E-book jest zabezpieczony znakiem wodnym

„Rzecz‍ w tym, że każdy człowiek inteligentny (...) marzy, żeby zostać gangsterem i panować nad społeczeństwem jedynie dzięki przemocy”.

Albert Camus, Upadek

(przeł. Joanna Guze)

Wstęp

Jarosław „Masa” Sokołowski nazywany jest polskim świadkiem koronnym numer jeden i chyba sam czuje się jak superstar wśród tzw. skruszonych przestępców. Uchodzi za nieustraszonego pogromcę bandytów, człowieka, który w pojedynkę rozprawił się z mafią. A jak jest naprawdę?

Masa wcale nie był na czele listy przestępców, który uzyskali bezkarność w zamian za obciążanie wspólników. Sięgnięto po niego w dalszej kolejności. Kiedy pierwsi świadkowie koronni składali zeznania, on wciąż jeszcze był kapitanem w gangu pruszkowskim i kierował własną grupą przestępczą, tzw. młodym „Pruszkowem”. Zanim przyjął status świadka koronnego, wszystko dokładnie przeliczył i dopiero jak mu wyszło, że to się opłaca, zgodził się.

To prawda, że dzięki jego zeznaniom rozbito gang pruszkowski, ale wyroki, jakie zapadły w sprawach, w których zeznawał, nie były specjalnie wysokie. W wielu procesach z udziałem innych świadków koronnych sądy skazywały oskarżonych na znacznie surowsze kary. Budżet państwa po sprawach z ręki Masy nie przejął majątków gangsterów, chociaż pochodziły z przestępstw. Z nielegalnych źródeł pochodził także niemały majątek Masy, ale dużą część tych dóbr Sokołowski uratował. Można dyskutować, czy rzeczywiście jest najważniejszym świadkiem koronnym w Polsce, ale poza dyskusją pozostaje fakt, że wśród polskich koronnych jest najbogatszy. Kto jak kto, ale to właśnie on najlepiej pasuje do znanego powiedzenia o pierwszym ukradzionym milionie, który staje się podstawą fortuny.

Jarosław Sokołowski jest nie tylko najbardziej majętnym ze świadków koronnych, ale też i najpopularniejszym. Wyrósł na prawdziwego celebrytę. Chętnie udziela wywiadów, jest aktywny na Facebooku, pokazuje się w programach telewizyjnych, a dziennikarzom tabloidów i portali internetowych jawi się niemalże jak wyrocznia. Masa powiedział to albo tamto, więc na pewno tak było. A mówi dużo i chętnie.

Kiedy go poznałem ze dwanaście lat temu, też mówił chętnie i dużo, ale był trochę skromniejszy, mniej pewny siebie. Już wtedy jednak dawało się zauważyć, że w wielu swoich opowieściach, delikatnie mówiąc, on szedł w jedną stronę, a prawda w przeciwną. Nie wynikało to z jego złej woli, a przynajmniej chciałbym, aby tak było. Po prostu miał nieposkromioną skłonność do obrzucania błotem każdego, kto wszedł mu w drogę. Obciążanie bliźnich tak mu weszło w krew, że chętnie i całkowicie bezinteresownie podrzucał dziennikarzom newsy kompromitujące znane postaci. Z trudem uniknąłem procesu o zniesławienie, kiedy zawierzając Masie, napisałem w artykule, że były komendant główny policji stał na bramce w jednej z dyskotek Sokołowskiego. Znana dziennikarka przegrała proces z pewną sportsmenką, ponieważ zacytowała Masę, który twierdził, że ta zawodniczka dawała schronienie poszukiwanemu Ryszardowi N., zabójcy Pershinga, bo była jego kochanką. Ostatnio wziął na cel swojego dawnego znajomego Andrzeja Gołotę, ogłaszając światu, że bokser brał udział w ustawionej walce, na której najwięcej zarobił Pershing. Nikt tego już nie sprawdzi, a zaprzeczenia Gołoty giną we wrzawie, jaką czyni Sokołowski, przekonując, że tak właśnie było, on to wie od samego Pershinga. A ten już przecież od lat nie żyje.

W książce o pieniądzach polskiej mafii Sokołowski opowiada o dealu z obrazami starych mistrzów, jaki on i inni gangsterzy przeprowadzili z krakowskim biskupem: „Szybko znaleźliśmy wspólny język. Dostojni duchowni nawijali taką kminą, że momentami traciłem poczucie, gdzie ja tak naprawdę jestem – w rezydencji arcybiskupa czy pod celą. Okazało się, że w krakowskiej kurii pracują naprawdę równi goście, gadający po ludzku, i robienie z nimi interesu to czysta przyjemność”. Kolekcję gangsterzy zakupili za 350 tysięcy dolarów – tak twierdzi Masa. Kłamie czy coś jest na rzeczy? Nie wiemy, ale kuria krakowska milczy, co daje jednak do myślenia.

Masa realizuje się w roli skandalisty. Ewidentnie sprawia mu przyjemność kąsanie wszystkich wokół i naruszanie świętości. Bulwersuje, ale i moralizuje. W wywiadach chętnie przypomina, że kiedyś był bandytą zdolnym do najgorszych rzeczy, ale od kiedy przeszedł na uczciwą stronę, nie ma sobie nic do zarzucenia. Walczy o prawdę, a że jest w tej walce bezkompromisowy, to chyba dobrze.

Prawda w wykonaniu Masy to rzecz względna. Jeden z byłych przestępców odmówił Sokołowskiemu, kiedy ten namawiał go, aby opowiedział jakieś fajne historie z gangsterskiej Polski lat 90. Masa chciał użyć tych wspomnień w swojej kolejnej książce i przekonywał rozmówcę, że nie musi kurczowo trzymać się prawdy. Śmiał się, że ma już taką pozycję, iż może wymyślać fakty i nikt mu nic nie zrobi, bo ma zielone światło od prokuratury. Osiągnął wreszcie to, o czym od dawna marzył – działa jako marka pod nazwą Masa, a to przynosi dochody. Kiedy wiele lat temu realizowaliśmy cykl telewizyjny Alfabet mafii, Masa niby w żartach snuł plany, że zostanie kucharzem telewizyjnym, celebrytą od gotowania. W końcu o co chodzi, lubi dobrze zjeść, to i ugotować potrafi. Program z jego udziałem nosiłby tytuł Gotuj z Masą. Kto wie, może telewidzów to jeszcze czeka.

Udział‍ w Alfabecie mafii był dla niego debiutem telewizyjnym. Żonie opowiedział, że będzie pozytywnym bohaterem filmu niemalże hagiograficznego, czyli zostanie pokazany jako nowożytny święty. Po emisji pierwszego odcinka rozczarowany przez pół nocy obsobaczał realizatorów cyklu, że go oszukali. Chodziło o scenę, kiedy siedzi z Kiełbasą na jakimś tarasie, piją piwo i bluzgają. „Zrobiliście ze mnie wulgarnego pijaka. Co ja teraz żonie powiem?” – żalił się.

Na kanwie Alfabetu mafii powstał serial fabularny Odwróceni, byłem jego współscenarzystą. Rolę gangstera, który został świadkiem koronnym, czyli tak naprawdę rolę Masy, zagrał Robert Więckiewicz. Masie aktor nie przypadł do gustu. „Dlaczego mnie zagrał ten ciota, przecież ja jestem twardy i męski” – denerwował się.

„Ciota” to w jego ustach najczęstsza obelga. Ciotą był dla Masy Sylwek Latkowski, bo go kiedyś nagrał z ukrytej kamery. Potem się pogodzili i Masa chętnie udzielał Sylwkowi wywiadów.

Ciotą nazwał byłego amerykańskiego gangstera Lou Ferrantego, który nawrócił się na uczciwą drogę w więzieniu. Lou był bohaterem dokumentalnego cyklu telewizji Discovery. Jeździł po całym świecie, spotykał się z gangsterami z różnych krajów i z nimi rozmawiał. Jeden z odcinków poświęcony był Polsce. Na prośbę realizatorów z Discovery skontaktowałem ich z Masą. Ten chętnie się zgodził wystąpić w ich filmie, w końcu to międzynarodowa stacja i będzie oglądany na całym świecie. Po emisji tego odcinka zadzwonił z pretensjami. „Kogo ty mi podesłałeś, co to za gangster, mały i wredny. Ciota, nie gangster”. Nie wiedziałem, o co mu chodzi, bo filmu nie obejrzałem. Zrozumiałem, kiedy przeczytałem jeden z wywiadów z Ferrantem, który tak wspominał spotkanie z Masą: „W odcinku, który nakręciliśmy w Polsce, rozmawiałem z gangsterem, który był policyjną wtyczką w mafii pruszkowskiej. Twierdził, że wydał policji 1750 ludzi. To niemożliwe, skąd mógłby znać tylu ludzi? Powiedział mi również, że przekazał policji informacje o 11 morderstwach. Zadałem mu pytanie: «Musiałeś sam kogoś zabić, skoro wiedziałeś o 11 morderstwach. Jeślibyś tego nie zrobił, nie wiedziałbyś tego». Taka jest gangsterska zasada obowiązująca na całym świecie. Odpowiedział mi: «Nigdy nikogo nie zabiłem, po prostu wiedziałem o tych morderstwach». Nie wierzę w to. Nie jest łatwo im mnie oszukać. Wiem, jakie reguły panują na ulicy. Mam tę przewagę, że mówię ich językiem, znam ich zachowania, rozumiem, jak funkcjonują. Po prostu jestem z nimi szczery”.

Być z Masą szczerym to trudne zadanie, bo człowiek naraża się na to, że zostanie mianowany ciotą. Mówi się trudno, od przeznaczenia nie ma ucieczki. Ta książka nie ma zadania rozliczenia Masy, ale jest szczera. Opowiada o człowieku, który zanim został bohaterem mediów, prowadził życie w gangu i obracał ogromnymi, jak na polskie warunki, pieniędzmi. Kradł, bił, napadał. Czytelnik musi sam osądzić, czy zło, jakie wtedy wyrządzał, mogło zostać odkupione przez jego późniejsze wybory. I czy te wybory rzeczywiście wynikały wyłącznie ze szlachetności.

Gdyby policjant Piotr Wróbel wiedział, jak zakończy się jego współpraca z policyjnym informatorem Jarosławem Sokołowskim, pseudonim Masa, pewnie by w ten biznes nie wchodził. Przez sześć długich lat prowadził Sokołowskiego jako osobowe źródło informacji, a potem nagle zamienili się rolami. Gangster wszedł w skórę uczciwego obywatela, który walczy o sprawiedliwość, a policjant trafił do celi. Pomówił go właśnie Masa. Wróbel od piętnastu lat walczy przed sądami o oczyszczenie. Już raz został uniewinniony, ale prokuratura się odwołała i proces ruszył od nowa.

Kiedyś uważano go za prawdziwą gwiazdę wśród gliniarzy pracujących na najtrudniejszym odcinku, czyli rozpracowujących przestępczość zorganizowaną. Miał zostać szefem warszawskiego zarządu Centralnego Biura Śledczego, które właśnie powstało. Otaczali go liczni przyjaciele, był chwalony i nagradzany. A potem spadł w przepaść. Przyjaciół zostało niewielu. Odszedł z policji, ale jeszcze długo po nocach śnił, że jest policjantem. Był nim kiedyś, i to nie zwykłym funkcjonariuszem, jakich wielu, ale prawdziwym policyjnym psem, postrachem złoczyńców.

Piotr Wróbel wspomina Masę bez zapiekłości. Nie mści się na nim za doznane krzywdy. Mówi prawdę i kiedy uważa za stosowne, podkreśla zasługi Jarosława Sokołowskiego w rozbijaniu gangsterskiej ośmiornicy. Dlatego jego opowieść należy traktować poważnie. Tak było, on to dobrze pamięta. Taka była w tamtych latach policja, słaba, niemrawa i przegrywająca kolejne starcia z bandytami. Tacy byli wówczas gangsterzy, brutalni i tryumfujący.

Jeden z tych gangsterów, Roman O., pseudonim Sproket, bliski współpracownik Masy, opowiedział mi o swoim mentorze i wspólnych z nim poczynaniach w czasie, kiedy Sokołowski był już świadkiem koronnym. Sproket też został świadkiem koronnym i złożył obszerne zeznania dotyczące Masy. Gdyby kłamał, groziłaby mu odpowiedzialność karna. Według Prokuratury Apelacyjnej w Warszawie nie kłamał, dlatego wszczęto śledztwo w sprawie faktów, o których zeznawał. Zacytowana w epilogu relacja byłego wspólnika Masy to nie jest laurka.

Ta książka powstała po to, aby czytelnicy mogli spojrzeć na postać Jarosława „Masy” Sokołowskiego nie wyłącznie przez pryzmat jego barwnych wspomnień i autokreacji, ale też trochę z innej strony. Medal można docenić, oglądając jego awers i rewers. Inaczej okaże się fałszywy.

Piotr Pytlakowski

Rozdział‌ 1

Werbowany i werbujący

1. Impreza u Zygmunta

PIOTR PYTLAKOWSKI: Wiesz, co mnie dziwi?

PIOTR WRÓBEL: Że na prezydenta naród wybrał Dudę, a nie Komorowskiego? Że na Ukrainie wojna? Że uchodźcy z Syrii zalewają Europę? Dużo jest dziwnych rzeczy.

Nie. Ty mnie dziwisz i dziwi mnie Jarek Sokołowski, ksywka Masa. Jestem z wami na ty, obu was lubię. Wy też kiedyś byliście w dobrych relacjach, a teraz macie stan wojenny. Był twoim agentem, a potem wsadził cię za kraty. To mnie dziwi.

Może niekoniecznie jesteśmy w stanie wojennym. Ten stan wojenny dał nam system, który wtedy funkcjonował. Ten system kazał mu dokonać wyboru i w moim odczuciu ten facet nie miał wyjścia, aby ratować skórę. Takie jest moje zdanie.

Tłumaczysz swojego wroga? Może wpadłeś w syndrom sztokholmski, kiedy ofiara przechodzi na stronę oprawcy?

Nie przeszedłem na stronę Masy. Nie tłumaczę go. Próbuję zrozumieć.

Zacznijmy od początku. Jak go zwerbowałeś?

To było po imprezie na Ostrobramskiej, imieniny lub urodziny Zygmunta R.

Rok 1994?

Tak, chyba jesienią.

Zygmunt R. zwany Bolem, Kabanem albo Raźniaczkiem?

Ten sam. W tych latach, kiedy ja pracowałem w policji, zawsze był Bolem. Ksywką Kaban chyba nikt by się nie odważył nazwać go w oczy.

Goście narozrabiali na imprezie u Zygmunta i musieliście interweniować?

Nie, chyba było spokojnie, ale dla nas taki zlot znanych nam i ważnych w świecie przestępczym osób w jednym czasie i miejscu to była świetna okazja. Było wiadomo, że w mieszkaniu Zygmunta R. w godzinach wieczornych będzie coś ustalane pod płaszczykiem jakiejś uroczystości rodzinnej i że zjedzie się cała wierchuszka grupy pruszkowskiej. Prowadziliśmy wtedy działania operacyjne mające na celu rozpracowanie środowiska, to się nazywało rozpoznanie bojem. Czekamy na dole, znamy twarze figurantów, znamy numery rejestracyjne ich samochodów, wiemy, kogo mamy atakować. Dosyć duże siły czekają, czyli ówczesny wydział do walki z przestępczością zorganizowaną, zwany pezetami, wsparty przez warszawskich antyterrorystów, czyli AT. Przychodzi odpowiedni moment, panowie wychodzą, a my atakujemy.

Chyba w ramach uprzykrzania życia, bo przecież nic złego w tym momencie nie zrobili?

To nie było uprzykrzanie życia, ale rutynowe, prewencyjne działanie. Pretekstem było sprawdzenie, czy posiadają broń w samochodach. Chodziły przecież słuchy, że chłopaki z grupy pruszkowskiej bez broni w bagażniku to się w ogóle nigdzie nie ruszali.

I znaleźliście broń?

Zabezpieczyliśmy kilka sztuk, ale akurat legalnej. Była znaleziona, ale przy osobach, które ich chroniły i posiadały legalną broń.

Pruszkowscy wynajmowali ochroniarzy z bronią?

Nie wiem, czy wynajęli ochroniarzy, ale przynajmniej tam byli ludzie, którzy posiadali legalną broń.

Kto‌ w Warszawie w tamtym czasie posiadał legalną  broń?

Na przykład byli policjanci, ale tamci nie mieli nic wspólnego z policją. To byli jacyś młodzi faceci, którzy mogli należeć do klubu strzeleckiego, a to uprawniało do legalnego zezwolenia na posiadanie broni sportowej. W każdym razie podczas tych działań żaden policjant, który by ich ochraniał, nie został zatrzymany.

Zatrzymano natomiast wierchuszkę pruszkowskich.

Panowie zostali zatrzymani przez AT i później na normalnych zasadach przekazani nam do wykonywania dalszych czynności.

Czyli do obróbki.

Do obróbki. Do rozmów, do rozliczenia, jeżeli coś było do rozliczenia. Tak się zaczynała praca z tymi ludźmi. Poza tym był to niesamowity materiał, jeżeli chodzi o rozpoznanie, bo dobrze wiedzieć, kto z kim w jakim towarzystwie bywa, jakim samochodem się porusza. Weryfikacja wszelkich informacji.

Ale też obróbka jako podstawa do ewentualnego werbunku?

Wiadomo, że każdy wydział operacyjny w każdym momencie szuka takiej możliwości. Ja wtedy tworzyłem tandem z takim kolegą, starym doświadczonym policjantem. Szykował się na emeryturę. To nam przypadła obróbka Sokołowskiego. Przewieźliśmy go do komendy na Grenadierów. Można rzec, że Masa trafił się nam ot, tak, z rozdzielnika.

2. Konsultant

Co wiedziałeś o Masie?

Wiedziałem, że jest członkiem grupy przestępczej, nigdy go wcześniej na oczy nie widziałem, po prostu wiedziałem, że funkcjonował. Oczywiście znałem go z fotografii i dokumentacji. Wielki facet, wysportowany, typ boksera czy zapaśnika.

Nie na darmo wylewał pot codziennie w siłowni.

Tak, i przyjeżdżał tam dobrym samochodem, jak król życia.

Jak wtedy oceniałeś jego znaczenie w grupie pruszkowskiej?

Wiedziałem, że to co najmniej średni szczebel zarządzania. Że jest to dosyć mocna postać, kawał chłopa, sam pseudonim o tym świadczył. Wtedy go pierwszy raz tak twarzą w twarz zobaczyłem, to był naprawdę kawał chłopa.

Obawiałeś się, że może być dla was groźny?

Braliśmy pod uwagę, że może być niebezpiecznym człowiekiem, choćby z racji swojej postury. Wiedzieliśmy, że potrafi zaprowadzić porządek w podległych mu strukturach. Musiał być silny, bo słaby by sobie z tzw. młodym „Pruszkowem” nie poradził. W tym momencie jednak nie wydawał się groźny.

Nie wierzę, że był potulny.

Był normalny, tak bym to określił. Wzięliśmy go we dwóch do pokoju, posadziliśmy, normalna rozmowa. Jak się pan nazywa, dowód osobisty, czysta rutyna. Rozmawiamy, rozmawiamy, facet całkiem otwarty, komunikatywny.

Chętnie odpowiadał na pytania?

Tak, zero jakiejś blokady, co nieraz się w takich sytuacjach zdarzało. Bywali tacy charakterni, że zero rozmowy. Ani jak ma na imię, ani jaka jest pogoda. Jeden, pamiętam, mówi: Przepraszam, mam taki zwyczaj, proszę pana, że z policją nie rozmawiam. Koniec, dobra, trzeba to uszanować. Ale z Jarkiem prowadziliśmy normalną rozmowę.

O pogodzie?

O bombach, które wtedy gangi podkładały sobie nawzajem. To znaczy generalnie to właśnie pruszkowskim podkładano bomby, aczkolwiek oni też nie próżnowali. Niestety te bomby były niebezpiecznymi aktami terroru, zupełnie przypadkowi ludzie mogli zginąć. Krótko wcześniej wybuchła bomba w jednej z knajp. Z naszych informacji wynikało, że była skierowana przeciwko Pershingowi. Miał szczęście, bo nie zdążył dojechać. No i na kanwie tego właśnie wydarzenia, było w miarę świeże, zaczęliśmy z kolegą Masą rozmawiać.

Opowiedział, kto ją podłożył?

Powiedział, że zdaje sobie sprawę, że ta sytuacja jest niebezpieczna, naprawdę groźna. Jakby dawał do zrozumienia, że na pewne tematy może rozmawiać. Na chwilę go zostawiliśmy samego, za chwilę miał zostać zwolniony, bo nie było powodu go zatrzymywać, nie miał nic trefnego przy sobie, nie był poszukiwany. Kolega mnie poprosił na korytarz i mówi: Słuchaj, jego trzeba pozyskiwać, bo chyba się da, przynajmniej próbować. Ja mam to w dupie, bo idę na emeryturę, ale przed tobą jeszcze całe życie, weź się za niego i jak nie będziesz wiedział, jak gościa pozyskać, to ja ci pomogę. Uznałem, że nie można nie wykorzystać takiej sytuacji, w końcu facet miał naprawdę wysoką pozycję w hierarchii przestępczej.

Jak go przekonałeś?

Rozmawialiśmy‍ i cały czas dawałem mu do zrozumienia, że właśnie potrzebny nam jest ktoś taki, przy którego pomocy działania policji mogą iść we właściwym kierunku. I on po chwili namysłu, nawet za długo się nie zastanawiał, oświadczył, że może zostać policyjnym konsultantem. Chciałem, żeby uściślił, na czym by te konsultacje polegały. No i on zaproponował, że tłumaczyłby nam tło zdarzeń w mieście. Chciałem wiedzieć, jakie ma motywacje. I od słowa do słowa opowiedział, jak to ten wstrętny „Wołomin” i „Ząbki” czepiają się porządnych pruszkowskich. Policja nic nie rozumie i czepia się pruszkowskich, bez sensu w nich uderza. Zróbcie coś z tym „Wołominem”, domagał się. Powiedziałem: Dobrze, konsultuj, chłopie. Zostawiłem mu swój numer telefonu stacjonarnego, który miałem w komendzie na biurku, a od niego wziąłem numer komórki. Ja telefonu komórkowego wtedy jeszcze nie miałem, policja była na to za biedna.

Zaproponował,‌ że będzie konsultował sprawy związane z zagrożeniem ze strony „Wołomina”, a nie z akcjami „Pruszkowa”?

Tak, absolutnie chciał się ukierunkować na „Wołomin”. Ale to jest zrozumiałe, na takiej zasadzie większość informatorów działa i mamy swoje sposoby weryfikacji takich informacji. Ja pozyskuję jego, a sekcja zajmująca się „Wołominem” pozyska również podobne źródło, które będzie konsultowało sprawy dotyczące grupy pruszkowskiej, i dwutorowo mamy ich wszystkich i wiemy, co kto robi.

O ile konsultanci mówią prawdę i są wiarygodni.

No, od tego, żeby ich sprawdzić, są środki techniki i inni informatorzy.

Idealna sytuacja to stworzenie takiej pajęczyny, przez którą żadna ściema się nie prześlizgnie.

Ba, ale to jest raczej niemożliwe.

Czy Masa postawił jakiś warunek, na przykład, że nie zostanie oficjalnie zarejestrowany?

W ogóle o tego typu kwestiach jak rejestracja czy opracowanie go, czy jakieś dokumentowanie współpracy, nie było mowy, bo wydaje mi się, że on nie miał zielonego pojęcia o rejestracji. Poza tym to on absolutnie się nie nadawał w danym momencie na agenta. To wyższa forma współpracy, opowiem ci o tym przy okazji. Na razie złożył propozycję bycia konsultantem, cokolwiek by to w jego rozumieniu znaczyło. A ja skwapliwie się zgodziłem.

3. Szczęście, czyli nieszczęście

Czy to możliwe, że już w okresie PRL był, nazwijmy to, konsultantem milicji albo Służby Bezpieczeństwa?

Nie miałem tej wiedzy. Jeżeli by był kimś takim w Polsce Ludowej, to i tak poniszczono większość dokumentacji.

Milicja była sprawna w PRL?

Była bardzo sprawna.

Miała‍ więcej informatorów niż później policja?

Zgadza się. Tylko to się mogło odbywać na troszkę innych warunkach. Człowiek mógł być zarejestrowany, a tak naprawdę była to tylko przykrywka do wspólnej działalności. Cinkciarze często tak funkcjonowali.

Masa czegoś oczekiwał w zamian za swoje tak zwane konsultacje?

Nie stawiał żadnych warunków, na przykład, że się przymknie oko, jak on coś zbroi, albo w czymś mu pomożemy, coś ułatwimy. Gra była prosta i czysta. W moim rozumieniu rzecz miała polegać na tym, że się do niego zadzwoni i on nam przekaże informacje, co było tłem danego zdarzenia. Na tym etapie, bo ja wtedy nie przewidywałem, że będą dalsze. Zdawałem sobie sprawę, że na swoich nie będzie donosił. Żałowałem, bo miał tak silną pozycję w grupie. Świadczyła o tym nawet sama jego obecność na spotkaniu na Ostrobramskiej u Zygmunta R.

Tam nie każdy miał wstęp?

No, zapewne nie, tylko osoby ważne dla grupy.

Kogo poza Masą wtedy zatrzymano?

Już tak dokładnie nie pamiętam, ale na pewno Rympałka. Z tym, że w tamtym czasie, w naszym odczuciu, on nie był wysoko w strukturze, ale stanowił zabezpieczenie tak zwanych starych. Zapewniał im ochronę.

Zbrojne ramię?

Tak. Wtedy był z psem. W samochodzie trzymał swojego pitbula czy innego amstafa. Zatrzymano też Pershinga, no, to już górna półka.

Słowika?

Na pewno, bo jak był Bolo, to był i Słowik, stanowili nierozłączną parę. Ja odbywałem rozmowę z Masą, z pozostałymi rozmawiali inni policjanci.

Zwerbowali kogoś jeszcze?

Chyba nie, a nawet jeżeli tak, to nie mógłbym tego wiedzieć.

Nie wiedzieliście o tym, kto ma jakiego agenta?

To była ścisła tajemnica. Wiedzieli tylko przełożeni. Jak już rozstaliśmy się z Masą, pojechaliśmy do komendy z tym moim kolegą-partnerem i sporządziłem odpowiednią notatkę, z czym natychmiast, jeszcze tej samej nocy, zostali zapoznani moi przełożeni. I pamiętam, jak dziś hasło od moich szefów: Dobra, kontynuuj to, ale bardzo mocno uważaj, bo to jest wielki cwaniak, i do tego z górnej półki. Z jednej strony, powiem szczerze, było mi tak trochę straszno, ale z drugiej ciekawie, co będzie dalej.

Nie wpadłeś w nadmierną dumę? W końcu byłeś młodym policjantem, który pozyskał informatora, o jakim marzy każdy operacyjny gliniarz.

Oczywiście, byłem dumny, ale miałem też świadomość, że to dzieło przypadku, a nie moich cudownych uzdolnień. Później zrozumiałem, że trzeba mieć odrobinę fartu. Gdybym dostał do obróbki na przykład Rympałka, to byśmy porozmawiali o pogodzie i poszedłby sobie do domu. Jak znam życie, nie zgodziłby się zostać moim konsultantem.

Czyli miałeś szczęście, że trafiłeś na Masę.

Szczęście,‍ które później, w następnych latach, skończyło się dla mnie wcale nie takim wielkim szczęściem.

4. Drukarnie i rozlewnie

Kim ty wtedy byłeś?

Młodym oficerem funkcjonującym w strukturach pezetów, czyli wydziału do walki z przestępczością zorganizowaną w Komendzie Stołecznej. Miałem swojego kierownika sekcji, starego policjanta, bardzo dobrego, dużo mnie nauczył.

Pezety świeżo powstały. Praca tam to był chyba awans dla każdego ambitnego gliniarza?

Tak, chłopaki trochę mi zazdrościły. Nikt nie wiedział, jak to ma funkcjonować. Nawet z nazwą był kłopot. Na listach płac przy naszych nazwiskach widniała adnotacja „anty-mafia”. My się wtedy z tego śmialiśmy, bo jaka z nas anty-mafia?

W Krakowie podobna struktura zwała się antygangiem.

No tak, dodawano nam splendoru.

Ktoś musiał was wyszkolić do tej roboty, bo specyfika polskiej mafii trochę się różniła od zwykłej przestępczości kryminalnej.

Naszym pierwszym naczelnikiem był bardzo fajny człowiek. On nam pokazał, jak osoba kierująca taką strukturą musi funkcjonować. On z nami wchodził na przeszukania jako pierwszy. Później, po latach, prokuratura w Olsztynie zarzuciła mi, że osobiście pojechałem na zatrzymanie Masy. A ja z tamtego naczelnika czerpałem wzorce, i naprawdę mnie rajcowało, że ze mną w nieoznakowanym radiowozie jechał naczelnik i mówi do mnie i do mojego przyjaciela Olka, bo my byliśmy jego wsparciem: Nie będę zakładał kamizelki, od kamizelek to wy jesteście. Ja wchodzę i ja towarzystwo kładę na drukarniach i na rozlewniach. Mnóstwo takich realizacji było. Ja się na nim wzorowałem, co później po latach przez prokuratora w Olsztynie zostało ocenione jako metody policji amerykańskiej. Z przyganą.

Mówisz szyfrem. Co to znaczy na drukarniach i rozlewniach?

Chodzi o nielegalne drukarnie drukujące fałszywe banknoty, akcyzy fałszywe, fałszywe bilety. Wtedy wydziały PZ się tym zajmowały. Wcześniej jakoś to umykało.

A rozlewnie?

Rozlewały do butelek spirytus pochodzący z Francji.

5.‍ Służba zastępcza

Jak taki warszawski chłopak trafił do policji?

Urodzony w Warszawie, z rodziców warszawiaków. A do policji dlatego, że moi rodzice byli milicjantami. I ojciec, i mama. Oboje już nie żyją.

Pani Basia nie żyje? Jak siedziałeś w więzieniu, przychodziła do mnie, do redakcji, namawiała, żebym opisał, jak cię skrzywdzono. Walczyła o ciebie jak lwica.

To prawda, ale nie tylko ona. O wiele mniej wizualnie walczyła moja żona, ona to bardziej przeżyła. Została z dwójką małych synów na głowie.

Gdzie mieszkaliście?

W Warszawie na Służewcu. Tam się wychowałem, wśród różnej maści chłopaków. Moi najlepsi kumple z dzieciństwa wyrośli na złodziejaszków i miejscowych rzezimieszków. A ja na policjanta. Życie tak dziwnie czasem plecie. Oczywiście moi koledzy doskonale wiedzieli, że jestem dzieckiem milicjantów, i nie mieli z tym żadnych problemów. Oczywiście ja też psociłem, ale nie tak, żeby się na kodeks karny załapać.

Jaką szkołę tam kończyłeś?

Skończyłem Technikum Mechaniczne na Wiśniowej, próbowałem się dostać na uniwerek warszawski, na wydział prawa, ale bez powodzenia. Niestety, w tamtych czasach wiedza wyniesiona z technikum nijak się miała do wymagań profesorów prawa.

Chciałeś‌ być prawnikiem?

Chciałem być prawnikiem, ale jeszcze bardziej chciałem być marynarzem. Przyjaciel naszej rodziny był marynarzem. Facet popływał parę lat jako zwykły majtek i dorobił się takiego majątku, że postawił fermę kurzą, zarabiał niesamowite pieniądze. Mój plan był taki, że chciałem zostać marynarzem.

Bo chciałeś mieć fermę kurzą?

Nie, po prostu chciałem pływać i zwiedzać świat. Dlatego podczas poboru do wojska zgłosiłem się na ochotnika do marynarki wojennej.

Służba‍ w marwoju trwała trzy lata, wszyscy się od tego migali, a ty się pchałeś?

W WKU wzbudziłem jakąś popularność dziwną, jak powiedziałem, że chcę iść do marynarki wojennej i że ja nie chcę na dwa lata, tylko na trzy. Dostałem przydział do Szkoły Specjalistów Morskich w Ustce.

Chyba wzięli cię za desperata.

No, wariat kompletny, jeszcze krew honorowo oddałem, że by wzmocnić swój wizerunek fanatyka trzyletniej służby.

I jak było w marynarce?

Nie trafiłem tam jednak. Chodziłem z zajebistą dziewczyną, moją obecną żoną. Zacieśniliśmy wtedy stosunki i zanim przyszedł bilet do tej Ustki, to się pobraliśmy. Był rok 1985, właśnie mija trzydziesta rocznica. Tu młoda żona, a z tyłu głowy wizja trzech lat w Ustce. I przestałem być fanem marynarki wojennej.

Jak się z tego wymiksowałeś?

Pojechaliśmy‍ w podróżą poślubną, rodzice nam załatwili pobyt w ośrodku wczasowym MSW. No i wracamy z tych wakacji, a teściowie mówią, że powiastka przyszła i bilet do Ustki. Powiedziałem: O nie, za Chiny Ludowe tam nie pojadę, żony nie zostawię. No i udało się załatwić służbę zastępczą. Zawsze byłem przeciwnikiem służb porządkowych, za milicją nie przepadałem. Więc co zrobiłem w podbramkowej sytuacji? Poszedłem do ZOMO, bardzo niechętnie, ale nie miałem wyjścia.

ZOMO, czyli Zmotoryzowane Odwody Milicji Obywatelskiej, wyspecjalizowane w rozbijaniu manifestacji przeciwników władzy ludowej. Sam się do nich zgłosiłeś?

Tak, samemu się zgłaszało chęć odbycia w ZOMO zastępczej służby wojskowej. Byłem tam dziesięć miesięcy.

Latałeś‍ z pałą po ulicach?

Patrolowaliśmy‍ Pragę-Północ, zaliczyłem wtedy totalną szkołę życia na Ząbkowskiej i Brzeskiej. Chłopaki z mojego poboru to była inteligencja, bo połowa miała matury. Wcześniej do ZOMO zawsze brali takich chłopków roztropków, bez szkół. Byliśmy inni. Niektórzy dowódcy plutonów, zawodowi milicjanci, mieli niższe wykształcenie niż my z cywila. W każdym razie byłem tam dziesięć miesięcy i w ramach służby zostałem wytypowany do egzaminów do szkoły oficerskiej, widać uznali, że też byłem inteligentny. I pojechałem do Legionowa do szkoły im. Feliksa Dzierżyńskiego.

To‌ była szkoła Służby Bezpieczeństwa. Wiedziałeś, co to jest SB?

Miałem‌ dwadzieścia jeden lat i nie za bardzo orientowałem się w niuansach. ZOMO, SB, dzisiaj inaczej na to się patrzy. Wtedy człowiek był wpleciony w rzeczywistość. Nie miał ucieczki. O opozycji nic nie wiedziałem, nie otarłem się o nich, a praca w SB sama do mnie przyszła. Zdałem egzaminy, potem się uczyłem i w 1989 roku skończyłem szkołę SB w Legionowie, to był ostatni rocznik, który ją ukończył. Pamiętam, że już powiał wiatr zmian po wyborach czerwcowych, a u nas na zakończenie roku śpiewano Międzynarodówkę. Sam‌ Jaruzelski przyjechał wtedy. Następny rocznik już śpiewał Boże,‌ coś Polskę.

Kończyłeś‌ naukę w Szkole Budowlanej, jak sami nazywaliście SB, już po wyborach.

Wybory‌ jeszcze odbywaliśmy w Legionowie jako ostatni rocznik esbecki. Wybuchła wtedy wielka afera, strasznie się nasze dowództwo zdenerwowało, bo wybraliśmy nie tych, co potrzeba było. Głosowaliśmy na Solidarność.

Kandydaci‌ na esbeków głosowali na Solidarność?

Ciekawe,‍ prawda? Była z tego afera, wstrzymali nam przepustki. No i wylądowałem później na kilka miesięcy w jednym z wydziałów SB.

Do‌ walki z czym?

Z‌ opozycją, ale wtedy już komuna przechodziła do opozycji. Jak zobaczyłem, co się dzieje, uznałem, że to nie moja bajka. Panował totalny bałagan, esbecja w stanie zaniku. Pomyślałem sobie, że nie po to siedziałem rok skoszarowany w ZOMO, trzy lata skoszarowany w Legionowie, żeby gnuśnieć, i napisałem podanie o przeniesienie do milicji. Jeszcze wtedy była milicja, ale już wiadomo było, że niebawem będzie policja. Poszedłem do mojego kierownika, a on mówi: Panie Piotrze, pana to zostawią w tych nowych strukturach, bo pan nie zdążył napsocić. Wytłumaczyłem mu, że wolę iść coś konkretnego robić do kryminalnego czy dochodzeniówki, a nie siedzieć i czekać na rozdania polityczne. Zaakceptował moją decyzję, przeniesiono mnie do policyjnej sekcji zabójstw z warunkiem, że przez rok odbędę praktykę, jak to się mówi, na dzielnicy.

Ale‌ epizod esbecki zaliczyłeś. Musiałeś chyba przejść weryfikację?

Zapłaciłem‍ za SB, bo zwolniono mnie, ale po tygodniu przywrócono. Weryfikację przeszedłem, ale poza mną to się odbyło, a nie tak ładnie jak w filmach pokazują, że Linda sobie idzie i robi jaja z szanownej komisji weryfikacyjnej. W moim przypadku odbyło się zaocznie i mniej efektownie. Nic na mnie nie mieli, bo byłem za młody. W SB to mnie wysyłali do biura, żebym sprawdzał pesele obywateli.

Byłeś‌ zatem kimś w rodzaju gońca. A nie miałeś przypadkiem na rozkładzie jakiegoś opozycjonisty?

No‌ nie, nie było mi dane. Aczkolwiek muszę powiedzieć, że nauka w Legionowie dużo mi dała, co zaowocowało w mojej robocie czysto policyjnej. Tam był główny nacisk na pracę operacyjną, czyli to, co potem robiłem i w czym się specjalizowałem, czyli praca z agenturą, pozyskiwanie informatorów, techniki operacyjne, obserwacje. To mnie sporo nauczyło, co prawda teoretycznie, ale potem w praktyce można było zastosować.

6.‍ Rzucony na front

Jak‍ cię dawna milicja, a wtedy już policja powitała?

Wylądowałem‌ na roczną praktykę na Śródmieściu. Akurat odchodził na emeryturę taki stary policjant zajmujący się szeroko pojętymi wypadkami przy pracy.

Byli‌ tacy policjanci?

Tak,‌ oczywiście był zawsze na dzielnicy policjant nazywany strażakiem. Jego specjalność to wypadki przy pracy, przepisy BHP. I taką właśnie fuchę dostałem. Bo nikt w sekcji takich spraw nie prowadził, tylko ten jeden człowiek przez dwadzieścia lat się tym zajmował.

Zostałeś‌ BHP-owcem?

Strażakiem.‌ Jak na drugi dzień otworzyłem szafę, zobaczyłem setki teczek różnych wypadków i pożarów i nie miałem zielonego pojęcia, co z tym dalej robić. Ale w końcu dałem sobie z tym radę.

Praktyka‌ minęła i co dalej?

W‍ policji po roku praktyki trafiłem do IV sekcji, czyli przestępstwa przeciw zdrowiu i życiu. Inaczej mówiąc, słynny wydział zabójstw. Fajnych ludzi tam poznałem, na przykład Darka Janasa, późniejszego rzecznika prasowego. I wielu innych.

Marka‍ Dyjasza?

Marek‌ w innej sekcji pracował, aczkolwiek w tym samym wydziale. Szefem wydziału zabójstw został długo później.

Sławka‌ Opalę?

Sławek‍ Opala pracował tuż po nas, to ciut inne pokolenie. W każdym bądź razie dobrze mi się tam pracowało, ale po czterech latach pracy w IV sekcji dostałem propozycję przejścia do nowo tworzonych struktur do walki z przestępczością zorganizowaną, czyli do pezetów. I się zgodziłem.

W‌ czasie, kiedy pracowałeś w sekcji zabójstw, Warszawą wstrząsnęła seria napadów na Starym Mieście na mieszkania starszych kobiet. Sprawcy bili swoje ofiary, podduszali je kablami elektrycznymi. Spowodowali śmierć sześciu kobiet. Nigdy nie zostali schwytani.

Tak,‌ ale to się zdarzyło krótko przed moim przyjściem. Starsi koledzy nad tym pracowali. Mnie wtedy rzucono na front walki z grupą pruszkowską. To była końcówka śledztwa w sprawie strzelaniny w motelu George pod Warszawą. Wśród aresztowanych byli dziś już obaj nieżyjący Czesław Borowski, ksywka Dzikus, i Ryszard Pawlik, pseudonim Krzyś. A także Janusz P., pseudonim Parasol, i jeszcze kilku. Jeździłem do nich z dokumentami ze śledztwa. Oni zapoznawali się z aktami, a ja z nimi. Wielkie chłopy, widać, że twardziele. Parasol opowiadał mi, jak przebiegała akcja zatrzymania. Mówił: Panie, jakieś helikoptery latały, postrzelili mnie. A na jednym z decydentów z wydziału kryminalnego, nie powiem na którym, psy straszne wieszał, że jeszcze go kopał w radiowozie.

A‌ potem z większości zarzutów zostali uniewinnieni i wyszli na wolność.

Słusznie,‍ bo za słabe dowody zgromadzono.

Wcześniej‍ była historia podwójnego zabójstwa w Siestrzeniu. Uznaje się ją za początek sformowania się grupy pruszkowskiej.

Znam‌ to tylko z opowieści starszych kolegów, którzy prowadzili tę sprawę. Niejaki Bogdan G. i Rosjanin Żora Kamieniow chcieli robić interes samochodowy z pruszkowiakami. Mieli problem, bo do auta weszło dwóch pruszkowskich, Słoń i Lulek. Auto ruszyło, w pościg rzuciła się kawalkada samochodów na pruszkowskich blachach. A potem na szosie wylądowały ciała zabitych Słonia i Lulka i auta pruszkowskich stanęły jak wryte. Strefili najzwyczajniej w świecie.

Przecież‌ tam była cała armia chłopaków z „Pruszkowa”, a naprzeciwko dwóch, jak sądzili, frajerów do przerobienia na jeleni.

Rzeczywiście‌ prawie armia, trzydziestu–czterdziestu chłopa. Ale frajerzy okazali się dwoma cwaniakami i to oni przerobili pruszkowskich. A ten Żora Kamieniow to był nie byle kto, doktor prawa po moskiewskim uniwersytecie im. Łomonosowa.

Po‌ tym Kamieniowie ślad już dawno przepadł, ale Bogdana G. kilka lat temu poddano ekstradycji do Polski, właśnie toczy się jego proces. Twierdzi, że Lulka i Słonia zabił Rosjanin, ale w obronie własnej, bo to oni najpierw sięgnęli po broń.

Poznałem‌ pana Bogdana przy innej sprawie, zanim doszło do zdarzenia w Siestrzeniu. Obydwaj panowie, on i Żora Kamieniow, zostali zatrzymani, a przy jednym z nich znaleziono dużo fałszywych dolarów. Już dokładnie nie pamiętam, ale chyba przy Kamieniowie. Ówczesny kodeks nie zabraniał posiadania fałszywych dolarów, ale zabraniał posługiwania się nimi. Do dziś pamiętam, jak Bogdan G., dyskutant wielka klasa i godny przeciwnik dla każdego policjanta śledczego, oświadczył krótko, że zamierzał sobie łazienkę fałszywymi dolarami wytapetować, bo miał taki kaprys, i dlatego Żora mu je przywiózł.

Nie‍ dostali zarzutów za te fałszywki?

Pan‍ Bogdan przesiedział czterdzieści osiem godzin, a Kamieniow został zatrzymany, bo był poszukiwany w jakiejś innej sprawie. Z dolarów się wybronili.

Kim‍ oni byli? Gangsterami czy biznesmenami?

W‌ tamtych czasach nazwalibyśmy ich gangsterami, w dzisiejszych białymi kołnierzykami, aczkolwiek nie chodzili wcale w garniturach. Byli ludźmi na wysokim poziomie. Nie pasowali do tych z „Pruszkowa”. Zresztą ich przerośli, samo zdarzenie o tym świadczy. Potrafili w obliczu konieczności tak uderzyć, że tamtych panów w dresach aż zatkało.

Nie‌ było próby zemsty?

Z‌ tego, co słyszałem, w jakiś sposób się potem dogadali, ktoś zapłacił.

A‍ kto wziął?

