. Chyba bał się swojego czynu, był przecież pewny, że zabił. Pierwszy raz.

Bronicki przerywa na chwilę.

– Chłopiec odzyskuje i traci przytomność – kontynuuje. – Na przemian. Nie może złapać oddechu. Jest przykryty niedokładnie, więc kiedy wraca mu świadomość, jednym okiem widzi swojego agresora. Podczas przesłuchania mówił, że świadomie nie wykonywał żadnego ruchu, kiedy przestępca plądrował mieszkanie. I to mu uratowało życie. Błąd zabójcy. Pierwszy, ale nie ostatni. Podobnie było przecież w przypadku Rafała z Wrocławia – pointuje. A potem jeszcze dodaje: – Po odprawie szef zatrzymał wszystkie akta, żebyśmy mogli je na spokojnie i bardzo wnikliwie przestudiować.

***

– Doskonale pamiętam tę odprawę – opowiada Jerzy Jakubowski, energiczny sześćdziesięciolatek, który ewidentnie męczy się na emeryturze. – Pierwszy raz prowadziłem takie spotkanie. I to w tak poważnej sprawie.

Uśmiecha się.

– Byłem strasznie naładowany energią. Kilka miesięcy wcześniej zostałem zastępcą naczelnika Wydziału Dochodzeniowo-Śledczego. Chciałem się wykazać.

Jakubowski ściąga marynarkę, podwija rękawy. Pewne rzeczy się nie zmieniają.

– Kiedy szefostwo dało mi głos, stanąłem przed nimi. Wszyscy bardzo skoncentrowani. Zaciekawieni. To byli faceci w różnym wieku, z różnym doświadczeniem. Mówię do nich: „Panowie, musimy sobie wszystko dokładnie, klarownie opowiedzieć. Bez żadnego ściemniania. Każda informacja powinna wyjść na jaw. Od tego zależy dobro śledztwa. Jeśli się nie dogadamy, ten kutas będzie dalej zabijał. Większość z nas ma dzieci w wieku jego ofiar!” Zamilkłem na kilka sekund. Wziąłem łyk wody i zaproponowałem, żeby w trakcie referowania trzymać się chronologii zdarzeń. Zależało mi też na tym, żeby każdy przedstawił swoją sprawę tak, jak ją widzi. Chciałem jak najczystszych relacji. Bez żadnych pytań i sugestii z czyjejkolwiek strony. To miał być swoisty reset. Projekcja nowego filmu.

W głosie Jakubowskiego brzmi zadowolenie.

– „Nie chowajcie informacji” – zaapelowałem raz jeszcze. Wiedziałem przecież doskonale, że oficerowie kryminalni niechętnie dzielą się swoją wiedzą. Nic dziwnego, zresztą. Na swoje nazwisko pracują latami, wydeptując własne, oryginalne ścieżki. „Walczymy o życie naszych dzieci!” Posłuchali. To była bardzo udana odprawa. Pracowaliśmy na sto procent, na pełnych obrotach. Ja sam wpadłem w amok.

Widać, że samo wspomnienie dodaje mu energii.

– Pamiętam, że zacząłem chodzić po salce wzdłuż stołu. Od ściany do ściany. Machinalnie. W pewnym momencie usłyszałem: „Co ty tak chodzisz jak tygrys w klatce? Wkurwiasz mnie!”. To był Janasik – Jakubowski wybucha śmiechem. – Roznosiło mnie.

Teraz też ledwo może usiedzieć przez dłuższą chwilą na jednym miejscu.

– Ten Janasik to był w porządku gość. Pamiętam, że po naradzie długo z nim dyskutowaliśmy. U niego były dwa ataki. Zagadnęliśmy go o to. I dobrze. Bo to, co powiedział, zaniepokoiło nas, w rezultacie dodatkowo zmotywowało. Kiedy pojawiło się zgłoszenie o zaczepkach chłopców na jednym z osiedli, ekipy natychmiast wyruszyły w ten rejon. Niestety, sprawca wymknął się obławie i pojechał sobie gdzie indziej. No i po kilku godzinach doszło do gwałtu. Zrobiło nam się gorąco, jak to usłyszeliśmy.

„Potworne!”

„To szósta ofiara zwyrodnialca?” – tak zatytułował swój kolejny artykuł „Żuk”.

Pierwsza strona „Expressu Poznańskiego” informowała: „Intensywne śledztwo w sprawie zabójstwa chłopca na Ratajach”.

Na stronie drugiej poznaniacy mogli przyjrzeć się wizerunkowi seryjnego zabójcy.

Pulchna twarz, wąs i czapka.

Nic szczególnego.

Wcielenie pospolitości. Sąsiad, przechodzień, kolega z pracy.

– Poraża mnie plebejskość tego ryja – zakpił sierżant Ostrowski, kiedy skończył czytać tekst. – Wczoraj skończyłem czytać Milczenie owiec. Buffalo Bill – to ja rozumiem, ale ten nasz pulpet? Co to jest za smerf? Z jakiegoś ludowego teatrzyku. To ma być przestępca? Zabójca? I to seryjny w dodatku?

– Głupi jesteś – odezwał się sierżant Kowalski, który właśnie kończył konsumować pączka. – Prawdziwi przestępcy tak właśnie wyglądają. To w pewnym sensie normalni ludzie. Za dużo się naoglądałeś amerykańskich filmów.

– A wiesz, że Buffalo Bill zarżnął swoich dziadków, kiedy miał dwanaście lat?

Sierżant przełknął ostatniego kęsa, wytarł ręce chusteczką i podszedł do kolegi.

– Za to cenię naszą robotę – dodał.

– Za co niby?

– Za to, że obala stereotypy, które produkują Amerykańce.

– Dziękuję za wykład, panie profesorze.

– Dawaj gazetę, głąbie!

Kowalski odebrał koledze płachtę „Expressu” i zagłębił się w lekturze.

„Wczorajsze publikacje w prasie i telewizji poruszyły opinię społeczną” – donosił dziennikarz. „Wyzwoliły też chęć pomocy u ludzi, którzy kojarzą sobie pewne okoliczności poprzedzające tragedię. Każda informacja jest skrupulatnie sprawdzana, a policja zapewnia, że wykorzysta wszelkie środki i możliwości prowadzące do ustalenia sprawcy. Co oczywiście nie przesądza o końcowym pozytywnym wyniku śledztwa”.

Tekst rzucił nowe światło na tragedię na osiedlu Piastowskim: „Jedną z bardziej realnych wersji jest to, że poszukiwany mężczyzna ma już na sumieniu pięć podobnych zabójstw w kraju, gdzie ofiarami byli nieletni chłopcy”.

„O tej ponurej zagadce pisaliśmy dość obszernie w «EP» w sierpniu ubiegłego roku w publikacji pt. Policja tropi zwyrodnialca” – dopowiadał „Żuk”. „Sprawie tej poświęcony był również telewizyjny program 997”.

Po tych słowach pojawiło się kalendarium zbrodni dokonanych w poszczególnych miastach.

„Potworne!” – skomentował redaktor, po czym dodał: „Nie dał znać o sobie po 18 czerwca 1990. Upłynęło ponad 7 miesięcy”.

Sierżant Kowalski odłożył gazetę i spojrzał na Ostrowskiego, który pisał coś przy biurku, potrząsając przy tym energicznie głową. Na uszach miał słuchawki, przy jego prawym łokciu leżał czerwony walkman marki Sony, podobno prezent od nowej dziewczyny.

Przytłumione ostre riffy rozchodziły się po całym pokoju.

Policjant nadstawił uszu, wpatrując się w kościotrupa widniejącego na koszulce kolegi.

„Don’t you know that? / Killing is my business / and business is good”.

„A może on też jest seryjnym zabójcą?” – zaśmiał się w duchu krępy policjant.

Wytypować sprawcę

Przystanęli na korytarzu.

– Co to jest? – zapytał Jerzy Jakubowski, wskazując na przedmiot, który trzymał w ręku Marek Bronicki.

Była siódma rano, Komenda Wojewódzka budziła się ze snu.

– Czapka kolejarska.

– Zmieniasz branżę?

Bronicki uśmiechnął się.

– Mam teraz mnóstwo takich. Sprawdzam trop kolejarza.

Nadkomisarz spojrzał zaciekawiony na podwładnego.

– No i jakie wieści?

– Nic. Jeżdżę, pokazuję, pytam, ale nikt nic nie widział, nie kojarzy, nie wie.

Jakubowski otworzył drzwi swojego pokoju, dał znak, żeby Bronicki wszedł pierwszy. Po przekroczeniu progu podszedł do kalendarza zawieszonego na ścianie. Zerwał kartkę. Aktualna data: 28 lutego 1991. Zerknął na przysłowie pod imionami solenizantów. Lubił weryfikować wiarygodność starych porzekadeł. Co tym razem głosi mądrość ludowa? „Gdy wiatr ostro w lutym wieje, chłop ma dobrą nadzieję”. Hm. Przypomniał sobie aforyzm z 26 lutego, kiedy został zamordowany Krzysiu. „W lutym, gdy zagrzmi od wschodniego boku, burze i wiatry częste są w tym roku”. To akurat się zgadza – pomyślał. – Mamy burzliwą pogodę, musimy ją doprowadzić do ładu.

W tym momencie do pokoju wszedł komisarz Woźniak.

– Nie wyspałem się – rzucił głośno od progu.

– A ty co masz w rękach? – zapytał Jakubowski, ściągając kurtkę.

– Jak to, co? „Express Poznański” – Woźniak rzucił na stół gazetę o charakterystycznym czerwono-czarnym layoucie.

– Co Zbyszek pisze? Nasz „Żuk” ukochany?

– Se przeczytaj. Nic, czego byśmy nie wiedzieli.

– No, a co my wiemy? – Nadkomisarz zirytował się nagle.

Usiadł na swoim naczelnikowskim krześle.

To był dobitny sygnał, że właśnie zaczął się kolejny dzień intensywnej pracy.

Komisarze spoczęli na niewygodnych fotelach, prezentujących przaśny PRL-owski design.

– Co mamy? – ponowił pytanie Jakubowski, wbijając groźny wzrok w swoich oficerów. – Zróbmy podsumowanko i zabierajmy się do roboty.

– Mamy na przykład ważny szczegół – odpowiedział spokojnym głosem Bronicki.

– Jaki?

– Zabandażowany palec wskazujący lewej ręki. Taki miał w styczniu.

– OK. Może to się przyda. Dalej. – Naczelnik oparł się o poręcz krzesła. Z jego twarzy zniknął pochmurny grymas.

– Wraca do miast, w których zadziałał – rzucił Woźniak, ziewając przeciągle.

– Świetnie – nadkomisarz pstryknął palcami. – Może wróci do nas?

Spojrzał uważnie na podwładnych, próbując przeniknąć ich myśli.

– Musimy zastawić na niego pułapkę, panowie – oznajmił.

– Wnyki – podłapał komisarz Woźniak.

– Wygląda na przestępcę wędrownego – dopowiedział Bronicki.

– Właśnie. Naszkicujmy portret klienta. Jak działa, czego chce? – Jakubowski wyciągnął z szuflady gruby zeszyt, w którym prowadził notatki dotyczące aktualnego śledztwa. Otworzył w połowie i wygładził dłonią stronę. Z kubka stojącego na stole wyjął długopis i zastukał nim o stół.

– Zaczął w Bytomiu 20 kwietnia 1990 roku – przypomniał Bronicki.

– Dlaczego właśnie wtedy?

– Może wyszedł z więzienia? Albo jest na niepowrocie?

– No tak. Kradnie ciuchy, czasem nawet jedzenie.

– W Szczecinie ogóra zapierdolił z lodówki – rzucił Woźniak.

Mężczyźni zarechotali.

– Ma kilkumiesięczną przerwę w działaniu – stwierdził Bronicki.

– Tej, może on rzeczywiście był w pierdlu? – Woźniak przestał ziewać.

– On chyba go odwiedza raz na jakiś czas.

– Gwałciciel. Pedofil.

– Doktor Gapik twierdzi, że to właśnie w więzieniu mógł wytworzyć się w nim ten rodzaj zboczenia – powiedział Bronicki, który zaczął przypominać sobie szczegóły wystąpienia korpulentnego seksuologa o posiwiałej czuprynie.

– Czyli jednak więzienie. – Jakubowski coś zanotował. – Co jeszcze mówił Gapik, pamiętacie?

– Że sprawca miał złe przeżycia związane ze sferą seksualną. – Relacjonował Marek Bronicki.

– OK. – Nadkomisarz skinął głową.

– Umie nawiązywać kontakty z chłopcami.

– No właśnie. Jest homoseksualistą.

– Na niektórych chłopaków działa magnetyzująco.

– Raczej paraliżuje ich jakoś.

– Choćby przykład Arka z osiedla Oświecenia – odezwał się Woźniak, żywo gestykulując. – Bardzo mądry, elokwentny chłopak, a wpuścił tego kutasa do chaty.

– Musi być dobry w gadce ten nasz zbój – skwitował Jakubowski, zapisując coś w zeszycie.

– Ma swoją historyjkę, dzięki której dzieci wpuszczają go do mieszkań – podjął Woźniak.

– Może był karany za czyny lubieżne na dzieciach? – zasugerował Branicki.

Policjanci umilkli na chwilę.

Z głębi komendy dobiegły odgłosy pospiesznych kroków, a potem gwałtowne zamknięcie drzwi. Ktoś krzyknął do kogoś.

W firmie robiło się coraz gwarniej.

– Działa w godzinach przedpołudniowych, kiedy rodziców nie ma w domu. – Bronicki przerwał ciszę, w której oficerowie ochoczo zanurzyli się na chwilę. – W mieszkaniach ofiar zostawia „wizytówki” ze słowem „zemsta”.

– Ale nie zawsze – wtrącił Woźniak.

– Mamy więc wzory pisma. Tych wizytówek jest kilka – kontynuował Bronicki.

– Tak. Napisy na lustrze albo na kartce, którą zostawia obok ciała.

– Za co on się mści, panowie?– huknął niespodziewanie Jakubowski, po czym wstał z krzesła i podszedł do okna.

– Chuj wie – skrzywił się Woźniak.

– Może po prostu ktoś go kiedyś skrzywdził i w ten sposób odreagowuje traumę? – wyraził przypuszczenie Bronicki, drapiąc się za uchem.

– Krzywdzi dzieci. Tylko dzieci – powiedział z naciskiem nadkomisarz.

– Gapik mówił, że to są „bezpieczne” dla niego ofiary – przypomniał Bronicki. – Krzysiowi kazał wypić trochę wódki.

Zadzwonił telefon.

Nadkomisarz wrócił do biurka i podniósł słuchawkę.

Przez kilkanaście sekund słuchał w milczeniu, malując jakieś szlaczki w swoim zeszycie.

Gdy skończył rozmowę, spojrzał na Woźniaka.

W jego oczach pojawił się błysk.

– Przemo, weź się kobznij do dyżurnego – polecił. – Dzwonili z więzienia w Rawiczu.

– Ale o co chodzi?

– 30 marca 1990 roku wyszedł stamtąd na warunkowe zabójca i gwałciciel jakiegoś chłopca. – Naczelnik omiótł wzrokiem podwładnych. – Wiecie, skąd jest? – rzucił podekscytowany.

Oficerowie spojrzeli na niego pytająco.

– Z Bytomia.

***

Komisarz Bronicki przeglądał akta przywiezione przez policjantów związanych ze sprawą „Zemsta”.

„Przeanalizuj je” – powiedział szef, czyli nadkomisarz Jakubowski. „Jesteś w tym najlepszy. A potem napisz plan śledztwa”.

Wśród dokumentów znalazł wycinek z „Życia Bytomskiego” z dnia 28 maja 1990.

Najpierw rzucił okiem na rysopis. Całkiem sympatyczny mężczyzna, krótkie włosy, z przedziałkiem na prawą stronę. Pogodny wyraz twarzy przypomniał mu postać innego przestępcy, Edmunda Kolanowskiego – zabójcy i nekrofila. W tamtej sprawie Jakubowski odniósł wielki sukces. Kolanowski też robił wrażenie miłego, skromnego człowieka.

Przeczytał artykulik. Nic nowego.

Po godzinnej lekturze wyciągnął tylko jeden wniosek.

Śledztwo tak naprawdę trwa już niemal rok, a zabójca pozostaje cały czas na wolności.

Mimo artykułów, komunikatów telewizyjnych i radiowych, nagród, emisji odcinka „Magazynu Kryminalnego 997”, a przede wszystkim mozolnej pracy śledczo-operacyjnej.

Nic.

„Morderca dzieci nieznany” – tak pisała „Rzeczpospolita” 2 sierpnia 1990 roku i to się nie zmieniło.

Ślad bytomski jak szybko się pojawił, tak szybko zniknął. To nie był ten facet.

„To zupełnie inny ryj” – skwitował w swoim stylu Przemo, który sprawdził zgłoszenie. Poza tym nie zgadzały się też inne fakty. Krótko mówiąc, błędny trop.

„Szkoda” – komisarz Bronicki wrócił do lektury „Rzepy”.

Autorka artykułu przypomniała, że każdego roku w kraju dochodzi do 35-40 zabójstw dzieci, w tym 5-8 na tle seksualnym.

„Potworne” – pomyślał.

Odetchnął głęboko. Chciał wstać od biurka, ale zadzwonił telefon.

***

– Przygotowałem ankiety służące do typowania sprawcy. – Nadkomisarz Jakubowski mocno ściskał słuchawkę telefonu. – Pedofile i homoseksualiści, którzy są powiązani z zabójstwami dzieci. Trzeba to porozsyłać po zakładach karnych.

Kiwnięcie głową.

– Ale przez Komendę Główną. Żeby nas nie olali. Pamiętaj: chcemy konkretnych, precyzyjnych odpowiedzi.

Chwila ciszy.

– Dokładnie, Mareczku. – Nadkomisarz zerknął na gazetę, na której zanotował kilka słów. – I jeszcze jedno. Załatwcie numer do Michała Fajbusiewicza. Wzywamy na pomoc telewizję. A, i zaproś „Żuka” na dzisiaj na audiencję. Trzeba podrzucić mu troszkę nowego materiału.

Jakubowski wziął duży łyk kawy.

– Media mogą odegrać tu kluczową rolę. Niech wszyscy w Polsce wiedzą, że ścigamy tego złamasa.

***

Komisarz Bronicki spojrzał na zegarek. Było już grubo po dwudziestej drugiej. Komenda zasypiała po bardzo intensywnym dniu. Narastającą ciszę przerywały czasami dźwięk telefonu, kroki nielicznych oficerów, znienacka przepływająca w rurach woda.

Na stole wciąż leżały akta. Bronicki przeglądał wycinki prasowe. Jego literacki zmysł przyciągały dziennikarskie relacje, które na różne sposoby opisywały te same wydarzenia. Niektóre teksty brzmiały jak opowiadanka.

Na wierzchu leżał teraz kawałek „Słowa Polskiego” z 21 czerwca 1990 roku naklejony na dużej kartce w kratkę.

„Dusiciel z Oławy jeszcze na wolności” – tak brzmiał nagłówek.

„Dusiciel” – Bronicki zapisał sobie to poetyckie słowo. „Hm, w Bostonie też mieli jakiegoś dusiciela. Zaraz, zaraz, jak to było...”

Komisarz odsunął się od biurka. Ziewnął, przeciągnął się. Chciało mu się spać. Chciał już wrócić do domu i odpocząć trochę. Odchylił głowę i spojrzał na stary, niemodny żyrandol.

The Boston Strangler – nieoczekiwanie przypomniał sobie tytuł filmu o seryjnym zabójcy z Bostonu. „Jak on się nazywał? Alberto de Salvo. Facet też miał swoją historyjkę, dzięki której kobiety wpuszczały go do mieszkań. Gwałcił je, a potem dusił, chyba rajstopami”.

„Dlaczego tyle kobiet otwierało drzwi nieznajomemu mężczyźnie?” – pytał poważnym głosem spiker zwiastuna, który policjant miał kiedyś okazję zobaczyć.

„Takiej odpowiedzi się nie spodziewaliście”.

„Jaka to była odpowiedź? Nie pamiętam”. Bronicki podrapał się po wąsie i wrócił do lektury o polskim zbrodniarzu.

Tytuł stanowił cytat: „Nareszcie dokonałem oczekiwanej zemsty – B”.

„Dlaczego «oczekiwanej»?” – zdziwił się komisarz. „Co miał na myśli?”

„W Oławie huczy” – pisał autor o nowelistycznym zacięciu. „Nic dziwnego. Przez ostatnie 20 lat popełniono w tym miasteczku 10 morderstw. Bardziej te zbrodnie wynikały z pijackich osobistych porachunków niż z wyrafinowania. Od trzech dni jednak – jak zauważyliśmy i usłyszeliśmy – nic innego nie wywołuje tyle emocji, co zabójstwo Łukasza I.”.

„Wyrafinowania?” – powtórzył w myślach Bronicki. „Czyżby nasz sprawca był wyrafinowany?”

„Poniedziałek jest szczególnym dniem w życiu Oławy” – kontynuował swój wywód dziennikarz. „Dalej ściągają na działki wierni z całego kraju, wierząc w cudowną moc krzyża tu stojącego. Niezbyt daleko od tego miejsca znajduje się osiedle im. Sobieskiego o zwartej czteropiętrowej zabudowie. Jedna z najbardziej prawdopodobnych wersji...” – tu się tekst urwał.

Komisarz syknął, bo zdążył się wciągnąć. Spojrzał na inne fragmenty artykułu.

Pointa była wydrukowana tłustym drukiem: „Kolejne makabryczne i wstrząsające ślady naprowadzające na trop mordercy możemy opublikować dopiero w wydaniu sobotnio-niedzielnym. W tej chwili trwa istny wyścig z czasem, który, niestety, może być sprzymierzeńcem zabójcy z...”.

Zadzwonił telefon.

Szarada

Redaktor „Żuk”, relacjonując postępy w śledztwie, zaklinał rzeczywistość.

Wróciwszy z komendy, zabrał się za pisania artykułu, który zatytułował „Policja rozwiązuje kryminalną szaradę”.

W kłębach dymu wystukiwał na maszynie swój kolejny tekst, nie zwracając uwagi na otaczający go redakcyjny gwar.

Wieść o ogólnopolskiej naradzie oficerów musiała go bardzo pozytywnie nastroić.

Aż za bardzo. Słowo „rozwiązuje” kiepsko przecież pasowało do realiów. Nikt niczego nie rozwiązał.

Owszem, „bank informacji znacznie się wzbogacił”, ale przed policją było jeszcze kilka dramatycznych zakrętów, czego sam dziennikarz doświadczył wkrótce potem na własnej skórze.

„Na koniec kilka słów skierowanych do rodziców i opiekunów” – pisał dziennikarz, wpadając w kaznodziejski ton. „Tragedia, do jakiej doszło w Poznaniu, a przedtem w innych miastach, jest okazją do przypomnienia, aby przestrzegali oni swe dzieci przed zawieraniem znajomości z obcymi, przed wpuszczaniem nieznajomych do mieszkań. To powinno być po prostu zasadą. Dla świętego spokoju”.

Tapeciarz

Kolejny dzień zaczął się od pisku opon.

Wcześnie rano zadzwonił telefon. Nastąpił zupełnie nieoczekiwany przełom w śledztwie.

– Panie naczelniku... – W słuchawce zabrzmiał donośny głos znajomego policjanta ze Swarzędza. – Widziałem, że szukacie zabójcy chłopców.

– Wiesz coś? – zapytał Jakubowski, przegryzając ostatni kęs kanapki z serem.

– No chyba tak.

– Gadaj! – rzucił niecierpliwie naczelnik, odsuwając od siebie talerzyk.

– Przypomniałem sobie faceta, który parę lat temu został skazany za kradzieże.

– Za kradzieże? – zaperzył się Jakubowski. – A jaki to ma związek z naszym zabójcą?

– Miał podobną metodę działania, co wasz cwaniak.

– Czyli?

– Zwabiał dzieciaki do mieszkań pod nieobecność rodziców. Na jakąś historyjkę.

– Historyjkę – powtórzył nadkomisarz. – A pamiętasz jakąś?

– Mierzenie mieszkań i wymiana tapet. „Tapeciarz” mówiliśmy na niego.

– Ty prowadziłeś tę sprawę? – zapytał komisarz i wyciągnął z szuflady swój zeszyt.

– Tak.

– No dobra. Co jeszcze możesz mi powiedzieć o tym kliencie?

– Siedział w zakładzie karnym w Zarębie Górnej.

– Dlaczego siedział? Już nie siedzi? – dopytywał Jakubowski i jednocześnie zapisywał kluczowe słowa.

– Wyszedł na przepustkę, z której nie wrócił.

– Kiedy wyszedł?

– 16 stycznia 1990.

Nadkomisarz ścisnął mocniej słuchawkę.

– 16 stycznia? – upewnił się.

– Dokładnie.

– To by pasowało – szepnął. – Nasz zabójca zaczął w marcu.

Na chwilę zapadła cisza.

– Jak się nazywa ten klient?

– Henryk Kozaczewski.

– Krzywdził dzieci?

– No nie. Ale reszta się zgadza. Zaczepiając dzieciaka, mówił, że rodzice o wszystkim wiedzą. Był bardzo przekonujący. Gdy weszli do środka, dawał mu jeden koniec miarki, kazał łazić po całym mieszkaniu, a sam wtedy kradł co lepsze kąski. Biżuterię, pieniądze. Co jeszcze... Działał w różnych miastach.

– Nasz gwałci i zabija.

– Każdy kiedyś zaczyna. Wasz też musiał zacząć.

***

Komisarz Bronicki przeglądał „Express Poznański”.

Właśnie zrobił sobie krótką przerwę w opracowywaniu planu śledztwa. Chciał odetchnąć i przy okazji wypić kawę. Kiedy natrafił na artykuł zaprzyjaźnionego dziennikarza, uśmiechnął się.

„Policja rozwiązuje kryminalną szaradę”.

Zaczął czytać. W tle pogrywało stare radio. Poznański didżej zapowiedział Wind of Change słynnej niemieckiej grupy.

„Stary, dobry «Żuk»” – pomyślał komisarz. „Pewnie wolałby pisać kryminały w stylu Joe Alexa niż smarować prowincjonale kawałki”.

Sięgnął po szklankę, przyłożył ją do ust, gdy nagle z wielki hukiem otworzyły się drzwi.

Bronicki zakrztusił się i spojrzał przestraszony. W wejściu stanął nadkomisarz.

– Ten to jest kowboj – westchnął.

– Marek!

– Co się stało?

– Chyba mamy tego chuja!

– Jak to? – komisarz zerwał się z krzesła.

– Dzwonił Tomek ze Swarzędza. Wytypował nam klienta. Niejaki Kozaczewski, stary kiciarz, który przebywa aktualnie na niepowrocie!

– Musimy zrobić okazanie – zareagował przytomnie Bronicki.

– Jedź się na Rataje. Z piskiem opon! Pokaż foty Arkowi.

***

Arek spojrzał na tablicę ze zdjęciami. Znieruchomiał. Mijały kolejne sekundy, a on uporczywie lustrował podobizny czterdziestoletnich mężczyzn.

– To on – przemówił w końcu.

Chłopiec wskazywał palcem Kozaczewskiego.

Bronicki oniemiał. Z trudem opanował podniecenie.

– Jesteś pewny, Areczku?

– Tak, to on.

– Nie masz żadnych wątpliwości?

– Żadnych, proszę pana.

Komisarz spojrzał na matkę chłopca.

– Mogę zadzwonić na Komendę?

***

Jerzy Jakubowski energicznie odłożył słuchawkę telefonu.

Właśnie wydał polecenie, żeby ściągnięto do Poznania próbki pisma Kozaczewskiego. Trzeba jak najszybciej porównać je z komunikatami pozostawionymi w mieszkaniach ofiar dusiciela.

Wyłączył radio, które przeszkadzało mu w koncentracji.

Mieli już jeden dowód. Potrzebny jest kolejny.

Nadkomisarz podwinął rękawy. Czekało go dużo pracy papierkowej. Piątek zapowiadał się bardzo sensacyjnie.

***

Jeszcze tego samego dnia Komenda Główna Policji zarządza nadzwyczajne krajowe poszukiwania „tapeciarza”.

W sobotę biegli grafolodzy formułują opinię: dowodowe zapisy prawdopodobnie zostały nakreślone przez Henryka Kozaczewskiego.

Jest zatem drugi dowód.

W rezultacie prokurator wydaje list gończy.

Maszyna śledcza rusza pełną parą.

Rozpoczyna się pościg za podejrzanym.

Po głównym wydaniu Wiadomości TVP pojawia się informacja o zabójcy chłopców.

Poznań zostaje oklejony wizerunkiem podejrzanego. Każdy kierowca MPK ma jego zdjęcie.

W niedzielę zaczynają wpływać szerokim strumieniem sygnały o niesławnym mieszkańcu Trzcianki, oddalonej od Poznania o niecałe sto kilometrów. Ktoś go tam widział niedawno. Wydaje się więc, że facet jest gdzieś w pobliżu.

Jeden ze śledczych jedzie do Chodzieży, gdzie mieszka była konkubina Kozaczewskiego i zarazem matka jego syna. Dowiaduje się, że pierwszego marca przyszła od niego paczka z Łodzi, urodzinowy prezent dla dziecka od ojca. Czas nadania trzeba sprawdzić.

W poniedziałek czwartego marca „Żuk” elektryzuje poznaniaków: „Niemal gorący ślad przestępcy”.

***

Nadkomisarz Jakubowski, szef grupy operacyjno-śledczej, przeczytał rewelacje „Żuka” i pokiwał głową.

„Niemal gorący? On za to jest w bardzo gorącej wodzie kąpany” – pomyślał.

Odczuł jakiś bliżej nieokreślony dyskomfort.

Trop zdawał się dobry, jednak nie mógł się wyzbyć sceptycyzmu. O swoich wątpliwościach milczał. Starał się być bardzo ostrożny.

Późnym wieczorem Marek Bronicki przyniósł zdumiewające wieści.

– Jurek, mamy problem. Warszawscy grafolodzy twierdzą, że to Kozaczewski na sto procent. Poznańscy natomiast mają poważne obiekcje.

– Co takiego?

– Tak to wygląda.

– Mamy dwie różne ekspertyzy?

– Cóż...

– Kogoś tu pojebało!

– Jeśli chcesz znać moje zdanie, to bardziej ufam poznaniakom.

– W mordę.

***

– Idziemy? – zapytał sierżant Ostrowski, ziewając przeciągle.

– Zaraz – odburknął sierżant Kowalski wpatrzony w płachtę gazety.

– Co ty tam czytasz jeszcze?

– Patrzę, co się dzieje na świecie – odpowiedział z lekka oburzony policjant. – Przez ten zapieprz całkowicie straciłem orientację.

– Ja też. Czuję się jak pies, który cały czas wącha ziemię. – Ostrowski wstał z krzesła, podszedł do okna, oparł się o parapet i spojrzał na kolegę. – I co się dzieje?

– Wiele rzeczy. Jarosław Kaczyński został prezesem Porozumienia Centrum. Irak przyjął rezolucję ONZ o przerwaniu ognia. Pod Chicago miała miejsce katastrofa samolotowa. Na Strzeleckiej policjanci złapali złodziei na gorącym uczynku. Nauczyciele wywalczyli podwyżki.

– Chodźmy już. Jestem wykończony.

– Czekaj, stary siedzi jeszcze w swoim wigwamie. Może będzie nas potrzebował.

– Jesus Christ! – jęknął Ostrowski. – Ja chcę iść spać!

***

Przed opuszczeniem Komendy nadkomisarz zerknął jeszcze na świeży protokół z przesłuchania taksówkarza. Był już bardzo głodny i zmęczony, ale trudno mu było tak po prostu zapomnieć o toczącym się śledztwie. Gdy złapał trop, nie potrafił odpuścić.

27 lutego, a więc dzień po zabójstwie Krzysia, taksówkarz wiózł nieznajomego, który wywarł na nim dziwne wrażenie.

„Zbladł on twarzy i był zdenerwowany, kiedy taksówkarz wspomniał coś o policji”.

– Hm – mruknął oficer.

„Mężczyzna na publikowany zdjęciu, umieszczonym na liście gończym, był uderzająco podobny do nieznanego pasażera”.

Jakubowskiego zelektryzowała wzmianka o zawiniętym palcu prawej ręki.

– Czyli Kozaczewski to jednak nasz „Mściciel”? – szepnął do siebie, schował akta do teczki i wyszedł ze swojego gabinetu.

Zabójca atakuje

Zabójca zatrzymał się na chwilę.

„Zapaliłbym papieroska” – pomyślał, odczuwając coraz silniejsze ssanie w żołądku.

Zdjął rękawiczki i podszedł do kiosku „Ruchu”, który właśnie wypatrzył. Kupił paczkę caro i pudełko zapałek.

Usiadł na ławce, postawił obok czarną dyplomatkę. Zaciągnął się parę razy. Poczuł ulgę. Niewielką, ale jednak.

Omiótł wzrokiem okolicę. Przed jego oczami rozpościerało się zwarte, rozległe blokowisko. Wieżowce i „deski”. A pomiędzy nimi dzieci maszerujące do pobliskiej szkoły. Zabójca wypatrywał znaków: klucza na szyi i tornistra na plecach.

Był we Wrocławiu.

Włócząc się po dobrze sobie znanym mieście, dotarł na Krzyki.

6 marca 1991. Środa.

Wypaliwszy papierosa, ruszył przed siebie. Zaczął krążyć. Rozglądał się na wszystkie strony, pomrukując przy tym niewyraźnie.

Skoncentrował się całkowicie na młodziutkich, bezbronnych chłopcach, zapominając przy tym o reszcie świata.

W pewnym momencie przeszedł obok jakiś szczupły dwunastolatek.

Chwycił go raptownie za rękę.

– Czy jest w domu mama, tata lub rodzeństwo? – zapytał.

Chłopiec drgnął i spojrzał zaskoczony na mężczyznę, który nagle stanął mu na drodze.

– Nie – wybąkał.

– Bo widzisz – odezwał się przestępca, który tego dnia miał na sobie niebieską kurtkę i spodnie w kolorze kawy. – Jestem z ZURIT-u. Wiesz, co to jest?

– Zakład usług jakichś tam i telewizyjnych – usłyszał w odpowiedzi.

– Tak jest – przytaknął.

Poczuł, że tym razem zaczepka będzie skuteczna. Bardzo tego chciał. Czuł, że budzi się w nim pożądanie. Delikatny powiew wiatru podrażnił jego zmysły. Wyobraźnia zaczęła mu podsuwać tak lubieżne obrazy, że się zawstydził i spąsowiał.

– Jak masz na imię?

– Rafał.

– Na którą idziesz do szkoły, Rafał?

– Na 8.00.

Spojrzał na zegarek. Uśmiechnął się.

– Dobrze. Sprawa zajmie tylko 5 minut.

Otworzył teczkę, wyjął z niej dużą, szarą kopertę. Podał ją Rafałowi, żeby po chwili odebrać.

– Zaprowadź mnie do mieszkania – powiedział pewnym głosem. – Muszę sprawdzić wasz telewizor i podpisać kwitek, który jest w tej kopercie. Inaczej nie dostanę pensji. Rozumiesz to?

Chłopiec kiwnął głową.

– To prowadź, znasz przecież lepiej tę okolicę.

Rafał wskazał odpowiedni blok. Po krótkim milczącym marszu weszli na klatkę schodową i windą wjechali na dziewiąte piętro. Chłopiec otworzył kluczem drzwi i pierwszy przekroczył próg.

Wtedy zabójca poczuł przypływ energii. Wyminął dwunastolatka i pierwszy wszedł do środka, kierując się od razu do dużego pokoju.

Zlustrował wnętrze, którego wystrój znał z dziesiątek innych mieszkań. Widok czarnej meblościanki sprawił mu przyjemność. Te wszystkie szuflady, półki i szafeczki kryły mnóstwo wartościowych rzeczy. Uwielbiał je sobie przywłaszczać.

Oblizał się bezwiednie.

„Zaraz to przeszukam” – powiedział do siebie. „Ale najpierw...”

Spojrzał na Rafała.

– Dobrze.

Uśmiech zniknął z jego twarzy.

– Rozbieraj się – warknął, a potem zaczął coś mamrotać pod nosem. To nie były słowa, raczej jakieś dźwiękowe zbitki.

Widząc, że Rafał stoi w bezruchu, powtórzył polecenie. O ton głośniej.

– Rozbieraj się!

Wtedy chłopiec zrozumiał.

Wczoraj czy przedwczoraj widział program w telewizji o mężczyźnie, który morduje dzieci. O dusicielu.

Rozpłakał się.

Po-dej-rza-ny!

Starszy sierżant Dominik Staniewski przystanął przy kiosku i zaczął przyglądać się wyłożonym na blacie gazetom. Dochodziła piętnasta.

Był czwartek, 7 marca 1991.

„Czy Unia się otworzy?” – pytała tego dnia „Gazeta Wyborcza”. Policjant przebiegł szybko wzrokiem fragment tekstu, wzruszył ramionami, po czym odwrócił się, poprawił służbową czapkę i kontynuował patrol.

Z peronu odjeżdżał właśnie pociąg, robiąc przy tym trochę zwyczajowego hałasu.

Sierżant szybko minął tablicę z napisem „Bydgoszcz” i skierował się w stronę wejścia na dworzec. Wtedy zobaczył mężczyznę z brązowym kożuchem pod pachą, który szedł w towarzystwie jakiejś młodej dziewczyny, chyba lekko pijanej.

Zwolnił.

Wbił w nich wzrok.

„Co to za cwaniak?” – pomyślał.

Dzieliło ich kilkanaście metrów.

Podejrzany mężczyzna instynktownie poczuł, że znalazł się w czyimś polu widzenia. Zamarł na dwie, trzy sekundy. Szepnął coś do towarzyszki i ruszył sprintem przed siebie.

„Stój!” – krzyknął policjant. Podbiegł do długowłosej blondynki. „Stój tu!” – wysyczał w jej zdumioną twarz, pogroził palcem i wystartował za uciekinierem. Przez „szczekaczkę” dał znać dyżurnemu, co się dzieje.

Uciekinier wypadł w ulicę Dworcową. Rozpędzając się coraz bardziej, porzucił kożuch. Po trzystu metrach dostał zadyszki. Policjant był w lepszej formie, poza tym nagły przypływ adrenaliny wyzwolił w nim ogromną moc. Dystans zaczął się wyraźnie zmniejszać. Zaniepokojeni przechodnie rozsuwali się na boki.

Uciekinier skręcił w ulicę Królowej Jadwigi. Na wysokości Klubu Sportowego „Astoria” sierżant dopadł zbiega. Przebiegli ponad pół kilometra.

– Mam cię! – krzyknął najgłośniej jak potrafił.

Wykręcił mu brutalnie rękę, zakładając dźwignię łokciową. Mężczyzna jęknął i zgiął się wpół.

– Chłopie, gdzie ci się tak spieszy? – zapytał policjant, zadowolony ze swojej skuteczności.

Popchnął „chłopa” do przodu i zaczął prowadzić go z powrotem, w stronę kolejowego komisariatu.

W oddali mignął umundurowany kolega. Biegł Staniewskiemu z odsieczą. Zmęczony funkcjonariusz odetchnął z ulgą. Wziął głęboki oddech i powoli wypuszczał powietrze. Dokładnie wtedy mężczyzna zerwał się i uwolnił z uścisku. Sierżant potknął się i z trudem utrzymał równowagę.

– Kurwa! – krzyknął z wściekłością.

***

– Marek! – nadkomisarz ryknął do słuchawki – Bierz Przema i jedźcie do Bydgoszczy! Złapali Kozaczewskiego! Przywieźcie go jak najszybciej do Poznania.

Jakubowski był cały czerwony na twarzy.

Rozłączył się.

Wykręcił ponownie numer.

– Zbyszku – tym razem jego głos zabrzmiał spokojnie – w Bydgoszczy złapano podejrzanego.

Chwila ciszy.

– Tak. Ale, Zbyszku, podejrzanego. Rozumiesz? Po-dej-rza-nego. Będę go słuchał dzisiaj wieczorem. Damy znać, co i jak.

Nadkomisarz czuł, że jego interlokutor niebezpiecznie się zapalił, słysząc najnowsze wieści. Podkreślił:

– Nie wszystko mi tu gra. Naprawdę. Więc błagam, bądź ostrożny. Powstrzymaj swój pisarski temperament. Wcale nie wiadomo, co oznacza to zatrzymanie.

Jakubowski zamknął oczy, wsłuchując się w wywód podnieconego dziennikarza. Gdy ten skończył, dodał:

– No właśnie, nie jestem pewny, czy to już koniec „nieprzespanych nocy” i „tragicznych wydarzeń”. Proszę, bądź ostrożny, dobierając słowa.

***

Mniej więcej godzinę po zatrzymaniu Kozaczewskiego starszy sierżant Staniewicz zabrał się za spisywanie notatki służbowej. Wkręcił papier w maszynę i zaczął stukać. Szło mu to całkiem sprawnie.

„Historia jakich mało” – myślał sobie, szlifując z werwą kluczowe frazy. „W sam raz na posiadówy przy wódeczce”.

W pewnym momencie zasępił się. Musiał teraz opisać słaby punkt swojej akcji. Jak to ująć?

„W trakcie doprowadzania wyrwał się i podjął ponowną próbę ucieczki” – raz jeszcze wyobraził sobie ten moment.

– No cóż, nikt nie jest doskonały – skwitował półgłosem i zabrał się za kolejne zdanie.

„Przy zatrzymaniu pomocy sierżantowi Danielowi Staniewskiego udzielił plutonowy Andrzej Tychowicz. Razem obezwładnili zatrzymanego i doprowadzili na komisariat”.

Kropka.

Sierżant wyprostował się.

– Zatrzymałem, obezwładniłem i doprowadziłem zabójcę – powtórzył szeptem, jakby chciał ostatecznie podsumować przebieg swojej przygody.

W tym momencie przypomniał sobie czarnowłosą studentkę prawa, którą poznał w zeszły weekend na imprezie u znajomych.

Uśmiechnął się.

„Opowiem jej” – pomyślał i zanucił melodię otwierająca „Crime story”, amerykański serial, który telewizja transmitowała w piątki.

Potem łyk bardzo słodkiej kawy i od nowego akapitu...

Przepychanki w Bydgoszczy

– Dojeżdżamy na miejsce – opowiada Woźniak – a tam naczelnik Wydziału Kryminalnego stwierdza, że nikomu obcemu nie odda Kozaczewskiego. Spoglądamy po sobie zdziwieni. Że co? „Myśmy go złapali” – dodaje. „I my będziemy robić sprawę”. Zagotowało się we mnie. Jeszcze chwila, a...

Przemysław Woźniak chichocze swoim zwyczajem.

– My tu mamy wszystkie papiery, zgody, podpisy, a on wyskakuje z czymś takim. Tłumaczymy mu, co i jak, a on: „Nie!”.

Operacyjniak podnosi głos i na chwilę przerywa opowieść.

– Przerost ambicji – dodaje cicho, zbierając myśli. – Po tej scysji podchodzi do mnie jego zastępca i mówi: „Panie komisarzu, on taki jest. Jak chce pan coś załatwić, to niech pan dzwoni do swoich przełożonych, a oni niech dzwonią do Warszawy”. I tak się stało – śmiech. – Komendant Główny dzwoni do Bydgoszczy: „Sprawa należy do poznaniaków, natychmiast przekazać im klienta”.

Na twarzy Woźniaka maluje się satysfakcja.

– Po tej interwencji naczelnik znika, szczegóły dogrywamy z jego podwładnymi. Pakujemy w końcu Kozaczewskiego do samochodu i wracamy. Ale – były funkcjonariusz podnosi palec wskazujący w górę – nic z nim nie robimy. Żadnych pytań, rozmów. Żadnych tekstów typu: „To ty zrobiłeś”, „Przyznaj się”. Zostawiamy gościa Jurkowi. Nietkniętego. Z futrem, co je podpierdolił gdzieś, i z dziewczyną, która została razem z nim zatrzymana.

***

– To była młoda dziewczyna, dwadzieścia jeden lat – podchwytuje wątek Marek Bronicki. – Po kilkudniowym pijaństwie przy użyciu denaturatu. Strasznie śmierdziała. Nie można było zamknąć okna, a przy otwartym nie dało się jechać. Niesamowite!

Policjant wzdryga się.

– Myślałem, że zejdę – mówi ze śmiechem, po czym dodaje już na poważniej: – Od razu wydała nam się słabym ogniwem.

Chwila milczenia.

– Iwonka miała na imię. Całkowicie zniszczona przez alkohol.

***

– Wieczorem go przywieźli – wspomina Jerzy Jakubowski, notując coś zamaszyście na kartce wydartej przed chwilą z zeszytu. – Około 21.30. Wziąłem go od razu na przesłuchanie, żeby nie ostygł.

Policjant wpatruje się przez chwilę w swoje zapiski. Coś podkreśla. Odkłada długopis na bok. Odchyla się na krześle, zakłada ręce za głowę.

– Kazałem mu usiąść na fotelu przy ławie – ciągnie dalej. – Sam usadowiłem się przy swoim biurku. Był ze mną jeszcze jeden kolega. Pamiętam, że wszyscy z grupy operacyjnej czekali w napięciu za drzwiami. Nikt nie poszedł do domu. Nikt.

Jakubowski milknie na chwilę, dobiera słowa.

– Zanim zacząłem, długo się przyglądałem facetowi. – zwalnia tempo. – Skanowałem go dokładnie i porównywałem z rysopisem naszego zabójcy.