Chyba‌ tak zwany zarząd, czyli wierchuszka grupy pruszkowskiej.

Sprzedali‌ za pieniądze pamięć po Lulku i Słoniu?

Można‍ powiedzieć: Sorry, Winnetou, biznes jest biznes.

Jakie‍ ciekawe sprawy pamiętasz z tych czterech lat w sekcji zabójstw?

Sekcja‌ prowadziła na przykład sprawę Andrzeja Stuglika. Zginął w niewyjaśnionych okolicznościach pod domem na Mokotowie. To był oficer wojskowych służb, handlował bronią. Mówiło się w związku z nim o wagonach złota, chyba o przemycie, bo przecież nie o złotym pociągu w okolicach Wałbrzycha, którym akurat teraz żyje cała Polska. Zabójstwo Stuglika początkowo prowadziła komenda na Mokotowie. Wyszła z tego afera, bo oni twierdzili, że facet wyprowadził psa, ten go pociągnął i Stuglik uderzył w zawias drzwi wejściowych, co było bzdurą totalną. On miał przestrzeloną głowę.

Stuglik‌ był wtedy czynnym oficerem kontrwywiadu?

Był‍ prawdopodobnie nielegałem.

A‌ wiesz, kto był jego ochroniarzem?

Przypomnij.

Mieczysław‍ Zapiór, zwany Pancernikiem.

Tak,‌ teraz kojarzę. To były antyterrorysta.

I‌ poniekąd wspólnik twojego agenta Masy w niektórych interesach. Świat jest mały.

Zdaje‍ się, że też zginął w niewyjaśnionych okolicznościach.

Utonął‍ w 2001 r. podczas wakacji w Egipcie. Za kilka dni miał składać zeznania w sprawie śmierci generała Marka Papały.

Po‌ śmierci Stuglika był przesłuchiwany, ale nic ciekawego do sprawy nie wniósł. Z Masą nie był jeszcze wtedy kojarzony. To tyle na ten temat.

Kiedy‌ zginął Andrzej Stuglik, ty prowadziłeś sprawę innego zabójstwa. Chodziło o dużego handlarza spirytusem.

Nazywał‌ się Darek G. Jego powiązania prowadziły na Dolny Śląsk. Do tego człowieka któregoś dnia rano białym polonezem przyjechali rzekomi policjanci, byli w mundurach. Zabrali gościa z domu od matki. Po dwóch dniach zgłosili się do niej jacyś ludzie, że odzyska syna, ale musi go wykupić. Porwano go w ramach rozliczeń za spirytus. Po tygodniu ciało Darka G. znaleziono w Wiśle. To była moja pierwsza duża sprawa. Doprowadziliśmy do tego, że dwóch poszło siedzieć. To byli mieszkańcy Dolnego Śląska, w tej sprawie występowali jako pośrednicy, którzy zgłosili się po pieniądze do matki.

Ale‍ bezpośredni sprawcy?

Nie‌ zostali schwytani. Operacyjnie wiedzieliśmy, kto to zrobił, ale udowodnić się nie udało.

7.‌ Biuro do walki z mafią

Po‍ tych kilku latach w zabójstwach idziesz do właśnie utworzonych pezetów. Od tej pory będziesz walczył z mafią.

Trafiam‍ pod dowództwo Janka Pola, który był pierwszym naczelnikiem warszawskiego Biura do Walki z Przestępczością Zorganizowaną. Bardzo miło wspominam współpracę z nim.

Doświadczony‌ gliniarz, który przeszedł wszystkie szczeble.

To‌ był bardzo dobry policjant, przy którym się dużo nauczyłem. W służbach mundurowych, nieważne w wojsku czy policji, podstawową metodą dowodzenia jest ochrzan. On tej metody nie stosował, mówił zawsze spokojnie, bez emocji, ale i tak wywalał, co mu leżało na sercu. Harowaliśmy wtedy, jak to się mówi, od skowronka do żaby, realizacje były ciężkie, skomplikowane. Cały czas byliśmy w robocie, zatrzymywaliśmy, dowoziliśmy, przesłuchiwaliśmy. I tak na okrągło. Kiedyś przyszedł do niego jeden z pracowników, młody stażem, nie znał Janka i jego stylu pracy, i oświadczył, że skoro pracował na okrągło czterdzieści osiem godzin, to mu się należy wolny dzień. Janek spojrzał na niego łagodnie i skwitował krótko: Nic się panu nie należy. Facet zrozumiał od razu, że nic nie wskóra. Stulił uszy i więcej niczego się nie domagał.

Pojęcie‌ „przestępczość zorganizowana” to była wtedy nowość. Politycy za nic nie chcieli przyznać, że w Polsce działa mafia, woleli używać eufemizmu o przestępczości zorganizowanej.

Jedynym‌ ministrem spraw wewnętrznych, który nie bał się powiedzieć wprost, że jest mafia, był Marek Biernacki. Nie miałem z nim żadnych kontaktów bezpośrednich, ale to był człowiek, który chciał coś osiągnąć i był za policjantami. Nie o wszystkich szefach resortu da się tak powiedzieć.

A‍ skąd się u polityków brało to uporczywe unikanie nazywania rzeczy po imieniu?

Niektórzy‍ z nich mieli świadomość, że pewne osoby z politycznego świecznika są umoczone w relacje ze światem przestępczym. Choćby Ireneusz Sekuła czy Aleksander Gawronik. W moim odczuciu jako prostego policjanta mafia jest wtedy, kiedy są związki grup przestępczych ze światem polityki na jakimkolwiek szczeblu, czy to będą samorządowe Starachowice, czy senat RP.

Czyli‍ pracowałeś w biurze do walki z mafią.

Tak.‌ Mieliśmy poczucie wagi spraw, którymi się zajmowaliśmy w wydziale. Troszkę to nas nobilitowało, nie oszukujmy się.

Ale,‌ żeby porządek rzeczy zachować, nie za bardzo dawaliście sobie radę z tą mafią. Przynajmniej w pierwszej połowie lat 90. To oni rządzili, a nie wy.

Na‌ początku, jak powstał wydział pezetów, razem z naczelnikiem, jego zastępcą i sekretarką było nas osiem osób. Do dyspozycji dwa samochody służbowe. To jak mieliśmy dawać radę? To się wszystko tworzyło w bólach. Ale i tak koledzy z innych struktur patrzyli na nas z zazdrością. Po paru latach okrzepliśmy. No i jeszcze bardziej nam zazdrościli, kiedy jeździliśmy na strzelnicę. Mieliśmy o wiele więcej strzelań ćwiczebnych niż prewencja, ruch drogowy, a nawet kryminalni. Każdy z nas miał na wyposażeniu co najmniej dwie jednostki broni palnej, i to takiej, która nawet instruktorom policji mogła się tylko zamarzyć. Na strzelnicy waliliśmy na zmianę z prawej i lewej ręki. Koledzy z innych pionów nazwali nas wtedy kowbojami. A nam wpajano zasadę, że albo ty pierwszy strzelisz, albo przeciwnik cię trafi.

Przydało‌ się w życiu?

Na‌ szczęście ja do nikogo nie musiałem strzelać. I Bogu dziękuję, że nie musiałem podejmować takiej decyzji, ale gdybym musiał, pewnie nie zawahałbym się.

Na‌ czym polegała praca operacyjna w tamtym czasie?

Przede‍ wszystkim pozyskiwanie, pozyskiwanie i jeszcze raz pozyskiwanie.

Informatorów?

Tak,‍ bo przecież nie węgla. Informatorzy, agenci, osobowe źródła, poufne źródła, jakbyśmy ich nie nazwali, wszyscy byli na wagę złota. Po przemianie milicji w policję stare źródła osobowe wypadły z obiegu. Potrzebna była odbudowa kontaktów.

A‌ inne metody?

No‌ to wiadomo, że również technika operacyjna w postaci obserwacji, wszelkiego rodzaju podsłuchów i tak zwanych podglądów. Akurat w zakresie podglądów były pewne ograniczenia techniczne.

Mieliście‌ temat rozpracowany. Wiedzieliście, kogo tropicie? Znaliście wizerunki gangsterów, ich adresy, zwyczaje i powiązania?

Jakąś‍ tam wiedzę mieliśmy, ale najlepsze rozpoznanie jest, że tak powiem, w boju. Chodziło o pozyskanie jak największej ilości informacji związanych z funkcjonowaniem grup przestępczych. Info z rozpoznania, z obserwacji, z wiedzy własnej pozyskanej w innych sprawach, wiedzy innych jednostek o jak największym kręgu osób, które są w głównym członie grupy, ale też w grupach satelickich. Informacja, informacja i jeszcze raz informacja. To podstawa pracy operacyjnej.

Robiliście‌ analizy kryminologiczne, wykresy powiązań, szkice?

Aż‌ tak filmowo to nie. Te analizy dopiero później wymyślono. Za naszych czasów każdy w głowie miał tę wiedzę. Sporządzaliśmy natomiast dość szczegółowe raporty dla szefostwa. Interesowały nas też informacje o ich samochodach, z kim się spotykają, jakich numerów telefonów używają. Sprawdzaliśmy ich majątek, na kogo jest zapisany.

No‌ właśnie, co z tego wynikało, skoro nie odzyskano ani złotówki?

Nie‍ od nas to już zależało. Przynosiliśmy informacje do Ministerstwa Finansów i do struktur kontrolujących. A potem w gazetach poczytałem o tych urzędnikach skarbowych, z którymi my współpracowaliśmy. Działali na dwa fronty, od nas brali wiedzę, a gangsterom za łapówki pomagali ukrywać majątek. Co z tego, że wiedzieliśmy, iż ktoś ma na babcię zarejestrowanego mercedesa 500, skoro tej babci nikt nawet nie zapytał, skąd miała środki na taką limuzynę.

Rozdział‍ 2

Mafia‌ od kulis

1.‍ Lista pruszkowska

Poznałeś‍ osobiście wszystkich warszawskich gangsterów?

Wszystkich‌ na pewno nie, ale osobiście znałem bardzo wielu, większość ze strony grupy pruszkowskiej, ale też wołomińskiej i grup zwanych satelitami. Pruszkowskimi rządził zarząd. Jego członków miałem okazje poznać przy różnych okazjach.

Na‌ wspólnych imprezach?

To‌ żarty, rozumiem. Podczas przesłuchań, na przykład.

A‍ w zarządzie kto?

Bracia‍ D., czyli Wańka i Malizna, Słowik, Raźniaczek, Ryszard Pawlik, Ryszard Sz., ksywka Kajtek. No i Pershing, który w pewnym momencie miał dużo do powiedzenia w grupie pruszkowskiej, dopóki nie poszedł na cztery i pół roku siedzieć. Z naszej ręki zresztą, bo to warszawskie pezety razem z prokuratorką Marzeną Kowalską go dopadły. Bronił go mecenas Tadeusz de Virion, wielka sława. A oskarżała Marzena Kowalska i nie bała się tej sławy mecenasa de Viriona. Przed sądem to ona wygrała.

Jaki‌ był Pershing z twojego punktu widzenia?

Przede‍ wszystkim był charakterny. Naprawdę bardzo charakterny człowiek, z zasadami miastowymi, nigdy nie było problemów podczas jego zatrzymań, choć to kawał chłopa i były zapaśnik. Mógł pajacować, ale wiedział, że mu się to nie opłaca. Bardzo myślący człowiek, poukładany, patrzył w przyszłość. Chciał iść w legalny biznes i zapłacił za to najwyższą cenę.

Dlaczego?

Bo‍ nie podzielił się z kolegami.

Rozmawiałeś‌ z nim?

Wielokrotnie‌ rozmawiałem i w areszcie śledczym, i w różnych innych sytuacjach. Pamiętam, jak z mecenasem de Virionem pojechałem na pierwsze widzenie tych panów, kiedy Pershing był aresztowany. Wtedy policjanci asystowali podczas widzeń podejrzanych z adwokatami. De Virion zapytał mnie, skąd wziął się pseudonim Pershinga, czy to od słynnego generała amerykańskiego, głównodowodzącego amerykańskimi siłami ekspedycyjnymi do Europy podczas I wojny światowej. No to mu powiedziałem, że nasz ożarowski Pershing raczej na historii USA się nie zna, a pseudonim wziął się stąd, że po prostu jest szybki jak rakieta. I w interesach, i w życiu. Pan mecenas trochę się żachnął i był zdegustowany moją wypowiedzią, ale po godzinnej wizycie wyszedł z aresztu i powiedział mi, że chyba mam rację, to szybki człowiek.

A‍ jaki był Rysiek Pawlik?

Podobnie‍ jak Pershing w kontaktach z policją spokojny, zero agresji. Z tego, co wiem ze swoich źródeł, uważany za promotora Jarosława Sokołowskiego. Niemalże przyszywany ojciec Jarka, bo był odpowiednio starszy. Zmarł na raka, nawet nie zdążył usłyszeć wyroku, a co dopiero odsiedzieć swojej kary. Był człowiek i po człowieku.

Na‌ jego pogrzebie, nie wiem, czy pamiętasz, pojawił się Daniel Olbrychski. Pytano go potem, dlaczego chodzi na pogrzeby gangsterów. Wyjaśnił, że dla niego to nie gangster, ale dobry sąsiad. Pomógł mu kiedyś bezinteresownie odzyskać skradziony samochód.

Grupa‌ pruszkowska, a ja tymi ludźmi się zajmowałem wiele lat, nigdy nie atakowała przypadkowych ludzi. Ja nie mówię, że jak ktoś sobie pochlał, to nie przywalił komuś w zęby, ale jeżeli chodzi o haracze, nie obkładali nimi restauratorów. Tak robili wołomińscy, ale nie pruszkowscy. Jeżeli ktoś się do nich zgłosił po pomoc, bo ktoś go oszukał, wchodzili w tę pomoc. I wówczas zarówno oszusta i oszukanego równo rzeźbili. Takie mieli zasady.

I‌ wciągali w pętlę długów?

Wciągali.‌ Ale nie znam przypadków, żeby grupa pruszkowska żądała od kioskarza: Ty od dzisiaj płacisz nam 500 dolarów. A za co? A za jajco. Tu znów „Wołomin” się kłania, to ich metoda.

Masa‌ mówił kiedyś, że ich pomysł na działalność na początku był taki, żeby okradać tylko i wyłącznie złodziei.

Bardzo‍ rozsądny pomysł. Wiele lat rozpracowywałem tę grupę, zbierałem z różnych źródeł informacje, miałem dostęp do dokumentacji procesowej i nigdy nie trafiłem na uczciwego człowieka, do którego przyszli, żeby go oskubać. Nie mówię o kradzieżach samochodów na tak zwane wykupki, bo to jest inna bajka, ale mówię o haraczach.

Ale‍ „Wołomin”, jak mówiłeś, już inne zasady wprowadził.

Inne,‍ to prawda. Więcej mogą o tym powiedzieć chłopaki z sekcji, która się nimi zajmowała. Moja specjalność to pruszkowscy. Ale stykałem się też z niektórymi wołomińskimi.

A‌ Parasol, jak go zapamiętałeś?

Jako‌ największego wroga Jarosława Sokołowskiego i wzajemnie. Nienawidzili się bardzo mocno, wręcz żarliwie. Taka nienawiść atawistyczna w genach ukryta. Każda okazja, aby przywalić wrogowi jest dobra. Pamiętasz pewnie zeznania Sokołowskiego na procesie zarządu grupy pruszkowskiej. Pozornie jego słowa o Parasolu były nobilitujące. Jaki był dzielny, kiedy siedział w więzieniu, jak go klawisze dręczyli, a on się nie poddał. Ale diabeł siedział w szczegółach, bo wśród tych tortur, jakie Parasol przechodził, według Masy, w kryminale, jedna polegała na dotykaniu go prąciem. A to oznacza przecwelenie, co dla starego kryminalisty z zasadami jest najgorszym upokorzeniem. Doprowadził w sądzie na Kocjana Parasola do białej gorączki.

Parasol‍ był wyjątkowym twardzielem. Pamiętam, jak z domu mojego przyjaciela w Brwinowie obserwowałem Parasola przechadzającego się z psem na tyłach restauracji Kaskada, którą dzierżawił na spółkę z Pawlikiem. Przypominał wtedy Dżyngis-chana, wielki, z podgoloną czupryną. Prawdziwy wojownik.

A‌ ja pamiętam sytuację, kiedyś Parasola postrzelono w Pruszkowie, w okolicach jego domu. Miał dwa mieszkania w bloku, połączone w jedno. Wychodził wtedy z domu i facet zaczął do niego strzelać, ranił go. Niby taki twardziel, ale wpadł biegiem do taksówki, krzycząc: Ludzie, ratunku, bandyci napadli! Ale masz rację, to był twardy człowiek. Odsiedział wiele lat w różnych konfiguracjach i nigdy nie poszedł na jakąkolwiek współpracę z policją. Absolutnie nie. On żyje w swoim świecie, ma swoją ligę, w której gra. Wyrok woli odsiedzieć, zamiast się targować.

Parasol‍ i Rysiek Pawlik byli tandemem?

To‌ byli wielcy przyjaciele. Nierozłączni. Razem prowadzili restaurację Kaskada, o której wspomniałeś.

Organizowali‍ tam dyskoteki dla młodzieży, które reklamowali w brwinowskiej gazecie hasłem „U nas najbezpieczniej”. Kaskada należała do Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”, oddział w Brwinowie. W tym samym GS-sie przed laty radcą prawnym był słynny Adam Humer, uznany za zbrodniarza stalinowskiego, wysoki funkcjonariusz Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego. To tak na marginesie.

No‍ to ja też dodam na marginesie, à propos tego Humera z UB, że wcześniej coś się we mnie burzyło, jak słyszałem, że mafię w Polsce stworzyła SB. Przecież rzutem na taśmę w poprzednim ustroju sam skończyłem esbecką uczelnię. Teraz mam 51 lat i patrzę na zimno. Przeczytałem trochę na ten temat, przeanalizowałem informacje i dochodzę do wniosku, że jest coś na rzeczy. Już nie wykluczam czegoś takiego, że to dawne służby czerpały korzyści z peerelowskich bandytów, którzy przemianowali się na gangsterów. I stworzyli z nich taką siłę.

Leszek‌ D., ps. Wańka, mówił mi jakiś czas temu, że cały know-how interesu ze spirytusem sprzedali pruszkowskim byli oficerowie SB. Powiedzieli, gdzie kupować spirytus na Zachodzie i komu w Polsce go sprzedawać. Wzięli za to dziesięć procent. Niektórych z nich Wańka widzi do tej pory w telewizorze, jak się krzątają w gmachu na Wiejskiej.

Mogło‌ tak być. Co do pana Leszka D., Wańki, mam dla niego pełen szacunek. Chociaż to przestępca, ale jednocześnie facet wielkiej kultury.

Tak‌ go oceniasz?

To‌ w gruncie rzeczy bardzo poważny, konkretny człowiek. Podczas przesłuchań trzeba się było szczególnie pilnować, bo każde moje pytanie mogło być dla niego informacją, ile ja wiem. Potrafił błyskawicznie analizować i jak szachista wyprzedzać ruchy przeciwnika. Byliśmy po dwóch stronach barykady, ale mam dla niego uznanie. Nigdy nie uczestniczył w pijackich eskapadach swoich kumpli, w jakichś gorszących scenach. On zawsze był z boku, nie uczestniczył w ekscesach.

Cieszył‍ się wielkim posłuchem. Jak sobie tę pozycję wypracował?

Miał‌ niepodważalny autorytet. Z czego to wynikało? Chyba natura obdarzyła go taką charyzmą. Rozsądny, logiczny, nie pakował się w kłopoty. No i to, co może najważniejsze. Nigdy nie kablował na kumpli.

Masa‌ w swoich zeznaniach stwierdził, że wprost przeciwnie. To przez Wańkę miał trafić za kraty jego wspólnik Jacek H. Ale sam Wańka to wyśmiał i przyprowadził na spotkanie ze mną Jacka H., a ten zaprzeczył, jakoby przez Wańkę wpadł w kłopoty.

Masa‍ trochę przeszarżował, delikatnie mówiąc.

2.‍ Jak wymafiowano Malarza

Odniosłem‌ wrażenie, że Wańce najbardziej zależy, aby nikt nie nazywał go kapusiem. O określanie go gangsterem nie obrażał się.

Przez‍ ten kompleks Wańki wpadł w tarapaty niejaki Janusz Krupa, pseudonim Malarz. Ten człowiek już nie żyje, dlatego możemy tę historię opowiedzieć. Malarz działał w strukturach świętej pamięci Lutka Adamskiego. No właśnie, tak się zastanawiam, co się na tym świecie porobiło. Ten świętej pamięci, tamten świętej pamięci. I nie umarli w sposób naturalny.

Ofiary‌ wojny gangów. To z powodu tej wojny Henryk Niewiadomski, pseudonim Dziad, otworzył przynoszący niezłe dochody zakład kamieniarski. Powiedział kiedyś, że jak się zaczęli zabijać, to pomyślał, że skoro to ma iść w ziemię, to trzeba chociaż na tej wojnie coś zarobić.

Zmyślny‌ człowiek.

Notabene‌ Dziad też już świętej pamięci. Ale co z tym Malarzem?

Lutek‌ Adamski z Januszem Krupą po sąsiedzku mieszkali w bliźniaku. Za jedną ścianą Lutek, za drugą Malarz. Kiedyś zrobiliśmy tam, jak to określano, realizację. Jedna grupa wpadła do Lutka, druga do Malarza. Wjechaliśmy równolegle na jedną połówkę posesji i na drugą. Malarz miał drzwi otwierane na zewnątrz. Jak zobaczył czarnuchów, czyli antyterrorystów, to chwycił za klamkę, tę od drzwi, a nie broń, i ciągnął do siebie. Chłopaki zaś do siebie i sytuacja komiczna, wyrwali mu te drzwi z rąk, padł na ziemię i krzyczy: Panowie, nic mi nie róbcie, bo ja nic nie mam w rękach. Tym razem miał na myśli klamkę na ostre naboje. Wiadomo, że AT-owcy nie zwracają uwagi na szczegóły, w takiej sytuacji adrenalina rządzi, bo przecież nie wiedzą, co zastaną. Poturbowali trochę jego córkę, ale jemu nic się nie stało.

Co‍ to ma wspólnego z Wańką?

A‍ ma, ma. Zaraz do tego dojdę. Otóż schodzimy do pomieszczeń piwnicznych w siedzibie Malarza. Pytam go: Panie Januszu, po co panu taka solidna piwnica, prawie jak bunkier? A on tak tłumaczy: „Jak mi się to, kurwa, parę miesięcy temu przydało. Panie, ta wasza akcja to jest nic w porównaniu z tamtym, jak mnie tutaj pruszkowiaki najechały”. Pytam, o co chodziło. Malarz opowiada: „Byłem u wspólnego znajomego, mojego i Wańki, nachlałem się jak idiota i mówię: Przecież ten Wańka to jest konfident. Tak palnąłem, bo pijany to głupi, a tamten cwaniak mnie podpuszcza: To weź zadzwoń do miasta i powiedz, że Wańka to konfident. No więc głupi Malarz, pijany, dzwoni po paru osobach i pieprzy to samo, że Wańka to jest konfident”. Pytam go: Panie Januszu, skąd panu przyszło do głowy z tym Wańką konfidentem?. „A bo – mówi – wszyscy już siedzieli, a ile razy on siedział? Ani razu. No to tak mi się skojarzyło”.

Pewnie‌ do Wańki to szybko dotarło?

Wiadomo,‌ że tak, bo miasto szybko reaguje. Malarz dalej relacjonuje: „Panie, co tu się zjechało, że dwadzieścia mercedesów i beemek, a te strzelby, co mają wasi atecy, to jest nic w porównaniu z uzbrojeniem tamtych. Jakby na wojnę szli. Myślę sobie: No to koniec, przyszło ci, Malarzu głupi, żegnać się z żywotem, ale nadal nie kojarzę tego z Wańką. Schowałem się w tej piwnicy. Do chałupy wlazł Wańka i słyszę jego głos: Ja cię, kurwa, ty Malarzu jeden, wymafiowałem dzisiaj z układu i z rynku, nie jesteś już żadnym mafiosem!”.

Ale‍ chociaż go nie zabili.

Chcieli‌ go tylko wystraszyć. Jak tego się posłuchało, to trudno było się nie śmiać, a człowiek musiał zachować powagę na tym przeszukaniu. Tak Janusz Krupa, ksywka Malarz, został wymafiowany za to, że powiedział, iż Wańka to jest konfident Komendy Głównej Policji.

Jak‌ zginął Malarz?

Został‍ zastrzelony przed tą samą posesją, ale pruszkowscy nie mieli z tym nic wspólnego, to były wzajemne rozliczenie po stronie wołomińskiej. Później jego sąsiad i mentor Lutek Adamski na podobnym tle stracił życie w restauracji Gama. Prawdopodobnie został zastrzelony przez przypadek, ponieważ sprawcom chodziło o starego Mańka Klepackiego, a nie o niego.

Lutek‍ nie miał wrogów na śmierć i życie?

Był‌ człowiekiem łączącym w biznesach zarówno „Pruszków” i „Wołomin”. Nie utożsamiał się ani z „Wołominem”, ani z „Pruszkowem”. Trzymał ze wszystkimi i dawał wszystkim zarobić. Jako młody pracownik pezetów zatrzymywałem go kiedyś w Mikołajkach.

Taki‌ niespotykanie spokojny człowiek, a ty go zatrzymywałeś?

Był‍ za nim wystawiony list gończy. Komuś sprzedał samochód i ten ktoś mu nie oddał pieniędzy, no więc zaczął go haraczować. Dostaliśmy cynk, że pojechał na wypad świąteczny do jednego z tamtejszych hoteli.

Z‍ rodziną, czyli z panią Haliną?

Tak,‌ to były rodzinne święta, Wielkanoc. Olsztyn przydzielił nam swoich antyterrorystów. W pełnym rynsztunku wpadamy do hotelu i okazuje się, że nie ma gościa. Atecy odjeżdżają, a my się zastanawiamy, co robić dalej.

A‌ nie mogliście go po prostu w domu zatrzymać?

Chyba‍ nie, bo dostaliśmy polecenie, aby już, teraz go łapać. Jakiś pośpiech panował. Ja tam robiłem za kierowcę, bo u nas w sekcji nie było kierowców, każdy miał samochód, wsiadał i jechał. Mój partner zaproponował, żeby pojechać do Gołębiowskiego w Mikołajkach. Rezerwację miał w innym hotelu, ale wiedzieliśmy, że gangsterzy lubią zabawiać się u Gołębia. Pojechaliśmy dwoma volkswagenami vento. Wjeżdżamy na teren hotelu, a tu przed nami Lutek jak żywy, siedzi sobie na ławce. Niewiele myśląc, zredukowałem bieg i przywaliłem w tę ławkę. Lutek leży, my wysiadamy.

Uderzyliście‍ autem w ławkę?

No‌ tak, co cię dziwi? Zaskoczyć go chciałem.

Nie‌ szkoda tego vento?

Tak‌ się uderzało, żeby wozu nie zniszczyć. Kolega wyskoczył i mówi do leżącego pod ławką Lutka: No to siedzisz. A on odpowiada: Wiem, panie Ryśku, ale na razie leżę. Później go przywieźliśmy do Warszawy i poszedł na trzy miesiące do kryminału.

Skoro‌ jesteśmy przy Lutku, to czy nie sądzisz, że trochę dziwne były jego bliskie relacje z Marianem Klepackim, który był facetem z innej bajki?

No,‍ Klepak to czysty „Wołomin”, rozwiązania siłowe, porwania dla okupu. A Lutek, jak mówiłem, biznesmen.

3.‌ Napad stulecia

W‍ 1995 r. dochodzi do słynnego napadu stulecia na ulicy Zamiany na Ursynowie. Pracowałeś przy tej sprawie?

Tak.‍ Grupa Rympałka napadła na konwój przewożący pieniądze na wypłaty dla pracowników ZOZ, 1,2 miliona zł. Akcja wykonana perfekcyjnie do momentu ataku i odebrania pieniędzy, ale potem panowie się pogubili.

Co‌ w tym było perfekcyjnego?

Perfekcyjny‌ był sam plan napadu. Wszystko z zegarkiem w ręku. Podział ról, każdy wiedział dokładnie, co ma robić. Zablokowali samochód z pieniędzmi. Użyli do tego dwóch wcześniej skradzionych samochodów. Nie zabili nikogo, ale wyłączyli z pola walki ochroniarza, który posiadał broń. Postrzelili go w rękę i to wystarczyło. Zabrali pieniądze i odjechali. Później panowie się pogubili, zaczęli używać swoich telefonów, które my nadzorowaliśmy, dzięki temu sprawa nam wyszła. Jak już mieliśmy ogląd sprawy i wiedzieliśmy, o co chodzi i kto tego dokonał, przyszedł czas na pytania do mojego źródła. Był nim, jak się domyślasz, Jarek Masa. Zawsze się z nim umawiałem, że gdyby musiał na siebie donosić, to ma wyraźnie oświadczyć, że nie może odpowiedzieć na moje pytanie. Tłumaczyłem mu, że ja inaczej do prawdy dojdę, ale jemu nie gwarantuję, że nie pójdzie za to siedzieć. Sorry, ale ja ci nie kazałem być bandytą ani informatorem. To jest czysta gra. Wtedy i bez Masy mieliśmy informacje, kto co robił podczas poszczególnych etapów zdarzenia, wiedzieliśmy, kto strzelał i kto blokował samochód.

Wiedzieliście‌ też, że oni współpracowali z policjantami, dostawali informacje z pierwszej ręki?

Wiedzieliśmy,‍ kto im pomaga, nie będę wymieniał jego nazwiska. Był jednym z lepszych policjantów komendy na Ochocie.

Miał‍ na imię Edward?

Tak,‌ Edward, i na tyle wystarczy. Wiedzieliśmy, że sam się do nich zgłosił z propozycją, że będzie im pomagał w ten sposób, że będzie miał radiostację Ericksona i będzie nasłuchiwał komunikatów policji. Grupa zrezygnowała, nie chciała tego, ale w innym zakresie korzystała z jego informacji. W każdym razie zadałem wtedy pytanie Masie, to był taki rodzaj testu na prawdomówność mojego źródła. Spytałem: Jarek, który policjant w tym pomagał? Masa nie udzielił odpowiedzi na to pytanie.

Bo‍ nie wiedział?

Wiedział,‍ tylko nie mógł udzielić odpowiedzi. Widziałem, że mu żyła wyszła na czole i miał wielki dylemat. Bo z jednej strony chciał być w porządku do mnie i systemu, a z drugiej strony niestety grupa Rympałka podlegała wtedy jemu. Czy on z tego wziął pieniądze, tego nie wiem, w każdym razie posiadaliśmy informację wraz z dokumentacją fotograficzną, że po tym napadzie Jarosław, Żaba, czyli Jerzy Wieczorek, Rympałek i jeszcze jakiś żołnierz gangu gościli w jednym z lepszych hoteli na południu Polski.

W‌ Zakopanem?

W‌ Zakopanem, w Kasprowym Wierchu. No więc po co tam panowie pojechali? To proste, dzielili kasę, ja nie mówię, że fizycznie ją dzielili, tylko że dokonywali podziału teoretycznego.

Można‍ to nazwać dzieleniem się z zarządem grupy pruszkowskiej, zgodnie z obowiązującymi w tym środowisku regułami?

Tak,‌ można tak przyjąć, aczkolwiek nigdy tego Sokołowskiemu nie udowodniłem, ale mam takie przekonanie, że tak było. Sokołowski do dziś nie wie, że miałem fotografie, jak panowie pływają w hotelowym basenie. Są w bajecznym nastroju, rozluźnieni i szczęśliwi.

Kto‌ pływał w basenie?

Żaba,‌ Sokołowski i Rympał. Już w tym momencie włączyły mi się dzwonki ostrzegawcze, że do końca nie mogę Masie ufać.

Czy‍ grupa Rympałka rzeczywiście podlegała wtedy Masie?

Wtedy‍ już tak, wcześniej podlegała Kiełbasie, ale w pewnym momencie wokół Kiełbasy zrobił się z naszej strony spory dym, więc usunął się w cień. Może nie był aż taki mocny, za jakiego uchodził, bo dawał się łatwo podejść naszym grupom zadaniowym. Wtedy działały takie jednostki moskitów, to znaczy dwóch policjantów z drogówki z oplami vectra, nieoznakowanymi, i dwóch policjantów z AT. Byli zadaniowani, kogo mają zatrzymać w danym momencie. Kiełbasa wyjeżdżał z domu i natychmiast był kładziony na ziemię.

Po‌ co? Umilaliście mu w ten sposób życie?

Tak,‌ umilaliśmy nie tylko jemu życie. W ramach prewencji przeszukiwaliśmy samochody. Gdzie Kiełbasa miał się poskarżyć, z taką kartoteką? Były wybuchy w Warszawie, były zabijania, więc musieliśmy coś robić. Nie wiem, czy tę sytuację wykorzystał Masa, aby namówić starych, czyli zarząd, aby to jemu przekazali nadzór nad Rympałkiem. W każdym razie padła z jego strony propozycja w stosunku do Kiełbachy: Słuchaj, musisz się trochę schować, bo za bardzo cię nawiedzają. Ja Rympałków przejmę pod siebie, a ty będziesz miał z tego dział. Jak to między nimi w rozliczaniach było, tego nie wiadomo, tego nam nikt nie powie do końca. Kiełbacha nie żyje, a Masa jest świadkiem koronnym i gra do jednej bramki.

A‌ Rympałek?

Rympałek‌ nic nie powie, bo to jest człowiek, który ma sztywne zasady od lat. On z policją nie rozmawia. Pełna, nazwijmy to, charakterność środowiskowa. Na oko nieduży człowiek, niepozorny. Jak by ktoś na niego spojrzał, nie nazwałby go bandytą. W tamtych czasach nosił okulary przyciemnione, korekcyjne, i trochę dłuższe włosy.

Ale‌ potrafił ludzi skrzyknąć?

Potrafił‍ i miał bardzo silną grupę oddanych sobie ludzi. W tym byłych policjantów, jakiś ateków i zomowców.

Na‍ przykład Pinokio.

Pinokio,‍ były policjant, podobnie jak Remek, który potem został świadkiem koronnym.

To‌ prawda, że Pinokia znałeś jeszcze z czasów harcerstwa?

To‌ prawda, pierwszy raz ujawniłem to na procesie. Sędzia Piwnik zadała mi pytanie, kogo znam z oskarżonych. Więc wymieniłem po kolei Rympałka, tego, tamtego, wszystkich, których poznałem podczas pracy policyjnej. I przyszedł czas na Pinokia. Powiedziałem, że był moim harcerzem. Pinokio się zaczerwienił, cała sala włącznie z oskarżonymi buchnęła śmiechem. Autentycznie był moim harcerzem. Jego ojciec milicjant zapisał go do drużyny harcerskiej, która działała przy Komendzie Stołecznej Policji. Ja też tam działałem parę lat, byłem instruktorem, czy jak to się wtedy nazywało. A na letnich obozach byłem oboźnym. Pinokio jako młody dzieciak jeździł z nami na te obozy, pamiętam, że był bardzo zdyscyplinowany. Chociaż psocił czasami. Co wieczór musiałem go z namiotu dziewcząt wyciągać, ale generalnie w tamtych czasach był grzecznym i ułożonym chłopakiem.

I‍ tak twój dawny harcerz przystał do grupy gangsterskiej uważanej za szczególnie niebezpieczną, bo stosującą rozwiązania siłowe.

Wańka‌ nazwał kiedyś grupę Rympałka tyfusami w mieście, bo zarząd coraz mocniej się obawiał, że oni urwą się spod kontroli i są w stanie pójść na wojnę nawet z zarządem, tacy nieobliczalni. W tym momencie Masa przejął władanie nad Rympałkami. Z kilkoma z tych ludzi rozmawiałem, oficjalnie, na protokół. Żalili się, że jakakolwiek niesubordynacja u Rympałka była ostro karana.

Jak‌ ostro?

Na‌ przykład napuszczeniem jednych członków grupy na drugich. Potrafili spuszczać sobie totalny łomot i jeszcze nakładać kary finansowe, a wcale u Rympałka nie zarabiali kokosów. Jeden z czołowych jego ludzi, nie powiem nazwiska, bo to jest człowiek, który nadal żyje i jakoś tam funkcjonuje, a nie chcę, żeby go posądzono, że był konfidentem, powiedział mi, że rozważał możliwość wyjazdu za granicę, żeby uciec z grupy i pójść do uczciwej roboty

Burak,‌ Falconetti?

Nie‍ powiem, o kim mówię. Mój agent Sokołowski sam się ujawnił, sam opisuje te sprawy w książkach i opowiada na lewo i prawo, a poza tym czerpie z tego korzyści, dlatego o nim mogę mówić, ale pozostałych moich informatorów nawet na torturach nie ujawnię. Po prostu szanuję ich wybór i muszę być lojalny. Rozumiesz to, mam nadzieję.

Rozumiem.‍ Policjant Edward nie był twoim informatorem. On wybrał drogę policyjnego kreta. To ty go aresztowałeś?

Był‌ zatrzymany w miejscu pracy, czyli w komendzie na Ochocie, a ja dokonywałem przeszukania u niego w mieszkaniu. Mieliśmy wiedzę, że do pracy jeździ zwykłym fiatem uno, ale ukrywa posiadanie mercedesa. Zadałem mu proste pytanie: Gdzie jest mercedes? Oświadczył, że jestem złośliwy. Wyjaśniłem mu, że to nie złośliwość, po prostu wykonuję swoją pracę, taką, jaką on też powinien wykonywać, kiedy nosił mundur.

A‍ gdzie był mercedes?

Na‌ jednym z parkingów strzeżonych. Facet zajmował się, poza układami z grupą Rympałka, handlem samochodami, tymi z górnej półki: mercedes, porsche, volvo.

Podobno‌ często się skarżył, że mu pensję ukradli. Po co to robił?

Żalił‌ się członkom grupy Rympałka. Mówił, że miał niefart. Co się stało? Pensję mi ukradli. No to pytali: A ile ty zarabiasz? Dwa i pół tysiąca. No to masz te dwa i pół tysiąca i ich lepiej pilnuj. Odczekał miesiąc, aż kolejna pensja przyjdzie, no i znowu mówi: Patrzcie, cholera jasna, znów mi pensje ukradli. Dwa i pół? Nie, awansowałem, teraz zarabiam trzy tysiące. Rzeźbił, jak umiał, no, ale za darmo mu tych pieniędzy nie dawali. Był dla nich przydatny. Odpokutował za swoje, wyrok odsiedział, jego sprawa.

Jakim‌ samochodem ty jeździłeś wtedy?

Miałem‍ wtedy malucha, ale nie cierpiałem z tego powodu, bo więcej byłem wtedy w pracy niż w domu. Służbowymi jeździłem. A żeby skończyć temat tego Edwarda, to był naprawdę bardzo dobry policjant. Przynosił takie informacje, że nawet w pewnym momencie próbowano podjąć decyzję, żeby go włączyć do grupy zadaniowej do sprawy napadu na Zamiany. Ale po analizie naszych materiałów definitywnie wyszło, że to on współpracował z Rympałkiem, a nam przekazywał informacje kierujące podejrzenia na inne osoby. Przecież to on przekazał informacje, że bilon z napadu jest schowany w skrytce na dworcu Centralnym. To go zgubiło i tak z kandydata do grupy zadaniowej zrobił się jednym z podejrzanych.

No‍ przecież ten bilon naprawdę był schowany na dworcu?

Był,‌ ale to miało nas skierować w zupełnie innym kierunku. Bo rzucało podejrzenie na Wojtka Kiełbińskiego, pseudonim Kiełbasa. Każdy przełożony, który nie ma doświadczenia w pracy operacyjnej, ewidentnie połknie taką przynętę. Na szczęście mieliśmy mądrego przełożonego, któremu udało się wszystko wyjaśnić po naszej analizie. Wydał polecenie, żeby Edwarda brać w okładki.

W‌ co go brać?

W‍ okładki, czyli że jest figurantem, jednym z wielu podejrzanych w tej sprawie.

Za‌ co sędzia Barbara Piwnik ochrzaniała cię podczas procesu w sprawie napadu na Zamiany?

Tak‌ naprawdę za niewinność. Między innymi, że zatrzymaliśmy do depozytu samochód. Podczas jednego z rutynowych działań do tej sprawy zatrzymaliśmy podejrzanego w samochodzie, już nie pamiętam, to chyba było bmw. Jako jednostka operacyjna dokonaliśmy zatrzymania i zajęcia tego samochodu. Sporządziłem z tego dokumentację. Ponieważ gospodarzem dochodzeniowym sprawy był wydział dochodzeniowo-śledczy stołecznej policji, więc samochód wraz z dokumentacją procesową przekazaliśmy do tego wydziału, który był gospodarzem procesu w imieniu Prokuratury Okręgowej prowadzącej tę sprawę. Tam zapadła po jakimś czasie decyzja, że samochód oddają właścicielowi, a sędzia Piwnik doszła do wniosku, że my zatrzymaliśmy i my wydaliliśmy. I stąd było jej wzburzenie. Próbowałem tłumaczyć, że my tylko na tym jednym etapie odpowiadaliśmy za auto, a później to już nie była nasza rola, dlatego się wkurzyła. Pamiętam to przesłuchanie. Sędzia Piwnik pytała bardzo konkretnie, traktowała wszystkich tak samo, nieważne, czy ktoś był świadkiem czy oskarżonym. Wszystkich traktowała w sposób wymagający wielkiej dyscypliny w zeznaniach i to mi się bardzo podobało, cały szacunek dla niej, ale wyszedłem po kilku godzinach przesłuchania tak zakręcony, że zapomniałem, gdzie własny samochód zaparkowałem.

Nie‌ masz do mnie żalu, że w scenariuszu serialu Odwróceni, którego‍ byłem współautorem, policjant, który nazywał się Sikora, niemalże nawiązał romans z panią sędzią?

Dlaczego‍ mam mieć żal?

Bo‌ pierwowzorem tego policjanta byłeś ty, a sędzia przypominała panią Piwnik.

To‍ zabawne, ale absolutnie nie mam pretensji, przecież to jest tylko fabuła. A poza tym ja naprawdę bardzo szanuję panią sędzię Piwnik. Bardzo mi się podobają jej decyzje. Często my, policjanci, wkurzaliśmy się na decyzje sądu, ale trzeba mieć ten dystans, spojrzeć z boku. Przyznaję jej dzisiaj rację. Policjanci zarzucali jej, że uniewinniła pruszkowskich ze sprawy motelu George. Dzisiaj wiem, że musiała wydać taki wyrok, bo takie miała dowody w tej sprawie. Masa dolewał oliwy do ognia w tej kampanii przeciwko pani Piwnik, oczerniając ją, że za uniewinnienie Parasola i innych dostała jakieś futro. To kompletna bzdura, albo plotka, albo jego wymysł. Wszystko jedno, to kompromitacja świadka koronnego, który sam pozbawia się wiarygodności.

Masa‌ powtarzał tę swoją wersję tak wiele razy, że pewnie sam w to uwierzył.

No,‌ przepraszam, każdy, ale nie sędzia Piwnik. Nawet cienia wątpliwości nie mam. Oczywiście jak mnie przesłuchiwała na sprawie Rympałków, byłem wściekły totalnie. Człowiek myślał wtedy prosto. Kupa roboty włożona, goście zatrzymani, a za chwilę ta kobieta mnie posadzi obok nich, ale dzisiaj, z perspektywy lat, twierdzę, że tacy sędziowie są potrzebni. Nie każdy potrafi obiektywnie ocenić materiał dowodowy.

4.‌ Strzelanina pod Macro Cashem

Mówiłeś‍ że policjant Edward, skazany za udział w napadzie na Zamiany i pomaganie grupie Rympałka, pracował na komendzie przy Opaczewskiej.

Kiedyś‍ to był jeden z lepszych policjantów, a na tej komendzie uważany bodajże za najlepszego.

To‌ by się nawet zgadzało.

Co‌ ci się zgadza?

Że‌ skorumpowany gliniarz uchodzi za najlepszego na komendzie, o której w latach 90. krążyły legendy, że jest skorumpowana przez „Pruszków”.

Legendy‌ to jeszcze nie fakty. Ja mogę to tylko ocenić pod katem udziału Edwarda w przestępstwie. Nie wiem, czy Opaczewska rzeczywiście była skorumpowana, i nie śmiem ich skrzywdzić.

Miałeś‌ do czynienia ze sprawą strzelaniny pod Macro Cashem?

Coś‌ tam dłubałem przy tej sprawie.

Tam‍ jeden z wątków dotyczył policjantów z Opaczewskiej, którzy mieli po strzelaninie chodzić wokół parkingu przy Macro Cashu i usuwać łuski, a to były dowody rzeczowe.

Akurat‍ tego faktu zbierania łusek nie kojarzę, aczkolwiek sprawę spod Macro Cashu pamiętam, tam się wszystko szybko działo.

Ale‌ ta sprawa na pierwszym etapie w sądzie zakończyła się tak, że pruszkowscy byli ofiarami, a nie współsprawcami.

No‌ bo tak można by powiedzieć. W pewnym sensie byli ofiarami. Kotlet został postrzelony, wylądował w szpitalu w Pruszkowie. Drugi został uprowadzony. To Matyś. Można więc powiedzieć, że byli pokrzywdzeni. Poszli tam wyjaśnić sprawę z wołomińskimi i zostali ostrzelani.

Ale‍ było ich więcej.

Był‍ jeszcze Lisek, ale uciekł.

Jeszcze‍ więcej ich było. Też mieli broń, też strzelali, ale tamci celniej.

No‌ bo tamci mieli po swojej stronie byłego antyterrorystę, Zbigniewa R., pseudonim Dracula.

A‍ o co chodziło w sprawie Macro Cashu, pamiętasz?

Młody‍ Sajmon, czyli syn nieżyjącego już wtedy rezydenta „Pruszkowa” na Śląsku, zamówił narkotyki u jakichś leszczy. To miało być około kilograma amfetaminy. Po drodze przemyślał i zrezygnował z transakcji.

Skąd‌ te informacje?

Między‌ innymi od mojego źródła.

Czyli‌ od Masy. To ja ci powiem, jak było, a to wiedza od mojego źródła. Gang pruszkowski porwał niejakiego Sławomira B., związanego z grupą wołomińską. Zażądali za jego uwolnienie dwadzieścia tysięcy dolarów i dodatkowo kilogram amfetaminy. To była typowa przewałka, bo wcześniej właśnie Młody Sajmon zamówił u niego tę amfetaminę. „Wołomin” wynajął Draculę i jeszcze jednego antyterrorystę, aby przeprowadzili negocjacje w sprawie zwolnienia Sławomira B. I te negocjacje pod Macro Cashem zakończyły się strzelaniną. Masa, którego o to pytałem, twierdził, że nic o porwaniu nie wiedział i że to była decyzja Parasola, któremu mieli wtedy podlegać Kotlet i inni.

A‍ z mojej wiedzy wynika, że starzy nakazali Masie, aby wszystko załatwił.

Czyli‌ jak w sprawnej firmie, jest kwestia do załatwienia, więc idzie do referatu Masy.

Tak,‌ do referatu. Jarosław, niewiele myśląc, wydelegował swoich żołnierzy, z tego, co ja wiem, Liska, Matysia i Kotleta: Macie to załatwić, bo tu jakieś leszcze się burzą.

Pod‌ Macro Cashem byli jeszcze Bryndziak i kilku innych.

Być‍ może. Miało być gładko i przyjemnie. Panowie się umówili o określonej godzinie i byli pewni siebie, bo przecież Macro Cash to ich pruszkowskie tereny. Przyjechali jak po swoje, a tu pojawili się Dracula i inni w przebraniach hydraulików czy ślusarzy, mieli na sobie takie magazynowe fartuchy pod którymi trzymali broń. I zamiast dyskutować zaczęli strzelać. Kotlet położony, Matyś też dostał jakiś postrzał i go zapakowali do trabanta combi. Nazywam to podróżą w trzeciej klasie, bo umieścili go w bagażniku. A Lisek uciekł. Finał jest taki, że wielka strzelanina, cuda-niewidy, jacyś policjanci zakuci we własne kajdanki, no i u nas w pezetach szok. Szefowie pytają: Co się dzieje? Więc ja mówię: Szefie, spokojnie, mam do kogo zadzwonić. Zadzwoniłem rzecz jasna do szefa referatu.

Do‍ Masy?

Oczywiście.‌ Szef referatu spanikowany mówi, że ucieka do Niemiec, Parasol już w Niemczech, wszyscy w Niemczech. Masa krzyczał w słuchawkę, że, kurwa, nie tak miało być, to oni nas zaatakowali, o co tu chodzi.

A‍ o porwaniu człowieka ci powiedział?

To‌ akurat przemilczał. Byłem przekonany, że to pruszkowscy zostali poszkodowani. Byłem w szpitalu w Pruszkowie u Kotleta, chłop ledwo zipał pod aparaturą, miał ochronę policji, ale nic nie może powiedzieć, bo to nie ta liga, która gada z policjantem. Dopiero po iluś tam miesiącach wyszło, że to było zupełnie inaczej.

O‍ jakich policjantach zakutych w kajdanki wspomniałeś?

Dracula‌ i ktoś jeszcze uciekali trabantem combi z Matysiem w bagażniku. Pod Ożarowem zauważyli ich dzielni policjanci ruchu drogowego. To była jakaś boczna droga. Postanowili zatrzymać ten samochód. I jak go zatrzymali, to zostali obezwładnieni przez tych dwóch w fartuchach. Zostali przykuci do drzewa i zabrano im broń. Tę sytuację wykorzystał Matyś, który uciekł z tego bagażnika. Myśmy bardzo liczyli na zeznania tych policjantów, ale tu pełen zawód, bo ich zeznania były takie, jakby babcie z bazaru zeznawały, że naprawdę taki żarcik się przydarzył i nic się nie stało.

Byli‌ w stanie rozpoznać swoich oprawców?

Nie,‍ absolutnie nie. To było zadziwiające, bo nasuwał się prosty wniosek. Po co za nimi jechali?

Żeby‍ dać się skorumpować?

Tak‌ sądzę. Zapewne pomyśleli sobie, że jacyś pijani jadą, bo w bagażniku zauważyli gościa, który się kolebał. Na oko łatwy zarobek. Jeżeli mowa o korupcji wśród policjantów, to raczej bym się skłaniał do tej wersji, a nie oskarżał komendy na Opaczewskiej.

To‍ nie ja oskarżam, ale na procesie w sprawie Macro Cashu padały oskarżenia. Wspomniany Dracula, były antyterrorysta, twierdził, że pruszkowscy mieli broń i też strzelali. Wszystko zarejestrowały kamery przemysłowe umieszczone na parkingu, ale z nieznanych powodów kasety z nagraniami zaginęły.

Dla‌ ciebie Dracula jest wiarygodny?

Tak‌ jak dla ciebie wiarygodny był Masa. Rozmawiałem z Draculą, kiedy odsiadywał wyrok dwunastu lat więzienia za udział w tej strzelaninie. Siedział w celi z Dariuszem Sz., pseudonim Fokus, członkiem gangu pruszkowskiego. Ten opowiedział mu przy świadkach, że też był pod Macro, że było tam nie trzech bezbronnych, ale trzydziestu uzbrojonych po zęby pruszkowiaków, że obstawiali ich policjanci z komisariatu z Ochoty, którzy pozbierali łuski i porzuconą przez pruszkowskich broń. I że za puszczenie sprawy na ślepy tor „Pruszków” zapłacił tym gliniarzom pieniądze. Policjanci mieli też podmienić kasety nagrane przez kamery zainstalowane przy Macro.

Nie‌ pamiętam Fokusa, nie wiem, czy mówił prawdę.

Też‍ nie wiem, ale przynajmniej jedno się zgadzało. Podczas procesu okazało się, że na kasetach z monitoringu Macro Cashu faktycznie nie ma nagrań zajścia, chociaż wszystko działo się w zasięgu kamer.

To‍ ciekawostka.

5.‌ Laboratorium amfetaminowe

Przyczyną‌ walki stoczonej pod Macro Cashem było porwanie człowieka. Gangsterzy często się nawzajem porywali. To była metoda karania niepokornych, ale też zwykły biznes, bo żądano okupów i nie było obawy, że wkroczy policja. Mieliście wiedzę o tych wzajemnych uprowadzeniach?

Masz‍ rację, że bardzo rzadko skarżyli się policji, ale mieliśmy operacyjną wiedzę o tej formie wzajemnych rozliczeń. Na przykład o porwaniu Ryszarda Sz., pseudonim Kajtek, członka zarządu grupy pruszkowskiej. Mówiąc prawdę, to pewna nasza akcja spowodowała, że zawinięto Kajtka.

Policja‍ stoi za porwaniem?

Taki‌ żarcik? Było tak. Wykryliśmy i zlikwidowaliśmy laboratorium chemiczne produkujące amfetaminę najczystszej jakości, jaka się mogła zdarzyć. Znaleźliśmy je w Woli Karczewskiej, na posiadłości należącej do Wieśka Niewiadomskiego, czyli Wariata. Laboratorium prowadziła chemiczka z wykształcenia, która po latach zmarła na raka od babrania się w tych chemikaliach, i taki stary złodziej praski. On też już nie żyje, umarł śmiercią naturalną. Laboratorium było w bardzo profesjonalny sposób przygotowane, przede wszystkim na obrzeżach miejscowości, na takiej góreczce, skąd mieli ogląd, co się dzieje we wsi, a wieś nie widziała, co się dzieje u nich. Do tego typu produkcji potrzebna jest duża ilość prądu, rozwiązali to chytrze. Prąd był kradziony, i to nie z sąsiedniego słupa, ale kabel podpięto ileś tam słupów dalej i poprowadzono przekopem ziemnym. Zaraz po naszej realizacji zaproszeni zostali do Woli Karczewskiej przedstawiciele amerykańskich służb DEA, czyli biura do zwalczania przestępczości narkotykowej. Oni już niejedno widzieli, a mimo to byli zaskoczeni, że na terenie Polski znajduje się tak wyposażone laboratorium. Ekspertka DEA na widok urządzenia nazywanego fachowo wyparką, czyli takiego szklanego kotła, aż podskoczyła. Stwierdziła, że pierwszy raz widzi tak dużą wyparkę, mimo że ileś tam laboratoriów na świecie oglądała. Biegli ocenili na podstawie znalezionych opakowań po komponentach, że wystarczyły na wyprodukowanie tony amfetaminy.

Zatrzymaliście‌ Wariata?

Nie,‍ na miejscu zatrzymaliśmy chemiczkę i jej partnera, tego złodzieja z Pragi. Był przygotowany, może nie tyle na atak policji, co na atak konkurencji, bo miał gotowego do użycia kałasznikowa i pistolet, czeską cezetkę. Na marginesie, to bardzo dobra broń. Podczas zatrzymania oboje posiadali przy sobie spore ilości pieniędzy. U kobiety znaleźliśmy w torebce parę tysięcy dolarów, powiedziała nam, że to drobne na zakupy. W ogóle znaleziono w domu kilkadziesiąt tysięcy dolarów. Komisyjnie je liczyliśmy i wtedy ten zatrzymany szepnął na ucho koledze dochodzeniowcowi, żeby wszystkiego nie spisywać, połowa będzie dla nas, a połowa dla nich.

I‍ co mu wasz człowiek odpowiedział?

Odpowiedział‌ językiem zrozumiałym dla tego złodzieja, chociaż tutaj to może nie zabrzmi ładnie: Wiesz co, gościu, ty pierdol się w swoją dupę, a ja w swoją. Pół roku chodziliśmy wokół tej sprawy, był to na tamte czasy duży wynik, bardzo duży, bo było to największe laboratorium amfetaminowe w Europie i produkowało towar najwyższej jakości. Chemiczka czasem nawet opóźniała wypuszczenie partii tej amfy do odbiorcy, bo jej ambicją było, żeby poprawić jeszcze tę amfetaminę, żeby była jeszcze czystsza. Miała faktycznie najwyższe parametry.

A‌ co miał do tego laboratorium Ryszard Sz., czyli Kajtek?

Otóż on próbował dotrzeć do tej pary z laboratorium, żeby kupić partię towaru. Mieliśmy informacje, że zbiera jakieś łańcuszki i inne złote precjoza, bo chciał im w rozliczeniu dać. Laboratorium należało do Wieśka Wariata w tym czasie, ale do niego nawet nie próbował dotrzeć, bo „Pruszków” był już z Wariatem w stanie wojny.

Co jego porwanie miało wspólnego z tym laboratorium?

Zawinął go Wariat, bo podejrzewał, że Kajtek mógł go zadenuncjować ze złośliwości. Wariat poniósł spore straty, bo zabraliśmy stamtąd całe wyposażenie. Podejrzewaliśmy, że dlatego zażądał za Kajtka sto dwadzieścia tysięcy dolarów, żeby sobie te straty odbić.

Dostał tyle?

Tak.

Pracowałeś przy innych realizacjach związanych z fabrykami narkotyków?

Zdarzało się, ale ta akcja była najważniejsza. Później wpadały mniejsze laboratoria, a w nich zatrzymywano nie chemików, ale przypadkowych ludzi, takich, jak ich nazywamy, obszczymurów, którzy w garażach czy komórkach czuwali nad garami do produkcji z kartką w ręku. Mieli tam rozpisane, że jak coś zabulgocze czy się zagotuje, to mają kurek przykręcić albo dać więcej ciśnienia. Były to sytuacje o tyle niebezpieczne, że kiedy wchodziliśmy na taki obiekt podczas produkcji, groziło wybuchem, jak coś się przegapi. Dlatego towarzyszyli nam chemicy z naszych laboratoriów kryminalistycznych, którzy wiedzieli, co z tymi urządzeniami robić.

To był taki czas, że dla gangów pracowali najlepsi chemicy, a ci chemicy, którzy nie pracowali dla gangów, to uważani byli za nieudaczników.

Mówisz o tych, którzy na przykład pracowali w laboratorium policyjnym?

Na przykład. Z książek Jarka Masy dowiadujemy się, że wtedy Polacy dzielili się na tych zapobiegliwych, cwanych, sprytnych ludzi, którzy dorabiali się na działalności przestępczej, a cała reszta to nie był świat ludzi uczciwych, tylko nieudolnych.

Jarek miał takie spojrzenie na świat. Każdy ocenia innych po sobie.

Pomyślałem, że przynajmniej jedno nas łączy. Obaj jesteśmy według Masy nieudacznikami.

Tak. Ja nie mogę mieć większego psa, bo mam za małe mieszkanie. A ty?

A ja znów nie wygrałem w totolotka.

Rozdział 3

Policjanci i kapusie

1. Agent to narzędzie

Jak się pozyskuje agenta, informatora albo, inaczej mówiąc, kapusia, konfiturę, czyli policyjnego donosiciela?

Po co tyle określeń? Po prostu osobowe źródło informacji, czyli OZI. Nie będziemy mówić, jakie są regulaminy i procedury postępowania z informatorami.

Bo to jest tajne?

Raz, że to jest tajne, a dwa, że to jest czysta teoria i szkoda o tym gadać.

Są źródła formalne i nieformalne. Jest źródło osobowe do wielu spraw, ale jest też jednorazowy informator do konkretnej sprawy. Czy tak?

Tak, ale to bez znaczenia. Nawet informator do konkretnej sprawy to dalej jest osobowe źródło informacji.

Ale nie rejestrowane, nie okładkowe, to znaczy bez swojej teczki w twojej szafie.

Teoretycznie tak, ale ja zawsze, nawet jak miałem informatorów, co do których regulaminy nie wymagały rejestrowania, i tak zakładałem im teczki.

Po co?

Żeby mieć podkładkę, że ktoś jest i funkcjonuje w tym systemie. Poza tym później łatwiej jest do tego wrócić w analizach i w informacjach przesyłanych do innych spraw. Takie było moje zdanie, absolutnie nie łamałem reguł, ale wychodziłem przed nie. Zawsze mogłem wrócić do konkretnej teczki założonej na konkretną osobę, od której uzyskałem daną informację.

Twoje źródła były tylko dla ciebie. Miałeś informatorów na wyłączność?

To oczywiste. Nie mogło dojść do sytuacji, że jak przy ostatniej aferze nagraniowej okazuje się, że człowiek działał dla trzech różnych służb. Dla mnie to kompletna paranoja i symptom choroby służb.

Jak się pozyskuje agentów?

Nie ma jednej reguły. Generalnie to wszystko zależy od czasu, miejsca i okoliczności.

Ale przecież były reguły, procedury i technologia obróbki człowieka, aby został agentem?

Teoretycy, którzy nigdy złodzieja na oczy nie widzieli, mogli sobie pisać takie regulaminy, ale życie się toczyło po swojemu.

W Szkole Budowlanej w Legionowie uczono was chyba, jak pozyskiwać źródła?

Tak, uczono nas współpracy z agenturą. Jak ją prowadzić.

A jak pozyskiwać?

Również, ale, tak jak mówiłem, to była czysta teoria. W tej szkole był przedmiot „technika operacyjna”. Wykładowcami nie byli teoretycy, tylko praktycy, którzy z jakiegoś tam powodu odeszli z pierwszej linii. Ich wiedza i doświadczenie było wystarczające, żeby opowiedzieć nam, podchorążym, jak to się robi.

Co zapamiętałeś z tej nauki?

Przede wszystkim, że trzeba uważać na siebie, bo skoro ktoś zdecydował się sprzedać swoje środowisko szeroko pojętym służbom, trzeba się liczyć też, że może sprzedać ciebie dla własnych korzyści. Ja zawsze osobowe źródło informacji traktowałem, może to zabrzmi brzydko i niemoralnie, ale jako narzędzie pracy na równi z techniką operacyjną, czyli informacjami z podsłuchów i obserwacji.

Jak wyglądały kontakty z twoimi narzędziami pracy?

Kontakty z Jarosławem Sokołowskim były utrudnione, jeżeli chodzi o spotkania, bo była to bardzo znana osoba w Warszawie i swoim środowisku. Olbrzymi facet zwracający uwagę swoją posturą, ubiorami i samochodami, jakimi jeździł. Przeważnie były to mercedesy. Raz zmienił samochód, jak tłumaczył, żeby się nie rzucać w oczy, i to był jedyny złoty lexus w Warszawie. Nie rzucał się w nim w oczy jak cholera.

Ale miałeś też inne źródła, zapewne bardziej niepozorne.

Tak, oczywiście. W takich przypadkach spotykałem się z nimi w różnych miejscach, bez większej obawy dekonspiracji.

2. O pogodzie nie rozmawiałem

Jak zwoływałeś spotkanie albo jak robili to oni, jeżeli mieli taką potrzebę?

Telefonicznie. Nie było tu żadnego elementu z filmów szpiegowskich, nie było skrzynek kontaktowych, my byliśmy tylko policją. Działało to w obie strony, jeżeli mój informator pierwszy występował z inicjatywą spotkania. Wtedy dzwonił do mnie do pracy, na telefon stacjonarny, bo jak mówiłem, nie miałem jeszcze wtedy komórki. Była bodajże jedna na cały wydział. Oczywiście koledzy, którzy siedzieli w pokoju, mogli się domyślać, że rozmawiam ze źródłem, a bardziej inteligentni mogli wydedukować, kto nim jest. Tę wiedzę oficjalnie miał tylko naczelnik. Aby zachować pozory ze źródłem ustalało się legendę, na przykład, kiedy telefon odbierała jakaś inna osoba, źródło przedstawiało się jako brat, który prosi o kontakt. Każdy wiedział, o co chodzi, ale nie wnikał w szczegóły, bo to by było wbrew panującym zasadom. Nigdy nie pytaliśmy kolegów, kto do nich telefonował. Ciekawość była nie na miejscu. Taka służba. Jeżeli ktoś się robił zbyt ciekawski, kierowano go do innej sekcji. Na wszelki wypadek.

Ile miałeś źródeł osobowych?

Około dziesięciu.

Warunkiem było, że musieli być to ludzie ze środowiska przestępczości zorganizowanej?

A o czym z ludźmi spoza tego środowiska miałbym rozmawiać? O pogodzie? Ale informatorami nie musieli być wyłącznie przestępcy. Czasem były to osoby pozostający z gangsterami w pewnych relacjach.

Jakich?

Nazwijmy to, służbowych.

Inni policjanci?

Nie można traktować funkcjonariuszy innych służb mundurowych jako źródła informacji. Aczkolwiek informacje z aresztów śledczych, od wychowawców, od psychologów, czy od naczelnika aresztu śledczego, były bardzo ważne.

A czy miałeś źródła osobowe wśród dziennikarzy?

Absolutnie nie. Słyszałem natomiast różne plotki na temat źródeł w świecie dziennikarzy. Na przykład, że ktoś z poczytnych dziennikarzy był czyimś źródłem i dla kogoś pracował. Ale według mnie to tylko plotki. Bo dziennikarze śledczy wykonują taką samą robotę, jak policjanci czy funkcjonariusze służb. No więc według mnie mogło być wymienianie się informacjami, ale nie pozyskiwanie dziennikarza jako źródła osobowego.

A ty miałeś dziennikarza, z którym wymieniałeś się informacjami?

Nie, nigdy. Chociaż jak teraz rozmawiamy, to chyba można uznać, że się wymieniamy informacjami, ale domyślam się, że nie o taką sytuację ci chodzi. Ja zawsze dziennikarzy trzymałem na dystans. Szczerze mówiąc, denerwowali mnie niektórzy twoi koledzy i koleżanki. Pamiętam dziennikarkę, która przyjechała do mnie na ulicę Okrzei, do warszawskich pezetów, niezapowiedziana. Jakimś cudem ochrona wpuściła ją do środka i z windy zatelefonowała. Panie naczelniku, no jak tam sprawki? Wkurwiła mnie, bo innego słowa nie znajduję. I jej odparowałem: Co za sprawki, sprawki to posterunek w Grudziądzu prowadzi. Bo ja do pana jadę. A gdzie pani jest? No w windzie. Na którym jest pani piętrze? Na piątym. Niech pani naciśnie przycisk stop i potem parter, bo ja nie mam czasu z panią gadać. No, tymi sprawkami rozsierdziła mnie strasznie. Jeden z poważniejszych działów w strukturach komendy, a ona o sprawkach. O Jezu.

Dziennikarka chciała cię potraktować jako swoje źródło, a ty ją odesłałeś na parter.

Ale w miarę kulturalnie się zachowałem. Kiedyś chciał mnie zrobić swoim informatorem detektyw Rutkowski. Pracowałem wtedy przy sprawie porwania dla okupu. On był wynajęty przez rodzinę ofiary i próbował do mnie dotrzeć. Mam do niego normalny stosunek, więc też w miarę kulturalnie go zbyłem. Bo nie po to pracuję, żeby ktoś ode mnie wyciągał informacje. To ja rozdawałem karty i to ja miałem dostawać informacje.

Prawdziwy gangster, taki, o którym mówisz, że jest charakterny, zapewne nigdy nie zostanie informatorem policyjnym.

Nie, to też nie jest prawda.

Przecież on ma na sztandarze wypisane, że nigdy nie będzie rozmawiał z psem.

Nie każdy. Parasol na pewno nie zostanie OZI, ale ze mną rozmawiał. Janusz Krupa, pseudonim Malarz, kiedyś współpracował z milicją, w czasach kiedy handlował walutą pod Peweksami. Potem przyszły nowe czasy, ale ten człowiek nadal był otwarty, chociaż nigdy się nie odważę powiedzieć, że był moim informatorem. Raz go zawiozłem do komendy, zrobiłem mu herbaty, usiedliśmy, porozmawialiśmy długo i dogłębnie. Nie to, że on mnie informował, ale ciekawie opowiadał. Trzeba umieć zadawać pytania, żeby osiągnąć swój cel.

3. U nas też są żołnierze

Jakie cechy musi mieć policjant operacyjny werbujący źródło?

Przede wszystkim nie może być zakutą pałą. Musi być otwarty. Musi wiedzieć, jak zadawać pytania. Dam ci taki przykład. Kiedy rozmawiałem na komendzie z Januszem Krupą vel Malarzem, do pokoju wszedł kolega policjant z sekcji, która organizowała przeszukania. Spojrzał na Malarza, poznał go i z marszu zadał mu pytanie: Czy taki a taki to dalej handluje narkotykami? Idiotyczne pytanie w ustach oficera policji. Malarz świetnie odpowiedział: To pan zadzwoni do niego i się zapyta. My już zaczynamy sobie fajnie rozmawiać, a kolega mi się wcina, psuje robotę. Poprosiłem go w końcu grzecznie, żeby nas zostawił samych.

I Malarz przestał rozmawiać?

Przeprosiłem go, mówiąc: Sorry, panie Januszu, u nas też są żołnierze, jak u was. Uśmiechnął się, zrozumiał, sytuacja rozładowana. Gadaliśmy dalej. Pewnych pytań po prostu się nie zadaje.

Trzeba nadawać na odpowiednich falach, wejść z potencjalnym informatorem we właściwą relację?

Tak, a przede wszystkim trzeba mieć wiedzę, bo każde zadane pytanie może mnie zdekonspirować, że szukam po ciemku. Jeżeli widać po mnie, że nie mam wiedzy, to rozmówca zrozumie, że rozmowa nie ma sensu. Była kiedyś w służbie taka zasada wszechwiedzy. Oczywiście miało się połowiczną wiedzę, ale sprawiało się wrażenie, że się wszystko wie. Pytania musiały być logiczne i rozsądne.

Policjant operacyjny musi mieć umiejętność improwizacji i przygotowanie aktorskie?

Dokładnie tak, ale to był teatr odgrywany przez obie strony. Tamci też bywali zacnymi aktorami.

Grali swoje życiowe role, szczerych i niewinnych.

Rozmowy z gangsterami to była prawdziwa sztuka teatralna rozpisana na wiele głosów. Musisz wiedzieć, że obowiązywał ich pewien kodeks wynikający z hierarchii. Do rozmów z policją byli szefowie, a nie żołnierze. Podczas zatrzymania żołnierza z młodego „Pruszkowa”, próbowałem z nim rozmawiać. Facet wiedział, że idzie siedzieć, i mógł coś chcieć utargować, ale z nieukrywanym żalem odmówił rozmowy. Wytłumaczył to tak: Ja z wami nie mogę rozmawiać, bo jestem za nisko w hierarchii. Od rozmów z wami są inni. Widać było, że chce, że by się sprzedał, ale był tak nisko w tej strukturze, że nie mógł. Złamałby święte zasady.

Co to za zasady sznurujące człowiekowi usta?

Takie ich obowiązywały. Z policją podczas zatrzymań na pewne tematy mógł rozmawiać tylko zarząd, żołnierze nie mieli prawa rozmawiać. Ich obowiązkiem było brać wszystko na swoją klatę. I tak miało być.

Kto z pierwszych szeregów pruszkowskich był policyjnym informatorem?

Parasol na pewno nie, już ci mówiłem. A co z innymi, nie wiem. Nie tylko u nich obowiązywały zasady. U nas też. Na przykład zasada, że tej klasy źródła się nie rejestruje. Nie wiemy przecież, która służba czy który kolega z innego wydziału będzie miał dostęp do jego danych w kartotece. Nie wiemy, kto go sprawdzi i w jakim celu będzie go sprawdzał.

Czyli można było utrzymywać kontakty tylko nieformalne?

Nieformalne, ale z podkładkami tego typu, że z każdego spotkania sporządzana była notatka dla przełożonego. Musiał przecież wiedzieć o spotkaniach, o rozmowach i o tym, jakie przedsięwzięcia były czynione. Pewnych ludzi nigdy w życiu nie zarejestrowałbym jako agentów, mimo że spełniali warunki i być może nie odmówiliby. Taka rejestracja to niewątpliwie sukces policjanta, ale tego się nie robiło.

Dlaczego, bo mówisz dość niejasno?

Dlatego, że musiałem być do tego człowieka fair. Dlatego, że rejestracja to narażenie go na dekonspirację, bo w policji różni ludzie pracują i różne mają interesy.

Tak łatwo było wejść do kartoteki?

To prosta sprawa dla uprawnionych. Wrzuca imię i nazwisko w system i wychodzi mu mój agent. Zarejestrowany do sprawy takiej i takiej, kontaktować się z oficerem prowadzącym Wróblem.

Z tego, co mówisz, policja to takie gniazdo żmij, gdzie nie można ufać nikomu.

Wystarczy dziesięciu zdrajców w stutysięcznej armii policyjnej. Dlatego jeżeli człowiek mi uwierzył i utrzymywał nieformalny kontakt, to ja też musiałem być w jakiś sposób w stosunku do niego lojalny i chronić jego rolę.

Ale źródło nierejestrowane to tylko wiedza, nie ma znaczenia procesowego.

Absolutnie tak, ale wiedza pozaprocesowa też jest potrzebna, a czasem bezcenna. A poza tym, jak już wiemy, można doprowadzić do sytuacji, że bardzo dobry nierejestrowany informator zostanie świadkiem koronnym. Jak życie pokazuje, są takie przypadki i wtedy oficer prowadzący informatora dowiaduje się o tym po paru latach. A czytając prasę, wpada w zadziwienie, co ten człowiek, już jako koronny, zdążył naopowiadać. I wpada w dysonans poznawczy, bo albo ten świadek ukrywał wiedzę jako informator, czyli, że był źle prowadzony, albo teraz najzwyczajniej w świecie konfabuluje na potęgę.

Tu cię boli. Świadek Masa jako twoje źródło za mało dzielił się wiedzą, a potem wystrzelił pod niebiosa.

No, dzielił się do pewnego momentu i to jest zrozumiałe, bo każdy z nas by tak zrobił. Dopóki nie muszę donieść na siebie samego, to nie donoszę. Poza tym ludzie mają wielkie opory na donoszenie na swoich kolegów. Masa tych oporów nie miał, ale wielu kolegów, już jako koronny, oszczędził. Byli mu potrzebni na wolności, a nie w więzieniu.

4. Między nami szeryfami

Cofnijmy się do tych czasów, kiedy policjanci byli szeryfami, mieli większą samodzielność i odważniej podejmowali decyzje.

Były takie ciekawe czasy zaraz po transformacji. Zachłysnęliśmy się zmianami. W przypadku policji była to między innymi współpraca z obcymi służbami, przede wszystkim amerykańskimi, czyli FBI. Zaczęły się tworzyć struktury do walki z przestępczością zorganizowaną, czyli taki polski odpowiednik FBI. Zaczęły się wyjazdy szkoleniowe na Zachód, na przykład na kursy w Quantico, w szkole FBI. Podpatrywaliśmy inne style pracy, widzieliśmy, że tam policjant to jest gość. I zaczął się taki styl wzorowany też na amerykańskim kinie. Paru chłopaków widziałem, jak zapałki w zębach żuli, niczym jakiś Brudny Harry. Sławek Opala to był typowy szeryf, pozował trochę na samotnego wilka, bezkompromisowo walczącego ze złym światem. Był wartościowym człowiekiem i miał sporo szczęścia, ale moim zdaniem nigdy nie trafił na właściwych przełożonych, którzy potrafiliby go we właściwy sposób ukierunkować.

Na czym polegało jego szczęście?

Jak to się mówi, trzeba wiedzieć, w co kopnąć. Była słynna sprawa kradzieży broni z magazynu WAT na Bemowie. Podczas przeszukania u podejrzanego Sławek potknął się o lodówkę, ta się otworzyła i wysypała się trefna broń. Wiedział, o co się potknąć, do tego też potrzebny jest talent.

Opala popadł potem w kłopoty przez swojego agenta, niejakiego Brodę. To trochę jak ty, symetryczna sytuacja.

Zapłacił bardzo drogo z powodu swojego OZI.

Broda to zawodowy oszust. Może Opala popełnił błąd, werbując go na informatora?

Zapewne. Śledziłem jego historię i byłem zszokowany, że była tak podobna do mojej. Jego źródło go pomówiło, a mnie moje. Nie wierzyłem w jego winę, ale kiedy dobrowolnie poddał się karze, trochę zwątpiłem. Moja pierwsza myśl była taka, że nie wytrzymał ciśnienia, prokuratura mu naobiecywała, że jak się przyzna, temat będzie zamieciony.

On mówił, że się poddał karze, żeby nie przechodzić upokarzającej i długiej procedury sądowej. Trzymali go w areszcie, chciał wyjść na wolność.

Jak wiesz, byłem w podobnej sytuacji i nie poszedłem na skróty. Mogłem poddać się karze, otrzymać symboliczny wyrok. Wiedziałem, że w areszcie siedzę na lewo, na fałszywych pomówieniach, ale wiedziałem też, że nie jestem w stanie tego udowodnić, chociaż druga strona też nie jest mi w stanie nic udowodnić. Kodeks karny wymaga, żeby wszelkie wątpliwości rozstrzygać na korzyść poszkodowanego. Ale to tylko teoria i wiedziałem, że walczę z wiatrakami i że będę siedział rok, dwa lata. Mówi się trudno, ale przyznać się do czegoś, czego nie zrobiłem, nie mogłem. W areszcie poznałem ciekawych ludzi wyznających starą złodziejską zasadę, że przyznać się i umrzeć zawsze jest czas. Ale jak się przyznać do czegoś, czego się nie zrobiło? A Sławka bardzo żałuję. Bywał nieobliczalny. Kiedyś jego przełożony z Komendy Stołecznej stwierdził że Sławek jest po spożyciu. Wtedy Sławek, w końcu nietuzinkowy facet, strzelił w dziób przełożonemu i temat się skończył. A sprawę wyciszono.

Na komendzie się piło?

Nie mogę tego powiedzieć z autopsji, ale wiem, że się piło we wszystkich komendach, to były takie czasy.

Nigdy nie kosztowałeś?

Każdy kosztował, wyjątków nie było. Generalnie jednak staraliśmy się w naszej sekcji sami dyscyplinować. Jak któryś miał imieniny, szliśmy po godzinach pracy na składkową imprezę do pobliskiej knajpy. Taka sekcja jest jak rodzina. Nasz naczelnik w pezetach zawsze przy takiej okazji wypytywał, czy wszyscy broń zostawili w szafach, no bo mógł sobie któryś za pasek włożyć i szeryfa stroić i byłyby kłopoty.

Chodziliście po knajpach?

Ale to były wybrane knajpy. Przede wszystkim przy komendach. Był taki Konsument, za dnia to była stołówka, w której wydawano obiady, a po 16.00 był tam już alkohol. Druga taka typowo policyjna knajpa była na Jezuickiej w podziemiach, ale szybko ją zlikwidowano.

W knajpie w Pruszkowie jeszcze w latach 80. milicjanci biesiadowali z jednej strony sali, a z drugiej ludzie od Barabasza, gangsterka ówczesna. Kiedy wszyscy mieli już mocno w czubach, to się bratali.

Takie miasto, specyficzne i jedyne w swoim rodzaju.

Tamci milicjanci pracowali w trudnych warunkach. Styk z bandytami był nieunikniony, bo w całym mieście tylko jedna knajpa.

A oni musieli odreagować. Tak często bywa. Może mieli stresy w robocie, może w domu się nie układało. A i w pracy nie wszyscy są kolegami. Najgorsi są fachowcy przywożeni w teczkach. W policji, jak wszędzie też panuje nepotyzm, swój ciągnie w górę swojego. Przychodzi do pezetów gość z Komendy Powiatowej, bo jest czyimś protegowanym. Dwadzieścia lat łapał złodziei kur i gęsi, a tu nagle bierze się do rozpracowania zorganizowanych grup przestępczych. Kiedyś z takim jednym pracowałem, tak nam umilił życie jako przełożony, że z zespołu odeszło jedenaście osób. Ja byłem tym jedenastym i powiedziałem: Dosyć, nie dam sobą pomiatać.

Gdzie poszedłeś?

Do nowej struktury przy Komendzie Głównej, do operacji pod przykryciem. To była świetna przygoda. Tam nie mógł pracować zwykły policjant z doświadczeniem dzielnicowego. Potrzebowali najlepszych. Nie ukrywam, że sprawiło mi satysfakcję, kiedy mnie przyjęli, bo grono było ekskluzywne.

5. Ryzyko pod przykryciem

W ilu operacjach specjalnych brałeś udział?

W kilkunastu, zarówno jako prowadzący, jak i operator, czyli policjant pod przykrywką wchodzący do środowiska przestępczego.

Ryzykowna robota?

Bardzo.

Kiedyś coś ci groziło?

Teoretycznie – tak, ale konkretnie – nie. Ale zawsze trzeba się było liczyć, że mogą być kłopoty.

Pracowałeś w Warszawie?

Nie, w terenie. W Warszawie nie mogłem, bo byłem zbyt znany jako policjant operacyjny z pezetów.

Przykrywkowiec powinien mieć kogoś, kto go wprowadzi do rozpracowywanego środowiska, najczęściej przestępcę, który jest policyjnym agentem. Ciebie mógł wprowadzać Masa.

Nie mógł. Nawet mu nie proponowałem.

Dlaczego?

Może nie miałem do niego zaufania, a może byłoby to wbrew zasadom. Nie korzystałem z pomocy Masy w tym czasie.

Ale wprowadzającego musiałeś mieć.

Na różnych etapach wprowadzały mnie różne osoby. I więcej o tym powiedzieć nie mogę.

Przykrywkowiec musiał mieć legendę. Kogo udawałeś, gangstera czy biznesmena?

Bardziej gangstera.

Lubiłeś być gangsterem?

Nie za bardzo, ale jak na mnie patrzysz, to kogo ci przypominam, członka gangu czy białego kołnierzyka? No to już wiesz. W policyjnej robocie poznałem pewne schematy zachowań przestępców, ich słownictwo, sposób zachowania i ubierania. To się przydało.

Używałeś grypsery?

Nie, nigdy nie można było zachowywać się jak grypser, jeżeli w rzeczywistości nie było się w tym środowisku. Natychmiast by mnie rozszyfrowali.

Musiałeś używać języka męskiego. Twardego i brutalnego.

Tak, męskiego używałem, ale wulgarnego unikałem. Zawsze trzeba uważać i mieć z tyłu głowy, do którego momentu możemy sobie pozwolić na sfraternizowanie z przestępcami. Jeżeli kupujemy od nich broń czy narkotyki, nie można stworzyć nagle nowej mafii. To wszystko musi być zgodnie z procedurami i na każdym etapie nadzorowane przez prokuratura.

Przy okazji mały skok na bank nie przejdzie?

Niestety, nie. Chociaż może ktoś miałby taki pomysł, że posiadając nielegalne dokumenty, pójdzie sobie do banku i o kredycik poprosi. Z tego, co wiem, to się jednak nie zdarzyło.

Pracowałeś za granicą?

Nie, tylko w Polsce.

Nie chcesz o tym za dużo mówić?

Nie chcę, bo te sprawy jeszcze żyją i mnie nadal obowiązuje tajemnica.

Pomysł pracy pod przykryciem ściągnięto z Zachodu?

Tak, przede wszystkim z FBI.

Podobno sukces polskiej policji polegał na tym, że w przeciwieństwie do USA w Polsce żaden przykrywkowiec nie stracił życia.

To prawda. W ramach szkolenia puszczano nam nagrania z konkretnych działań policjantów amerykańskich. Oglądaliśmy filmy, jak przykrywkowcy byli zabijani, bo grupa uderzeniowa nie zdążyła wejść na czas. To miało nas nauczyć ostrożności.

Piotrze, bardzo ostrożnie opowiadasz o robocie przykrywkowca, ale nie uda ci się mnie zbyć. Wrócimy do tego później. Zgoda?

Jak nie ma innego wyjścia, to mówi się trudno, wrócimy.

Rozdział 4

Przełożeni i podwładni

1. Zapoznanie z Dyziem

Jak to jest być podwładnym w policji?

Generalnie miałem to szczęście, że w większości przypadków trafiałem na bardzo dobrych przełożonych. Rozsądnych, wyrozumiałych. Mówiło się, że dobrze kierunkujących młodszych kolegów. Takich, od których mogłem się nauczyć pracy. Ale zdarzyło się ze dwadzieścia procent przypadków, że trafiałem na totalnych debili, i tu nie będzie łagodności. Totalni debile.

Czym charakteryzuje się policyjny debil?

Jest jak koń z klapkami na oczach. Idzie wyłącznie zgodnie z procedurami, choćby sytuacja wymagała elastyczności i improwizacji. A tak naprawdę nie ma pojęcia o robocie, bo złodzieja to widział w programie 997, jak mu Fajbusiewicz pokazał.

Jak ktoś taki może zostać policjantem?

Ja nie wiem, jak ktoś taki może zostać policjantem, ale często nim zostaje. Jest bardziej urzędnikiem niż policjantem, chociaż to porównanie niesprawiedliwe, bo urzędnik też ma swój rozum. No, chyba że ich nazwać durnymi urzędnikami.

Podejrzewam, że twoje emocje wywołuje jakaś konkretna osoba.

Natknąłem się na kilka takich policyjnych gwiazd, ale jeden szczególnie zalazł mi za skórę. Debil, który nie miał pojęcia o pracy operacyjnej. Miałem zaszczyt z nim współpracować jako jego podwładny. To było w pezetach warszawskich, kiedy po pewnych roszadach nasz naczelnik awansował, został komendantem w jednym z województw, jego zastępczyni została naczelnikiem, a na jej zastępcę wytypowano tego człowieka. Nazwijmy go Dyziem, chociaż to i tak za bardzo nobilitujące imię dla tego człowieka.

Co masz do Dyziów? To miłe chłopaki.

Była taka postać u Żeromskiego. Swawolny Dyzio, który zatruł swoim zachowaniem podróż doktorowi Judymowi. Pamiętasz? Mieliśmy taki niefart, że nam zatruwał życie nasz policyjny Dyzio, ofiara niewłaściwego wychowania w domu i szkole. Niedouczony, ale przekonany, że połknął wszystkie rozumy. Przez pół roku pracowaliśmy z tym człowiekiem, który nie miał pojęcia o naszej robocie. Gdzieś się czegoś naczytał i miał obsesję na punkcie policyjnych kretów. Wszędzie w naszym środowisku szukał tych, którzy według jego podejrzeń współpracowali z mafią.

A skąd te krety w jego wyobraźni się wzięły?

To był człowiek, który swoją karierę rozpoczynał w jednej z komend powiatowych pod Warszawą, tam doszedł do stanowiska kierownika referatu. U nas został przyjęty na zwykłego pracownika, piął się po drabince mozolnie. Stosował takie dziwne metody, nie mogę teraz mówić o szczegółach pracy i taktyki operacyjnej, w każdym razie to, co on wyprawiał, to czysty kryminał. Facet dostał pewne możliwości, przychodząc z komendy powiatowej, zdobył jakieś doświadczenie. Ale było to doświadczenie zdobyte w sprawach kradzieży kur i rowerów. W naszym wydziale nagle dostał możliwości łączenia różnych technik operacyjnych i się tym zakrztusił.

Co robił na przykład?

Mieliśmy trzy nowe wiśniowe polonezy służbowe. Wymyślił sobie, że naszych policjantów wyśle na obserwację figurantów z grupy mokotowskiej. Po prostu trzeba być tumanem, żeby za figurantem na obserwację w środowisku warszawskim wypuścić trzy samochody tej samej marki i tego samego koloru. Wiadomo, że człowiek, który czuje się obserwowany, zwraca uwagę przede wszystkim na kolor samochodu. W pewnym momencie, mimo, że te samochody się zmieniały w różnych konfiguracjach, zawsze widział za sobą wiśniowe polonezy.

Wiśniowe polonezy to był wtedy kolor policyjny?

Takie nam kupowano. W każdym razie natychmiast spalił tę obserwację, a przy okazji naraził ludzi na ryzyko i uświadomił figurantom, że policja ich obserwuje.

Powinien mieć ksywkę Wiśniowy.

Inaczej go nazywaliśmy, ale nie powiem jak, bo nie chcę go całkowicie zdołować. Kiedyś pozyskał informację, że w którymś z mieszkań przygotowywane są jakoby narkotyki i że są wyniesione na balkon, gdzie się studzą. Pojechał z ekipą i zamiast najpierw zrobić ściemę, że przeszukują mieszkanie, łazienkę, kuchnię i dopiero na koniec iść po wisienkę na torcie na ten balkon, bo tak powinno się robić przeszukanie, aby nie zdekonspirować naszego informatora, oni od razu wpadli na balkon. I co tam znaleźli? Gorące ciasto, jakaś dziewczynka była w szpitalu i temu dziecku przygotowywano to ciasto na wizytę do szpitala. Totalna skucha, za takie coś powinien iść do Straży Miejskiej.

Ale skądś dostał informację. To jakieś źródło wprowadziło go w błąd.

Nie wiem, skąd miał informację, ale ja na jego miejscu nie korzystałbym z takiego źródła. To wydarzenie w naszym środowisku dużym echem się odbiło.

W takim razie może powinien mieć ksywkę Pieróg?