Hrabia Henryk

Nadkomisarz Jakubowski trochę się zdziwił na widok wysokiego, dobrze zbudowanego, ciemnego blondyna. W milczeniu wskazał mu fotel, lustrując skrupulatnie całą postać.

Krótkie włosy, z przedziałkiem na prawą stronę.

Całkiem przystojny.

Błękitna dżinsowa kurtka. Pod nią sweter w kolorowe romby. Spodnie: czarne, chyba z dżinsu. Buty: też czarne, trochę podniszczone.

Na twarzy widać zaskoczenie, niepewność.

Strach? Chyba nie.

Obaj mężczyźni spoglądali na siebie badawczo przez kilkanaście sekund.

W końcu zaczęła się rozmowa. Imię, nazwisko, zawód, życiorys w pigułce. Kozaczewski opowiadał chaotycznie o swoich złodziejskich przygodach, a nadkomisarz obchodził ostrożnie poszczególne wątki i tematy, jakby nie chciał spłoszyć zwierzyny przed decydującym strzałem.

– Dlaczego zostałem aresztowany? – zapytał przestępca.

– Nie aresztowany, tylko zatrzymany – sprostował Jakubowski, spoglądając do protokołu zatrzymania – za dokonanie kradzieży zuchwałej na osiedlu Oświecenia w Poznaniu. Pamiętasz? Dwunastoletni Arek wpuścił cię do mieszkania. W lutym.

– Nie.

– W takim razie popracujemy nad twoją pamięcią.

– Kiedy to było?

– Dwudziestego drugiego lutego.

Kozaczewski przymknął lekko oczy, próbując przypomnieć sobie tamten dzień. Przychodziło mu to z wielką trudnością.

– Poza tym przebywasz na ucieczce z Zakładu Karnego w Zarębiej Górze. Jesteś objęty nadzwyczajnymi poszukiwaniami, chłopie.

Złodziej spojrzał na policjanta. Wzruszył ramionami, jakby chciał powiedzieć: „Zdarza się”.

Jakubowski zirytował się. Spokój przestępcy działał mu na nerwy, wydawał się nie na miejscu. Nadkomisarz postanowił w końcu przejść do sedna i przekonać się, jak zatrzymany zareaguje na zarzut o serię zabójstw.

Zbliżała się północ.

– Człowieku – Jakubowski podniósł głos – jesteś podejrzany o straszne rzeczy.

Kozaczewski otworzył szeroko oczy ze zdziwienia.

– Jakie?

– Zabójstwa chłopców – odpowiedział oficer, próbując wydobyć z siebie posępny, grobowy głos. – Cała policja cię ściga – dodał. – A wszystkie media bezustannie pytają, czy już cię złapaliśmy. Więc nie graj mi tu cwaniaka.

W tym momencie przerwał raptownie swoją wypowiedź, czekając na jej efekt.

Zachowanie Kozaczewskiego zaskoczyło go zupełnie.

Mężczyzna w teatralny sposób odetchnął z ulgą, rozparł się na fotelu.

– Hrabia Henryk nikogo nie skrzywdził – oznajmił. – Owszem, przyznaję się do włamań, ale z żadnymi zabójstwami nie miałem nigdy do czynienia.

Tym razem to on wbił wzrok w swojego rozmówcę.

– Jestem do waszej dyspozycji, panowie oficerowie.

Nadkomisarz uśmiechnął się ironicznie.

– No dobrze – powiedział po krótkim milczeniu, starając się tym razem zabrzmieć jak ktoś głęboko zażenowany prostackimi żartami.

Podniósł słuchawkę telefonu i wydał polecenie:

– Zabierzcie go do aresztu.

Wyprostował się na krześle. Poczuł ból w plecach.

„Za dużo tego ślęczenia przy biurku” – pomyślał.

– Panie „Hrabio” – zwrócił się ironicznie do Kozaczewskiego – na dzisiaj to koniec. Jutro będziemy bawić się dalej.

***

– To nie on – rzucił nadkomisarz.

Policjanci, którzy zebrali się w jego gabinecie po wyjściu Kozaczewskiego, zbaranieli. Takiego końca dnia nikt się nie spodziewał. Przecież jeszcze parę godzin temu cieszyli się ze schwytania zabójcy.

– Co ty pierdolisz, Jurek?! – oburzył się komisarz Woźniak – Jak to nie on?

– Przemo, spokojnie.

– To nie pierdol farmazonów. Przywieźliśmy ci klienta, a ty chcesz go wypuścić?

– Nie chcę go wypuścić. Mówię tylko, że coś mi tu śmierdzi.

– Co ci śmierdzi? Wszystko się zgadza.

– Nic się nie zgadza.

– Przypomnę ci, że chłopak rozpoznał klienta. Masz też ekspertyzę. Więc jeszcze raz: co ci tu śmierdzi?! – cisnął Woźniak.

– Wiele rzeczy. Chociażby wygląd. Świadkowie opowiadali nam o zupełnie innym facecie. Lekko przytytym, śniadym... Z dziwnym palcem.

– Pojebało cię, Jurek, naprawdę – komisarz zacietrzewił się. – My wykrywamy, tu udowadniasz. Znasz zasady. My przywieźliśmy gościa poszukiwanego listem gończym, ty masz zrobić resztę.

Jakubowski pokręcił bezsilnie głową. Oparł się o blat biurka. Spojrzał na swoich podwładnych, żeby zorientować się, jak oceniają zaistniałą sytuację. To nie pomogło. Widział na ich twarzach przede wszystkim zmieszanie.

– To jest on – powtórzył Woźniak i przewrócił oczami.

Zapanowała cisza.

– Marek – nadkomisarz przerwał ją po kilku sekundach milczenia. – Czy już wiemy, kiedy nasz zabójca nadał paczkę do Trzcianki?

– Dzisiaj przyszła informacja – odpowiedział komisarz Bronicki. – 26 lutego o godzinie 15.00. Z Łodzi.

Nadkomisarz zerknął na Woźniaka.

– Słyszysz to?

– Co niby?

– Że czas się nie zgadza. Zabójca Krzysia tego właśnie dnia grasował w Poznaniu. Co najmniej do południa.

– No i?

– No i potem wsiadł, kurwa, w helikopter, poleciał sobie do Łodzi i wysłał jak gdyby nigdy nic paczkę do syna.

Komisarz Woźniak spojrzał na niego niechętnie.

– Jest jeszcze jedna informacja – odezwał się ponownie Marek Bronicki. – Kiedy przesłuchiwałeś Kozaczewskiego, dzwonił Janasik z Wrocławia.

– Co chciał?

– 6 marca został zgwałcony dwunastolatek. Rafał. Według tamtejszej policji to robota naszego „Mściciela”.

***

„Żuk” nie wytrzymał.

Dowiedziawszy się o zatrzymaniu Kozaczewskiego, zasiadł pospiesznie do swojej maszyny i napisał tekst, który brzmiał jak pokrzepiające zakończenie koszmarnej historii.

Pisarz zwyciężył nad dziennikarzem.

„Teraz dla wielu uczucie ulgi, dla niejednych wreszcie koniec nieprzespanych nocy i tropienia uciekających śladów” – ogłaszał reporter optymistycznie. „Zapewne też koniec obaw i stresów, że znów może się coś strasznego wydarzyć. Tak jak się stało to jeszcze przedwczoraj, (6 bm.) we Wrocławiu”.

Stukot klawiszy rozpędzał coraz bardziej myśli reportera.

***

8 marca czytelnicy piątkowego wydania „Expressu Poznańskiego” dowiedzieli się więc, że seryjny zabójca został schwytany.

Tego samego dnia prokurator zlecił biegłym zbadanie próbek pisma Henryka Kozaczewskiego i porównanie ich z tekstami „Mściciela”.

O 13.44 podejrzany usiadł za biurkiem w Pracowni Wydziału Kryminalistyki i zaczął zapisywać dyktowane przez dwoje grafologów słowa. Najpierw długopisem na kartkach papieru, potem różnymi szminkami na kolejnych lustrach. Zrobił to sprawnie i spokojnie.

Później, o 16.22, odbyło się okazanie z udziałem Arka, najważniejszego poznańskiego świadka.

W jednym z pokojów Wydziału Kryminalnego rezolutny dwunastolatek stanął przed czterema mężczyznami, wśród których był również Kozaczewski, trzeci od lewej.

– Czy rozpoznajesz sprawcę? – zapytał prokurator.

Chłopiec przyglądał się w skupieniu przez dłuższą chwilę.

Cisza przeciągała się, więc pytanie zostało ponowione. Chłopiec spojrzał na prokuratora, który trzymał w ręku mikrofon.

– Nie rozpoznaję – odpowiedział łagodnym, dźwięcznym głosem, wywołując ogólną konsternację. Wszyscy obecni wbili wzrok w Arka, który właśnie zupełnie nieświadomie wpłynął na bieg śledztwa. Kozaczewski ani drgnął.

– Na pewno?

– Nie rozpoznaję.

***

– Istotna przesłanka zatrzymania zachwiała się – wspomina Jerzy Jakubowski. – I to porządnie. Po zakończeniu okazania z Bronickim i Woźniakiem poszliśmy do mnie do gabinetu. Piliśmy kawę i komentowaliśmy zachowanie Arka. Pamiętam, że siedziałem wtedy jak na szpilkach – nie mogłem się doczekać opinii ekspertów od pisma. W pewnym momencie nie wytrzymałem i pobiegłem do nich na górę. „Jurek, nie popędzaj” – powiedzieli zirytowani. Po minach widziałem, że mają jakieś problemy. „Daj nam jeszcze ze dwie godziny”.

Jakubowski robi teatralną pauzę.

– Przyszli po trzech i oznajmili: „Panowie, według nas to nie jest autor napisów z miejsca zbrodni”. Spojrzeliśmy po sobie. Druga przesłanka również padła. Na amen. Marek Bronicki mruknął coś jak „Porażka”. Był lekko przygnębiony. Przyjrzałem się kolegom i powiedziałem: „Robimy reset i zaczynamy od zera”.

Były nadkomisarz wzdycha na samo wspomnienie.

– Następnego dnia rano oświadczyłem swoim przełożonym: stwierdzam kategorycznie, że Henryk Kozaczewski nie jest sprawcą zabójstw. Wszyscy się na mnie wkurwili. Ktoś nawet krzyknął pod moim adresem: „Co ty, adwokatem zostałeś?”.

Jerzy Jakubowski uśmiecha się.

– Przez parę dni byłem na Komendzie wrogiem numer jeden – pointuje.

***

9 marca została przesłuchana Iwona G., którą zatrzymano razem z Kozaczewskim w Bydgoszczy. Była to dwudziestojednoletnia gdańszczanka, bezdomna, pochodząca z patologicznej rodziny.

W efekcie policja otrzymała relację z ostatnich dni „Hrabiego Henryka”, a on sam uzyskał alibi na czas od 25 lutego do 6 marca.

***

Iwona G. zeznała:

W dniu 3 marca 1991 roku w rychłych godzinach rannych udałam się na dworzec główny w Gdańsku. Na dworcu byłam około godziny 7:00. Spotkałam tam swoją znajomą o imieniu Edyta, nazwiska jej nie pamiętam. Pamiętam tylko, że ma skończone siedemnaście lat i przebywa na ucieczce z domu.

W pewnej chwili podszedł do nas nieznany mi mężczyzna, który zawołał do Edyty: „Mała”. Edyta po tym zawołaniu wyszła za nim. Dokąd poszli, nie potrafię powiedzieć. Ja wtedy udałam się na tzw. Manhattan, gdzie sprzedawane są ciuchy. Byłam tam do około 12.00-13.00.

Gdy wróciłam w okolice dworca głównego, to spotkałam tam Edytę z tym facetem. Przedstawił się jako Heniek z Poznania. Jest to mężczyzna w wieku około 30 lat, wzrostu około 170-175 cm, dobrze zbudowany, włosy jasne, krótkie, proste z przedziałkiem na bok. Ubrany był w kurtkę i spodnie dżinsowe, kurtka była koloru niebieskiego, spodnie czarnego. Miał przy sobie torbę podróżną, dużą, koloru granatowego z czerwonymi obszyciami. Nie sprawiała wrażenia wypchanej.

Edyta powiedziała mi, że mam jechać z nią i Heńkiem, ponieważ załatwiła kwaterę. Wsiedliśmy do autobusu nr 121 i pojechaliśmy na pętlę. Tam wysiedliśmy i przeszliśmy przez most. Zatrzymaliśmy się przy drugim budynku po prawej stronie. Poszliśmy wszyscy na ostatnie piętro. Tam Heniek pukał i dzwonił do drzwi, ale nikt nie otwierał.

Pojechaliśmy więc do Sopotu, bo Heniek mówił, że ma tam kolegę. Okazało się jednak, że Wiesiek nie może nas przenocować, bo u niego jest za mało miejsca. Zaprowadził nas za to do Tadka. Dotarliśmy tam około 18.00-19.00. Tam zaczęli wszyscy oprócz mnie spożywać alkohol. Tadek puścił nam film pornograficzny na video. O której położyliśmy się spać, nie potrafię powiedzieć. Ale było późno. Ja spałam z Heńkiem, Edyta z Wieśkiem, Tadek sam.

Następnego dnia Tadek rano, około 4.00, wyszedł gdzieś. Od 3 do 5 marca nie opuszczałam tego mieszkania. W tym czasie Edyta i Tadek wychodzili do miasta po zakupy. We wtorek na zakupy poszłam ja z Heńkiem. Płacił Heniek.

We wtorek wieczorem Tadek wyrzucił ze swojego mieszkania Edytę, dlatego że nie chciała mu się oddać. Ja noc z wtorku na środę, tj. z 5 na 6 marca spędziłam w mieszkaniu Tadka, śpiąc z Heńkiem.

Mieszkanie Tadka opuściłam wspólnie z Heńkiem w czwartek rano, tj. 7 marca o godzinie 7.00. Najpierw pojechaliśmy do Tczewa. Dojechaliśmy o 9.00.

O godzinie 12.44 pociągiem pospiesznym z Tczewa pojechaliśmy do Bydgoszczy. W Bydgoszczy byliśmy około godziny 13.00. Poszliśmy do baru coś zjeść. Heniek powiedział mi, żebym zajęła miejsce przy stoliku, a on stanął w kolejce po posiłek.

Wkrótce zostałam zatrzymana przez policjantów.

***

Odbierający zeznanie podkomisarz spojrzał na zachrypniętą dziewczynę.

„Boże, co za kocmołuch” – pomyślał. „Nie tknąłbym jej nawet kijem”.

Spróbował się uśmiechnąć, ale nie udało mu się ukryć zażenowania.

– Czy świadek widział komunikat w telewizji dotyczący poszukiwań Henryka Kozaczewskiego? – zapytał neutralnym głosem.

Iwona pokręciła głową.

– Czyli nie?

– Nie.

– A czy świadek wiedział, że Henryk Kozaczewski był poszukiwany przez policję.

– Nie wiedziałam.

Oficer miał wrażenie, że rozmawia z zombie. Z jakąś na wpół umarłą istotą o tłustych włosach, brudnym ubraniu i śmierdzącym oddechu.

– Czy świadek odbywał stosunki seksualne z Henrykiem Kozaczewskim?

W jej oczach coś się obudziło.

– Jeśli tak, to jakie? – dodał.

W protokole zapisano:

Odbywałam z Heńkiem stosunki płciowe i to zarówno w pozycji klasycznej, jak też i w pozycji od tyłu, a także odbyłam z nim 2 lub 3 stosunki analne. Z tego, co mówił Heniek, to bardziej preferował stosunki analne. Był on bardziej sprawny seksualnie podczas tego rodzaju stosunków. Twierdził, że „jak się kocha w ten sposób, to odczuwa większą przyjemność”.

– Rozumiem. Coś jeszcze? – zapytał śledczy.

Pragnę dodać, że tego rodzaju stosunki były czasowo krótsze. Pragnę jeszcze dodać, że w dniu 3 marca gdy ponownie spotkałam Edytę przed dworcem głównym w Gdańsku, to powiedziała mi, że odbyła kilka stosunków płciowych, dwa analne, jeden „po francusku” i chyba dwa lub trzy normalne.

Podkomisarz zaczerwienił się odrobinę. Dotknął palcem czubka nosa.

– Czy Henryk Kozaczewski dał odczuć świadkowi, że woli odbywać stosunki seksualne z mężczyznami? – zapytał, próbując jednocześnie wyciszyć wspomnienie wczorajszej nocy, w czasie której zabawiał się ostro ze swoją narzeczoną.

Iwona otworzyła oczy ze zdziwienia.

– Nie – powiedziała głośniej.

– Czy kiedykolwiek mówił na ten temat?

– No nie. – Ton jej głosu świadczył o tym, że zadał naprawdę absurdalne pytanie.

Musiał jednak zamknąć ten temat.

– Czy podczas stosunków seksualnych ze świadkiem zachowywał się nietypowo, dziwnie?

– Nie.

– Żadnych odchyleń?

– Żadnych, kurwa!

– Nie bił, nie dusił?

– No nie!

„Ale się zdenerwowała” – pomyślał policjant.

– A czy świadek wie, co robił Henryk Kozaczewski w tygodniu poprzedzającym wasze spotkanie?

Dziewczyna zastanowiła się.

– Chodzi mi o tydzień w okresie od 25 lutego do 3 marca 1991 roku – dopowiedział.

Wzruszyła ramionami.

– Z tego, co mówił Heniek, balował z jakąś inną Edytą w Warszawie i Gdańsku – odpowiedziała obojętnie.

***

Kozaczewski nie udawał, był naprawdę oburzony.

– Ta sprawa mnie nie obchodzi, ponieważ tego nie dokonałem – oznajmił prokuratorowi. – W ciągu czternastu dni zobowiązuję się podać pisemnie, gdzie w dniu 22 lutego 1991 roku przebywałem i w czyim towarzystwie. Dzisiaj nie mogę podać, ponieważ mam mętlik w głowie – zakończył.

***

Po paru dniach przyjęto do wiadomości: Henryk Kozaczewski nie jest poszukiwanym zabójcą chłopców.

Wszyscy pogodzili się z faktami.

„To był fałszywy trop” – napisał „Żuk” w „Expressie Poznańskim” z 20 marca.

„Zabójca chłopca na Ratajach jeszcze nie ujęty” – tak brzmiał tytuł jego artykułu.

Dziennikarz bardzo przejął się swoją wpadką. Nic dziwnego, zamaszystym gestem przypisał straszne zbrodnie pospolitemu złodziejowi, który unikał przemocy w swojej przestępczej działalności.

„Są głosy, że to f a t a l n a pomyłka” – zaczął swój komentarz, kolejny odcinek swojej mikropowieści. „Złośliwi zaraz dodają, iż policja dała plamę. Przypomnieć jednak należy, jak to prowadzący śledztwo w sprawie dwunastoletniego chłopca na Ratajach byli w swych ocenach sceptyczni, choć wiele szczegółów pasowało do kryminalnej szarady”.

„Dziś, po upływie kilkunastu dni od zatrzymania Henryka Kozaczewskiego w Bydgoszczy ową wersję osobową trzeba wykluczyć. Człowiek ten ma alibi. Ekspertyzy kryminalistyczne, a także inne zebrane w toku śledztwa materiały utwierdzają w przekonaniu, że nie jest on sprawcą ohydnego czynu”.

„I dobrze, że stwierdzono to teraz, a nie np. dwa miesiące później” – pisał, jakby chciał usprawiedliwić tyleż siebie, co policjantów. „Co nie znaczy, że jest aniołkiem, rozlicza się go z różnych przestępstw, będzie zresztą odbywać karę pozbawienia wolności (...)”.

Tekst kończył się informacją, że do Poznania przyjechał Michał Fajbusiewicz ze swoją ekipą telewizyjną.

„Będą nagrywać program związany ze zbrodnią na Ratajach” – oznajmiał dziennikarz. „Emisja kolejnego programu «997» przewidziana jest na przyszłą środę, 27 marca br.”.

***

Zespół Jerzego Jakubowskiego zakończył sprawę Kozaczewskiego już 9 marca i równocześnie wznowił poszukiwania zabójcy.

Policjanci byli wściekli.

Zastosowali dwie myśliwskie taktyki: pościg po śladach i zastawianie wnyków.

Sprawdzali dokładnie zgłoszenia o podejrzanych typach, którzy odpowiadali rysopisowi „Mściciela”, a także raz jeszcze odwiedzili wszystkie poznańskie szkoły, dokładnie opisując jego modus operandi. Jakubowscy i koledzy spodziewali się, że zabójca wróci do Poznania i dzięki temu w końcu go schwytają.

997

Zabójca idzie pewnym krokiem wzdłuż osiedlowych alejek.

Wygląda bardzo zwyczajnie, więc nikt nie zwraca na niego uwagi. Wąsaty grubasek w kurtce z licznymi kieszonkami, z czapką na głowie, wymachujący żwawo walizeczką. Doskonale wtapia się w tłum ludzi, którzy zmierzają do pracy na ranną zmianę.

Ma dobry humor. Rozgląda się spokojnie wokoło, mijając kolejne skwery, bloki i drzewa.

Na drugim planie widzowie mogą dostrzec trójkątną konstrukcję kościoła, który właśnie budowano, kilka osiedlowych sklepów, a także Supersam – najważniejsze punkty poznańskiego osiedla Piastowskiego.

Kamera podąża za zabójca, który podchodzi do dwóch chłopców. Lekko się zgarbiwszy, zagaduje. Po kilku sekundach chłopcy gwałtownie zrywają się do ucieczki. Zabójca patrzy na nich beznamiętnie, po czym odwraca się, mija rozległą kałużę i znowu rusza przed siebie.

Obrazom towarzyszy jazzująca muzyka.

„Wreszcie przy bloku 108 spotyka dwunastoletniego Krzysia” – oznajmia lektor, a operator przedstawia scenę, w której zabójca zatrzymuje się i mówi do nadchodzącego z naprzeciwka chłopca:

– Dzień dobry.

– Dzień dobry – opowiada zagadnięty chłopiec i zatrzymuje się przy obcym mężczyźnie.

Zbliżenie.

Chłopiec jest speszony, ale nie spodziewa się niczego złego. Po prostu nie wie, jak zareagować.

Kamera dokładnie kadruje jego postać. To całkiem wysoki, szczupły nastolatek. W dżinsowej kurtce, w czapce z daszkiem. I z tornistrem na plecach.

– Rodzice są w domu?

– Nie ma nikogo – pada szczera odpowiedź.

– Bo wiesz, co? – kontynuuje mężczyzna, który sprawia wrażenie sympatycznego sąsiada. – Tu jest taka sprawa.

Na ekranie pojawia się książeczka gwarancyjna. Zabójca potrząsa nią.

– Wasz kupon od tej karty gwarancyjnej jest u was w domu – wyjaśnia przyjaźnie. – Ja za pół godziny muszę odebrać pieniądze, bo inaczej nie dostanę wypłaty.

Chłopiec podnosi wzrok na mężczyznę. Dotyka ręką ucha.

– Ale ja się spieszę do szkoły – mówi nieśmiało, jakby bał się przeprosić i pójść dalej.

Mężczyzna nalega. Widać, że mu bardzo zależy.

– To tylko pięć minut.

Zbliżenie na twarz chłopca, który na swoje nieszczęście nie umie odmówić.

– Dobrze – mówi i tym samym podpisuje na siebie wyrok śmierci.

Cięcie.

Obaj idą wzdłuż bloku, wchodzą do klatki.

Cięcie.

Wchodzą po schodach.

– Nie wiem, czy ten kwitek jest w domu – mówi chłopiec.

– Znajdziemy go – odpowiada uspokajającym głosem przestępca. – Pewnie jest w barku.

Cięcie.

Chłopiec otwiera drzwi od mieszkania.

Cięcie.

Wchodzą do środa, chłopiec odkłada tornister, ściąga czapkę, zabójca idzie za nim.

– Gdzie macie ten barek? – pyta.

Chłopiec podchodzi do barku, otwiera go, wyciąga jakąś książeczkę.

– O, jest instrukcja – cieszy się zabójca. – No widzisz.

Przekartkowuje.

– Ale ja tu nie widzę tego kuponu – mówi nagle, trochę poważniej.

Chłopiec milczy.

Jest całkowicie bierny.

– A słuchaj, gdzie tu jest ubikacja? – obcy znienacka zmienia temat. – Chciałbym umyć ręce.

Chłopiec wskazuje odpowiednie drzwi.

W kadrze widzimy mężczyznę, który po wejściu do łazienki zwija ręcznik, skręca go na sznur, robi pętle, chowa za siebie, wraca do pokoju, w którym chłopiec przegląda instrukcję, i zamyka drzwi.

Jazzowa muzyka zostaje zastąpiona sekwencją niespokojnych dźwięków.

„Zboczeniec dusi chłopca” – mówi lektor. „Kilka sekund później chłopiec umiera”.

Przez szklane drzwi widać cień, który zabija młodziutkiego Krzysia.

Lektor wylicza skradzione kosztowności.

Mężczyzna wychodzi z mieszkania.

„Do dziś zabójca sześciu chłopców jest na wolności. Do tej pory pozostał nierozpoznany” – informuje lektor.

Cięcie.

Telewizyjne studio programu „997”.

Czterdziestoletni Michał Fajbusiewicz, brodaty szczupły brunet pod krawatem, zwraca się do widzów:

– Do tej pory nie udało się zatrzymać sprawcy.

W tle stoi nieduży telewizor, nad nim umieszczono numer telefonu: „601-61-61”. Na ekranie widać Marka Bronickiego i Przemysława Woźniaka.

– O szczegóły chcę zapytać poznańskich policjantów – wyjaśnia dziennikarz – którzy wyjątkowo są dziś we Wrocławiu. Dlaczego?

Zbliżenie na Marka Bronickiego.

– Dziesięć dni po tragicznych wypadkach w Poznaniu – odzywa się oficer – nastąpił podobny atak na chłopca we Wrocławiu. W związku z czym wspólnie z kolegami z Wrocławia prowadzimy czynności w tym mieście.

***

22 marca 1991 dziennikarz „Gazety Poznańskiej” zapyta: „Czy program «997» pomoże w ustaleniu zabójcy chłopca?”.

Miesiąc później okaże się, że jedyna poprawna odpowiedź brzmi: jak najbardziej.

Rekonstrukcja mocno zapadnie w pamięć poznaniaków, którzy w kluczowym momencie przyczynią się do schwytania „Mściciela”.

Gwałt w Sosnowcu

Mateusz błyskawicznie wybiegł z budynku szkoły.

Był pełen energii. Zaczynał się piątek, słońce przyjemnie świeciło w twarz, a po lekcjach miał z kumplami obejrzeć parę filmów na wideo, przede wszystkim trzecią część Rambo z boskim Sylwkiem. Teraz pobiegnie do kiosku, kupi sobie najnowszy numer „Popcornu” i wróci grzecznie na kolejną lekcję.

„Zdążę!” – pomyślał. „Mam jeszcze dziesięć minut”.

Przemknął przez szkolne boisko, omijając chłopców grających w piłkę, pomachał koleżankom z klasy, które wygrzewały się na ławkach, przeskoczył przez ogrodzenie i nagle poczuł, że ktoś go chwyta za rękę.

Zatrzymał się zdziwiony.

Spojrzał na mężczyznę, który zupełnie znienacka wyrósł przed nim i zaczął coś do niego mówić nerwowym głosem. Zanim zrozumiał sens wypowiedzi, poczuł nieprzyjemną woń dobywającą się z ust.

– Co to za przeskakiwanie przez płot?! – pokrzykiwał nieznajomy. – Muszę cię natychmiast spisać. Takie rzeczy są zakazane.

Mateusz struchlał. Tylko nie to!

– Kto to widział – oburzył się mężczyzna. – Pewnie zwiewasz na wagary?

– Wcale że nie! – Chłopiec odważył się zaprzeczyć, żeby jakoś ratować sytuację. – Chciałem tylko kupić gazetę i wrócić na zajęcia. Przecież zostawiłem tornister przed szatnią.

– Nie ma rady, muszę cię spisać. – Zignorował te tłumaczenia nieznajomy.

Postawił czarną teczkę na chodniku.

Chłopiec zwrócił uwagę na wskazujący palec lewej dłoni: był obwiązany białym, lekko znoszonym bandażem.

– Spiszę cię – mężczyzna zrobił groźną minę – a potem zgłoszę twoje nazwisko dyrektorowi szkoły. Rozumiesz? Twój ojciec będzie musiał zapłacić kolegium.

Chłopiec spanikował. Nieoczekiwany obrót spraw znokautował go zupełnie. Oczy zaszły mu łzami. Zacząć przepraszać i zarazem prosić o wyrozumiałość.

– Już nigdy tego nie zrobię – szlochał. – Naprawdę! Proszę mnie tym razem puścić.

W tym momencie za ich plecami powstał hałas. Odwrócili się gwałtownie. To koledzy Mateusza przeskoczyli przez ogrodzenie i zaczęli maszerować środkiem asfaltowej ulicy. Było ich trzech albo czterech.

Mężczyzna zaczerwienił się.

– Dlaczego wy przechodzicie przez płot?! – krzyknął w ich kierunku. – To jest zabronione!

– A chuj ci do tego! – odpowiedział agresywnie jeden z uczniów. – Pierdol się, ty brudasie jebany!

– Znalazł się, kurwa, dozorca. Fuck off, ciemięgo!

Chłopcy zarechotali, puścili się biegiem i po kilku sekundach zniknęli za zakrętem.

– Skurwysyny – warknął mężczyzna, grożąc im pięścią.

Zagryzł wargi.

– Mają przejebane, jeszcze dzisiaj. – Spojrzał złowrogo na Mateusza. – Jeszcze dzisiaj, kurwa.

Zatrząsł się cały.

Wyciągnął z kieszeni chusteczkę, wytarł nią pot z czoła, złożył pieczołowicie i schował.

Widać było, że z trudem opanowywał wściekłość.

– Dobrze – powiedział po chwili milczenia. – Zrobimy tak, chłopaczku. Spiszę cię, ale nie przekażę kartki dyrektorowi. Będę cię obserwował przez tydzień. Jeśli rzeczywiście nie będziesz przechodził przez ogrodzenie, podrę kartkę na kawałeczki i po sprawie. Tak?

Chłopiec kiwnął głową.

– Są rodzice w domu?

– Nie.

– Ale masz klucze?

– Tak.

Mężczyzna odruchowo dotknął językiem ust.

– Mieszkasz gdzieś w pobliżu?

– Tak.

Nieznajomy omiótł wzrokiem okolicę. Czteropiętrowe bloki, zielone skwery poprzecinane ścieżkami, zaparkowane w rzędzie samochody, place zabaw, trzepaki. Sklepiki. Huśtawki, zjeżdżalnie. No i ten gwar, ruch, wieczny hałas. Wszystko precyzyjnie upchnięte w niewielkiej przestrzeni. Tak jak lubił.

– Dobrze – powiedział. – Pójdziemy teraz do waszego domu, żebym mógł spisać dane.

Chłopiec chciał odmówić, ale kiedy zobaczył kamienną twarz nieznajomego, zrezygnował.

Bał się.

Kiwnął raz jeszcze głową na znak zgody, czując jednocześnie, że zaraz wydarzy się coś złego.

***

Zabójca wziął od chłopca kartkę z jego danymi osobowymi i odłożył ją na ławę.

Oblizał się bezwiednie.

– Usiądź na fotelu – nakazał stanowczo.

Mateusz spełnił polecenie.

Przestępcy zabłyszczały oczy. Podszedł do dwunastolatka. Czuł, że pożądanie przejmuje nad nim kontrolę. Znowu.

– Ta kartka to pretekst – zachrypiał. – Widziałem cię parę razy, jak ćwiczyłeś na wuefie. – Wziął głęboki oddech. – Spodobałeś mi się.

Mateusz spojrzał przerażony na zbliżającego się mężczyznę. Teraz dostrzegł jego odstręczającą brzydotę, nieprzyjemny zapach, niechlujne ubranie.

„To pedał!” – na myśl o tym zabrakło mu tchu. „On chce mnie...”

Wbił wzrok w buty napastnika. To były adidasy, sofixy, białe, lekko ubłocone.

– Rozbierz się – wybełkotał zabójca. – Rozbieraj się.

Chłopiec skulił się w sobie i zaczął płakać.

– Nie płacz, bo ci przyjebię – warknął zabójca. – I to równo.

Mateusz zamarł.

– Rozbieraj się!

Tym razem spełnił posłusznie polecenie.

Spojrzał zaczerwienionymi oczami na mężczyznę, który zaczął rozpinać rozporek.

– Majtki też!

***

Sierżant Stopczyk, który przed ostatnie dwie godziny przesłuchiwał Mateusza, zerknął na zegarek.

Była 23.20.

Właśnie zatrzasnęły się drzwi jego pokoju, zakłócając na chwilę ciszę w opustoszałej komendzie.

Przez chwilę wpatrywał się w dwa krzesła, na których siedzieli ojciec z synem.

Pokręcił głową.

Mimo zmęczenia musiał wypełnić do końca protokół. Było mu to zresztą na rękę. Nie miał już siły rozmyślać o tragedii, która przydarzyła się chłopcu. Chciał o tym zapomnieć, chciał się czymś zająć, czymś fizycznym.

Kiedy Mateusz opisywał drobiazgowo gwałt, policjant poczuł, że za chwilę eksploduje z gniewu. Dłonią zasłonił wtedy usta i przerwał protokołowanie. Poruszony do głębi słuchał strasznej opowieści.

„Kurwa” – myślał. „Kiedy w końcu dopadną to zwierzę!”

Westchnął, po czym uderzył w klawiaturę maszyny: „Sosnowiec, dnia 19.04.1991...”.

„Wielki detektyw” czuwa

Sierżant Kowalski pożerał pyszną drożdżówkę z serem od Kurasiaka. Przyjemność psuły mu jednak wyrzuty sumienia. Już od dłuższego czasu zamierzał ostro wziąć się za siebie i schudnąć, ale pociąg do słodkiego za każdym razem zwyciężał. Owszem, nie znosił amerykańskich seriali kryminalnych, ale chciał być podobny do występujących w nich policjantów. Chciał być szczupły i wysportowany jak James Dempsey, Jack Styles czy Sonny Crocket. Do pewnego momentu taki był. Przystojny, z niezłą sylwetką. W czasie studiów prawniczych zrezygnował ze sportu. Chwile wolne od intensywnej nauki spędzał na zakrapianych imprezach i poddał się swej namiętności do słodyczy. Pewnego razu spojrzał w lustro i przeraził się.

– Jestem gruby – wyszeptał struchlały.

Za tą myślą poszła kolejna.

„Ładne dziewczyny będą mnie ignorować, zbywać, odpędzać!” – rozpaczał wieczorem w łazience pod prysznicem. „Stanę się biedakiem seksualnym. Wpadnę w depresję i zdechnę jak asceta”.

Wizja życia bez seksu strasznie go przygnębiła.

Następnego dnia kupił sobie ubranie do biegania, kolejnego poszedł potruchtać nad Wartą, ale wkrótce zaczęła się sesja egzaminacyjna. Pomysł na poprawę własnego wizerunku i pozycji społecznej został zawieszony. Owo zawieszenie cały czas trwało, bo przecież robota policyjna to w dużej mierze siedzenie za biurkiem i uprawianie nudnej papierologii. Póki co uwodził więc inteligencją, miłym obejściem i odznaką policyjną. Brakowało mu jednak tego błysku, który pojawia się w oczach kobiety, kiedy widzi atrakcyjnego fizycznie faceta. Koniec końców, jadł, smucił się, postanawiał poprawę, a potem kupował kolejne drożdżówki i z coraz większym trudem podbijał serca ładnych dziewczyn.

– Jutro zacznę biegać – postanowił Kowalski, kiedy ostatni kęs polukrowanej i okraszonej solidną porcją sera bułki zniknął w jego ustach. – A w przyszłym tygodniu zapiszę się na siłownię.

Coraz bardziej zaangażowany monolog, będący namiętną obietnicą poprawy, przerwał mu sierżant Ostrowski, który raptownie wszedł do pokoju i trzasnął drzwiami.

– Kowal, dupa w troki i jedziemy na Newtona. Migiem.

– Po co?

– Jest zgłoszenie, że jakiś facet zaczepia tam dzieciaki. Stary kazał nam się bryknąć i sprawdzić, czy to jest nasz sprawca.

***

Wskazówka prędkościomierza wskazywała 80 kilometrów na godzinę.

– Mam nadzieję, że maluszek się nie rozleci – mruknął sierżant Kowalski, przyglądając się samochodom, które mijali na ulicy Promienistej. – Nie oszczędzasz go na stare lata.

– Spokojna twoja nieuczesana. Da radę – odpowiedział sierżant Ostrowski, puszczając nogę z gazu. Właśnie zbliżali się do skrzyżowania.

Samochód przyhamował.

Na pasy weszła młoda kobieta prowadząca wózek z dzieckiem.

– Bronicki parę dni temu mówił o Dusicielu z Bostonu – zagadnął Kowalski. – Oglądałeś ten film?

– Nie.

– A ja oglądałem, a wczoraj poszedłem do biblioteki, żeby poczytać sobie o tym facecie. DeSalvo się nazywał.

– No i co, panie profesorze?

– Pomiędzy tamtą sprawą a naszą jest kilka podobieństw.

– Na przykład?

Ostrowski nacisnął sprzęgło, wbił jedynkę i ruszył. Minęli ulicę Ściegiennego. Byli coraz bliżej celu.

– Nasz zabójca wyszedł nagle z mieszkania Arka, nie robiąc mu żadnej krzywdy. De Salvo uczynił coś podobnego. Przywiązał kobietę do łóżka, stanął nad nią spocony i się rozpłakał.

– Że co?

– Rozpłakał się, poprosił babkę, żeby zadzwoniła na policję, a potem wyszedł. Podobno uprzytomnił sobie, że jest ojcem, mężem. „Co ja robię?”– załkał. „Przecież to straszne”. Odezwało się w nim sumienie. Taką znalazłem interpretację. W filmie pokazali to tak, że zabójca nagle zobaczył swoje odbicie w lustrze. Zamarł. Kobieta to wykorzystała, i zaczęła się rzucać na tym łóżku, wrzeszczeć, więc on ją brutalnie uciszył pięściami. A potem opuścił mieszkanie. Rozumiesz, o ci mi chodzi? O ten moment zawahania. Starzy mówią, że nasz dusiciel też coś zobaczył, fotografię umundurowanego ojca albo wujka, i wyszedł. Pytam się, kurwa, dlaczego?

– Dlaczego? – odezwał się Ostrowski, wjeżdżając na teren osiedla, składającego się z wysokich blokowisk.

– Może w obcym mężczyźnie ujrzał siebie, a w chłopaku swoje dziecko? Albo swojego siostrzeńca? I oprzytomniał. Ujrzał sytuację z boku. Zrozumiał, że zamierza za chwilę zrobić coś strasznego.

Sierżant pokiwał głową. Zaparkował przy klatce 6c.

– To by miało znaczyć, że to nie jest jakiś bezwzględny sadysta, ale człowiek mający jakieś uczucia, z własnym życiem prywatnym i tak dalej, i tak dalej?

– No na przykład.

– A może on się po prostu przestraszył munduru?

– Może.

Ostrowski wskazał klatkę.

– Tutaj mieszka babka, która zadzwoniła do nas. Na piątym piętrze. Okno ma od tej strony, czyli widzi kawał osiedla. Według niej pół godziny temu kręcił się tu jakiś podejrzany facet. „Stary dziad”, tak go określiła. Zagadywał dzieci, w ręce miał reklamówkę.

Mężczyźni rozejrzeli się wokoło i weszli do klatki schodowej.

Była 10.30.

***

– Pięć minut temu widziałam go, jak poszedł z jakimś chłopczykiem w stronę tamtego bloku – pięćdziesięcioletnia kobieta wskazała ręką pobliski budynek, ustawiony prostopadle do tego, w którym aktualnie przebywali.

Mężczyźni podeszli do okna. Z piątego piętra mieli dobry widok na pobliską okolicę, upstrzoną samochodami, zielenią i lampami.

– Numer dwanaście? – upewnił się sierżant Ostrowski.

– Tak.

– Przypomina pani sobie jeszcze jakieś szczegóły? – zapytał sierżant Kowalski.

Kobieta spojrzała na nich zniecierpliwiona.

– Panowie, pobiegnijcie tam jak najszybciej, zanim stanie się coś złego. Jestem pewna, że to morderca, o którym była mowa w programie Fajbusiewicza.

Poznanianka przytknęła dłonie do policzków, wpatrując się z niepokojem przed siebie.

Policjanci czuli powagę sytuacji, chociaż takich zgłoszeń w ciągu ostatnich tygodni mieli dość dużo. Każdy tego rodzaju komunikat musiał być sprawdzany, co rozpraszało działania grupy operacyjnej. Wczoraj zjeździli kilka osiedli. Na marne, bo za każdym razem trop okazywał się fałszywy. Nawet sam nadkomisarz Jakubowski pojechał gdzieś poza Wielkopolskę, żeby przesłuchać podejrzanego. Kampania informacyjna zrobiła swoje –poznaniacy zamienili się w „wielkiego detektywa” i czujnie przyglądali się obcym.

– Boże, może on już nie żyje – jęknęła kobieta.

– Wszystko będzie dobrze – rzucił Kowalski, choć czuł, że jej niepokój zaczyna mu się udzielać.

Może tym razem to jest ich zabójca? Przecież tak założyli starzy: zabójca może wrócić do Poznania. On się z tą koncepcją zgadzał.

„Kurwa, jeśli to jest on...” – pomyślał Ostrowski. „Jeśli go złapiemy, to...”

– Idziemy! – rzucił do kolegi.

Sierżanci ruszyli do wyjściowych drzwi.

***

Mężczyzna spojrzał łakomie na chłopca. Był śliczny jak aniołek. I ten głosik, miękki, delikatny, naiwny. Całkowita bezbronność takich słodziaków wprawiała go w stan całkowitego zachwytu.

Bezwiednie dotknął rozporka.

„Zaraz go rozepnę” – pomyślał, czując, że serce zaczyna mu bić jak oszalałe. „Zaraz go rozepnę...”

Otworzył drzwi, zapalił światło.

– Tam są te kotki – powiedział z uśmiechem, przykładając gruby palec do ust. – Weźmiesz sobie jednego, zaniesiesz do domu i powiesz, że to od sąsiada. Mamusia na pewno zgodzi się go zatrzymać. One są takie rozkoszne, zaraz zobaczysz.

Chłopczyk spojrzał na schody prowadzące w dół i uśmiechnął się.

– Uwielbiam kotki – powiedział wesoło.

Jego całkowita ufność podsycała podniecenie napastnika.

Mężczyzna pogłaskał dziecko po złotowłosej główce i lekko, bardzo leciutko pchnął do przodu.

– Chodźmy, bo nam uciekną – szepnął, przymykając oczy.

Chłopiec ruszył przed siebie.

***

Sierżanci podeszli do bloku numer dwanaście, lustrując dokładnie teren osiedla.

– Widzisz coś?

– Nie. A ty?

– Nie.

– To co robimy?

– Rozejrzymy się jeszcze i wracamy.

***

Mężczyzna wyciągnął z kieszeni klucz od wózkarni, który udało mu się zdobyć parę miesięcy temu podczas popijawy z sąsiadem z tego bloku. Drżącą ręką włożył go do zamka i przekręcił. Usłyszał zgrzyt. Wytarł pot z czoła. Spojrzał na dziecko, które jak zaczarowane wpatrywało się w drzwi. Mężczyzna oblizał się i otworzył drzwi. Jego wyobraźnia zaczęła wyświetlać orgiastyczne sceny, które zapamiętał z filmów pornograficznych.

***

– Koleś wyparował – odezwał się sierżant Ostrowski, kiedy mijali piaskownicę i huśtawki ustawione na zielonym skwerku.

– Takie osiedla to raj dla pedofilii – mruknął sierżant Kowalski. – Na moim mieszkał taki jeden. Ale działał w zupełnie innej części miasta. Parę lat temu słyszałem, że go zwinęli. Podobno powiesił się w celi. Współosadzeni zgotowali mu piekło w pierdlu.

– Zaczepiał cię?

– Nie. Nikt z mieszkańców naszego osiedla nie wiedział o jego prawdziwym obliczu. Na swoim terenie był grzeczny.

– Wiesz, co?

– Co?

– Czuję niepokój.

– Ja też.

– Chodźmy w tamtym kierunku.

Sierżanci przyspieszyli kroku.

***

– I gdzie są te kotki, proszę pana? – zapytał chłopiec, rozglądając się po zagraconej wózkarni.

– No tam – odpowiedział mężczyzna, wskazując jakiś kawał szmaty, który leżał w rogu pomieszczenia.

– Tu nie żadnych kotków – fuknął blondynek i spojrzał na niego, marszcząc brwi. – Obiecał mi pan kotki – przypomniał z pretensją w głosie.

„Kapryśne książątko” – pomyślał mężczyzna, wyobrażając sobie, że ściąga z niego wreszcie krótkie spodenki, a potem majtki.

– Wczoraj były – udał zdziwienie. – Muszą być gdzieś w pobliżu. Są jeszcze za małe na długie spacery.

Podrapał się po głowie i usiadł na krześle. Uśmiechnął się. Wyciągnął z reklamówki butelkę coli, do której przed wyjściem z domu nalał wódki. Pociągnął łyczek.

– Napij się – zaproponował, podsuwając dziecku napój. – To jest moja czarodziejska cola.

Chłopiec spojrzał na niego nieufnie.

– Czarodziejska?