Tak, Leniwy Pieróg byłoby właściwiej. Albo Podejrzliwy Pieróg, bo wszystkich o wszystko podejrzewał. Nie miał zaufania do pewnego starego policjanta, który przeszedł do nas z wydziału kryminalnego. Miał podejrzenia, że podczas godzin pracy samochodem służbowym jeździ po mieście i załatwia jakieś swoje sprawy. Więc sobie wymyślił, że za nim w obserwację wyśle jego kolegów, tylko z innej sekcji. Ten policjant znał ich doskonale i znał ich samochód. Oni też czuli się nieswojo z tym rozkazem śledzenia kolegi z pracy. Sprawa się odbyła tak, że ci biedni ludzie, którzy mieli obserwować tego kolegę, kiedy odjechał z komendy, podjechali do niego i ostrzegli, że ten debil wysłał ich na taką robotę i żeby gość uważał. Jego wredne próby skłócenia nas spowodowały odwrotną reakcję. Byliśmy skonsolidowani przeciwko niemu.

2. Dyzio domaga się Masy

A jak tobie nadepnął na odcisk?

Miałem z nim dziwną historię. Nagle mnie wziął na cel i zaczął rozpowiadać, że ja współpracuję z grupą pruszkowską, a przede wszystkim z Jarosławem Sokołowskim.

No bo to prawda, o co ci chodzi?

Tak, oczywiście prawda, tylko że on przedstawiał to w innym świetle. W jego wersji to nie Masa był moim źródłem, ale odwrotnie. Twierdził, że wynoszę informację, że biorę za to pieniądze. Oczerniał mnie przy każdej okazji.

Dawałeś mu te okazje?

Kiedyś zrobiłem ruch wyprzedzający, bo on już poczuł moją krew. Na korytarzu Komendy Stołecznej Policji na Nowolipkach kryminalni prowadzili mojego kumpla z lat dzieciństwa z Mokotowa. To był mój serdeczny kolega, chodziliśmy do równoległych klas, na boisku w piłę graliśmy. Ja poszedłem na policjanta, on w innym kierunku. Patrzę mu w oczy, a on udaje, że się nie znamy. Zdawałem sobie sprawę, że kradnie samochody, ale nie ma do tego talentu. Jego mistrzowskim numerem było to, że ukradł poloneza dla mamusi, którą bardzo kochał. Osobiście przebijał mu numery i niechcący przebił na jakiś poszukiwany pojazd. Takiej klasy był to złodziej. Według Dyzia, który kazał go zatrzymać, miał być organizatorem napadu stulecia na ulicy Zamiany, na Ursynowie. Nie komentowałem tego, czynności trwały. Spotykamy się wieczorem i spytałem Dyzia, dlaczego drobnych złodziejaszków, którzy nawet nie potrafią przebić blach w polonezie, on zawija do napadu na Zamiany. A skąd ty wiesz, kim on jest? Bo go, kurwa, osobiście znam, bo się z nim na jednym podwórku wychowywałem. Wymieniłem jego pseudonim i dane. Nagle widzę, że swawolny Dyzio aż stężał, jak przed skokiem. Nie wyszło mu w sprawie podejrzanego o napad, to chociaż mnie ugotuje. Natychmiast poszedłem do naszego naczelnika na górne piętro. Powiedziałem mu, że dzisiaj był zatrzymany do sprawy taki i taki. Ja go znam od dzieciństwa. I chcę, żeby pan, szefie, ode mnie to wiedział, a nie od kogo innego.

Wyjaw w końcu, czym mu tak podpadłeś, że wypowiedział ci tę wojnę?

Dostał informację na temat mojego sposobu rozmowy z Jarosławem Sokołowskim. Skąd ją wziął, nie mogę mówić, w każdym razie wiedział dokładnie, jak ta rozmowa przebiegała.

Z techniki operacyjnej?

Nie wiem, może. Nie mogę powiedzieć. W każdym razie poprosił mnie na rozmowę i mówi, że rozmawiam z Masą jak złodziej ze złodziejem. Spytałem jak, według niego, mam z Sokołowskim rozmawiać. O pogodzie? Czy będzie pan uprzejmy? „Ę” i „ą”? Chłopie, gdzieś ty się wychowywał? Bo ja na Mokotowie, w Warszawie. Zdenerwował się i stwierdził, że moja współpraca z Masą tak naprawdę jest nic niewarta, bo żadnych istotnych informacji nie przynosi. Nawet nie dyskutowałem z nim. Nie on miał oceniać wartość mojej współpracy z Masą. Ale nie wytrzymałem, kiedy zaproponował, że on chce uczestniczyć w spotkaniu z Sokołowskim. Absolutnie nie miał do tego prawa, bo Masa nie był agentem, a tylko informatorem.

A jaka to różnica?

Kolosalna, jeżeli chodzi o procedurę operacyjną. Tylko w przypadku, gdyby agent miał wręczane pieniądze z funduszu operacyjnego, w spotkaniu mógłby uczestniczyć poza oficerem prowadzącym także jego przełożony. Informatorowi nie można płacić, więc Dyzio nie miał żadnego pretekstu, aby brać udział w rozmowie z Masą. Ale on się upierał i wymyślił, że postawimy Sokołowskiemu warunki. Najpierw on nam wystawi konkretnego człowieka, a potem, żeby mógł utrzymać pozycję w grupie, my jemu sprzedamy informację o policyjnej akcji. Powie swoim, kiedy i gdzie wjedzie psiarnia. Powiedziałem mu krótko: Ja w tym nie uczestniczę, chcesz, to sam sobie rób. Tylko uprzedzam, że Masa z tobą nie będzie chciał gadać, bo z nikim nie chce.

Dlaczego taka akcja była nie do przyjęcia?

Bo to było po prostu wbrew kodeksowi, to byłoby ewidentne sprzedanie naszej informacji. Absolutnie nie wchodziło w grę. I Dyzio obraził się na mnie do końca życia, bo jego superpomysł po prostu uznałem za czystej wody kretynizm.

I jak tę sprawę z Dyziem załatwiłeś?

Jak z urlopu wrócił naczelnik, poprosiłem go o rozmowę i poprosiłem, żeby zawołał swojego zastępcę, czyli tego Dyzia. I przy nim, patrząc mu w oczy, opowiedziałem, co ten człowiek tutaj wyrabiał i jak wydział jest rozpierdzielony i skłócony. I powiedziałem krótko, że w tej sytuacji ja się przenoszę na jakikolwiek komisariat, byle mieć święty spokój od tego gościa. Ówczesny nasz naczelnik odpowiedział krótko: Ty się stąd nigdzie nie wyniesiesz. Z tego, co potem usłyszałem od sekretarek, tak jak nasz naczelnik był bardzo spokojnym, rozsądnym człowiekiem, to wtedy po prostu wybuchł. Pewnie miał już informacje od innych o poczynaniach tego Dyzia. I wiedział też, jakie ma wyniki w pracy. Skończyło się to wielką awanturą, ten zastępca dostał zakaz jakiegokolwiek nadzoru nad pracą mojej sekcji.

I skończył się mobbing?

Próbował chytrze obejść polecenie naczelnika. Zaczął wysyłać mi karteczki z poleceniami, więc mu kiedyś powiedziałem, żeby je sobie wsadził wiadomo gdzie. W każdym razie ja naprawdę miałem dosyć pracy w naszym wydziale, tym bardziej, że spodziewałem się, iż nasz naczelnik w niedługim czasie odejdzie na emeryturę, był starszym, schorowanym człowiekiem, i ten bęcwał go zastąpi. Miałem akurat propozycję przejścia do pionu operacji specjalnych i jak najszybciej z tego skorzystałem. Myślałem, że już na dobre odciąłem się od tego człowieka, ale pomyliłem się.

3. Dyzio pisze raport

Gdzie cię znów dopadł?

Otóż po moim odejściu zmienił się też naczelnik w pezetach. Pierwszym ruchem nowego było pozbycie się Dyzia, który tymczasem skłócił się już ze wszystkimi i nawet z prokuratorami ze współpracującego z nami wydziału VI, czyli do walki z przestępczością zorganizowaną. Ale on był z tych spadających na cztery łapy i nagle wylądował w centrali na Puławskiej. W biurze pezetów pełnił jakąś tam funkcję, ale na niskim szczeblu. Po pewnym czasie dostałem od szefostwa biura propozycję zajęcia stanowiska szefa wydziału warszawskiego Biura do Walki z Przestępczością Zorganizowaną.

No to w czym rzecz? Awansowałeś, a Dyzio gdzieś przepadł.

No właśnie nie przepadł. Kiedy się dowiedział się o moim awansie, napisał raport do komendanta głównego policji, szkalujący moich przełożonych, szkalujący dyrektora biura pezetów, że popiera korupcję w policji. Uzasadniał to tym, że ja dostałem propozycję awansu. Była to czysta perfidia z jego strony. Podejrzewam, że spowodowana zazdrością. Prawdopodobnie nie zapomniał mi tej rozmowy przy naczelniku, kiedy wprost powiedziałem, co ten facet zrobił. Zrobiła się straszna awantura, skutkowało to tym, że ja objąłem szefostwo, ale jako pełniący obowiązki, a Biuro Spraw Wewnętrznych wszczęło wobec mnie postępowanie sprawdzające. Oczywiście wykazało, że wszelkie oskarżenia Dyzia to kompletne bzdury. Po trzech miesiącach przestałem być p.o. i dostałem powołanie na stanowisko naczelnika.

Dajmy już spokój temu Dyziowi, opowiedzmy o innych policyjnych Dyziach.

Jeszcze moment, bo to nie jest koniec jego historii. Gość był tak perfidny, że po dwóch latach, jak dowiedział się, że zostałem tymczasowo aresztowany z powodu fałszywych zeznań Masy, on, będąc już cywilem, sam zgłosił się na ochotnika do prokuratury. Podniósł rączkę, jak to w tych scenach z dzieci, kiedy lizus się wyrywa: Ja powiem, ja powiem. Poleciał i nagadał głupot na mnie. Jego zeznania były bzdurne, ale skutkowały tym, że mi przedłużano tymczasowy areszt, bo trzeba było go przesłuchać, odtajnić i postępować według procedur.

Czym próbował cię obciążyć?

Twierdził, że samochód, jaki posiadam, i mieszkanie, jakie posiadam, zostały mi zakupione przez „Pruszków”. Że „Pruszków” mi po prostu przysponsorował te dwie inwestycje. Wyjaśnię – mieszkanie małe, dwupokojowe, kwaterunek, które sobie po jakimś czasie wykupiłem.

„Pruszków” byłby skąpy.

Bardzo skąpy, wielkie sknery. A samochód, polonez, który spłacałem, kupiłem nowy z Polmozbytu. Trzy lata go spłacałem, też byli bardzo skąpi. I dalej podtrzymywał tę swoją wersję, nawet w sądzie, ale już tak nieśmiało, bardziej na zasadach przypuszczenia. A szczytem bezczelności ze strony tego człowieka była jego wypowiedź przed sądem: My to się nawet z Piotrem lubiliśmy. No, nie wiem, ja go szczerze nienawidziłem.

Masa, po tym, jak cię obciążył, podczas konfrontacji też mówił, że cię lubił, ba, że darzył cię przyjaźnią.

To zupełnie inna historia. Masę jestem w stanie zrozumieć. Kłamał na mój temat, bo ratował swoje życie i swoją rodzinę.

4. Wańka wystawia laurkę

To, co ty nazywasz obsesją Dyzia dotyczącą kretów w policji, miało jakieś pokrycie w rzeczywistości. Były przecież naprawdę policyjne krety, zdrajcy, którzy za pieniądze współpracowali z gangsterami.

Oczywiście, że tak. Było ich wielu, walczyliśmy z nimi podobnie jak z gangami. Ale jego obsesja nie dotyczyła całej policji, jego obsesja dotyczyła jego własnych kolegów z wydziału i jego podwładnych.

Może wasz wydział był pełen kretów, a ty tego nie wiedziałeś?

Nasz wydział był czysty. Świadczy o tym na przykład takie zdarzenie. Usiłowałem zatrzymać Jacka S., pseudonim Falconetti, członka grupy Rympałka. Wszędzie, gdzie się pojawiałem, byłem zawsze pięć minut po nim. Nie to, że ktoś go ostrzegał, po prostu miał fart. Był wtedy poszukiwany do sprawy napadu na ulicy Zamiany. Pozyskaliśmy informację, iż przebywa w takiej plombie na Pradze-Północ, na Targowej. Jak się później okazało, było to mieszkanie wynajmowane przez Młodego Sajmona, syna śląskiego rezydenta mafii pruszkowskiej. Pojechałem tam z dwoma policjantami, ale jak zwykle okazało się, że Jacek S. wyszedł z tego lokalu krótko przed naszą wizytą. Młodego Sajmona zatrzymaliśmy na czterdzieści osiem godzin, tak na wszelki wypadek. I po jakimś czasie naczelnik przekazał nam zdobytą operacyjnie informację, że Stary Sajmon z Katowic zwrócił się do Leszka D., Wańki, że mu warszawskie psy syna zawinęły i czy Wańka może ustalić, gdzie chłopaka trzymają i z jakiego paragrafu. Na co Wańka miał mu odpowiedzieć, że wszędzie w policji ma wejścia, ale w pezetach niestety nie, i pomóc nie ma jak. Dla nas to brzmiało jak laurka. I tak też ocenił nasz ówczesny szef. Powiedział: Panowie, traktujcie to jak laurkę.

Glejt uczciwości wydany przez gangstera to trochę paradoksalne, nie sądzisz?

Ale to najlepsze świadectwo. Gangsterzy próbowali nas obmacywać, szukali nieszczelności i za każdym razem parzyli się na tym. Pezety były czyste jak łza. Próbowali nam też grozić, ale nie wiedzieli widać, że u nas rządzi zasada, że jeżeli poszedłeś na psa, to szczekaj jak pies. Kiedyś szukaliśmy dzisiaj już nieżyjącego słynnego Dzikusa ze Żbikowa, Cześka Borowskiego. Kawał chłopa, a do tego wariat totalny, chociaż jako stary bandyta charakterny typ. Pojechaliśmy wtedy z moim kolegą Olkiem na Żbików, próbujemy się dostać do mieszkania Dzikusa, on nie otwiera. Mówimy więc krótko: Za chwilę przyjedzie AT, wejdzie ci oknem, po co ci taka kicha, po co ci mamy mieszkanie demolować. Domyślaliśmy się, że Czesiek niszczył narkotyki, które posiadał na własny użytek, bo ćpał konkretnie, jego sprawa. Wtedy krzyknął przez drzwi: Panie inspektorze, dajcie mi pięć minut, bo muszę się ubrać. No, narkotyki bez wątpienia szły właśnie w kibel, Czesiek potrzebował na to trochę czasu. Wreszcie otworzył: Panowie, jestem do dyspozycji. Przewieźliśmy go do komendy na Okrzei. Wszyscy znali Dzikusa, że ma głupie pomysły i lubi gadać głupoty. Kolega usiadł z nim i jakieś rutynowe dokumenty sporządził. A Dzikus nagle snuje opowieść. Wie pan, panie inspektorze, ostatnio odbyło się takie spotkanie. Spotkali się ludzie od nas z Polski i ludzie ze Wschodu i tak doszli do wniosku, że jak który policjant będzie za bardzo ambitny i będzie gnębił porządnych biznesmenów, to nie tam, że jemu stanie się krzywda, ale są w stanie ustalić, gdzie się dzieci bawią, w którym pokoju. Takie małe kiwi sobie wpadnie, wybuchnie i wtedy dopiero ten policjant będzie miał ból głowy. Na co mój kolega, stary policjant operacyjny, mówi: Czesiu, co ty pierdolisz, przecież wiesz, gdzie można kupić klamki. Sami kupujecie, my też wiemy gdzie. Więc jak by się coś takiego stało, to ten sam policjant i jego koledzy kupią te klamki i was wszystkich rozpierdolą, zdajesz sobie z tego sprawę. Na co Czesław: Panie inspektorze, ja tylko żartowałem, a kolega: Ja również. To była zasada, po prostu nie pękamy!

Dziki to był twardy człowiek, podobnie jak jego przyjaciel Wojciech B., pseudonim Budzik.

Odsiaduje dożywocie, bo zastrzelił swojego znajomego. Siedzieli przy jednym stole, wódeczkę popijali, a obok leżały ich psy, bojowe amstafy. I ten znajomy, ni z gruchy, ni z pietruchy powiedział, że pies Budzika to najwyżej może jego psu laskę zrobić. Budzik bez wahania wyjął klamkę i zastrzelił tamtego na miejscu, bo po prostu obraził jego psa.

5. Czas znikających polonezów

A ty, jako przełożony, byłeś bez skazy?

Moje pierwsze kierownicze stanowisko to szefowanie w sekcji. Miałem i starszych wiekiem i młodszych podwładnych, ale w gruncie rzeczy to byli wszystko koledzy, z którymi, jak to się mówi, beczkę soli zjadłem. Wprowadziłem proste zasady, jak ktoś podpadł, nie czekało go pisanie raportu, tylko opierdol po męsku i to wszystko. Jest grupa ludzi, którzy mnie pamiętają z tego czasu. Wychodziłem z założenia, że nie ma ludzi nieomylnych, każdy popełnia błędy, ja też wiele błędów popełniłem podczas swojej roboty.

To był czas, kiedy gangsterzy bardziej kpili z policjantów, niż ich się obawiali.

Kpili do czasu, dopóki powstały pezety.

Tak, ale zanim to nastąpiło, to policja niewiele mogła bandytom zrobić?

Nie mogła, bo nie miała narzędzi.

Jeździła wiśniowymi polonezami, które się często psuły.

A i tak je nam kradli, dla złodzieja nawet psujący się polonez to był wówczas chodliwy towar. Ktoś z tych naszych gangsterskich przeciwników wpadł kiedyś na pomysł, nie ukrywam, niezły, żebyśmy ich nie ganiali, to nam pokradną samochody. No i kradli na potęgę. Ukradli nam białego poloneza, który pojechał na przeszukanie. Ludzie wychodzą z zatrzymanym, nie ma samochodu. No, płacz, co tu robić? Zatrzymany mówi: Dajcie telefon, to zaraz odzyskam.

Człowiek uczynny był.

A może nie chciał tramwajem jechać na dołek. Ale po kolejnej kradzieży szefostwo zarządziło: Bierzcie tych wszystkich dowódców złodziei, których mamy w okładkach, i rozmowy, rozmowy. Robimy szum, wjazdy do dziupli, nękamy, żeby zrozumieli, że to jest wojna między nami. Nie zapomnę do końca życia, jak kolega wezwał do siebie nieżyjącego już dzisiaj Nastka, sławę ówczesnej Warszawy, który miał pod sobą jakąś grupę złodziejaszków. Wie pan co, mamy problem. A co się stało, co wam zginęło, beemki, merole? Panie Nastek, weź pan przestań, my polonezami jeździmy. Nastek się roześmiał, skoro polonezami, to nie my kradniemy, bo to nie ta liga. Ale zaraz, jakiego wam ukradli? Biały, wiśniowy? Dobra, dajcie numery win i te wszystkie inne. Ale po co? Podstawimy wam innego z przebitymi blachami.

Skorzystaliście z tej propozycji?

Nie, chociaż Nastek naprawdę chciał nam pomóc. Z niego w ogóle był niezły numer. Kiedyś na jakieś działania przywieziono do komendy Nastka i Krakowiaka, nie tego katowickiego, ale naszego, warszawskiego Sławka Krakowiaka. No i oczywiście rutynowe czynności, zdjęcia, paluchy, pełna dokumentacja. Pada pytanie: A gdzie pan pracuje? Nastek się zastanawia, w jakiejś takiej firmie, kurwa, ma francuską nazwę, Krakowiak będzie wiedział, bo my tam razem pracujemy. Krakowiak też nie znał nazwy tego pracodawcy. Obydwaj odstawiali taki kabaret za każdym razem, jak trafiali do komendy.

Prawdziwy kabaret to był z tym waszym taborem samochodowym w tamtych latach.

To prawda. Czekałem kiedyś w prokuraturze, aż skończą się czynności z zatrzymanym złodziejem, żeby go przewieźć na policyjny dołek. Przyjechali wywiadowcy starym pomarańczowym polonezem, znanym zresztą wszystkim złodziejom na Śródmieściu. Chłopaki czekają, ja człowieka zakutego sprowadzam na dół, wsiadamy do samochodu i wóz nie chce odpalić. Rzęzi niemiłosiernie i nic. Złodziejaszek się śmieje. Mówię mu, żeby wysiadł i pchał razem z nami, jak chce dojechać na kolację. I pchał na równi z nami. Pomarańczowy polonez był nie lada rzęchem. Kierowca włączał kierunkowskaz, ale zamiast kierunkowskazu wycieraczki mu się włączały. Takie mieliśmy środki techniczne w tamtych czasach.

Bandyci się z was śmiali, a wy głowy po sobie?

Też się z nich śmialiśmy. Robiliśmy sobie żarty na tyle, na ile mogliśmy sobie na to pozwolić. Jeden z członków tzw. grupy spirytusowej, czyli słynny Lutek, urządzał pod Warszawą w restauracji w Falenicy imprezę imieninową. Zaprosił mnóstwo gości z miasta. Wiedzieliśmy, że taka uroczystość się odbędzie, więc policjanci udali się tam na rozpoznanie. Mieli sprawdzić, jakie samochody tam przyjechały i kogo przywiozły, czysta robota operacyjna. Jak to wszystko sprawdzili, podjęli decyzję, że niestety muszą tę imprezę jakoś zakończyć.

Pozazdrościli gościom, że się dobrze bawią?

Po prostu się wkurzyli. Bo w świetle jupiterów przyjechała cała warszawska mafia i się bawiła jako zacni biznesmeni. Chłopaki z grupy operacyjnej nie mieli z kim skonsultować swojego autorskiego pomysłu, więc postanowili go na własną rękę wprowadzić w czyn. Zadzwonili z automatu telefonicznego do tej knajpy. A to był czas, kiedy „Wołomin” podkładał „Pruszkowowi” bomby. Odebrał jakiś kelner. Nasz człowiek zbluzgał go jak należy i ostrzegł, że za trzy minuty wybuchnie bomba. Policjanci mieli wielką satysfakcję, kiedy patrzyli, jak te panie w krynolinach i ci panowie w garniturach wypadają w popłochu, ładują się w te swoje limuzyny i śmigają z piskiem opon, aż się asfalt zwija. Za jakiś czas jeden z uczestniczących w tej akcji policjantów miał możliwość przesłuchiwania Pershinga. I Pershing w ramach dygresji opowiedział temu policjantowi, że był na imieninach u takiego kolegi z grupy spirytusowej i co jemu zrobiły te śmiecie z „Wołomina”? Zadzwonili do knajpy, zbesztali fajnego chłopaczynę kelnera, nawyzywali od cwelów i powiedzieli, że jest bomba. My wiemy – twierdził Pershing – kto dzwonił z tego „Wołomina”, już jest namierzony.

Potem parę bomb wybuchło.

Nie sądzę, żeby to było inspirowane żartem policjantów. Po prostu panowie mieli swoje inne rozliczenia.

6. Psy szukają, psy szczekają

Jakie masz grzechy na policyjnym sumieniu, jakie błędy popełniłeś?

Oczywiście, że jak każdy z nas popełniałem błędy. Do dzisiaj na przykład się rumienię, że niedokładnie przeprowadziłem rozpoznanie w jednej z miejscowości podwarszawskich. Wieczorem tam pojechałem, aby wszystko dobrze zaplanować, jak wchodzić na posesję, jak rozstawić ateków, jak zabezpieczyć teren. Łaziłem po ciemku, wszystko fajnie. Rano przyjeżdżam z AT, inne załogi są w zabezpieczeniu. Była jesień, poranek, ciemno. Podchodzę do furtki i widzę skaczącego diabła. Wieczorem go nie było, teraz skakał i wydawał przerażające dźwięki. Nie zauważyć podczas rozpoznania takiego bydlaka, to był mój poważny błąd.

Diabeł zepsuł wam akcję?

Prawie. To był pies, wielki i zły, prawie przeskoczył przez płot wysoki na półtora metra. Ludzie stoją po rogach posesji i wszyscy przeładowują broń, bo jak to zwierzę przeskoczy, to komuś łeb odgryzie. Jak się później okazało, była to mieszanka kaukaza z rottweilerem, mieszanka wybuchowa. No, w każdym razie, ja też wyciągam broń, przeładowuję w jednym ręku, a w drugim trzymam radiostację i nadaję przez nią.

Wzywasz posiłki?

Nie, było nas wystarczająco wielu, tylko zrobiło mi się szkoda zwierzaka. Bronił swojej posesji, miał pełne prawo. Łączę się z centrum i mówię, żeby zadzwonili do gospodarza, niech zabierze psa, bo policja jest pod drzwiami. Za jakiś czas wyszedł właściciel, złapał psa i zaprowadził go do garażu. Weszliśmy już spokojnie bez użycia AT. Podczas przesłuchania pytam: Co to za bestia z tego psa? A ten się żali: Panie, bydlę nie do opanowania, jak widzi listonosza, to natychmiast płot przeskakuje. Ja sam się go boję, nie wiem, jak udało mi się zamknąć go w garażu.

Zachowałeś się jak prawdziwy psiarz, obroniłeś życie zwierzaka, chociaż chciał cię zagryźć.

Na szczęście był za płotem, ale pamiętam taką sytuacje, że pies został zastrzelony podczas naszych działań. Rasa psa bojowego – amstaf albo pitbul. Była to realizacja dotycząca nielegalnej rozlewni alkoholu pod Warszawą. Mieliśmy dynamiczne wejście na posesję, nagle na jednego z antyterrorystów pędzi ten pies i centralnie go atakuje. Chłopak oddał jeden strzał i pies padł przy jego nodze już martwy. Gdyby go nie trafił, noga byłaby bez wątpienia odgryziona. Właściciel tegoż psa właśnie w domu jadł zupę. Strasznie się awanturował, bo pies był jakimś czempionem rodowodowym, wartym wielkie pieniądze. Facet krzyczy, że zapłacimy gigantyczne odszkodowanie, już on o to zadba. Ludzie zaczynają dokonywać przeszukanie na posesji, a tu nic, czysto. Sytuacja robi się bardzo gęsta, już widmo odszkodowania zagląda nam w oczy, będzie się trzeba bardzo mocno tłumaczyć. Ale zostało ostatnie pomieszczenie, taki mały domek gospodarczy. Chłopaki otwierają, a tu rozlewnia i dwie strzelby gotowe do odpalenia. Cel przeszukania osiągnięty, pies oddał życie w słusznej sprawie, jego właściciel, ten od zupy, której nie dojadł, poszedł siedzieć. No, trudno.

Były jakieś procedury dotyczące zachowania wobec psa podczas akcji?

Nie, raczej stosowało się i nadal stosuje ogólne przepisy, iż w przypadku zagrożenia życia lub zdrowia należy użyć broni. Przed jednym z przeszukań, szukaliśmy dowodów do sprawy o zabójstwo, podczas odprawy padło pytanie: Szefie, a co, jak będą groźne psy po posesji biegały? Szef, człowiek starej daty, który zapewne nie zauważył jeszcze zmiany ustroju, odpowiedział bez namysłu: Po to wam ojczyzna ludowa dała broń, żebyście wiedzieli, jak jej użyć. Pojechaliśmy na akcję i, jakżeby inaczej, posesji bronił pies, duży, wypasiony bokser. No, wiadomo, szczerzył kły, warczał i ogólnie był groźny, co zrozumiałe, po to ktoś go kupił i karmił. Mamy dylemat, co robić. Dowodzący akcją znalazł wyjście. Oświadczył, że on się papierów trzyma, ma je wypełnić. Potem wskazał jednego z nas i wydał rozkaz: Pan naczelnik powiedział, po co ci ludowa ojczyzna broń dała, wykonać. Wytypowany człowiek był zacny, pożałował psa. Wziął latarkę, otworzył furtkę i hura na tego psa. Psina się wystraszyła i uciekła do budy. Myślałem, że ze śmiechu swoje papiery pogubię. Weszliśmy na adres, dokonaliśmy czynności, wychodzimy, psina w tym czasie już wyszła ze stresu, biegała po podwórzu. Jak ten bokser zobaczył tego policjanta od latarki, natychmiast z piskiem do budy uciekł.

A mówią, że psy nie mają inteligencji.

Mają, mają. Ten posiadał pamięć, zdolność do analizy sytuacji i był świadomy zagrożeń.

Rozdział 5

Praca pod przykryciem

1. Jeden wielki teatr

Obiecałem ci, że wrócimy do tego tematu. W jaki sposób zostałeś przykrywkowcem?

Polecenie przychodziło z góry. W 1994 roku późniejszy generał Adam Rapacki zaczął tworzyć taką strukturę w ramach Biura do Walki z Przestępczością Zorganizowaną. Wytypowani funkcjonariusze pojechali na szkolenie do krajów, z którymi współpracowaliśmy, do Niemiec, do Anglii. Tam zdobywali szlify, uczono ich i pokazywano na zasadzie teoretycznej i praktycznej, jak prowadzić operacje specjalne. Uznano, że jest to bardzo dobre narzędzie do walki ze środowiskiem przestępczym, ze zorganizowanymi strukturami. Doprowadzono do sytuacji, że powstało odpowiednie prawo, zalegalizowano narzędzie w postaci zakupu kontrolowanego. I wytypowano policjantów, którzy by się nadawali do tej pracy.

Jakie trzeba było mieć cechy?

Nam takich cech nie określano. Wytypowali i czułeś się wybrańcem losu. Później trzeba było zaliczyć trwający kilka tygodni kurs i człowieka pozostawiano lub eliminowano z grona kandydatów na przykrywkowców.

Eliminowano z jakich powodów?

Na przykład psychologicznych, bo ktoś źle reagował w sytuacjach stresowych, nie potrafił zachować zimnej krwi albo zachowywał się zbyt rutynowo. Nie mogłeś wyzwolić się z policyjnych nawyków, to natychmiast odpadałeś.

Sprawdzano umiejętności aktorskie?

Tak, praca pod przykryciem to jest jeden wielki teatr. Zarówno z jednej, jak i z drugiej strony to jest wielkie aktorstwo. No i trochę odwagi trzeba mieć, nie można być bezmyślnym, trzeba myśleć, kojarzyć.

Szybki refleks.

Bardzo szybki refleks.

Umiejętność improwizacji?

Dużej improwizacji. Liczyła się szybkość reakcji na zaistniałą sytuację, na podpuchy z drugiej strony, bo ta druga strona nieustannie sprawdzała człowieka, skoro do końca nie wiedziała, skąd się wziął.

Jaka druga strona?

Gangsterzy, do których środowiska przenikałeś, udając kogoś innego, niż byłeś faktycznie.

Wygląd był istotny?

Niekoniecznie.

Trzeba było przypominać trochę bandziora?

To się przydawało, ale nie zawsze odgrywaliśmy role bandziorów, mogliśmy być dealerami samochodów, handlować nieruchomościami albo prowadzić biuro finansowe. Przykładem, jak to się później rozwinęło w bratniej strukturze, jest agent Tomasz z CBA. Jak wiesz, nie grał bandziora, był przykrywkowcem udającym biznesmena.

Jeździł wspaniałą bryką.

No bo taką dostał rolę do odegrania. U nas ludzie, którzy przeszli eliminację wstępną, dostali tak zwane numery, czyli byli już licencjonowanymi przykrywkowcami, zostali podzieleni według klucza, który się do jakiego zadania nadaje. Jednym przypadły role biznesmenów, innym bandytów.

Jak się dowiedziałeś, że ciebie wytypowano do tej pracy?

Przyszło pismo. Wytypował mnie naczelnik z mojego wydziału stołecznego biura pezetów. Spytano, czy się zgadzam. Oczywiście, że tak. Brałem udział w pierwszym kursie, który odbywał się w Polsce. Prowadzili go policjanci, którzy odbyli kurs za granicą. To nie byli teoretycy, tylko ludzie, którzy uczestniczyli już w tych operacjach.

Ilu was było na tym kursie?

Około dwudziestu osób. Pochodzili z całej Polski. Niektórych znałem ze wspólnych spraw, innych widziałem po raz pierwszy w życiu.

Umieścili was w jakimś obozie?

Nie, kurs odbył się w szkole w Legionowie. Mieliśmy oddzielny blok, nie podlegaliśmy regulaminowi tejże szkoły.

Byliście skoszarowani?

Tak, tego wymagała specyfika szkolenia. Trwało to, jak mówiłem, kilka tygodni, mieliśmy od skowronka do żaby zajęcia i jeszcze później w nocy omawianie błędów i wyciąganie wniosków z danego dnia.

Ćwiczenia praktyczne w terenie?

Też, ćwiczenia praktyczne były już na późniejszych etapach na żywym organizmie, że tak się wyrażę. Przychodziło zlecenie z Komendy Wojewódzkiej, trzeba było jechać i dokonywać rozpoznania, a dla nas to były od razu ćwiczenia praktyczne. Czasem z zabezpieczeniem, czasem bez. Pamiętam jeden z takich tematów. Badaliśmy metody ulicznego zakupu narkotyków i sprawdzania ich jakości.

Jak sprawdzić jakość narkotyków? Naćpać się?

Żaden prawdziwy handlarz nie ćpa, on tym handluje. Nigdy w grę nie wchodziło próbowanie narkotyków, to byłoby chore.

Ale zdarzały się sytuacje, że trzeba było udawać, że jest się pod wpływem?

Raczej nie. Jeżeli przy zakupie oferent proponował, żeby spróbować, należało absolutnie odmówić.

Odmówić tak, ale udawać to inna sytuacja. Znam taką opowieść z Kielc, gdzie policjant pod przykryciem musiał udawać, że jest na haju.

Nie znam tej sprawy, nie uczestniczyłem w niej. Trzymałem się zawsze podstawowej zasady, że dealer nie konsumuje, on tym handluje.

No to jak policjant udający kupca sprawdzał jakość towaru?

Przywoził swojego chemika, który również był policjantem pod przykryciem. W narkobiznesie uważano za rzecz naturalną, że kupcy mają swoich chemików.

Ile osób przeszło ten kurs, a ile odpadło?

Na naszym kursie nikt nie odpadł. Na następnych odpadali, z różnych powodów. Pamiętaj, że kandydaci na przykrywkowców nie byli przypadkowi i nie pochodzili z łapanki. Typowano ich na podstawie wyśrubowanych kryteriów. Wstępnie spełniali wszystkie warunki, ale zdarzało się, że podczas kursu ujawniali cechy wcześniej niezauważone, a w gruncie rzeczy absolutnie dyskwalifikujące.

2. Robota jak w kinie

Od początku byłeś entuzjastą tego rodzaju operacji specjalnych?

Początkowo podchodziłem do tego jak do jeża. Powiem prawdę, mnie się to nie podobało. Obawiałem się, że jest to zbyt duże ryzyko, jeżeli chodzi o odpowiedzialność karną. No bo przecież człowiek dokonuje przestępstwa, kupując narkotyki czy broń. Oczywiście przygotowywano nas do tego, jak się pilnować i nie przekraczać dozwolonych prawem granic. W momencie, kiedy weszła ustawa pozwalająca przy zachowaniu konkretnych procedur na tego typu działalność, moje obawy minęły. Przejęcie towaru, który był zabroniony na rynku, służyło dobrej sprawie. Tylko w ten sposób można było znaleźć dowody przeciwko przestępcom. Działaliśmy tylko na zasadzie zgody prokuratury krajowej i pod nadzorem prokuratora. Oczywiście wszystko było tajne do pewnego etapu.

Konsultowałeś tę sprawę z rodziną?

Tak, nie byli zachwyceni.

Nie dziwię się. Jak komentowali?

Jak zwykle, że mam głupie pomysły. Dla mnie to była intrygująca nowość i tak to moim bliskim tłumaczyłem. Szybko zrozumieli, że na nic ich opór, ja i tak zrobię swoje. Tak już mam.

Jako przykrywkowiec lepiej zarabiałeś?

Tyle samo, co wcześniej. Nie chodziło o pieniądze, ale ta praca człowieka motywowała. Bez porównania z innymi policyjnymi zajęciami. Nie siedzenie w biurze, ślęczenie nad aktami, tylko konkretne ruchy i twarzą w twarz z bandytami.

W sumie fajna robota. Jakbyś siedział w kinie.

Bardzo fajna. Wcale nie zainspirował mnie serial Miami Vice, bo tam się to zupełnie inaczej odbywa, czyli właśnie jak w kinie. Robota faktycznie ciekawa. Równolegle wchodziła przesyłka nadzorowana, co natychmiast dało wyniki przy sprawie słynnej kokainy dla grupy pruszkowskiej. Dla policji praca pod przykryciem i zakup kontrolowany to była rewelacyjna nowość.

3. Debiut w hotelu

Pamiętasz swoją pierwszą operację?

Pamiętam, był to pierwszy zrealizowany zakup kontrolowany w Polsce. Miało to miejsce w Warszawie, ja byłem wtedy prowadzącym, czyli odpowiadającym za grupę przykrywkowców, kupowaliśmy w pewnym hotelu narkotyki od grupy warszawskiej luźno powiązanej z pruszkowskimi. Wszystko się powiodło, ale z problemami.

O jakie narkotyki chodziło?

Oferenci chcieli sprzedać kilka kilogramów amfetaminy.

Jak to dociera do policjantów, przecież tamci nie chodzą z amfetaminą po mieście?

Nie mogę powiedzieć, jak dociera, to robota operacyjna. Przyszło zadanie z jednostki zlecającej, że jest taka wiedza, można narkotyki przejąć i zamknąć grupę handlarzy. Chodzi o to, żeby zlikwidować kanały. Jak się dociera do poszczególnych osób, jakie są etapy tego postępowania, nie powiem, bo bym spalił metody moim kolegom, którzy na tych zasadach nadal pracują, pewnie niewiele się w tym zakresie zmieniło.

Ty byłeś prowadzącym?

Ja byłem prowadzącym. A przykrywkowców na tym etapie było dwóch.

Spoza Warszawy?

Tak, oczywiście. Było wszystko dogadane, byliśmy w jednym z lepszych hoteli w Warszawie. Tamci mieli przynieść partię towaru. Przynieśli, no i zaczęli kombinować, że sprzedaż odbędzie się na ich warunkach. Przynieśli kilogram amfetaminy, która została przebadana, wszystko było w porządku. Wtedy zażądali, żeby nasi pokazali kasę. Okej, pieniądze były. No, ale jak zobaczyli tę forsę, to im po złodziejsku zaczęło we łbach kołatać, że można mieć i narkotyki, i kasę, następnym frajerom się sprzeda. Próbowali postawić swoje warunki, że zmieniamy miejsce transakcji. Domyślaliśmy się, że chcą nas gdzieś wyciągnąć, zabrać siłą gotówkę i uciec. Przykrywkowcy odmówili: Albo tu w hotelu, albo nigdzie. W końcu tamci odpuścili, bo zrozumieli, że nic nie wskórają i że lepiej sprzedać amfę, wziąć pieniądze, bo okraść się nie damy.

Upieraliście się, żeby kontynuować transakcję w hotelu, bo, jak się domyślam, mieliście tam kamery i całą technikę.

Wszystko było na miejscu przygotowane. Na gorącym uczynku została zatrzymana cała grupa, cztery osoby. W tym małżeństwo, które, jak się potem dowiedzieliśmy, miało bardzo małe dzieci. Osiem kilogramów narkotyków przejęliśmy, bo zakupiliśmy kilogram, a resztę przy nich znaleźliśmy. Wyrok sądu był bardzo wysoki, mimo że to małżeństwo i mieli małe dzieci, to oboje dostali po osiem lat.

W hotelu zauważono waszą operację?

Coś tam zauważono, chociaż nie było policjantów w mundurach, ale trwały jakieś gonitwy i w hotelu, i przed hotelem. Trzeba było cztery osoby zdjąć, a one były w czterech punktach. Hotel się zorientował, że jakaś służba jakieś działania robi. Niemiłe pismo poszło do Komendy Głównej, ale myśmy powiedzieli, że nas tam nigdy nie było. Poszło na inną służbę, która też się nie przyznała.

4. Mały kraj dla gangsterów

Co robi prowadzący?

To jest taki kierownik działań nadzorujący pracę operatora, czyli przykrywkowca. Podczas danej operacji odpowiada za wykonanie zadania. Sam sobie typuje ludzi, których bierze do operacji. Potem jest ich jedynym łącznikiem z jednostką zlecającą.

Do prowadzącego spływają wszystkie informacje i wyłącznie on podejmuje decyzje?

Tak, dlatego musi podejmować decyzje odpowiedzialne, bo to on odpowiada za bezpieczeństwo operatorów i całą logistykę.

Pierwsza twoja operacja odbyła się w Warszawie, a przecież jest zasada, że uczestnicy akcji muszą mieszkać daleko od areny zdarzeń.

Ta zasada ma chronić policjantów przed rozpoznaniem przez miejscowych przestępców, na których mogli się wcześniej natknąć w swojej pracy. Ale to dotyczy ludzi pod przykryciem, operatorów, a ja byłem prowadzącym. Przestępcy mnie nie widzieli, byłem całkowicie w cieniu.

Czym groziłoby rozpoznanie przykrywkowca przez przestępcę?

W najlepszym razie tym, że operacja byłaby spalona. W najgorszym śmiercią.

Byłeś w groźnej sytuacji?

Zdarzało się. Raz występowałem jako przykrywkowiec na północy Polski. Wtedy oferowano nam do zakupu broń palną. Większe ilości. Była grupa oferentów, którzy chcieli sprzedać ten towar. Domyślaliśmy się, że będą nas weryfikować. Spodziewałem się, że przyjedzie ktoś wyższy od nich, bo ci, z którymi wstępnie negocjowaliśmy, byli za krótcy do takiej ilości. I owszem, na drugi dzień przyjechali goście już mocniejsi. Pierwsze pytanie, jakie zadali, brzmiało: Gdzie stoi wasz mercedes?

Dlaczego mercedes?

Bo już wiedzieli, jakim samochodem przyjechaliśmy. Sprawdzili to, dlatego zrozumiałem, że gramy z niezłymi zawodnikami. Odparowałem w stylu: A co was to obchodzi? Oświadczyli, że nas chcieli w hotelu znaleźć, nie wiedzieli, że w innym hotelu mieszkaliśmy, a w innym samochód zostawiliśmy, ale rozumieją naszą ostrożność.

A jak w ogóle do tych handlarzy bronią trafiliście?

Przez mojego figuranta, który dał mi legendę.

Figurant, czyli człowiek podejrzany, przestępca?

Tak. Był z innego miasta, znał tych ludzi, oni mieli do niego zaufanie. Wiedział, że jakby co, ma potwierdzić moją wersję. Dlatego się na niego powołałem, podejmując z nimi kontakt. Zresztą ten główny od broni wypytywał mnie o tę znajomość, więc przedstawiłem przygotowaną legendę, jak się z figurantem poznałem i przy jakich przewałkach współpracowaliśmy. To, jak się okazało, był kumpel tego, który najbardziej się dopytywał, ale ja o tym nie wiedziałem. Tak gadaliśmy o tym moim figurancie i w pewnym momencie wypaliłem, że w moim mieście ten, na którego się powoływałem, to jest ekstraklasa, a ja to zaledwie liga okręgowa. Spodobało mu się i zakończył rozmowę sprawdzającą, ujawniając, że wczoraj dzwonił do tego człowieka, pytał o mnie i w ogóle to on go bardzo szanuje, bo kiedyś siedzieli w jednej celi. Mnie zimny pot oblał, bo gdyby nie fakt, że nie miał czasu, to by nie dzwonił, ale przyjechał w nocy do miasta figuranta i szybko by się dowiedział, że takiego jak ja nigdy w tamtym środowisku przestępczym nie było. Mimo że człowiek był zupełnie z innego miasta, a ja się na inne miasto legendowałem, to jednak jest bardzo mały kraj z punktu widzenia gangsterów. W każdym razie interes rozwinął się dalej, bardzo sympatycznie i miło. Z dobrymi efektami procesowymi.

Ale przyjaźni nie zawarliście?

Nie, absolutnie.

Chociaż spodobało mu się, jak chwaliłeś jego kumpla.

Musiałem szybko znaleźć dobrą odpowiedź i tak sobie zaimprowizowałem z tą ekstraklasą i okręgówką. Okazało się, że trafiłem w punkt. W tego typu robocie odpowiedź musi być błyskawiczna. Znam przypadek, że nasi ludzie pojechali na jakieś wstępne spotkanie, a tamci wpadli znienacka z krzykiem: No dobra, chłopaki, wyciągajcie swoje legitymacje policyjne. Nasi błyskawicznie znaleźli jedyną rozsądną odpowiedź: A wy wyciągajcie swoje legitymacje z Abwehry. Tamci w śmiech i sytuacja opanowana. Trzeba być jeszcze bardziej nieufnym od nich. Na ogół to się udawało.

A nie udało ci się kiedyś?

Pojechałem kiedyś jako tło z doświadczonym kolegą, który w tej operacji funkcjonował dłuższy czas. Chodziło o zakup narkotyków. On przeskakiwał już na kolejne pułapy wtajemniczenia, czyli zdobywania zaufania gangu, i potrzebował wsparcia. Przyjmijmy, że ja byłem jego kierowcą, ochroniarzem i asystentem zarazem. Przyszedł gość, który oferował w rozmowach wstępnych duże ilości tabletek ekstazy. Kolega odgrywał rolę obcokrajowca słabo rozumiejącego język polski. Ustaliliśmy, że zostawi mnie samego z tym człowiekiem, a ja miałem go wtedy ostro wziąć pod buty. Człowiek tak się przestraszył, że się do szpitala położył następnego dnia, i operacja zakupu narkotyków przeszła nam koło nosa.

Co mu zrobiłeś?

Nic wielkiego, przecież w restauracji nie będę go lać, ale facet i tak się przestraszył. Gadałem z nim tak, jak w tych środowiskach się rozmawia. Zaproponowałem, że go odwieziemy do domu. Powiedział, że już taksówkę sobie zamówił. To my cię odprowadzimy do tej taksówki. Tłumaczy, że do niej trzeba iść przez park. Ja mu mówię, że to nic, chętnie się przespacerujemy. A ten już się trząsł ze strachu, co my od niego chcemy i że pewnie w tym parku go skatujemy i odbierzemy towar. Trochę przedobrzyłem, ale mieliśmy plan, że on nas zaprowadzi do hurtowni, a ten adres bardzo by się przydał.

Za kogo on cię wziął?

Wziął mnie za normalnego bandytę.

5. Policja kontra policja

Jak zastawialiście sieci na ludzi, do których docieraliście pod przykrywką?

Tu jest jedna zasada, której nie można łamać. To nie policja szuka kupców, tylko policja dowiaduje się o tym, że ktoś ma jakiś towar i chce sprzedać. Tu jest bardzo wąska granica pomiędzy prowokacją i zakupem kontrolowanym. Musi być tak wszystko zrobione, że to oni muszą chcieć sprzedać, absolutnie żadnego zmuszania i wpychania pieniędzy na siłę, nie tędy droga. Zresztą nie pamiętam z czasów, kiedy ja pracowałem w policji, żeby przy sprawach dotyczących udziału przykrywkowców, czyli zakupu kontrolowanego, ktokolwiek został uniewinniony na etapie postępowania sądowego, wszystko było tak przeprowadzone na bieżąco, z wytypowanym prokuratorem, który nadzorował całą dokumentację na każdym etapie.

W czasie, kiedy brałeś udział w tych operacjach, byłeś oficerem prowadzącym Masę?

Tak.

Nie kolidowało jedno z drugim?

Nie, on nie miał o tym pojęcia. Oczywiście utrzymywaliśmy kontakt, ale nie w takiej formule i nie z taką częstotliwością, jak przedtem. Spotkania były raz na pół roku, a na co dzień utrzymywaliśmy kontakt telefoniczny. Jeżeli miał jakąś informację, to mi przekazywał.

W pracy przykrywkowca potrzebny jest agent manewrowy, czyli człowiek z kręgów przestępczych, który wprowadza policjanta w rozpracowywane środowisko i go legenduje. Nigdy nie myślałeś, że Masa przydałby się w takim charakterze?

Nie, on miał za wysoką pozycję.

Nie zgodziłby się?

Nie wiem, nie proponowałem mu. To by było jawne igranie z jego życiem. Miał za wysoką pozycję w strukturze. Na jakimś etapie to by wyciekło i on by został natychmiast przez grupę rozliczony za to, że wprowadził przebierańca. Nigdy nie brałem tego pod uwagę.

A korzystałeś z takiej pomocy innych swoich informatorów?

Może nie swoich, ale cudzych tak.

I jak to wtedy jest? Człowiek jest uzależniony od przestępcy, który może nagle okazać się lojalny nie wobec policjanta, tylko własnego środowiska.

To jest ryzyko zawodowe. Niestety jakoś trzeba dotrzeć do tego świata.

Zdarzyła się kiedyś wpadka z legendującymi cię przestępcami?

Kiedyś się zdarzyło, że na krótki czas dwoje policyjnych informatorów, użytych do legendowania, zostało uprowadzonych podczas operacji. Grupa przestępcza miała na pensji swoich policjantów w tym województwie i poprosiła ich, żeby zweryfikowali tych dwóch ludzi. Zostali zatrzymani.

Zatrzymali ich policjanci?

Tak, ale nie przedstawiali się jako policjanci.

Fucha po godzinach?

Tak to można nazwać. Zatrzymani w ogóle nie mieli pojęcia, że to są policjanci. Już się szykowaliśmy, żeby ich odbijać, ale zostali wypuszczeni i przez to się uwiarygodnili. Operacja wyszła, chociaż było ryzykownie. A my dodatkowo zdemaskowaliśmy sprzedajnych gliniarzy.

6. Intensywna męska przyjaźń

Czy zdarzyło się, że policjant pod przykryciem zaprzyjaźnił się z rozpracowywanym człowiekiem i przeszedł na drugą stronę?

Na drugą stronę nie przeszedł, ale autentycznie się zaprzyjaźnił. Byłem prowadzącym przy tej operacji. Trwała kilka miesięcy i dotyczyła zakupu nielegalnej broni. Działa się na południu Polski, broń szła kanałami przerzutowymi. Część broni oferenci zdobyli sobie z Czech, czyli cezetki i skorpiony, to bardzo niebezpieczna broń, oraz materiały wybuchowe. A część to były kałachy pochodzące z Radomia.

Z polskiej fabryki broni?

My jako kupcy nie mogliśmy się pytać, skąd to jest, ale były to bez wątpienia jednostki palne z fabryki z Radomia, chociaż bez wybitych numerów.

Ktoś sobie w „Łuczniku” na boku kałasznikowy produkował i wypuszczał na rynek?

Na to wyglądało. Operacja w każdym razie trwała pół roku i przez pół roku jeden z przykrywkowców odbywał bardzo częste spotkania z jednym z przestępców. Jeździł nawet do niego do domu.

Do przestępcy? Może dla dobra operacji?

Może, ale też dlatego, że bardzo się zżył z tym człowiekiem. Traktował go jak kolegę, a nie przestępcę. W jakimś sensie to był syndrom sztokholmski. Bardzo przeżywał, że ten człowiek pójdzie siedzieć. Oczywiście był dalej lojalny w stosunku do firmy, czyli do nas. Operacja zakończyła się sukcesem, tamtego zatrzymano w pewnej restauracji i po tym zatrzymaniu tenże przestępca strasznie się martwił o przykrywkowca. Dopytywał się: A co z nim, może on uciekł?

Też się zaprzyjaźnił.

Tak, widać obaj przypadli sobie do gustu, męska intensywna przyjaźń. Nasz człowiek bardzo się załamał po aresztowaniu tego sprzedawcy broni. Miał do siebie pretensje, że go sprowokował do przestępstwa, co przecież nie było prawdą. Znałem go od lat, w różnych sytuacjach bywaliśmy, zawsze mogłem na niego liczyć, a teraz rozsypał się jak stara baba. Użyłem krótkich męskich sposobów, aby go naprawić. Trzeba było nalać porządnego kielicha, walnął sobie jednego, drugiego, i wtedy mu wytłumaczyłem, co tu jest grane i jakie zachowanie jest w porządku, a jakie nie do przyjęcia.

Zrozumiał w końcu, że wykonał dobrą robotę i że tak miało być?

Myślę, że zrozumiał. Figurant był sympatyczny, to się z nim zżył, ale musiał zrozumieć, że ta broń, którą tamten sprzedawał, mogła być wymierzona w niego, we mnie, w każdego z nas.

I co, naprawiłeś go?

Oczywiście, to bardzo dobry policjant. Miał tylko jedną chwilę zagubienia się. Każdemu może się zdarzyć.

To go nie zdyskwalifikowało później w tej robocie?

Nie. Ja go nie zdradziłem, to wszystko, co się wydarzyło, zostało między nami. Od tego jest prowadzący, żeby opiekować się przykrywkowcem, rozmawiać z nim i naprawiać, jak się zepsuje.

Trzeba być terapeutą?

Każdy z nas był kimś takim, może bez przygotowania naukowego, ale na bazie naszego doświadczenia.

7. Szatnia i ordery

Po udanej operacji dostajecie nagrody, premie czy ordery?

Ordery były dla szefostwa. Premie płacono, ale bez szaleństw.

Czasem kilkaset złotych, czasem dwa tysiące, jak słyszałem. Faktycznie bez szaleństw.

Standardowo, w zależności od tego, jaki kto miał udział.

Przynajmniej na czas operacji wyposażano was w różne dobra luksusowe, aby robić wodę z mózgów przestępców.

Kiedyś wracaliśmy z operacji, jechaliśmy w nocy, była mgła, halogeny włączone. Samochód wysokiej klasy, bo tylko takim można było zaimponować gangsterom, których rozpracowaliśmy. Porozwoziłem chłopaków i pojechałem odstawić ten ekskluzywny wózek do właściwego garażu. Zapomniałem w mieście wyłączyć te halogeny. Zatrzymał mnie patrol prewencji. Otwieram szybę w samochodzie, pokazuję legitymację. Policjant skomentował: O proszę, gdzie się tak w policji zarabia, że takimi samochodami się jeździ? Po prostu rozbroił mnie chłopak. Z poważną miną odpowiedziałem: Wie pan, nie przepija się trzynastek i premii, to mnie stać. Patrzył z rozdziawioną buzią, kiedy odjeżdżałem.

Korzystaliście z tzw. szatni dla przykrywkowców. Jeżeli udawałeś biznesmena, to musiałeś ubierać się w markowe stroje. Nosiłeś marynarki Hugo Bossa?

Szczerze? Nie nosiłem. Mnie przysługiwał co najwyżej dobry dres, bo ja zawsze bandytę grałem.

Bandyci w tamtych latach nosili złote łańcuchy.

Też nosiłem, w szatni mieliśmy złote ozdoby.

Dobrze się czułeś w takim łańcuchu?

Kwestia smaku. Człowiek bywa kameleonem, łatwo zmienia skórę i przyzwyczaja się do nowej. A odnośnie do dresów, był jeden wyższy przełożony, który podpisywał zakupy do tej szatni dla przykrywkowców. Kiedyś padło hasło, że do jednej operacji będą potrzebne dwie pary dresów, konkretnej marki, koszty takie i takie. No i tenże przełożony, który miał akceptować wydatek, mówi: Po chuj wam te dresy, jak służbowe macie? No po prostu ręce opadły. To się ubierz i sam jedź w policyjnych dresach między bandytów.

Nie czułeś się poszkodowany, że zawsze grałeś role bandytów, a nie na przykład prezesów firm?

Nie, bynajmniej. Taka uroda, co było robić. Do roli bandyty trzeba się nadawać. Był taki kolega przykrywkowiec, Jarek z Trójmiasta, o wybitnej urodzie bandziora spod ciemnej gwiazdy. Szramy na gębie, kark szeroki. Zakochała się w nim żona gangstera Nikosia, ładna kobieta. Ten kolega jechał kiedyś swoim służbowym polonezem, my z drugim kolegą jechaliśmy za nim, bo nas do hotelu w Sopocie eskortował. I ten mój pasażer mówi, że jakaś dupa golfem za nami cały czas jedzie. Od samego Gdańska. Przed tym hotelem był szlaban. Jarek jechał pierwszy, przed tym szlabanem stanął i wysiadł, żeby go otworzyć. Widzę, że ta panienka patrzy na niego, jakby się modliła, i wołam dla jaj: Jarek, Jarek, ta pani coś od ciebie chce. A ona zawróciła samochód i w długą. Okazało się, że ona faktycznie za Jarkiem jechała, a to była ostatnia żona Nikosia.

Dobrze znam tego Jarka. Kiedyś podobno w ramach operacji dał się zapuszkować i przez kilka miesięcy siedział pod celą z bandytami, dla dobra służby. Bardzo niebanalny chłopak.

Było takich więcej. Na przykład policjant, którego nazywaliśmy Zwierzak, były bokser. W PRL robił w Służbie Bezpieczeństwa i opowiadał, że dał się wtedy zamknąć, żeby z politycznymi siedzieć. Już jako policjant złamał nogę i poszedł na zwolnienie. I nagle szef każe mi prowadzić postępowanie wewnętrzne, bo Zwierzak po pijaku legitymację zgubił, a za to z policji można wylecieć. No i badam, jak ten Zwierzak ze złamanym kulasem idzie chlać i gubi dokumenty. On tłumaczy, że wydzwonił go informator i z tą złamaną nogą pokuśtykał na pociąg, żeby się spotkać ze swoim źródłem. A takie spotkanie to była dla niego okazja, żeby się napić, kiedy żona nie widzi. No i legitymację szlag trafił. Tak to załatwiłem, że odstąpili od ukarania go.

Może informator zabrał mu tę legitkę policyjną?

Nie, po prostu zgubił. Chociaż masz rację, że do niektórych informatorów nie można było mieć całkowitego zaufania.

Masz na myśli kogoś konkretnego?

Nie, tak ogólnie mówię.

Znam cię, Piotrze, nieźle. Mówisz: ogólnie, a myślisz: Masa.

Ale nie Masa jako źródło, wtedy był wiarygodny i nie ściemniał raczej. To, co zrobił potem, pogrążyło go w moich oczach już na zawsze.

8. Ofiara systemu

Co byś zrobił, gdybyś go teraz spotkał?

No, na pewno nie byłoby niedźwiadka. Co bym zrobił? Odwrócił się i odszedł.

Kiedy zapytałem Parasola, co by zrobił, jak by spotkał na ulicy Masę, powiedział tak: Nie wiem, powiem szczerze, nie wiem, trudno powiedzieć, hamowałbym się w jakiś sposób, ale na pewno w twarz bym mu napluł, to bym zrobił na pewno. Parasol miał chyba więcej żalu do niego niż ty.

Ja też mam żal, nie ukrywam tego żalu, tylko ja twierdzę, że zupełnie inne relacje łączyły go z Parasolem i innymi osobami z tego, nazwijmy to, zawodowego środowiska. To była jedna grupa, dokonywali wspólnych przestępstw, wspólnie się bawili, imprezowali, wspólnie robili interesy. Moje relacje z Masą były zupełnie inne. O to, że on zeznał na mnie nieprawdę, przede wszystkim mam żal do systemu. Że system tego nie zweryfikował, tylko dla osiągnięcia wyższego celu, czyli likwidacji grupy pruszkowskiej, jego wykorzystano jako narzędzie, a mnie poświęcono i spalono na stosie.

W ten sposób znalazłeś się w tym samym szeregu, co inne osoby obciążone przez świadka koronnego. Inaczej mówiąc, wylądowałeś po tej samej stronie, co gangsterzy.

Tak, to jest ciekawe zjawisko, że taki człowiek jak ja, który rozpracowywał grupę pruszkowską i poniekąd doprowadził do zebrania przeciwko nim dowodów i postawienia im zarzutów, nagle znalazł się z nimi po jednej stronie barykady, bo miejsce po drugiej zajął świadek koronny. Po prostu system tak to zmielił. Poświęcił mniejsze dobro, czyli mnie, dla rozprawienia się z większym złem. Cel uświęcił środki.

Piotr Wróbel, ofiara systemu?

Tak, uważam, że padłem ofiarą systemu.

Czy jest możliwa taka sytuacja, że jak już zostaniesz oczyszczony ze wszystkich zarzutów, usiądziecie z Masą przy jednym stole i napijecie się wódki jak starzy znajomi?

Nie, do takiej sytuacji nie dopuszczę. Wódkę to ja pijam z przyjaciółmi.

Napijemy się?

Oczywiście.

Rozdział 6

Rozmowy z gangsterami

1. Zamach na Masę

Jakie były relacje między Masą a kierowaną przez niego grupą zwaną młodym „Pruszkowem”?

Jak między szefem i podwładnymi.

Jarek był sprawiedliwym szefem?

Był typem satrapy. Wszystko miało chodzić jak w zegarku, a każde polecenie powinno być wykonywane bez szemrania. Trudno tu mówić o jakiejś sprawiedliwości. Liczyła się kasa, tylko i wyłącznie, i to na niej opierały się ich wzajemne relacje. Na pewno nie łączyła ich przyjaźń, a jedynie podział zysków. Masa był raczej typem sknerusa. On obracał dużą forsą, a jego pracownicy musieli zadowalać się skromnymi procentami od przerobu.

Bali się go? Szanowali? Doceniali jego starania o zapewnienie im bytu?

Wszystko po trochu. Szacunek często wynikał ze strachu. W każdym razie nie buntowali się przeciwko niemu. Taki układ im odpowiadał.

A on ich doceniał? W końcu stanowili jego ochronę. Każdy błąd mógł kosztować go wiele. O oddanych żołnierzy trzeba dbać. Rozumiał to?

Chyba nie bardzo rozumiał, może brakowało mu przenikliwości. Kiedyś doszło do próby zamachu na Jarka. Było to zimą w godzinach wieczornych. Sokołowski jeszcze wtedy mieszkał w bloku na ulicy Kopernika w Pruszkowie.

Jeszcze się nie dorobił?

Zapewne był już dorobiony, tylko stwierdził, że jeszcze nie czas się z tym wychylać. A poza tym było mu tam wygodnie, z racji tego, że wtedy wszyscy jego żołnierze blisko mieszkali. W każdym razie tego wieczoru odwoził go do domu Dariusz B., czyli Bysiu. Masa wcześniej zrobił zakupy w markecie, miał pełne reklamówki.

A Bysiu był wtedy ważną postacią?

Był jego przybocznym. W grupie drugim po Masie. I głównym ochroniarzem. Dlatego go wtedy odwoził. Zawsze go podwoził w takie miejsce, żeby Masa miał jak najbliżej do klatki schodowej. W tym dniu zatrzymał się inaczej z uwagi na to, że w tradycyjnym miejscu zrobiło się lodowisko, zamarzła wielka kałuża. Dlatego przejechał dalej, co tak naprawdę uratowało Masie życie. Ale Masa się zdenerwował, że Bysiu stanął nie w tym miejscu, co zawsze, ochrzanił go, że musi te siaty ze sklepu targać, bo Bysio nie zadbał, aby stanąć bliżej. A tak naprawdę powinien być mu do dzisiaj wdzięczny, bo to instynktowi Bysia zawdzięcza, że wyszedł z tego cało. Jak się okazało, bomba była podłożona pod samochodem sąsiada, to był ford escort, który stał w pobliżu tej zamarzniętej kałuży. Ci, którzy podkładali tę bombę, dokładnie wiedzieli, jak zwykle Masa wysiada z auta i idzie do klatki.

To była bomba zdalnie odpalana?

Prawdopodobnie. Tę sprawę prowadziła miejscowa komenda policji, ja później zapoznałem się z materiałami procesowymi. Bysio opisywał to w ten sposób, że przywiózł kolegę Jarosława, tak go nazywał, i dostał jeszcze reprymendę od kolegi Jarosława, że się nie ustawił w tym miejscu, co trzeba. A potem Bysiu usłyszał huk, zobaczył chmurę dymu i tu cytuję: „Rozglądam się i z tej chmury dymu wychodzi kolega Jarosław, w ręku już nie ma siatek, ma tylko uszy po siatkach, jest cały osmalony, wsiada do samochodu i mówi: Bysiu, jedziemy na psy”.

Masa cię poinformował o tym zdarzeniu?

Wtedy za dużo nie wypytywałem, ale w późniejszym czasie na ten temat rozmawialiśmy. Konkluzja była następująca, że ktoś chciał się pozbyć Masy, bo już były domysły, że współpracuje z policją.

2. Masa ma psa, pies ma Masę

Grupa wiedziała, że on współpracuje?

Grupa się domyślała, stąd ta legenda, o której wcześniej wspominałem, że my jesteśmy kolegami i w gruncie rzeczy jestem jego zblatowanym psem.

Trochę to naiwne wyobrażenie, że oni w to natychmiast uwierzą.

Jedni wierzyli, inni nie. Posiadaliśmy informacje, że odbyła się rozmowa pomiędzy Rympałkiem i Jackiem S., czyli Falconettim, gdzie panowie stwierdzili, że to nie Masa ma psa, czytaj mnie, tylko pies ma Masę. Nawet nazywali go w trakcie tej rozmowy kapitanem Sokołowskim, a mnie majorem.

To nie kapitan ma majora, ale odwrotnie, czyli zgodnie z hierarchią stopni.

Tak. Takie podejrzenia krążyły i być może to było bezpośrednim powodem odpalenia tej bomby pod jego domem.

Wróćmy do jego grupy. Kierował nią niepodzielnie czy wyłącznie wykonywał polecenia zarządu?

Oficjalna jego wersja, jako świadka koronnego, brzmi, że on w imieniu zarządu nadzorował młody „Pruszków”, czyli wydawał polecenia i przyjmował od nich tak zwane działki, które przekazywał wyżej.

Z wyjaśnień członków zarządu wynika, że Masa naginał rzeczywistość, zasłaniał się nimi jak parawanem. Miał własne pomysły, popełniał przestępstwa, które potem zrzucał na zarząd, że to ich sprawki.

Mogło po części tak być. Obie strony miały swoje za uszami. Ale zarząd chyba nie pozwoliłby sobie, aby Masa wybił się całkowicie na niepodległość. Zarząd był na to zbyt chciwy. Podział pieniędzy był następujący. Zarząd brał połowę z każdego skoku czy, mówiąc inaczej, biznesu, Masa jako kapitan około dwudziestu pięciu procent, a jego ludzie, czyli ci, którzy wykonywali całą czarną robotę i ryzykowali odsiadkę w razie wpadki, też dwadzieścia pięć procent, ale już do podziału między całą grupę, czyli wszystkich żołnierzy mających udział w interesie. Często było tak, że na głowę przypadało kilkaset złotych. Naprawdę żadne kokosy.

A premia motywacyjna?

Premii nie było. Podczas jednego zatrzymania rozmawiałem z członkiem grupy Rympałka. Był znaczącym gangsterem, liczono się z nim. Rozmawiał ze mną dlatego, że to nie szło na protokół. Oficjalnie ci twardziele z psami nie rozmawiają. Ale nieformalnie, bez zapisywania i podpisywania protokołu, rozmawiają jak najbardziej. No i z tej rozmowy wynikało, że grupa też ma swoje dylematy zawodowe. Ten mój rozmówca powiedział mianowicie, że on ma dosyć tej roboty. Planuje wyjazd do swojego brata mieszkającego za granicą, bo to, co tutaj zarabia, to śmieszne pieniądze. U brata dostanie robotę legalną, lepiej płatną, i będzie w mniejszym stresie.

Ale tam będzie się musiał narobić. Nie obawiał się tego?

Był zdeterminowany. Problem polegał na tym, że łatwiej wejść do grupy przestępczej niż z niej wyjść bezpiecznie.

A prowadziłeś rozmowy nieformalne z młodym „Pruszkowem”?

Zdarzało się, chociaż oni się bardzo pilnowali, żeby rozmowa nie przeszła w stadium kapowania. Jeden z członków tej grupy został zatrzymany do konkretnej sprawy i usłyszał konkretne zarzuty. Widać było, że chce rozmawiać, żeby się wybronić z tego kłopotu, ale w świadomości miał zakodowane, że nie może tego zrobić, bo złamie zasady. Bo musiałby podłożyć swoich przełożonych. Powiedział wtedy: Panowie, ja bym wam bardzo chciał pomóc, ale jestem za krótki w tej strukturze, z wami mogą rozmawiać wyżsi. Tak byli wychowani.

Ci z niskiego szczebla nie zostawali informatorami policji?

Nigdy! Z mojego doświadczenia tak przynajmniej wynika.

3. Masa szuka zmiennika

W momencie, w którym został zastrzelony Pershing, musiałeś sobie zdawać sprawę, że może ci się skończyć okres współpracy z dobrym agentem. Czy już wtedy rozmyślałeś o tym, kim go zastąpić?

Tak. Już wtedy zdawałem sobie sprawę z tego, że prawdopodobnie następnym, który może zostać zabity, będzie Jarosław. Zrozumiałem, że może być to kres naszej owocnej współpracy. Więc zacząłem kombinować, co tu zrobić, jak znaleźć źródło, no wiadomo, że nie takie jak on, ale przynajmniej w przybliżeniu podobne.

Podzieliłeś się tymi obawami z Masą?

Oczywiście, jak się spotkaliśmy, powiedziałem mu: Jarek, przecież ty jesteś następny w kolejce. Odpowiedział, że wie o tym. Zaproponował, żeby pojechać do jego knajpy La Cucaracha i tam chwilę pogadać. Pojechaliśmy tam i mu tłumaczę, że za chwilę może go zabraknąć. No i co, kto weźmie odwet za ciebie? Tylko my, policja, możemy to załatwić, ale musimy skądś mieć wiedzę. A on, że dobra, nie ma sprawy. To nie odbywało się tak, jak teraz mówię, to nie była rozmowa dżentelmenów, w zupełnie innym języku rozmawialiśmy, niemalże w ich slangu. W każdym razie powiedziałem mu krótko: Słuchaj, do tej pory ty byłeś moim bracholem, znajdź na swoje miejsce następcę. Wytypował jednego ze swoich ochroniarzy, którego natychmiast przywołał do stolika, oni tam siedzieli porozsiadani po kątach. I on mu powiedział: Słuchaj, jak mnie zabraknie, to masz na niego kontakt i ewentualnie z nim się spotykaj. Człowiek nie był z tego tytułu zadowolony, ale kiwnął głową, że się zgadza. Ale, jak wiesz, do tego już nie doszło, bo Masa przeżył.

Ale wtedy nie był tego pewien.

Był w dużej desperacji w tym momencie. Zdawał sobie sprawę z  zagrożeń. Samo to, że my pojechaliśmy do jego restauracji i pokazaliśmy się publicznie, jego ludzie to widzieli, miało dla niego jakiś większy sens. Może chciał pokazać, dalej trzymać tę legendę, że on ma swojego policjanta. Albo unaocznić im, że go aż tak mocno policja chroni.

Nie rozumiem jednego. Dlaczego Masa, który, jak twierdził, podjął z tobą współpracę, ponieważ już miał dosyć tego, co się dzieje w świecie przestępczym, tego, że się krew leje niepotrzebnie, przez tyle czasu, aż do 5 grudnia 1999 roku, nie wycofał się z udziału w gangu?

Bo to było niemożliwe. Z tego ich świata się nie odchodzi. Tak nie ma, że pyk – ja się dzisiaj wypisuję.

Znam jednak takie przypadki.

Ale nie z tej pozycji, jaką on miał. Naprawdę ten człowiek zajmował wysokie stanowisko w tych strukturach. Posiadał pod sobą ileś grup przestępczych na różnych etapach, za które odpowiadał, którym zlecał pewne działania. On musiał w tych strukturach funkcjonować.

Ale rozumiem, że ciągnął też nadal korzyści z tego.

Oczywiście, że tak, musiał z tego ciągnąć korzyści, oczywiście. Być może z powodu tych korzyści podjął współpracę. Miał już dobrze zalegalizowane pieniądze, no więc uznał, że najwyższa pora w ramach własnego rozwoju pójść dalej.

Mówił, że właściwie cała ta mafia, jak on nazywa, trzepakowa, powstała po to, żeby okradać złodziei.

Generalnie patrząc po ich działaniach, to mogło polegać na prawdzie. I ja nie przypominam sobie sytuacji, żeby pokrzywdzeni, którzy się do nas zgłaszali, to byli krystalicznie czyści ludzie. To zawsze byli ludzie, którzy w jakimś momencie korzystali z pomocy grupy, bo na przykład ktoś ich okradł albo żądał płacenia. A kończyło się, że „Pruszków” owszem pomógł, ale potem sam domagał się od człowieka płacenia haraczu.

On nie mówił wtedy o haraczowaniu, tylko o okradaniu tirów z towarami z przemytu. Tylko takimi się zajmowali. Sprawa bezpieczna, wiadomo, że okradziony nie pójdzie, nie poskarży się, że zginął mu towar, bo ten towar był nielegalny. I on mówił, że dopiero wtedy, kiedy przekroczono tę granicę, zaczęto okradać nie tylko złodziei i zaczęła lać się krew, to wtedy doszedł do wniosku, że jest w niewłaściwym świecie.

Odnośnie do tych tirów, tak, prawda, tak było. Kiedyś zdarzyło się, że uprowadzili wytypowanego tira, który jednak nie przewoził spirytusu z przemytu, tylko porzeczki. I żony tychże mafiosów przerabiały potem te porzeczki, bo musieli z nimi coś zrobić. Wszyscy mieli porzeczki w postaci dżemów i soków. Nic nie mogło się zmarnować, skoro już takie siły zaprzęgnięto, żeby uprowadzić tego tira.

Masa był twoim informatorem, a inni z wyższych szczebli byli informatorami innych policjantów?

Nie wiem, a nawet jakbym wiedział, to bym nie powiedział. To, że mówię o Masie, że był informatorem, wynika z faktu, że on sam to ujawnił. Widać, że się tego nie wstydzi. Kiedyś powiedział, że jest oczami i uszami policji, a ja to potwierdzam, był moim uchem. Gdyby sam tego nie ujawnił, w życiu nie przyznałbym się, że był moim informatorem. Bo dla mnie dobro moich informatorów, ich życie i życie ich rodzin, jest święte, tak nas uczono. W strukturach policyjnych funkcjonuje takie pojęcie, że źródło i jego bezpieczeństwo jest najważniejsze. Bo na coś się zdecydowaliśmy, a nie że później ktoś po latach stworzy sobie raport o danych służbach i z palca wystrzeli w kosmos całą agenturę. Dla mnie to nie do przyjęcia.

4. Michał na golasa, Wańka rozczochrany

Zatem nie mówmy o twojej i twoich kolegów agenturze, poza, rzecz jasna, informatorem Sokołowskim. Mówmy o rozmowach z gangsterami. Prowadziłeś ich wiele. Miałeś kontakty z Wariatem?

Z Wariatem bezpośrednio nie, natomiast miałem po zatrzymaniach rutynowe rozmowy z Pershingiem, Malarzem, Wańką, Lutkiem, Balbinem, Dzikusem i wieloma innymi.

Brałeś udział w śledztwie po zabójstwie Wariata? Podejrzewano o ten czyn młodego gościa o imieniu Michał.

W tym śledztwie nie pracowałem, ale uczestniczyłem w zatrzymaniu tego Michała. To było jeszcze przed zabójstwem Wariata, zatrzymywałem go do jakiejś drobniejszej sprawy.

Podobno był to niezły oryginał.

Kawał wielkiego chłopa. Wyglądał na zdesperowanego. Wynajmował na Bródnie dwuosobowe mieszkanko. Pojechaliśmy tam we trójkę. Grzecznie zapukaliśmy do drzwi, otworzył i do akcji wkroczył nasz antyterrorysta. Też kawał chłopa, ale miał wielkie problemy, żeby go obezwładnić i położyć na ziemi. Uratowało nas, że akurat był po prysznicu, okryty tylko ręcznikiem, i okazał się wstydliwy. Ten ręcznik w czasie szamotaniny mu spadł i przestał się bronić, bo zasłaniał przyrodzenie. Później dowiedziałem się, że był typowany do zabójstwa Wieśka Wariata, ale prokuratura nie zdołała mu tego udowodnić. Trochę nawet posiedział w areszcie. Wyszedł i został zastrzelony pod Salą Kongresową. Pytanie, kto go zabił – albo się mścili ci ze strony Wieśka, albo odcinali źródła zleceniodawcy.

Jak się zachowywał Wańka, kiedy go zatrzymywałeś?

Kiedyś o szóstej rano zrobiliśmy typowe wjazdy do mieszkań Wańki, Malizny i kilku innych osób. Zostali zatrzymani. Ja wykonywałem czynności z Wańką. Pełna kultura, spokojny. Listę pytań miałem od prokuratora. Jedno z nich nawet mnie rozbawiło. Czy Wańka zna jakąś osobę z terenu północnej Polski, o której wszyscy wiedzieli, że jest organizatorem przemytu spirytusu? Mało tego, wiedzieliśmy też, że to w pewnym sensie wspólnik Wańki. A Wańka się roześmiał: No, panie inspektorze, oczywiście, że nie znam ludzi tego pokroju. Skąd miałbym go znać? Obaj się roześmieliśmy, bo faktycznie skąd? Na koniec poinformowałem go, że zaraz zrobimy mu zdjęcie, które będzie umieszczone na tablicach oglądowych i okazywane świadkom, żeby Wańki nie ciągać po całym kraju. Na co on zareagował jak gwiazda ekranu. Pan pozwoli, ja się przeczeszę, bo żeście mnie rano z wyrka wyrwali, a później pół miasta będzie się śmiało, że Wańkę rozczochranego sfotografowali.

Można powiedzieć człowiek akuratny.

Akuratny, dbający o swój image.

Podobno jego brat Malizna to było jego przeciwieństwo. Taki narwaniec?

Tak to z mojej strony wyglądało, nerwus. Oni mieli jeszcze trzeciego brata, Henryka. No, ale ten był poza układem, coś tam sobie robił na boku, w tej lidze nie grał.

A Słowik był rozmowny czy milczek?

Udzielał odpowiedzi na zeznania do protokołu. Dosyć sztywny, raczej bez poczucia humoru, w przeciwieństwie do Pershinga. Ten był typem zgrywusa, ale generalnie bardzo był czuły na tle swojej osoby. Policjant z dochodzeniowo-śledczego przesłuchiwał go jako świadka po tym, jak jego auto na Służewcu wyleciało w powietrze. Pershing nie wziął dowodu osobistego. Policjant był z takich akuratnych i się do tego przyczepił. Gdzie pana dowód, gdzie pana dowód, skąd mam wiedzieć, jak się pan nazywa? Pershing się po prostu wściekł. Proszę pana, jak pan nie wie, kim ja jestem, to nie mamy o czym rozmawiać.

5. Masa obciąża swoich

Gdyby Pershinga nie zabito, jak potoczyłyby się losy Jarka Sokołowskiego?

Myślę, że albo obaj poszliby siedzieć za przewałki w Italmarce i haracze za automaty do gry, albo przeciwnie, przeszliby na legalną działalność. Zostaliby biznesmenami. Czy szanowanymi, tego już nie wiem.

Odsiadka to dla Masy czarna perspektywa. Jeżeli prawdą jest, że śmiertelnie bał się pobytu w kryminale, to staje się zrozumiałe, dlaczego wybrał drogę donosiciela. Inaczej mówiąc, świadka koronnego.

Walczył o życie, propozycja zostania świadkiem to było dla niego koło ratunkowe. Obciążyć innych, uratować siebie. Prosta filozofia. A do tego sprytnie zachował większość dóbr, które zgromadził w poprzednim życiu, i jeszcze wytargował niezłe pieniądze na utrzymanie siebie i rodziny. Jest tylko jedno małe ale. Czy powinien dostać status koronnego? Według mnie nie, bo jednak kierował grupą przestępczą.

Mówisz o młodym „Pruszkowie”. To rzeczywiście niezwykła sytuacja, że świadek koronny pogrąża swoich podwładnych, przeważnie jest na odwrót. Tak przynajmniej mówi ustawa o świadku koronnym.

Występowałem jako świadek w sprawie młodego „Pruszkowa”. Powołano mnie, abym nakreślił charakterystykę i opisał zachowania Sokołowskiego. Nie oszukujmy się, on był przełożonym tych ludzi, którzy siedzieli na ławie oskarżonych, i przeciwko nim składał zeznania. A przecież to on nimi kierował, zlecał im czynności.

Z tego wniosek, że w tym procesie młodego „Pruszkowa” on powinien siedzieć na ławie oskarżonych wraz z innymi?

Takie jest moje zdanie. Moim zdaniem cały proces szedł w kierunku, żeby udowodnić, kto tak naprawdę odpowiada za ten młody „Pruszków”. To była generalna kwestia sporna, domyślam się dlaczego. To znaczyło być albo nie być dla świadka koronnego. Padały pytania, kto był przywódcą tej grupy, kto zlecał popełnianie przestępstw.

Chyba ci dawni podwładni już przestali go szanować?

Szacunek się skończył w momencie ich zatrzymania. Kiedy usłyszeli zarzuty. Było widać gołym okiem, że jest ewidentny konflikt pomiędzy nimi a Masą. Zresztą się nie dziwię.

Poczuli się zdradzeni?

Na pewno tak, a któż z nas nie poczułby się zdradzony? Skoro mój przełożony wydaje mi polecenia i później na podstawie jego zeznań ja idę siedzieć, a on ze sprawy wychodzi cało, no to jasne, że to zdrada.

Czy w ogóle można w tym środowisku mówić o lojalności? Bo to jest zasadnicza nielojalność zakablować własnego żołnierza.

Tam rzadko występuje lojalność, ale znałem kilka tandemów wyznających tę zasadę.

Tandemów?

Słynnych par gangsterskich. Moim zdaniem lojalni w stosunku do siebie byli Lutek i Klepak. Parasol dla Ryśka Pawlika. Lojalny w stosunku do innych był zawsze Wańka, a przede wszystkim dla Słowika. Ale nie zawsze to działało w drugą stronę. Jak Wańka poszedł siedzieć, Słowik natychmiast wcisnął się w jego interesy.

A tandem Masa i Pershing?

Tu było zero lojalności. Pershing może był lojalny, ale Masa nie, bo przecież donosił mi na Pershinga bez skrupułów. Przecież o tym ich wielkim przedsięwzięciu pod nazwą Italmarca dowiedziałem się od Masy.

Rozdział 7

Jedni stukają, inni strzelają

1. Brat, czyli Książę

Jak nazywaliście swoje osobowe źródła informacji?

Różnie – agentura, stuk. Ja starałem się w ogóle nie używać innych określeń poza źródłem.

Stuk?

Stuk, bo stuka. Nie wiem, skąd w ogóle się to wzięło.

Trochę bez szacunku?

Szacunek? Nie w tym rzecz. Wiadomo było, że ci ludzie pracują dla nas z takich czy innych względów.

Oni między sobą nazywali tych, co się sprzedali, ucholami, konfiturą, kapuchą.

Też konfidentami. Uchol poprzednią epoką trochę zalatywał. Tajnych współpracowników esbecji nazywano tawulcami albo ucholami.

Wyście też używali tego nazewnictwa?

Nie. Generalnie mówiło się źródło albo informator.

Masa był jakim rodzajem źródła?

To był informator policji. Według naszej procedury nie był agentem. Informator, czyli taki człowiek, którego nie wolno było zadaniować. Agenta już można.

Mówisz jakimś służbowym szyfrem. Co to znaczy zadaniować?

Czyli zlecać mu jakieś zadanie. Załóżmy, że ma gdzieś pójść, ustalić to i to, czy dowiedzieć się o to i o tamto. Nie, od tego byli agenci, to był inny system opracowania ich, czyli współpracy.

Byli wynagradzani?

Agenci tak. Wiem, że niektórzy informatorzy za konkretne informacje też byli wynagradzani.

Masa domagał się pieniędzy?

Nie, absolutnie, nigdy nie domagał się pieniędzy. Nawet kiedyś mój naczelnik powiedział, że skoro Masa przynosi te informacje, może mu dać parę złotych. Spytałem: A ile my mu damy, ile mu możemy dać, żebyśmy się nie wygłupili po prostu? Zresztą nie chce pieniędzy.

Dziesięć tysięcy papieru by nie chciał?

Dziesięć tysięcy papieru to by pewnie przyjął, aczkolwiek nasz roczny budżet operacyjny dla wydziału był mniejszy. Kto by dał nam zgodę na taką kwotę w tamtych czasach?

Czyli był informatorem, ale teczkowym?

Miał teczkę, to ja mu ją założyłem, zgodnie z instrukcją nie musiałem tego robić, aczkolwiek chciałem dla porządku wszystkie informacje od niego pochodzące mieć w jednej teczce.

Jak się nazywał na okładkach?

Brat. Kryptonim Brat. Zresztą on o tym wiedział. Ten pseudonim wziął się stąd, że jak dzwonił do mnie i odbierał kto inny, to mówił, że telefonuje brat.

Ale miał też kryptonim Książę.

Później mu zmieniłem kryptonim na Księcia, bo jego pozycja urosła, a poza tym wartość przekazywanych przez niego informacji też już była o wiele, wiele bardziej ważna i ciekawsza, niż tych na początku.

On wiedział o tych kryptonimach?

O Bracie na pewno, o Księciu nie wiem.

Byłby zadowolony.

Na pewno. To też świadczy o moim podejściu, jak traktowałem swoje źródła. Bo inne źródła miały inne kryptonimy, ale nie jakieś na przykład Misiu Jogi, tylko konkretne.

2. Agent torturowany

Ilu miałeś informatorów?

W takim newralgicznym punkcie, w pewnym momencie, dziesięciu, może ponad dziesięciu.

Takich aktywnych?

Na różnym etapie byli aktywni oczywiście. Do danych spraw.

A agentów?

Takiego porządnego jednego. Naprawę dobrego.

Zadaniowanego?

Oczywiście. Nawet mi go kiedyś uprowadzono. Zrobiła to grupa rosyjskojęzyczna, podejrzewając go, że sprzedaje informacje policji.

Słusznie go podejrzewali.

Akurat potrafił się wybronić, bo nie podejrzewali go o to, co faktycznie robił i dla kogo pracował. Z zupełnie innej strony go podchodzili. On nie był z terenu Warszawy, aczkolwiek miał tu kontakty. Było naprawdę nieciekawie w stosunku co do jego osoby, kontakt się urwał na jakiś czas i obawiałem się o jego życie. Na szczęście się pojawił po jakimś czasie, widać było, że tam troszkę był maltretowany i na jego psychice też to pewne piętno odcisnęło.

Byli wobec niego brutalni?

Porwali go, wrzucili do jakiejś piwnicy, przetrzymywali, obijali. Troszkę pomęczyli, torturowali, ale w sumie sami w pewnym momencie doszli do wniosku, że to jednak nie on, bo w czasie, kiedy on był przetrzymywany przez nich, wydarzyło się coś na tyle istotnego, że oni stwierdzili, że to nie ten donosi, tylko zupełnie kto inny, i go puścili. Nawet chyba parę złotych mu dali na drogę.

Prosił potem, żeby mu pomóc rodzinę wywieźć za granicę. Potrzebne były na to duże kwoty pieniędzy, nie będę teraz mówił jakie, i jednorazowo dostał taką wypłatę, ponieważ był bardzo dobrym agentem. Oczywiście było to załatwiane na szczeblu moich przełożonych, czyli dyrektora biura PZ, i z jego, że tak się wyrażę, funduszu wypłaciłem człowiekowi pieniądze za pokwitowaniem.

Takie znajomości z agentami, zażyłość, jaka się z czasem pojawia, ma jakieś przełożenie na życie prywatne? Zaczynacie bywać u siebie w domach, poznajecie swoje żony?

Nie, w moim przypadku nigdy. Zawsze uważałem, że niepotrzebne mi są takiego typu znajomości w środowisku przestępczym.

3. Panczo w kałuży krwi

Brutalnych gangsterów oglądamy w amerykańskich filmach. Sposób, w jaki potraktowano twojego agenta, dowodzi, że w realu bywa jak w kinie.

Polscy gangsterzy, których rozpracowywaliśmy, są megabrutalni, jeśli chodzi o przeciwnika z drugiej strony, czyli z innej grupy przestępczej, z którą prowadzą wojnę.

A jak traktują ofiary swoich przestępstw, które nie są ich konkurencją na gangsterskiej mapie?

Wtedy używają brutalności dla zastraszenia. Kiedy chcieli przejąć agencje towarzyskie pod swoją ochronę, czytaj: obłożyć haraczem, robili pokazówkę. Do znanej agencji na Marszałkowskiej przyjeżdżała grupa ludzi i robiła totalną rozpierduchę. Wszystko niszczyli, jak był jakiś klient, to dali mu po gębie, dziewczyny postraszyli i odchodzili bez słowa. Niczego nie chcieli. A później jechali do innych agencji i pytali, czy wiedzą, co się wydarzyło na Marszałkowskiej. No to jeżeli nie chcą, żeby u nich też się takie rzeczy działy, należy się tyle i tyle co miesiąc. My będziemy przyjeżdżać i będzie spokój. Tak załatwiali interesy.