– Spróbuj, to się przekonasz, ja zawsze po niej jestem wesoły. Kotki lubią, jak człowiek jest wesoły. Są wtedy dla niego bardzo miłe.

Przyłożył butelkę do ust. Tym razem wziął solidny haust. Alkohol zaczął rozlewać się po ciele.

– Kotki zaraz przyjdą – powiedział, czując, że zaczyna mu przyjemnie szumieć w głowie. Uwielbiał ten stan. Zaraz rozepnie rozporek i opuści spodnie.

Chłopiec wziął od niego colę.

– One lubią takich ślicznych chłopców jak ty – oznajmił. – Już na pewno cię wyczuły. Twój zapach jest bardzo miły. Zaraz damy im mleczka i pobawimy się w głaskanie. Ja też lubię głaskać kociaki.

***

– Chłopaki – sierżant Ostrowski zwrócił się do grupki chłopców stojących przy huśtawce. – Wiedzieliście może jakiegoś pana, który szedł z małym chłopcem?

– Z Alkiem? – zapytał piegowaty rudzielec.

Policjanci skinęli głowami.

– Wszedł do tamtej klatki – powiedział chłopiec i wskazał palcem odpowiedni numer. – Ten koleżka chciał mu dać kotka.

– Poszli do mieszkania?

– Chyba do piwnicy.

– Mamrotał pod nosem, że kotka jego córki okociła się i teraz muszą rozdać małe – dopowiedział kolega rudzielca, niski grubasek w czapce z daszkiem, odbijając piłkę.

Sierżant Kowalski spojrzał na towarzysza, który mimowolnie dotknął kabury.

***

– Niedobre? Musisz wziąć jeszcze parę łyków – mężczyzna z trudem panował nad sobą. – Na pewno ci zasmakuje.

Chłopiec przewrócił oczami.

– To jest ohydne – stwierdził stanowczo. – Chcę kotka. Obiecał pan kotka. Co mi się pan tak przygląda?

Spojrzał na swoją prawą nogę.

– Chyba się skaleczyłeś w nóżkę – powiedział. – Chodź tu do mnie, zobaczę, czy to coś poważnego. Masz takie piękne nóżki, musisz na nie uważać. Chodź tu, pokaż mi.

„Teraz!” – pomyślał gorączkowo. „Teraz!”

***

– Masz takie piękne nóżki – policjanci usłyszeli nagle męski głos. – Musisz na nie uważać.

Przystanęli.

Drzwi wózkarni były niedomknięte.

– Chodź tu, pokaż mi – ktoś wychrypiał.

– Co pan robi? – To był dziecięcy krzyk.

– Cichutko, cichutko, aniołku.

Sierżant Kowalski wyciągnął broń, to samo zrobił sierżant Ostrowski. Pierwszy z nich skinął głową, a ten drugi otworzył gwałtownie drzwi i ryknął:

– Zostaw go!

– I na glebę!

– Na glebę!

***

Było kilka minut przed północą, gdy sierżanci wyszli wreszcie z komendy.

Stanęli przy swoich maluchach.

Ostrowski ziewnął i chwilę potem to samo zrobił Kowalski.

– No cóż – odezwał się pierwszy. – Szef powiedział, że to była dobra robota.

– Tylko że nie na temat – prychnął drugi. – Jakiś początkujący lokalny pedofil. Nasz zabójca ciągle na wolności. Szukamy go już prawie dwa miesiące.

– To fakt, ale przynamniej o jednego zboczeńca mniej na osiedlu.

– Prawda – przytaknął Kowalski.

– Ważne, że zapunktowaliśmy u starych. Może w końcu włączą nas do poważniejszych zadań.

– Może.

Policjanci zamilkli, po czym westchnęli i podali sobie dłonie.

Chwilę później zaterkotały ich kilkunastoletnie samochody.

19 kwietnia 1991 roku dobiegał końca.

Mężczyzna w białych butach

Ewa, dziewiętnastoletnia maturzystka, postawiła czajnik na kuchence gazowej i podeszła do okna. Uniosła lekko firankę i rozejrzała się po osiedlu.

Robił się coraz większy ruch.

Sąsiedzi spieszyli się do pracy, dzieciaki energicznie kroczyły do pobliskiej szkoły podstawowej. Gdzieś w oddali słyszała odgłosy uruchamianych samochodów.

„Jest siódma czterdzieści” – pomyślała, kiedy doszedł do niej charakterystyczny warkot odpalanej syreny. „Pan Tomek startuje do roboty”.

Już miała odejść od okna i wsypać sobie trochę herbaty do ulubionego, gigantycznego kubka, kiedy jej uwagę zwróciła dziwna scena. Przy trzepaku stał mężczyzna, na oko czterdziestoletni, w białych butach, który mówił coś do jakiegoś chłopca z tornistrem na plecach. Gestykulował przy tym zamaszyście. W pewnym momencie wyjął z czarnej torby plik papierów. Potrząsnął nimi. Chłopiec pokręcił odmownie głową.

Ewa wytężyła wzrok. Zamurowało ją, kiedy nagle mężczyzna chwycił go za rękaw i szarpnął ze trzy razy.

– Kurde – szepnęła. – Co się dzieje, tej?!

Kiedy chłopiec wyrwał się i uciekł, przypomniała sobie komunikat z wczorajszej gazety o zabójcy chłopców. Co prawda, ten facet nie ma wąsów, ale przecież...

– Boże! – Serce załomotało jej raptownie – A jeśli to jest on?

Mężczyzna rozłożył ręce, chyba coś krzyknął i poszedł dalej.

Ewa pobiegła do przedpokoju, potrącając przy tym krzesło, podniosła słuchawkę i wykręciła numer na policję.

Zaczynał się 22 kwietnia, poniedziałek.

***

Komisarz Bronicki spojrzał na kolegów, których zelektryzowały najnowsze wieści.

Zabójca znowu uderzył. Trzy dni temu.

Śledczy podrapał się po skroni i wrócił do głośnej lektury fragmentu protokołu.

– Po przyjściu do mieszkania – czytał – kazał synowi napisać na kartce swoje dane personalne. Syn napisał je, a mężczyzna kartkę zabrał. – Komisarz chrząknął. – Następnie kazał synowi się rozebrać. Wtedy syn rozebrał się, a mężczyzna kazał mu usiąść na wersalce. Mężczyzna też się rozebrał. Następnie zaczął obmacywać narządy płciowe syna. Spytałem syna, co mu jeszcze zrobił, a on odpowiedział: „To, co mężczyzna z kobietą”. Z tego wywnioskowałem, że syn mój syn został zgwałcony.

Bronicki przerwał, zamknął akta, po czym podał je nadkomisarzowi Jakubowskiemu, który raptownie wstał od biurka. Obudził się w nim tygrys.

– Po zgwałceniu Mateusza zabójca umył się, wyciągnął z saszetki ojca milion złotych i opuścił mieszkanie – dopowiedział komisarz, jednocześnie spoglądając na zegar wiszący nad drzwiami.

Była 7.50.

***

O 7.53 na policję zadzwoniła emerytowana nauczycielka, pani Marta.

– Wie pan co – powiedziała do oficera dyżurnego, lekko przeciągając poszczególne wyrazy. – Stoję sobie w kuchni, piję kawę i przez okno widzę jakiegoś mężczyznę. Łazi po podwórku, rozgląda się gorączkowo na boki i co jakiś czas podchodzi do dzieci, właściwie chłopców... Czy pan mnie słyszy?

– Tak, proszę pani – zapewnił policjant. – Proszę mówić dalej.

– On po prostu zaczepia tych chłopaków.

– Jest agresywny?

– Jest jakiś taki... – pani Marta zamilkła na chwilę, szukając w pamięci odpowiednio sugestywnych słów. – Wie, pan, niepokojąco namolny.

– Jak wygląda?

– Ze czterdzieści lat, trochę przytyty, ma białe adidasy, degolówkę na głowie... W ręku trzyma czarną dyplomatkę. I jeszcze... palec ma obwiązany jakiś bandażem. Hm, wie pan, co?

– Tak?

– On mi przypomina tego zabójcę z programu Fajbusiewicza. – Chwila ciszy. – Lepiej tu przyjedźcie!

***

Nadkomisarz Jakubowski zdjął z półki mapę Polski, rozłożył ją na ławie i wbił palec w punkt oznaczający Sosnowiec. Wszyscy obecni nachylili się nad kolorową płachtą papieru.

– Zaczął w Bytomiu. Dwa razy uderzył we Wrocławiu. Był w Oławie. Teraz pojawił się w Sosnowcu – nadkomisarz zatoczył dłonią nad wskazanymi miastami. – W sumie to jest jeden fyrtel.

– Może on ze Śląska pochodzi? – rzucił komisarz Bronicki. – Mieszka sobie na przykład w Katowicach i co jakiś czas wypuszcza się w różnych kierunkach.

***

Pani Zofia, trzydziestoparoletnia pielęgniarka, zerknęła w stronę trzepaka, obok którego przebiegł radośnie jej rudy długowłosy jamnik.

Nieopodal stał mężczyzna w towarzystwie młodego chłopca.

– Jestem z ZURIT-u – usłyszała. – Muszę wejść do twojego mieszkania, żeby znaleźć kwitek od telewizora. Bez tego nie dostanę pensji.

Zdziwiły ją te słowa.

Mężczyzna dotknął ramienia chłopca, który ewidentnie chciał sobie pójść. Miał na plecach tornister, więc pewnie spieszył się do szkoły.

– Pomóż mi – w głosie wyczuła cichutką nutę desperacji. – To tylko pięć minut.

„Co to za namolny dziad?” – pomyślała, przyglądając się coraz wnikliwiej nieznajomemu o śniadej twarzy. Facet pożerał wzrokiem dzieciaka. Tak właśnie opisze później zaobserwowaną sytuację.

Chłopiec pokręcił głową.

Mężczyzna złapał go za tornister.

– Chodźmy – warknął.

Pielęgniarkę zmroziło.

Przypomniała sobie komunikat nadany wczoraj przez telewizję. Po Polsce grasuje zabójca chłopców. Ma okrągłą twarz, wąs i czapkę. Podobno atakuje na osiedlach. 26 lutego zabił chłopaka na osiedlu Piastowskim.

Krzyknęła do psa i zaczęła iść w kierunku niechlujnie ubranego mężczyzny. Ten odwrócił się błyskawicznie w jej stronę. Gdy ją ujrzał, skrzywił się i jednocześnie zarumienił.

– Co tu się dzieje? – zapytała groźnie.

– Nic – odpowiedział mężczyzna.

Puścił niechętnie chłopca, podniósł z ziemi dyplomatkę, rozejrzał się w około i odszedł. Po kilkunastu metrach puścił się biegiem przed siebie.

Pani Zofia odprowadziła go wzrokiem, a potem uśmiechnęła się do dziecka.

– Idź już do szkoły i omijaj takich dziadów – przestrzegła łagodnie. – Mogą być niebezpieczni.

– Tak jest, proszę pani – odpowiedział chłopiec i poszedł sobie.

Do nóg pielęgniarki podbiegł jamnik z wywieszonym językiem.

– Grzeczna Fela. – Zaczepiła smycz o obrożę, pogłaskała go i ruszyła w stronę swojej klatki.

„Zadzwonię na policję” – postanowiła. „Może to jest on? Przecież wąsy mógł zgolić”.

Była 8.20.

***

Komisarz Woźniak sięgnął po słuchawkę.

– Czego tam? – zapytał niechętnie, rozmasowując sobie szyję.

– Przemo – odpowiedział oficer dyżurny – dzwoni właśnie dyrektorka podstawówki z osiedla Rusa.

– No i?

– Trzech uczniów doniosło jej, że byli zaczepiani przez gościa z portretu. Tak to określili: z portretu policyjnego.

Woźniak wyprostował się błyskawicznie.

– Rysiu, masz ją na linii?

– Tak.

– OK, to poczekaj chwilę.

Komisarz położył słuchawkę na barku i przycisnął ją policzkiem. Potem przysunął drugi telefon i sięgnął po jego słuchawkę.

– Juras, przypomnij mi rysopis faceta z Sosnowca – zakomenderował. – Dobra – odezwał się po kilku sekundach. – Obandażowany palec. Dzięki.

Zamiana słuchawek.

– Rysiu – powiedział podekscytowanym głosem – zapytaj, czy klient miał zabandażowany paluch!

Komisarz słyszy, jak kolega przekazuje jego pytanie.

– Miał – pada odpowiedź.

– Miał! – powtarza podniecony Woźniak. – To jest nasz chuj! Rysiu, zaalarmuj wszystkich, Jurek, mamy go! – krzyczy do obydwu słuchawek. – Robimy oblężenie osiedla!

Odkłada słuchawki na miejsce, odsuwa telefony, bierze głęboki oddech, wstaje z krzesła. Potem ściąga z wieszaka kurtkę i wychodzi z gabinetu, trzaskając drzwiami.

„On tam jeszcze musi być” – myśli gorączkowo, czując nagły przypływ adrenaliny.

Idzie wzdłuż korytarza, zatrzymuje się i wchodzi do łazienki pogrążonej w kłębach dymu. O tej porze jego ludzie kończą palić tu pierwsze papierosy przed podjęciem codziennych obowiązków.

Jest 8.35.

***

Nadkomisarz Jakubowski podwinął rękawy i spojrzał rozognionym wzrokiem na swoich pracowników.

Wszyscy czuli, że chciałby z nimi pojechać. Te czasy jednak minęły. Teraz musiał dowodzić zza biurka, hamując z bólem swój śledczy temperament.

– Panowie, on tam jeszcze może być! – rzucił stanowczo, a potem podniósł nieznacznie głos, po żołniersku dzieląc zdania na krótkie odcinki. – Zapierdalajcie na Rataje, ale bądźcie ostrożni. Żadnych kogutów, żadnych klaksonów. Po cichu. Zaczajcie się i złapcie kutasa.

Nadkomisarz podrapał się po zarumienionym policzku.

– I żadnych bezsensownych rozmów po zatrzymaniu – zastrzegł surowo. – Ma być cisza, niech klient bije się z myślami. Ja go będę słuchał. Osobiście.

Oddech.

– Jedziecie! Migiem, migiem!

Policjanci pospiesznie opuścili gabinet szefa. Jakubowski spojrzał na zegarek.

Była 8.37.

***

– Wypierdalać wszyscy na Rataje – zarządził komisarz Woźniak, walcząc z papierosowym smrodem, który zaciekle torturował jego nos. – A niech mi który spróbuje włączyć jakiekolwiek sygnały. Zostawiacie gdzieś auta i spacerem na osiedle. I w pizdu, szukać go. Do skutku!

– Ale ja jeszcze śniadania nie zjadłem – zaprotestował tubalnym głosem jeden z policjantów.

Komisarz spojrzał na wielkiego mężczyznę, który właśnie wrzucał niedopałek do klozetu.

– Dopiero pierwszego ćmika wypaliłem, do kurwy nędzy!

Woźniak pokiwał głową i westchnął.

– Włodek, w tej chwili wypierdalacie razem z dochodzeniowcami na Rataje! – krzyknął. – Klient nie może nam uciec.

Odpędził ręką kłęby dymu.

– Ja też jadę.

Wyszedł z łazienki, głośno trzaskając drzwiami.

Chwilę później na korytarzu zadudniły kroki biegnących operacyjniaków.

Była 8.38.

Samochody wyruszyły spod Komendy Wojewódzkiej o 8.40. Dystans pomiędzy ulicą Kochanowskiego a szkołą podstawową położoną na osiedlu Rusa wynosi mniej więcej osiem kilometrów.

Po około piętnastu minutach zaczęło się dyskretne oblężenie ratajskich blokowisk.

***

Lokalna prasa stwierdzi później, że Komenda błyskawicznie zareagowała na obywatelskie meldunki.

„O sukcesie w tropieniu przestępców decyduje przede wszystkim szybkość działania policji” – napisze entuzjastycznie „Żuk”. „Tak było właśnie w ubiegły poniedziałek”.

***

– Kto był żyw, ruszył na Rataje – wspomina Marek Bronicki. – Służbowe samochody, prywatne samochody. Wszystko, co miało koła, zostało wprawione w ruch. Ja pojechałem firmowym polonezem z podkomisarzem Markiem Młynarczakiem i starszym sierżantem Włodkiem Osesem, kolegami z Wydziału Kryminalnego. „Dobrze, że jesteście”, rzuciła nam na powitanie dyrektorka, kiedy zajechaliśmy na miejsce. Jej zdenerwowanie było dla nas ważnym sygnałem. Może to jednak zabójca? Może to w końcu on? Musicie wiedzieć, że takich zgłoszeń mieliśmy całkiem sporo do tej pory. Sytuacja więc wcale nie była jednoznaczna.

Bronicki robi krótką pauzę.

– Poprosiłem, żeby przyprowadzono chłopców, którzy byli zaczepiani. Przyszli w asyście pani pedagog, bardzo ładnej, jasnowłosej kobiety. Ładnie się uśmiechała. Było ich ośmiu albo dziewięciu. Stojąc przed nami w półokręgu, zaczęli opowiadać jeden przez drugiego: „Zaczepiał nas taki pan. Był z ZURiT-u. Mówił, że zostawił jakąś karteczkę przy telewizorze i że go teraz zwolnią z pracy, i że z tatą ustalił, i że tylko kilka minut, i żeby z nim pójść do domu” – mniej więcej taką opowieść nad przedstawili. W efekcie wyłonił nam się sugestywny opis: mężczyzna w białych butach, czarnych spodniach, z brązową aktówką w dłoni. No i ten obandażowany palec.

Marek Bronicki uśmiecha się. Widać, że lubi opowiadać tę historię.

Nic dziwnego. W końcu to był jeden z najlepszych dni w jego karierze zawodowej.

***

Policjanci postanowili objechać osiedle z trzema najbystrzejszymi uczniami.

– Może facet jeszcze gdzieś tu się kręci – tłumaczył Bronicki. – Trzeba to sprawdzić.

Pani dyrektor zaakceptowała pomysł i poprosiła swoją podwładną, żeby wzięła udział w patrolu jako opiekunka.

Nastąpiło chwilowe rozproszenie sił. Chłopcy poszli spakować tornistry, Bronicki i Oses wrócili do poloneza, a Młynarczak zaczął zagadywać panią pedagog, która najwyraźniej wpadła mu w oko.

***

Sierżant Oses nerwowo uderzał palcami o kierownicę i jednocześnie omiatał wzrokiem przyszkolny teren.

Była 9.25.

Mężczyźni zaczęli odnosić wrażenie, że czas pędzi na złamanie karku i tym samym coraz skuteczniej sprzyja zabójcy.

– Dalej, dalej – mruknął Oses. – Gdzie są te dzieciaki?

Komisarz Bronicki sięgnął po radiotelefon, żeby przekazać pozostałym grupom rysopis poszukiwanego mężczyzny.

– Klient jest ubrany w bardzo charakterystyczny sposób – oznajmił. – Czarne spodnie i białe buty. Ma też ze sobą brązową teczkę.

Sierżant spojrzał na ścieżkę okalającą szkołę.

– Patrz – powiedział nagle z pewnym niedowierzaniem. – Ten też idzie w białych butach.

– Co? – zapytał Bronicki.

Oses wskazał mężczyznę w białych butach.

Komisarz wbił łapczywie wzrok we wskazany punkt.

– Nie wierzę... – szepnął i powolnym ruchem odłożył radiotelefon.

W tym samym czasie Oses zapalił silnik, zagryzając mocno usta. Bał się spłoszyć obserwowanego, który właśnie zniknął za kępą krzaków.

Samochód powolutku ruszył do przodu.

Mężczyzna ponownie znalazł się w zasięgu wzroku podnieconych policjantów.

„Wpada nam we wnyki” – pomyślał Bronicki.

***

Podkomisarz Młynarczak uśmiechnął się zawadiacko, poprawiając dłonią włosy.

– Pani Małgosiu – zagadnął. – Złapiemy tego zbója i...

– Panie Marku – odpowiedziała pani pedagog – właśnie został pan porzucony przez kolegów.

– Słucham? – policjant odwrócił się i zdziwiony zobaczył, że służbowy „poldek” ruszył przed siebie.

Wytężył wzrok i jakieś sto metrów od samochodu zobaczył mężczyznę o dziwnym chodzie.

Gdy zauważył jego białe buty, zrobiło mu się gorąco.

***

W samochodzie zapanowała całkowita cisza.

Policjanci uporczywie wpatrywali się w osobnika maszerującego na tle bujnej zieleni. Jak zahipnotyzowani studiowali jego krępą sylwetkę i charakterystyczny chód. Idąc, odrzucał jedną nogę.

Dokładnie tak opisywali go świadkowie, podczas setek przesłuchań, jakie przeprowadził Bronicki. Komisarz miał w głowie szczegółowy obraz zabójcy.

I ten obraz właśnie się przed nim zmaterializował.

– Włodek, to jest ten kutas! To jest on! – syknął.

Nagle przez boczne drzwi szkoły wybiegła gromada uczniów zwabiona pięknym wiosennym słońcem.

Mężczyźni poczuli niepokój. Facet mógł mieć broń.

– I co teraz? – zapytał Bronicki, wyobrażając sobie krwawą scenę na szkolnym boisku.

„To byłaby katastrofa” – pomyślał i przylgnął mocniej do siedzenia.

– Wyłączę silnik, żeby nas nie słyszał – wyszeptał Oses.

Polonez ucichł i wolno zbliżył się na bardzo niewielką odległość do mężczyzny, który szedł przed siebie, w równym rytmie, całkowicie skoncentrowany na swoim marszu.

– To jest ten chuj! Na dwieście procent! – szepnął Bronicki.

Samochód przyhamował.

***

Zabójca spojrzał na dzieci, które wybiegły ze szkoły.

Uśmiechnął się urzeczony tym pocztówkowym widokiem, który wprawił go w jakiś słodki, kojący stan.

W jednej chwili cały zewnętrzny świat przestał istnieć.

Mężczyzna w białych butach zaczął wnikliwie przyglądać się uczniom i uczennicom, instynktownie wyławiając wzrokiem miłych, ładnych chłopców.

Oblizał się i powoli, krok po kroku, sunął w kierunku wesołego zbiegowiska.

***

Sierżant Ostrowski nagle przystanął.

– Patrz tam.

Sierżant Kowalski spojrzał w kierunku, który wskazywał kolega. Zawędrowali aż na osiedle Rusa. Poznał po szkole, w której miał kiedyś pogadankę dla dzieciaków.

– Widzisz?

Kowalski zmarszczył brwi.

Rzeczywiście: widział. Jakiś facet wybiegł z samochodu i rzucił się na idącego flegmatycznie mężczyznę. Chwilę później doskoczył do nich trzeci osobnik o potężnej posturze.

– To Oses jest – szepnął.

– I Bronicki.

***

Bronicki otworzył drzwi i rzucił się do ataku.

Za nim ruszył Oses, z trudem wydobywając swoje imponujące ciało z wnętrza poloneza.

Komisarz chwycił gwałtownie zabójcę od tyłu i sprawnie sprowadził do parteru.

– Mam go! – krzyknął, kiedy upadli na ziemię.

Sierżant stanął nad nimi i wyciągnął ręce po zaskoczonego mężczyznę. Bronicki wtedy podniósł się energicznie i podbiegł do samochodu. Otworzył tylne drzwi i poczekał, aż partner wrzuci delikwenta do samochodu. Kiedy tak się stało, wskoczył na siedzenie, przygważdżając schwytanego przestępcę kolanem.

Oses usiadł za kierownicą, uruchomił silnik i zaczął wycofywać poloneza.

– Panowie, czego chcecie? – zawołał cienkim głosem zabójca. – Kim jesteście?

– Policja! – odpowiedział Bronicki, próbując uspokoić oddech. – Co tu robisz?

– Idę od kolegi.

– Skąd?

– Z Antoninka.

– Jak to z Antoninka? Na piechotę?

– No tak.

– Jak się nazywasz?

– Kwaśniak Tadeusz.

– Gdzie mieszkasz?

– W Zielonej Górze.

Komisarz poluzował uścisk, kiedy wyczuł, że serce zabójcy wali jak oszalałe.

„Gość w ogóle nie stawia oporu” – pomyślał zdziwiony.

– Zabieramy cię na komendę – rzucił. – Jesteś zatrzymany.

***

Kiedy polonez zatrzymał się przed głównym wejściem do szkoły, Młynarczak podbiegł do niego.

– Skuj go! – usłyszał, otwierając drzwi od strony pasażera.

W tym samym momencie z budynku wyszli trzej chłopcy, którzy mieli wziąć udział w patrolu.

– To on, to on! – zaczęli krzyczeć, ujrzawszy przez boczną szybę zatrzymanego mężczyznę. – Proszę pani, to ten facet nas zaczepiał!

Podkomisarz Młynarczak wyciągnął kajdanki, otworzył tylne drzwi i nachylił się nad zatrzymanym.

Zerknął na niego z ciekawością.

– Dalej! – syknął komisarz Bronicki.

Młynarczak skuł sprawnie mężczyznę.

Pani pedagog stała jak zamurowana.

– Włodek, zjeżdżamy stąd! – rzucił Bronicki do sierżanta. – Zaraz tu będzie zbiegowisko.

– Już nas nie ma – odpowiedział Oses.

Podkomisarz usiadł obok kierowcy i sięgnął po radiotelefon.

Samochód ruszył z piskiem opon.

– Mamy go! – zameldował Młynarczak. – Wracamy do Komendy.

Była 9:30.

„Żuk” napisze później, że „policjanci zatrzymali zwyrodnialca w chwili, gdy praktycznie zrezygnował on już z «łowów» i zamierzał opuścić osiedle”.

***

Zadzwonił telefon.

Nadkomisarz Jakubowski, który nerwowo krążył po swoim gabinecie, zatrzymał się raptownie.

Jeszcze jeden dzwonek.

Wziął głęboki oddech.

Podszedł do telefonu i podniósł słuchawkę.

– Co jest? – zapytał krótko.

– Szefie, mają go. Są już w drodze.

– OK, czekam.

Nadkomisarz poprawił mundur. Podszedł do biurka, usiadł.

Przez chwilę trwał w bezruchu.

Coś mu mówiło, że przed nim najważniejsze przesłuchanie w całej dotychczasowej karierze.

„Zabiłem paru chłopaczków”

– Wracamy wszyscy na Komendę – wspomina Przemysław Woźniak. – Biorę go na górę do nas. Przyglądamy się gościowi. Wszystko się zgadza. Jak zerżnięty z portretu pamięciowego. Łącznie z tym zabandażowanym paluchem.

Chwila ciszy.

– Kazałem mu otworzyć dyplomatkę. Miał tam wszystko. Golenie, kupony, czapkę z daszkiem, sweter, gacie, jakieś wycinki, sztućce i miliard innych rzeczy. Cały dobytek. „Co to jest?” – myślę sobie. Przejrzałem to pobieżnie i zacząłem pakować z powrotem. I wiecie, co? Normalnie nie dałem rady!

Woźniak chichocze.

– „Weź to zapakuj” – mówię lekko podkurwiony do klienta. A on wstaje, podchodzi do tej dyplomatki i wszystko precyzyjnie układa we wnętrzu torby.

Woźniak podnosi głos i naśladuje ruchy zatrzymanego.

– „Proszę” – mówi do mnie. Spokojnym głosem! Jakby nic się nie stało, jakby on tych chłopców nie zabił, nie zgwałcił, jakby... Zagotowało się we mnie. Po prostu wkurwił mnie ten jego spokój! Miałem dzieciaki w wieku ofiar. Chwyciłem tę jego torbę i zacząłem wyrzucać z niej rzeczy.

***

Nadkomisarz Jakubowski spojrzał na blat biurka, na którym leżały notatki. Znany był z tego, że uwielbiał przygotowywać się starannie do ważniejszych śledztw. Powiedział coś do siebie po cichu i wstał.

Poprawił mundur, zaczesał staroświeckim grzebykiem włosy i opuścił gabinet.

Szybkim krokiem wszedł po schodach na czwarte piętro, gdzie mieścił się Wydział Kryminalny. Próbował wyobrazić sobie twarz zatrzymanego mężczyzny, ale średnio mu to szło. Był za bardzo rozgorączkowany.

Kiedy zbliżał się do pokoju Woźniaka, usłyszał jakiś hałas.

Stanął przy drzwiach.

Uchylił je lekko. Chciał tylko upewnić się, że facet rzeczywiście został zatrzymany.

– Zapakuj to jeszcze raz – usłyszał szorstki głos Woźniaka. – Ale migiem.

Obok komisarza stał niechlujnie ubrany mężczyzna. W białych butach. Jego twarz przybrała kolor niemal wiśniowy. Był mocno zdezorientowany. Mówił nieskładnie. Często powtarzał słówko „żem”: „żem szedł”, „żem skręcił”.

„Taki jesteś, chujku” – pomyślał nadkomisarz Jakubowski.

W tym momencie dostrzegł na sobie wzrok komisarza Bronickiego. Pokazał mu palcem zegarek, zamknął drzwi i zbiegł po schodach do siebie.

***

– Jurek Jakubowski myślał, że to będzie straszliwy zawodnik, który się nigdy nie przyzna. – opowiada Marek Bronicki. – Na mnie od razu zrobił wrażenie tchórza. Szybko się zorientowałem, że on bał się ludzi silniejszych od siebie, bał się przemocy fizycznej. Coś mi mówiło, że Kwaśniak chciał tego zatrzymania.

Bronicki potwierdzająco kiwa głową.

– Wydawało mi się, że poczuł ulgę, kiedy go dorwaliśmy, że zeszło z niego wówczas napięcie – kontynuuje ostrożnie. – On był przerażony swoimi czynami, a ponadto przeczuwał, że kiedyś wpadnie, że kiedyś w końcu musi wpaść. Dlatego uważałem, że walka będzie krótka.

***

Nadkomisarz podniósł głowę, kiedy usłyszał odgłos otwieranych drzwi.

Poczuł, że serce zaczyna mu mocniej bić. Zawstydził się trochę tego i natychmiast przybrał surową minę.

W progu pojawił się zatrzymany mężczyzna prowadzony przez jednego z podwładnych.

Jakubowski zlustrował podejrzanego: śniada cera, obandażowany palec, pyzata twarz, białe buty.

„Bingo” – pomyślał, próbując ukryć zadowolenie. „To jest nasz koleżka”.

– A dyplomatka? – zapytał sierżanta.

– Została u chłopaków.

– OK.

Mężczyzna usiadł we wskazanym fotelu, rozglądając się na boki. Był mocno spocony. Robił wrażenie zagubionego.

– Panie Tadeuszu – powiedział nadkomisarz Jakubowski zaraz po tym, jak padły pierwsze zdania przewidziane przed policyjne procedury. – Musimy pogadać o pana przeszłości.

Spojrzał prosto w oczy zatrzymanemu.

– Rozumiemy się?

– Dlaczego? O co chodzi?

– Nie domyśla się pan, dlaczego został zatrzymany?

– Nie.

– W takim razie zaraz to wyjaśnimy.

Chwila namysłu.

– Wie pan, gdzie jesteśmy?

– Na policji.

– Tak, w Komendzie Wojewódzkiej. – Nadkomisarz celowo przeciągał przesłuchanie.

„Niech się zastanawia, niech kombinuje” – myślał sobie.

– Dobrze się pan czuje? – zapytał znienacka.

– Jestem trochę zszokowany.

„Zszokowany” – zaśmiał się w duchu policjant. „No proszę!”.

– Czym, panie Tadeuszu? – nadkomisarz zrobił duże oczy, udając zdziwienie.

Sięgnął po długopis. Coś zanotował.

– Czym? – odezwał się mężczyzna w białych butach. – No zatrzymaniem, panie nadkomisarzu.

– Aha. – Policjant kiwnął głową. – No tak. Nie dziwię się. To była dynamiczna akcja.

– Rozumie pan, panie nadkomisarzu, prawda? Szłem sobie, a tu nagle ktoś na mnie skoczył.

Jakubowski wsłuchiwał się w przymilny ton rozmówcy. To był jakiś trop.

– Panie Tadeuszu, ale pan musi zrozumieć nas. Jest pan oskarżony o kradzież zuchwałą, której pan dokonał dwa miesiące temu w Poznaniu – powiedział ugodowo. – Prawda jest taka – dodał – że ucieka pan przed wymiarem sprawiedliwości. Czyż nie?

Zatrzymany zagryzł górną wargę.

– No tak, panie nadkomisarzu.

– Musieliśmy to ukrócić. Zgadza się?

– Tak.

Nadkomisarz uśmiechnął się. Spojrzał na zegarek. Była 12.30.

Zdjął mundur, podwinął rękawy koszuli.

– Może pan też się rozpłaszczy? – zapytał.

– Nie, dziękuję.

– No dobrze – powiedział energicznie policjant. – W takim razie proszę mi opowiedzieć trochę o swoich przygodach.

– Jaki przygodach?

– Panie Tadeuszu, apeluję o wzajemny szacunek. Ja pana pytam jak człowiek, a pan mi odpowiada jak człowiek. Zatrzymaliśmy pana ze względu na jego kryminalną przeszłość. I teraz proszę, żeby mi pan opowiedział o tym. Szczerze, choć w skrócie. Dobrze?

Ostanie słowo zostało wypowiedziane bardzo stanowczo.

Mężczyzna zaczerwienił się trochę.

– Od początku? – dopytał.

– Od początku, panie Tadeuszu. Kiedy został pan skazany po raz pierwszy i za co?

***

– Pierwsze przesłuchanie to była rozgrzewka – opowiada Jerzy Jakubowski. – Rozpoznanie przed walką. Dlatego nie wspomniałem nic o zabójstwach. Skupiliśmy się na jego złodziejskiej przeszłości. Miałem plan gry.

Milknie na chwilę.

– Ważnym elementem miały być okazania. Chcieliśmy skonfrontować klienta z chłopcami, których zaczepiał na osiedlu Rusa. Czyli tak – wylicza – zatrzymanie, przewózka, przeszukanie, wstępne przesłuchanie, a potem okazania. Chodziło o to, żeby dotarło do gościa, że został oficjalnie rozpoznany przez konkretne osoby i że w związku z tym żadne kłamstwo nie przejdzie. Dlatego też okazanie było bezpośrednie, nie przez szybę. To miał być komunikat dla niego: wszystko wiemy, chłopie.

W głosie Jakubowskiego słychać tamte emocje.

– Ten kutafon musiał się nam przyznać. Pod wpływem argumentów. Gdyby ktoś z nas popełnił błąd, facet by się zablokował i mielibyśmy kłopot. Musielibyśmy oddać sprawę.

***

Pod śnieżnobiałą ścianą stoi w rozkroku czterech mężczyzn.

Dwóch z nich ma białe buty, dwóch czarne.

Wszyscy patrzą przed siebie.

Kamera kolejno pokazuje twarze.

– Zaraz wejdzie świadek – mówi nadkomisarz Jakubowski.

Jest godzina 13.45.

Ciszę przerywa dźwięk otwieranych drzwi.

Operator kamery odwraca się. Do pomieszczenia wchodzi dwunastoletni chłopiec, który przypomina trochę Kevina Arnolda z Cudownych lat. Inteligentna buzia, lekko pofalowane, czesane do góry włosy.

Nadkomisarz po przyjacielsku obejmuje go za ramię i prosi o krótkie przedstawienie się, po czym wyjaśnia, w czym rzecz.

– Przypatrz się tym panom – dopowiada. – Jeśli któregoś rozpoznajesz, to powiedz.

Stają naprzeciwko mężczyzn, którzy na polecenie oficera zmieniają pozycje. Obrót w prawo, obrót w lewo.

– Poznajesz któregoś?

– To jest ten pan – mówi chłopiec do długim namyśle.

Podchodzi dwa kroki do przodu i wskazuje ręką mężczyznę stojącego jako drugi od lewej strony.

Kamera robi najazd na mężczyznę w białych butach.

Jest ubrany w czarną kurtkę i czarne spodnie. Pod czarno-białym swetrem w serek ma białą koszulę i czarny krawat. Na tym wyrazistym tle jego śniada cera wydaje się nader intensywna.

– Skąd go znasz? – pyta nadkomisarz.

– Zaczepił mnie, gdy szedłem do szkoły – odpowiada uczeń.

Zabójca opuszcza głowę.

Jerzy Jakubowski powie później, że tym właśnie gestem zatrzymany zdradził, że został celnie trafiony.

– Kiedy cię zaczepił?

– Za dwadzieścia ósma.

– Gdzie to było?

– Na osiedlu Rusa.

– Co mówił do ciebie?

– Pytał, czy są rodzice w domu.

– Co było dalej?

– Powiedziałem, że nie ma. Przestraszyłem się. Zacząłem szybko iść, prawie biec.

W głosie słychać obawę.

Chłopiec robi się niespokojny. Być może zaczyna docierać do niego, w jakim był niebezpieczeństwie. Że nieświadomie wymknął się groźnemu zabójcy.

***

Była 19.10.

Nadkomisarz kończył przeglądać protokół z przeszukania dyplomatki przestępcy.

– To jakiś magazyn rupieci – stwierdził zdziwiony.

Cały czas gorączkowo szukał inspiracji. Zastanawiał się, jakim zdaniem otworzyć ponowną rozmowę. Jak zacząć, żeby nie spieprzyć? Jak go skutecznie wciągnąć? Jakiego haczyka użyć na naszą niewiadomą rybkę?

Na liście przedmiotów wypatrzył program meczów żużlowych.

„Kibic” – zanotował z wielkim zainteresowaniem. „No dobrze”.

Oficer spojrzał na Kwaśniaka, a potem na aspiranta Stanisława Krzyżaniaka, który siedział tuż obok, wkręcając papier do maszyny.

Uśmiechnął się, wskazując palcem protokół.

– Widzę, że jesteś kibicem Falubazu Zielona Góra – powiedział przyjaźnie.

Mężczyzna zmarszczył brwi. Nie spodziewał się takiego zagajenia.

– Chciałem, żeby się odprężył na chwilę przed atakiem – później Jakubowski.

– Ja też uwielbiam żużel... – dodał na zachętę nadkomisarz. – A kto był według ciebie lepszy: Wyglenda czy Woryna?

– Wyglenda, panie komisarzu – odpowiedział Kwaśniak, lekko się rozluźniając.

– Pierdolisz, Tadek – zaripostował policjant. – Woryna.

Przestępca pokręcił głową, że według niego jest inaczej.

– Może i tak – odparł nadkomisarz.

Zamilkł.

Zrobił poważną minę, dotknął palcem wąsa i spojrzał na rozmówcę.

– Tadziu – odezwał się grobowym głosem – musimy wrócić do naszych spraw, które są bardzo tragiczne.

Kwaśniak zdrętwiał.

– Tadek, zrobiłeś rzeczy straszne – policjant wwiercał się wzrokiem w oczy przestępcy – i jeśli chcesz po tym wszystkim być traktowany jak człowiek, musisz powiedzieć prawdę.

Mężczyzna zrobił się pąsowy.

Spuścił głowę.

– Zabijałeś, gwałciłeś, zadawałeś ból niewinnym dzieciom.

Chwila ciszy.

– Bytom, Radom, Wrocław, Oława, Poznań, Szczecin...

Znowu cisza.

– Dlaczego, kurwa, to robiłeś?

Kwaśniak zadrżał i położył głowę między kolanami.

– Tadzinek, jeśli nie odpowiesz, nie wyjaśnisz, będzie z tobą krucho. Nikt się za tobą nie wstawi.

Przestępca zaczął szlochać. Jak krnąbrny nastolatek, a nie bezwzględny zabójca i brutalny gwałciciel.

Nadkomisarz zamarł.

„Już?” – pomyślał zaskoczony. „Jeszcze nie skończyłem gry wstępnej. Co to za maminsynuś?”

Spojrzał na protokolanta.

Ten kiwnął mu głową z uznaniem.

Po kilkunastu sekundach Kwaśniak się uspokoił.

– Zabiłem paru chłopaczków – oznajmił złamanym głosem. – To prawda.

Nadkomisarz zmrużył oczy.

„Trafiony-zatopiony” – pomyślał, czując nagły przypływ ulgi.

– Panie komisarzu, przyznaję się, ale proszę o przerwanie przesłuchania do jutra – odezwał się ponownie zabójca. – Dzisiaj już nie mam siły.

Jakubowski z najwyższym trudem ukrył zaskoczenie.

Że co? Przerwać? Teraz, w tym dokładnie momencie? To chyba żart!

Przyjrzał się uważnie roztrzęsionemu Kwaśniakowi i zaczął jednak rozważać taką możliwość. Natychmiastowe przyznanie się do winy mogło wskazywać, że zabójca pójdzie na pełną współpracę, więc można okazać dobrą wolę. To może nawet korzystnie wpłynąć na dalsze przesłuchania.

Z drugiej strony byłoby to wbrew praktyce, obciążone wielkim ryzykiem. A jeśli do rana się uspokoi, zastanowi i wszystkiemu zaprzeczy? A jeśli w nocy coś sobie zrobi?

„Zeżrą mnie, jeśli się zgodzę” – podsumował rozważania. „Trudno”.

Nadkomisarz spojrzał na zegarek. Była 19.30.

– No dobrze – powiedział. – Spiszemy protokół i koniec na dzisiaj.

Jak na komendę rozległo się stukanie maszyny do pisania. Aspirant Krzyżaniak zabrał się do dzieła.

Jakubowski poczuł, że serce zabiło mu mocniej.

„A jak on się powiesi?”

***

Komendą wstrząsnęła wieść o decyzji nadkomisarza Jakubowskiego.

– Pojebało cię, Jureczku? – rzucił wściekle Woźniak.

– Jeśli klient się przyznał – dorzucił inny podniesionym głosem – to trzeba go słuchać, choćby, kurwa, ziemia się trzęsła. Takie są zasady.

– Od zasad czasami trzeba odstąpić – odparł Jakubowski.

– Nie w takich sytuacjach.

– Właśnie w takich!

– Jurek, znowu jedziesz po bandzie – skwitował Woźniak.

– Słuchajcie, on naprawdę jest potwornie zmęczony.

– No i chuj! – rzucił Woźniak.

– No i dlatego nie ma sensu wyduszać z klienta wyjaśnień – tłumaczył Jakubowski. – Lepiej przeczekać noc i pogadać z nim na świeżo. Przesłuchanie będzie wtedy o wiele efektywniejsze.

– A jak mu się coś odwidzi i jutro zaprzeczy wszystkiemu? Będziemy musieli od nowa drążyć skałę.

– Nie odwidzi.

– Skąd to możesz wiedzieć?

– Tak czuję.

Jakubowski zebrał czujne spojrzenia kolegów, ale dyskusja zamilkła.

Musiał jeszcze poinformować komendanta.

„Kwaśniak zginie”

– Myślisz, że stary miał rację? – zapytał sierżant Ostrowski, z rozkoszą wciągając do płuc papierosowy dym.

– Masz na myśli przerwanie przesłuchania? – zapytał sierżant Kowalski, który przecierał zmęczone, zaczerwienione oczy.

Znowu wyszli z Komendy przed północą. Byli wyczerpani, ale też wyjątkowo zadowoleni. Udział w tak głośnym śledztwie to ważny punkt w CV. Operacja „Zemsta”! Już sama nazwa brzmi spektakularnie. Starsi policjanci mówią, że ta sprawa ma większy kaliber niż słynna historia „zimnego chirurga” z ulicy Wodnej. No cóż, na stare lata będzie o czym opowiadać dzieciom albo początkującym policjantom. Może ktoś kiedyś napisze o tym książkę? Może wspomni o nich?

– Mam na myśli przerwanie przesłuchania w przełomowym momencie – doprecyzował Ostrowski.

– Nie wiem, kurwa. Stary jest niezły w te klocki, posłuchał intuicji. Zachował się jak rasowy glina, a nie urzędnik.

Policjanci zamilkli.

Oparli się o swoje maluchy i przyglądali czarnemu niebu.

– Jak Kwaśniak nic sobie nie zrobi – odezwał się Ostrowski – i grzecznie stawi się jutro na przesłuchaniu, powiedzą, że stary jest genialny. Ale jeśli coś się stanie, to będzie miał poważne kłopoty.

Zaśmiał się.

Upuścił peta na chodnik, przydeptał go piętą, podniósł i wrzucił do śmietnika.

– John Wayne, kurwa, z Poznania – dodał, po czym ziewnął szeroko.

– Ryzykuje, ale według mnie tak właśnie powinien zrobić. Trochę tych zbójów przesłuchał. Zna się na robocie – podkreślił Kowalski z szacunkiem.

– Wiesz, co ci powiem, stary?

– No?

– Ja sobie myślę, że Kwaśniak zginie. Prędzej czy później.

Kowalski spojrzał zdziwiony na kolegę, ignorując okrzyki, które nagle zaczęły ich dobiegać od strony ulicy Dąbrowskiego.

– Dlaczego?

– Prędzej czy później go ktoś zajebie.

– Bo? – ponaglił Kowalski.

– Bo ludzie potrzebują kozłów ofiarnych. Zabijając złego człowieka, sami oczyszczają się z grzechu.

– Za dużo słuchasz metalu, chłopie.

– Metal to jedyna prawdziwa filozofia – podsumował sentencjonalnie Ostrowski.

Kowalski zaśmiał się, ale później, kiedy wiercił się w łóżku, próbując zasnąć, pomyślał, że Ostry może mieć rację. Zdarzały się przecież lincze, w więzieniu albo w czasie wizji lokalnej.

– Chyba rzeczywiście będzie gorąco – szepnął do siebie i odwrócił się na drugi bok.