Słyszałem o kasecie wideo, na której był film nakręcony przez gangsterów torturujących jakiegoś człowieka. Podobno służył potem do szkolenia policjantów, co im grozi, jak wpadną w łapy mafii.

To ja tę kasetę znalazłem podczas przeszukania w mieszkaniu pewnego studenta. Kolegą tego chłopaka był jeden z ludzi Rympałka i poprosił studenta, aby mu przechował torbę z rzeczami, tak żeby nikt nie miał do tego dostępu. Znaleźliśmy w tej torbie między innymi banderolę z banknotów, które ukradziono w napadzie na ulicy Zamiany, znaleźliśmy broń z tego napadu i przede wszystkim znaleźliśmy tę kasetę wideo. Odtworzyliśmy ją później na komendzie. Było tam nagrane, jak grupa Rympałka katuje człowieka. Panowie nie bawili się w jakieś rozbieranie go, po prostu wzięli aerozol, przypalili płomień i opalili go z ubrania. Później ten człowiek bardzo mocny łomot dostał. Po wszystkim siedział taki zdruzgotany w kałuży fekaliów lub krwi, a obok leżał rura metalowa, którą go bili. I on mówił do kamery: Ja ci, kurwa, tego nie daruję, tego ci nie daruję. Jak się okazało, był to człowiek powiązany z grupą wołomińską, o pseudonimie Panczo, już nie żyje, bo został zastrzelony po jakimś czasie.

Za co go torturowali?

To była kara za to, że ten człowiek pojechał wcześniej do agencji towarzyskiej chronionej właśnie przez grupę Rympałka i jedną z prostytutek tam pracujących pociął żyletką. Też dobry wariat. I oni po prostu w ten sposób wyrównali rachunki. Pikanterii tej historii dodaje fakt, że w biały dzień wyciągnęli go z Zajazdu Napoleońskiego, ekskluzywna restauracja, on tam był ze swoją dziewczyną, przyjechał swoim bmw. Wzięli go za głowę, zabrali kluczyki, w tymże bmw wrzucili go w kufer i przewieźli go na miejsce tortur. To bmw zarekwirowali mu w ramach nałożonej kary.

Ten Panczo poskarżył się policji?

Sam się nie zgłosił i prokurator miał nie lada zgryz, jak go przesłuchać. Był to człowiek z miasta, trzymał się zasad i wcale nie chciał ujawniać, że coś takiego miało miejsce. Sposób, w jaki go potraktowali, nadawał się na ściganie z urzędu, więc właściwie jego doniesienie nie było potrzebne, a jedynie potwierdzenie, że to on jest na tej kasecie. Mądry prokurator zadał proste pytanie: Czy pan się rozpoznaje na tym filmie? Potwierdził. I to wystarczyło. Grupa Rympałka dostała za niego dodatkowe zarzuty. Ten film był potem w celach szkoleniowych pokazywany policjantom pod przykryciem.

To trochę nieroztropne uwieczniać kamerą własne sadystyczne zachowania.

Czasem kamery nagrywały ich wbrew własnej woli. Tak było w hotelu Holiday Inn w Warszawie, przy Dworcu Centralnym. Nagranie mieliśmy z kamer hotelowych. To był czas, że starzy pruszkowscy mieli tam swoją nieformalną rezydencję, coś w rodzaju biura. Przyjechali jacyś goście rozliczyć się ze starymi pruszkowskimi i doszło do sporu na tle finansowym. No więc reakcja była prosta. Gangsterzy od razu schwycili gości za głowy, wyprowadzili na zewnątrz i mimo że to był biały dzień, spuścili im łomot przed hotelem. Następnie zapakowali do kufrów samochodów i odjazd. A co później się działo, to tego nikt nie wie.

Jakiś czas temu zgłosiła się do mnie córka człowieka, który zaginął, kiedy ona była dzieckiem. Handlował samochodami i kolegował się z Masą. Prowadził jakieś interesy z pruszkowskimi. Pojechał na spotkanie z nimi właśnie do hotelu Holiday Inn. Do dzisiaj ślad po nim zaginął. Może na tym filmie, o którym mówisz, uwieczniono jego ostatnie chwile.

Mogło tak być, pod tym hotelem działy się rzeczy jak w Chicago. To był czas, kiedy czuli się całkowicie bezkarnie, szczególnie kiedy rozliczali się z tak zwanymi swoimi biznesmenami, bo ci przeważnie woleli dostać po głowie, niż szukać pomocy u nas. Tak było, kiedy Pershing wysłał grupę, aby ukarała facetów, którzy obrabowali dom jego kumpla, niejakiego Wicka z Kurowa. Wiercili facetom dziury w kolanach wiertarkami, a potem w sądzie ta sprawa upadła, bo ci poszkodowani wszystko odwołali. Nikt im nic nie zrobił, nikt dziur nie wiercił.

Bo kolana im się zabliźniły?

Zabliźniły się. I pewnie nie chcieli podpaść, żeby nie pojawiły się nowe dziury po wiertarkach.

Mówiło się, że szczególnie brutalna była grupa Karola S.

Krążyły opowieści o jej brutalności. Jak uprowadzali ludzi, zakładali im worki na głowę i oczywiście to był dopiero łagodny początek. Wozili ich do lasów, wrzucali do piwnic i oczywiście katowali.

Ofiarami byli też gangsterzy?

Oczywiście, w swoim świecie gangsterskim to robili. Gangsterzy najchętniej porywali siebie nawzajem. Zdarzyło się kiedyś, że nawet gangsterzy uznali, iż pewna granica została przekroczona, kiedy porwano syna Czesława K., pseudonim Ceber. Ta starsza część środowiska, nauczona zupełnie innych zasad, jednomyślnie stwierdziła, że to już było poniżej pasa.

Porwał go Klepak, bliski kolega Cebera. Przytrzymywał chłopaka na swojej działce pod Wyszkowem.

Dostał okup i go wypuścił. Ceber zginął potem w wybuchu bomby podłożonej pod jego dom. Klepak został zastrzelony w Gamie. Ten porwany wtedy chłopak zdaje się wyrósł na normalnego człowieka. Pewnie nie chce wracać do wspomnień, bo woli zapomnieć o traumie, jaką przeżył.

Karol, o którym mówiłeś, też podobno przeżył traumę, kiedy policjanci założyli mu worek na głowę.

Ja też o tym słyszałem. Grupa realizacyjna, która go zatrzymywała do którejś ze spraw, a wiedzieli, po kogo jadą, uznała, że skoro on woził ludzi w workach na głowie, to niech sam też poczuje ten sam ból.

Jak się zachowywał w tym worku na głowie?

No, był bardzo skruszony i z tego, co słyszałem, też drżał ze strachu. I powiem szczerze – nie potępiam tego.

4. Dynamiczne wejścia z drzwiami

Policjanci walczący z groźnymi bandytami też stają się brutalni. Taka choroba zawodowa?

Wyjaśnijmy sobie jedną rzecz. Przy zatrzymywaniu tego typu ludzi bywa niebezpiecznie. Nie mówię tutaj o starych przestępcach zajmujących wysokie pozycje w strukturze grupy. To jest inna liga, inne zasady, inne podejście do policjantów i w ogóle do otaczającego ich życia. Ci groźni nie są. Najgorsi są żołnierze, te mafijne doły. Są nieprzewidywalni, nigdy nie wiadomo, czy taki delikwent nie będzie naćpany i co mu wtedy odbije. I wyjaśnimy sobie, że ten policjant czy grupa policjantów, która tam wchodzi, zdaje sobie sprawę, do kogo jedzie, wiadomo, że przeciwnik może mieć broń, a wtedy wszystko może się zdarzyć. Policjanci czują adrenalinę, która w momencie wejścia siłowego narasta. Kiedy jest takie wejście, to już nie ma żadnych zasad, przede wszystkim trzeba obezwładnić przeciwnika. Do różnych rzeczy wtedy dochodzi. Nie żeby to robić złośliwie i specjalnie, żeby katować ludzi, ale podczas dynamicznego zatrzymania czasami się krew lała. Każde wejście dynamiczne ma symptomy brutalności, począwszy od wchodzenia z drzwiami, a nie przez drzwi.

Czy to niszczenie drzwi wynika z przyjętej specjalnej socjotechniki na takie okazje?

Przede wszystkim ma to wywołać totalny szok, zaskoczenie u przeciwnika, i pokazać mu, kto tu rządzi. Ma znać mores i wykonywać polecenia, bo to już nie jest zabawa, tu wchodzą ludzie z bronią do ludzi, którzy mogą mieć też broń i niejednokrotnie ją mają. I kto będzie w danej chwili mocniejszy, ten wygrywa, i dzięki temu później wszyscy żyją. Nie daj Boże, jak wybuchnie strzelanina, czego przykładem są wydarzenia w Magdalence, to już wtedy nigdy nie ma szczęśliwego finału.

Czyli ta cała ornamentyka towarzysząca, jak to nazywasz, dynamicznym wejściom, krzyki: „stulić mordy”, „gleba”, ma służyć bezpieczeństwu?

To jest normalne, to jest adrenalina. Przecież nie wyobrażasz sobie chyba, że w takiej sytuacji policjant będzie prowadził salonowe rozmowy. Pan będzie uprzejmy się położyć, wziąć ręce do tyłu, a ja panu założę kajdanki. Tak się nie da.

Ty też tak wchodziłeś z drzwiami do mieszkań?

Zdarzało się, z tym, że drzwi to sprawa ateków, którzy zawsze towarzyszyli nam w takich akcjach. Takie wejście mieliśmy na przykład do mieszkania Młodego Sajmona. Też przeżył szok. W jego mieszkaniu przebywała młoda dziewczyna, która przyjechała do niego prawdopodobnie z Katowic. On wcześniej wyjechał po nią na dworzec, ledwie zdążył ją przywieźć, no i my weszliśmy. Miał psa jakiejś bojowej rasy. Narobiliśmy takiego huku, że ta psina, jak zobaczyła ateków, uciekła na balkon i już do końca, dopóki my tam byliśmy, nie wychodziła z tego balkonu. Powinien chyba zmienić tego psa, bo ten już stracony był, tyle strachu się nażarł. Ta dziewczyna też przeżyła szok, bo ledwo zdążyła przyjechać w gościnę, a tu nagle przychodzą goście wyglądający na kominiarzy. Pewnie pomyślała, że dziwnie w tej Warszawie.

W jakich rasach psów gustowali gangsterzy?

No w tamtych czasach to właśnie psy bojowe. Rympałek miał pitbula, Masa sukę rottweilera. Żołnierze dodawali sobie znaczenia, im który miał groźniejszą bestię, tym sam sobie wydawał się ważniejszy.

A może lubili swoje psy i trzymali je z miłości do zwierząt?

Raczej nie wszyscy z miłości. Te psy z nimi jeździły w samochodach i pilnowały im wozów. Kiełbasa miał białego pitbula, dobrze ułożonego. Byliśmy u Kiełbasy na przesłuchaniu, spokojnie, zero problemów, żadnych szaleństw. Pochwalił nas, że nie wchodziliśmy na wariata i z wyciągniętą bronią, bo ten jego pies, jak widzi broń, to się natychmiast rzuca. Tak był wytresowany. Ale jak się człowiek normalnie zachowuje, nie ma agresywnych ruchów, to jest jak cielak. Kiełbasa rozpływał się nad walorami tego psa. Mówił, że nie daj Boże, żeby inny pies wszedł na teren posesji, bo zagryzie. Opowiadał, że jakiś sąsiad miał wilczura. I tak szczuł tego wilczura na psa Kiełbasy, który sobie chodził po posesji. Kiedyś była niezamknięta brama i tamten człowiek spuścił swojego wilczura. Nie miał szans. Pies Kiełbasy łapę mu odgryzł.

Znam przypadki, że ludzie z miasta gustowali w yorkach.

A tego nie odnotowałem akurat, nie kojarzę żadnego.

Ty też miewasz psy?

Tak, ale ja raczej gustuję w sznaucerach.

Sznaucer też bojowy pies.

Teoretycznie tak. Ale to tylko czysta teoria. Ja mam miniaturowego sznaucera. „Pruszków” mi tak małe mieszkanie zasponsorował, że jestem zmuszony męczyć się z małym pieskiem. A chciałbym mieć bardzo olbrzyma.

To powinieneś rozpracowywać mafię nowojorską, może stać by cię było na większego psa.

To bym sobie kupił lwa.

5. Babcia klozetowa walczy z atekami

Czy ty potrafiłeś unikać brutalności w swoich zachowaniach w stosunku do zatrzymywanych?

Wydaje mi się, że tak, starałem się. Nigdy żadna skarga nie wpłynęła z tego tytułu.

Gangsterzy rzadko się skarżyli.

Tak, ale nikt za mną nie chodził, żeby się zemścić. Chociaż różne były zatrzymania, dynamiczne i mniej dynamiczne. Pamiętam taką sytuację, kiedyś zatrzymywaliśmy dwóch młodych żołnierzy na Dworcu Wschodnim. Jeden pobiegł do toalety publicznej, bo tam miał schowane fanty z kradzieży. Zdziwił się, bo zamiast fantów czekali na niego atecy po cywilnemu. Jak już go zatrzymali w tejże toalecie, największym problemem było opuszczenie tego przybytku. Babcia klozetowa nie chciała ich wypuścić. Krzyczała: No i co, dziady jedne, tyle czasu siedzieliśta i teraz mi nie chceta zapłacić?

Mieli drobne?

Nie mieli nic, tylko legitymację i broń, był nie lada problem z tą babcią. My natomiast zatrzymywaliśmy drugiego z tych ludzi, który poszedł sobie do kiosku, na zewnątrz, po papierosy. Dla nas był to najbardziej odpowiedni moment. Podjechałem samochodem, delikatnie go do tego kiosku przycisnąłem i dwóch kolegów wyskoczyło z samochodu, jeden z lewej, drugi z prawej, tak że człowiek był zablokowany. Było to w momencie, kiedy on w jednym ręku trzymał papierosy, które wziął od kioskarki, a kioskarka trzymała pieniądze. I stopklatka się zrobiła, oboje zastygli. W pewnym momencie mówię: Kurczę, ta pani dostanie zawału serca zaraz. Ale wszystko się odbyło bez gwizdków, bomb, i krzyków.

A kioskarka?

Przeżyła.

Okazuje się, że byłeś bardzo precyzyjnym operatorem pojazdu służbowego.

Tak, starałem się człowiekowi krzywdy nie zrobić, aczkolwiek wykorzystać ten samochód, żeby go unieruchomić w jakiś sposób. Nie doznał żadnego uszczerbku, nawet rysy na swoim ciele.

Sam nigdy nie zostałeś poturbowany?

Nie. Nigdy się to na szczęście nie zdarzyło. Ale znam historię, która się bardzo źle zakończyła dla jednego z policjantów z prewencji, z Pragi-Południe. Uczestniczył w pościgu za kradzionym samochodem na Wale Miedzeszyńskim. Dwóch ludzi, którzy ukradli to auto, postanowiło uciekać na piechotę. Porzucili samochód i biegli w kierunku Wisły. I ten policjant wyjął broń, oddał strzał ostrzegawczy i później strzelił w kierunku uciekających sylwetek. I niestety trafił jednego z tych złodziei. Myślał, że on się tylko przewrócił, dogonił go i już niestety martwemu człowiekowi założył kajdanki. Była z tego później straszna afera, ten człowiek miał olbrzymie problemy, bo powiedzmy sobie szczerze, za to co ci ludzie zrobili, czyli ukradli samochód, nie miał prawa strzelać do nich. Raz, że miał wielkie kłopoty w policji, bo za przekroczenie uprawnień postawiono mu zarzuty, ale wiem, że również miał problemy związane ze środowiskiem przestępczym, bo złodzieje po prostu zaczęli go dojeżdżać. Musiał się przeprowadzać, zmieniać miejsca zamieszkania. Taką karę poniósł, ale to i tak niewiele jak na krzywdę, jaką wyrządził. Bo czym jest taki skradziony samochód w porównaniu z życiem ludzkim, nawet jeżeli to życie złodzieja.

Czy zdarzało się, że podczas zatrzymania dochodziło do sytuacji, kiedy zdesperowany policjant zachował się w sposób, delikatnie mówiąc, nieprzyjęty z praktyką?

Znam taki przypadek. To był mój kolega z mojej sekcji. Pamiętam sytuację, robiliśmy wtedy taką realizację, gdzie między innymi jedną z osób do rozliczenia, że się tak wyrażę, był Paweł M., pseudonim Małolat. Mieszkał na Woli, w wysokim, piętnastopiętrowym bloku.

Mówisz o tym przybocznym Pershinga?

Tak, dokładnie o nim. Nastąpiło wejście do mieszkania i przeszukanie, na miejscu była jego żona czy dziewczyna z malutkim dzieckiem. Ale jego w mieszkaniu nie było. W trakcie tego przeszukania znaleziono pod łóżeczkiem tego małego dziecka bazookę, a dokładniej rosyjską wyrzutnię rakietową.

Była uzbrojona?

Wszystko było, komplecik gotowy do użycia. Z tego, co pamiętam, to chyba jeszcze jeden pistolet znaleziono. Małolata nie było wtedy w domu i w trakcie tego przeszukania jeden z kolegów, taki niedużej postury, niepozorny człowiek, z wykształcenia nauczyciel, taka poczciwina, pojechał windą na dół do samochodu służbowego coś z niego zabrać. Wsiada do windy właśnie z Małolatem. I dylemat, co zrobić. Małolat to był kawał chłopa, ten to kruszyna. Więc wpadł na swój autorski pomysł, wyciągnął broń służbową i nakazał Małolatowi, żeby walnął się na glebę. I przyprowadził go zakutego do tego mieszkania. Wszyscy oniemieli, co on w ogóle wyprawia. Małolat też był w szoku, że co za gość w ogóle, czy on jest normalny. Później wytłumaczyliśmy temu naszemu koledze, ile miał szczęścia, że trafił na spokojnego Małolata, a nie na jakiegoś wariata, który by mu głowę urwał po prostu i zmusił do zjedzenia tego pistoletu.

Ale powinien chyba dostać nagrodę za ten wyczyn?

I dostał, należało mu się za odwagę, a taki niepozorny, cichy człowiek.

6. Gangsterzy i polityka

Legenda głosiła, że ta bazooka miała wystrzelić w posesję Dziada.

Być może, ale u Małolata znalazła się przez czysty przypadek. To był okres wakacyjny, wszyscy jego kumple gdzieś wyjechali i on jako jedyny został na włościach. Dostał klucze do dziupli, gdzie grupa trzymała broń i inny sprzęt bojowy. No i tak sobie wziął tę wyrzutnię, żeby się lepiej poczuć.

Małolata szukało kiedyś CBŚ na strzelnicy w Rembertowie, gdzie akurat odbywał się piknik SLD. I wybuchła awantura polityczna, że policja szpieguje lewicę.

Krążyły takie legendy, że się nawet zapisał do SLD.

To nie była legenda, on osobiście założył koło SLD na Bemowie.

A dlaczegóżby nie? To jest wolny kraj. Jeżeli człowiek dokonywał kiedyś przestępstw, został z nich rozliczony, odbył karę, to może zostać nawet politykiem.

Wtedy nie był jeszcze rozliczony, to było w trakcie rozliczeń.

No to może to był powód, żeby wejść w świat polityki i uniknąć rozliczenia.

Miał autorski pomysł na swoje życie publiczne.

Bardzo rozsądny pomysł, uważam.

Gangsterzy chcieli uczestniczyć w życiu politycznym? Mieli takie ambicje?

To znaczy, może nie tyle bezpośrednio w życiu politycznym, ale chcieli mieć wejścia do istotnych z ich punktu widzenia polityków. Był  kiedyś przewodniczący rady miasta stołecznego Warszawy, słynna postać, dzisiaj już nieżyjący Bogdan Tyszkiewicz. Też głośno się mówiło o jego kontaktach z grupą pruszkowską.

To właśnie z twoim informatorem Masą miał najbliższy kontakt.

Tak, i z tego, co ja słyszałem, to wcale tego nie ukrywał i nawet się szczycił tą znajomością. Dzięki temu uchodził za mocnego faceta w tym mieście.

Miał nawet jakiś udział w wydawaniu zezwolenia na działalność dyskoteki Planeta. Masa twierdził, że ta dyskoteka należała do niego.

Częściowo należała, bo tam było więcej wspólników. Masa w każdym razie chwalił się, że to jest jego dyskoteka. Była bardzo popularna w Warszawie i byle kto tam nie wchodził. Zaproponował mi kiedyś, że załatwi mi wejściówki do Planety w postaci platynowych kart. I rzeczywiście dał mi takie dwie karty.

Platynowe to jakieś uprzywilejowane?

Tak, chociaż ja tam nigdy nie byłem i z tych kart nie skorzystałem. Pamiętam, że miały numery 0016 i 0017, czyli VIP-owskie.

Mogłeś z żoną się wybrać.

Jakoś mnie to nie rajcowało. Przekazałem je do wydziału operacji specjalnych, czyli do dyspozycji przykrywkowców. Jestem pewien, że Masa nie zdaje sobie sprawy, że na podstawie tych kart rozpoczętych zostało wiele operacji specjalnych w tym kraju. Samo posiadanie takiej karty nobilitowało człowieka w środowisku przestępczym.

I przykrywkowcy wchodzili do Planety z platynowymi kartami?

Tak, po to przecież te karty były im przekazane. Spotykali się w tej dyskotece z figurantami do swoich spraw i po prostu się w ten sposób legendowali.

Czyli Masa ma swoje zasługi w operacjach specjalnych.

Oczywiście ma, ale o tym nie wie.

Ale się dowie.

Teraz się dowie.

Rozdział 8

Życie codzienne z Masą

1. Informator w lexusie

Gdzie spotykałeś się z konsultantem Sokołowskim?

Po jakimś czasie od pozyskania go tak kontrolnie umówiłem się z nim na spotkanie. Powiedział, że podjedzie, ale nie ustaliliśmy miejsca, a on wyszedł przed szereg i podjechał pod komendę policji. Na domiar złego przywiózł go Wojtek K., czyli Kiełbacha. Dzwoni do mnie, że jest na dole. Wkurzyłem się, bez dwóch zdań, i poleciłem, żeby natychmiast sobie poszedł. Wszędzie, ale nie tu. No i niech się więcej nie pojawia w asyście Kiełbasy. Oczywiście nie użyłem wtedy języka parlamentarnego.

Jak myślisz, co Kiełbasie powiedział o tobie?

Na pewno, że ma nowego psa, zblatowanego. Uznałem, że to kretyniec jakiś totalny, i go pogoniłem. Ale potem powoli, powoli, zaczęliśmy się spotykać. Wyjaśniłem mu, że nie może afiszować się ze mną, bo nic dobrego z tego nie wyniknie. I to nie dla mnie, ale dla niego. Musimy się spotykać w miejscach, gdzie nikt nas nie będzie widział. Pierwsze spotkania odbyliśmy na tyłach warszawskiego zoo. Przylatywałem sobie na piechotę, bo z ulicy Okrzei miałem bliziutko. On podjeżdżał swoim samochodami, na ogół mercedesami. No i kiedyś czekam na mercedesa. Nagle patrzę, jedzie złoty lexus. Bardzo ładny, przyciemniane szyby. Zatrzymuje się, patrzę – Sokołowski. I jak wielki pan mówi: No, zapraszam. Spytałem, czy przestał gustować w mercedesach. A on rzuca tekst, że musiał zmienić samochód, żeby się za bardzo w oczy nie rzucać. No, rzeczywiście, w tym lexusie w ogóle się nie rzucał w oczy, wtapiał się w tło.

Były w tym czasie pewnie dwa takie znaczące lexusy w Warszawie, jednym jeździł Sekuła, drugim Sokołowski.

No, ten był złoty, rzadko się wtedy takie auta widziało, a lexus też nie był popularną marką.

Podobno kiedyś Masie ukradziono tego lexusa?

Było takie zdarzenie. Masa mieszkał wtedy jeszcze w blokach w Pruszkowie i lexusa trzymał na osiedlowym parkingu.

A to nie jest upadek profesji gangsterskiej, że bossowi kradnie się samochód?

To była czysta złośliwość moim zdaniem. Ten samochód został skradziony przez żołnierzy człowieka o pseudonimie Misiek.

Misiek z Nadarzyna?

Ten sam. Tam był jakiś konflikt między nimi. Misiek trzymał z „Wołominem”. W pewnym momencie z Miśkiem zaczął trzymać Wojtek Kiełbasa. To było zarzewiem nienawiści i złości do niego ze strony zarządu. Jarosław Sokołowski na temat bliskich relacji Miśka i Kiełbasy mówił, że to się źle skończy po prostu. Samochód ukradli mu świadomie, wiedząc, czyj jest, po złości. Później wersja była taka, że jakoby złodzieje od Miśka się pomylili, ale za zwrot auta, według zasad, Masa powinien im postawić jakąś alkoholową kolację. Była to taka swoista forma wykupki. Nie wiem, czy w końcu on zapłacił im te pieniądze, ale tym samochodem ponownie jeździł.

I tak to zostawił bez rewanżu?

Nie powiem, potrafił się Jarosław odwdzięczyć Miśkowi, bo za jakiś czas przekazał mi informację, że prawdopodobnie w należącej do Miśka restauracji w Nadarzynie znajduje się nielegalna broń. Przygotowaliśmy działania, zrobiliśmy przeszukanie i owszem, w części mieszkalnej tej knajpy znaleźliśmy kilogram kokainy i dwie sztuki broni palnej. Za to Misiek chyba nawet dostał wyrok, więc zemsta Jarka była udana. Na korytarzu w komendzie stołecznej Misiek głośno wyrażał swoje oburzenie i twierdził, że wie, kto mu tę broń podrzucił, bo dzień wcześniej w jego knajpie bawiło się dwóch młodych pruszkowskich, żołnierzy podległych Masie. Odgrażał się, że wie, kto tu policji donosi.

Podrzucili?

Mogli, chociaż byłoby to trudne. Za duże ryzyko wdzierać się do mieszkania Miśka.

Wróćmy do tych spotkań przy zoo. Informator w lexusie – tego nie dało się ukryć nawet w chaszczach koło ogrodu zoologicznego.

Nasze kontakty miały wówczas przymusową przerwę, kiedy on został zatrzymany do sprawy gwałtu na Małgorzacie R. przez policjantów z Pruszkowa. Zawiadomił ich kelner z knajpy, że przyszedł pijany Masa i zgwałcił kelnerkę. Trafił do aresztu śledczego na Białołękę.

To była nie byle jaka kelnerka.

Tak, to słynna Małgosia R., później skazana na dożywocie za napad i podwójne zabójstwo. Jej ofiarami byli dwaj dealerzy telefonów komórkowych. Studiowała resocjalizację i dorabiała w knajpie, w której miała zostać zgwałcona. Masa został aresztowany, siedział jakiś czas na Białołęce.

Wtedy gwałt nie był ścigany z urzędu, poszkodowana musiała wnieść oskarżenie.

Potem zmieniła swoje zeznania i Masę puszczono wolno, sprawę umorzono. Podobno Parasol kupił jej samochód, małego fiata, i tym ją udobruchali.

Jak zareagowałeś na wieść, że twojego najlepszego agenta aresztowano za gwałt?

Bardzo się tym nie przejąłem, przyznaję ze wstydem. No, ale ja mu tego nie kazałem robić, niech płaci swoje rachunki. Pomyślałem chytrze, że może i dobrze, jak trochę zejdzie ze sceny, w kryminale nabierze pokory.

To był pierwszy raz, kiedy on siedział?

Z tego, co wiem, to tak.

Podobno śmiertelnie bał się pobytu w kryminale.

Wiedziałem o tym nie od niego, ale, że tak powiem, z boku.

Z tego aresztu się nie kontaktował? Nie oczekiwał jakiejś pomocy?

Nie, absolutnie nie oczekiwał pomocy, zresztą ja również się z nim nie kontaktowałem, bo gdybym wtedy próbował w jakikolwiek sposób dotrzeć do niego, do aresztu, natychmiast to by się rozniosło, bo tam wszyscy wiedzą, co się dzieje.

Wyobrażam sobie, że policja w sytuacji, kiedy ma takiego cennego agenta, może jakieś działania podjąć na jego rzecz.

Nie chcę teoretyzować i konfabulować. Ja o takich przypadkach nie słyszałem, co nie znaczy, że nie miały miejsca. Do Masy nikt wtedy ręki nie wyciągnął. W momencie, jak poszedł do aresztu śledczego, nasze kontakty się z automatu zerwały. A potem dotarła do mnie wieść, że już wyszedł. Uważałem, że trzeba nawiązać na nowo układy. Wykorzystałem do tego celu funkcjonariusza straży więziennej, którego poznałem kiedyś podczas szkoleń w Komendzie Głównej Policji. Bardzo otwarty facet, miał szerokie dotarcia do środowiska mafijnego, tym bardziej, że chciał książkę pisać na ich temat.

Wiem, o kim mówisz, potem był chyba wiceprezesem spółki Italmarca u boku Aleksandra Gawronika. Reprezentował w zarządzie tej firmy Masę i Pershinga.

Zadzwoniłem do niego i spytałem, czy ma kontakty z Sokołowskim. Miał i się ucieszył, bo, jak twierdził, Sokołowski też chciałby z kimś rzeczowym z policji się skontaktować.

Nie wiedział, że Sokołowski jest twoim kapusiem?

Absolutnie nie wiedział tego, a także, że już wcześniej znałem Sokołowskiego. Mówił, że dobrze się składa, bo właśnie Masa wspominał, że by z chęcią porozmawiał z kimś z policji, dla obopólnego dobra. No więc – mówię – to proszę mnie z nim skontaktować. On chciał przy tym być, chyba na potrzeby swojej książki, której zresztą nigdy nie napisał. Miejsce spotkania wskazali oni, to było pod restauracją Zielony Lew na trasie Warszawa–Pruszków. Przyjechałem z policjantami, którzy poszli na kawę, a kierowca gdzieś w krzakach stał. Sokołowski przyjechał z tymże człowiekiem z Białołęki swoim mercedesem, a ja już czekałem na zewnątrz, Sokołowski wysiadł, a jak mnie zobaczył, no to były niedźwiadki, bardzo miłe powitanie. Temu człowiekowi, który nas skontaktował, to po prostu szczęka opadła, że my się znamy, i to tak dobrze się znamy. Jego plany towarzyszenia nam podczas rozmowy wzięły w łeb, bo Jarek Sokołowski od razu mu podziękował i poprosił, żeby już sobie poszedł. Odjechał jak niepyszny.

To był twój informator w służbie więziennej?

Nawet jakby był, to i tak nigdy nikomu bym tego nie ujawnił. To, że Masa go odesłał, było mi na rękę. Rozmowę z Jarkiem tak poprowadziłem, aby uwierzył w moją, tak to nazwę, omnipotencję. Oto on chce dotrzeć do jakichś policjantów, z którymi chce porozmawiać, konsultuje to sobie z tym swoim znajomym wychowawcą więziennym, który kogo przyprowadza na spotkanie? Znów mnie. Czyli gdzie się nie obróci, jestem ja. To było bardzo dobre, taka zasada wszechobecności. On ma problem? Ja już jestem, proszę bardzo.

Bo wiesz wszystko i zawsze pojawiasz się tam, gdzie trzeba?

Praca ze źródłami polega na stworzeniu mitu wszechwiedzy. On musi być przekonany, że ja wiem wszystko, bo inaczej nie będzie rozmawiał w ogóle. Musi znaleźć partnera w rozmowie.

Domyślam się, że on też musi mieć przekonanie, że wyniesie z tego osobistą korzyść.

No, zapewne tak, bo dlaczego miał mi się wysprzedawać z argumentów, wbrew starej złodziejskiej zasadzie, że przyznać się i umrzeć zawsze jest czas, albo że ręka, za którą mnie trzymasz, nie należy do mnie.

Jak rozumiem, z Jarkiem, po przymusowej przerwie w kontaktach, nawiązujecie ponownie nić porozumienia?

Każdy z nas chyba stosował swoją socjotechnikę. Kiedy siedzieliśmy pod Zielonym Lwem w jego samochodzie, on zastosował swoją. Na górze w tym mercedesie był schowek na dokumenty. Wyciągnął z niego zwitek dolarowych banknotów, dosyć pokaźny. I patrzył, czy to na mnie wywarło odpowiednie wrażenie. Być może była to zawoalowana propozycja, ale ja to zlałem.

Chciał ci je dać?

Tak to odebrałem, może się mylę. Bo nagle facet się bawi pieniędzmi przy mnie, tu staramy się rozmawiać, na nowo nawiązywać kontakt, a on macha mi dolarami przed nosem.

O czym rozmawialiście, o jego zarzutach? Mówił coś o gwałcie?

Nie rozmawialiśmy na pewno w tym dniu o jego pobycie w areszcie śledczym, mnie to w ogóle nie interesowało.

Jak to nie interesowało, to ciekawe przecież.

Nie będę gościa o to pytał, bo nie mam w tym żadnego celu, to jest jego prywatna sprawa, czy ten gwałt był, czy nie. A może nam to zepsuć tok rozmowy, bo facet się wkurwi i powie: A co cię to obchodzi?

Gdybyś wtedy wiedział, że rzekoma ofiara tego gwałtu dostanie potem dożywocie za dwa zabójstwa, to byś może bardziej ciągnął temat.

On sam mi później o tym powiedział, że ta ofiara gwałtu szukała współpracowników do tego napadu, który zaplanowała. On gdzieś w Pruszkowie siedział w samochodzie, rozmawiał przez telefon i ona nagle mu się wpycha do samochodu, że ma do niego interes. Wygonił ją, jak opowiadał, i mówił mi: Patrz, co się okazało, jaki wykręciła numer, jeszcze by mnie w to wpierdoliła. No więc na logikę rzecz biorąc, ja go absolutnie nie chcę bronić, ale jeżeli ofiara gwałtu planuje sobie jakieś przedsięwzięcie, jakiekolwiek, to nie idzie do oprawcy, tylko unika go jak ognia.

2. Zblatowany pies jest chciwy

Jak często się spotykaliście?

Początkowo raz na miesiąc, na półtora. Później, po jego wyjściu z aresztu, nabrała ta współpraca przyspieszenia. A jak zabito Pershinga, to spotykaliśmy się dwa razy dziennie, a telefony nasze grzały się do czerwoności.

On wtedy cię szukał?

To ja go cisnąłem, bo zdawałem sobie sprawę, że za chwilę go stracę na zawsze, i chciałem wyciągnąć jak najwięcej. Obawiałem się, że go zabiją. Obydwaj sobie zdawaliśmy z tego sprawę.

Wiedziałeś, jak on tłumaczy kolegom z gangu znajomość z tobą?

On miał taki zwyczaj, że zawsze jeździł ze swoją ochroną, czyli z młodymi z „Pruszkowa”. Swoim mercedesem albo tym lexusem. Ja na spotkania przyjeżdżałem służbowym samochodem – wiśniowy polonez znany w cały mieście. Generalnie spotykaliśmy się najpierw przy zoo, a potem na zapleczu cargo na Okęciu, w krzakach na tyłach kolejki miejskiej. Chowaliśmy tam swoje samochody, bo głupio by to wyglądało, że spotykają się mercedes S-klasa i zardzewiały polonez, świetnie znany chłopakom z miasta. On nigdy nie chciał do mojego samochodu wsiąść, bał się techniki, żebym go nie nagrywał. Ja nie ryzykowałem niczego. On ryzykował życie swoje i swojej rodziny. Kiedyś któryś z nas popełnił błąd. Masa pod hotelem Gromada wysadzał swoich żołnierzy i oni zobaczyli mój samochód. Skojarzyli fakty i domyślili się, że Masa ma ze mną kontakt.

Po takiej dekonspiracji Masa powinien być spalony wśród swoich.

Powinien, ale nie ma sytuacji bez wyjścia. Powiedziałem mu na spotkaniu, że widzieli nas jego ludzie, a on spanikował. Na biegu wymyśliłem legendę, której ma używać, że jestem zblatowanym gliniarzem, a Masa mnie kupił. To go uspokoiło i chyba tak właśnie przedstawił swoim tę sytuację, bo potem nadal się spotykaliśmy. Oczywiście napisałem kwit dla swoich szefów, że jest tak i tak i że on musi sprzedać informację, że ja jemu donoszę, że jestem jego obserwatorem wśród policjantów.

Żeby było wiarygodniej, powinien brać od zarządu kasę, aby ci płacić. Zblatowany pies jest chciwy.

Nawet padła taka propozycja, żebym coś przytulił, ale kazałem mu zapomnieć. W ogóle nie ma na ten temat dyskusji. Zrozumiał i oferty nie ponawiał.

A twoi szefowie jak zareagowali?

Zaakceptowali mój plan. Gdyby było inaczej, musiałbym zerwać z nim kontakty. Dla większego bezpieczeństwa od tej pory nasze spotkania zabezpieczali nasi policjanci. Ode mnie z sekcji, po cywilnemu i cywilnym samochodem.

Zmieniliście miejsce spotkań?

Potem znów, jak kiedyś, spotykaliśmy się pod ogrodem zoologicznym. A po śmierci Pershinga sytuacja na tyle się zaogniła, że nie było czasu na konspirację. Nawet do Pruszkowa przyjeżdżałem i gadaliśmy w jakichś krzakach. Żeby było śmieszniej, on nadal przyjeżdżał swoją S-klasą dwudrzwiową, którą każdy tam znał.

Twoja ochrona nadal zabezpieczała teren?

Tak, byli bardzo sprytni. Któregoś dnia czekałem na Masę przy przejeździe WKD w Komorowie, a w krzakach czuwało dwóch moich policjantów. Mieli mnie na widoku, ale ja ich nie widziałem. Nagle od strony ulicy Waldemara, tam gdzie on mieszkał, ciągnie wataha samochodów. Jakieś terenówki, a w środku jego mercedes. Wsiadłem do niego do samochodu, a terenówki krążą wokół, zabezpieczają szefa. Poprosiłem, żeby kazał im odjechać, bo robią widowisko dla całej okolicy, ściągną nieszczęście. Złapał za telefon, opierdzielił tych swoich i zaraz znikli. Potem spytał, czy ja sam przyjechałem. Nie. To gdzie są? A widzisz, moi, w przeciwieństwie do twoich, to się tak poukrywali, że nawet ty ich nie widzisz.

3. Jak nie odbito Falconettiego

Kiedy z Masą przeszliście na ty?

Po dwóch latach. Wcześniej jak się spotykaliśmy, to oficjalnie: panie Jarku, panie Piotrze. Pomysłodawcą byłem ja, bo doszedłem do wniosku w pewnym momencie, że człowiek zaczyna się rozwijać w tym kierunku, w którym go potrzebowałem, aczkolwiek nie mówi mi prawdy do końca. Więc głównym celem mojego pomysłu było skrócenie dystansu, aby go bardziej wziąć w ryzy. Przecież mu nie powiem: Panie Jarosławie, ale pan chyba się teraz mija z prawdą. Trzeba dosadniej: Co ty mi tu, kurwa, pierdolisz, jak ja wiem, że było inaczej.

Okłamywał cię?

Nie, ale na tyle go poznałem, że wiedziałem, iż nie mówi wszystkiego. Kiedy powiedział, że nie może mi więcej powiedzieć, dobra, nie naciskałem. Zdawał sobie sprawę, że był sam w tym momencie umoczony i nie chciał się samooskarżać. Moją rolą było poprzez inne źródła dojść do prawdy, jaki był jego udział w zdarzeniu, które chciał przede mną przemilczeć.

Na swoich nie chciał donosić, ale od rozmowy o ludziach „Pruszkowa” chyba się nie uchylał?

Już po kilku spotkaniach zaczął mówić o swojej grupie. Podpytywałem go, kto z kim, kto jak. Początkowo opowiadał wyłącznie o swoich oponentach wewnątrz tej struktury, o tych, z którymi był skonfliktowany. Plotkował, kto się z kim kłóci, kto ma do niego żal, o co ma żal.

To były dla ciebie ważne informacje?

Wszystko jest ważne, nawet takie opowieści trochę z magla. Ale przekazał mi też wtedy naprawdę istotną rzecz. To była wyprzedzająca informacja o planowanej próbie odbicia z aresztu śledczego dwóch ludzi z grupy Rympałka. Chodziło o Buraka spod Olsztyna i Jacka S., pseudonim Falconetti. Ci dwaj goście, Jacek S. i Burak, już siedzieli i mieli być tam przewiezieni do sądu w Pruszkowie. Grupa planowała, że w czasie tego przewożenia pod sądem zdetonują bombę, zrobi się szum i wtedy zaatakują konwój.

A skąd to wiedział?

Mnie to już naprawdę nie obchodziło. Mnie interesowała informacja i wartość tej informacji. A była wartościowa, bo podobny sygnał przekazali nam policjanci z Olsztyna. Dowiedzieli się od swojego źródła. Załatwiliśmy antyterrorystów do ochrony tego konwoju. Do ataku nie doszło.

Dlaczego Masa udaremnił odbicie dwóch ludzi z grupy, którą sam nadzorował?

Tam już były jakieś kwestie rozliczeniowe, a dla Jarka, jak może wiesz, w kwestiach finansowych nie było zmiłuj. Ta grupa w jakiś sposób mu podległa, ale wtedy już nie bezpośrednio, bo podlegała Żabie. Może stwierdził, że trzeba to mi przekazać, bo czy ich odbiją, czy nie, to on i tak zysku z tego nie będzie miał. Umiał dobrze liczyć. A skoro idziemy w kierunku współpracy z psiarnią, liczył zapewne w przyszłości na jakieś odwzajemnienie się z naszej strony, gdyby jemu się coś przytrafiło.

Jego dawni koledzy z grupy pruszkowskiej mówią o nim złośliwie, że nie był człowiekiem walecznym.

Nie wiem, nie potrafię się do tego ustosunkować, ale dużo osób w jego środowisku się go bało. Podczas naszych spotkań zawsze miał dwa czy trzy aparaty telefoniczne do kontaktów z różnymi osobami. Słyszałem, jak on rozmawia ze swoimi podwładnymi. Ale już w innym tonie z osobami równorzędnymi i tymi z zarządu. Do tych pierwszych zwracał się z góry. Do tych drugich bardziej uniżenie.

Wtajemniczał cię w swoje plany życiowe?

W nim w pewnym momencie dojrzała myśl, że na tej bandytce zarobił już dość pieniędzy. On ich nie marnotrawił jak inni. Starał się iść już w legal, żeby jakoś ustawić się na starość, a przede wszystkim, żeby przeżyć.

Po śmierci Pershinga te jego plany wzięły w łeb.

Właśnie wtedy pierwszy raz w życiu zobaczyłem go w chwili autentycznego przerażenia. W dniu, kiedy zabito Pershinga, dostałem rozkaz od swoich przełożonych, żeby odpytać moje źródło. Wywołałem spotkanie. Masa strasznie był spanikowany, zresztą się nie dziwię, zdawał sobie sprawę, że on jest następny do odstrzału.

4. Wściekły pies w La Cucaracha

Im więcej tych spotkań, wzajemnego zaufania, no bo musieliście nabierać do siebie zaufania, tym lepsza jest atmosfera i grunt do tego, żeby między ludźmi coś się zawiązywało, na przykład nić sympatii.

Na pewno była między nami sympatia.

Możesz powiedzieć „lubiłem tego człowieka”?

Czy lubiłem tego człowieka? W momencie, kiedy jechałem na spotkanie z nim, nie było tak, że jechałem z niechęcią, żeby tylko odbębnić kolejny kontakt. Nie, jechałem z chęcią.

Czyli nie jechałeś na spotkanie z antypatycznym gościem, z którym przebywanie sprawia ci dyskomfort?

Nie, absolutnie nie czułem dyskomfortu. Raczej ekscytację. A gwoli prawdy, nie czułem się w jego towarzystwie źle, lubiłem się z nim spotykać. Spotkania były ryzykowne, groziły, że coś się jemu stanie i przy okazji mnie się coś stanie. Zawsze była nerwówka i on też się denerwował. Może takie wspólne ryzyko wytwarza między facetami jakąś więź?

Mówiliście tym samym językiem? On używa języka dosyć wulgarnego.

Wyjaśnijmy sobie jedną rzecz. My, policjanci operacyjnie pracujący z tym środowiskiem, siłą rzeczy nabywamy ten sam język, co oni. Stajemy się trochę do nich podobni, taka zawodowa skaza.