Ciężka noc

Komendant dał upust swemu wściekłemu niezadowoleniu z decyzji nadkomisarza Jakubowskiego. Podwładny cierpliwie wysłuchał reprymendy i pojechał do domu.

Wszyscy domownicy już spali, gdy przy kuchennym stole zaczął przeglądać notatki i najważniejsze protokoły. Chciał wejść w głowę zabójcy, zrozumieć jego sposób myślenia. Na koniec zerknął jeszcze do zapisu rozmowy z pierwszą ofiarą z Bytomia, z Marcinkiem.

Zakrył mi głowę kołdrą i zaczął dusić. Straciłem przytomność. Po odzyskaniu przytomności nadal leżałem pod kołdrą. W ustach miałem kawałek szmaty. Słyszałem, jak mężczyzna chodzi po mieszkaniu.

„Co za zwyrodnialec” – myślał nadkomisarz, próbując zdrzemnąć się chociaż kilka godzin. Już prawie zapadał w sen, gdy przed oczyma zjawił mu się odrażający obraz roztrzęsionego Kwaśniaka.

„A jeśli on się powiesi?!”

Zerwał się z łóżka z bijącym sercem.

Sam sobie wymierzył sprawiedliwość...

Zabójca 5 chłopców powiesił się w celi!

Wiadomość zgoła sensacyjna! Wczoraj z-ca naczelnika Aresztu Śledczego w Poznaniu (ul. Młyńska) zawiadomił Prokuraturę wojewódzką o zgonie 40-letniego Tadeusza Kwaśniaka (mieszkańca Zielonej Góry), podejrzanego o zabójstwa 5 chłopców i inne poważne przestępstwa. Jak wiadomo, z dotychczasowych ustaleń śledztwa wynikało, iż był on m.in. sprawcą zbrodni, której ofiarą padł w lutym br. w mieszkaniu na os. Piastowskim 12-letni Krzysztof K. (...)

Tymczasowo aresztowany Tadeusz Kwaśniak siedział w pojedynczej celi, a to również ze względu na jego bezpieczeństwo. Więzienna społeczność nie darzy bowiem sympatią tych, którzy dopuścili się zbrodni dzieciobójstwa. Bał się zresztą wychodzić na zbiorowe spacery.

W czasie porannego obchodu, przed 9-tą rano, strażnik zaglądając przez judasza dostrzegł wiszącego aresztanta. Natychmiast wezwano lekarza. Kwaśniak już nie żył. Powiesił się na... bandażu, który uwiązał uprzednio na pałąku służącym do zawieszania kotary. Był w piżamie i w laczkach.

Okoliczności zdarzenia bada szczegółowo staromiejska Prokuratura Rejonowa.

Na koniec zaś trudno oprzeć się refleksji, iż podejrzany o najcięższe zbrodnie – sam sobie wymierzył sprawiedliwość...

(Żuk)

„Express Poznański”, 25 VII 1991

Imieniny

Nadkomisarz Jakubowski usadowił się wygodniej za swoim naczelnikowskim biurkiem i wbił wzrok w drzwi gabinetu.

Wyglądał jak bohater amerykańskiego westernu na chwilę przed pojedynkiem.

Z trudem opanowywał emocje, które buzowały w nim przez całą bezsenną noc.

Chciał już zacząć przesłuchanie, przepędzić ostatecznie wszystkie wątpliwości. Chciał się przekonać, czy wczoraj podjął słuszną decyzję. W uszach brzmiały mu jeszcze przekleństwa kolegów i komendanta: „Coś ty zrobił? A jak się kutas powiesi? To jest niedopuszczalne! Chujowe zagranie, Juras!”

– Tadziu, chodź już! – mruknął.

Spojrzał na stolik, na którym stała maszyna do pisania, marki Erika. Stukot tego urządzenia, świadka bardzo wielu rozmów z przestępcami, zawsze dodawał mu animuszu. Był jak narkotyk, ulubiony narkotyk. Nadkomisarz siadał naprzeciwko klienta, kiwał głową w stronę protokolanta, przybierał odpowiednią pozę, zadawał pytanie i słuchał – najpierw odpowiedzi przesłuchiwanego, a potem tego charakterystycznego stukotu, który oznaczał, że policyjna maszyneria zaczęła działać i że nic już jej nie zatrzyma.

To go kręciło. Ten moment, kiedy facet uświadamia sobie, że nie ma już żadnych szans i mówi: „Tak, zrobiłem to. Przyznaję się”. Potem stukot maszyny marki Erika. Koniec, kropka. Najważniejszy rozdział zapisany, teraz można jechać dalej.

„Tadziu! Erika czeka, trzeba ją nakarmić kolejnymi rozdziałami” – pomyślał Jakubowski.

Zamknął oczy.

Zaczął przypominać sobie swoje pierwsze przesłuchanie w sprawie o zabójstwo.

Początek lutego 1982 roku. W Buku, wielkopolskim miasteczku, znaleziono zwłoki zmasakrowanej Ilonki. W latrynie. Okropny widok, prawdziwa zgroza. Śledztwo potoczyło się błyskawicznie. Dzień po zabójstwie wytypowano sprawcę, Ryszarda Sz., dwudziestolatka z pobliskiej wsi. Odnaleziono go, gdy miał jeszcze na sobie zakrwawione ubranie, i bezzwłocznie przewieziono do Dusznik, do tamtejszej komendy. O szesnastej z minutami Jakubowski w towarzystwie kolegi rozpoczął przesłuchanie. Mniej więcej o dziewiętnastej chłopak przyznał się do zabójstwa – najpierw dziewczynkę udusił, a potem zmiażdżył jej głowę betonową płytą. Tamto przesłuchanie, to były ponad dwie godziny żmudnej, ale skutecznej roboty nad prymitywnym osobnikiem, który nie potrafił się sensownie wypowiedzieć.

Nadkomisarz drgnął – zabrzęczał telefon.

– Tak? – rzucił poirytowany do słuchawki.

– Dzięki! – odpowiedział po chwili swojemu rozmówcy. – Dzięki, ale nie mogę gadać, mam tu zaraz ciężką rozmowę.

Pokiwał głową.

– Zbyszku, wypijemy, jasne, ale później, teraz mam robotę. Trzymaj się.

Wziął głęboki oddech.

– Tak, za chwilę będę go przesłuchiwał. Dam ci znać. Pa.

Przerwał rozmowę z zaprzyjaźnionym dziennikarzem. Potem wstał i odłączył wszystkie telefony zgrupowane na biurku.

– Cisza – zakomenderował.

Poprawił mundur i usiadł na miejsce.

Na korytarzu zrobił się jakiś ruch. Nadkomisarz wyprostował się i zmarszczył brwi. Próbował wychwycić rodzaj dźwięku.

Po chwili drzwi otworzyły się i do środka weszło kilku mężczyzn, nucąc fragment znanej piosenki: „Imieniny, imieniny, te dekolty, fryzury, krawaty”. Oficer westchnął, gdy na blacie biurka wylądowała duża butelka wódki. Zerknął na etykietkę. „Wyborowa”.

– „Imieniny, imieniny, te dąsy, te wąsy i te miny!!!”

To była ekipa operacyjniaków. „Co jeden, to większy kowboj”– tak ich kiedyś przedstawił. Uwielbiali wywoływać zamieszania, gdzie się tylko dało.

– Juras! Od elitarnego Wydziału Kryminalnego!

– Podziękować, podziękować – Jakubowski uścisnął się ze wszystkimi i schował butelkę do szafki. – A teraz idźcie sobie, bo za chwilę będę słuchać Kwaśniaka. Muszę się skupić.

– Ale wieczór będzie nasz!

– Panowie, wypad! Dajcie popracować!

Mężczyźni zarechotali i opuścili gabinet, popychając się nawzajem i trzaskając drzwiami.

Oficer podszedł do ściennego kalendarza, którego dawno już nie aktualizował. Zerwał parę kartek i zatrzymał się przy właściwej dacie.

– Imieniny obchodzą – przeczytał na głos – Jerzy, Wojciech oraz Achilles, Adalbert, Egidia, Fortunat... – Zastanowił się. – Achilles? – mruknął.

W tym momencie otworzyły się drzwi. Oficer odwrócił się błyskawicznie, żeby ryknąć na kolejnych intruzów. W ostatniej chwili powstrzymał się.

W progu stanął zabójca w towarzystwie dwóch konwojentów. Za ich plecami dostrzegł aspiranta Krzyżaniaka.

– Panie Naczelniku, przywieźliśmy klienta – zameldował jeden z konwojentów.

Jakubowski spojrzał badawczo na śniadą twarz Kwaśniaka.

„Dobrze wygląda” – pomyślał i mimowolnie zerknął na kajdanki. „Miał chyba lepszą noc niż ja”.

– Świetnie. Rozkujcie go – rzucił po żołniersku.

Gdy spełnili polecenie, dał im znać, że mogą wyjść.

– Tadeusz, cieszę się, że jesteś. – Podszedł do niego i podał mu dłoń.

Uścisk zabójcy był słaby, ledwo wyczuwalny.

Tymczasem Krzyżaniak usiadł przy ławie, wkręcił papier do maszyny i czekał, aż szef zacznie przesłuchanie.

– Panie nadkomisarzu – oznajmił Kwaśniak – według umowy będę dzisiaj wyjaśniał.

„Grzeczny” – stwierdził w myślach policjant, lustrując jednocześnie przestępcę, który pachniał wodą kolońską. Jakubowski znał dobrze ten zapach: to był Wars, z którego korzystała połowa Komendy.

– Będziemy o tym pamiętać, chłopie – zapewnił. – Policzymy ci to na plus.

Spojrzał na zegarek.

Była 8.30

– Ogoliłeś się, widzę – zagadnął.

– Trzeba wyglądać jak człowiek, panie nadkomisarzu. – W głosie Kwaśniaka dało się wyczuć ton lizusowatego ucznia, który z determinacją walczy o uznanie nauczyciela.

„Chce, żeby go pogłaskać” – zanotował w pamięci oficer i pokiwał głową na znak, że i on myśli podobnie: tak jest, trzeba wyglądać jak człowiek.

– Usiądź sobie przy ławie, zaraz zaczynamy – rzucił, a potem podszedł do drzwi i zamknął je na klucz.

Był 23 kwietnia 1991, wtorek, dzień po zatrzymaniu na osiedlu Rusa.

Do niespodziewanej i gwałtownej śmierci Kwaśniaka zostały dwa miesiące.

Zabić

Mężczyzna poczuł nagłe uderzenie gorąca. Zamarł. Gdy wewnętrzny ucisk zelżał, wziął głęboki oddech i wolno wypuścił powietrze. Wąska strużka potu ściekała mu po plecach. Właśnie usłyszał w radiu informację o ujęciu mordercy Krzysia.

Mimowolnie zacisnął pięści.

Zamknął oczy, kurczowo chwytając się poręczy fotela. Przesiedział tak kilkanaście minut, nie wykonując żadnego ruchu, całkowicie pogrążony w bólu, który brutalnie wtargnął w jego życie jakiś czas temu.

Po raz kolejny zobaczył tę scenę: wraca z pracy, krzyczy w progu „dzieńdoberek”, w przedpokoju ściąga buty, płaszcz, odkłada torbę, wyciąga z niej taśmę szpulową, wchodzi do pokoju syna i ku swojemu przerażeniu dostrzega zakrwawione zwłoki leżące przy łóżku.

Od tamtego czasu jego zraniony mózg codziennie wyświetla mu ten obraz. Bez umiaru, obsesyjnie, nie zważając na nic. Jakby chciał go zatruć i w końcu zniszczyć.

Mężczyzna poruszył się, westchnął, wstał, wzuł laczki i podszedł do barku. Wyłączył stare radio, które stało trochę wyżej. Otworzył barek i wyjął z niego półlitrową butelkę żytniej, odkręcił zakrętkę i pociągnął duży łyk. Wzdrygnął się, wrócił na miejsce, stawiając wódkę na ławie.

Alkohol zaczął krążyć w jego żyłach.

Przetarł podkrążone oczy.

Spojrzał na szklankę, w której pozostały resztki piwa z wczoraj. Dopił.

– Ohyda – skrzywił się.

Napełnił szklankę wódką. Odczekał chwilę i przyłożył do ust. Poczuł ostre drapanie w gardle, ale mimo to pił dalej.

Zakrztusił się. Wtedy przestał.

Wytarł usta. I znowu opadł na fotel.

Przejechał ręką po długim, oprószonym siwizną zaroście.

Rozejrzał się wokoło zmąconym wzrokiem.

Brudne firanki, porozrzucane wszędzie ubrania, na parapetach butelki i uschnięte kwiaty, dziwne ślady na dywanie, którego nie czyścił od paru lat.

„Co za syf!” – pomyślał, przypatrując się skotłowanemu łóżku.

Zamknął oczy. Nie chciał już nic widzieć. Wolał zanurzyć się w ciemności.

Po kilkunastu minutach trwania w bezruchu, sięgnął ręką po słuchawkę telefonu, który stał obok na nocnym stoliku. Nie miał siły wykręcać numeru, ale czuł potrzebę zadania pytania.

– Czy mogę rozmawiać z redaktorem „Żukiem”? – zapytał, ignorując fakt, że nie nawiązał żadnego połączenia.

Odpowiedzi nie było.

Tylko ten dźwięk, przeciągły, wysoki, obojętny.

– Nie mogę?– upewnił się smutny głosem.

Pokiwał głową.

Chciał zapytać, czy to jest na pewno ten gość. Czy to jest na sto procent morderca Krzysia.

Musiał wiedzieć.

Musiał wiedzieć, bo chciał zabić właściwego człowieka.

Przymknął powieki, które zaczęły mu coraz mocniej ciążyć.

Spróbował sobie wyobrazić twarz oprawcy. Tadeusza K., potwora, który wtargnął na jego osiedle i obudził stare demony.

W którymś momencie słuchawka wypadła mu z dłoni, a głowa osunęła się na ramię.

We śnie znowu zobaczył zwłoki dwunastoletniego syna. Przed chwilą krzyknął: „dzieńdoberek”, zdziwił się, że nikt nie odpowiada i otworzył drzwi małego pokoju.

„Pierwszy tragiczny finał”

Nadkomisarz Jakubowski położył ręce na biurku, układając je w podniesioną wieżyczkę.

– Tadziu – odezwał się przyjaznym głosem – kiedy opuściłeś Zakład Karny we Wronkach?

Na pierwsze pytania, które miał zamiar zadać, znał z grubsza odpowiedzi, ale trzeba było dla porządku ustalić wyjściowe fakty i przy okazji sprawdzić wiarygodność oraz pamięć klienta.

Kwaśniak chwilę pomyślał.

– W marcu 1990 roku – odpowiedział.

– Fajno. – Jakubowski z uznaniem pokiwał głową. – Ile i za co siedziałeś?

– Osiem lat, za kradzieże.

– Jaki sąd cię skazał?

– Rejonowy w Lubiniu.

– OK. Wyszedłeś na zwolnienie warunkowe?

– Tak jest, panie nadkomisarzu. – Zabójca spojrzał na oficera, sprawdzając, czy policjant jest zadowolony. Zależało mu na dobrym traktowaniu.

– Co zrobiłeś zaraz po wyjściu?

– Pojechałem do Zielonej Góry, gdzie zatrzymałem się na dłuższą chwilę.

Jakubowski skrzywił się.

– Tadziu, ale powiedz, gdzie konkretnie mieszkałeś?

Zapadła chwila milczenia. Przesłuchiwany mężczyzna zaczerwienił się.

„Skąd ten burak?” – zdziwił się policjant w myślach.

– Gdzie mieszkałeś? Z kim? U kogo?

Kwaśniak podrapał się po policzku, omiatając wzrokiem gabinet.

– Nie chcę teraz powiedzieć – odezwał się wreszcie. – Gdyż jest to sprawa delikatna i honorowa.

– OK. Co było dalej?

– Po jakimś czasie pomyślałem o zarobku, bo to, co miałem, to było za mało.

– I co zrobiłeś w związku z tym?

– Pojechałem do Bytomia.

Oficer wzmógł czujność. Spojrzał na protokolanta, który spokojnie stukał w czarno-białą Erikę. „Bytom – pierwszy czyn, usiłowanie zabójstwa” – zapisał w zeszycie.

– Jak wyglądała trasa? – zapytał neutralnym głosem.

– Pociągiem pojechałem do Katowic, a do samego Bytomia tramwajem.

– Pamiętasz numer tramwaju?

– Nie – odpowiedział i zaraz potem podrzucił w ramach przeprosin mały szczegół: – ale wysiadłem z niego na przystanku przy nowym osiedlu.

– Co chciałeś zrobić?

– Tak jak zawsze: zaczepić dziecko, wejść z nim do mieszkania i dokonać kradzieży. Idąc przez osiedle, zaczepiałem kilku chłopców, lecz nie zatrzymywali się. W końcu w pobliżu szkoły, na placu przed domem trafiłem na takiego, który się zatrzymał.

Aspirant Krzyżaniak uderzał teraz szybciej i głośniej w klawiaturę. Jakubowski z kolei zamilkł, żeby podwładny nadążył za nimi.

Chwila wytchnienia.

– Która to była godzina?

– Musiało być blisko ósmej.

– Dlaczego?

– Bo chłopak szedł do szkoły.

– Ile miał lat?

– Nie pamiętam.

– A jak wyglądał?

– Też nie pamiętam.

Oficer pokręcił głową. Zabójca wychwycił jego rozczarowanie.

– A pamiętasz, Tadek, jak go zaczepiłeś?

– Chyba przedstawiłem się jako pracownik ZURIT-u. Powiedziałem temu chłopaczkowi, że muszę odnaleźć w mieszkaniu jakiś dokument.

Jakubowski zmrużył oczy.

– Mów dalej – zachęcił.

– Pamiętam, że pojechaliśmy windą.

– Na które piętro?

– Nie jestem w stanie teraz powiedzieć.

– OK.

– Chłopak wszedł do mieszkania pierwszy, a ja za nim. Najpierw szukaliśmy tego rzekomego dokumentu. Rozglądałem się też za kosztownościami, które można by ukraść.

Nadkomisarz odniósł nagle wrażenie, że znalazł się na planie „997”. Poczuł gęsią skórkę, kiedy Kwaśniak zbliżał się krok po kroku do swojego pierwszego czynu.

– Opisałbyś to mieszkanie?

– Nie. Przecież upłynął już rok.

– A co z niego zabrałeś, Tadziu?

– Chyba kurtkę dżinsową, swetry, spodnie i koszule. – Na „złodziejskie” pytania Kwaśniak chętnie i plastycznie odpowiadał. – Zapakowałem to wszystko do torby turystycznej, którą znalazłem w mieszkaniu.

Cisza.

– Coś się jeszcze tam wydarzyło?

Wahanie.

– Tak.

– Co takiego? – zagadnął Jakubowski zafrasowanym głosem, trochę jak ojciec zachęcający marnotrawnego syna do szczerego wyznania winy.

Zabójca westchnął głęboko.

– Tam się stał pierwszy tragiczny finał – oznajmił.

Krzyżaniak zastukał z impetem.

– Pierwszy tragiczny finał? – powtórzył policjant, notując jednocześnie tę dziwnie poetycką frazę.

„Co za wyrażenie! Poeta się znalazł!” – oburzył się w myślach.

– Tak – potwierdził Kwaśniak.

– Co masz, chłopie, na myśli? – zapytał szorstkim tonem nadkomisarz, widząc, że na czole jego rozmówcy pojawiły się krople potu.

– Kazałem się temu chłopcu położyć na tapczan twarzą do pościeli. Potem założyłem mu na szyję ręcznik, który przyniosłem z łazienki – wyjaśnił Kwaśniak, ściszając wstydliwie głos.

Jakubowski wbrew własnej woli wyobraził sobie tę scenę. Z trudem opanował złość. Wbił wzrok w zeszyt.

„Ręcznik” – pomyślał. „Po tej sprawie ręcznik będzie mi się kojarzył z narzędziem zbrodni”.

– Chłopak bronił się? – był ciekaw, jak Kwaśniak opisze reakcje chłopca.

– Mówił, żebym tego nie robił, żebym go nie zabijał.

Stukot Eriki dziwnie się splatał z głosem przestępcy.

– Jak na te prośby zareagowałeś?

– One do mnie nie docierały.

– Rozumiem.

Jakubowski milczał. Kiwnięciem głowy dał do zrozumienia, że czeka na rozwinięcie tematu.

– Zaciągnąłem mocniej pętlę. Potem przykryłem go kołdrą. Po wszystkim wziąłem torbę i wyszedłem z mieszkania.

– Przed wyjściem sprawdziłeś, czy żyje?

– Nie.

Jakubowski znowu zamilkł, wsłuchując się odgłosy maszyny.

„On jest przekonany, że zabił tego chłopaka” – pomyślał Jakubowski.

Pułapka

Mężczyzna otworzył oczy. Przez chwilę trwał w bezruchu, aż zorientował się, że wzrok ma wbity w sufit. Plamy po zaciekach przywołały go do rzeczywistości. Stanowiły jeden ze znaków jego aktualnej egzystencji: nic mu się nie chciało, na nic nie miał siły, wszystko było mu obojętne. Świat wokół się zmieniał, czasami nawet na lepsze, a on sam powoli, metodycznie zatrzaskiwał się w coraz bardziej niechlujnej bierności. Poddał się tej sile, która zasysała do wewnątrz.

Poruszył się w fotelu.

Zerknął na ławę zaśmieconą szklankami i butelkami.

„Trochę się tego nazbierało” – pomyślał.

Na podłodze dostrzegł słuchawkę telefonu i przypomniał sobie treść informacji radiowej. Komunikat go wzburzył, przywołał mimochodem bolesne obrazy z przeszłości.

„Zabójca dwunastoletniego Krzysia z osiedla Piastowskiego został dzisiaj zatrzymany przy szkole podstawowej numer 6 na Ratajach”.

Było mu niedobrze.

Wstał i ruszył w stronę przedpokoju.

Przystanął i zerknął w lustro.

Pokiwał głową, jakby chciał powiedzieć: tak, jestem blady, zgarbiony, zaniedbany, wyglądam jak lump w tym wyciągniętym i poplamionym dresie, ale mam to głęboko w dupie. Pierdolcie się.

Skrzywił się i ruszył dalej, człapiąc jak osiemdziesięcioletni starzec.

Wszedł do łazienki, odkręcił zimną wodę, napił się trochę, wytarł mokre ręce w przydługie i tłuste włosy. Potem stanął nad klozetem, rozpiął rozporek i oddał mocz. Znowu odkręcił kran, pochlapał się wodą, zignorował swoje odbicie w brudnym lustrze i wyszedł.

W kuchni nastawił czajnik, nasypał do szklanki kawy i podszedł do okna.

Na małym placyku przy trzepaku trzech chłopców grało w piłkę. Jeden wcielił się w bramkarza, dwaj pozostali trenowali techniczne strzały. Byli bardzo zwinni i energiczni. Futbolowe diabełki.

Uśmiechnął się.

Do własnych wspomnień.

W każdy weekend wybiegali radośnie na boisko i urządzali sobie dwuosobowe meczyki.

– Tata! – krzyczał Krzyś. – Jestem Lineker, Gary Lineker. Zaraz wbiję ci bramkę, uważaj.

Padał strzał, a on wówczas robił przerażoną minę i rzucał się w kierunku odwrotnym do toru piłki.

– Mistrzu – mówił po nieudanej interwencji – to nie był Lineker, to był Maradona.

– Tata, jestem niezły, co?

– Świetny.

Krzyś wtedy podskakiwał do góry, naśladując gest cieszącego się napastnika i biegł po piłkę.

A potem to zostało brutalnie przerwane.

Mężczyzna rozejrzał się po okolicy. Gdy zobaczył na sąsiednim bloku napis „Osiedle Piastowskie”, zagryzł usta. Znowu posmutniał.

Odwrócił się plecami do okna.

Osiedle Piastowskie to przecież miejsce zbrodni. I dla niektórych takim pozostanie na zawsze.

„Nigdy się nie wydostaniemy z tej pułapki” – pomyślał, przypominając sobie znowu ten moment, kiedy stwierdził, że jego syn nie oddycha.

„Jest mi wstyd”

– Nie pamiętam, panie nadkomisarzu – powiedział przymilnym głosem przestępca.

– A co pamiętasz, Tadziu? – zapytał Jakubowski, nie bez pewnej złośliwości.

– Pamiętam, że wieczorem dnia poprzedzającego to zdarzenie wyjechałem pociągiem z Zielonej Góry do Warszawy.

– Świetnie.

Powoli zbliżali się do pierwszego zabójstwa, tego w Radomiu.

Przesłuchanie przebiegało zaskakująco sprawnie.

Krok po kroku rekonstruowali kolejne fakty.

– Dlaczego pojechałeś do Radomia?

– Nie wiem.

– Ale miałeś ten Radom wcześniej upatrzony?

– Nie. Po prostu w Warszawie wsiadłem w pociąg i pojechałem do Radomia. Gdy wyszedłem z dworca, zobaczyłem nowe osiedle. Poszedłem w jego kierunku.

„No tak, po prostu” – pomyślał nadkomisarz. „Klient wychodzi z domu, wsiada do pociągu i jedzie przed siebie. Potem wysiada, włóczy się tu i tam i nagle zabija. Czy wie, dlaczego? Czy w ogóle wie, co robi? Czy mógłby tego nie robić? Czy ktoś za to odpowiada?”

– Co tam kombinowałeś?

– Zaczepiałem kilku chłopców. Odmawiali mi.

– Wszyscy?

Kwaśniak podrapał się po głowie. Ku zdziwieniu policjanta uśmiechnął się.

– W końcu spotkałem chłopca, który wychodził ze sklepu z chlebem w ręku – odpowiedział.

– A gdzie ty wtedy byłeś?

– Stałem przy bloku, obok klatki. Kiedy zbliżył się do bloku, zagadałem go.

– Jak?

Jakubowski spojrzał wyczekująco na zabójcę.

– Nie pamiętam teraz, ale mój system polegał na tym, że podawałem się za pracownika ZURIT-u... Chłopiec na moją propozycję wyraził zgodę i windą pojechaliśmy do jego mieszkania.

Zeznania Kwaśniaka zaczęły mu przypominać jakiś tandetny serial. Te same słowa, zamiary, czyny. Bezustanne odtwarzanie prostego schematu. Z jakiegoś jednak powodu ta obsesyjna opowieść wciągała go.

– Na które piętro? – zapytał.

– Nie pamiętam, ale było wysoko.

– Mów dalej, Tadziu.

– Chłopiec otworzył drzwi i wszedł jako pierwszy.

Oficer powstrzymał go spokojnym gestem dłoni. Potrzebował szczegółów.

– A powiedz mi jeszcze, jak wyglądał ten chłopiec – poprosił.

– Nie potrafię opisać jego wyglądu – padła odpowiedź. – Był mały.

– A jak ty byłeś ubrany?

– Nie pamiętam. Kojarzę tylko, że tego dnia nie było ciepło.

– Dobra – Jakubowski poczekał, aż protokolant przestanie stukać. Zbliżali się do najważniejszej sceny.

– Jedź dalej.

Kwaśniak poprawił włosy. Spojrzał na aspiranta.

– Zabrałem z łazienki ręcznik – odezwał się. – Skręciłem go tak, że był gruby. – Pokazał, jak to zrobił. – Podszedłem do chłopca – ciągnął dalej, spokojnym, monotonnym głosem, który mógł wzburzyć niejednego policjanta. – Przewróciłem go na podłogę, przycisnąłem twarz do podłogi, a następnie żem założył na szyję ręcznik i mocno zaciskałem zrobioną z tyłu pętlę.

– Czy chłopiec coś mówił? – dopytał nadkomisarz.

– Nie przypominam sobie. To tak szybko nastąpiło.

Jakubowski zagryzł wargi. Zanotował coś w zeszycie.

– Zgwałciłeś go? – rzucił mimochodem.

– Nie.

– Na pewno?

– Prawdę mówię, panie nadkomisarzu.

To była prawda, policjant chciał tylko sprawdzić, jak Kwaśniak zareaguje na tego rodzaju sugestię. Chciał go dobrze poznać, prześwietlić. Przesłuchanie to wszakże swoisty eksperyment poznawczy. Wypuszcza się sygnały, bodźce i sprawdza efekty. Zapis reakcji przesłuchiwanego jest bardzo istotny. Liczy się nie tylko język, ale też mowa ciała.

Stukot umilkł.

Jakubowski postanowił przejść do kolejnego czynu, który miał miejsce we Wrocławiu. To był gwałt połączony z usiłowaniem zabójstwa. Z tego, co mówili mu koledzy z tamtejszej komendy, chłopiec całkowicie rozsypał się psychicznie.

Na początek zadał kilka wprowadzających pytań. Zabójca odpowiadał jak zawsze: chętnie i w miarę możliwości dokładnie.

– No dobrze – odezwał się oficer. – Zajechałeś pociągiem do Wrocławia. Wyszedłeś z dworca, znalazłeś się na jakimś blokowisku.

Kwaśniak przytaknął głową.

– Pamiętam, że przechodziłem przez bramę, to był taki przelot w bloku. Tam zobaczyłem chłopca. Powiedział mi, że idzie do szkoły.

– Jak do niego zagadałeś?

– Nie pamiętam. W każdym razie zgodził się pójść ze mną.

Znowu padło pytanie o szczegóły wyglądu ofiary.

– Szczupły, wyższy od poprzednich.

– Poszliście do mieszkania.

– Chłopiec zamknął je. Ja jak zwykle rozglądałem się w poszukiwaniu cennych rzeczy.

Cisza.

Kwaśniak zaczerwienił się. Wbił wzrok w swoje białe buty. Nadkomisarz i aspirant spojrzeli na niego.

– O co chodzi, Tadeusz?

– Tam zrobiłem to, co najgorsze – westchnął zabójca.

Jakubowski zmarszczył brwi.

„Skąd mu się biorą takie zdania?” – pomyślał. „Klient cały czas kluczy, jakby nie umiał powiedzieć, co naprawdę zrobił”.

– To znaczy? – zapytał.

– Zgwałciłem tego chłopaczka – usłyszał w odpowiedzi.

Maszyna zastukała wyjątkowo głośno. Jakubowski drgnął.

– Jak to wyglądało?

Cisza.

– Tadeusz.

– Nie chcę o tym mówić – odezwał się Kwaśniak grobowym głosem.

Nadkomisarz zrobił duże oczy.

– Dlaczego?

– Jest mi wstyd.

– Słucham?

– Jest mi wstyd.

Policjant podrapał się po głowie. Był zaskoczony. Nie spodziewał się takiej odpowiedzi. Zabójcy i gwałcicielowi jest wstyd.

„Co też, kurwa, siedzi w ludzkich głowach” – syknął w myślach.

Dał sobie chwilę na powstrzymanie złych emocji. To był ten element pracy śledczej, który irytował go najbardziej. Konieczność przemilczenia pewnych skandalicznych rzeczy. Klient mówi, że jest mu wstyd, a on musi się uśmiechnąć i powiedzieć, że oczywiście rozumie.

– Rozumiem – odezwał się. – Co było potem?

– Po dokonanym gwałcie poszedłem do łazienki. Zabrałem z niej ręcznik. Założyłem chłopcu, który leżał twarzą do podłogi, pętlę na szyję i zaciągnąłem ją mocno.

– Długo przytrzymałeś pętlę?

– Aż przestał dawać znaki życia.

– No tak.

Jakubowski przygryzł wargę, zanotował coś, pokiwał głową, sięgnął do kieszeni, wyciągnął z niej paczkę gum. Nagle poczuł, że potrzebuje smaku mięty.

– Tadziu – zagadnął, rozwijając opakowanie.

– Tak, panie nadkomisarzu? – zapytał usłużnie Kwaśniak.

– Czy chcesz mi jeszcze coś powiedzieć w związku z czynem we Wrocławiu?

Przesłuchiwany mężczyzna poruszył się.

Spojrzał na policjanta, który zaczął żuć gumę.

– To znaczy?

– Nic ci się, kurde, nie kojarzy?

– Hm...

Zapadła cisza. Nadkomisarz przyglądał się zabójcy, który zdawał się przetrząsać gorączkowo pamięć. Chyba nie udawał.

– A tak, pamiętam! – odezwał się głośniej i uderzył w czoło.

– To nawijaj, chłopie.

– Kiedy dojechałem do Warszawy, a potem wysiadłem na dworcu centralnym, kupiłem jakąś kartkę, kopertę i znaczek – zaczął opowiadać ze znacznym zaangażowaniem. – Na tej kartce napisałem parę słów.

„Dobry chłopak” – pomyślał naczelnik, czując, że powiew mięty skutecznie pobudza go do dalszej pracy. Najchętniej wstałby z krzesła i zaczął krążyć po gabinecie.

– Jakich słów?

– Coś o zemście, ale nie pamiętam dokładnie.

– Coś o zemście – powtórzył policjant. – No dobrze, ale powiedz, dlaczego to zrobiłeś?

Kwaśniak sposępniał. Jego wąskie usta zacięły się.

Cisza.

Jakubowski cierpliwie czekał.

Był świadom, że nie może pozwolić sobie na jakikolwiek nacisk. Wyrozumiałość dla przestępcy miała być zachętą do dalszej dobrej współpracy. Istniało też ryzyko, że przyparty do muru zatnie się i przestanie zeznawać.

– Nie potrafię tego wytłumaczyć – odpowiedział w końcu zabójca.

– Dobrze – mruknął oficer, wyobrażając sobie, że właśnie stanął na skraju lasu i obserwuje stado saren, które w każde chwili mogą zniknąć mu z oczu.

Postanowił zrobić jeszcze jeden krok do przodu. Najwyżej natychmiast się wycofa.

– Tadziu, o co ci chodziło z tą zemstą? – zapytał, przyglądając się przestępcy, który teraz w ogóle nie przypominał filmowego „seryjnego mordercy”. – Za co ty się mściłeś?

Kwaśniak spuścił głowę i znieruchomiał.

Aspirant zastukał na maszynie.

– Panie nadkomisarzu, nie chcę o tym mówić – usłyszeli policjanci.

– No dobra – odezwał się przyjaźnie nadkomisarz. – Nie musimy o tym mówić. Idźmy dalej.

Wydarł z zeszytu kawałek kartki, wypluł gumę, zawinął ją w papierek, zrobił z tego kulkę, którą rzucił do kosza stojącego z lewej strony biurka.

– Nasmarowałeś coś o tej zemście, a potem wpisałeś adres ojca swojej ofiary. Pamiętałeś adres?

– Z mieszkania zabrałem przepustkę wojskową tego faceta. Tam był adres.

– Co zrobiłeś po wysłaniu?

– Późnym wieczorem wsiadłem do pociągu i pojechałem do Zielonej Góry.

„Niezły z ciebie podróżnik” – pomyślał Jakubowski, sięgając do akt, żeby sprawdzić jedną rzecz.

Dlaczego?

Nadkomisarz Jakubowski starał się grać faceta, który wszystko wie.

Kiedy Kwaśniak skończył rekonstruować wydarzenia ze Szczecina, policjant zaczepił go prowokacyjnie.

– Zapomniałeś o czymś – powiedział, robiąc surową minę.

– Ale o czym, panie nadkomisarzu? – przesłuchiwany zdziwił się szczerze.

– No jak to, Tadeusz? Zapomniałeś o czymś bardzo istotnym – powtórzył Jakubowski.

Wbił wzrok w przestępcę, żeby go trochę zdenerwować.

Kwaśniak był zawstydzony. Gorączkowo próbował dociec, o co może chodzić.

– Ogórek – powiedział nadkomisarz.

– Ogórek?

– No, podpierdoliłeś ogórka z lodówki.

Zabójca otworzył szeroko oczy.

Jakubowski uśmiechnął się i rozłożył ręce, jakby chciał zakomunikować: „Rozumiesz, stary, my jesteśmy zawodowcami”.

– Nawet o tym pan wie? – jęknął Kwaśniak.

– Tadek, wszystko wiem, wszyściutko. Rozumiemy się?

– Rozumiemy się, panie nadkomisarzu.

– I o to chodzi, Tadziu, o to chodzi.

Dalsze przesłuchanie toczyło się bardzo sprawnie. Kwaśniak otwarcie opowiadał o kolejnych przestępstwach. Jakubowski powie później: „Był bezproblemowym rozmówcą. Rzadko zdarza się taki ktoś”.

Uwagę nadkomisarza zwrócił początek relacji o wydarzeniach w Kutnie.

– Wsiadłem w nocy do pociągu – ciągnął zabójca spokojnie – i pojechałem do Poznania. Tam usłyszałem komunikat nadawany przez megafon, że właśnie odjeżdża pociąg do Kutna.

– I pojechałeś do Kutna? – zapytał Jakubowski.

– Tak.

– Dlaczego?

– No bo tak.

– Tak ni z gruszki, ni z pietruszki? – nadkomisarz nie krył zdziwienia.

– Tak.

Policjant pokiwał głową. Pomyślał: „Wolny jak ptak jesteś, bracie. Fruniesz, gdzie chcesz. Prawie jak święty duch”.

– OK – powiedział i dał znak, żeby kontynuował.

– Na miejsce dotarłem około 8.00. Przy dworcu stał autobus komunikacji miejskiej. Wsiadłem do niego.

– Długo jechałeś?

– Nie pamiętam. Wysiadłem przy Supersamie, na jakimś nowym osiedlu. Spacerowałem tam i zaczepiałem chłopców. W końcu udało mi się zatrzymać jednego. Gruby był. Powiedziałem mu to, co zazwyczaj mówiłem. Że muszę się dostać do jego mieszkania i coś znaleźć. Zgodził się. Poszliśmy. W najmniejszym pokoju zgwałciłem go na dywanie.

– Możesz podać szczegóły?

Kwaśniak zwiesił głowę.

– Możesz bardziej szczegółowo? – Jakubowski ponowił pytanie.

– Nie – padła odpowiedź.

– Dlaczego?

– Wstydzę się.

„Taki z ciebie Wstydek-Bajtek” – pomyślał nadkomisarz z pogardą.

– Mów dalej – polecił.

– Zgwałciłem go i udusiłem. – Przestępca mówił spokojnie, miarowo, bez żadnego już oporu. – Potem poszedłem do łazienki, żeby napić się wody. Gdy to zrobiłem, wziąłem pomadkę i napisałem nią na lustrze słowo „zemsta”. Dużymi literami.

Jakubowskiego zadziwiło, że seks go zawstydzał, a zabijanie nie.

– Dlaczego to zrobiłeś? – zapytał.

– Nie wiem, panie nadkomisarzu.

– Jak to nie wiesz? – dopytywał zirytowany policjant.

– Panie nadkomisarzu, ja się nie wymiguję, po prostu nie kojarzę, nie wiem, nie umiem tego teraz wyjaśnić.

Osiedle Piastowskie

Nadkomisarz Jakubowski spojrzał na zegarek. Była 12.50.

„Trzeba powoli kończyć” – pomyślał, czując narastający ból w plecach. „Siedzenie na dupie nie jest dla takich ludzi jak ja”.

Najchętniej wstałby teraz, wyszedł z gabinetu, trzasnął drzwiami i zrobił energiczny obchód Komendy.

– Tadek – odezwał się – powoli finiszujemy.

– Tak jest, panie komisarzu.

– Omówimy rok 1991.

Oficer zanotował parę słów, które podkreślił zamaszystym ruchem. Spojrzał na aspiranta, który ziewał, nie zakrywając dłonią ust. Potem wzrok przeniósł na Kwaśniaka, który był czerwony i spocony.

– Mów – zakomenderował policjant.

– Zaczęło się od zabójstwa w Poznaniu.

– Kiedy?

– Nie pamiętam dokładnej daty. To było na przełomie lutego i marca.

– Na jakim osiedlu dokonałeś zabójstwa?

Chwila namysłu.

– Na osiedlu Piastowskim.

Jakubowski mimowolnie drgnął na dźwięk nazwy, która była nierozerwalnie związana z jego dzieciństwem.

– Uhm.

Dziwnie się czuł, kiedy po raz kolejny odtwarzał to zabójstwo. Znał już kilka jego wersji. Teraz miał szansę spojrzeć na nie z perspektywy agresora.

„Robota śledcza to notoryczne powtórki” – pomyślał. „Nic nowego pod słońcem, rozmaite wariacje na ten sam temat”. Elektryzowało go analizowanie mniejszych i większych różnic pomiędzy poszczególnymi wersjami.

– Tego dnia rano przyjechałem pociągiem z Zielonej Góry do Poznania – opowiadał Kwaśniak.

– O której?

– O 7.00.

„Ranny ptaszek” – zadrwił w myślach Jakubowski.

– No dobrze. Znalazłeś się wcześnie rano w Poznaniu. I co dalej?

– Wsiadłem w tramwaj numer 5.

– W którym miejscu?

– Na przystanku przy Dworcu Zachodnim. Dojechałem do ronda Rataje. Poszedłem na osiedle Piastowskie. Zaczepiłem kilku chłopców, ale bezskutecznie. W pewnym momencie w głębi osiedla zobaczyłem chłopca wychodzącego z bloku.

Nadkomisarz przypomniał sobie fotografie martwego Krzysia.

„Dlaczego wpuściłeś go, chłopaku? Dlaczego?” To pytanie pojawiało się zawsze, ilekroć mowa była o tej tragedii. „Dlaczego nie postąpiłeś tak jak inni chłopcy tego dnia? Dlaczego?”

Zrobiło mu się sucho w gardle. Sięgnął po filiżankę, ale była już pusta. Otworzył więc dolną szafkę biurka i wyciągnął z niej małą butelkę z wodą mineralną.

Wypił parę łyków.

Kwaśniak siedział nieruchomo i wpatrywał się w okno.

– Jak wyglądał? – zapytał nadkomisarz.

– Był szczupłej budowy ciała, niewiele niższy ode mnie. Na plecach miał tornister – opowiadał Kwaśniak. – Zaczepiłem go, mówiąc, że jestem z ZURiT-u. Powiedziałem, że muszę odnaleźć w jego mieszkaniu jakiś odcinek. Początkowo odmawiał, ale po chwili rozmowy zgodził się zaprowadzić mnie do domu. Kiedy z nim tak stałem, minął nas mężczyzna i kobieta, osobno. Każdej z tych osób chłopiec powiedział „dzień dobry”. Po wejściu chłopiec zostawił plecak w przedpokoju. Udaliśmy się do pokoju, w którym mieściła się meblościanka. Zaczęliśmy szukać rzekomego odcinka. „Powiedz mi, gdzie są pieniądze” – odezwałem się do niego. „Bo inaczej to się źle dla ciebie skończy”.

Jakubowski próbował wyobrazić sobie tę sytuację. I ten moment, kiedy chłopiec zorientował się, że będzie źle, że znalazł się w śmiertelnym niebezpieczeństwie.

„Jaki był wtedy Kwaśniak?” – zastanowił się. Nie potrafił wyobrazić go sobie w roli krwiożerczego napastnika. „Jak wtedy wyglądał?”

Spojrzał na zabójcę, który w skupieniu odpowiadał na kolejne pytania.

– Co zrobił Krzysiu, kiedy mu pogroziłeś?

– Podszedł do szuflady w meblościance i wyjął zeszyt, w którym była gotówka.

– Ile?

– Nie pamiętam.

– Co było dalej?

– Powiedziałem, żeby dał mi jeszcze obcą walutę. „Jeśli nie znajdziesz, będzie źle” – dodałem.

– Znalazł?

– Tak. Schowałem pieniądze do kieszeni. Potem kazałem mu otworzyć barek. Tam były szkatułki z jakąś biżuterią. Ją też schowałem o kieszeni.

„Ostatnie minuty życia Krzysia” – pomyślał oficer. „Zaraz zostanie zabity”.

– OK – powiedział, zatrzymując opowieść. Nagle przestało mu się spieszyć, ale zabójca mówił dalej.

– W barku były dwie butelki wódki, półlitrowe. Jedną zabrałem, z drugiej kazałem mu się napić.

– Napił się?

– Nie chciał, ale co miał zrobić? – stwierdził Kwaśniak, podnosząc ręce w geście bezradności.

„On mówi tak, jakbyśmy omawiali odcinek jakiegoś nudnego serialu” – uprzytomnił sobie policjant. „Zero empatii. Był chłopaczek i już go nie ma”.

– No tak – mruknął.

– Poszedłem do łazienki po ręcznik. Zrobił się niespokojny, kiedy go zobaczył w moich rękach. Podszedłem do niego. Zaczął się ze mną szamotać. Na tapczanie. W czasie tej szamotaniny udało mi się go odwrócić. Założyłem mu ręcznik od tyłu. Po zaciągnięciu pętli uspokoił się. Leżał nieruchomo.

„Co ty, kurwa, czułeś wtedy?” – bardzo chciał zadać to pytanie, ale dobrze wiedział, że nie wolno mu tego zrobić. „Co ty sobie myślałeś?”

– Co było dalej?

– Okryłem go pościelą, a potem zacząłem zbierać różne rzeczy. Na przykład koszulę białą w paski.

„A parę godzin później przyszedł ojciec z roboty i wpadł w rozpacz” – skwitował w myślach nadkomisarz, przypominając sobie ojca Krzysia, jego ból, gniew, a nawet wściekłość. Chłopcy opowiadali, że w pewnym momencie chwycił za siekierę i wykrzykiwał jakieś dziwne rzeczy.

Dzieńdoberek!

Znowu widzi tę scenę. Jakby z oddali, jakby oglądał film dokumentalny. Ze sobą w roli głównej. Wchodzi do domu, zdejmuje płaszcz.

– Dzieńdoberek! – krzyczy i wyciąga z torby taśmę szpulową, na którą kolega nagrał mu piosenki Pet Shop Boys.

It’s a sin to był ich wspólny przebój. W niemal każdą sobotę puszczali sobie ten kawałek na cały regulator, tańczyli, potem ubierali się w dres i wybiegali z domu. Niedaleko ich bloku było małe boisko, na którym można było grać w piłkę. Energia brytyjskiego przeboju skutecznie nastrajała ich do boju.

„No matter when or where or who / Has one thing in common, too” – śpiewał ojciec, podprowadzając syna do refrenu: „It’s a, it’s a, it’s a, it’s a sin. It’s a sin”.

Nieważna była treść, chodziło o energię, która emanowała z tego muzycznego arcydziełka.

No więc wchodzi do domu, zdejmuje płaszcz, wyciąga taśmę, dzięki której będą mogli spędzić fantastyczne popołudnie i krzyczy: „Dzieńdoberek!”. Tak właśnie: „Dzieńdoberek!”, nie inaczej. Mieli swój własny język, zbiór powiedzonek, zestaw ulubionych aluzji. Z lubością dbali o ten aspekt swojej zażyłej relacji. „Dzieńdoberek!” – otwierał dzień.

Przed wyjściem z pracy przesłuchał kontrolnie większość piosenek. Wspaniała muzyka składająca się z kapitalnie skomponowanych hitów. Człowiek słucha i z miejsca zaczyna podrygiwać. Jak oni to robią? Młody będzie zadowolony. Następnym razem załatwi taśmę z kawałkami Wham, drugiej ich ulubionej kapeli. Wake Me Up Before You Go-Go – przecież to jest mistrzostwo świata!

Spogląda w lustro, dotyka dłonią krótko obciętych włosów i kieruje się w stronę pokoju Krzysia.

– Hej, jest tu kto? – woła i trochę się dziwi, że syn mu nie odpowiada, nie wychodzi z pokoju, co przecież zawsze robił, żeby się jak najszybciej przywitać. Tworzyli bardzo zgrany tandem.

Śpi? O tej porze?

Jeszcze nie wrócił ze szkoły?

Nie, dobrze pamiętał jego plan. Dzisiaj jest wtorek, więc o szesnastej na bank musi być w domu.

Otwiera drzwi.

– Młody, co ty tam... – w tym momencie urywa, dostrzegając z przerażeniem, że Krzyś leży pomiędzy łóżkiem a biurkiem. W kałuży krwi.

Zamiera na parę sekund.

– Co jest, kurwa!? – szepcze.

Podbiega do syna i nerwowo sprawdza mu puls.

Z rozpaczą stwierdza, że nic nie czuje.

– Nie! – krzyczy.

Biegnie do przedpokoju, w którym stał telefon. W jego głowie zaczyna huczeć, grzmieć. Ma wrażenie, że coś wybuchło i całkowicie go ogłuszyło.

Zanim zadzwoni na milicję, rozpłacze się na dobre. Po raz pierwszy w życiu.

„It’s a sin” – myśli sobie gorzko, kiedy po raz kolejny odtwarza tę okropną scenę w swojej zmęczonej głowie.

Ostatnia prosta

– Panie nadkomisarzu? – odezwał się zabójca.

– O co chodzi, Tadeusz?

– Możemy już zakończyć na dzisiaj?

Policjant ziewnął, przeciągnął się i spojrzał na aspiranta Krzyżaniaka, który pokiwał głową, sygnalizując w ten sposób, że popiera propozycję.

– Możemy – odpowiedział, bo sam miał dosyć. – Ale jeszcze musimy wrzucić na papier pozostałe czyny. Króciutko. Dasz radę?

– Tak.

– To ostatnia prosta. Krótki sprint i meta.

– Dobrze.

– No to wal.

Chwila namysłu.

– Później dokonałem jeszcze dwóch zgwałceń.

– Gdzie?

– We Wrocławiu pierwsze. Drugie, w ostatni piątek przed zatrzymaniem, w Sosnowcu.

– Jak to wyglądało? – zapytał Jakubowski z obowiązku, choć nie miał już sił na te wszystkie szczegóły.

– Panie nadkomisarzu, nie chciałbym o tym mówić – oznajmił Kwaśniak.

– Dlaczego?

Nadkomisarz podniósł wzrok znad zeszytu, w którym znowu coś zanotował.

– Bo to jest przykre.

„Ale wtedy nie było ci przykro” – pomyślał ironicznie oficer.

– Bo to jest przykre? – powtórzył głośno Jakubowski, starając się, by jego ton był mimo wszystko doskonale neutralny.

– Tak.

– Rozumiem. A jak to było wczoraj? – zagadnął o wydarzenia na osiedlu Rusa.

– Przyjechałem do Poznania, żeby dokonać kradzieży mieszkaniowej. Zaczepiałem kilku chłopców na Ratajach, ale nic mi się nie udało. W trakcie tych zaczepek zostałem zatrzymany przez policję i przywieziony do Komendy Wojewódzkiej w Poznaniu.

– Dobra – odezwał się głośniej oficer, zamykając zeszyt. – I na koniec, Tadziu, jeszcze jedna rzecz.

– Jaka?

– Dlaczego ty to robiłeś?

– Ale co?

– No zabijałeś i gwałciłeś?

Kwaśniak automatycznie spuścił wzrok.

– Nie potrafię powiedzieć – odezwał się.

– Hm.

– Nie wiem, co mną powodowało. Naprawdę, panie nadkomisarzu.

Pamięć zabójcy

– Jakubowski zakończył przesłuchanie o 13.30 – wspomina Marek Bronicki. – Pamiętam ten moment. Siedzę sobie w swoim gabinecie. Na ławie leży dyplomatka Kwaśniaka, a wokół niej mnóstwo rzeczy. Nie mogłem ich spakować.

Oficer uśmiecha się i ciągnie dalej.

– Nagle otwierają się drzwi, wchodzi Tadeusz. Jest rozpalony. Ale i rozluźniony. Wyglądało to trochę tak, jakby właśnie skończył ciężki trening i udawał się na zasłużony odpoczynek. Spojrzał na swoją teczkę. „I co?” – mówi. „Nie może pan zamknąć, nie?” A ja kiwam głową. „No nie mogę” – odpowiadam. Pochodzi do tej torby i patrząc na mnie, ładuje te wszystkie swoje fanty, których była masa. Zamyka ją i podaje. Niesamowita sprawa! Wszystko tam miało swoje miejsce. „Dziękuję” – mówię do niego, a on, jakby nigdy nic, rzuca uprzejmie: „Proszę bardzo”.

Bronicki robi pauzę. Widać, że nadal robi na nim wrażenie absurd tej sytuacji.

– Później, podczas któregoś przesłuchania powiedział mi, że jego torby, a miał ich dwie, jak się później okazało, to jego dwupokojowe mieszkanie. „Jak poszło? – pytam. Odpowiada: „Dobrze. Opowiedziałem o wszystkim”.

Były policjant kręci głową na to wspomnienie.

– Dwa dni później został aresztowany. 24 kwietnia. Przejął go prokurator. Ja prowadziłem dalsze śledztwo z ramienia policji. Jurek już tylko asystował. Zaczął się kolejny rozdział tej historii. Bardzo emocjonujący, bywało, że niebezpieczny, no i, jak wszyscy wiemy, zakończony tragicznie. Niebezpiecznie było na wizjach lokalnych. Na jednej zaczęto w nas rzucać kamieniami. Musieliśmy się wycofać, wskoczyć pospiesznie do samochodów i uciec przed wściekłym tłumem. Zostałem zraniony w głowę...

Milknie.

– Przesłuchiwałem go wiele razy – wraca do relacji. – To były setki godzin. Pamiętam pierwszą naszą rozmowę na protokół. „Będę ci mówił Tadeusz, nie obrazisz się?” – zagaiłem go, żeby przełamać pierwsze lody. „Nie, nie” – zapewnił. „Zrobię ci herbaty, chcesz?” – zapytałem, a on później mi powiedział, że jeszcze żaden policjant nie zrobił mu herbaty. Któregoś razu, idąc do pracy, zobaczyłem w kiosku pierwszy numer magazynu „Żużel”. Przypomniałem sobie, że Kwaśniak interesuje się tą dyscypliną. Kupiłem więc, przekartkowałem i potem mu podarowałem. Był pod wielkim wrażenie. Tego rodzaju gesty odpowiednio ustawiły naszą relację.

W tym momencie Bronicki przerywa. Widać, że wspomnienie jest wciąż żywe.

– Rozmawiało się bardzo dobrze. Chętnie mówił, ale za każdym razem, gdy dochodziliśmy do spraw intymnych, do gwałtów, on się strasznie usztywniał. Niezmiernie trudno było cokolwiek wyciągnąć od niego w tym zakresie. On się po prostu wstydził. Dziwna sprawa. Opowiadał dokładnie, jak wyglądały zabójstwa. Jak zaciągał ręcznik, jak dociskał kolanem, jak charczeli ci chłopcy, ale kiedy pytaliśmy o czyny lubieżne, stanowczo odmawiał wyjaśnień.

Były funkcjonariusz wzrusza ramionami w zamyśleniu.

– Kiedyś go zapytałem, dlaczego zabijał mokrym ręcznikiem. „Bo mokrego ręcznika dziecko nie odwiąże” – odpowiedział po prostu. No cóż, przemyślana metoda, jak widać.

Bronicki marszczy czoło, jakby szukał dalszych szczegółów.

– To może nie wynikać z akt – zaczyna po chwili – ale on miał świetną pamięć. Owszem, wybiórczą, ale i fantastyczną. Kiedy chciał pamiętać, pamiętał fenomenalnie. Kiedy nie chciał, nie pamiętał kompletnie nic. Przykład. Kiedy wracaliśmy z wizji w mieszkaniu w Szczecinie, w pewnym momencie kazał nam się zatrzymać. „Ale po co?” – pytamy. Okazało się, że chciał nam pokazać mieszkanie, w którym kiedyś dokonał kradzieży. Zleciliśmy miejscowej policji czynności sprawdzające i wyszło na to, że tam rzeczywiście doszło do kradzieży, której do momentu przybycia policjantów rodzina nie była świadoma.

Bronicki milknie.

– Wizja w Szczecinie dowiodła, że pamięć Tadeusza była nader wiarygodna. Pojechaliśmy do mieszkania, w którym dokonał zabójstwa. Prowadził nas swobodnie na miejsce. Wysiedliśmy na odpowiednim piętrze. Potem poszliśmy piechotą na kolejne, jakimś krętym korytarzem. „Tędy, tędy” – upewniał nas. Otwieramy drzwi, klient wchodzi, rozgląda się i nagle mówi: „To nie tu!”. Zbaranieliśmy. „Jak to nie tu?” – pytamy. „Przecież mówiłeś, Tadek, że to tu”. „No, ale to nie jest to mieszkanie” – upiera się Kwaśniak. „Przecież poznałbym”. Zapadła konsternacja. Prokurator Kołakowski spojrzał na nas wściekle. Pewnie gdyby mógł, zdmuchnąłby nas z powierzchni ziemi za taką fuszerę.

Śmieje się.

– Później jednak okazało się, że rodzice ofiary wyremontowali i trochę przerobili mieszkanie. Dlatego w pierwszej chwili Tadeusz nie rozpoznał go.

Autobiografia Kwaśniaka

Komisarz Branicki, który miał miedzy innymi dokładnie przeanalizować życiorys zabójcy, odebrał następujące, wypowiedziane flegmatycznie, zeznanie:

Urodziłem się w Lądku-Zdrój 24 stycznia 1951 roku w rodzinie robotniczej. Ojciec był pracownikiem fizycznym, matka też. Podobno w 1953 roku przeprowadziliśmy się do Zielonej Góry. Miałem dwóch braci, starszego i młodszego.

W dzieciństwie stosunki rodzinne układały się dobrze. Nie przypominam sobie, żebym miał jakieś większe konflikty z rodzicami i braćmi.

Do szkoły podstawowej uczęszczałem w Zielonej Górze. Byłem przeciętnym uczniem. Powtarzałem siódmą klasę.

Dlaczego? Kiedyś podstępnie wszedłem w posiadanie dziennika, w którym wstawiłem sobie dobre stopnie, a następnie dziennik ten zakopałem w śniegu. Sprawa się wydała – dlatego. To była zima, pamiętam.

Potem podjąłem naukę w szkole zawodowej, w budowlance.

Z przymusu ojca. Nie chciałem się uczyć w budowlance, a szczególnie nie chciałem się uczyć na cieślę budowlanego.

Wtedy zaczął się konflikt z ojcem.

Szczerze mówiąc, miałem z nim już wcześniej różne zatargi.

Właściwie ten konflikt zaczął się bodajże w piątej klasie.

Było tak. Wiedziałem, gdzie sąsiadka przechowuje klucz do mieszkania. Wziąłem go, wszedłem do środka i ukradłem około 800 zł. To była na ówczesne czasy duża suma. Kiedy ojciec, który wtedy odbywał ćwiczenia wojskowe, dowiedział się o tym, zbił mnie tak mocno, że musiałem uciec z domu. To była pierwsza ucieczka.

Z czasem stosunki zaczęły układać się lepiej. Aż do chwili ukończenia szkoły podstawowej.

Chciałem się uczyć w technikum mechanicznym, zdałem nawet egzamin z dobrym wynikiem. Ale mój kochany ojczulek wycofał bez mojej zgody dokumenty i przeniósł je do zawodówki budowlanej. To był początek wielkiego konfliktu.

Skończyłem zawodówkę. Dalsza nauka w Zielonej Górze była niemożliwa, więc poszedłem do roboty.

Pracowałem w tym samym przedsiębiorstwie, co ojciec.

Pamiętam, że postanowiłem pójść do Podoficerskiej Szkoły Wojskowej im. Nalazków. Zebrałem w tym celu komplet dokumentów, ale ojciec znów nie zgodził się na moją dalszą naukę.

Nie wiem, dlaczego tak uczynił. Nie chciał, żebym został zawodowym wojskowym. Sądzę, że ojciec chciał, abym przynosił do domu pieniądze. Całą swoją pensję musiałem oddawać. Kiedy miałem jakieś własne wydatki, to musiałem prosić ojca lub matkę o pieniądze. W tym okresie decyzją ojca nie wolno mi było mieć własnych pieniędzy.

Ojciec często pił. Lubił zaglądać do kieliszka.

W tym czasie nasz konflikt był już bardzo ostry.

Kiedy wszedłem pierwszy raz w konflikt z prawem?

W 1969 roku zostałem skazany na dwa i pół roku za czyny lubieżne z dziewczynkami. O ile pamiętam, chodziło o dziewięć czynów; wszystkie miały miejsce na terenie Zielonej Góry. Podczas postępowania przygotowawczego skierowano mnie do Ciborza w województwie zielonogórskim. Nie pamiętam wyników tej obserwacji. Bliżej o tych sprawach nie chcę opowiadać.

Wyrok odbyłem w Gorzowie Wielkopolskim. Zostałem zwolniony warunkowo po odbyciu połowy kary.

Po wyjściu z więzienia wróciłem do Zielonej Góry. Konflikt z ojcem pogłębił się.

Czułem, że nie mogę mieszkać razem z nim. Wyjechałem. Bracia zostali z rodzicami.

Był to rok 1971.

Zacząłem jeździć po całej Polsce.

Nie mogłem nigdzie znaleźć pracy ani stałego miejsca zamieszkania.

W 1972 roku zostałem skazany po raz drugi. Tym razem za kilkanaście kradzieży, których dokonałem, wykorzystując naiwność dzieci. Najczęściej stosowałem tę samą metodę: na pracownika ZURiT-u. Zostałem skazany na sześć lat przez sąd w Jeleniej Górze. Karę odbywałem w Zakładzie Karnym w Wołowie w województwie wrocławskim.

Zostałem zwolniony warunkowo.

Na wolności byłem tylko kilka miesięcy, gdyż znowu zacząłem dokonywać kradzieży z wykorzystaniem dzieci. Żadne czyny lubieżne nie miały wtedy miejsca. Skazali mnie na siedem lat.

W 1983 roku podjąłem pracę w Poznańskiej Fabryce Łożysk Tocznych w Poznaniu. Mieszkałem wtedy w hotelu robotniczym przy ulicy Krańcowej. Pracowałem od stycznia do lipca jako pracownik fizyczny. Nie popełniałem wtedy przestępstw.

Latem 1983 roku zatrzymała mnie milicja. W sobotę, na Winogradach. Za co? Nie pamiętam. Ale w poniedziałek decyzją prokuratora zostałem zwolniony. Owszem, toczyła się w tym zakresie jakaś rozprawa, ale ostatecznie darowano mi czyny na mocy amnestii.

Rzuciłem wtedy pracę i wyjechałem z Poznania.

Jeździłem po całej Polsce.

Nie miałem stałego miejsca zamieszkania.

Moimi mieszkaniami były hotele, dworce i pociągi.

W 1983 roku miałem w Zakopanem wypadek na nartach. Doznałem złamania nogi i przebywałem w szpitalu przez miesiąc. Doznany uraz komplikował się. Od tamtego czasu regularnie leczę się na nogę.

Później – w 1984 roku – zostałem złapany przez milicję w Lubiniu i skazany za kradzieże. To był mój ostatni wyrok przez zatrzymaniem w niniejszej sprawie. Karę odbywałem we Wronkach.

Nigdy nie miałem na stałe swojej dziewczyny. Miałem jakieś przelotne znajomości. Między innymi znałem jedną dziewczynę w Poznaniu i jedną w Jeleniej Górze. Nie chcę jednak podawać ich nazwisk.

Kiedyś w rodzinie rozeszła się pogłoska, że mam dziewczynę, której ojciec posiada szklarnię. Była to jednak tylko plotka. Nie wiem, skąd się to wzięło.

Déjà vu

Mężczyzna spojrzał na uśmiechniętą twarz syna.

To była najradośniejsza fotografia Krzysia, jaką posiadali w swoich zbiorach. Wybrała ją Ania. Zapamiętał ten moment. Po śniadaniu postawił na kuchennym stole karton ze zdjęciami. Żona wstała z krzesła, spięła potargane włosy w kitkę i wydobyła z wnętrza niebieską kopertę, do której schowała kiedyś plik ulubionych zdjęć. Zaczęła je przeglądać, raz po raz pocierając zaczerwienione oczy. W końcu podała mu fotografię, na którą teraz spoglądał.

– Weź tę – szepnęła.

Wziął ją, pokiwał głową, ucałował Anię w czoło i pojechał do zakładu pogrzebowego, żeby załatwić formalności.

Ile to już czasu minęło? Co za pytanie! Doskonale wie, ile.

Pociągnął nosem.

Na nagrobku widać tylko odpowiednio wykadrowaną buzię, w rzeczywistości zdjęcie ujmowało całą postać Krzysia, który zawadiacko patrzył prosto w obiektyw aparatu. Dlaczego tak żywo się uśmiechał? Miał wtedy urodziny, kończył jedenaście lat, przed chwilą zjedli strasznie słodki, ale i przepyszny tort. Ponadto tego dnia czekała ich wizyta w kinie, wybierali się na Przyjaciela wesołego diabła.

Mężczyzna uśmiechnął się, siadając na ławce, którą jakiś czas temu postawił przy grobie.

Film strasznie spodobał się Krzysiowi. Przez kilka tygodni cytował z uwielbieniem powiedzonko diabła Piszczałki: „Ja kudłaty, durnowaty, reperuję stare graty”.

Który to był rok?

1986.

9 lutego, poniedziałek.

Wszystko dokładnie pamięta.

Rok przed...

„Ja kudłaty, durnowaty, reperuję stare graty” – przypomniał sobie nagle i poczuł, że coś go dławi w gardle.

Spojrzał na nagrobek.

„Zmarł śmiercią tragiczną”.

Wstał gwałtownie.

Nie chciał się rozklejać. Nie tym razem. Nie miał już siły na płacz, picie, rozpamiętywanie, gniew, który opanowywał go coraz częściej w środku nocy.

Odwrócił się plecami do Krzysia i ruszył wzdłuż alejki prowadzącej do głównego wyjścia. Szedł coraz szybciej. Gdyby nie obecność ludzi, zacząłby biec, żeby wytrząsnąć z siebie te wszystkie obsesyjne myśli. Biegłby do upadłego, potem wrócił do domu i zasnął. Ale nie pobiegnie, nie zmęczy się, znowu nie uśnie. Będzie przeżuwał swój ból, a potem zacznie po raz kolejny wyobrażać sobie mordercę, którego nigdy nie zidentyfikowano.

Opuściwszy junikowski cmentarz, wsiadł do swojego starego, wysłużonego poloneza. Włożył kluczyk do stacyjki. Zamknął oczy. Ścisnął mocno kierownicę.

Czuł, że mózg wymyka mu się spod kontroli.

Wyświetlając te wszystkie obrazy związane z zabójstwem Krzysia, budził w nim jakąś ciemną, mroczną energię. Z jednej strony bał się tego, z drugiej zaś...

Uderzył w kierownicę.

– Kurwa!

Wysiadł z samochodu, przeszedł parę kroków, zrobił parę wdechów i wydechów. Kiedy uspokoił się trochę, wsiadł z powrotem, zapalił silnik i opuścił parking.

Gdy znalazł się w mieszkaniu, ugotował sobie parówki, nakroił parę kromek chleba i pospiesznie zaspokoił głód. Po tej prowizorycznej kolacji wyciągnął z szuflady wycinki prasowe poświęcone zabójstwu, o którym od dwóch miesięcy mówił cały Poznań.

Najnowsze wieści pochodziły z wczorajszych gazet.

Wielkie litery krzyczały: „Zabójca chłopca został ujęty przez poznańską policję!”

Mężczyźnie zaczęły się trząść ręce.

Wstał i poszedł do dużego pokoju. Z barku wyciągnął butelkę wódki i jakąś szklankę, wrócił do pokoju Krzysia, gdzie rozłożył swoje małe archiwum.

Wziął solidny haust, zakrztusił się i położył na wersalce. Wpatrując się w plakaty, które Krzyś porozwieszał na ścianie, zaczął przypominać sobie dzień, w którym jedna z sąsiadek powiedziała mu, że zabili jakiegoś chłopca na osiedlu.

Westchnął.

Wspomnienia były jego narkotykiem. Wszystko inne wydawało się kompletną stratą czasu. Najchętniej rzuciłby robotę i zanurzył się w przeszłości.

To była końcówka lutego. Mroźny, śnieżny dzień.

Sąsiadka wchodziła do klatki schodowej, a on z niej wychodził. Ze śmieciami.

– Wyobraża pan to sobie? – mówiła wzburzonym głosem. – Na naszym osiedlu? Morderstwo? Co za czasy, co się porobiło? Horror!

Patrzył na nią i zastanawiał się, co jej powiedzieć.

Czy sobie wyobrażał?

Tak, wyobrażał sobie. Doskonale sobie wyobrażał!

Przecież cztery lata temu jego syn został zabity na tym samym osiedlu, kurwa mać.

Ale ona najwyraźniej o tym nie wiedziała. Pewnie nie mieszkała tu wtedy.

– Ludzi się nazłaziło, panie – sąsiadka kontynuowała swój monolog. – A teraz szkieły jakiegoś psa puścili. Ale zrobił się problem, bo zbiegły się podwórkowe kundle i go chciały pogryźć.

Mruknął coś w odpowiedzi i wyszedł na zewnątrz.

Był przerażony.

Déjà vu.

Straszliwe déjà vu.

Ktoś tu znowu grasuje.

Podszedł do śmietnika, wrzucił do niego worek, wytarł ręce i skierował się w stronę grupki ludzi, którzy żywo coś komentowali.

Trząsł się z zimna, ale zignorował to. Wbił ręce w kieszenie kurtki i wmieszał się w tłum.

– Co pan gadasz za bzdury?! – emocjonowała się korpulentna pięćdziesięciolatka. – To jakiś obcy facet. Ktoś go widział, jak zaczepiał chłopaka. Jego ojciec był wtedy w pracy.

– A który to chłopak? – zapytał ktoś.

– Krzysiu miał na imię – odpowiedział ktoś inny. – Sympatyczny dziecioszek, dwanaście lat. Zawsze się kłaniał.

Na dźwięk imienia ofiary mężczyzna struchlał.

„To się nie dzieje naprawdę” – pomyślał, czując, że wpada w panikę. „To jest jakiś żart”.

Zrobiło mu się bardzo gorąco, zrobił krok do tyłu. Rozejrzał się wokoło, jakby szukając ratunku.

Krzyś – to przecież jego dziecko.

Nagle myślami przeniósł się cztery lata wstecz.

Do 7 marca 1987 roku.

Do dnia, w którym wrócił radosny do domu i zobaczył zakrwawione zwłoki swojego syna. Krzysia.

– Zajebałbym – krzyknął brzuchaty czterdziestolatek, który trzymał w ręku smycz. – Zajebałbym gnoja. Po prostu zajebałbym.

– A te chuje – ktoś dorzucił – zlikwidowali karę śmierci.

– Dlatego właśnie zajebałbym kutasa niemytego. Według mnie ktoś taki nie ma prawa żyć. Wychodzisz do roboty, myślisz, że wszystko jest OK, wracasz do chaty, a tu ktoś ci rodzinę wyrżnął.

– Za komuny tego nie było.

– Żebyś, pani, wiedziała. Nie było.

Mężczyzna nie mógł pozbyć się wrażenia, że ktoś przeniósł go w czasie i z powodu sadystycznych skłonności zmusza do ponownego przeżycia własnej tragedii.

– Za komuny takich od razu wieszano.

– Już pan to mówiłeś.

– I jeszcze raz, kurwa, powiem!

„Może to ten sam?” – zakołatało mu się w głowie, kiedy pospiesznie zaczął wracać w stronę swojego bloku. „Nie, to nie możliwe. Za dużo zbiegów okoliczności”.

Otworzył klatkę, wbiegł po schodach na trzecie piętro, otworzył drzwi i czym prędzej się upił.

„Tak, to było dwudziestego szóstego lutego” – pomyślał mężczyzną, leżąc na tapczanie swojego zamordowanego dziecka. „Wieczorem”.

– Straszna noc – szepnął. – Straszna noc.

Wstał i sięgnął po „Express Poznański”. Odnalazł artykuł „Żuka”, przejrzał go ponownie i zatrzymał się w miejscu, w którym dziennikarz opisywał schwytanego mordercę.

„40-letni Tadeusz K., mieszkaniec Zielonej Góry. Kawaler. Blisko 12 lat spędził w kryminale, karany m. in. za czyny lubieżne i kradzieże, głównie mieszkaniowe. W marcu ubiegłego roku opuścił więzienie we Wronkach, gdzie odbywał ostatni wyrok. Rysopis zatrzymanego miał wiele cech wspólnych z portretami pamięciowymi, jakie sporządzono m.in. w Poznaniu na Ratajach”.

Odłożył gazetę, nalał do szklanki wódki i wypił ją duszkiem.

Zakręciło mu się w głowie. I dobrze – nie lubił swojej głowy, była źródłem nieustającego bólu.

Usiadł na dywanie, potem rozłożył się na nim.

„Tadeusz K.” – pomyślał i zaczął wyobrażać sobie jego wygląd. „Jak może wyglądać zabójca dwunastolatka? Jak może wyglądać czterdziestolatek, który zabija dziecko?”

Zamknął oczy.

– Jak to było, Krzysiu? – powiedział na głos. – Wpuściłeś go do mieszkania, weszliście do tego pokoju i co? On ciebie zaatakował, pchnął, ty upadłeś, rozbijając sobie głowę o kant biurka? Co wtedy czułeś, kiedy to bydlę, to jebane zwierzę bez sumienia, pozbawiało cię życia? Czy on krzyczał, czy ty płakałeś? Pomyślałeś o mnie, o swojej mamie? Jak to było? Powiedz, chcę znać szczegóły.

Mężczyzna czuł, że musi coś robić, mówić, poruszać się, pić. Coś go rozrywało od środka i musiał jakoś temu przeciwdziałać.

Po śmierci tamtego Krzysia widział parę razy jego ojca. Zmęczony, przygarbiony, przemierzał gdzieś w oddali osiedle. Za każdym razem odnosił wrażenie, że widzi siebie. Swoje widmo. Swojego trupa.

Któregoś dnia mignęła mu matka zabitego chłopca. Wyglądała jak śmierć. Szczupła, ubrana na czarno, jasnowłosa, zasępiona.

„Ta nieszczęsna kobiecina codzienne chodzi na cmentarz” – powiedziała jedna z sąsiadek w osiedlowych warzywniaku. „Codziennie!”

Otworzył oczy.

„Zabiję cię” – pomyślał.

Homoseksualna orgia

– W dniu dzisiejszym – oznajmił zabójca podczas jednego z kolejnych przesłuchań – mogę podać pewne fakty z mojego życia.

W protokole zapisano:

Rzecz się działa w połowie marca, po wyjściu z zakładu karnego we Wronkach. Pojechałem do Gdańska. Chciałem się spotkać z bratem, który mieszkał w Krynicy Morskiej. Na dworcu PKP podszedł do mnie mężczyzna. Czterdzieści lat, mojego wzrostu, czarne włosy, szczupły. Miał na imię Marek. „Pojedźmy do mnie” – zaproponował w trakcie rozmowy. Po chwili namysłu wyraziłem na to zgodę.

Opuściliśmy dworzec. Poszliśmy na postój taksówek. Facet zaparkował tam swój samochód, białego poloneza. Pojechaliśmy do niego. Nie pamiętam, gdzie. To było jakieś osiedle. Blok nr 17, czteropiętrowy, bez windy. Trzypokojowe mieszkanie, łazienka i ubikacja osobno, komfortowo wyposażone, ale bez telefonu.

Najpierw rozmawialiśmy. Po początkowych rozmowach pojawił się alkohol. Później Marek zaczął puszczać na wideo filmy porno. Występowali tam sami mężczyźni. W pewnym momencie Marek zaproponował seks homoseksualny. Zgodziłem się. Poszedłem więc do łazienki i wykąpałem się. Gdy wróciłem do pokoju, facet podał mi lampkę szampana. Dolał do niej jakiś płyn. Później wyjaśnił, że ten płyn wpływa podniecająco na popęd seksualny. Wypiliśmy to. Potem Marek wyjął strzykawkę jednorazowego użytku i z butelki wielkości szklanki pobrał trochę cofedonu oraz wywaru z herbaty. Wstrzyknęliśmy to sobie.

W mieszkaniu przebywałem przez trzy dni. Przez cały ten czas dochodziło między nami do prawdziwej orgii. Nigdzie nie wychodziliśmy, nikt nie przychodził.

Nie wiem, kim był ten facet. Jaki miał zawód. Mówił, że teraz nie pracuje.

Po tych trzech dniach odwiózł mnie na dworzec. Przedtem podarował mi strzykawkę, butelkę cofedonu oraz sztuczną pochwę produkcji zagranicznej. Ja tę butelkę zużyłem później w całości. Dokupiłem sobie dwie strzykawki.

(Podejrzany chce pokazać rzeczy, o których właśnie mówi. Bierze do rąk dyplomatkę, wyciąga z niej trzy strzykawki).

Podróżując po kraju wstrzykiwałem sobie tę mieszankę. Najczęściej w hotelach. Ostatni raz zażyłem jej w styczniu 1991 roku. Gdzie? W Gdyni. Po tych zastrzykach czułem się bardzo dobrze. Zdarzało się, że przed wyjazdami na kradzieże wstrzykiwałem sobie w lewą rękę ten specyfik. Nie używałem innych środków. Nie poszukiwałem ich jakoś specjalnie.

A wracając do...

Praktycznie całe życie utrzymywałem homoseksualne stosunki. Od marca 1990 roku do ostatniego zatrzymania w kwietniu 1991 roku nie miałem stałego partnera seksualnego. W czasie tych stosunków moja rola była zarówno czynna, jak i bierna. Nie było reguły.

Przeciętniak

„Dlaczego ludzie zabijają innych ludzi?” – pomyślał komisarz Bronicki, wsłuchując się w anemiczny głos Kwaśniaka.

W trakcie śledztwa nieustannie zdumiewała go dwoistość ludzkiej natury.

Oto siedzi przed nimi niepozorny facet, który sprawia wrażenie sąsiada spotkanego gdzieś pod blokiem i zagadniętego o jakąś mało ważną kwestię. Na pytania odpowiada grzecznie, usłużnie. Widać, że zależy mu na tym, aby rozmówca był usatysfakcjonowany. Czasami się uśmiechnie, czasami zaduma, czasami spojrzy nieobecnym wzrokiem. Nigdy się nie złości, a jeśli już, to milknie, ściąga te swoje wąskie usta, wbija wzrok w białe buty i nieruchomieje. Wystarczy jednak zmiana tematu, żeby odzyskał humor i popisywał się swoją fotograficzną pamięcią. Najwyraźniej rekonstruowanie własnej przeszłości, o którą nagle zaczęli go przepytywać oficerowie, stanowiło dla niego przyjemną rozrywkę. Słuchając Kwaśniaka i zapisując na maszynie do pisania strumienie jego nieskładnych myśli, łatwo było zapomnieć, że to seryjny zabójca i bezwzględny gwałciciel, że to po prostu zły człowiek.

Gość opowiada szczegóły brutalnych przestępstw, jakby gawędził o zeszłorocznej przeprowadzce, podczas której ktoś ukradł kilka mebli i wypasiony telewizor.

A przecież niszczył ludzi, młodych, niewinnych chłopców, dzieci i całe ich rodziny. Stawał w progu, wkraczał w buciorach do cudzego życia i siał spustoszenie. Ten poczciwina. Podchodził do przerażonego dzieciaka, wyciągał zza pleców ręcznik, zarzucał na szyję pętlę i dusił.

Komisarz Bronicki kolejny raz przyjrzał się zabójcy. Nie było w nim nic interesującego. Chodząca pospolitość: ani błyskotliwy, ani przystojny, ani z charakterem. Nic.

Przeciętniak o prostackim – jak zwykle czerwonym – obliczu.

Tłuste włosy uczesał sobie na bok.

Na grzbiet narzucił czarną koszulę i czarny, wełniany sweter z obszernym, trójkątnym wycięciem.

Policjant przez chwilę przyglądał się białym wzorom na swetrze. Przypominały mu szlaczki z zeszytów szkolnych.

„Ciekawe, skąd go ma” – pomyślał złośliwie. „Kupił czy ukradł?”

Musiał pokonać odrazę i zacząć przesłuchanie. Miał zadanie dokładnie rozpracować życiorys tego „mordercy z Koziej Wólki”.

– Tadeusz – zwrócił się do Kwaśniaka – chciałbym, żebyśmy dzisiaj bardziej wniknęli w szczegóły, dobrze?

Zabójca kiwnął głową i przytaknął:

– Dobrze.

– Chodzi mi o twój sposób działania.

– Rozumiem.

– Świetnie – powiedział komisarz i zerknął do akt. – To powiedz mi najpierw, dlaczego jeździłeś do tych wszystkich miast i miasteczek. Mówiłeś na przykład ostatnio o Wejherowie. Zastanawiam się, dlaczego akurat tam pojechałeś.

Kwaśniak zagryzł wargę.

– Nie wiem – mruknął.

– Jak to nie wiesz? – zagadnął policjant, udając zdziwienie.

Mężczyzna zamilkł na chwilę, próbując dobrać odpowiednie słowa.

– Tym wszystkim rządził przypadek – odpowiedział.

– Zwiedziłeś całą Polskę przez przypadek?

– No tak.

Bronicki zastukał w klawisze maszyny.

– Wspomniałeś coś wczoraj o Szczecinie – rzucił.

– Byłem tam w kwietniu tego roku. Na miejsce dotarłem rano. Po wyjściu z dworca przeszedłem na lewą stronę torów. Tam właśnie rozpocząłem swoją wędrówkę. Chciałem spotkać jakiegoś chłopca.

– I spotkałeś? – zapytał komisarz, uświadamiając sobie, że Kwaśniak raz po raz posługiwał się frapującymi sformułowaniami.

„Muszę je sobie pospisywać” – pomyślał. „Może kiedyś się przydadzą”.

Spojrzał wyczekująco na Kwaśniaka, który skinął głową.

– Na osiedlu mieszczącym się za stadionem piłkarskim Pogoni – oznajmił. – Pamiętam, że wtedy odbywały się rekolekcje i z tego powodu dzieci miały wolne.

– Aha.

– Dzieci chodziły wtedy w grupach, trudno było je zaczepiać.

– Jak sobie z tym poradziłeś?

– Tego chłopca zaczepiłem w inny sposób.

– W jaki?

Zabójca zastanowił się.

– Pomyślałem sobie, że trzeba wykorzystać rekolekcje – odpowiedział, wydobywając z pamięci odpowiednie wspomnienia. – Miałem ze sobą karteczki. Powiedziałem chłopcu, że chodzimy w kilku i sprawdzamy, czy dzieci uczęszczają na rekolekcje. „Muszę zobaczyć twoją legitymację, żeby sprawdzić, z jakiej jesteś szkoły” - powiedziałem. Odpowiedział, że legitymację ma w domu. „Musimy iść do twojego domu” – ja na to. Zgodził się. Zaufał mi. Pewnie pomyślał, że działam w imieniu proboszcza.

„Cwaniak” – stwierdził w myślach Bronicki.

– I poszliście? – zapytał.

– Tak.

– Co to był za chłopiec?

– Wracał ze szkoły, gdzie jadł obiad.

– Zabiłeś go?

Kwaśniak pokiwał głową.

– Nie! Wtedy nikogo nie zabiłem.

– Zgwałciłeś?

Zapadła cisza.

Mężczyzna wbił wzrok w buty.

– Nie miałem takiego zamiaru – wyszeptał.

– Nie miałeś takiego zamiaru – powtórzył bezgłośnie komisarz.

– Chciałem tylko ukraść pieniądze i kosztowności – dodał Kwaśniak. – Gdy zapakowałem wszystko do torby, kazałem mu wejść do ubikacji i się załatwić.

– Po co?

– Żeby go czymś zająć i nie dopuścić do przedwczesnego alarmu. – Oficer dał znak ręką, żeby kontynuował. – „Spuść spodnie” – rozkazałem i dodałem: „Ja teraz wyjdę z mieszkania, a ty masz tu spokojnie czekać”. Kiedy wyszedłem i czekałem na windę, usłyszałem, jak drzwi się zakluczają.

„Powstrzymał się, ledwo co” – pomyślał Bronicki. „Ale dlaczego? Czy on naprawdę tego nie wie?”

Pistolet

– Tadeusz – zagadnął komisarz Bronicki, schodząc coraz głębiej w zawiłą biografię seryjnego zabójcy. – Wspomniałeś niedawno o pistolecie gazowym. Skąd go miałeś?

– Kupiłem go.

– Gdzie?

– Na Stadionie Dziesięciolecia w Warszawie, za sześćset tysięcy wraz z instrukcją obsługi.

Oficer zanotował odpowiedzi.

– W jakim celu go kupiłeś? – zapytał.

– Nie wiem – odpowiedział Kwaśniak, rozkładając ręce. Ton jego głosu dowodził, że chciałby wiedzieć i wyjaśnić to dokładnie przesłuchującemu. – To był impuls – dodał. – Pojawiła się możliwość, to kupiłem. Wiedziałem, że inni kupują, więc i ja to zrobiłem.

Bronicki uśmiechnął się.

Czasami odnosił wrażenie, że ten facet bardzo starał się być taki jak inni, ale z jakiegoś powodu kompletnie mu to nie wychodziło. Zamiast być banalnym mieszczuchem, który gawędzi z sąsiadami o pogodzie i planach na najbliższy weekend, został gwałcicielem i mordercą.

„Dlaczego?” – pomyślał policjant. „Oto jest pytanie”.

– Nosiłeś przy sobie ten pistolet?

– Zawsze. Miałem go albo przy pasku, albo w dyplomatce.

– Strzelałeś z niego?

– Tylko raz.

Komisarz spojrzał z zaciekawieniem na rozmówcę.

Czyżby nowy wątek?

– W jakich okolicznościach?

– To był wypadek.

Policjant wyprostował się.

– Postrzeliłeś kogoś? – zapytał.

– Postrzeliłem siebie. – oznajmił zawstydzony zabójca.

Bronicki zmarszczył brwi.

Tego się nie spodziewał.

Jego ręce, gotowe, żeby zapisać nieznane jeszcze i emocjonujące fakty, zawisły nad klawiaturą.

Spojrzał na nie, potem podrapał się po szyi.

– Serio? – mruknął.

– Serio.

„Ależ on głupi! Bezdennie głupi i żałosny” – pomyślał komisarz i powiedział:

– Opowiedz, jak to było, chłopie.

– To było w Jeleniej Górze – zaczął Kwaśniak. – Razem z Kasią odwiedziliśmy jedną babkę. W pewnym momencie w czasie rozmowy chciałem się pochwalić pistoletem. Wyciągnąłem go z dyplomatki i pokazałem wszystkim obecnym. Po obejrzeniu podano mi go z powrotem. Ja wtedy włożyłem magazynek i nacisnąłem przypadkowo spust. Nastąpił strzał. Po chwili zorientowałem się, że mój palec wskazujący lewej ręki jest cały zakrwawiony. Okazało się, że wystrzał uszkodził czubek palca.

„Co za sierota” – westchnął w myślach Bronicki. „Kupuje na targu pistolet gazowy i strzela sobie prosto w palec, po którym policja może go później łatwo zidentyfikować”.

– Do dzisiaj jest sztywny. Mam po tym bliznę. – Kwaśniak podniósł lewą dłoń.

– Co było dalej?

– Udałem się do przyszpitalnego ambulatorium, gdzie założono mi opatrunek.

– Gdzie jest teraz ten pistolet?

– Nie mam go.

– Co się z nim stało?

– To dłuższa historia.

„Ciekawe, jaka” – prychnął w duchu policjant.

– Mamy czas, opowiadaj.

– Któreś święta spędzałem w Jeleniej Górze – zaczął zabójca swoją kolejną historyjkę. – U znajomych. Pamiętam, że nagle zapragnąłem wyjechać stamtąd. Był tam taki Krzysiek. Zaproponował, że mnie odprowadzi na dworzec. Zgodziłem się. Poszliśmy na dworzec. Pociąg już stał. Wsiadłem do niego, dyplomatkę położyłem na półce. Poprosiłem kolegę o przypilnowanie bagażu, a sam poszedłem po bilet. Chciałem jechać do Poznania. W kasie byłem około 15 minut. Po powrocie zauważyłem, że Krzysiek zniknął. Na siedzeniu leżały zapałki, które powinny być w torbie. Siedzący w przedziale mężczyźni powiedzieli mi, że Krzysiek grzebał w mojej dyplomatce, coś z niej wyjął, a potem szybko opuścił wagon. Zajrzałem do środka: nie było w niej pistoletu. Wysiadłem z pociągu, bagaż zostawiłem w przechowalni i poszedłem do mieszkania Krzyśka. Zastałem go tam. Zachowywał się nienaturalnie. Miał zapłakane oczy. „Bawił się moim pistoletem” – pomyślałem. Był pijany. Bardzo. Jego rodzina zdziwiła się, kiedy przyszedł z paroma butelkami alkoholu. Podobno nie miał pieniędzy. Nie mogłem się z nim dogadać. Wybełkotał tylko, że sprzedał pistolet. Nigdy już nie odzyskałem go.

„Urocze” – skwitował krótko Bronicki.

– A powiedz mi jeszcze – odezwał się, gdy Kwaśniak dał do zrozumienia, że skończył już wypowiedź – kim jest Kasia?

Zabójca zarumienił się.

Styczeń 1988 roku

– Umarzamy śledztwo – oznajmił speszony oficer. – Bardzo mi przykro, panie Tomku.

Mężczyzna miał wrażenie, że ktoś grzmotnął go w tył głowy.

Zachwiał się lekko i oparł o ścianę w przedpokoju.

Owszem, czekał na tę informację od dłuższego już czasu, ale jej siła rażenia była jednak zaskakująca. Myślał, że przyjmie to lepiej. W końcu jako żołnierz, stary trep, zdążył uodpornić się na ból. Ale najwyraźniej nie na ten.

Podporucznik cierpliwie tłumaczył decyzję podjętą przez swoich szefów. Ojciec Krzysia bardzo szybko przestał słuchać wywodu. Coś go zaczęło wciągać do wewnątrz.

Zakręciło mu się w głowie.

– Rozumiem – wyszeptał, czując, że właśnie w tej chwili oficjalnie zakończyło się jego życie. Że nic już nie ma sensu. Że odtąd będzie kroczył w stronę majaczącej na horyzoncie ciemności.

Zacisnął pięści.

Milicjant zauważył to. Przez chwilę zastanawiał się, co jeszcze powiedzieć.

– Oczywiście, jeśli pojawi się nowy trop, wrócimy do sprawy – dodał przepraszającym tonem. Wypowiedział jeszcze kilka przyjaznych formułek, podał dłoń na pożegnanie, a potem wyszedł.

Przez chwilę było słychać jego pospieszne kroki.

Mężczyzna zaryglował drzwi i zaczął krążyć niespokojnie po mieszkaniu. Nie wiedział, co ze sobą zrobić. Miał wrażenie, że czas stanął w miejscu, ugrzązł.

Poszedł do kuchni, nalał sobie do szklanki przegotowanej wody, wypił ją łapczywie, stanął przy oknie, zaczął się wpatrywać w jakiś bliżej nieokreślony punkt.

Na boisku dzieci lepiły bałwana. Jakaś dziewczynka wręczyła wielką marchewkę swojemu koledze, który wetknął ją w środek kuli śniegowej jako nos.

Uśmiechnął się jak do marzenia sennego.