On uważał cię za przyjaciela. Tak przynajmniej twierdził w zeznaniach.

Mógł tak to odbierać oczywiście. Ja go nigdy nie traktowałem jak przyjaciela. To była moja służba, moja praca. Było dla mnie wielkim zaskoczeniem, kiedy podczas konfrontacji, na którą przywieźli mnie z aresztu, gdzie siedziałem z jego ręki, on oświadczył, że traktował mnie jak przyjaciela i myślał, że jesteśmy przyjaciółmi. Powiedziałem wtedy: Sorry, ale ja nigdy naszego układu tak nie traktowałem, bo państwo polskie płaciło mi ciężkie pieniądze za to, żebym manipulował takimi ludźmi jak pan Jarosław.

Czy dawał ci wyrazy swojej przyjaźni? Deklarował, że chętnie ci pomoże, jak będziesz miał kłopoty, że możesz na niego liczyć w każdej sytuacji?

Deklaracji nie było. Ale pod koniec naszej współpracy, jak już byłem naczelnikiem wydziału, studiowałem wtedy w Akademii Obrony Narodowej historię wojskowości, padła w pewnym momencie z jego strony propozycja biznesowa. On już wtedy działał w Italmarce z Gawronikiem i podejrzewam, że po prostu potrzebował zaufanego człowieka, ale nie ze środowiska przestępczego. Chciał, żebym ja z nim współpracował oficjalnie, jako jego pracownik. Miałem być teraz ja jego konsultantem, a nie on moim. Spytał, czy mnie rajcuje ta robota w policji, bo on mi może dać pracę w Italmarce na określonej pensji i dodatkowo procent od zysków w przedsięwzięciu.

Co odpowiedziałeś?

Powiedziałem, żeby się zastanowił, co gada i do kogo. Przecież wszyscy w mieście wiedzą, że jestem policjantem. I nagle ja się pojawiam u jego boku jako asystent? To jakaś komedia i sprawa niehonorowa. Absolutnie to nie wchodzi w grę.

Na tę Italmarcę chrapkę mieli też starzy pruszkowscy. Masa mówił ci o tym?

Masa był z tego powodu strasznie wkurzony na starych, szczególnie na Parasola. Starzy zażądali jakiegoś udziału w tym biznesie. Masa doniósł mi wtedy, że Parasol ze starymi ma kokainę, i on ustali, skąd ją biorą. Krzyczał: Kurwa, nawet zostanę świadkiem incognito, ale go chuja umoczę, wreszcie będę miał święty spokój.

Ustalił?

Nie zdążył.

Spotykaliście się wtedy w knajpach?

Prawie zawsze w plenerze. W knajpie raz, w La Cucaracha, i raz u niego w domu.

La Cucaracha to była jego knajpa?

Tak, chociaż oficjalnie figurowała chyba na jego żonę.

W czasie spotkań piliście alkohol?

O tym to jest cała legenda, co ja miałem po pijanemu wyprawiać, a tak naprawdę tylko raz poczęstował mnie drinkiem. To było właśnie w La Cucaracha, on zamówił wtedy Wściekłego Psa, drink tak wstrętny, że nie dało się go pić.

A co tam było?

Część białej wódki i część czerwonego wyciągu z jakiegoś owocu, takie gorzkie, że odrzucało. Nie na moje podniebienie.

Spotkanie w knajpie, drinki. To wskazywało na to, że przestaliście kryć się przed światem.

On był po śmierci Pershinga strasznie spanikowany, może też chciał jakąś sprawę ugrać wśród swoich żołnierzy, którzy też się kontaktowali z różnymi ludźmi z grupy i mogli im przekazywać informacje. Dał sygnał, że ma silne plecy w mojej osobie. Postawił wszystko na jedną szalę.

Chcąc nie chcąc, zostałeś jego tarczą?

Świadomie się na to zgodziłem. On naprawdę był bardzo mocno zagrożony wtedy.

5. Jak Masa wystawił Karola

Jak oceniasz wiarygodność Masy jako informatora?

Na początku naszej współpracy badaliśmy się nawzajem. On badał moją lojalność, i czy go nie wydam na żer starych pruszkowskich, dlatego przekazywał mi szczątkowe informacje. Potem już był bardziej rozmowny, ale trochę próbował mną manipulować, donosząc na ten wredny „Wołomin”, a milcząc o swoich. Zresztą jak już mówiłem, umówiliśmy się na pierwszym spotkaniu, że na swoich kolegów nie będzie donosił. Czy zawsze był wiarygodny? Zdarzały mu, delikatnie mówiąc, nieścisłości.

Informował cię, odpowiadając wyłącznie na twoje pytania, czy sam też wychodził z inicjatywą?

I tak, i tak. Były różne sytuacje. On nie wiedział, co ja w tej policji tak naprawdę robię. Często wyjeżdżałem na robotę przykrywkowca, ale jemu się tym nie chwaliłem. Nie miał pojęcia, że pracuję w tej komórce przykrywkowej. Pamiętam, jak wyjechałem na jakąś operację gdzieś w Polsce i było porwanie żony kantorowca Sewera, on sam zadzwonił, żeby mi o tym opowiedzieć, bo uznał, że porywacze zachowali się niezgodnie z regułami. Ich regułami. Jego pewne rzeczy denerwowały i wtedy sam z siebie dzwonił i mówił, co wie. Podobna sytuacja była z Karolem S., znanym jako Sarna albo Karol. Masę zaczęła drażnić rosnąca pozycja Karola, który wyrwał się spod skrzydeł wołomińskiego Klepaka i spółki i umizgiwał się do pruszkowskiego Raźniaczka. Gdyby mu się udało, Masa zostałby w grupie zmarginalizowany. Dlatego opowiadał mi o Karolu i namawiał, żebym coś z tym gościem zrobił. Po strzelaninie w restauracji Gama bezpośrednio wystawił nam Karola do zatrzymania.

Karol działał sam?

Kierował bardzo niebezpieczną grupą składającą się z młodych, niewinnie wyglądających mężczyzn. Na przykład słynny Tyburek, przez wiele lat poszukiwany, wyglądał jak aniołeczek, kręcone włoski, grzeczny chłopczyk, a jednak zabójca.

Jak usłyszałeś od Masy o Karolu, zastrzygłeś czujnie uchem?

Zastrzygłem uchem, bo zdawaliśmy sobie sprawę, że jest to grupa, która rośnie w siłę i chce się odłączyć od dotychczasowych zwierzchników, czyli od Klepaka i spółki. A to oznaczało nową wojnę gangów. Wiedzieliśmy, że coś się dzieje w mieście, Masa zauważył, że Sarna kręci się obok Raźniaczka, i próbował ugrać własną partię, bo czuł się zagrożony.

Ugrać partię, czyli wystawić ci rywala?

To jasne. Analizując te informacje od Masy i od innych, stwierdziliśmy, że jest zagrożenie, bo grupa Karola rośnie w siłę i zacznie coś mieszać. To była istotna informacja, bo świadczyła, jakie są przetasowania w tych środowiskach. Wyczuwałem, że Masa czuje się zagrożony, zarówno o swoją pozycję, jak również, co może istotniejsze, o pieniądze. Bał się, że teraz z poborcy haraczu wejdzie w skórę haraczowanego i będzie zmuszony płacić Karolowi. I właśnie wtedy, w marcu 1999 roku, wyszła sprawa strzelaniny w Gamie. Jak na warunki polskie, była to nietypowa jatka. Krwawa dintojra. Pięć trupów, w tym Klepak i Lutek Adamski.

To Masa powiedział ci, że mordu dokonali Karol i jego banda?

Ukierunkował nas na Karola, ale to tylko potwierdzało nasze podejrzenia. Mieliśmy trochę dowodów z czystej techniki. Logowania telefonów potwierdzały obecność w pobliżu Gamy grupy Karola. W uzgodnieniu z prokuraturą było powiedziane, że dopóki nie mamy Karola, nie zatrzymujemy pozostałych. A ten się ukrywał. Umówiłem się z Masą i on sam zaproponował, że wystawi nam Karola, umówi się z nim w jakimś miejscu i w ten sposób umożliwi nam zgarnięcie poszukiwanego.

Skąd Masa miał takie bliskie dojście do niego?

Nie wiem skąd, ale miał. Nawet przekazał nam jego bardzo tajny telefon komórkowy. Miał wiedzę ze swoich układów, ja o takie rzeczy go nie pytałem, bo mnie to nie interesowało, liczył się wynik i lojalność źródła.

Masa potem się żalił, że on ryzykując głową, wystawił wam Karola, a wy się spóźniliście i wszystko wzięło w łeb.

Nastąpiło takie spięcie między nami, miał pretensje, ale nie wiedział, co się wydarzyło. Umówił się z Karolem na stacji kolejowej w Mrozach pod Warszawą. I Karol się tam stawił. W tym dniu do zatrzymania jednak nie doszło, bo Karol siedział w miejscu, gdzie było za dużo ludzi, podejrzewaliśmy, że chodzi uzbrojony i to może narazić na niebezpieczeństwo postronne osoby.

Atecy byli zaangażowani do tej akcji?

Byli, aczkolwiek nie wyszli z samochodów, jak powiedziałem, sytuacja nie sprzyjała. Bardzo niemiłą rozmowę miałem potem z Jarkiem. Zadzwonił wściekły. Ja mu powiedziałem krótko: Nie przejmuj się, będzie dobrze. Bo on się bał, że go oszukuję. Na spotkanie z Karolem on też nie dojechał, bo tak się umówiliśmy. Telefonował co jakiś czas do Karola, że już jedzie, że zaraz będzie, a potem, że gumę złapał i się trochę spóźni. Karol się denerwował i krzyczał do słuchawki, że może za Masą niebiescy jadą. Był buńczuczny: Przywieź ich do mnie, to ich załatwimy.

Daliście plamę, trudno się dziwić złości Masy.

Nie daliśmy plamy. Masa nie wiedział, że my na rano następnego dnia mamy przygotowaną całą realizację i pierwsze uderzenie pójdzie na mieszkanie Karola. Mieliśmy go namierzonego. W tej akcji brało udział stu dwudziestu policjantów, jednoczesny atak na lokal Karola i lokale pozostałych członków jego grupy. Karol schował się w sypialni pod łóżkiem. Kupa śmiechu, kiedy go stamtąd wyciągano. Zatrzymaliśmy sześć osób, ścisły trzon grupy. Miałem wtedy satysfakcję, była dziewiąta rano, a wiedziałem, że Jarosław lubi pospać, zadzwoniłem do niego. Obudzony ledwo kontaktował, a ja mu przypominam, że wczoraj mnie obsobaczał za skopanie akcji, więc uprzejmie donoszę, że Karola już mam w piwnicy. Masa wziął głęboki oddech i z ulgą mi podziękował. Wpadł nawet w niezdrowy entuzjazm i krzyczał do słuchawki: Jednak, kurwa, jesteś dobry.

Karol za Gamę nie został oskarżony. Dostał dożywocie za inne zabójstwa.

Prokurator uznał, że ma za słabe dowody, aby iść z tym do sądu. W sumie Karol dostał trzydzieści pięć zarzutów w sprawie wielu innych czynów, w tym kilku zabójstw. Wsadzenie go uznano za nasz duży sukces. A ja miałem taką satysfakcję, że dzień wcześniej przed zatrzymaniem Karola Masa krzyczał, że czuje się oszukany, że on się tak poświęca, bo jest oczami i uszami policji, a my lekceważymy jego poświęcenie. Nie zlekceważyliśmy. Chyba to w końcu zrozumiał.

A jakie było tło tego zbiorowego zabójstwa w Gamie?

Moim zdaniem Karol chciał wyjść spod skrzydeł „Wołomina” i uznał, że w ten sposób sobie sprawę ułatwi. Myślę, że to był jego autorski pomysł.

A na ile realna jest wersja, że zlecenie dał Baranina?

Wiem, że moi następcy szli w tym kierunku, ale nic im z tego nie wyszło.

Jedna z wersji mówi, że Baranina zaproponował Klepakowi opanowanie rynku alkoholowego w Polsce i dopuszczenie do interesu Ruskich, a Klepak okazał się patriotą i odmówił.

Jak są duże biznesy, to w tym świecie nie ma patriotyzmu. Liczy się tylko kasa.

Wykluczasz wyższe uczucia u Klepaka?

Nie znam go od strony uczuciowości. W kilku przypadkach jednak takich wyższych uczuć nie okazywał.

Czy Baranina mógł mieć przełożenie na Karola?

Mógł. Miał w Polsce bardzo rozbudowany krąg wspólników, współpracowników i osób, z których usług korzystał.

6. Sorry, Leszku, zaraz to załatwię

Pracowałeś przy rozpracowywaniu Baraniny?

W wąskim zakresie. W sprawie Baraniny mieliśmy kontakt w Berlinie z tamtejszymi policjantami celnymi. Na to spotkanie przyjechali też policjanci z austriackiego EDOK. Jeden z tych Austriaków bardzo dziwnie się na tych spotkaniach zachowywał. Potem się dowiedziałem, że został aresztowany pod zarzutem współpracy z Baraniną.

Na czym polegało jego dziwne zachowanie?

Po oficjalnych rozmowach w biurze pojechaliśmy z Austriakami na golonkę do bawarskiej restauracji. Spożyliśmy po dwa, trzy piwa, Austriacy oczywiście potrzebowali tłumacza. Ktoś z polskiej delegacji opowiedział po polsku kawał i ten Austriak zaczął się śmiać, chociaż tłumaczka nie zdążyła przetłumaczyć. Znał język polski, ale się do tego nie przyznawał. Grał nie fair.

Czy rzeczywiście Baranina był szefem wszystkich szefów?

Był to wyjątkowo mocny człowiek w świecie przestępczym i jednocześnie współpracownik wielu służb z różnych krajów.

Masa informował cię o roli Baraniny?

Nigdy o nim nie wspominał.

Z tego, co wiem, on nigdy Baraniny nie szanował. A kogo szanował?

Przed wszystkim Pershinga, Andrzeja Kolikowskiego.

A kogo się bał?

Zarządu pruszkowskiego. Tak, jak mówiłem, z Parasolem nie znosili się z wzajemnością. Bał się Słowika, który niby był niepozornym człowiekiem, ale miał niebezpieczny charakter. Masa, twierdził że jest nieobliczalny. Miał też respekt w stosunku do Wańki, na jego temat początkowo nie chciał ze mną rozmawiać. Ale później już mówił.

Podobno Wańkę szanował.

Tak, bardzo. Traktował go jako szefa całego ich środowiska. Może najlepszym przykładem ich wzajemnych relacji była sytuacja, do której doszło, kiedy odbywaliśmy spotkanie. Siedzieliśmy w jego samochodzie, on nagle dostaje telefon. I słyszę, że Masa, jak nie on, cały w ukłonach: Tak, Leszku, oczywiście, Leszku, natychmiast to załatwię, sorry, przepraszam, tak, będzie załatwione. Skończył rozmowę i schwycił drugi telefon, który miał do kontaktu ze swoimi żołnierzami, dzwoni do kogoś i go niemiłosiernie opieprza. Ty taki, śmaki, wziąłeś nie tę brykę, co trzeba, masz natychmiast odprowadzić i wrzuć jeszcze tam kasę, bo masz ode mnie karę.

Nie krępował się twojej obecności?

Spytałem pro forma, o co chodzi. Powiedział, że o interesy, nieważne. Więcej nie pytałem, bo i tak za chwilę miałem wszystko wiedzieć. Nie ukrywam, że chociaż Jarosław Sokołowski był moim źródłem, na obydwu telefonach miał podsłuchy założone. Już Dzierżyński mawiał, że najwyższą formą zaufania jest kontrola. Odsłuchałem sobie potem te rozmowy. Okazało się, że żołnierze podlegli Masie ukradli na Woli mercedesa należącego do starego złodzieja, z którym kiedyś Wańka siedział w więzieniu i którego darzył sympatią. Złodziej poskarżył się Wańce, a ten domyślił się, że brykę kropnęli żołnierze Masy, bo nikt inny na tym terenie by się nie odważył. Pikanterii tej historii dodaje fakt, że żołnierz, który ukradł auto wcześniej, zadzwonił do Masy, że jest do wzięcia taki i taki mercedes. Masa się ucieszył i go zachęcał: Bierz, bierz, kochaneczku. No to wziął, a za chwilę dostał opierdol i jeszcze karę musiał zapłacić. Życzenie Wańki było dla Masy rozkazem. Jeżeli wspominał mi o Wańce, to zawsze ze swoistym szacunkiem. A o pozostałych członkach zarządu mówił jak najgorzej.

Oni podobnie wyrażali się o nim. Trochę niekomfortową miał robotę, pracując dla ludzi, których musiał się obawiać?

Generalnie jego tarczą w tym środowisku był Pershing. Jak zaczęli obaj przechodzić na legal, a dotyczyło to interesu z Italmarcą, zarząd miał do nich pretensje, że sami się do tego zabrali, nie dopuszczając pozostałych. I to już był początek końca wspólnego funkcjonowania Masy w gangu pruszkowskim.

Nazywasz interes z Italmarcą legalnym? Przecież Aleksander Gawronik poślizgnął się na tej legalności i został skazany na osiem lat paki.

Oszustwa na podatku VAT i akcyzie to jak na ich standardy był prawie pełen legal. Przynajmniej w porównaniu do ich poprzednich interesów.

7. Niecelne strzały do Wariata

Mówiłeś, że Masa zarzekał się, że na swoich nie będzie donosił. Zawsze był taki lojalny?

Z czasem stał się bardziej elastyczny. Kiedy doszło do pierwszego, jeszcze nieudanego zamachu na Wieśka Niewiadomskiego, czyli Wariata, brata Dziada, Masa przyniósł mi taką informację, że szok.

Że Słowik za tym stał?

Nie, że Słowik, ale prawie cały zarząd. Twierdził, że czekali wtedy na Wieśka w miejscowości Zakręt. Pojechali fordem escortem koloru zielonego. Udział w strzelaniu do Wieśka miał brać Parasol, a Malizna według Masy siedział w tym fordzie jako kierowca. Słowik też tam miał być. Według jego słów elita pojechała likwidować Wariata, bo obawiali się, że młodzież nie potrafi wykonać zlecenia. Pojechali, ostrzelali samochód Wieśka i wrócili do Pruszkowa przekonani, że go zabili. Była tam jeszcze taka sytuacja, że do Malizny, jak stał przy samochodzie, jakiś facet podszedł, bo chciał się zapytać o drogę. Ten przywalił mu w nos i facet padł. To były informacje bezpośrednio od Masy. Po powrocie urządzili w Pruszkowie libację pod hasłem „młodzi, wy się uczcie od starych, jak załatwić wroga”. A rano prestiż starych trochę padł. Masa miał satysfakcję, kiedy mi opowiadał o ich minach, jak się dowiedzieli, że Wariatowi nic się nie stało.

Wariat nie złożył wtedy doniesienia o próbie zamachu?

Każdy, ale nie on. Dlatego ta sprawa pozostała na etapie operacyjnym. Wariat w życiu nie złożyłby doniesienia, on po swojemu wolał to załatwić, przy okazji napędzając klientów swojemu bratu Dziadowi, jak wiadomo, posiadającemu zakład kamieniarski.

A operacyjnie potwierdziliście informacje Masy?

Potwierdziliśmy, że Malizna miał zielonego escorta, ale go sprzedał, zanim doszło do zamachu.

Czyli Masa nie mówił prawdy?

To, że sprzedał, nie oznaczało, że nie mógł z tego wozu nadal korzystać.

Ale czy korzystał, nie ustaliliście. Nie wiesz więc, czy Masa nie wymyślił tego donosu na swoich wrogów.

Nie wiem tego, ale nigdy nie zdarzyło się, żeby mnie tak ordynarnie okłamał. Mógł się mylić w szczegółach, ale nie sądzę, aby zmyślił wszystko od a do zet, aby utopić przeciwnika.

A jak Masa określał swoją rolę w grupie? On o sobie mówił, że był kapitanem, czyli ogniwem pośrednim między zarządem gangu a żołnierzami. Nigdy nie awansował?

Podczas jednego ze spotkań pochwalił się, że wszedł do zarządu. Mieliśmy informacje z innych źródeł, że na jakiejś naradzie był Wańka, paru innych i Masa, który miał to spotkanie prowadzić. Ale to chyba nie był trwały awans. Bycie członkiem zarządu tylko pozornie dawało profity. Pamiętam, kiedy Ryszard Sz., ksywka Kajtek, został uprowadzony przez Wariata. Był gdzieś przetrzymywany. Jego żona zawiadomiła zarząd, że porywacze chcą za niego sto dwadzieścia tysięcy dolarów. Panowie długo dyskutowali, czy wyłożyć tę kasę, a potem doszli do wniosku, że nie warto, bo może on już nie żyje. Żona skądś wytrzasnęła tę sumę i Rysiek wrócił do domu cały i zdrowy. Zarząd mu nie pomógł, chociaż był jego członkiem.

Nie obraził się na kolegów?

A który z nich by się obraził? Wymafiowaliby go z miasta.

Jak rozumiem, wymafiować kogoś to tak, jakby mu się życie kończyło.

W tym środowisku nie było życia poza mafią.

Masa był kapitanem, ale jednocześnie bossem, bo zarządzał tak zwanym młodym „Pruszkowem”.

Miał grupę swoich ludzi. Kotlet, Matyś, Bysiu, Lisek, Sikor i inni to byli jego ludzie, którym on zlecał zadania, a oni je wykonywali.

Czy może być świadkiem koronnym szef grupy przestępczej?

Przecież wiesz, że ustawa to wyklucza. Ale dla Masy zrobiono wyjątek. Nie byłem zdziwiony tym, że przyjął propozycję i został koronnym przeciwko tym, którzy byli nad nim w hierarchii. Po prostu rozumiałem to. Facet walczył o swoje dzieci, o rodzinę i o życie. Ale byłem bardzo zdziwiony, że poświęcił tych, którzy dla niego pracowali i na jego rozkaz dokonywali różnych czynów. W moich standardach to się nie mieści. Twierdził, że starzy coś mu zlecali, a on był pośrednikiem. To ściema. Bysiu i inni to byli jego ludzie, którzy chronili go do końca, a potem sąd ich skazał na podstawie jego zeznań.

Ty to oceniasz od strony moralnej.

Tak, mam moralne zastrzeżenia.

Moralność to chyba nie jest mocna strona Masy.

Tu chodzi nie tylko o moralność, ale o zasady.

Obowiązkiem świadka koronnego jest zeznawać wszystko, co się wie na temat każdego przestępcy. A Masa sam przyznaje, że wiele osób oszczędził. Dlaczego?

Byli mu potrzebni, to jasne. Chciał jako świadek koronny mieć swoje wtyki w „Pruszkowie” i ludzi pilnujących mu interesów.

A ciebie poświęcił.

Mnie poświęcił, oskarżył i skazał bez wyroku na kilkanaście lat upokorzeń. Wciąż włóczę się po sądach. Jego wersja jest taka, zacytuję go, bo miałem z nim kontakt podczas konfrontacji, że był tylko zapałką, która podpaliła ogień pod ogniskiem, które przygotowali mu moi wyżsi przełożeni. Moi przełożeni mieli mu nakazać, żeby na mój temat kłamał. W to nie wierzę.

Rozdział 9

Nieoczekiwana zmiana miejsc

1. Donos na Masę

W niedzielę 5 grudnia 1999 roku w Zakopanem zastrzelono Pershinga i twojemu agentowi Masie świat się nagle skończył.

Ja wtedy studiowałem w Akademii Obronności, akurat wracałem z zajęć. Dostaję telefon od przełożonego. Słyszałeś, co się stało? Słyszałem. Wiesz, co masz robić? Wiem. Wiesz, z kim masz się spotkać? Wiem. To jedź. Z poleceniami się nie dyskutuje. Wydzwoniłem swoich funkcjonariuszy, tych najbardziej zaufanych, i spotkałem się z Masą.

Gdzie?

W Komorowie, przy kolejce WKD. Był przerażony. Potem spotykaliśmy się codziennie przez jakieś dwa tygodnie. Umówiliśmy się, że przygotuje mi listę sieci punktów z automatami do gry, które są haraczowane w imieniu Malizny. Ma mi to dać w Komorowie. Ma mi dać tę listę i inne informacje, bo już szedł na całość, sprzedawał wszystko, co wiedział, bo według niego to zarząd pruszkowski zlecił zabójstwo Pershinga. Ale to spotkanie już nie doszło do skutku. Przestał odbierać telefony. Nie wiedziałem, co się dzieje. Ściągnąłem posiłki i podjęliśmy decyzję, że zatrzymujemy Masę. Nie doszło do tego, bo okazało się, że on uciekł. Wersja oficjalna po latach, że uciekł przede mną, a inna jest taka, że uciekł przed grupą pruszkowską, bo wiedział, że mają go zastrzelić.

Za co go chciałeś zatrzymać? Przecież to twój informator.

Miałem za co, ale to pretekst. Uważałem, że areszt to dla niego jedyna szansa, aby przeżył.

Chciałeś go zatrzymać, żeby uratować mu głowę?

Głównie dlatego, ale nie tylko. Tymczasem pojawił się niejaki Dariusz R., ksywka Rudy, który złożył na policji doniesienie, że Masa go haraczuje. Za zarzuty do haraczu na ogół dostaje się tymczasowy areszt. Pomyślałem wtedy, że to jest szansa, aby Masę przechować pod kontrolą, a przy okazji przygotować go do roli świadka incognito. Przez myśl mi wtedy nie przeszło, że ktokolwiek będzie chciał z niego zrobić świadka koronnego. Przecież był przywódcą zorganizowanej zbrojnej grupy przestępczej w postaci młodego „Pruszkowa”. Ale świadkiem incognito mógł zostać jak najbardziej. Tym bardziej, że wcześniej, jeszcze przed zabójstwem Pershinga mówił mi, że ma dosyć tej całej grupy. Jak już mówiłem, twierdził, że Parasol wynosi z dziupli kokainę w siatkach na handel. On ustali, gdzie jest ta dziupla. Pytał, czy mógłby być świadkiem incognito, żeby ugotować Parasola.

Wiedział, że ty planujesz go zatrzymać?

Absolutnie nie wiedział, bo rzecz polegała na tym, że krótko po zabójstwie Pershinga Rudy, właściciel sklepu z elektroniką, złożył oficjalne zawiadomienie, że Masa go haraczował od dłuższego czasu. Ja dowiedziałem się o tym później, z Rudym nie miałem kontaktu. Rudy twierdził, że jest zdesperowany, bo nie miał już z czego płacić Masie.

Był wiarygodny?

Moim szefom wydawał się wtedy wiarygodny.

A tobie?

Byłem tym zbiegiem okoliczności zaskoczony. Tu ginie Pershing, życie Masy jest zagrożone i za chwilę przychodzi człowiek, który zaczyna coś zeznawać przeciwko Masie. Wtedy prokuratura oceniła, że należy tę sprawę realizować.

To nie było tak, że Rudy się do ciebie zgłosił?

Jeszcze raz mówię, że absolutnie nie. On się zgłosił do Komendy.

Masa wiedział, że Rudy go obciąża?

Wtedy chyba jeszcze nie. Mnie wspomniał, że zamyka niektóre swoje interesy z obawy przed tym, co nastąpi, i jest gotowy na najgorsze, ale nie informował, że gdzieś wyjedzie dalej. Bardzo się obawiał o swoje życie, moim zdaniem był wtedy zdany sam na siebie. Miał swoją ochronę, Bysia i innych, ale wiadomo, że w tych środowiskach jednego dnia ochrona jest twoja, a następnego okazuje się, że twojego wroga. Próbował ustalić, kto wydał zlecenie na Pershinga.

Mówił, że kto?

Obciążał winą zarząd pruszkowski. Starych.

Nie bezpośrednio Maliznę.

W tamtym okresie nie konkretyzował kto.

Byliście umówieni w Komorowie, ale on zniknął.

Byliśmy umówieni. Czekałem w Pruszkowie, byłem z dwoma osobami na zabezpieczeniu. Czekaliśmy na telefon, aż on zadzwoni, ale kontakt się urwał i w żaden sposób nie można było się dodzwonić na jego telefon. Było to troszkę szokujące, bo pierwsza myśl, jaka mi wpadła do głowy, to, że go dopadli.

Tak naprawdę pojechałeś tam, żeby go zatrzymać?

Tak, takie miałem polecenie. Chciałem to zrobić sam, bo po tylu latach współpracy i tylu cennych informacjach, które od niego uzyskałem, uważałem, że jemu się należy, że nie zostanie zatrzymany pokazowo na mieście, tylko spokojnie i po cichu. I że jest to jakaś forma pomocy, że przeżyje przynajmniej.

Miałeś do niego pretensje, że ci nie powiedział o sprawach z Rudym i że złamał jakąś zasadę?

Nie, nie było takich zasad. Zdawałem sobie sprawę, że ten człowiek funkcjonuje w tym środowisku i że musi na czymś zarabiać i jego ludzie muszą zarabiać. Jeżeli dokonywał przestępstw, robił to na swoją odpowiedzialność.

2. Akcja w domu Masy

I co zrobiłeś, kiedy jego telefon wciąż milczał?

Czekaliśmy do wieczora i ściągnąłem posiłki.

Ilu policjantów przyjechało?

Przyjechała grupa uderzeniowa i dochodzeniowcy. W sumie w okolicach jego miejsca zamieszkania było sześć czy siedem osób. Trzy osoby w samochodzie łącznie ze mną i co najmniej trzech do prowadzenia obserwacji w drugim samochodzie ustawionym niedaleko.

Wszedłeś do domu?

Ciemno się już zrobiło i podjechał samochód, to chyba było audi, dosyć duże auto, z którego wysiadł duży facet bardzo przypominający sylwetką Masę, jak się później okazało był to Ireneusz K., jego szwagier. Wszedł do domu i zaraz z niego wyszedł i odpalił audi. Krótka decyzja, nie mamy na co czekać, podejrzewamy, że to jest Masa. Próbowaliśmy zablokować to audi na dwa samochody, pierwszy odpalił, drugi nie. Proza życia. Wyszła taka sytuacja, że dwoje z nas wyskoczyło, usiłując go zatrzymać. Człowiek też się zdenerwował, dał w pedał, porozrzucał nas, na szczęście nic się nikomu nie stało. Potem były legendy, że ja mu skopałem ten samochód, ale to już bzdura totalna.

Później wiedzieliście, że to nie był Masa?

Do końca nie byłem przekonany. To trwało bardzo szybko, to były ułamki sekund, było ciemno, człowiek w audi był trudny do rozpoznania. Podjąłem decyzję, że wchodzimy do domu. Weszliśmy we trzy osoby, potem doszła załoga ścigająca audi, ale oni zabezpieczali budynek zgodnie z regułami na zewnątrz. Nasza trójka weszła do środka. Też na ten temat krążą legendy, nie chcę ich omawiać, bo przecież wciąż toczy się mój proces i muszę zachować tajemnicę.

Zarzuty są jawne.

Przekroczenie uprawnień, niedopełnienie obowiązków i żądanie łapówki.

Jak było naprawdę?

Nie było żadnego przekroczenia, mieliśmy prawo wejść na legitymację.

Kto wam otworzył?

Żona Jarosława, pani Elżbieta.

Kto był na miejscu?

Żona, jej brat i bratowa. Dzieci prawdopodobnie były u siebie w pokojach. Chcę zaznaczyć, że byłem na wielu wejściach do mieszkań, przeszukaniach u wielu ludzi, ale czegoś takiego, co się tam zaczęło, nigdy nie przeżyłem. Natychmiast jakaś afera, panika, kombinacje takie, że byłem w szoku. Pani Elżbieta krzyczała, że my nie jesteśmy policją, mimo że pokazywaliśmy legitymacje. Totalny rozgardiasz, wrzawa, bałagan. Pani Elżbieta krzyczała, że jesteśmy wszyscy pijani. Mówię jej, żeby zadzwoniła do miejscowej jednostki policji, przyjadą mundurowi i potwierdzą, kim jesteśmy. Ale do policji nie chciała dzwonić. Chciała do adwokata. Proszę dzwonić do adwokata. Nie zadzwoniła do adwokata. Prawdopodobnie zadzwoniła do Jarosława, on zadzwonił do senatora Gawronika, senator do dziennikarza i nagle mieliśmy telewizję.

Jaką telewizję?

Nie mam pojęcia, dowiedziałem się o tym później. Dziennikarz miał nakręcić pijanego policjanta, czyli mnie. Tak mu to przekazał Gawronik, który zeznał też, że dał, czy obiecał dać dziennikarzowi dwadzieścia tysięcy złotych za news z pijanym policjantem. Dziennikarz został wylegitymowany, nie wpuszczono go na teren posesji, a na zewnątrz to jego sprawa, co robi, nie interesowaliśmy się tym. Żadnego newsa w telewizji nie wyemitowano.

Co miał do tego Gawronik?

Masa był wtedy jego wspólnikiem w Italmarce. Dopiero później ich drogi się rozeszły, kiedy Jarek obciążył go zeznaniami, już jako świadek koronny.

Kiedy policja opuściła dom Sokołowskiego?

Do rana trwały czynności procesowe prowadzone przez moich policjantów. Szukali sprzętu elektronicznego, który w ramach haraczu miał Sokołowski zabrać Dariuszowi R. Bo przypominam, że to był główny cel naszej wizyty w tym domu – zabezpieczenie dowodów haraczowania i zatrzymanie Masy jako podejrzanego w tej sprawie. Tego sprzętu zabezpieczono dużo, miał sporą wartość. Później, po kilku miesiącach, wyszła wersja, że ostrzegłem Sokołowskiego o policyjnym wjeździe do jego mieszkania. Nawet najgłupszy, najbardziej prymitywny złodziej, jeżeli posiada informacje, że wjedzie do niego policja w konkretnej sprawie, pozbywa się fantów. U Masy te fanty leżały prawie na wierzchu, jakby na nas czekały.

Z tym rzekomym ostrzeżeniem przez ciebie to była wersja Masy?

Tak, to była jego wersja. Podobnie jak to, że miałem od niego zażądać dziesięć tysięcy dolarów za to ostrzeżenie. Nie określił, kiedy miałem się domagać tych pieniędzy, ale, że najpierw go ostrzegłem, a potem zażądałem kasy. Musiałbym być skrajnym idiotą, żeby go najpierw ostrzec, a potem domagać się za to łapówki.

Wiem, że podczas konfrontacji między wami Masa wycofał się z tego zarzutu. Oświadczył, że prawdopodobnie źle cię zrozumiał i jest raczej przekonany, iż sobie w ten sposób zażartowałeś.

Nawet w żartach nie domagałem się niczego, a poza tym w kontaktach z nim raczej nie żartowałem.

3. Padł na mnie cień Masy

Gdzie wtedy zniknął Jarek Sokołowski?

Początkowo nie wiedzieliśmy. Doprowadziłem do sytuacji, że zostały ogłoszone policyjne poszukiwania w całym kraju. Po pewnym czasie katowickie policyjne Biuro do Walki z Przestępczością Zorganizowaną ustaliło jego miejsce pobytu. Przebywał na południu Polski u swojego znajomego, dealera samochodów. Miał tam nawet ochroniarza w postaci pewnego byłego policjanta. Na święta ściągnął tam swoją rodzinę. A w okresie między świętami a sylwestrem został zatrzymany przez policję.

I trafił do Wadowic?

Tak, do aresztu śledczego w Wadowicach. Nie wiedziałem, że tam jest urabiany na świadka koronnego. Przyjeżdżali do niego na widzenia dwaj wicedyrektorzy świeżo powołanego Centralnego Biura Śledczego. W tym czasie spokojnie dalej pracowałem. Myślałem, że dobrze się stało, że Jarek jest tymczasowo aresztowany, dzięki temu żyje, bo łapy starych pruszkowskich tak wysoko nie sięgały.

Nad czym tak spokojnie pracowałeś?

Zaczęły iść pełną parą przygotowania do przekształcenia dwóch biur – do walki z przestępczością zorganizowaną i do walki z przestępczością narkotykową – w Centralne Biuro Śledcze. Polecono mi, żebym przygotował nową strukturę w Warszawie. No i stworzyłem cały zarząd warszawski, miałem zostać jego naczelnikiem, ale to się szybko zmieniło. Poczułem, jak atmosfera wokół mnie się zagęszcza, ludzie szepczą po kątach. Padł na mnie cień Masy. Zostałem zaproszony przez jednego z wicedyrektorów CBŚ, który powiedział, że w świetle tego, co się wydarzyło, nie mogę liczyć na awans. A co się wydarzyło? Czy ja mam jakieś postępowanie, o którym nie wiem? No wiesz, nie możesz na razie zostać naczelnikiem zarządu, ale masz propozycję przeniesienia. Gdzie? Do nowo tworzonego wydziału kryminalnego. Na tym przejściu bardzo straciłem finansowo, już nie wspomnę o prestiżu, bo tam poszedłem na zwykłego pracownika. No, ale cóż, trzeba było pracować.

I co tam robiłeś?

Nic, kompletnie nic. Siedziałem sam w wielkim pokoju, nikt nie wiedział, co ze mną będzie dalej.

Mogłeś się uczyć języków obcych.

Pewnie tak, ale pewnie nie mógłbym się skupić, bo w głowie cały czas mi kołatało, że coś się wokół mnie dzieje, a ja na dobrą sprawę nie wiem co. Czekałem, aż mi jeszcze dadzą stare ozety do zszywania. W końcu major policji też może zszywać.

Co to są ozety?

Ostatecznie wyjaśnione sprawy, czyli stare teczki z aktami. Jak policjant jest na bocznym torze, to mu wymyślają takie zajęcia. Przekładanie papierków i tym podobne. Ozetów jakoś mi nie dali, może się bali, że będę miał za dużą wiedzę. W końcu wyciągnął do mnie rękę mój ówczesny przełożony, bardzo porządny człowiek, Jurek Kowalski. Znaliśmy się z różnych realizacji z wcześniejszych lat. Szanowaliśmy się. Akurat w Polsce rozlała się fala uprowadzeń ludzi dla okupu. Poszedłem do Jurka i zaproponowałem, żeby stworzyć zespół w ramach wydziału kryminalnego, który zajmowałby się uprowadzeniami w środowisku figurantów CBŚ.

Jak rozumiem, miało to dotyczyć wzajemnych uprowadzeń w grupach przestępczych?

No właśnie. I Jurek natychmiast się zgodził. Zespół stworzyłem dwuosobowy, ja i kolega o imieniu Tomek. Jurek dał nam do dyspozycji poloneza. Pierwsza taka sprawa trafiła nam się w Bydgoszczy, gdzie doszło do uprowadzenia handlarza narkotykami. Udało nam się wraz z bydgoskimi policjantami uwolnić porwanego i zatrzymać porywaczy. On dostał zarzuty za handel, oni za uprowadzenie i handel. Żeby było śmieszniej, to był obywatel Holandii.

Dostałeś za to nagrodę?

Głupia sprawa. Przyszedł wniosek premiowy, w którym wymieniono mnie i Tomasza. I kto zostaje skreślony? Ja. Bo był taki zwyczaj, że jak byłeś podpadnięty, to muszą cię walić po łapach, nawet na parę złotych.

Nie mogli cię oficjalnie ukarać, bo nie było zarzutów, to chociaż po premii polecieli.

Toczyło się wewnętrzne postępowanie wyjaśniające, prowadził je człowiek od nas, ze struktur Centralnego Biura Śledczego. I nie był to żaden mój kolega. Zakończył je i nie przekształcił w postępowanie dyscyplinarne, a to znaczyło, że zarzuty się nie potwierdziły. Byłem czysty, spodziewałem się, że teraz karta się odwróci. W wielkim błędzie byłem, jak się okazało. Pamiętam, że tego dnia byłem oficerem dyżurnym Centralnego Biura Śledczego, siedziałem w sekretariacie. Do mnie spływały informacje z jednostek, a ja przekazywałem je przełożonym. W pewnym momencie podszedł do mnie wicedyrektor CBŚ, dzisiaj już nieżyjący, i powiedział, że do tej pory mi pomagali, ale akurat upływa piętnaście lat mojej roboty w policji, czyli że mogę już odejść na emeryturę. Zastanów się i jutro zrób, jak uważasz – zakończył. Dał mi do zrozumienia, żebym się zwolnił. Na takie dictum nie było co się zastanawiać. Napisałem raport o zwolnienie. Cała procedura trwała miesiąc, wyrażono zgodę. Odszedłem na emeryturę dokładnie w rok od śmierci Pershinga i początku tej awantury.

4. Myśliwy staje się zwierzyną

W grudniu 2000 r. masz trzydzieści siedem lat i już jesteś emerytem. Pozazdrościć.

W domu nie siedziałem, bo natychmiast znalazłem pracę w międzynarodowej korporacji zajmującej się ochroną. Zostałem tam zatrudniony na stanowisku menedżera ochrony fizycznej, miałem ileś tam obiektów do zabezpieczenia i iluś tam pracowników, którzy ochraniali te obiekty. Między innymi Galerię Mokotów. Była modna wśród warszawskich gangsterów, tu się umawiali na spotkania. Zdarzały się ciekawe sytuacje, kiedy ci ludzie, których niedawno ścigałem jako policjant, teraz przyglądali się z niedowierzaniem, czym się zajmuję. Podejrzewali chyba, że mam robotę pod przykryciem, bo wieść, że się zwolniłem z policji, jeszcze się nie rozeszła.

Były jakieś komentarze?

Tak, w rodzaju, że lepiej znikać, bo psiarnia na miejscu. Polubiłem tę pracę, chociaż zasuwało się od skowronka do żaby, bo trzeba wszystkiego przypilnować. Ale długo to nie trwało. Pod koniec stycznia 2001 roku rano wyjechałem do pracy i zaraz dostałem informację, że mnie policja szuka w domu, tacy w czarnych mundurach. Pracowałem w tym dniu w Galerii Mokotów, potem pojechałem na inne obiekty. Po jakimś czasie zadzwonił pracownik z Galerii: Słuchaj, policja tutaj przyjechała. No, kicha totalna, międzynarodowa agencja ochroniarska, dla której Galeria Mokotów to flagowy obiekt, no i po menedżera tejże korporacji przyjeżdża policja. Reklama super, fantastycznie jest.

I co z tym robisz?

Co robię? Jadę na Okrzei do mojego kolegi Ludwika. Pytam go, czy wie, dlaczego policja mnie szuka. My cię nie szukamy – mówi. W centrali CBŚ na Puławskiej też nie wiedzą. Telefonuję do prokuratury warszawskiej – też nie. Nikt mnie nie szuka, to na diabła jacyś czarni jeżdżą za mną po mieście? Ktoś wreszcie coś skojarzył i poradził mi telefon do Olsztyna, do prokuratury. I okazało się, że ten Olsztyn mnie szukał. Prokuratorowi powiedziałem, żeby określił miejsce, w którym będą policjanci, jakich po mnie wysłał, a ja odstawię samochód i się zamelduję. Pan prokurator jednak już swoich czarnych odwołał. Zaproponował, abym sam stawił się w najbliższy poniedziałek o godzinie dziewiątej rano w prokuraturze w Olsztynie.

Oczywiście spytałeś, w jakiej sprawie.

Oczywiście nie spytałem. Wiedziałem, że i tak mi nie odpowie, po co człowieka narażać na stres. Poszedłem do swoich przełożonych i opowiedziałem, że mam taki problem, zaproponowałem, że napiszę podanie o rozwiązanie umowy o pracę, żeby nie narażać reputacji firmy. Absolutnie się nie zgodzili. Pojedzie pan i wróci. Ma pan jakiegoś swojego prawnika, bo jeżeli nie, to damy panu naszego. Byłem bardzo mile zaskoczony.

Jak cię Olsztyn przywitał?

Pojechałem w ten umówiony poniedziałek do prokuratury, no i już zostałem w tym Olsztynie na pół roku. Prokurator przedstawiał zarzuty: przekroczenie uprawnień i żądanie korzyści majątkowej w wysokości dziesięciu tysięcy dolarów od Jarosława Sokołowskiego. Ręce mi opadły. Przecież to bzdura, panie prokuratorze, w co mnie ładujecie? Wiedziałem, że od razu w tym momencie idę siedzieć, bo za łapówkę obligatoryjne są trzy miesiące aresztu. Byłem sam, bez adwokata, ale złożyłem wyjaśnienia.

Te dziesięć tysięcy dolarów to trochę mało jak na możliwości gangstera obracającego, jak sam opowiadał, kwotami milionowymi.