Kiedy poczuł zimno bijącego od zaśnieżonego podwórka, przywarł do lodowatej szyby. Zamknął oczy.

Świadomość, że nigdy nie dowie się, kto zabił jego syna, była dla niego prawdziwą torturą.

„Kiedy powiem o tym Ani, rozłoży się zupełnie” – pomyślał i otworzył oczy.

Na wspomnienie żony, która po zabójstwie Krzysia wpadła w depresję, a po paru miesiącach wyprowadziła się do rodziców, twierdząc, że nie zniesie więcej tej „jebanej nory”, poczuł intensywne ukłucie w sercu.

Jej zrozpaczona twarz – nie był w stanie tego udźwignąć.

Po zabójstwie niewiele ze sobą rozmawiali. Wzajemna obecność coraz bardziej ich drażniła. Każde z nich chciało pogrążyć się w samotności i w samotności przeżywać tragedię. Z byle powodu wybuchały kłótnie, które zamieniały się w długotrwałe okresy całkowitego milczenia. Małżeństwo umierało, a oni nawet nie pomyśleli, żeby spróbować je uratować. Wkrótce doszli do wniosku, że muszą się rozstać. To było nieuniknione. Po czymś takim nie da się dalej wspólnie żyć.

Któregoś dnia zjedli śniadanie, ona spakowała się i poprosiła o odwiezienie.

Po powrocie położył na stole albumy i kartony ze zdjęciami oraz dwie flaszki wódki. Nazajutrz obudził się strasznie skacowany. Nie miał siły, żeby wstać z łóżka. Wiedział jednak, że to nie była kwestia alkoholu.

„Wyczerpałem się” – pomyślał. „Już mnie nie ma. Powinni mnie wywieźć na jakieś trupowisko”.

Przy Ani grał rolę twardego mężczyzny, po jej wyprowadzce przestał udawać. Z miejsca się rozsypał.

Co jakiś czas dzwonili do siebie, mimo wszystko potrzebowali kontaktu. Krótkiego, sporadycznego, ale jednak. Nikt inny przecież nie potrafił zrozumieć tego, co im się przydarzyło.

– Jak się trzymasz?

– OK. A ty?

– Nie trzymam się.

– Ja w sumie też nie.

Tak to brzmiało.

Mężczyzna potarł zaczerwienione oko.

– „Umarzamy śledztwo” – wycedził, kołując wzrokiem po podwórku, na którym Krzysiu spędził całe swoje dzieciństwo.

Dzieci wzięły się za ręce i zaczęły tańczyć wokół bałwana.

– Puszczamy wolno zabójcę – dodał.

Nie mógł tego zrozumieć, nie mógł się z tym pogodzić.

Życie jego syna zostało nagle przerwane i nikt za to nie odpowie. Nikt nie poniesie kary. Więcej, ten, kto zamordował Krzysia, odetchnie z ulgą, gdy zorientuje się, że milicja spasowała.

Znowu zaczął wyobrażać sobie portret domniemanego zabójcy. Westchnął, odwrócił się od okna, poszedł do przedpokoju i zaczął się ubierać. Postanowił pojechać do swojej jednostki, żeby trochę postrzelać.

Kiedy wszedł na teren wojskowej strzelnicy, założył słuchawki ochronne i wziął do rąk karabinek AK, poczuł się trochę lepiej.

To był dobry pomysł – ucieczka z domu, który bezustannie zatruwał jego umysł beznadziejnymi myślami.

Stanął naprzeciwko tarczy oddalonej o sto metrów.

Wycelował.

Po pierwszych paru strzałach zamknął oczy. Nabrał powietrza i po chwili wypuścił je bardzo wolno.

Tego właśnie potrzebował: odrzut, huk, dym, łuska wylatująca z komory.

Wewnętrzne rozedrganie stopniowo ustępowało.

Przełączył broń na ogień ciągły, nacisnął spust i zaczął strzelać serią. Charakterystyczny, doskonale znany odgłos pobudził go, nieomal podniecił. A przede wszystkim wewnętrznie zintegrował.

Obsługa kałasznikowa całkowicie go pochłonęła. Poczuł nagły przypływ mocy. Odnosił wrażenie, że rozstrzeliwuje własną bezsilność i że może jeszcze zmienić koleje swojego losu.

Była to jednak ułuda.

Po kilkunastu minutach coś w nim pękło. Gdy zmieniał magazynek, znowu przypomniał sobie Krzysia. Jego martwe ciało leżące na dywanie. Znowu przypomniał sobie ten moment, kiedy wszedł radośnie do domu, krzyknął na powitanie „Dzieńdoberek!” i otworzył pokój syna.

Ogarnęła go wściekłość.

Gdy usłyszał zatrzask wymienionego magazynka, przeładował i otworzył ogień.

Masakrując tarczę, próbował wyobrazić sobie zabójcę syna.

„Zniszczę cię!” – krzyknął w myślach.

Późno w nocy, kiedy leżał w łóżku, fantazjował o torturowaniu tajemniczego mordercy. Gdzieś na granicy jawy i snu dopadł go po długich, obsesyjnych poszukiwaniach, wrzucił nieprzytomnego do bagażnika, po czym wywiózł na wieś do brata, leśnika z zawodu. Zajechawszy na miejsce, zawlókł go do ziemianki, posadził na krześle, odpowiednio związał, a potem rozpoczął brutalne przesłuchanie. Nad ranem obudził się cały mokry. Poczuł zew krwi, żądzę zemsty na mordercy syna.

Kobieta gwałciciela

Niebieski maluch Ostrowskiego pędził jak oszalały. Sierżant wchodził w kolejne zakręty z pasją „mistrza kierownicy”, który w pewnym amerykańskim filmie uciekał przed wściekłym szeryfem.

– Nie możesz szybciej, głąbie? – warknął sierżant Kowalski.

– Moc jest z nami! – krzyknął długowłosy policjant, który tym razem miał na sobie koszulkę grupy Anthrax.

Odpowiedzią było prychnięcie:

– Raczej śmierć przed nami.

Ostrowski sięgnął po kasetę leżącą przy skrzyni biegów i włożył ją do kieszeni magnetofonu. Kowalski jęknął, domyślając się, jaki rodzaj dźwięku zaraz zaatakuje jego wrażliwe uszy. Nie pomylił się. Z głośników najpierw dobył się ostry riff, potem nieludzki wrzask i w końcu agresywna perkusja.

Samochód jeszcze bardziej przyspieszył.

– Evil! – ryknął Ostrowski, wtórując wokaliście, który właśnie przeszedł do refrenu. – „My words defy! Evil! Has no disguise”.

Gdy refren wybrzmiał, sierżant ściszył sprzęt i zerknął na kolegę.

– Tytuł tej piosenki jest całkiem na miejscu.

– Bo?

– Zło nie ma granic. A my przecież jedziemy przesłuchać kobietę naszego zabójcy.

– No i? – mruknął Kowalski, który skoncentrował się na podziwianiu karkonoskiej scenerii: łagodne góry porośnięte zielonymi lasami. Uwielbiał to. Żadnych agresywnych szczytów, za to dużo łagodnych szlaków, na których można odpoczywać, rozmyślać, zapominać o stresującej pracy.

– No, słuchaj, niebawem sprawdzimy, czy rzeczywiście zło nie ma granic. Czy Kwaśniak był bezwzględnie zły, co robił po godzinach, jaki był w związku. Kapujesz, o co mi chodzi?

Na drodze pojawił się drogowskaz. Do Jeleniej Góry zostało jeszcze dziesięć kilometrów.

– Kapuję.

– Jestem bardzo ciekawy, co to za babka.

– Pewnie zwyczajna, pewnie nic nie wie.

– A to może być prawda.

Pulchny policjant wzruszył ramionami.

– Weź to ścisz – powiedział i sięgnął po „Gazetę Poznańską”, którą rzucił parę godzin temu na tylne siedzenie. Zerknął na zdjęcie Lecha Wałęsy. Dziennikarka twierdziła, że prezydent „podczas wywiadu udzielonego BBC mówił ściszonym głosem, wolno, z rozwagą”. Sierżant zjechał wzrokiem nieco niżej. „Od poniedziałku mleko w kartonikach na poznańskich stołach?”.

– Hm – mruknął i przeczytał dwa pierwsze zdania na głos: – „Po latach zapowiedzi i prób, w handlu zjawi się wreszcie mleko pakowane w kartony. Jego produkcji podjął się Kombinat PGR w Czempiniu w woj. poznańskim”.

– Ale czad – stwierdził Ostrowski.

***

– Proszę sobie usiąść – powiedziała kobieta, wskazując sierżantom pufy ustawione przy ławie. – Zrobię kawy. Wstawiłam niedawno wodę.

Gdy wyszła, mężczyźni mogli swobodnie rozejrzeć się po mieszkaniu, które właściwie niczym nie różniło się od innych znanych im mieszkań wybudowanych jeszcze za czasów Edwarda Gierka. Dwa pokoje, jeden duży, drugi mały, niewielki, zagracony przedpokój z lustrem, meblościanka z barkiem, tapczan, obraz z napisem „Jezu, ufam tobie”, duża donica z paprotką, turecki dywan, telewizor Saturn, wszędzie tapeta.

Policyjne oczy czujnie skanowały przestrzeń, w której jakiś czas temu pomieszkiwał Kwaśniak. Interesował ich każdy szczegół – nigdy nie wiadomo, co się może przydać.

„Zróbcie to dokładnie, chłopy” – zagrzmiał wczoraj na porannej naradzie zastępca naczelnika, który był wymagającym szefem.

Usiedli na niebieskich pufach. Na ławie zeszyt z krzyżówkami.

Rozległ się gwizdek, a zaraz potem brzęk wyciąganych z szafki filiżanek.

Po chwili do pokoju weszła właścicielka mieszkania, trzymając przed sobą tacę z filiżankami, cukiernicą i talerzykiem wypełnionym maślanymi ciasteczkami.

Pod wpływem aromatu kawy, policjanci poczuli głód. Jednemu z nich zaburczało nawet w brzuchu.

– Pani Kasiu – odezwał się sierżant Ostrowski, kiedy kobieta usiadła na pufie – tak jak powiedziałem, przyjechaliśmy z Poznania. Nasz komenda prowadzi śledztwo w sprawie Tadeusza Kwaśniaka. Musimy z panią porozmawiać.

Sierżanci spojrzeli na drobną trzydziestopięciolatkę. Była ubrana w czarne leginsy i biały podkoszulek. Miała długie kruczoczarne włosy.

„Czarnula” – pomyśleli jednocześnie.

– Co on zrobił? – Katarzyna Małecka spytała, nerwowo zagryzając wargi.

Sierżant Kowalski odchrząknął.

– Jest oskarżony o kilka zabójstw – powiedział nieswoim głosem i sięgnął po filiżankę.

Małecka spojrzała zdumiona na speszonego sierżanta.

– Zabójstw?

– Zabójstw młodych chłopców – uzupełnił Ostrowski.

– Tadeusz zabijał młodych chłopców? – w głosie kobiety brzmiało niedowierzanie.

Znowu chrząknięcie.

– Czasami zabijał, czasami gwałcił – sprecyzował Kowalski.

Kobieta zamarła.

Przez chwilę trawiła to, co usłyszała. Na jej szyi pojawiły się rumieńce. Policjanci usłyszeli przyspieszony oddech.

– To jest jakiś głupi żart? – wydukała.

– Nie. To, niestety, prawda – odparł Kowalski.

– Czy on... – szepnęła z pewnym wahaniem. – Czy on się przyznał?

– Przyznał się – odpowiedział sierżant Ostrowski, uprzytamniając sobie jednocześnie, że właśnie niszczą fragment cudzego życia. Nie cierpiał tego rodzaju rozmów. Czuł się fatalnie w roli posłańca strasznych wieści.

– Więc on naprawdę zabijał?

– Tak.

Małecka wstała z pufy, zakrywając dłonią usta.

– Zaraz przyjdę – oznajmiła i wyszła pospiesznie z pokoju.

Sierżanci pokiwali głowami ze zrozumieniem, spojrzeli na siebie i znowu zaczęli się rozglądać po pomieszczeniu.

Sierżant Ostrowski zerknął raz jeszcze na obraz z Chrystusem.

„Ufność to nie jest dobra strategia życiowa” – pomyślał i przypomniał sobie Angel of Death, piosenkę Slayera o doktorze Mengele. „Destroying without mercy” – zanucił bezgłośnie i spojrzał na kolegę pogrążonego w myślach. „Pewnie szlifuje pytania” – stwierdził. „Poznański Colombo”.

Po pięciu minutach pani Kasia wróciła.

Miała zaczerwienione i wilgotne oczy.

– Przepraszam – odezwała się. – To dla mnie szok. Od dawna już nie jesteśmy razem, ułożyłam sobie życie z kim innym, ale taka informacja jednak boli.

– Na pewno – powiedział sierżant Ostrowski. – Bardzo nam przykro. Czy możemy zadać parę pytań?

– Proszę.

Sierżant Kowalski wyciągnął z wewnętrznej kieszeni czerwony notes i długopis.

– Kiedy i w jakich okolicznościach poznała pani Tadeusza Kwaśniaka? – zapytał łagodnie.

Małecka zastanowiła się.

– Poznałam go w 1983 albo 1984 roku. Odwiedził mnie z którymś z moich kolegów. Spodobał mi się, zaczęliśmy się spotykać, wkrótce zamieszkał ze mną.

– Długo to trwało?

– Jakieś siedem miesięcy.

– Czy coś zwróciło pani uwagę, w jego sposobie bycia na przykład?

Kobieta wzruszyła ramiona.

– Czy ja wiem? Miał dużo pieniędzy.

– Pytała pani, skąd je ma?

– Nie, ale zastanawiało mnie, dlaczego nie pracuje.

– Zapytała go pani o to? – dociekał sierżant Kowalski, który uwielbiał przysłuchiwać.

Zadawał pytanie, a potem pilnie rejestrował: słowa, gesty, dźwięki. Najważniejsze rzeczy wrzucał na papier. Później jeszcze dopytywał towarzyszących mu kolegów o ich obserwacje, nie chcąc pominąć niczego istotnego. To zajęcie traktował jako ćwiczenia praktyczne z psychologii, jego ulubionej dziedziny wiedzy.

– Zagadnęłam go o to któregoś razu.

– I co?

– Wyjaśnił, że pracuje przy łożyskach w Poznaniu, a teraz jest na chorobowym.

– Aha.

Sierżant Kowalski spojrzał na kolegę, który najwyraźniej chciał o coś zapytać.

– Dostała pani od niego jakieś prezenty? – zagadnął Ostrowski.

Małecka zatoczyła ręką okrąg w powietrzu.

– Po bliższym poznaniu kupił mi meble do pokoju. – Mówiąc to, potrząsnęła głową, jakby poczuła niesmak do samej siebie.

Sierżanci skinęli głowami ze zrozumieniem. Inicjatywę przejął z powrotem Kowalski.

– Czy przez te siedem miesięcy opuszczał Jelenią Górę? – zapytał.

– Po miesiącu wyjechał nagle.

– Dlaczego?

– Mówił, że do roboty do Poznania.

– Kiedy wrócił?

– W tym samym dniu.

– Jak to?

– Przyjechał w nocy taksówką ze złamaną nogę. „To w Krakowie się stało” – wyjaśnił. Zawiozłam go do szpitala, gdzie teraz pracuję. Tadeusz przeleżał tam z miesiąc. Potem zabrałam go do siebie.

– Długo był u pani?

– Przebywał u mnie przez cały czas kuracji, czyli siedem miesięcy.

„Opiekuńcza” – pomyślał Kowalski.

„Wykorzystał ją chujek” – stwierdził bezgłośnie jego kolega. „Facet był z czarnulą, bo się nim opiekowała”.

– Czy w tym czasie Kwaśniak gdzieś wyjeżdżał? – kontynuował Kowalski.

– Nie.

Posłodził sobie kawę i wymieszał.

– Pani Kasiu, jaki on był? – zapytał, a potem wziął kilka łyków. Nawet mu zasmakowała.

Małecka wbiła wzrok w podłogę. Założyła ręce na piersiach i przechyliła się do przodu. Zaczęła się bujać, trochę jak w transie.

Policjant wpatrywał się w nią z uwagą. Postać Kwaśniaka zaczynała go fascynować. Facet nie miał nic wspólnego z postaciami wykreowanymi przez filmowców. Ta różnica podniecała go. Bardzo chciał przesłuchać słynnego „Mściciela”, ale starsi koledzy nie pozwalali mu na to. Delegowali go do nudniejszych obowiązków. Teraz jednak nadarzała się smakowita okazja. Rozmowa z byłą kobietą seryjnego zabójcy. Był szalenie ciekaw jej odpowiedzi, w związku z tym siedział jak na szpilkach.

– Jaki on był, pani Kasiu? – powtórzył pytanie.

Małecka znieruchomiała i zerknęła na sierżanta.

– No cóż – zawahała się – bardzo kochany i opiekuńczy. Dla mnie i mojego syna, Kamilka.

Zamilkła, czekając na reakcję mężczyzn. Była świadoma, że jej słowa mogą zabrzmieć jak herezja, jak bluźnierstwo. Zabójca i gwałciciel, który był kochany.

– No taki był – dodała i podniosła bezradnie ręce. – Zawsze.

Policjanci pokiwali głowami.

– Nigdy nie okazał złości, agresji. To był normalny, fajny facet – jej głos zaczął się łamać. – Nie wyczuwałam w nim mordercy.

Pociągnęła nosem.

– Co się stało po tych siedmiu miesiącach kuracji? – zapytał sierżant Ostrowski.

– Powiedział, że musi pojechać do Poznania, żeby się stamtąd zwolnić i móc zacząć robić w Jeleniej Górze.

– Pojechał?

– Tak. Pojechał.

– I co?

– I nic. Nie wrócił. Po dwóch tygodniach przyszła milicja i powiedziała, że te meble to ze złodziejstwa są. I że mi zabiorą.

Małecka wstała z pufy, podeszła do barku, wyciągnęła z niego paczkę chusteczek, wysmarkała się i usiadła ponownie naprzeciwko policjantów.

– Zabrali meble? – zagadnął sierżant Kowalski.

– Nie. Do dzisiaj je mam – odpowiedziała, wskazując na meblościankę. – Zabójcze meble – skwitowała ironicznie.

Omiotła wzrokiem jasnobrązową konstrukcję.

– Wyrzucę ją – oznajmiła nagle. – Wypierdolę ją. Nie chcę jej.

Kobieta znowu zamilkła.

– Co było później, po wizycie milicji? – zapytał sierżant Ostrowski.

– Wkrótce się dowiedziałam, że siedzi w Wałbrzychu. Pojechałam tam, żeby zrozumieć, o co chodzi.

Ostatnie słowa wypowiedziała nieco głośniej.

Sięgnęła po łyżeczkę. Nasypała sobie cukru do kawy i wymieszała.

Sierżanci śledzili każdy jej ruch.

Kowalski zaczął szkicować jej portret. „Był kochany i opiekuńczy” napisał i otoczył to komiksowym dymkiem.

– Widzenia nie otrzymałam – kontynuowała Małecka. – Milicja wyjaśniła mi, że to kawał złodzieja jest. Pisał do mnie listy z więzienia, ale nie odpisywałam.

Potrząsnęła energicznie głową.

– Ma pani te listy? – w głosie Kowalskiego zabrzmiała nadzieja.

– Nie. Wyrzuciłam je. A potem kontakt się urwał.

– Nie spotkaliście się już więcej? – zapytał sierżant Ostrowski.

– Spotkaliśmy.

Policjant zmarszczył brwi.

– Kiedy?

– W tamtym roku.

– W 1990?

– Tak. W czerwcu albo lipcu.

Sierżant Kowalski zapisał te daty.

– Jak to było?

– Tadek przyjechał do Jeleniej Góry. Spotkałam się z nim na rynku. Nie chciałam go sprowadzać do domu, bo teraz mieszkam z innym mężczyzną. Poszliśmy do Magdy, mojej siostry.

– O czym rozmawialiście?

– Tadeusz chciał ze mną zamieszkać.

„Co za koleś” – pomyślał sierżant Ostrowski. „Namolna menda”.

– Co pani na to odpowiedziała? – zapytał drugi policjant.

– Że żyję z Wojtkiem i żeby dał sobie spokój.

– Jak zareagował?

– Zapytał, czy może mnie odwiedzać. Nie dałam mu żadnej odpowiedzi. Wręczył mi złoty łańcuszek. „To dla dziecka” – powiedział. Nie mówił, skąd to ma, a mnie to nie interesowało. Około dziewiętnastej wyszłam. Tadek został z siostrą. Podobno w nocy opuścił Jelenią Górę.

Sierżant Kowalski wziął ciasteczko, zamoczył je w kawie i nadgryzł.

– Gdzie pojechał? – zapytał.

– Nie wiem.

– Mówił, co porabia?

– Że pracuje w Poznaniu.

– Czy potem jeszcze się spotkaliście? – odezwał się sierżant Ostrowski.

– Tak. 26 grudnia 1990 roku.

„W czasie świąt” – dopowiedział w myślach sierżant Kowalski. „Ciekawe, dlaczego? Nie miał, gdzie się podziać czy może poczuł jakiś sentyment?”

– Jak to wyglądało? – zagadnął.

– Zapukał do mnie o dziewiątej rano. Nie wpuściłam go. Powiedziałam mu, żeby tu więcej nie przyjeżdżał.

– Jak był ubrany?

– Nie pamiętam. Chyba miał czarną kurtkę i teczkę, taką dyplomatkę. Następnego dnia rano spotkałam go na ulicy. Mówił, że został okradziony. Pytał, czy mu pożyczę trochę pieniędzy. Nie dałam mu. Poszedł sobie.

Sierżant Kowalski przerzucił stronę w notesie. Zaczął rysować sylwetkę mężczyzny, który odchodzi w dal.

– Czy później kontaktował się z panią jeszcze? – zapytał.

– 8 marca tego roku. O ósmej przyszedł pod dom. Powiedziałam mu, że nie mam czasu i idę do pracy. Został z moją mamą. Około jedenastej pojawił się w szpitalu, gdzie pracuję. Wręczył mi kwiaty. Dla mojego syna, Kamila, też miał kwiatki, trzy. Powiedział, że przyjedzie na komunię. Ale nie przyjechał. Nigdy więcej go już nie zobaczyłam.

***

Sierżanci siedzieli w rogu sali i w milczeniu popijali piwo z dużych kufli. Niecałe pół godziny temu zainstalowali się w tej mordowni, którą znaleźli zupełnie przez przypadek. Miejsce wyglądało na wczesno-PRL-owski skansen. Czas zatrzymał się tutaj kilkanaście lat temu. Stoliki z białymi obrusami, pięćdziesięcioletni wąsaci kowboje, cycata blondyna z trwałą. Po trzeciej kolejce stwierdzili, że knajpa jest cudowna.

– Ma klimacik.

– Żebyś wiedział, jeszcze wróci moda na Polskę Ludową.

Sierżant Ostrowski sięgnął po dżinsową kurtkę, w której miał schowaną paczkę cameli. Rozpieczętował ją, poczęstował papierosem kolegę, dał sobie przypalić, zaciągnął się, wypuścił powolutku dym i rozparł się wygodnie na krześle. Sierżant Kowalski oparł papierosa o popielniczkę i wyciągnął z kieszeni marynarki notes.

– Podsumujmy dzień – zaproponował.

– Przesłuchaliśmy panią Kasię – przypomniał kolega. – Potem panią Magdę, jej siostrę, która zdradziła ciekawą rzecz. Tadzinek planował wziąć ślub. Nic jednak z tego nie wyszło, ponieważ nasz baranek wylądował w wałbrzyskim Zakładzie Karnym. Za kradzieże.

Kowalski pokiwał głową i wypił kilka solidnych łyków piwa.

– Zastanawiam się, czy on naprawdę chciał się z nią ożenić – powiedział. – Podczas przesłuchań ani słowem nie zająknął się na ten temat.

– Ja myślę, że to była ściema... Chociaż... – Ostrowski zadumał się. – Chociaż może przez chwilę w to wierzył. Kiedy na przykład dopadł go mieszczański nastrój i pomyślał sobie nagle, że pięknie byłoby nałożyć kapcie i zamieszkać na zawsze z czarnowłosą Kasią.

Policjant wstał.

– Muszę się odlać, zaraz wrócę – oznajmił i odszedł od stolika.

Sierżant Kowalski dopił piwo i rozejrzał się po sali. Robiło się coraz ludniej, w knajpie pojawiło się trochę młodych ludzi, pewnie studentów. Spojrzał na zegarek, była 22.30, potem na drzwi wejściowe, w których stanęła grupka dziewcząt w obcisłych czarnych spodniach i w glanach.

„Ładne” – stwierdził w myślach. Miał nadzieję, że zostaną w knajpie i usiądą gdzieś obok. Kątem oka zobaczył, że dziewczyny podeszły do baru i zaczęły coś zamawiać. Uśmiechnął się do siebie.

– Chcesz jeszcze jedno? – usłyszał nagle głos Ostrowskiego.

Pokiwał głową.

– I po kielonku weź – zaordynował.

Przekartkował notes. Zatrzymał się na stronie, na której znalazł dwa podkreślone słowa: „Niedoszła teściowa”. Przypomniał sobie postać korpulentnej, sześćdziesięcioparoletniej kobiety, która była matką Katarzyny i Magdaleny.

„Niedoszła teściowa zabójcy” – pomyślał i wzdrygnął się. „Ja pierdolę. Miały szczęście, że facet poszedł siedzieć”.

Z lapidarnych wspomnień pani Krystyny wyłoniła się postać grzecznego, szarmanckiego mężczyzny.

Dwoistość Kwaśniaka elektryzowała go.

Gwałciciel i czuły opiekun.

Facet o wieśniackiej gębie i całkiem urodziwa dziewczyna.

Zabójca, który jest łamagą, nieudacznikiem, kompletnym zerem.

***

– Podobno widziała pani, jak Kwaśniak postrzelił się pistoletem gazowym?– zagadnął parę godzin temu „niedoszłą teściową”.

– Tak – odpowiedziała. – Pokazywał ten pistolet zebranym. Pistolet nagle wystrzelił. Było mnóstwo dymu. Tadek postrzelił sobie palec wskazujący.

Sierżanci z trudem utrzymali powagę. Postrzelić się pistoletem gazowym!

***

„Nie jesteś człowiekiem sukcesu, Tadzinku” – skwitował Kowalski w myślach, przypominając sobie fotografię przestępcy. „Na bohatera bestselleru to ty się nie nadajesz”.

W tym momencie na stole wylądowały dwa kufle piwa.

– Zaraz przyniosę wódkę – poinformował Ostrowski i po krótkiej chwili przyniósł dwa kieliszki.

Sierżanci stuknęli się, wzięli po hauście, popili piwem i jak na komendę przymknęli oczy. Przyjemne ciepło rozlało się po ciałach. Zapalili po papierosie, z wielką frajdą wypuszczając przed siebie kłęby dymu.

– Fajne dziewczyny przyszły – poinformował Ostrowski.

– Masz na myśli te punkówy?

– Uhm. To studentki są. Podsłuchałem, jak rozmawiały o jakichś egzaminach.

Mężczyźni zamilkli i zaczęli szukać wzrokiem studentek. Siedziały nieopodal baru, przyciągając uwagę wielu mężczyzn. Uśmiechnięte, długowłose, głośne. Piły piwo i rozmawiały o czymś zawzięcie.

Kowalski nawiązał do przesłuchania pani Krystyny.

– To zabawne – odezwał się. – Kwaśniak ostatni raz był w Jeleniej Górze ósmego marca tego roku.

– Grzeczny facet – zachichotał Ostrowski. – Przyjechał z kwiatkami na Dzień Kobiet. Istny dżentelmen.

– Boże, jak ja bym chciał go przesłuchać.

– Może starzy pozwolą ci przynajmniej raz?

– Chuja mi dadzą.

– No, niewykluczone, stary.

Kowalski zerknął do zeszytu.

– „Zaprosił mnie na obiad i kawę do Orbisu” – zaczął z trudem odczytywać swoje własne pismo. – „To taki hotel w Cieplicach. Później poszliśmy jeszcze do Madzi. Tam posiedzieliśmy sobie do 20:00. Po wyjściu poszłam do domu, a Tadek nie wiem, gdzie. Od tego czasu go nie widziałam”.

– Pamiętam, że na koniec zapytałeś ją, jaki on był – przypomniał Ostrowski. –Odpowiedziała: „Zawsze uśmiechnięty, wesoły, bardzo miły”.

– Taa. Wymarzony zięć! – zadrwił Kowalski.

– I wspomniała jeszcze, że Kwaśniak obiecał przyjechać na komunię jej wnuka i przywieźć mu w prezencie walkmana.

– No i nie przyjedzie.

– Spowiedź mu się przedłuża – zachichotał długowłosy sierżant.

– Pójdę po kielonki.

– Bóg zapłać.

***

– Kto wy, kurwa, jesteście?!

Sierżanci podnieśli głowy znad kufli. Przed nimi stanęło trzech umięśnionych łysych mężczyzn. Byli uzbrojeni w kije bilardowe, agresywne miny i spodnie dresowe. Najwyraźniej szukali pretekstu do bójki. Roznosiło ich.

– Co za chuje jesteście, pytam? – warknął najbardziej umięśniony.

Kowalski rozejrzał się za studentkami, z którymi od kilku godzin miło spędzali czas. Chwilę wcześniej wyszły do łazienki, która mieściła się na piętrze. „Idziemy przypudrować noski” – zachichotały. Byłoby żal kończyć tak szybko znajomość. Dziewczyny były inteligentne, bardzo ładne, świetnie się z nimi rozmawiało.

– Policja jesteśmy – odpowiedział spokojnym głosem Ostrowski.

– Ty nie bądź taki dowcipny, kurwa – rzucił drugi, najniższy, ale nie mniej hardy – bo ci zaraz jebnę w beret, cwaniaczku. Skąd przyjechaliście?

– Z Poznania.

– Pyry, kurwa – odezwał się trzeci. Miał na głowie czapkę z daszkiem, cały czas żuł gumę i patrzył zaczepnie. – Podrywacie nasze dziewczyny, kmioty – oznajmił.

– Wasze? – zaśmiał się Ostrowski, który pod wpływem alkoholu robił się zazwyczaj wojowniczy.

Kowalski dobrze o tym wiedział, zdążył zaliczyć w jego towarzystwie kilka bójek. Nie wszystkie kończyły się sukcesem, niestety. Kiedy więc usłyszał ten charakterystyczny ton w głosie kolegi, zrozumiał, że trzeba przygotować się do nagłej ewakuacji. Omiótł czujnym wzrokiem pomieszczenie. Do drzwi mieli około piętnastu metrów. W knajpie było coraz mniej ludzi, więc nikt raczej nie będzie blokował drogi odwrotu. Na razie jest czysto. Zostały pijane, niemrawe niedobitki. Ostry zaraz coś powie głupiego, dwóch się na niego rzuci, jednemu się odwinie, drugiemu przypierdoli on sam, a trzeciego...

– Te laski są wasze? – zapytał prześmiewczo długowłosy sierżant. – To chyba jakiś żart jest?!

Ostrowskiego zaczęła ogarniać furia. Właśnie zabierał się do wykrzyczenia sekwencji wyzwisk, gdy nagle drzwi wejściowe otworzyły się z hukiem. Do knajpy wparowało dwóch nastolatków.

– Panowie, jest akcja! – krzyknęli do trzech mężczyzn, którzy właśnie otaczali sierżantów. – Naszych biją!

– Gdzie?

– Dwieście metrów stąd!

Łysi dresiarze spojrzeli groźnie na policjantów.

Nastąpiło chwila dezorientacji. Owszem, fajnie byłoby skopać cwaniaków z Pyrlandii, ale trzeba ratować swoich.

– Jeszcze tu, kurwa, wrócimy – powiedział najniższy z pewnym wahaniem, podniósł palec do góry i zakomenderował: – Idziemy. Tym razem upiecze się leszczom.

Mężczyźni opuścili pospiesznie knajpę.

Sierżanci spojrzeli na siebie zdziwieni nagłym obrotem sprawy. Odetchnęli z ulgą i usiedli na swoich miejscach. Sięgnęli po kufle, stuknęli się w milczeniu i wypili po łyku.

Ostrowski wyciągnął z paczki papierosa. Zapalił, zaciągnął się.

Powoli dochodziło do niego, w co chciał się tak energicznie wpakować.

„Za bardzo jestem wyrywny” – pomyślał. „Po kim ja to mam? Chyba po chłopakach z Kryminalnego”.

– Nudziliście się bez nas, chłopcy? – usłyszeli z tyłu głosy nowopoznanych studentek, które po kilkunastu minutach wróciły do ich wspólnego stolika. Były w doskonałych humorach. Alkohol najwyraźniej je rozochocił.

– Trafiłyście w punkt, dziewczyny – odpowiedział Kowalski, a Ostrowski potwierdził to skinieniem głowy i dodał:

– Przysnęliśmy z nudów. Przydałby się jakiś zwrot akcji.

– W takim razie opuszczamy ten lokal i idziemy do mnie na domówkę – oznajmiła Paulina, studentka historii, która wpadła w oko sierżantowi Kowalskiemu.

– To jest bardzo dobry pomysł – pochwalił Ostrowski.

– Mam absynt – dodała dziewczyna i uśmiechnęła się promiennie. – Dekadencki napój bogów.

Zapętlenie

Zwiastun programu kryminalnego „997” zawsze wzbudzał w nim strach. Szczególnie ten charakterystyczny dźwięk, który wbijał mu się w głowę i potem rozchodził po całym ciele, zatruwając niepokojem. Zawsze tak było. W porównaniu z amerykańskimi serialami widowisko Fajbusiewicza było przaśne, ale przez to bardziej autentyczne. „Kojak” czy „Crime story” to były przyjemne bajki, „997” – prawdziwy horror. Rekonstruowane bez polotu wydarzenia mogły się przytrafić każdemu. Ten program pokazywał, że zagrożenie jest nieustanne i bezpośrednie: na każdej ulicy może pojawić się przestępca, do każdego mieszkania w każdej chwili może wedrzeć się zabójca.

Był doświadczonym żołnierzem, jednak taka wizja świata była dla niego przerażająca. I prawdziwa. Doświadczył tego na własnej skórze. Cztery lata temu wrócił z pracy do domu i znalazł zwłoki swojego zamordowanego syna, Krzysia. Jego życie legło w gruzach.

Tomasz Lewandowski siedział na swoim starym, podniszczonym fotelu i wpatrywał się w telewizor.

Parę dni temu nagrał na wideo odcinek „997”, w którym pokazano zatrzymanie seryjnego zabójcy.

Wycelował pilot w urządzenie, nacisnął „pauzę” i zamarł.

Na ekranie widniała twarz aktora grającego Tadeusza Kwaśniaka.

Zamknął oczy i, po raz nie wiedzieć który, odtworzył najgorszy moment w swoim życiu.

Otworzył oczy.

Nacisnął „Play”. Zatrzymał. Przewinął do tyłu.

I jeszcze raz: „Play”, „Stop”, „Rewind”, „Play”.

Jego mózg zapętlił się.

W nocy, w czasie której wyjątkowo był trzeźwy, zatęsknił za swoją żoną, Anią.

– Czy jest jeszcze szansa na wspólne życie? – szepnął, a potem poczuł bolesne ukłucie w serce.

Zapłakał i uświadomił sobie, że ciągle ją kocha.

„To jest bardzo ciekawe”

– Może pan się jednak rozpłaszczy?

– Nie, dziękuję – odpowiedział śniady mężczyzna sprawiający wrażenie kogoś, kto tylko na chwilę przycupnął na krześle i zaraz ruszy dalej załatwiać swoje interesy.

– No dobrze, w takim razie będziemy kontynuować przesłuchanie.

Kamera obejmowała kawałek gabinetu, którego centralne miejsce stanowiło jasnobrązowe biurko. Po jednej stronie siedział Marek Kołakowski, prokurator z Prokuratury Wojewódzkiej w Poznaniu, po drugiej Tadeusz Kwaśniak, zabójca i gwałciciel.

Przedzielała ich żółta maszyna do pisania.

Było coś symbolicznego w tej scenie.

Prokurator, wysoki, z bródką i zakolami, ubrał się w jasny garnitur, przestępca – niższy, grubszy, zgrzebny – w ciemne spodnie i czarną kurtkę.

– Jest godzina 17.36, 23 kwietnia 1991 – stwierdził Kołakowski, po czym odchylił się lekko i sięgnął do akt.

– Nie pamięta pan tych szczegółów, no dobrze. Ale co pan w ogóle pamięta z tamtego dnia?

Kwaśniak zgarbił się.

Podniósł prawą rękę do góry i machnął nią parę razy. Próbował się skupić.

– No pamiętam, że wziąłem ze dwa małe pierścionki.

Kiedy wypowiadał ostatnie słowa, rozległ się stukot maszyny. Prokurator zaczął sylabizować wypowiedź przesłuchiwanego.

– Były srebrne, złote?

– Złote, złote.

Znowu stukot.

– Za ile?

– Czterysta tysięcy.

– Komu je pan sprzedał?

– A stał tam taki facet pod kantorem, miał około pięćdziesięciu lat.

Prokurator zapisał również i tę informację.

Potem znowu zajrzał do akt.

– Proszę pana, przemocą oraz groźbą doprowadził pan nieletniego chłopca do odbycia stosunku homoseksualnego. Taki jest zarzut. Czy to jest prawda?

– W Sosnowcu?

– W Sosnowcu.

Zabójca podparł ręką twarz.

– Naprawdę nie mogę sobie teraz nic takiego przypomnieć – oznajmił po długim namyśle.

Stukot klawiszy, potem dźwięk przesuwanego wałka.

– A jaka to jest ulica? – dopytał zabójca. – Czy mógłby mi pan prokurator przy okazji powiedzieć?

– Koszalińska.

Kołakowski przekartkował dokumenty i zaczął czytać kolejny fragment przesłuchania, który był dokładnym opisem zaczepki chłopca.

Kwaśniak przysłuchiwał się temu w milczeniu i w całkowitym bezruchu.

– Co pan na to?

– Naprawdę nie mogę sobie nic takiego skojarzyć.

W odpowiedzi prokurator wrócił do głośnej lektury akt. Tym razem cytowany chłopiec opowiadał, w jaki sposób został zgwałcony.

– Naprawdę, nie potrafię sobie tego skojarzyć – powtórzył zabójca. – Nie to, żebym się wymigiwał, ale nie kojarzę tego.

– Rozumiem.

Stukot.

– Pieniędzy pan nie zabrał stamtąd?

– Nie. Poważnie mówię, panie prokuratorze.

Znowu stukot.

– A, proszę pana, krem Nivea. Zabrał pan czy nie? To szczegół mało ważny, ale może jakoś pana nakieruje.

– Nie. Kremy to ja mam swoje.

– Czyli co, nie pamięta pan tamtego wydarzenia?

– No nie.

– Dobrze, może później dojdziemy do tego.

Stukot.

– Proszę pana, jest już późna pora. W związku z tym może pan teraz szybko ustosunkuje się do pozostałych zarzutów?

– Panie prokuratorze, nie chciałbym już do tego wracać. To, co jest w aktach, niech już zostanie. Najwyżej proszę zaznaczyć, że podtrzymuję to wszystko.

– Rozumiem.

Stukot.

– Czy brał pan dzisiaj jakieś lekarstwa?

– Nie.

– Jak się pan dzisiaj czuje?

– Względnie.

– To znaczy?

– Poza tą nogą czuję się dobrze.

– Czy od momentu zatrzymania policja wywierała na pana jakieś naciski?

– Nie.

– Ma pana jakieś życzenia? Czy kogoś zawiadomić?

– Nie.

– Czyli na tym kończymy dzisiejsze przesłuchanie? – prokurator dotknął oprawek okularów i spojrzał wyczekująco na zabójcę.

– Tak, ale mam jeszcze pytanie do pana prokuratora. Tylko proszę mnie czasem źle nie zrozumieć. Niczego nie chcę wyrwać dla siebie.

Prokurator usiadł wygodniej w fotelu.

Zaciekawiło go to niespodziewane zagajenie.

– Wiem, że to jest dosyć poważna sprawa – ciągnął dalej jego rozmówca. – Czuję jednak, że coś ze mną jest nie w porządku. Idę na kradzież, a dokonuję, można by powiedzieć, czegoś tragicznego. No bo tak to by można powiedzieć: czegoś tragicznego. Nie?

– No tak.

– Może należałoby poddać mnie jakimś badaniom?

Prokurator wbił wzrok w biurko.

– Proszę pana, na pewno będzie pan...

– No chciałbym – przerwał zabójca, który zapalił się do swojego pomysłu. – Bo to jest jednak bardzo ciekawe.

– To kwestia terminu. Wczoraj dopiero został pan zatrzymany.

– Ja rozumiem. Tylko chciałem się dowiedzieć.

– Będzie pan badany. Przez psychologa, psychiatrę. Nie wykluczam, że i przez seksuologa, bo pana ukierunkowania seksualne odbiegają od ogólnie przyjętych norm. Pan sobie zdaje z tego sprawę?

– Tak.

– Z jednej strony mamy tu czyn nierządny, z drugiej zaczepia pan chłopców. Większość mężczyzn zaczepiałaby dziewczynki.

– No tak – Kwaśniak spojrzał w bok. – To się tylko tak mówi, ale to naprawdę jest ciekawe.

Prokurator pochylił się nad maszyną i zaczął energicznie uderzać w klawisze.

Zabójca przyglądał się cierpliwie brodatemu mężczyźnie.

Nagranie dobiegło końca.

***

Komisarz Bronicki wyłączył wideo i zastygł w bezruchu.

„O co mu chodziło?” – zastanowił się. „O co mu chodziło z tymi badaniami? Do czego zmierzał nasz cwaniaczek?”

Oficer wstał z krzesła, cały czas analizując to, co przed chwilą obejrzał. Miał niejasne poczucie, że zabójca mimo wszystko obmyśla strategię obronną.

Może poczuł strach przed karą śmierci?

Bracia zabójcy

– Zjeździmy całą Polskę przez tego jebańca Kwaśniaka – mruknął sierżant Ostrowski, przyglądając się mijanym pejzażom.

Nie cierpiał natury, nie cierpiał tym wszystkich leśnych widoczków z jeziorkami, sarenkami i polnymi drogami. Jego środowiskiem naturalnym było miasto. Tylko miasto. Wyłącznie miasto. Według sierżanta życie poza miastem nie ma sensu. Kiedy opuszczał jego granice, markotniał.

Ziewnął.

Sposób jazdy Kowalskiego działał na niego jak jakiś środek nasenny najnowszej generacji. 70 kilometrów na godzinę, przed każdym skrętem i zakrętem zwalniał, stosował się do wszystkich znaków, nikogo nie wyprzedzał poza traktorami.

– Jeśli utrzymasz to zabójcze tempo, do Poznania dojedziemy dopiero późnym wieczorem – zagaił.

– Właśnie – pokiwał głową niespieszny kierowca – dojedziemy. Kiedy ty trzymasz kierownicę, to nigdy nie jest pewne.

Ostrowski raz jeszcze ziewnął, tym razem demonstracyjnie.

– Wolę oglądać brazylijskie opery mydlane – oznajmił. – Więcej akcji.

Kowalski prychnął, a potem zaczął gwizdać melodyjkę, którą podsłuchał parę dni temu w czasie oglądania słynnego Rififi. Dźwięczny głos Magali Noel był cudowny. Sierżanta przechodziły dreszcze, kiedy francuska aktorka i piosenkarka wyśpiewywała to swoje wibrujące „r”.

Zdjął nogę z gazu.

Ech, francuskie kino to nie jest hollywoodzka sieczka. Ci kolesie nawet z kryminału potrafią zrobić dzieło sztuki.

– Po chuj zwalniasz? – warknął Ostrowski, przerywając koledze monolog wewnętrzny.

– Znak był, kurwa.

– Jaki niby?

– Ostrzegający przed dzikimi zwierzętami, głąbie.

– Serio mówisz?

– Tak.

– I dlatego zwolniłeś jeszcze bardziej? Przecież my się już czołgamy po tej dziurawej szosie!

– Głupi jesteś – odpyskował Kowalski, a potem sięgnął do wewnętrznej kieszeni swojej marynarki, wyciągnął z niej kasetę marki Wiskord i włożył do kieszeni odtwarzacza.

„Wkurwię go jeszcze bardziej” – pomyślał złośliwie i zerknął kątem oka na Ostrego. Bardzo był ciekaw reakcji kolegi. Spodziewał się zawału serca.

– „Felicitá”! – zabrzmiał radosny głos Albano Carisiego. – „É tenersi per manoandarelontano. La felicitá”.

Ostrowski zrobił wielkie oczy i gwałtownie obrócił się w stronę kolegi.

– „É iltuosguardoinnocente in mezzo alla gente. La felicitá” – śpiewał włoski piosenkarz, próbując opisać istotę szczęścia.

Kowalski uśmiechnął się, widząc autentyczne wzburzenie kumpla.

„Zapowietrzył się” – stwierdził bezgłośnie i zaczął wyobrażać sobie Rominę Power, jej lśniące, długie, kasztanowe włosy, śnieżnobiały uśmiech, obnażone ramiona.

– „La felicità, e’ restare vicini come bambini, la felicità” – zawtórował Carissiemu – „felicità”.

***

Ostrowski otworzył oczy.

– Gdzie jesteśmy?

– Minęliśmy Toruń.

Sierżant spojrzał krytycznym okiem na szosę, a potem wyciągnął z plecaka duży zeszyt, który kupił sobie parę dni temu. Przekartkował z impetem.

– Jak oceniasz nasz wyjazd? – zagadnął Kowalski.

– No cóż, mam wrażenie, że robimy notatki do serialu familijnego. Niedawno była sesja z niedoszłą żoną, szwagierką i teściową, a dzisiaj kawka z braćmi zabójcy. Jeszcze powinniśmy pogadać z babciami i dziadkami. I wyjdzie nam saga.

– Na tym to polega. Prześwietlamy życiorys, sprawdzamy prawdomówność, gryziemy temat z różnych stron.

– Dziękuję za wykład, panie profesorze.

– Mnie to pasjonuje. To nie jakiś tępy pościg za uciekającym sprawcą, ale zbieranie i weryfikowanie dowodów, które zostaną wykorzystane w sądzie. Stawką jest prawda o seryjnym zabójcy. Ja ci mówię, Ostry, Kwaśniak wejdzie do podręczników z kryminologii jako ważny przypadek. Krótko mówiąc, my teraz odwalamy kawał dobrej roboty.

Ostrowski wywrócił oczami.

– Jestem ciekawy, jaka będzie jego linia obrony – powiedział bardziej do siebie Kowalski.

– Nie będzie linii obrony.

– Dlaczego?

– Już ci mówiłem. Zajebią go.

– Zostawmy te spekulacje. Robiłeś dokładne notatki?

– W miarę.

– To przeczytaj.

***

– Jaki był pana brat?

– Prowadził łatwy tryb życia. Był skryty, żył swoim światem. Nie miał jakichkolwiek znajomych, poza kumplem z więzienia, fryzjerem chyba.

– Oglądał pan w telewizji program „997”?

– Tak. Ten odcinek, w którym pokazywali mordercę chłopców. Wszystko skojarzyło mi się z moim bratem, Tadeuszem. Między innymi kurtka, którą dobrze zapamiętałem. Gdy zobaczyłem portret pamięciowy, doszedłem do wniosku, że to musi być on.

– Dlaczego nie poinformował pan policji?

– Chciałem, ale nie byłem pewny na sto procent. Poza tym – to jednak mój brat.

– Widywał się pan z nim?

– Rzadko, parę razy. Odwiedził mnie kiedyś w Krynicy Morskiej. Mówił, że siedział, że właśnie wyszedł. Że ciężko z pracą. Dał mi wtedy odpisy wyroków do spalenia. Przeczytałem je. Dowiedziałem się z nich, że był skazany za napady na dzieci w Zielonej Górze. Wspomniał też, że ma jechać do Zakopanego. Do pewnej dziewczyny, u której zostawił rzeczy z rozbojów. W 1977 roku byłem w wojsku w Legnicy. Przyjechał tam wtedy do mnie. Pochwalił się, że ma w okolicach Poznania jakąś przyszłą żonę. Rodzice tej dziewczyny posiadali szklarnię i on pracował u nich – podobno.

***

– Kropka i koniec – mruknął Ostrowski. – To była dziwna rozmowa.

– Weź się wczuj w gościa – rzucił Kowalski. – Siedzisz sobie wieczorkiem przed telewizorem, jesz kolację, na ekranie pojawia się Fajbusiewicz, który zapowiada nowe mroczne historyjki i w pewnym momencie orientujesz się, że poszukiwanym mordercą jest twój brachol. Kiełbasa wypada ci z gęby, siedzisz jak sparaliżowany. Nie wiesz, co myśleć, nie wiesz, co robić. Kurwa mać, chłopie! Dzwonić na policję czy nie dzwonić? Stary, to jest prawdziwy dramat. Konflikt tragiczny. Donieść na tego chuja czy nie donieść? Owszem, nie lubisz go, owszem, widzisz, że zrobił straszne, rzeczy, ale on jest jednak twoim bratem.

– Ja pierdolę, daj spokój – uspokajał Ostrowski.

Kowalski nacisnął pedał gazu.

– Twój brat okazuje się zabójcą i gwałcicielem – kontynuował rozemocjonowany. – Czy ty jesteś w stanie to sobie wyobrazić? Nagle na twoje nazwisko pada klątwa. Tak, klątwa. Od tej pory jesteście przeklęci, trędowaci. Żyjecie w cieniu seryjnego mordercy. Przechodzicie do historii jako rodzina potwora!

Sierżant nieświadomie przyspieszył jeszcze bardziej.

Zaniepokojony Ostrowski zerknął na prędkościomierz. Wskazówka wskazywała 90 kilometrów na godzinę.

„Zaraz się rozjebiemy” – pomyślał policjant.

– Zanotowałeś rozmowę z drugim bratem? – zapytał Kowalski, coraz bardziej podniecony tematem.

– Tak.

– To przeczytaj.

Ostrowski przewrócił parę kartek.

– To króciutki kawałek – oznajmił.

– Tak, pamiętam. Facet chciał, żebyśmy jak najszybciej sobie poszli. Nie chciał rozmawiać. Właściwie był oburzony.

***

– W latach siedemdziesiątych brat siedział w Zakładzie Karnym. Od tamtego czasu w zasadzie nie utrzymuje kontaktów z rodziną. Po raz ostatni widziałem go jakieś sześć lat temu. Pamiętam, że przyjechał w sobotę rano. Wspomniał, że jest warunkowo zwolniony. Mówił też, że mieszka w Poznaniu w jakimś hotelu zakładowym. Moja żona poprosiła, bym dał bratu trochę własnych rzeczy osobistych. Podarowałem mu więc bieliznę, spodnie, koszulę. Wyjechał około 14.00. Do Poznania. Nie widziałem go więcej.

– A wie pan, co teraz robi i gdzie przebywa?

– Nie wiem.

***

– À propos seryjnych zabójców – odezwał się Ostrowski.

– No.

– Pamiętasz Kazimierza Polusa?

– Jasne. Też był pedofilem. W 1985 roku został powieszony na Młyńskiej.

– Dokładnie. Kolejny szacowny poznaniak. Któryś ze starych opowiedział fajną scenkę przy wódce. Siedzi Kazio w celu śmierci i nagle zgłasza, że ma pilną sprawę do Naczelnika. Naczelnik z pewnymi oporami go przyjmuje. „O co chodzi?” – pyta. „Mam propozycję” – mówi Polus podekscytowany. „Mów, nadstawiam uszu”. „Dajcie mi paszport!”. „Że co?” „Dajcie mi paszport, a ja polecę do Stanów i zajebię tego chuja Reagana!”

Ostrowski zachichotał.

– Patriota i do tego ofiarny komunista – stwierdził Kowalski.

Sierżanci zarechotali.

– Podobno na chwilę przed śmiercią krzyknął: „Niech żyje Polska” – dodał Ostrowski.

„Kategorycznie żądam”

Zjadłszy solidnie polukrowanego pączka z dżemem, sierżant Kowalski wytarł dłonie i zabrał się za wertowanie „Expressu Poznańskiego”.

„Żuk” znowu nadawał.

„Trwa śledztwo przeciwko zabójcy chłopców” – pisał w nagłówku i niżej informował: „Uznanie policji dla trzech poznanianek”. Artykuł był poświęcony uroczystości, którą zorganizowano wczoraj w Komendzie Wojewódzkiej.

Kowalski przerzucił kartkę. Na następnej stronie widniało zdjęcie szefa wszystkich szefów, który wręczał kwiaty stojącym przed nim paniom.

„Macie panie swój niezaprzeczalny udział w sukcesie policji. Sobie też możecie przypisać zasługę, że – być może – uratowałyście od śmierci jakieś dziecko. Dziękuję wam za to serdecznie! W takich m.in. słowach zwrócił się Komendant Wojewódzki Policji, podinspektor Zenon Smolarek, do trzech mieszkanek Poznania, których telefoniczne informacje stworzyły szansę szybkiego ujęcia poszukiwanego od wielu miesięcy zabójcy pięciu chłopców. I szansy tej nie zmarnowano!”

Dziennikarz wychwalał pod niebiosa czujne poznanianki.

„W sumie to te babeczki złapały zabójcę” – pomyślał sierżant Kowalski. „Policjanci tylko asystowali. Hm... Prawda jest taka, że to kobiety rządzą, a faceci wykonują tylko rozkazy”.

W tym momencie przypomniała mu się matka, bardzo przedsiębiorcza, konkretna osoba. A potem ojciec, pijak, który...

Kowalski posmutniał. Westchnął i wrócił do gazety.

„Były kwiaty, ozdobne listy z podziękowaniem od policji i nagrody pieniężne” – informował dalej „Żuk”.

Sierżant zerknął na papierową torbę, do której sprzedawczyni zapakowała mu słodkie wypieki. Oblizał się i szybkim ruchem wyciągnął kolejnego pączka, tym razem z budyniem. Wziął duży kęs.

„Od jutra zaczynam biegać” – postanowił. „Na sto procent”.

Przeżuwając, czytał dalej:

„Rozmawiano też o innych sprawach i życiowych problemach. A w ogóle to panie, mile rozczarowane atmosferą, były nieco zażenowane sytuacją, w jakiej się znalazły.

– Jestem trochę zawstydzona i zaskoczona nagrodą. To był przecież mój obowiązek chwycić za słuchawkę.

– Wyrażam wielki podziw i uznanie dla policjantów. Zjawili się tak szybko.

– Gdy zobaczyłam tego mężczyznę, który nagabywał uczniów, podejrzewałam coś niedobrego. Dlatego zadzwoniłam”.

Nagle trzasnęły drzwi.

Sierżant drgnął i podniósł głowę.

W progu stanął Ostrowski i oznajmił:

– Mamy robotę.

W jego głosie można było wyczuć sporą dawkę ekscytacji.

– Jaką?

Policjant wyciągnął z koperty kartkę formatu A4 i podał koledze.

– Przeczytaj.

– Co to jest?

– Przeczytaj.

Kowalski położył dokument na stole.

– „Kategorycznie żądam, żeby wydał pan w moje ręce zabójcę pięciu chłopców, Tadeusza K.” – zaczął czytać na głos. – „Czekam przy wejściu do Zakładów im. Hipolita Cegielskiego. Mam już przygotowane łańcuchy i palnik acetylenowo-tlenowy. Tak więc proszę nie myśleć, że chcę go uwolnić. Ja go żywcem ze skóry obedrę. Po co ma iść siedzieć? Czy po to, żeby po wyjściu na wolność dalej mordować chłopców? Ja też mam syna (12 lat). Tak więc proszę się dobrze zastanowić!!!! Ryszard Janicki”.

Kiedy skończył, spojrzał na Ostrego, który pokiwał głową i powiedział triumfalnie:

– Mówiłem ci, że będą go chcieli zajebać? Mówiłem.

– Co to są za jaja?

– Jak sam przeczytałeś: kategoryczne żądanie.

– Skąd to masz?

– Od starego. Oryginalny liścik dostał prokurator Kołakowski.

– I co mamy z tym zrobić?

– Sprawdzić, czy ktoś taki jak Ryszard Janicki istnieje. A potem zorientować się, czy rzeczywiście ktoś planuje zamach na Kwaśniaka. Niebawem zaczną się wizje lokalne, a to jest dobry moment na zemstę. Nasz czarny charakterek stał się wrogiem publicznym numer jeden. Podejrzewam, że jest mnóstwo ludzi, którzy fantazjują o zajebaniu klienta.

W odpowiedzi Kowalski wyciągnął trzeciego pączka, którego obrzucił pożądliwym spojrzeniem.

– To pewnie jakiś wariat – odparł sceptycznie. – A poza tym: jaki zamach? Za dużo się naoglądałeś filmów.

Karabin Mosina

Tomasz Lewandowski zaparkował samochód na ulicy Zwierzynieckiej. Wyłączył silnik. Oparł się o zagłówek i zamknął oczy. Czuł przyjemne zmęczenie. Godzina na strzelnicy poprawiła mu trochę humor, rozpraszając czarne myśli, które męczyły go przez całą noc. Sięgnął po paczkę papierosów. Zapalił i otworzył drzwi poloneza. Wypuszczając dym, włączył radio. Jacyś nieznani mu komentatorzy dyskutowali o operacji Pustynna Burza. Zdusił niedopalonego papierosa w popielniczce, wyciągnął kulczyk ze stacyjki i gwałtownie wyszedł z samochodu.

Bezruch źle na niego działał.

Gdy tylko przystawał czy siadał na chwilę, wspomnienia natychmiast wracały i zatruwały mu umysł.

Wczorajsza noc była okropna.

Wbrew woli zaczął sobie przypominać najważniejsze momenty związku, potem narzeczeństwa i w końcu małżeństwa z Anią. Od paru tygodni czuł narastającą tęsknotę za żoną. Jeszcze niedawno był pewien, że to się kończyło, że dalsze bycie razem nie ma sensu... Ale ostatnio coś się przestawiło w jego głowie i zaczął myśleć o tym, aby podjąć próbę powrotu. To jest przecież prawdziwa miłość, a z prawdziwej miłości nie można zrezygnować, nawet po takiej katastrofie. Gdzieś o drugiej w nocy zrobiło mi się nagle strasznie zimno. Ogarnął go przeraźliwy smutek. Zaczął płakać. Doszło do niego, że jeśli nie wrócą do siebie teraz, to już nigdy, przenigdy nie będą razem. Staną się na zawsze obcymi sobie ludźmi. „Nigdy” – to słowo przerażało go od wczesnego dzieciństwa, kiedy z uporem maniaka próbował wyobrazić sobie pojęcie wieczności. Kiedy umrę, nigdy już będę żywy. Co to oznacza? To oznacza to, że nawet jak minie tysiąc lat, milion lat, miliard lat, w dalszym ciągu nie będę żywy. Ta opisowa definicja niemal zawsze przyprawiała go o palpitacje serca.

Potrząsnął głową i ruszył w stronę Ogrodu Zoologicznego.

Spojrzał na zegarek.

Dochodziła trzynasta.

Za chwilę spotka się ze starym, dobrym kumplem, który pracował w Areszcie Śledczym. Tosiek, chociaż już przeszedł na emeryturę, cały czas utrzymywał żywy kontakt z chłopakami ze Służby Więziennej. W związku z tym miał dostęp do najświeższych informacji. A jemu zależało przede wszystkim na jednej zasadniczej: kiedy zaczynają się wizje lokalne w sprawie Tadeusza Kwaśniaka.

Podszedł do okienka i kupił bilet. Wszedł na teren zoo i niespiesznie ruszył w stronę klatki z tygrysami.

„Jest całkiem ciepło” – pomyślał i rozejrzał się wokoło.

Widok spacerujących rodzin, cieszących się wspólnie spędzanymi chwilami, wprawił go w sentymentalny nastrój.

Kiedy urodził się Krzysiu, jego życie uległo zasadniczej zmianie, a właściwie to on sam zaczął ulegać zasadniczej zmianie.

– Wiesz – zagadnęła go Ania parę miesięcy po porodzie – mam wrażenie, że coś fajnego się z tobą dzieje, od kiedy Krzyś przyszedł na świat.

– Co masz na myśli? – zapytał zdziwiony.

– Stałeś się łagodniejszy, bardziej empatyczny. Zaczynasz uczyć się emocji innych ludzi. Do tej pory miałeś z tym poważny problem.

Mężczyzna westchnął. Jego żona uwielbiała na głos analizować najbliższych.

„Dlaczego ja cały czas to wałkuję?” – pomyślał, a potem zerknął na zegarek. Układ wskazówek pokazywał trzynastą.

– Cześć Tomek – usłyszał nagle, kiedy stanął naprzeciwko tygrysa azjatyckiego.

***

– Uwielbiam te kociaki – powiedział Tosiek, który był mniej więcej sześćdziesięcioletnim mężczyzną, ubranym w niebieskie dżinsy, niebiesko-czarną flanelową koszulę i jakąś podniszczoną brązową kurtkę.

Lewandowski wzruszył ramionami.

– Godzinami mógłbym oglądać programy o nich. Kamera je uwielbia. To są cudowni, elektryzujący aktorzy. Może to zboczenie zawodowe – Tosiek zachichotał. – W końcu drapieżniki za kratkami to moja specjalność. Wczoraj oglądałem odcinek programu przyrodniczego, w którym pokazywano, w jaki sposób tygrys zabija. Arcymistrzostwo.

– Tosiek, kurwa – mruknął lekko poirytowany Lewandowski – Z kamerą wśród zwierząt kręcisz? Chcesz zastąpić Gucwińskiego?

Mężczyzna uśmiechnął się.

– Wybacz.

– Co z tymi wizjami? Wiesz coś?

– Tak, w połowie czerwca się zaczynają.

– A kiedy w Poznaniu?

– Jutro wieczorem do ciebie zadzwonię i podam szczegóły.

Tosiek wyciągnął z kieszeni kilka ziarenek słonecznika i zaczął je łuskać.

– Na Młyńskiej wrze. Osadzeni ostrzą sobie ząbki na Kwaśniaka. Klient budzi we wszystkich mordercze instynkty.

– Dziwisz się?

– W ogóle. Dobrze by było, gdyby ktoś go zajebał. Inaczej dostanie dwadzieścia pięć lat, potem wyjdzie na wolność i znowu będzie gwałcił i zabijał. Tacy ludzie się nie zmieniają. Dowody można mnożyć. Zresztą... – były funkcjonariusz urwał nagle.

– O co chodzi?

– Podobno była już jedna próba...

Lewandowski drgnął i spojrzał zaintrygowany na kolegę.

– Jaka próba?

– Ktoś mi mówił ostatnio, że parę dni temu współwięźniowie próbowali go powiesić.

– I co?

– Nic z tego nie wyszło, bo się Makowiec za nim wstawił.

– Makowiec? Ten gangus?

– Właśnie ten.

– Dlaczego się wstawił?

– No wiesz, nie chciał, żeby coś takiego obciążyło jego konto.

– No tak.

– Ale wpierdol dostał i to ostry. Nie chciałbym być w jego skórze. Właśnie zaczęło się wielkie polowanie. Prędzej czy później ktoś go rozszarpie na strzępy.

Lewandowski zapatrzył się w tygrysa, który właśnie wstał, przeciągnął się, poszedł w głąb klatki i ponownie się ułożył do spania.

– Zabójca na emeryturze – mruknął Tosiek, wskazując palcem zwierzę. – Nudny typek. W telewizji są ciekawsze egzemplarze.

Lewandowski nie zareagował. Myślami był zupełnie gdzie indziej.

***

Zwolnił, zerknął na ruinę pałacu Niegolewskich, potem wrzucił kierunkowskaz i skręcił w lewo, zjeżdżając tym samym z szosy prowadzącej do Świecka. Z głośników popłynęła Lambada, skoczna, seksowna piosenka. Lewandowski ściszył radio, nie był w nastroju na wesołe melodie. Minął sklep, parę domów i znowu skręcił w lewo. Znalazł się na drodze gruntowej ciągnącej się wzdłuż rozległych pól uprawnych, a potem przez las.

Po dwóch, trzech minutach zatrzymał się obok płotu, okalającego niewielką posiadłość brata.

Usłyszał szczekanie psów. Zawołał do nich głośno i uspokoił czujne zwierzęta.

Wciągnął w płuca świeże powietrze i mimowolnie uśmiechnął się.

Uwielbiał to miejsce. Blisko Poznania, ale jednak schowane na peryferiach, ukryte przez wzrokiem nieznajomych. Jego znakami rozpoznawczymi był wielki, stary orzech, permanentny burdel wokoło i wrak syreny 105 stojący na słupkach z cegieł na środku podwórka. Lewandowski miał bardzo dobre relacje z Maciejem, samotnym leśnikiem i zapalonym myśliwym, więc w każdej chwili mógł wpaść do tej zaniedbanej samotni, pokręcić się, a nawet przenocować. Raz w miesiącu przyjeżdżał tu z Krzysiem na wielogodzinne spacery. Zakładali wtedy kalosze, brali lornetki i ruszali tropem saren, lisów, zajęcy. Chłopak zaczytywał się w książkach o Indianach, więc z wielkim zacięciem przemierzał leśne ostępy. Wiosną i latem przyjeżdżali całą trójką pogrillować – Ania była fanką karkówki polewanej piwem.

„Leśniczówka przy starych brzękach” – tak nazywały to miejsce przewodniki turystyczne. Krzysiu określał je inaczej. „To jest kryjówka trapera” – mówił, kiedy wracali ze szklaku. „Zaraz posilimy się mięsem z bizona”.

Lewandowski poczuł ukłucie w sercu.

Rozejrzał się.

Nigdzie nie mógł dostrzec dużego fiata, którym jeździł brat.

„Pewnie jest w pracy” – pomyślał. „To dobrze. Nie będzie o nic pytał. Wezmę tylko broń i spierdalam”.

Zamknął samochód i energicznie ruszył w stronę szopy, gdzie przechowywał swoje tajne akcesoria, nie wszystkie legalne.

***

Otworzył pancerną szafę i sięgnął po karabin Mosina, który kiedyś przerobił na sztucer. Raz na jakiś czas odwiedzał Macieja, żeby sobie postrzelać. Przed śmiercią Krzysia to było jego hobby, sposób na oderwanie się od codzienności, ale potem, po zabójstwie, strzelanie do tarczy stało się jakąś formą rozpaczliwej walki o utrzymanie przytomności umysłu. Trzeba było się skupić, wyciszyć złe emocje, odpowiednio wyregulować oddech. Przychodziło mu to teraz z wielkim trudem.

Lewandowski zagryzł wargi.

Gdy dotknął broni, poczuł jakiś dreszcz, który go odrobinę przestraszył. Chwycił karabin i wymierzył w mały niebieski garnek wiszący na przeciwległej ścianie, potem obrócił się gwałtownie i skierował lufę w stronę drzwi. Zrobił krok do przodu. Zamknął oczy. „Tato, tato” – usłyszał. „Wejdźmy na tamtą ambonę”. Opuścił broń. Załkał, raz, drugi, a potem rozszlochał się na dobre.

***

Po powrocie do domu wyciągnął z szuflady kasety VHS z nagraniami z rodzinnych imprez. Włączył sprzęt, włożył pierwszą z nich do kieszeni magnetowidu. To był ich filmowy debiut: wakacje w Międzyzdrojach, bardzo udane, przez całe dwa tygodniu nie spadła ani kropla deszczu.

Oglądał jak zahipnotyzowany kolejne odsłony rodzinnej historii. Zanim się spostrzegł, przeleciało parę godzin.

Późnym wieczorem zadzwonił do Ani. Chciał się z nią umówić na poważną rozmowę. Odebrała jej matka.

– Tomeczku – westchnęła. – Odezwij się za parę dni. Ona jest w fatalnym stanie, nie da się z nią rozmawiać. Już sama nie wiem, co robić. Mam nadzieję, że...

Urwała nagle.

– Zadzwoń później, może w przyszłym tygodniu. W razie czego dam ci znać.

Gdy to usłyszał, poczuł ucisk w gardle. Odłożył słuchawkę i powolnym krokiem powlókł się do łazienki. Usiadł na skraju wanny. Spojrzał na swoje dłonie: drżały. Chwilę później uprzytomnił sobie, że wpada w panikę.

Kłamstwa w Oławie

– Podejrzany prowadzi nas w głąb osiedla – mówi prokurator, a trzęsąca się kamera kadruje oławskie blokowisko. – Mijamy w tej chwili ulicę Szymanowskiego.

Na ekranie widać piaszczyste, niezagospodarowane jeszcze skwery, dużo bloków o pokaźnych rozmiarach, gdzieniegdzie kępki traw.

Operator skupia się na trzech mężczyznach, którzy idą gęsiego, omijając kałuże. Kwaśniak, Bronicki i Kołakowski. W pewnym momencie uczestnicy wizji przystają.

– Wszystko odegrało się tutaj – oznajmia zabójca.

***

– Czy podejrzany poznaje to mieszkanie? – pyta prokurator i zbliża mikrofon do ust Kwaśniaka.

– Tak.

W jaskrawo oświetlonym mieszkaniu twarz przestępcy wygląda mizernie. Wychudzona, smutna, żółta. Pod oczami widnieją sińce.

Mężczyźni wchodzą do dużego pokoju.

Operator zatrzymuje się i chwyta ich w planie średnim.

Po prawej stronie stoi brązowy segment. Nad głową prokuratora wisi obraz Chrystusa. Pod ścianą można dostrzec kawałek wersalki.

– W wizji będzie brał udział brat ojca ofiary – informuje prokurator.

***

– Potem poszliśmy do małego pokoju, w którym wydarzyła się tragedia – opowiada cienkim głosem Kwaśniak.

Przypomina kogoś, kto stracił resztki nadziei.

***

– Kazałem mu się położyć na łóżko – mówi Kwaśniak.

Kamera robi zbliżenie jego twarzy.

Fioletowe siniaki błyszczą teraz bardzo wyraźnie Komisarz Bronicki wchodzi do pokoju i na polecenie prokuratora wręcza Kwaśniakowi manekina. Ten kładzie go na podłodze. Zaraz potem ktoś podaje mu żółty ręcznik.

– Proszę zademonstrować duszenie chłopca – odzywa się prokurator spokojnym, nieco flegmatycznym głosem. W czasie rozmów z zabójcą jest zawsze mistrzowsko opanowany.

Kwaśniak staje nad atrapą, zawiązuje na szyi pętlę i zaciska ją.

– Czy chłopiec stawiał opór?

– Chłopcy zazwyczaj byli spokojni, to mnie dziwiło.

– Bił go pan?

– Nie przypominam sobie czegoś takiego.

– W czasie sekcji zwłok stwierdzono obrażenia, które wskazują na to, że przed uduszeniem uderzył pan chłopca.

– Jestem na sto procent pewny, że go nie uderzyłem.

– Chciałbym jeszcze usłyszeć jedną rzecz – ciągnie dalej Kołakowski. – Czy w tym przypadku doszło do czynu nierządnego?

– Nie przypominam sobie czegoś takiego. Miałem mało czasu. Ten chłopiec mówił, że w każdej chwili jego siostra może wrócić.

Prokurator niewzruszony głosem oznajmia:

– Informuję podejrzanego, że w jamie ustnej pokrzywdzonego znaleziono nasienie ludzkie.

Lincz we Wrocławiu

– Kolejne wizje lokalne przypominały emocjonujący kryminał – wspomina Marek Bronicki. – Dramaturgia była sensacyjna. Pamiętam moment, kiedy z Młyna odbierałem Tadeusza przed wyjazdem do Szczecina. To była trzecia w nocy, a cały areszt drżał w posadach. Osadzeni powariowali. Kwaśniak był przedmiotem szczerej, zwierzęcej nienawiści. Ale to był tylko niegroźny epizod. Prawdziwe nieszczęście wydarzyło się przed trzecią wizją.

Bronicki robi przerwę dla wzmocnienia efektu.

– Któregoś czerwcowego dnia wsiadamy do poloneza i startujemy do Wrocławia, żeby przeprowadzić czynności w Oławie. Na miejsce zajeżdżamy po południu. Kwaśniaka odstawiamy do aresztu, załatwiamy wszystkie formalności i jedziemy przygotować teren. Nazajutrz mamy znakomite nastroje. Jemy śniadanie i idziemy pieszo po Tadeusza. Gdy zachodzimy na komendę, prosi nas do siebie sam zastępca komendanta wojewódzkiego. Bardzo nas to zdziwiło. Góra wzywa nas na słówko. Z jakiego powodu? My przecież chcieliśmy tylko odebrać faceta.

Milknie na chwilę, jakby w myślach odtwarzał te scenę. Po chwili kontynuuje:

– Co więcej, wyczuliśmy dziwną atmosferę. Coś wisiało w powietrzu. Wszyscy byli skrępowani. Patrzymy po sobie. Co jest grane? Co się stało? Znamy się przecież z chłopakami, lubimy się, a tu jakieś napięcie. „No dobra, mówcie w końcu, co się dzieje” – prosimy.

***

– Mamy problem z Kwaśniakiem – oświadczył zastępca komendanta aresztu, gdy prokurator Kołakowski i komisarz Bronicki zamknęli za sobą drzwi jego gabinetu.– Duży problem.

Bronicki poczuł gęsią skórkę.

– Jaki problem? – zapytał.

– Nie będzie dalszych wizji.

Komisarz i prokurator spojrzeli na siebie. Obaj wyobrazili sobie martwego Kwaśniaka.

– Dlaczego? – zapytał Kołakowski z niepokojem.

– Klient nie wyjdzie z aresztu.

– Bo?

Zastępca spoglądał to na jednego, to na drugiego. Wziął głęboki oddech i wypuścił powietrze.

– Został pobity – wydusił wreszcie. – Bardzo ciężko.

– Kiedy? – prokurator wrócił do rzeczowego tonu i zaczął wyjaśniać sprawę.

– Wczoraj w nocy. W celi.

– Z kim siedział w tej celi?

– Sam.

– Jak to sam? Sam siedział i sam się pobił? I to jeszcze tak dotkliwie? Panowie, nie róbcie sobie jaj!

– No co mam wam powiedzieć? – zastępca bezradnie rozłożył ręce. – Został pobity i teraz nie chce współpracować. Zaciął się kompletnie.

– Idziemy do prokuratury – rzucił Kołakowski, nie przedłużając dyskusji.

***

– Muszę przyznać – mówi Bronicki – że Kołakowski mi wtedy zaimponował. Do prokuratury było niedaleko, parę metrów. Stanęło ostatecznie na tym, że prokurator zażądał widzenia z Kwaśniakiem. Kiedy dostał zgodę, poszedł do aresztu pogadać. Po krótkiej rozmowie wrócił. „Faktycznie” – powiedział. „Kwaśniak kategorycznie odmówił wzięcia udziału w wizjach lojalnych. Chce wracać do Poznania i stamtąd już się nigdzie nie ruszać”.

Bronicki kiwa głową.

– „Żadnych wizji” – oznajmił Kwaśniak. Byliśmy wściekli. Robiliśmy naprawdę dużo, żeby podtrzymywać w nim chęć współpracy. Tymczasem niespodziewanie doszło do czegoś takiego. Główkowaliśmy, co robić. Wracać do Poznania? „Nie” – odezwał się prokurator. „Pójdę jeszcze raz do Kwaśniaka i spróbuję go namówić do zmiany zdania”.

Milknie. Po jego minie widać uznanie dla prokuratora.

– Kiedy nasz posiniaczony klient spojrzał na Kołakowskiego zbolałym wzrokiem, ten złożył mu obietnicę: „Panie Tadeuszu, zrobię wszystko, naprawdę wszystko, żeby złapać winnego i udowodnić mu winę. Nie puścimy łobuzowi tego płazem”. Tak to mniej więcej brzmiało. „Wierzy mi pan?” Kwaśniak milczał przez chwilę. W końcu odpowiedział: „Wierzę, panie prokuratorze”. Prokurator odetchną i dodał: „My złapiemy drania, a pan zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami weźmie udział w wizjach. Dobrze?” „Dobrze”.

Bronicki jest skonsternowany.

– Dlaczego się zgodził? No cóż, on był w głębi duszy bardzo mściwy. Kiedy czuł się bezpieczny, nabierał odwagi, robił się hardy. Kołakowski musiał to wyczuć i dlatego zagrał na odpowiedniej nucie. Wkrótce zrobiono obdukcję, sporządzono dokładny protokół, uruchomiono stosowne procedury. Kwaśniak przekonał się zatem, że prokurator nie blefował. „Będzie pan już bezpieczny” – powiedzieliśmy do niego w pewnym momencie. Zaoponował: „W tym areszcie nigdy nie będę bezpieczny. Wy nie wiecie, co się w nocy dzieje za tymi murami. Nie macie zielonego pojęcia o tym. Proszę mnie stąd zabrać. Natychmiast!”

Były policjant kiwa głową.

– Spełniliśmy jego prośbę – mówi. – On się śmiertelnie bał. Podejrzewam, że byle puknięcie w ścianę czy drzwi przyprawiało go o dreszcze.

Cofedon

Komisarz Bronicki postawił parującą kawę na swoim biurku, wyciągnął z szuflady szarą teczkę, w której umieszczona była opinia psychiatryczna na temat Kwaśniaka, ściszył radio i usiadł w niewygodnym fotelu. Był bardzo ciekaw efektów obserwacji, którą przeprowadziło dwoje pracowników Wojewódzkiej Poradni Zdrowia Psychicznego w Poznaniu, Krystynę Berdzik i Wojciecha Cierpkę. Znał ich i cenił.

Upił łyk kawy, odstawił szklankę i zanurzył się w lekturze.

***

Na badanie doprowadzony przez konwój policji.

Badaniu poddaje się bez oporów.

Nie leczył się psychiatrycznie, neurologicznie i odwykowo.

Jak podaje, przed laty był na obserwacji sądowo-psychiatrycznej w Szpitalu Psychiatrycznym w Ciciborzu /1969-1970/.

Był także wielokrotnie badany sądowo-psychiatrycznie w trybie ambulatoryjnym.

Choroby przebyte:

Tylko choroby zakaźne wieku dziecięcego.

Skomplikowane złamanie kości piętowej – operacja.

Alkohol:

Pierwsze kontakty z alkoholem w 19 roku życia.

Pił sporadycznie, okazjonalnie w małych, kontrolowanych dawkach.

Przeczy objawom uzależnienia.

Nigdy nie był w izbie wytrzeźwień.

Papierosy:

Różnie jest z paleniem – mówi. – Palę, nie palę. To nie jest nałogowe palenie.

Narkotyki:

Do marca ubiegłego nie zażywał środków odurzających.

W marcu otrzymał butelkę cofedonu w płynie od przypadkowego znajomego. Kilka razy wstrzyknęli sobie razem dożylnie ten specyfik z herbatą.

Używałem go potem – mówi – z przerwami do stycznia bieżącego roku. To było może ze 30-40 wstrzyknięć.

Miałem po cofedonie różne odczucia.

Obojętny byłem. Wszystko mi się takie dziwne zdawało.

Gdy wziąłem go kilkanaście razy i potem zrobiłem sobie przerwę, to poczułem, że mi czegoś brakuje w organizmie. To nie były konkretne objawy. Jak poczułem, że mi czegoś brak, to próbowałem sobie wstrzyknąć i zaraz całkiem inaczej się zacząłem czuć.

Wstrzykiwanie skończyło się w styczniu. Nie chodziłem za tym, bo nie wiedziałem, skąd to wziąć, gdzie to kupić.

Starałem się jakoś przezwyciężyć. Jakoś mi się udało.

Co przezwyciężyć?

No ten moment, w którym zabrakło cofedonu.

Innych środków nie zażywałem.

***

– Cofedon – mruknął Bronicki i przypomniał sobie opowieść Kwaśniaka o „homoseksualnej orgii”. Prawdę mówiąc, nie uwierzył w nią. Coś mu podpowiadało, że zabójca na siłę szuka jakiegoś wytłumaczenia, usprawiedliwienia.

„Miałem po cofedonie różne odczucia” – oficer raz jeszcze przeczytał to zdanie.

– Może będzie chciał dowodzić, że to ten narkotyk zaburzał jego poczytalność? – zadumał się komisarz i sięgnął po szklankę z kawą.

***

Kary:

Przez kolegia nie karany. Przez sądy wielokrotnie.Przede wszystkim za kradzieże – mówi. – Ale też za czyny lubieżne z dziewczynkami. W sumie w więzieniach był około 16-17 lat.

Tatuaże:

Nie ma.

Próby samobójcze:

Nie dokonywał prób samobójczych.

Po tym, co się stało pod celą... – mówi – żałuję, że w styczniu nie przedawkowałem cofedonu. Nie męczyłbym się teraz. – Płacze.

Zainteresowania:

Interesuje się sportem.

Z usposobienia:

Z natury nerwowy, drażliwy.

Ale właściwie to dopiero teraz – mówi. – Ostatnio, w czasie pobytu w areszcie.

Z natury jestem spokojny, pogodny, wesoły. Nie mam większych kłopotów z nawiązywaniem kontaktów z ludźmi. Wobec nich jestem szczery, otwarty, ufny.

Jest pracowity i wytrwały.

Nie licząc mamusi – mówi – nie mam bliskiej osoby.

Życie seksualne:

Nie potrafi powiedzieć, kiedy przebył okres dojrzewania.

Nie pamiętam – mówi. – Może 17, 18 rok życia.

Pierwsze samogwałty w 13, 14 roku życia.

Pierwsze doświadczenie seksualne w 19 roku życia. Były to czyny lubieżne z nieletnimi.

To był dotyk – mówi. – Swoim narządem dotykałem ich narządów, aż do wytrysku.

Nie umiem wytłumaczyć, dlaczego z nieletnimi. Ja już wtedy nie potrafiłem odpowiedzieć, dlaczego ciągnie mnie do nieletnich.

Kontakty homoseksualne w 21-22 roku życia. W zakładzie karnym.

Taki się trafił – mówił. – Krawcem był, musiał mieć coś z tym wspólnego.

Co robiliśmy?

Branie do ręki. Takie zabawy do wytrysku. Wszystko było dobrowolne.

To był rok 1972.

Do 1990 roku miałem przerwę – mówi. – Nic nie było. Siedziałem. Nie dałoby się tego ukryć w kryminale.

W 1990 roku przez kilka dni kontakty homoseksualne z przygodnie poznanym człowiekiem.

Miał dwa razy kontakty seksualne z dorosłymi kobietami. W 1972 roku przez krótki czas kilka stosunków z jedną kobietą, w 1983 roku z inną.

Byłem zadowolony, że u mnie wystąpił wytrysk – mówi. – Gdybym miał świadomość, że te kobiety są zadowolone, wszystko potoczyłoby się całkiem inaczej.

Zdawałem sobie sprawę, że tak nie powinno być. Myślę, że to był brak doświadczenia z mojej strony.

Poza sprawami objętymi zarzutami nie miał stosunków pedofilnych z chłopcami.

Nie potrafi odpowiedzieć na pytanie, co by mu sprawiło największą przyjemność: czy kontakty z dziewczynkami, czy z nieletnimi chłopcami, czy dorosłymi mężczyznami, czy z dorosłymi kobietami.

Gdybym wiedział, że zaspokajam kobiety – mówi.

Swój popęd seksualny ocenia jako średni.

Rozładowuje głównie samogwałtem, dwa razy w tygodniu.

Podczas samogwałtu wyobraża sobie, że ma kontakty seksualne z dorosłymi mężczyznami.

Uważa się za człowieka niedoświadczonego seksualnie.

Uważa, że ten brak doświadczenia miał duży wpływ na jego życie seksualne.

W życiu seksualnym nieśmiały i wstydliwy.

Jest taki w kontaktach z kobietami.

W młodości uciekł przed dziewczyną, która chciała z nim chodzić.

Dolegliwości:

Nie zgłasza.

Odnośnie sprawy:

Było pięć zabójstw i dwa usiłowania – mówi. – Dobre dla mnie jest to, że tych dwóch przeżyło.

Odpowiadać za zabójstwo dziecka, a odpowiadać za usiłowanie to jest jednak różnica.

Jak do tego doszło?

Sam się dziwię.

Nie umiem wytłumaczyć, dlaczego tak się stało.

Ja dzieci bardzo lubię. Mam na koncie pełno kradzieży, we wszystkich tych przypadkach występują małoletni chłopcy. Zabójstwa miały miejsce wtedy, gdy zażywałem cofedon. Kiedy go nie brałem, zabójstw nie było.

***

– O właśnie! – komisarz podskoczył lekko na fotelu. – Cofedon!

***

Mówienie o tym jest dla mnie dodatkowym stresem.

Ja się nie mogę z tym pogodzić.

Teraz czuję się z tym źle.

Gryzie mnie to teraz.

Długo nie będę mógł się pogodzić z tym, że coś takiego się stało.

Taka tragedia.

Nie wiem, jak z tym żyć.

Jak to naprawić?

Ja nawet nie wiem, jak ja przeżyję ten wyrok.

Nie – żebym chciał sobie coś zrobić...

Nie potrafiłbym...

Ale dopóki jestem w Poznaniu, czuję się bezpiecznie, ale jak opuszczę Poznań i pojadę do innego kryminału...

...czasami może być tragicznie...

W tym sensie, że może mnie spotkać coś przykrego ze strony współskazanych.

Już mnie coś takiego spotkało, gdy byłem we Wrocławiu na wizjach.

Stan psychiczny:

Świadomość jasna.

Orientacje auto- i allopsychiczne zachowane.

Nie stwierdzamy u badanego zaburzeń spostrzegania, zaburzeń formalnych i treści myślenia.

Nastrój obniżony.

Głęboko obniżony.

Badany labilny afektywnie, co znacznie utrudnia z nim kontakt.

Objawy te nasilają się, gdy mówi o inkryminowanych czynach.

Płacze.

Kontakt się urywa.

***

– To jest symulant. Ten gość odgrywa jakiś tandetny teatrzyk w chorobę psychiczną – mruknął Bronicki, przypominając sobie, że w czasie przesłuchań Kwaśniak raz na jakiś czas zagadywał go o karę śmierci. „Czy moratorium to rzecz pewna” – pytał niepewnym głosem. „Panie komisarzu, czy moratorium się utrzyma”? W jego oczach czaił się strach przed śmiercią.

***

Wnioski:

Po zapoznaniu się z aktami sprawy i dokonaniu badania sądowo-psychiatrycznego stwierdzamy u Tadeusza Kwaśniaka depresyjną reakcję sytuacyjną. Nie jesteśmy w stanie wypowiedzieć się na temat jego stanu psychicznego tempore criminis.

Wnioskujemy zgodnie o poddanie Tadeusza Kwaśniaka obserwacji sądowo-psychiatrycznej w szpitalu psychiatrycznym.

Na trasie

Ekipa prokuratorska wracała ze Szczecina do Poznania po wizji, która trwała kilkanaście godzin. Wszyscy byli zmęczeni i odczuwali silne ciśnienie w pęcherzach.

Za Gorzowem zatrzymali się na leśnym parkingu. Wysiedli z samochodów i oddalili się za potrzebą.

Wszyscy z wyjątkiem Kwaśniaka.

– Tadeusz – zwrócił się do niego Bronicki – też możesz skorzystać. Dalej, idź pod drzewko, potem nie będzie okazji.

– Nie, dziękuję, panie komisarzu.

Policjant się zdziwił. Było widoczne, że Kwaśniak z ledwością panuje nad pęcherzem.

Bronicki przyjrzał mu się uważniej.

Wyglądał dość osobliwie. Jakby się czegoś bał.

– Tadeusz, nie rób sobie jaj – warknął komisarz. – Posikasz się w samochodzie i będzie śmierdzieć. To rozkaz. Idź się wylej, chłopie.

Kwaśniak westchnął gniewnie, ale wyszedł z więźniarki.

Podbiegł do najbliższego drzewa, które stało przy samej szosie, i się załatwił.

Gdy skończył, natychmiast wrócił do samochodu. Biegiem. Wyglądało to komicznie.

– Nie chcesz odetchnąć świeżym powietrzem? – zagadnął go Bronicki.

– Nie.

– Co cię gryzie, chłopie?

– Nic. – Kwaśniak uciął krótko.

Gdy zorientował się, że komisarz przygląda mu się badawczo dodał:

– Chcę już jechać. Jedźmy już, proszę.

– Już jedziemy – mruknął kierowca.

Komisarz Bronicki był zaintrygowany zachowaniem podejrzanego, ale zbyt zmęczony, by to drążyć. Wkrótce wszyscy wsiedli do samochodów i ruszyli w dalszą drogę.

***

Po paru dniach Bronicki wrócił do tego epizodu. Podczas któregoś z przesłuchań zapytał Kwaśniaka o sytuację na trasie ze Szczecina.

– Bałem się – odpowiedział niechętnie.

– Ale czego?

– Że umyśliliście sobie udaremnić mi próbę ucieczki.

– Żartujesz, chłopie? – komisarz otworzył szeroko oczy.

„W życiu coś takiego nie przyszłoby mi do głowy” – pomyślał zdumiony.

– Poważnie mówię.

– Bałeś się, że chcemy cię zastrzelić? – upewnił się policjant.

– Tak, panie komisarzu – odpowiedział niezwykle poważnym głosem. – Bałem się, że chcecie mnie zastrzelić.

Kutno

Autobus zatrzymał się.

Lewandowski usłyszał charakterystyczne sapnięcie, a potem zgrzyt otwieranych drzwi.

„To chyba tutaj” – pomyślał i zaczął wypatrywać supersamu. Gdy dostrzegł za oknem odpowiedni budynek, zbliżył się do drzwi, przepuścił parę staruszków oraz grupkę dziewczynek i wyszedł na zewnątrz.

Zrobił parę kroków i przystanął.

Siąpił przyjemny deszczyk.

Przed sobą miał rozległe blokowisko, niemal kserokopię tego, na którym mieszkał. Wokoło panowała cisza i bezruch.

Spojrzał na zegarek.

Była 8.50.

Według jego informacji niebawem powinna zjawić się tu policja z Kwaśniakiem.

Z wewnętrznej kieszeni kurtki wyjął piersiówkę. Pociągnął kilka solidnych łyków. Gorzka żołądkowa zaczęła rozlewać się po całym ciele, lekko przyciszając emocję, które zaczęły w nim wzbierać. Narastający niepokój mieszał się z ekscytacją i strachem. Miał wrażenie, że zaraz weźmie udział w jakimś niebezpiecznym eksperymencie.

Schował alkohol i próbował uspokoić oddech.

Przetarł mokre czoło.

Postanowił podejść do supersamu i tam poczekać na ekipę z Poznania. Te parę metrów przeszedł jak w transie.

„Co ja robię, co ja robię?” – myślał gorączkowo.

– Kolego, poratujesz papierosem? – usłyszał nagle.

Obrócił się i zobaczył jakiegoś skacowanego trzydziestolatka.

Kiwnął głową.

Podsunął nieznajomemu paczkę caro.

– A mogę dwa, kierowniczku?

– Bierz.

– Dzięki, stary.

Młody mężczyzna zapalił papierosa, zaciągnął się i zakaszlał.

– Sorry, piliśmy wczoraj ze szwagrem, zasnąłem na balkonie i mnie wzięło, kurwa – usprawiedliwił się, a potem zapytał: – A ty co, widoki podziwiasz o poranku?

Lewandowski przyjrzał mu się uważnie.

– Nie – odparł i wskazał ręką miejsce, w którym właśnie zaparkowało kilka samochodów z poznańskimi rejestracjami. – Czekam na wizję lokalną.

– Jaką, kurwa, wizję?

– Nic nie wiesz? – udał zdziwienie.

– Ale o czym, do chuja?

– Zaraz odbędzie się tu wizja lokalna z udziałem mordercy.

– Mordercy? – mężczyzna zrobił wielkie oczy. – Jakiego mordercy? Zaraz, zaraz, tego co zeszłym roku zajebał chłopaczka z tamtych bloków?

– Właśnie tego.

– Ja pierdolę! Matka do dzisiaj jest w żałobie. O żeż kurwa, ja pierdolę. Co za chuj! I on tu przyjechał?! Dusiciel?

Lewandowski nie odpowiedział. Obserwował.

Z białego poloneza wyszło dwóch mężczyzn. Jeden był ubrany na niebiesko, drugi na czarno. Chwilę później dołączył do nich wysoki osobnik z bródką i mikrofonem w ręce.

– Są – mruknął i kiwnął głową w ich kierunku.

Trzydziestolatek zmarszczył brwi.

Ubrani po cywilnemu policjanci zaczęli zajmować zabezpieczające pozycje.

– Ten bydlak zgwałcił i zabił jeszcze parę innych dzieciaków – dodał Lewandowski. – I pewnie zajebie jeszcze niejednego.

– Jak to?

– Przesiedzi dwadzieścia pięć lat, potem wyjdzie i znowu będzie gwałcił i zabijał. Odkąd znieśli karę śmierci, tak się właśnie dzieje. Według mnie to są kpiny ze sprawiedliwości.

– Tu masz rację – potwierdził nieznajomy. – Takiemu chujowi należy się czapa jak nic.

– Nie mogę się pogodzić z tym, że takim zwyrodnialcom wszystko uchodzi płazem. Wszystko, kurwa.

Lewandowski urwał i wyciągnął piersiówkę.

– Napijesz się? – zapytał. – Na pohybel chujowi?

„Ostatni kontakt z denatem”

Sierżant Kowalski przełknął kawałek eklera, popił słodką kawą z mlekiem i wrócił do lektury notatki sporządzonej przez nieznanego mu policjanta.

Na miejsce zdarzenia udali się funkcjonariusze z RUSW w Kutnie z udziałem prokuratora P. Z. z Prokuratury Rejonowej w Kutnie.

Na miejscu w toku podjętych czynności w postaci oględzin miejsca zdarzenia, przesłuchań świadków oraz oględzin zwłok ustalono, że w dniu 6.06.1990 r. o godzinie 14.55 K. E. po powrocie z pracy, we własnym mieszkaniu typu M-4 znajdującym się na I piętrze, w małym pokoju ujawniła zwłoki swojego syna Adriana.

Zwłoki znajdowały się w pozycji „na brzuchu”, twarzą do podłogi, nogi wyciągnięte, rozchylone, ręce podciągnięte do barku. Ubrane były w tenisówki, skarpety, spodenki, koszulkę oraz sweter. Na szyi znajdował się skręcony ręcznik wilgotny owinięty wokół niej z pojedynczym węzłem umieszczonym na karku denata. Zewnętrznych obrażeń ciała nie ujawniono.

Biorący udział w oględzinach zwłok biegły sądowy dr M. K. z AM w Łodzi stwierdził, że przyczyną zgonu było zadzierzgnięcie przy użyciu wilgotnego ręcznika. Zwłoki denata przewiezione zostały do Zakładu Medycyny Sądowej w Łodzi celem przeprowadzenia sekcji zwłok.

– Co ty znowu żresz? – zabrzmiało pytanie.

Kowalski drgnął, uniósł głowę znad akt i obrócił się. Do pokoju wszedł sierżant Ostrowski. Tym razem miał na koszulkę z napisem „Megadeth”.

– Myślałem, że się odchudzasz – dopowiedział długowłosy.

– Ja też tak myślałem.

– Co czytasz?

– Notatkę na temat śmierci chłopaka z Kutna.

– Ano tak, starzy pojechali dzisiaj robić wizję, a my znowu musimy patrzeć tęsknie z oddali. – Policjant podszedł do biurka, z szuflady wyciągnął paczkę cameli.

– Idę zajarać.

Kowalski skinął głowa, upił łyk kawy i kontynuował lekturę.

Z dalszych ustaleń wynika, że denat zamieszkiwał z matką, która w dniu dzisiejszym wyszła z mieszkania do pracy około godziny 6.30 pozostawiając w nim syna mającego udać się do szkoły na godzinę 8.20. Ostatni kontakt telefoniczny z denatem miał miejsce około 7.45 przez koleżankę z pracy matki denata.

– Ostatni kontakt telefoniczny z denatem – mruknął sierżant. – Ale to brzmi!

Z rozmowy tej nie wynikało, aby w/w groziło jakiekolwiek niebezpieczeństwo. Na szybie lustra ujawniono słowo „ZEMSTA” wykonane prawdopodobnie pomadką do ust. Z przesłuchania matki wynika, że w mieszkaniu brak jest następujących rzeczy: pieniędzy w kwocie 70 tys. zł przygotowanych na opłacenie w dniu dzisiejszym wycieczki przez syna a leżących na ławie w pokoju stołowym.

Kowalski prześlizgnął się po spisie zidentyfikowanych przedmiotów. Ugryzł eklera.

W mieszkaniu ujawniono i zabezpieczono 24 fragmenty śladów linii papilarnych. Wykonane na miejscu zdarzenia czynności nie doprowadziły do ustalenia sprawcy i nie dały podstaw do jednoznacznego określenia motywu jego działania.

Dopił kawę, podniósł głowę, spojrzał na sufit. W rogu dostrzegł pajęczynę.

Zamyślił się.

Zupełnie znienacka przypomniała mu się scena z przeszłości. Oto wrócił ze szkoły, rzucił teczkę na szafkę z butami, pobiegł do kuchni, z lodówki wyciągnął sobie parówkę, umoczył ją w musztardzie i natychmiast spałaszował. Potem wziął głęboki oddech i bardzo wolnym krokiem udał się do „kanciapy”, w której zazwyczaj przebywał ojciec. Pijany albo wręcz najebany. Otworzył drzwi. Wzdrygnął się, słysząc nieprzyjemne skrzypnięcie. Na widok wiszącego pod drewnianym stropem ciała, zemdlał natychmiast.

„Ostatni kontakt z denatem” – pomyślał Kowalski, wstał od biurka i poszedł do łazienki.

Eksplozja

Wizja lokalna w Kutnie przebiegała wzorcowo.

Ekipa standardowo zaczęła od dworca PKP.

Było dość ciepło, chociaż popadywał deszcz.

Prokurator Kołakowski chwycił mikrofon i rozpoczął czynności.

– Wizja rejestrowana jest za pomocą kamery National M1000 na taśmie magnetowidowej Levis 180.

Kwaśniak swobodnie zrekonstruował pierwsze odcinki swojej trasy.

Potem pojechali na osiedle, które zostało zabezpieczone przez kutnowskich operacyjniaków. Ich szef zwrócił się do Bronickiego:

– Nie bójcie się. To bardzo spokojne miejsce. Nic wam nie grozi.

Komisarz podziękował.

Poznańska ekipa miała ze sobą czterech komandosów, więc czuli się dość pewnie.

Znaleźli odpowiedni blok i weszli na klatkę schodową.

– Proszę o wytarcie butów – powiedział prokurator, kiedy zatrzymaliśmy się przed drzwiami do mieszkania zabitego chłopca.

Było to standardowe M-4, z kuchnią i łazienką. Meblościanka, tapeta, obrazy, także religijne. To, co wszędzie w tamtych czasach. Żadnych odchyleń od ogólnopolskiej normy.

Praca trwała bardzo długo. Kwaśniak precyzyjnie odtwarzał najdrobniejsze szczegóły. Gdzie mył ręce, skąd wziął krem, gdzie usiadł, czego się napił.

– Usłyszałem drapanie w drzwi – poinformował prokuratora.

– Co to było za drapanie?

– Chłopiec wyjaśnił mi, że to jego pies chce się dostać do domu.

Na podanym manekinie pokazał, w jaki sposób dokonał czynu lubieżnego.

– Nie rozkazywałem mu – opowiadał cichym, może lekko podłamanym głosem. – Poprosiłem go, żeby się rozebrał. Z początku nie chciał, ale powiedziałem, że nie zrobię mu żadnej krzywdy. Wtedy po krótkim namyśle ściągnął ubranie.

Kołakowski zapytał o zabójstwo.

– Nie wiem, co mnie skłoniło – mówił, wbijając wzrok w podłogę, a potem demonstrował, w jaki sposób udusił chłopaka.

– Jak długo dociskał pan ręcznik? – dociekał prokurator.

– To był moment.

– Ale ile trwał ten moment?

– Z pięć minut.

– Czyli moment trwał pięć minut?

– Tak.

– Bił pan chłopca?

– Nie.

– Chłopiec wierzgał nogami?

– Spokojnie leżał.

– Nic nie krzyczał?

– Nie.

To były krótkie, niemal pozbawione emocji odpowiedzi.

Kołakowski wprowadził Kwaśniaka z powrotem do łazienki.

– Proszę podejrzanego – zagadnął – w tym miejscu było lustro. Znaleziono na nim napis wykonany kredką do ust: „Zemsta”. Co podejrzany może powiedzieć na ten temat?

Zabójca spojrzał na uchwyt po lustrze, które zostało zabrane do analizy.

Kołakowski zbliżył mikrofon do jego ust.

– Ja sobie właśnie tego zdarzenia nie mogę przypomnieć – odpowiedział podejrzany, spoglądając na rozmówcę.

– Ten motyw występuje w Szczecinie, Oławie, we Wrocławiu. – Nie dawał za wygraną Kołakowski. – Podejrzany doskonale odtwarza drogi dojścia, odejścia, skrupulatnie opisuje wnętrza mieszkań, a nie potrafi wyjaśnić obecności tego jednego słowa?

– Nie umiem tego wytłumaczyć. Nawet jeśli naprawdę takie słowo było napisane, nie umiem tego wyjaśnić.

– A czy podejrzany w ogóle przypomina sobie, że napisał takie słowo?

– To było dawno. Nie jestem w stanie sobie tego przypomnieć.

– Ale podejrzany pamięta, że zabrał z tego mieszkania papierosy marki Caro!

– Naprawdę. Nie chcę się wymigać, ale nie jestem w stanie sobie tego przypomnieć. Naprawdę.

***

– Ta „zemsta” była dla niego jakiś największym, absolutnym tabu – wspomina Marek Bronicki. – Może to słowo skrywało jego najbardziej wstydliwą tajemnicę? Miałem dwie teorie „zemsty”, nieoficjalne. Pierwsza: to była zemsta na despotycznym, znienawidzonym ojcu, który ograniczał radykalnie jego wolność. Druga: to była zemsta za gwałt, którego padł ofiarą przed czternastu laty w więzieniu.

***

Mimo nacisków, prokurator nie zdołał wydobyć z Kwaśniaka niczego o „zemście”. Poprosił go o opisanie momentu wyjścia z domu.

Podejrzany opowiadał:

– Jak wyszedłem z mieszkania, zobaczyłem psa, który siedział pod drzwiami.

– No i co z tym psem?

– No wbiegł do środka.

– A co podejrzany zrobił po wyjściu z bloku?

– Skręciłem w prawo. Zanim udałem się na przystanek koło supersamu, obejrzałem sobie dokładnie kurtkę, którą zabrałem z mieszkania. Stwierdziłem, że jest brudna, więc wyrzuciłem ją do pojemnika na śmierci. Potem wsiadłem do autobusu i pojechałem na dworzec.

***

Na zewnątrz, przed blokiem powoli formowała się spora grupa ludzi.

– Ty, chyba dusiciela przywieźli.

– Widziałeś go?

– Nie, ale sąsiad mówił, że prowadzili gościa w kajdankach. To musi być on.

Dochodzili kolejni mieszkańcy.

Poczta pantoflowa działała błyskawicznie.

Wieść o wizji lokalnej z udziałem seryjnego zabójcy rozniosła się po całym osiedlu. Matka zamordowanego chłopca była bardzo lubiana w okolicy. Wszystkich zelektryzowała sensacyjna informacja. Zebrało się około 50 osób.

***

Prokurator kończył czynności w mieszkaniu.

– A teraz pójdziemy na zewnątrz – zarządził – i zrekonstruujemy drogę odejścia. Chciałbym, żeby podejrzany wskazał śmietniki, o których mówił wcześniej. Dobrze?

Kwaśniak zgodził się ochoczo. Wizja sprawiała mu swoistą przyjemność.

Do czasu.

Gdy wyszedł z klatki w towarzystwie prokuratora i komisarza, rozległy się agresywne okrzyki.

– Ty chuju!

– Ty morderco!

– Bydlę, bestia!

– Zajebiemy cię!

Ta wściekła eksplozja wszystkich zaskoczyła.

To był moment, błysk. Całkowicie spontaniczna, nieprzewidziana reakcja.

Policjanci osłupieli.

W stronę ekipy poleciały kamienie.

Wszyscy byli ubrani po cywilnemu, więc napastnicy, nie wiedzieli w kogo rzucać. Każdy był narażony na atak. Najbardziej Bronicki i Kwaśniak, bo byli skuci kajdankami.

– Biegniemy do samochodu! – komisarz krzyknął do podejrzanego. – Szybko!

Skręcili w prawo.

Bronicki znalazł się na pierwszej linii.

Podniósł rękę, żeby osłonić głowę przed kamieniami.

Nie miał szczęścia. Najpierw trafili w zegarek. Szkiełko rozbiło się i jeden z kawałków wbił się w rękę. Komisarz zaczął krwawić. Potem dostał w ramię, w plecy, parę razy.

Po chwili podbiegli mundurowi z Kutna i zrobili parawan ochronny.

– Tylko spokojnie! – krzyczeli. – Tylko spokojnie!

Dzięki ich pomocy Bronicki z Kwaśniakiem dotarli już bezpiecznie do poloneza, który błyskawicznie został otoczony przez komandosów.

Podejrzanemu nic się nie stało.

„Farciarz” – pomyślał z ulgą Bronicki, który odpowiadał za jego bezpieczeństwo.

Kierowca odpalił silnik i ruszył z kopyta.

Za nimi pojechało drugie auto, z ochroną.

W tym czasie miejscowi policjanci zajęli się uspokajaniem tłumu.

Ekipa odjechała na dwieście, trzysta metrów i zatrzymała się. Wszyscy wysiedli z samochodów i z bezpiecznej odległości obserwowali, co się dzieje pod blokiem. Na miejscu został prokurator i technicy.

Po jakimś czasie wszystko wróciło do normy. Ludzie się rozeszli, emocje zostały wyciszone.

Bronicki podjął decyzję o powrocie pod blok.

– Co robimy dalej? – Kołakowski zapytał komisarza, gdy dotarli na miejsce.

– Mieliśmy sprawdzić te śmietniki – odezwał się nagle Kwaśniak.

Wszyscy spojrzeli na niego zdziwieni.

„Cwaniak” – stwierdził w myślach Bronicki. „Uniknął kamieni, to zgrywa chojraka”.

– A będzie podejrzany chciał je pokazać? – upewnił się prokurator.

– Oczywiście – odpowiedział Kwaśniak jakby nigdy nic.

Samobójstwo

Była szósta rano.

Komisarz Bronicki wysiadł z białego poloneza i zaciągnął się rześkim powietrzem. W nocy spadł deszcz, dlatego ulica Młyńska, przy której mieścił się Areszt Śledczy, niemal błyszczała w świetle wschodzącego słońca. Gdy podszedł do bramy, usłyszał straszliwy hałas, coś w rodzaju buczenia. Oficer odniósł wrażenie, że wrzucono go do środka rozłoszczonego ula. Poczuł gęsią skórkę na ciele.

– Co jest? – zapytał strażnika, który otworzył mu drzwi.

Mężczyzna pokręcił głową.

– Osadzeni dowiedzieli się, że dzisiaj zabieracie Kwaśniaka na wizję.

– Jakim cudem?

– Oni takie rzeczy wiedzą.

– No tak.

Gdy Bronicki wszedł do środka, więźniowie wpadli w szał. Zaczęli walić w kraty, krzyczeć, kłócić się między sobą, rzucać różnymi przedmiotami.

„Rozszarpaliby go na strzępy” – pomyślał.

– A co z Kwaśniakiem? – zapytał, przypominając sobie incydent z Wrocławia.

– Zaraz pan zobaczy – odparł funkcjonariusz, który właśnie podszedł do niego i podał mu masywną dłoń. – Ale żyje, jeśli o to chodzi. Przyznam, że nie chciałbym być w jego skórze. Tutaj wszyscy go szczerze nienawidzą. Co zresztą słychać.

– Ostro dają po garach – potwierdził Bronicki.

Po paru minutach pojawił się zabójca. Wyglądał jak ktoś, kto spodziewa się najgorszego. Rozglądał się na boki, miał podkrążone oczy.

– Dzień dobry Tadeusz – rzucił na przywitanie komisarz, uprzytamniając sobie, że Kwaśniak przez te parę miesięcy znacznie schudł. Stał się cieniem samego siebie. Przerażonym facecikiem.

– Dzień dobry komisarzu – odpowiedział nieśmiało.

– Jesteś gotowy?

– Jestem. Chodźmy już stąd. Tu jest niebezpiecznie.

***

Tłum gęstniał. Wieść o wizji lokalnej z udziałem brutalnego zabójcy roznosiła się po okolicy, przyciągając kolejnych mieszkańców. Jerzy Jakubowski omiótł wzrokiem gapiów. Póki co, sytuacja była jednak pod kontrolą. Żadnych agresywnych gestów, wszyscy trzymali bezpieczny dystans. Oficer spojrzał na przestępcę: na twarzy wymalowany miał strach.

***

– Na amerykańskim filmie – odezwał się sierżant Ostrowski, kiedy podeszli do klatki schodowej – mielibyśmy na sto procent do czynienia ze snajperem. Koleś zająłby pozycję na dachu bloku albo nawet na balkonie i czekał, aż ruchomy cel pojawi się w teleskopie jego sztucera.

– Przestań pieprzyć – odburknął sierżant Kowalski i przyjrzał się liście lokatorów umieszczonej na domofonie.

– Tak jak było na przykład w Dniu Szakala.

– Mamy go.

– Co?

Kowalski wskazał na siódemkę, przy której widniało nazwisko: „Lewandowski”.

– Dzwonimy?

W tym momencie drzwi klatki otworzyły się. Policjanci przepuścili parę w średnim wieku i weszli do środka. Spojrzeli na siebie i w milczeniu zaczęli wspinać się po schodach. Miny mieli dość niepewne. Nigdy wcześniej nie byli wysyłani na tego rodzaju akcję.

***

– A teraz powiedz, jak to zrobiłeś – rzucił Jakubowski, uświadamiając sobie, że tłum liczy już kilkaset osób.

Napięcie rosło.

Przed chwilą padły pierwsze wyzwiska – wulgarne, agresywne, naznaczone wściekłością i zarazem bezsilnością.

„Zaraz polecą kamienie” – pomyślał oficer.

Mężczyzna wziął do rąk manekina, położył na ziemi i zaczął pokazywać w jaki sposób dokonał zabójstwa.

Wszystkich przeszły ciarki.

Takiej dawki brutalności nikt się nie spodziewał.

***

Lewandowski stał na balkonie i przyglądał się jak zahipnotyzowany widowisku, które rozgrywało się na jego oczach jakieś pięćdziesiąt metrów dalej. Ubrany na czarno mężczyzna, który był przykuty do umundurowanego policjanta w przeciwsłonecznych okularach, wskazywał coś palcem.

– To on, to Kwaśniak – szepnął do siebie i poczuł, że zalewa go fala gorąca. – To ten chuj! To ta jego cygańska morda.

Poczuł, że jednak musi coś zrobić, że musi zareagować.

W Kutnie spanikował, przestraszył się, odpuścił. Kiedy zobaczył rozwścieczonych ludzi, którzy zaczęli rzucać kamieniami, uzmysłowił sobie nagle całkowitą beznadziejność odwetu. Zwierzęce odruchy mieszkańców osiedla poraziły go zupełnie.

Ale teraz widok przestępcy znowu obudził w nim morderczy instynkt.

Przez głowę przeleciały mu różne krwawe scenariusze.

Zrobiło mu się słabo. Ścisnął mocno poręcz balkonu.

Naraz usłyszał ostry, przenikliwy dźwięk dzwonka do drzwi.

***

Sierżanci patrzyli na Tomasza Lewandowskiego.

Facet przedstawiał uosobienie nieszczęścia. Długie, tłuste włosy, podkrążone oczy. Ubrany w jakieś brudne, wyciągnięte dresy. Śmierdział wódką.

Patrzył na nich nieprzytomnym wzrokiem.

Właśnie sierżant Kowalski spokojnym, ciepłym głosem poinformował go, że wczoraj w nocy pani Ania Lewandowska popełniła samobójstwo.

Mężczyzna w końcu drgnął, przejechał dłonią po zarośniętej twarzy.

– Muszę na chwilę do łazienki – szepnął i poczłapał na korytarz.

Policjanci zagryźli wargi i kiwnęli głowami, wsłuchując się w kroki, które brzmiały jak jakiś depresyjny dżingiel.

„Najpierw syn, potem żona” – pomyślał sierżant Ostrowski. „Co za historia. Nic tylko się powiesić”.

Kowalski westchnął i rozejrzał się po zaniedbanym pokoju.

Nagle rozległ się strzał.

Sierżanci gwałtownie obrócili się i pobiegli do łazienki.

***

Prokurator Kołakowski podsunął Kwaśniakowi mikrofon.

– Na ulicy Fredry wsiadłem do tramwaju numer pięć i pojechałem na dworzec – odpowiedział przestępca.

– Na dworzec główny PKP?

– Tak.

Zza chmur wyszło słońce, oświetlając czworo mężczyzn, ujętych przez policyjną kamerę.

W końcu wybrzmiały ostatnie pytania, które miały domknąć i uporządkować opowieść o zabójstwie Krzysia.

– Proszę podejrzanego. – Kołakowski czynił zadość ostatnim formalnościom. – Czy podejrzany ma jakieś pytania, czy też składa jakieś wnioski odnośnie przebiegu wizji?

– Nie.

– W takim razie kończymy – oznajmił prokurator, spoglądając na zegarek.

Operator wyłączył kamerę.

Koniec

„Wszystko w porządku” – pomyślał sierżant sztabowy, który tej nocy pełnił służbę na Oddziale I Aresztu Śledczego w Poznaniu.

– Tak powinno być zawsze – westchnął, mając w pamięci kilka niespokojnych incydentów z ostatnich tygodni.

To były naprawdę ciężkie chwile.

Nagle cały Młyn zrywa się i zaczyna wrzeszczeć: „Wyruchać dzieciojebcę”.

Sierżant przestraszył się wtedy trochę.

A gdyby tak któryś z tych bandziorów wydostał się jakimś cudem z celi? Niemożliwe? W takich sytuacjach zdrowy rozsądek jest strasznie podatny na podszepty wyobraźni.

Wzdrygnął się i szybko ruszył przed siebie, podgwizdując melodyjkę z Kojaka, swojego ulubionego serialu telewizyjnego.

Gdy wygasił ostatnie światła, przystanął jeszcze na chwilę.

Wytężył słuch, żeby się upewnić, czy jego optymizm jest rzeczywiście uzasadniony.

Żadnych podejrzanych dźwięków. Prawdziwa nocna cisza.

Uśmiechnął się i ruszył do siebie, żeby uzupełnić dokumentację.

Spojrzał na zegarek, ale wcale nie zanotował, która jest godzina.

Zanim usiadł przy biurku, wyciągnął z torby worek foliowy ze sznytkami przygotowanymi przez żonę i zalał sobie kawę. Zapach primy rozniósł się po całej dyżurce.

Sierżant ugryzł pierwszą kanapkę, poczuł smak żółtego sera, mielonego kotleta i keczupu. To było tak cudowne uczucie, że postanowił kupić kwiaty swojej troskliwej małżonce.

***

Otworzył oczy.

Był przerażony.

W tym koszmarnym śnie wszystko się pomieszało.

Matka wygrażała mu gniewnie, ojciec błagał o litość. Wąsaci policjanci zniknęli, wywołując w nim jakąś straszliwą tęsknotę.

Na koniec znalazł się w studiu telewizyjnym. Prowadzący program puścił mu nagrania, na których gwałcił i zabijał chłopców, a potem zapytał, co czuje na chwilę przed powieszeniem.

Dziennikarz uśmiechnął się okrutnie.

– Do tej pory to pan mordował, a teraz to my pana zamordujemy – zagaił chichocząc. – Zabawne, kurwa, co?

Zabójca załkał.

Kamera zrobiła zbliżenie na twarz dziennikarza, który wysyczał:

– To jest twój koniec, morderco.

Odwrócił się brzuchem do pryczy, głowę schował pod kocem i zapłakał najciszej jak potrafił.

Sadystyczna twarz dziennikarza wwiercała się coraz głębiej w jego mózg.

– Jesteś złym, odrażającym człowiekiem!

***

Sierżant zerknął na zegar wiszący na ścianie.

Była 21.40.

– No nic – mruknął – trzeba zrobić obchód.

Wstał z krzesła, poprawił pas, przyciszył radio, z którego sączyła się jakaś nudnawa muzyczka i wyszedł na korytarz.

Musiał dokonać prześwietlenia cel.

Kiedy nazajutrz zapytają go o celę nr 20, w której był osadzony Kwaśniak, na próżno będzie próbował przypomnieć sobie jakieś znaczące szczegóły.

Gdy spojrzał wtedy przez wizjer, ujrzał jedynie śpiącego mężczyznę.

Dopiero o świcie zobaczył coś, co go przeraziło.

***

Zabójca poczuł, że zamarza, że wszystko już się kończy, że spadł z hukiem na samo dno.

Że jeśli nie przyspieszy swojej śmierci, będzie cierpiał.

Na domiar złego znowu obudził się w nim głód seksualny. W jego głowie zaczęły plenić się fantazje seksualne, w których pieścił męskie i chłopięce penisy.

Znowu zapłakał. Tym razem głośniej.

– Zamknij się chuju! – usłyszał.

Czy to był głos ojca?

Gniewny okrzyk sparaliżował go.

Zamilkł natychmiast.

Odczekał parę minut, a potem usiadł na pryczy i zaczął pospiesznie odwiązywać bandaż, którym lekarz opatrzył wiecznie chore kolano.

Świadomość, że za chwilę uwolni się od wszystkiego, skutecznie wyciszała strach.

***

Była 5.45.

Sierżant zerknął przez wizjer.

– Co jest? – szepnął, nie dowierzając własnym oczom.

Zobaczył sylwetkę wiszącego na bandażu mężczyzny.

Poczuł nagły przypływ gorąca.

Na jego czole błyskawicznie pojawił się pot.

– Kurwa! – krzyknął i pobiegł do dyżurki, potykając się o własne nogi.

Był wściekły, że coś takiego wydarzyło się akurat w czasie jego dyżuru.

***

W postanowieniu o umorzeniu śledztwa prokurator stwierdzał:

Zwłoki wisiały na środku drzwi wejściowych.

Osadzony był ubrany w pidżamę, a na nogach miał założone skarpetki.

Po zastaniu takiej sytuacji nożem przyniesionym przez oddziałowego z dyżurki dowódca zmiany przeciął bandaż, a następnie ciało T. Kwaśniaka zostało ułożone na podłodze celi.

W tym czasie do celi przyszedł lekarz dyżurny, który natychmiast przystąpił do badania lekarskiego.

Nie wyczuł tętna i w sposób jednoznaczny stwierdził zgon.

Na szyi lekarz odkrył bruzdę wisielczą.

Nie stwierdził żadnych innych obrażeń ciała.

Jeszcze o zgonie mordercy chłopców

Desperacki krok – nic więcej!

Do naszej wczorajszej informacji o samobójstwie w Areszcie Śledczym przy ul. Młyńskiej Tadeusza Kwaśniaka pięciokrotnego mordercy chłopców – dorzucić trzeba parę dodatkowych szczegółów.

Można już wykluczyć jakikolwiek udział osób trzecich w tym zdarzeniu. Pojedyncza cela nr 30 (pawilon 3, oddział 2) była – podobnie jak inne – zamknięta na zamek i dwie zasuwy. Klucze znajdowały się w dyżurce oddziałowego. Że był to krok samobójczy, potwierdzają obdukcja lekarska, a także porządek jaki panował w celi.

Owej nocy (z wtorku na środę) strażnik – zgodnie z regulaminem – wielokrotnie zaglądał przez judasze (zapalając światło) do wszystkich pomieszczeń aresztantów, również kontrolował locum Tadeusza Kwaśniaka. Nie zauważył żadnych nieprawidłowości. Tak było jeszcze parę minut po godz. piątej. Wisielca odkryto ok. 40 minut później.

Potwierdzono, że obawiał się innych aresztantów, dlatego sam zrezygnował ze spacerów. Więzienna subkultura rządzi się twardymi prawami. Dzieciobójcy są szykanowani. Ze względów bezpieczeństwa Kwaśniak od końca kwietnia siedział w pojedynczej celi, nie miał kontaktu ze współwięźniami. Nie znaleziono żadnego listu tłumaczącego desperacki krok. Z zapisków wychowawcy wynika, że ostatnio podejrzany zachowywał się normalnie, był spokojny. Wiedział, iż od 18 sierpnia będzie poddany dłuższej obserwacji sądowo-psychiatrycznej. Mało więc dotąd wiadomo o jego psychice i osobowości.

(...)

Nikt nie przypuszczał, że owa bulwersująca od przeszło roku opinię publiczną sprawa, znajdzie tak zaskakujący epilog!

(Żuk)

„Express Poznański”, 26-28 VII 1991

Powiesił się?

– Na początku lipca pojechałem na wakacje – opowiada Przemysław Woźniak. – Do Smukały Dolnej. To jest taka fajna miejscowość pod Bydgoszczą. Rzeka, plaża, spokój. Moja ciotka miała tam domek letniskowy. Szefostwo nas powysyłało na urlopy, żebyśmy przed kolejną fazą śledztwa solidnie wypoczęli.

Milknie, po chwili kontynuuje:

– Któregoś razu wychodzę rano na spacer i słyszę, że ktoś mnie woła. Rozglądam się. „Panie Przemku, panie Przemku!” Okoliczni mieszkańcy wiedzieli, kim jestem. Sprawa Kwaśniaka była jednak znana w całej Polsce. To był jakiś sąsiad. Przystanąłem. „Co się stało?” – pytam i widzę, że jest strasznie rozgorączkowany. „Pana klient się powiesił!” – wola. „Jaki klient?” – otwieram oczy ze zdumienia. Kompletnie nie rozumiem, o czym facet wykrzykuje mi nad uchem. Byłem jeszcze całkiem zaspany.

Woźniak chichocze i mówi dalej:

– „Jak to, jaki?” – pyta oburzony sąsiad i dodaje: „No ten chuj od chłopców się powiesił!” Zamurowało mnie, przyznaję. „A skąd pan wiesz o tym?” – wybąkałem. „Z radia wiem!”- krzyczy podekscytowany. „Przed chwilą mówili”.

***

– Ja byłem wtedy w Zajączkowie – wspomina Jerzy Jakubowski – pomiędzy Pniewami a Szamotułami. Tam jest piękne jezioro. Siedziałem sobie z rodziną i wypoczywałem. Pamiętam dobrze ten dzień. W południe włączyłem tranzystorowe radio marki Koliber. Chciałem posłuchać wiadomości. No i usłyszałem komunikat: „Prokuratura Wojewódzka w Poznaniu informuje, że Tadeusz Kwaśniak, czterdziestoletni mieszkaniec Zielonej Góry podejrzany o zabójstwa chłopców, nie żyje”. Zrobiło mi się gorąco. „Nie żyje?” Zacząłem myśleć gorączkowo: „Co to znaczy, że nie żyje? Ktoś go zabił?”. Wpadłem w panikę.

Jakubowski przerywa. Widać, że te emocje są w nim wciąż żywe.

– Zerwałem się z krzesła – ciągnie dalej opowieść – i pobiegłem do najbliższej wiochy, do Nojewa, żeby kupić gazetę. Kiosk był zamknięty. Jak mi wtedy ciśnienie skoczyło do góry! Po jakimś czasie udało mi się znaleźć telefon i dodzwonić na Komendę. Dowiedziałem się wtedy, że Kwaśniak popełnił samobójstwo. Zdziwiło mnie to. On nie wyglądał mi na samobójcę.

Milknie dobierając kolejne słowa.

– Oczywiście, niczego nie sugeruję. Pewnie coś go potwornie wystraszyło w nocy i w ten desperacki sposób uchronił się przed zagrożeniem. Wyobrażam sobie, że nagle zrobiło się jakieś poruszenie. Kwaśniaka obudziły krzyki: „Zajebiemy cię, chuju!” albo: „Idziemy po ciebie, dzieciojebco!”... Nie wiem. Może poczuł nagle okropną pustkę, beznadziejność swojej sytuacji – zerwał się więc z łóżka, ściągnął bandaż z kolana i... Musicie wiedzieć, że Areszt Śledczy rządzi się swoimi prawami. Po 22.00 służba wycofuje się, jest mniej obecna. Wtedy dzieją się różne historie. Czasem i takie właśnie.

***

– Tadeusz miał poważne kłopoty z kolanem. Ciągle go bolało – mówi Marek Bronicki i równocześnie sięga po torbę. – Dlatego obwiązywał je cały czas bandażem.

Kładzie na stół kserokopię jakiejś gazety.

– Lekarze pozwalali na to – ciągnie dalej – bo nigdy nie było z nim żadnych kłopotów. Nikt z na nie dopuszczał myśli, że on...

Policjant przerywa, drapie się po policzku.

– No cóż...

Chwila milczenia.

– Po ostatniej wizji dostaliśmy urlopy. Mieliśmy się zresetować, żeby energicznie zabrać się za kolejny etap śledztwa. Moim zadaniem było dokładne zbadanie motywacji, która cały czas pozostawała tajemnicą. Dlaczego gwałcił i zabijał? Skąd ta „zemsta”? Co go pchało, napędzało? Odpuszczaliśmy ten temat, żeby go nie wystraszyć, żeby nie zamknął się w sobie. Popłakał się, kiedy został dociśnięty przez lekarzy. Myśmy nie mogli sobie na to pozwolić.

Bronicki znowu milknie.

– Gdzie ja wtedy byłem? Nad jeziorem, niedaleko Kiejkut. Wynajęliśmy tam z rodziną domek typu Brda, drewniana konstrukcja, w kształcie trójkąta. Dwa dni później zjechali sąsiedzi, którzy po drodze kupili „Rzeczpospolitą”. „Słuchaj” – mówią do mnie. „Ten twój dusiciel się powiesił”. „Jak to się powiesił?” – pytam zdumiony. „No, sam zobacz”. Biorę od nich gazetę i czytam. To była krótka notatka. Nie mogłem w to uwierzyć.

Robi pauzę. Kiwa głową.

– Po krótkim zastanowieniu wsiadłem w samochód i pojechałem czym prędzej do Szczytna. To było jakieś dwadzieścia, trzydzieści kilometrów. Z tamtejszej komendy zadzwoniłem do Poznania. „Faktycznie, powiesił się” – usłyszałem. Potem przez wiele dni próbowałem wyobrazić sobie, jak do tego doszło. Dlaczego ten tchórzliwy człowiek, który panicznie bał się przemocy, zdecydował się na tak odważny gest?

Patrzy na wyjętą gazetę.

– Tutaj mam pierwszą stronę „Słowa Polskiego” – dodaje Bronicki. – To dolnośląski dziennik. Wakacyjny numer z 1990 roku. Kiedy porządkowałem papiery, natknąłem się na artykuł zatytułowany Zaciska się pętla wokół mordercy chłopców. Ten tytuł jest bardzo wymowny. Proroczy wręcz, bo przecież ta pętla zacisnęła się w końcu na amen. Tyle że bardzo niespodziewanie. Ta opowieść miała się przecież toczyć dalej. Kwaśniak miał już przydzielonego obrońcę z urzędu. Nieżyjącego już Eugeniusza Michałka, znanego poznańskiego adwokata.

Bronicki milknie, a po chwili oznajmia:

– On się bał śmierci, bał się bólu, który jest związany z umieraniem.

***

– Gdyby Kwaśniak nie popełnił samobójstwa – stwierdza Jerzy Jakubowski – wyszedłby z więzienia w 2016 roku. Czasami myślę sobie, jak potoczyłoby się dalej jego życie.

Zastanawia się.

– Dlaczego zabijał? Według mnie w ten sposób odreagowywał swoją złą relację z ojcem, który go traktował jak małe, bezwolne dziecko. Kiedy krzywdził chłopców, wchodził w rolę ojca, czyli kogoś, kto ma władzę nad innymi, dominuje nad otoczeniem. Dzięki przemocy odzyskiwał poczucie kontroli nad własnym życiem, stawał się dorosłym.

Kiwa głową jakby na potwierdzenie swych słów.

– Kwaśniak często powtarzał: „To wina ojca. To jego wina, że to się tak wszystko potoczyło”. Kiedyś rzucił znienacka: „Kiedy wyjdę z więzienia, porachuję się z ojcem. Zemszczę się”.

Mordowanie cudzego dzieciństwa

– Należy wyjść od kwestii zasadniczej, czyli od informacji, którą sprawca zostawiał na miejscach zbrodni – mówi Wojciech Hańbowski, znany polski psychoanalityk. – Od hasła „zemsta”.

– Co ono oznacza?

– Po pierwsze można przyjąć, że opisanie jego czynów w kategoriach zemsty uwalniało go od poczucia winy. Pisząc „zemsta”, w swoich fantazjach wierzył w to, że wymierzał i przywracał sprawiedliwość. Dzięki temu nie czuł się winny.

– Dlaczego?

– To jest ciekawe pytanie. W praktyce sądowej często uznaje się, że sprawcy psychopatyczni nie mają poczucia winy. Nie jest jednak tak do końca. Obserwacje kliniczne dowodzą, że osoby definiowane jako psychopaci odczuwają krótko winę, ale nie mogą jej w sobie utrzymać jako refleksji i dążą do natychmiastowego pozbycia się jej.

– Co więc powodowało, że Kwaśniak czuł „niesprawiedliwość” swoich czynów?

– Uściślić należy pytanie. Co w jego fantazjach powodowało „niesprawiedliwość”?

To trochę jak wróżenie z fusów, ale zaryzykujmy. Istotna informacja. W jego rozwoju psychicznym niezmiernie ważna jest historia związana z rodzeństwem. W tym wypadku mamy do czynienia z matką trzech chłopców, pomiędzy którymi jest bardzo mała, około jednego roku, różnica wieku. Można przyjąć, że te dzieci nie mogły być traktowane z należytą uwagą i troską. To zawsze stwarza pole do rywalizacji o względy rodziców i do rozwoju uczuć krzywdy i niesprawiedliwości.

– Czy to jest ważne w tej sprawie?

– Być może tak, bo Tadeusz w swoisty sposób „mordował swoje rodzeństwo”.

Zaczęło się w wieku 17 lat.

Czyny nierządne z dziewczynkami. Płeć nie miała znaczenia. Po prostu ofiarą miało być dziecko. Można przyjąć, że to nie były wyłącznie czyny seksualne, ale kontakty, które dawały mu uczucie panowania nad dzieckiem i upokarzania go. To mogły być pierwsze przejawy zemsty.

Pierwsze załamanie psychiczne dostrzegam w okresie dorastania. W wieku 12–13 lat ukradł w szkole dziennik. Wydarł kartki i zakopał. To prawdopodobnie był jeden z pierwszych przejawów buntu przeciw rzeczywistości.

– To zdarzenie było tak ważne?

– Okres dorastania, który zaczyna się około 12–13 roku życia, jest niesłychanie istotny dla rozwoju człowieka.

To wtedy człowiek żegna się ze swoim dzieciństwem i jego atrybutami: poczuciem wszechmocy, pewnością, że marzenia mogą się realizować.

Okres dorastania jest okresem, kiedy człowiek dobitnie doświadcza swoich ograniczeń, na przykład związanych z rozwojem różnych aspektów cielesności.

W tym czasie zarówno chłopiec, jak i dziewczynka w związku z rozwojem płciowym doświadczają, że są niejako uwięzieni w swoim ciele, że są właśnie chłopcem lub dziewczynką i że tego nie można już zmienić. Wiąże się z tym cała seria fantazji i przeżyć. Człowiek staje się dorosły. Musi się pożegnać z dzieciństwem, które czasami jest kojarzone z rajem.

Dla Tadeusza charakterystyczne jest to, że jego przestępstwa pojawiają się kiedy staje się dorosły.

– Dlaczego wtedy?

– Przyjmijmy, że z powodu żegnania się z dzieciństwem narasta jego stara zazdrość w stosunku do rodzeństwa, do innych dzieci.

– Zazdrość?

– Zazdrość, która nie może być utrzymana w głowie jako refleksja, która musi być odreagowana w natychmiastowym działaniu.

Dokumenty mówią o kradzieży jako sposobie na zarobek. Charakterystyczne jest to, że jego ofiarami są dzieci. Zaczyna się od kradzieży, potem są gwałty i w końcu mamy zabójstwa. Wydaje się, że w każdym z tych trzech przypadków to samo jest motorem. To chęć zabrania. Zabrania pieniędzy, godności, życia.

– Chęć zabrania?

– Tak. Te uczucia okradania z pieniędzy, wolności i życia mają swój odcień seksualny. Jego fantazje seksualne są fantazjami upokorzenia i władania kimś. Gdy dokonywał gwałtu lub zabijał, jego własne uczucie bezradności, upokorzenia było przez niego „umieszczane” w ofiarach. W ten sposób mścił się za to, że (w jego subiektywnym odczuciu) zabrano mu dzieciństwo. Teraz to on „przywracał sprawiedliwość”, zabierając dzieciństwo innym.

– Dlaczego popełnił samobójstwo?

– Samobójstwo jest dowodem na to, że zaczęło w nim narastać poczucie winy, że w pewnym momencie wina zaczęła do niego docierać i że w końcu okazała się nie do zniesienia. Ponieważ nigdy nie miał sił na tolerowanie wewnętrznego bólu, który zawsze musiał być „wyrzucany” poprzez dokonywane czyny na zewnątrz, to i tym razem poczucie winy musiało być natychmiast zlikwidowane. Dlatego własna śmierć była tu najlepszym rozwiązaniem.

Rozmawiał

Waldemar Ciszak

Wydawca dołożył wszelkich starań, by dotrzeć do wszystkich właścicieli i dysponentów praw autorskich do artykułów Zbigniewa „Żuka” Szymańskiego zamieszczonych w tej książce.

Ewentualni właściciele praw autorskich proszeni są o kontakt z Wydawnictwem Poznańskim.

Wydawca dziękuje Bibliotece Raczyńskich w Poznaniu za udostępnienie artykułów z „Expressu Poznańskiego”.

Autorzy dziękują wszystkim, którzy pomogli w trakcie pracy nad powieścią. Zwłaszcza głównym bohaterom:

Jerzemu Jakubowskiemu, Markowi Bronickiemu i Przemysławowi Woźniakowi.

Osobne podziękowania kierują do Prokuratora Okręgowego Krzysztofa Grześkowiaka i Prokurator Magdaleny Mazur-Prus, którzy udostępnili akta sprawy.

SPIS TREŚCI

CZĘŚĆ I

Polowanie

Cztery dni później

Zabójstwo

Złapmy tego zwyrodnialca!

Matka Krzysia

Odprawa

„Potworne!”

Wytypować sprawcę

Szarada

Tapeciarz

Zabójca atakuje

Po-dej-rza-ny!

Przepychanki w Bydgoszczy

Hrabia Henryk

997

Gwałt w Sosnowcu

„Wielki detektyw” czuwa

Mężczyzna w białych butach

„Zabiłem paru chłopaczków”

„Kwaśniak zginie”

Ciężka noc

CZĘŚĆ II

Sam sobie wymierzył sprawiedliwość...

CZĘŚĆ III

Imieniny

Zabić

„Pierwszy tragiczny finał”

Pułapka

„Jest mi wstyd”

Dlaczego?

Osiedle Piastowskie

Dzieńdoberek!

Ostatnia prosta

Pamięć zabójcy

Autobiografia Kwaśniaka

Déjà vu

Homoseksualna orgia

Przeciętniak

Pistolet

Styczeń 1988 roku

Kobieta gwałciciela

Zapętlenie

„To jest bardzo ciekawe”

Bracia zabójcy

„Kategorycznie żądam”

Karabin Mosina

Kłamstwa w Oławie

Lincz we Wrocławiu

Cofedon

Na trasie

Kutno

„Ostatni kontakt z denatem”

Eksplozja

Samobójstwo

Koniec

Jeszcze o zgonie mordercy chłopców

Powiesił się?

DODATEK

Mordowanie cudzego dzieciństwa