To samo powiedziałem prokuratorowi. Gdyby Masa wymyślił sto tysięcy, nie wybroniłbym się z tego, ale dziesięć?

A przedstawił ci jakieś dowody?

A skąd. Na razie to ja mam się tłumaczyć. Na dowody prokurator ma dużo czasu. Już wiedziałem, że będę zatrzymany na czterdzieści osiem godzin, a potem sprawa aresztowa. Rzuciłem mu wtedy, że przecież wie, iż jako policjant nie będę miał w areszcie życia. Uspokajał, że będę tylko zatrzymany. Ja nie miałem złudzeń. Po tych czterdziestu ośmiu godzinach nie wyjdę sobie tak po prostu do domu i w ramach dozoru będę się meldował w najbliższej jednostce policji. Zawiozą mnie do sądu, a sąd przy taki zarzutach nawet się nie zastanowi nad dowodami i jestem pozamiatany.

Wiedziałeś, jaka jest praktyka, bo sam wsadzałeś ludzi.

Dokładnie tak, ale teraz z myśliwego stałem się zwierzyną. Powiedziałem sobie: Trudno, tak musi być. Nastąpił dzień, kiedy mnie przewieźli do sądu, moja żona już czekała z jakimś ubraniem. Policjanci z ochrony fajnie się zachowywali, wiedzieli, że jestem normalny, ale taki mają obowiązek pilnować, żebym nie uciekł. Sędzia przyklepał trzy miesiące, potem mi to przedłużyli o kolejne trzy.

Policjant pod celą. Lekko nie miałeś?

Najpierw mnie wsadzili do celi dla niebezpiecznych, bo nie wiedzieli, co ze mną zrobić, a tam byłem sam. Po jednej dobie przenieśli mnie na oddział ochronny. Trzymali tam policjantów, wojskowych, ale byli też zwykli przestępcy, którzy zdecydowali się na współpracę z organami ścigania. No, może nie tacy zwykli, bo przeważnie recydywiści. Oczywiście ja z nimi w celi nie siedziałem, aczkolwiek byliśmy w jednej grupie spacerowej, przysługiwała codziennie godzina, a ja nie unikałem spacerów. Pierwszego dnia w tym areszcie przyszedł oddziałowy i daje mi „Gazetę Olsztyńską”: Może pan o sobie poczytać.

Ładnie cię opisali?

Tak, na pierwszej stronie. Prawdziwa sensacja, wysoki rangą oficer Centralnego Biura Śledczego, prawdopodobnie członek grupy pruszkowskiej, został osadzony w areszcie. Ale pretensji do tej gazety nie miałem, taka ich robota. Nie powiem nawet, ten artykuł miał duży wpływ na to, że w areszcie nikt mi nie dokuczał.

Nabrali szacunku, że jesteś gangsterem z „Pruszkowa”?

Niektórzy może tak. Na pierwszym spacerze natychmiast miałem rozmowę z recydywą z tego oddziału ochronnego. Jeden o imieniu Krzysztof przedstawiał się, jakoby był namiestnikiem „Pruszkowa” na tereny olsztyńskie. Twierdził, że pracował dla Pawła M., pseudonim Małolat, którego kiedyś zatrzymywałem. Drugi – młody facet po trzydziestce, ale dwa Sztumy zaliczył. A tego Sztumu strach się bać, to znaczy tam nikt na ochotnika nie idzie.

To była rozmowa dyscyplinująca?

Rodzaj wieczorku zapoznawczego. Powiedzieli, że wiedzą, iż byłem psem, wiedzą, jakie miałem kontakty, ale rozumieją, że każdy orze jak może. I mogę być spokojny. Pomyślałem, że panowie na tej ochronce za wiele do gadania nie mają, bo to oni się systemowi sprzedali. Połaziliśmy sobie, rozeszliśmy się i spokój. To inny świat. W tej grupie ochronnej na ogół siedziałem z żołnierzami. Jeden był z poboru i złapali go na jakiejś lewej przepustce, potraktowali to jako dezercję. Za takie głupoty się wsadzało wtedy ludzi. Innego, porucznika, przywieźli żandarmi, tak jak go wzięli, w mundurze, w berecie z orzełkiem. Magazynier się śmiał: Aleś się, gościu, przebrał.

Wojsko nie miało własnych aresztów?

Nie było wojskowych kryminałów w okolicy. Facet posiedział dwa tygodnie. Był pomówiony przez żołnierza, że mu zrobił falę. Potem okazało się, że ten, co go oskarżył, to szajba totalna, wszystko wymyślił. Później przywieźli policjanta z Olsztyna, z dochodzeniówki, i musieli nam zmienić grupę, bo on kogoś zamykał z tych, co tam siedzieli. Dla bezpieczeństwa jego przenieśli i mnie przy okazji. Wtedy trafiłem do zwykłych złodziei.

Nie było jakichś ekscesów?

Nie, przynajmniej w stosunku do mnie. Jedyny eksces miałem z psycholożką, która na podstawie mojego zarzutu, że dokonałem czynu pod wpływem alkoholu, wyciągnęła prosty wniosek, że jestem uzależniony. Strasznie mnie pocieszyła, że będę miał ciężko w tym areszcie. Spytałem dlaczego. No, z pana nałogiem. Jakim moim nałogiem? O czym pani mówi? To prawda, palę papierosy, ale najwyżej rzucę palenie. A jej chodziło o alkohol. Potem miałem niedużą satysfakcję, bo kiedyś ta pani psycholog zastępowała na moim oddziale wychowawcę. Powiedziałem jej, że postawiła nietrafną diagnozę. Tyle miesięcy przeszło i jakoś sobie daję radę z tym alkoholizmem. Widać było, że głupio się poczuła. W zamian załatwiła mi dodatkowy bilecik na paczkę żywnościową.

Szybko się nauczyłeś funkcjonować w tym środowisku.

No, niestety, albo człowiek sobie radzi, albo nie potrafi się przystosować i wtedy ludzie się załamują. Zawsze się szybko dostosowywałem do środowiska.

Traktowałeś to jako kolejną operację specjalną?

Można tak na to patrzeć. Tylko podczas tej operacji trzeba było o wiele bardziej na swoje życie i zdrowie uważać.

5. Było, jak było, niczego nie żałuję

Kiedy zacząłeś się zapoznawać z materiałem dowodowym?

Już po wyjściu z aresztu. Kiedy siedziałem przez pierwszy miesiąc, zero czynności. Wsadzili i cisza. A po miesiącu robi się dym totalny z samego rana, zabierają mnie, wiozą, przez szybę widzę, że pół miasta zamknięte. Okazało się, że to przez świadka koronnego Masę, bo go przywieźli na konfrontację ze mną. Konfrontacja trwała cały dzień do wieczora. Byłem przekonany, że wypadła na moją korzyść. Prokurator chwilami był zaskoczony, że my z Masą nie skaczemy sobie do gardeł, żadnej wojny nie mamy.

Mam stenogram tej konfrontacji. Wynikało z niego, że Masa momentami się wycofywał ze swoich oskarżeń. Wrócimy do tego w następnym rozdziale.

Tak, wycofywał się, ale zdajmy sobie sprawę, że nie mógł się całkowicie wycofać, bo to groziło mu utratą statusu. Świadek nie może przecież kłamać.

Czy poza Masą był jakiś naoczny świadek, że żądałeś łapówki?

Nie.

A czy w relacji Sokołowskiego były wymienione bliższe okoliczności tego zdarzenia? Gdzie żądałeś tej łapówki, jakiego dnia, rano, wieczorem czy w południe?

Nie pamiętał tego. Żadnych okoliczności towarzyszących nigdy nie podał.

To był najpoważniejszy zarzut. A przekroczenie uprawnień na czym polegało?

Że przekazywałem mu tajne informacje, na przykład numery rejestracyjne naszych samochodów służbowych. Podczas jednego z zatrzymań znaleziono u któregoś z młodych pruszkowskich, tych podlegających Masie, listę samochodów. Rzecz w tym, że ta lista dotyczyła samochodów, które za nimi jeździły. Jedne mogły być policyjne, inne nie. Sami spisywali sobie te numery, jak widzieli, że jakieś auto zachowuje się podejrzanie. Poza tym po co miałem przekazywać im listę naszych samochodów, skoro oni mieli je przed naszą siedzibą na Okrzei od ósmej rano do szóstej wieczorem wszystkie na widoku? Stały wystawione wzdłuż drogi, bo nie było gdzie parkować. My nie mieliśmy oddzielnych samochodów do operacji, a oddzielnych do innych działań, jeździło się tymi samymi samochodami. Oni wszyscy znali je na pamięć, tak samo jak my znaliśmy ich samochody. To, że Wańka jeździł jaguarem, a Masa mercedesem, wiedzieliśmy doskonale.

W dobrym towarzystwie ludzie wiedzą o sobie wszystko.

Byliśmy w takim razie dobrym towarzystwem.

Ile czasu spędziłeś w tym areszcie?

Pół roku. Miałem siedzieć jeszcze trzy miesiące, ale nagle prokurator wydał postanowienie o uchyleniu aresztu tymczasowego. Stało się to, kiedy nastąpiły zmiany w rządzie AWS i ministrem sprawiedliwości przestał być Lech Kaczyński. Nagle wszystko nabrało innego obrotu i mnie wypuścili.

Przypomnij, kiedy usłyszałeś zarzuty.

Czternaście lat temu. Sprawa nadal się toczy. Raz już zostałem uniewinniony, ale prokuratura wniosła apelację, sprawa trafiła do ponownego rozpatrzenia.

Miałeś taką myśl, że jak zostaniesz prawomocnie uniewinniony, to jeszcze wrócisz do policji?

Kiedyś tak, bo tęskniłem za tą robotą, ale już się z tego wyleczyłem. Dwa razy nie wchodzi się do tej samej rzeki.

Czy poza salą sądową miałeś w tym czasie jakikolwiek kontakt z Masą?

Nie, absolutnie nie. Ani on do tego nie dążył, ani ja. I na pewno dalej tak zostanie.

A jak się zakończyła sprawa z doniesienia tego Rudego, którego Masa miał haraczować?

Masa na pewno nie dostał za to zarzutów.

Masa napisał w swojej książce, że Rudego nasłał zarząd gangu pruszkowskiego i była to prowokacja wymyślona po to, aby Masę zapuszkowano, a wtedy starzy mogliby przejąć jego interesy.

Ta wersja wydaje się wielce prawdopodobna. Jeżeli chciało się przejąć wspólny interes Pershinga i Masy związany z handlem papierosami, to wyeliminowanie obu otwiera drogę do przejęcia przedsięwzięcia. Jednego zabito, drugiego chciano wpakować za kraty. Ma to ręce i nogi.

To nie była żądza krwi ze strony zarządu, tylko zwykły biznes?

A może jedno i drugie połączone.

Według moich źródeł Masa pożyczył Rudemu pieniądze na biznes i ten początkowo zwracał mu dług, ale kiedy popadł w tarapaty finansowe, oddawał odsetki i kapitał fantami ze sklepu elektronicznego. Dlatego trudno nazwać to haraczowaniem. Podobno to Słowik namówił Rudego, aby złożył na Masę doniesienie.

Wydaje mi się, że to całkiem możliwe.

Żałujesz teraz, że na podstawie mało wiarygodnej opowieści Rudego chciałeś aresztować Masę, co spowodowało wojnę między wami? Dodam, że w tej wojnie to on wygrał, a ty poniosłeś straty.

Było, jak było, niczego nie żałuję. Nawet jeżeli Rudy kłamał, co przecież Masa mógłby udowodnić, to i tak moim celem było uratowanie mojemu agentowi życia. Ja naprawdę się wtedy balem, że go odstrzelą jak Pershinga. Areszt był gwarancją, że przeżyje.

6. Masa nie zadzwonił

W twoim przypadku areszt był gwarancją, że do policji masz już drzwi zamknięte. Poza policjantami, z którymi pracowałeś – w tej liczbie było kilku wysokich rangą, na przykład Adam Rapacki – oraz ministrem spraw wewnętrznych Markiem Biernackim inni odwrócili się od ciebie. Uznali z góry, że jesteś czarną owcą. Minister sprawiedliwości Lech Kaczyński powiedział nawet, że nie zrobi nic w twojej sprawie.

Do nikogo nie mam żalu, a tym, którzy mnie wspierali, dziękuję. Kiedy Lech Kaczyński był prezydentem Warszawy, jedna z dziennikarek spowodowała, że przyjął mnie na audiencji w ratuszu. W moim odczuciu sympatyczny człowiek, mimo że nie jestem wyborcą PiS. Powiedział, że jak był ministrem, patrzył na tę sprawę inaczej, a teraz ma inną perspektywę, w jego opinii zostałem pokrzywdzony przez system. Spytał, jak mógłby mi pomóc. Powiedziałem, że sprawa się toczy, pomocy nie potrzebuję. Wtedy on zaproponował, że zaproteguje mnie u szefa warszawskiej Straży Miejskiej, bo moje doświadczenie i umiejętności mogą się tam przydać.

Szefem Straży w Warszawie był wtedy Witold Marczuk.

Przyjął mnie na rozmowę i oświadczył, że mam za wysokie kwalifikacje do tej formacji, a poza tym jakby ludzie się dowiedzieli, że dostałem tu pracę, to prezydent Kaczyński miałby wielkie problemy z tego tytułu. I się pożegnaliśmy. Kiedy pan Marczuk za rządów PiS został szefem ABW i awansował z szeregowca na pułkownika, a potem na generała, pomyślałem, że zapewne teraz dostanę telefon, bo moje kwalifikacje będą wystarczające, żeby wesprzeć go swoją wiedzą na linii walki ze zorganizowaną przestępczością. Nie zadzwonił.

Wydaje się, że mógłby zadzwonić Jarek Sokołowski, twój dawny agent, który dzisiaj bryluje jako pisarz poczytnych dzieł.

Po co?

Żeby cię na przykład przeprosić za niesłuszne oskarżenie.

Daj spokój, nie zależy mi na tym. Chciałbym tylko, żeby już nie kłamał na mój temat.

Znów kłamie?

Pisał felietony w periodyku „Focus Śledczy”, bo – co tym, którzy go znali, może się wydać dziwne – bywa też dziennikarzem. W jednym z felietonów zarzucił mi sprzeniewierzenie funduszu operacyjnego przy okazji śledztwa w sprawie zabójstwa Nikodema Skotarczaka, czyli Nikosia. Miałem te pieniądze przebalować razem z kolegami. Tymczasem ja nigdy nie pracowałem przy tym śledztwie. W tym czasie, o czym Masa nie wie, pracowałem w strukturze operacji specjalnych i w ogóle nie miałem dostępu do tego typu spraw. Gdybym pobierał cokolwiek z funduszu operacyjnego, pozostałyby dokumenty. Ale takich kwitów nie ma, bo być nie może.

Dlaczego nie wystąpiłeś na drogę cywilną przeciwko oszczercy?

Dlatego, że blokuje mnie toczący się proces karny, w którym jesteśmy z Masą adwersarzami. Każdy sąd cywilny odrzuci taki pozew z uwagi, że toczy się sprawa. A to kłamstwo naprawdę mnie zabolało.

Rozdział 10

Konfrontacja

1. Wrzątek na głowę Masy

25 lutego 2001 roku dowieziono cię z olsztyńskiego aresztu do tamtejszej prokuratury na konfrontację z Jarosławem Sokołowskim. Mam przed sobą treść tej konfrontacji.

A skąd masz? Nie powinieneś tego w ogóle na oczy widzieć.

Nie pamiętam, jaką drogą te kwity do mnie dotarły, ale nie miały klauzuli tajności.

Nawet ja ich nie mam.

Przeczytam ci fragmenty stenogramu. To jest konfrontacja, która została przeprowadzona 28 lutego 2001 roku. Sokołowski mówi: „To, co zeznałem, jest prawdą, co do Wróbla. Miałem złość do Wróbla o to, że nie dotrzymał warunków umowy i spacyfikował dom. Aktualnie tej złości nie mam, dlatego że się zawiodłem na tym człowieku. To, co było w grudniu ’99, działo się na gorąco i zadziałało jak wrzątek wylany na moją głowę. Do grudnia ’99 moje układy z Wróblem były bardzo dobre, a to, co się później wydarzyło, to było jak wrzątek na głowę. On i ja wiedzieliśmy, że fabrykuje na mnie dowody w jakiejś bzdurnej sprawie [Dariusza R.]. Wróbel powiedział mnie, że moje aresztowanie ma być na lewo, aby schować mnie przed zabójcami Pershinga. Podtrzymuję to, co powiedziałem do tej pory. Drugi powód złości do Wróbla to to, że chciał mnie zamknąć na lewo”. Chciałeś go zamknąć na lewo?

Pomylony jest cały kontekst. W momencie, kiedy zginął Pershing, on mi to powiedział, a ja to potwierdziłem, że też się spodziewam takiego rozwoju wydarzeń, że on będzie następny do odpalenia. Wtedy mu zaproponowałem, żeby dał mi się na papier, czyli niech znajdzie jakieś drobne przestępstwo, żeby można było go zamknąć. Powiedziałem mu: Normalnie się przypucujesz, pójdziesz siedzieć na trzy miesiące, niech to wszytko przycichnie i przynajmniej będziesz żył. Nie chciał, w ogóle to nie wchodziło w grę.

I wykorzystałeś doniesienia tego Dariusza R.?

Zeznanie Dariusza R. w ogóle z tą propozycją nie miało nic wspólnego, bo Dariusz R. zgłosił się dopiero parę dni po tej rozmowie. Jak rozmawiałem z Masą, nie wiedziałem nawet, że ktoś taki jak ten Dariusz istnieje.

2. „Pruszków” to nie CIA

On dalej podczas waszej konfrontacji mówi tak: „Złość na Wróbla minęła mnie około kwietnia, maja 2000 roku. Bo w związku z tym czasowym aresztowaniem miałem inne, poważniejsze problemy. Wróbel był policjantem, a ja tylko gangsterem, i miał prawo mnie oszukać. Zrozumiałem, że fikcją była sprawa z doniesieniem Dariusza R. oraz kwestia naszego koleżeństwa”.

Zwolniłem się z policji w grudniu 2000 roku, czyli w tym momencie, jak mu złość już podobno minęła. Ja byłem wtedy jeszcze funkcjonariuszem, to skąd później te zarzuty?

On potem mówi takie zdanie: „Wyjaśnienia Wróbla odnośnie obserwacji przez nas ulicy Okrzei jest śmieszne, bo «Pruszków» to nie CIA i nie obserwował policji”.

Nie musiał obserwować, wystarczy, że najgłupszy złodziej przyjechał z Pruszkowa i natychmiast puszczał w świat, że znów psiarnia z Okrzejówka jest w robocie albo że policjanci siedzą w biurze. Przecież to nie chodziło o to, że ustawiali się po drugiej stronie Wisły czy z Pałacu Kultury obserwowali. Po prostu ten budynek jest kiepsko usytuowany, a samochody policyjne są widoczne dla postronnych. Gdybyśmy mieli siedzibę w pałacu Mostowskich, nasza tożsamość w tej komendzie by się gubiła, nikt by nie wiedział, w których my pokojach jesteśmy i które wozy są nasze.

Dalej Sokołowski: „Miałem listę wozów od Wróbla, to jest ich numery rejestracyjne, i on mnie uprzedzał o planowanych działaniach jego wydziału”. Przypomnij, o co chodziło z tymi listami wozów.

Nie dawałem mu żadnej listy. Tak jak mówiłem wcześniej, lista samochodów została znaleziona przez nasz patrol z grupy Moskity u jednego z żołnierzy „Pruszkowa”.

To była lista sporządzona przez gangsterów?

Przez gangsterów, absolutnie. Notowali numery wozów jeżdżących za nimi. Poza tym bez sensu byłoby przekazywanie im listy numerów samochodów, które codziennie stały zaparkowane na Okrzei i każdy je widział.

Masa w pewnym sensie to potwierdza: „Mógł mnie też dawać listy wozów, o których członkowie grupy już wiedzieli, a nikt tych list nie uwiarygadniał, nie robiłem tego ja. Mogło być tak, że listy były w posiadaniu grupy, ale mnie się te dane nigdy nie przydały”.

Jeszcze raz powtarzam, nie dawałem mu takich list. To wymysł i kompletna bzdura.

3. Masa dodaje prestiżu

On mówi, że go uprzedzałeś o planowanych operacjach twojego wydziału. Przykładem miała być akcja na grupę Rympałka: „Jej zatrzymanie, w skład której też wchodziłem, a byłem tam konsultantem Rympałka, prostuję, osobą, która dodawała prestiżu Rympałkowi w oczach starych pruszkowskich“.

Przekazał mi kiedyś, że Rympałek i jego ludzie zmienili miejsca zamieszkania. Podał nowe adresy: Ten teraz mieszka tu, tamten mieszka tu. Pochwaliłem go i powiedziałem, że w takim razie będziemy wchodzili pod te nowe adresy. Jeżeli to jest ostrzeżeniem źródła przed działaniami policji, to w jakim celu? Przecież to on mi ich wystawił. Żeby on się poczuł dowartościowany, że przyniósł taką świeżą informację, powiedziałem, że to wykorzystamy.

Tym bardziej, że on dalej mówi tak: „Przecież ja wystawiłem Wróblowi gang Rympałka. Nie uprzedzałem grupy Rympałka o tym, że mają być zatrzymani. Wróbel powiedział o tej akcji, abym wiedział dla swojej wiedzy. Wróbel nie podawał mnie dnia ani godziny akcji przeciwko grupie Rympałka. Wspominał tylko, że takie akcje będą”.

No więc o czym my rozmawiamy?

On dalej mówi: „Moje informacje dla Wróbla były precyzyjne, o ile znałem szczegóły przestępstw tej grupy [chodzi o grupę Rympałka]. Przekazywałem informacje zarówno szczegółowe, jak i ogólne”.

Tak. To się zgadza, przekazywał te informacje.

I dalej: „Nie pamiętam dokładnie innych akcji, o których mówił Wróbel, później okazywało się, że informacje od niego były nieprzydatne dla mnie”. Prowadziłeś dezinformację?

Nie. Jeżeli coś prowadziłem, to grę operacyjną, zawsze uzgadnianą z moimi przełożonymi.

„Ja początkowo te informacje przekazywałem do grupy pruszkowskiej – mówi Sokołowski – czasami ja i inni uciekali, ale później czekałem na przyjazd policji, a uciekali ci, którzy mieli coś do ukrycia. Wróbel był dobrym policjantem, mydlił mi w ten sposób oczy, że podawał informacje, które, jak się okazywało, nie były przydatne, a w zamian wyciągał ode mnie dobre informacje”.

No comments. Nawet mi nie wypada tego skomentować. A to, że byłem według niego dobrym policjantem, miło mi słyszeć.

4. Gry operacyjne

I tutaj mówi ważną rzecz: „Moim celem było ukrócenie działalności «Pruszkowa». I nie wiem, czy Wróbel będzie miał odwagę, by o tym powiedzieć, ale ja mu o tym mówiłem”.

Tak, i w pełni się z tym zgadzam. Wtedy, kiedy z nim współpracowałem, tak było. Przyczynił się do tego, że ta działalność została w jakimś sensie ukrócona. Zgadzam się z tym, że Sokołowski w znacznym stopniu, jeszcze jako informator, przyczynił się, że w znacznym stopniu ograniczono działania tej grupy.

Był pożytecznym konsultantem.

Informatorem. Mimo że mogę mieć do niego subiektywnie jakąś złość za to, co się stało, ale musi mnie być stać na to, żeby być obiektywnym w stosunku do niego.

Dalej mówi Masa podczas konfrontacji: „Dziwi mnie, że Wróbel zaliczył mnie do jednego z bossów, a ja miałem tylko podgrupę. Kontrolowani byliśmy przez starych z «Pruszkowa»”.

Na różnych szczeblach są różni bossowie. W każdym razie odpowiadał za działania swojej, jak mówi, podgrupy i zlecał zadania swoim żołnierzom.

Kierował tą grupą?

Na pewno, tak.

Jego grupą był młody „Pruszków”?

Tak.

A ludzie od Rympałka?

Był okres, że podlegali jemu.

W czasie konfrontacji ty też zabierałeś głos. Powiedziałeś: „Zgadzam się, że Sokołowski nie był głównym szefem grupy pruszkowskiej. Początkowo z grupą Rympałka było tak, że szefem był Wojciech K. pseudonim Kiełbasa, później Sokołowski, a następnie Rympałek. Faktycznie Sokołowski miał zarząd, ja tak uważałem na podstawie posiadanych informacji od Sokołowskiego i innych źródeł. Prawdą jest, że Sokołowski był najlepszym źródłem osobowym, jego informacje były bezcenne, dzięki nim udało mi się wykryć wiele spraw przy współudziale wydziału dochodzeniowo-śledczego. Sokołowski mówił, że współpracuje ze mną po to, by ukrócić działania starych z «Pruszkowa» i by samemu zerwać ze środowiskiem przestępczym. Wyniki z tej współpracy wykazywały, że intencje jego są uczciwe. Były jednak sygnały, że Sokołowski prowadzi działalność przestępczą dalej, popełnia inne przestępstwa niż te, o których mówił. W tej sytuacji starałem się być ostrożny, zachowywałem rezerwę, stąd też moje informacje dla niego, stosownie do instrukcji, były dezinformujące jak i dezintegrujące dla środowiska przestępczego”.

Tak jak mówiłem, to była gra operacyjna.

Powiedziałeś jeszcze: „W wielu poważnych sprawach Sokołowski przechodził jako osoba podejrzewana, ale ja mu tego nie mówiłem i on się o tym nigdy nie dowiedział”.

Zgadza się.

„Były to dużo poważniejsze sprawy aniżeli sprawa Dariusza R. i dlatego nie mogę pogodzić się z tym, że gdybym chciał sprzedać informacje, to były dużo ważniejsze i wtedy wchodziłyby w grę dużo większe pieniądze”. W jakich sprawach przechodził jako osoba podejrzewana?

Nie mogę powiedzieć.

Krwawe sprawy?

Tak.

5. Jeden duży, drugi mały

Sokołowski tak zapamiętał swoje negocjacje na temat wejścia do programu świadka koronnego: „Po moim aresztowaniu w Wadowicach byli dwaj panowie z Komendy Głównej. Jeden duży, drugi mały. Ja byłem wtedy zszokowany. Oni wtedy powiedzieli, że o ile będę mówił na temat korupcji w policji, to wyjdę na wolność i stanę się świadkiem koronnym. Nie nakłaniali mnie do zeznań przeciwko Wróblowi, nie pamiętam, co im wtedy mówiłem, była to luźna rozmowa. Ja przyjąłem propozycję, że chcę być świadkiem koronnym, i to im powiedziałem. Nie pamiętam, czy wtedy mówiłem, o czym mogę rozmawiać. Od tej pory składałem wiele różnych zeznań, a ta rozmowa była dla mnie błahą i jej treści dokładnie nie pamiętam. Nie pamiętam, czy pytali mnie o korzyści majątkowe dla Wróbla w kontekście, czy dałem mu coś albo czy on ode mnie coś żądał”.

Jeden duży, drugi mały. Domyślam się, kto to był. Jak ich znałem, to raczej tam nie pojechali, żeby mnie bronić.

Sokołowski mówił, że raczej go nie nakłaniali do obciążania ciebie. Ale z treści notatki, jaką sporządzili po tej wizycie w Wadowicach, wynika, że mogło być inaczej. Napisali: „Po przedstawieniu się, kim jesteśmy, poinformowaliśmy Jarosława Sokołowskiego o celu naszej wizyty, której tematem miały być jego kontakty z podinspektorem Piotrem Wróblem, naczelnikiem Wydziału XX Biura do Walki z Przestępczością Zorganizowaną w Warszawie”.

No i co mam powiedzieć? Pojechali, żeby pytać o mnie. Tak zaczęło się kopanie dołu, w który miałem wpaść. Jeden z tych panów, ten duży, miał kontakt z Aleksandrem Gawronikiem, który w tym czasie jeszcze nie wiedział, że Masa go obciąży, dlatego grał z nim w jednej drużynie. To Gawronik, jestem o tym przekonany, w imieniu Masy informował Komendę Główną, że jestem skorumpowanym gliniarzem.

No to znów oddajmy głos Masie. W czasie konfrontacji tak mówił o Gawroniku i wysłaniu przez niego dziennikarza z kamerą pod dom Sokołowskiego, w którym ty wtedy byłeś. „Nie pamiętam, czy się spotkałem z Gawronikiem w dniach 5–6–7 grudnia 1999 roku. Nie pamiętam, czy był u mnie w domu. Mogłem dzwonić do niego 7 grudnia, by szukać ratunku. Gawronik wtedy nie miał wobec mnie żadnych długów. Gawronik mówił, że dał dziennikarzowi, którego wysłał do Komorowa, dwadzieścia tysięcy złotych za nakręcenie sprawy na filmie. Miały te pieniądze być rozliczone w ramach firmy Italmarca jako wydatki reprezentacyjne. Koniecznym było ściągnięcie tego dziennikarza, że jestem szykanowany w związku ze sprawą Dariusza R.”.

Nie był szykanowany. Ale faktem jest, że ten dziennikarz tam się pojawił. Znany wtedy reporter telewizyjny. Dwadzieścia tysięcy złotych za taką usługę to chyba niezłe honorarium?

Ekskluzywne honorarium i ekskluzywna rola reportera. Służbowa kamera, ale fucha prywatna. Zostawmy to. Sokołowski mówi o Dariuszu R.: „Sprawa z doniesienia Dariusza R. jest w fazie końcowej i będzie umorzona. Faktem jest, że broniłem go przed grupą mokotowską, gdy był winien im czterdzieści tysięcy dolarów, a ja spowodowałem, żeby go więcej nie bili, i musiał zwrócić to, za co ich oszukał, a w zasadzie bankiera Mokotowa. Za tę pomoc nie dostałem wynagrodzenia, a obiecywał mnie prezent. Ja i moja żona uważaliśmy Dariusza R. za przyjaciela domu. Dzwoniłem do niego w grudniu ’99, przypominając mu o terminie płatności długu odsetek i raty oraz kwoty dla Mokotowa, mówiłem, że zbliża się termin. Nie jestem pewien, czy z nim rozmawiałem po 5 grudnia. Jak mnie Wróbel ostrzegł o tym, że on na mnie nadaje, to ja do niego dzwoniłem, pytałem o to, ale on to zdementował. Ja wtedy uważałem, że to była plotka ze strony Wróbla”.

Ten telefon przypominający o terminie spłaty długów Masa wykonał w momencie, kiedy Dariusz R. siedział vis-à-vis prokuratora i składał zeznania na ten temat. Przy tej rozmowie był jeden z moich pracowników. Masa nie wiedział, że on jest w prokuraturze, bo skąd mógł o tym wiedzieć?

Dalej o rzekomym żądaniu przez ciebie dziesięciu tysięcy dolarów: „Słowa Wróbla o tych dziesięciu tysiącach dolarów uważałem za żart, takie pijackie widy. Dziesięć tysięcy dolarów, które Wróbel rzekomo chciał ode mnie, powiedziałem rzekomo, bo w tym momencie słowa Wróbla o żądaniu korzyści uważałem za próbę testowania mnie. Pomyślałem, że słowa te spowodowane zostały nadmiernym spożyciem wtedy alkoholu. Nadal uważam Wróbla za bardzo dobrego policjanta i ten żart to był wybryk, żądanie korzyści nie wpływa na moją ocenę. Sam nie wiem, czemu miał służyć ten żart, nie wiem też, na czym miał polegać test, może chodziło o podanie mnie fałszywej informacji. Myślę, że Wróbel się wygłupiał, co może się zdarzyć każdemu”.

Nie będę tego komentował.

Te dziesięć tysięcy dolarów to u Masy jest stały motyw. Mówiąc o pieniądzach, często wymieniał konkretną kwotę, dziesięć tysięcy papieru. Jakaś obsesja?

Masz rację, często używał właśnie takiej sumy. Kiedyś Sokołowski był dosyć blisko z Nikosiem. Na jedno ze spotkań przyjechał mercedesem S-klasą, fajny samochód. Miał inne niż zwykle numery, nie jego ani nie pruszkowskie, i to mi się rzuciło w oczy. Spytałem, czy zmienił samochód, a on, że to wózek Nikosia i jest na sprzedaż. I zaoferował: Jak dla ciebie, to za dychę papieru. Jak na tej klasy samochód ta cena była bardzo, bardzo zaniżona.

6. Masa zuwagowany

Pod koniec konfrontacji Masa mówił: „Byłem zszokowany tym, że mam iść siedzieć, i to w dodatku w sfingowanej sprawie za darmo, a sprawę przygotowuje ktoś, kogo uważałem za przyjaciela”. Co on nazywał przyjaźnią?

Myślę, że mylił przyjaźń z zaufaniem. Miał do mnie zaufanie z racji tego, że jeżeli sam nie napieprzył, a i tak się zdarzało, to fakt naszej współpracy był bardzo mocno zakonspirowany, wręcz był przedstawiany w środowisku przestępczym w sposób zupełnie odwrotny. Tak go chroniłem i on to musiał doceniać. Chociaż było takie zdarzenie, że miałem do niego wielką pretensję, nawet go zuwagowałem, tak to nazwijmy.

Co zrobiłeś?

Zuwagowałem, czyli ochrzaniłem. Poszukiwaliśmy wtedy Jacka S., pseudonim Falconetti. Robiliśmy dużo szumu, to normalna taktyka policyjna, żeby w końcu środowisko samo go wydało, bo przez te poszukiwania psujemy ich interesy. Doszło do tego, że przyjechałem wtedy do komendy i mam telefon na biurko. Dzwoni Sokołowski i dopytuje się o poszukiwania Falconettiego, a w tle słychać głosy i szum. Był w jakimś towarzystwie. Mówi: To jest bardzo dobry chłopak, co ty od niego chcesz?

Wcielił się w rolę adwokata Falconettiego?

Tak, prawie jak mecenas. Powiedziałem mu brutalnie, żeby się odpierdolił, jakim prawem do mnie dzwoni w towarzystwie innych osób. Jak ma tak robić, to koniec kontaktów.

Chciał się popisać przed kimś?

Nie wiem, czy chciał się popisać, czy po prostu nie pomyślał. Za chwilę zadzwonił znów, już był sam i bardzo przepraszał. Wyjaśniłem mu, że mam w dupie, czy jego kumple będą mówili, że my się spotykamy, ale chronię jego życie i dlatego staram się to wszystko zakamuflować. A w ogóle odnośnie do tego Falconettiego, to ma o nim zapomnieć, nie interesować się. Ta sytuacja doprowadziła zresztą do tego, że Falconetti sam zadzwonił za parę dni. Przedstawił się i oświadczył, że wie, iż go szukam, i wypytywał, dlaczego nazywam go bandytą. Odrzekłem, że nie nazywam go bandytą, chyba koledzy coś przekręcili. Na razie tylko pana dosyć ostro szukam, panie Jacku. Chciał wiedzieć, o co chodzi. No, niestety, musi pan przyjść i się rozliczyć, przecież nie będę przez telefon. To on, że przyśle adwokata. Panie, a czy adwokat wie, w którym momencie gdzie pan był i co pan robił, bo o to mi chodzi? No to ja za chwilę oddzwonię. Widocznie z kimś sprawę przedyskutował i oddzwania: No to co pan proponuje? Wie pan co, ja to w ogóle nie mam czasu z panem gadać. Ja pana umówię w Prokuraturze Okręgowej na Krakowskim Przedmieściu, proszę tam iść do pani prokurator takiej i takiej i z nią sobie porozmawiać. I to wszystko.

To była z naszej strony zagrywka, bo prokuratura nawet nie wiedziała, że on tam się zgłosi. A my tam po prostu na niego czekaliśmy, żeby go zatrzymać, postawiliśmy wszystko va banque. I człowiek przyszedł. Tylko nie zdążył zobaczyć prokuratora, bo my go zabraliśmy do komendy na rozliczenie. W sumie później powiadomiliśmy prokuraturę, że jest zatrzymany, prokuratura wtedy go przesłuchiwała i został zwolniony.

No to ładnie, oszukałeś człowieka.

Nie oszukałem, ale użyłem posunięcia operacyjnego. To było jego pierwsze zatrzymanie, takie nietypowe. Później jak go zatrzymaliśmy, to już konkretnie, bo były konkretne dowody. Ale właśnie przez tego typu sprawy, że Sokołowski do mnie wydzwaniał i najwyraźniej podgrzewał tę wersję, że jestem jego psem, wyszła legenda, że jestem skorumpowany i że on mnie opłaca. Zaskutkowało to tym, że jak już zamknęliśmy całą grupę do napadu na Zamiany, taka mądra policjantka z Komendy Głównej Policji dostała list od jednego z aresztowanych, który pisał, że Masa ma takiego policjanta, z imienia i z nazwiska, i wymienił mnie. No więc ta dzielna policjantka, niewiele myśląc, sporządziła bardzo mądrą notatkę i pojechała do Prokuratury Okręgowej do wydziału VI, z którym my przede wszystkim współpracowaliśmy. Chciała, żeby jeszcze przeszukanie u mnie robić i mnie zatrzymywać pod kątem korupcji. Prokuratorzy jej wytłumaczyli, że jest w niewyobrażalnym błędzie, i chyba została w końcu przekonana.

Masa tak puentuje podczas konfrontacji: „Uważam, że miejsce Wróbla jest na wolności. Winien dalej pracować w policji w sprawie przeciwko grupie pruszkowskiej, a sprawy osobiste, które się wydarzyły między nami, puściłem w niepamięć”.

Dziękuję panu Masie za ten miły akcent. Jeżeli puścił w niepamięć, to dlaczego od piętnastu lat bujam się w sądach?

Epilog

Jarosław Sokołowski w książce Masa o kobietach polskiej mafii wspomniał o Romanie, swoim byłym ochroniarzu. Kobiety w opowieści Masy to przeważnie bohaterki obscenicznych scen, a gangsterzy przypominają sułtanów w haremie, którzy o każdej porze dnia i nocy, według zachcianki, biorą od licznych żon i niewolnic, co swoje. Masa przedstawił Romana jako byłego kochanka Moniki Z., małżonki gangstera Słowika.

Sokołowski tak go reklamuje: „Roman zasługuje na osobny rozdział w książce, oczywiście nie o kobietach polskiej mafii, ale o czołowych pruszkowskich gangsterach”. To dziwne, ale w swoich obszernych zeznaniach przedstawiał tegoż Romana jako postać marginalną. Poświęcił mu zaledwie kilka zdań, bagatelizując rolę Romana w gangu. Twierdził, że nie zna jego nazwiska, nie wie, gdzie mieszkał, nie wie, jakie czyny popełniał, poza jakimiś drobiazgami. Ot, kręcił się taki człowiek i tyle. W książce jednak autorytatywnie ocenił, że ten sam Roman to czołówka w świecie pruszkowskiej mafii.

Dzisiaj to już wiemy, że Masa oszczędził Romana nie z powodu słabej pamięci. Roman był mu wciąż potrzebny. Wiadomo, że wstrzemięźliwie zeznawał na wiele osób, chociaż wiedział o ich roli i popełnianych przestępstwach bardzo wiele. Kto zna Sokołowskiego, ten wie, że na pewno powodem nie była empatia. Masa umie liczyć. Z rachunków wyszło mu, że chociaż, jak twierdził, przeszedł na stronę uczciwego świata, to wciąż potrzebuje łączników ze środowiskiem, z którego się wywodzi. Ludzi, którzy dostarczą mu informacji, i ludzi, którzy pomogą mu odzyskać pieniądze ulokowane w różnych przedsięwzięciach. Ludzi takich jak Roman.

W czasie, kiedy książka Masy trafiła do księgarń, Roman, czyli Sproket, kończył odsiadywać ponad ośmioletni wyrok więzienia. Do kryminału trafił za liczne wyłudzenia i inne czyny kryminalne. Już w więzieniu przyjął status świadka koronnego i zaczął składać zeznania.

Opowiedział prokuratorom wszystko, co wiedział o świecie przestępczym Warszawy w latach 1997–2007. Opisał około 400 przestępstw. Zeznania Sproketa prokuratorzy rozbili na cztery części: grupa pruszkowska, grupa Skwary (pseudonim lidera), grupa Słowikowej (b. żony Andrzeja Z., pseudonim Słowik) i grupa Masy (działająca w okresie 2001–2007, kiedy Masa jako świadek koronny obciążał inne osoby).

Prokuratura Apelacyjna w Warszawie w oparciu o zeznania Sproketa w sprawie tzw. grupy Masy wszczęła śledztwo. Poinformowała mnie o tym na piśmie: „Postępowanie przygotowawcze w tej sprawie jest prowadzone [tu podano sygnaturę akt]. Śledztwo to pozostaje w fazie in rem [w sprawie], dotychczas nie przedstawiono zarzutów żadnej osobie. Aktualnie trwa gromadzenie materiału dowodowego tak osobowego, jak i rzeczowego oraz jego weryfikacja”.

12 września 2012 r. po około dwuletnim okresie kandydackim Sproket uzyskał status świadka koronnego, a to oznaczało, że jego wyjaśnienia zweryfikowano i uznano za wiarygodne. Od tej pory nabył prawo do bezkarności za wyznane czyny (te, które nie zostały jeszcze osądzone), prawo do ochrony dla siebie i najbliższej rodziny, prawo do późniejszej zmiany danych osobowych i wizerunku. Wśród obowiązków na czele było zeznawanie o wszystkich przestępstwach własnych i innych oraz potwierdzanie tych zeznań w sądzie.

Po kilku miesiącach doszło do kryzysu. Sproket napisał zażalenie do Komendy Głównej Policji. Twierdził, że funkcjonariusz z ekipy Zarządu Ochrony Świadków Koronnych CBŚ, która miała go chronić podczas konwojów na czynności procesowe, przekroczył swoje uprawnienia, bo chciał wyciągnąć od Sproketa wiedzę na temat jego zeznań. Według Sproketa funkcjonariusz w sposób zawoalowany namawiał go do zmiany zeznań i mu groził. Zażalenie pozostało bez echa.

Sproket zażądał zmiany ekipy, która go chroniła podczas konwojów do prokuratury i sądów, gdzie składał zeznania. Odmówiono mu. Od tego momentu Sproket z pełną świadomością wypowiedział umowę zawartą z prokuraturą. Odmówił składania dalszych zeznań w sądzie, między innymi w procesie Moniki Z., żony Słowika. Wiedział, że przez to straci status koronnego, i za wszystkie czyny, jakie ujawnił wcześniej prokuraturze, zostaną mu postawione zarzuty. Był jednak zdeterminowany. Mówiąc po ludzku: bał się, że skończy tak, jak jego dawny wspólnik Andrzej L., pseudonim Rigodonek, którego znaleziono w więziennej celi powieszonego. Rigodonek też był świadkiem koronnym i też stracił ten status. Według oficjalnego komunikatu popełnił samobójstwo. Według Sproketa został zlikwidowany. „Mnie to też grozi” – mówił mi Sproket, kiedy odwiedziłem go w jednym z kryminałów. Dlaczego? Bo, jak twierdził, obciążył w swoich zeznaniach Masę i funkcjonariuszy CBŚ.

Dzisiaj Sproket zakończył odbywanie kary i jest już na wolności. Z prokuraturą zawarł nową umowę. Nie jest już świadkiem koronnym, ale świadkiem z kodeksowego artykułu 60, czyli tzw. małym koronnym. Nadal będzie składał zeznania obciążające innych i przy okazji siebie samego, ale winy nie zostaną mu darowane. Skorzysta natomiast z nadzwyczajnego złagodzenia kary.

Po utracie statusu świadka koronnego prokuratura przedstawiła Sproketowi 162 zarzuty, za które musi odpowiedzieć. Kilkanaście z nich dotyczy czynów popełnionych, jak wynika z prokuratorskiego postanowienia, wspólnie, w porozumieniu i na polecenie Masy. I to nie tego Masy, który był gangsterem, ale świadka koronnego Masy. Przestępstwa miały zostać popełnione w latach 2000–2007. Masa wtedy występował jako skruszony gangster i człowiek nawrócony na dobrą drogę. Oskarżał byłych kumpli i cały uczciwy świat mu kibicował. Oskarżył też Piotra Wróbla i zniszczył policjantowi życie. Dla prokuratury był wiarygodny, bo uznała za niemożliwe, aby świadek koronny kłamał. Teraz ma dylemat, bo musi też uznać, że to niemożliwe, aby kłamał świadek Sproket. Jedno jest pewne, ktoś tu jednak kłamie.

Ze Sproketem odbyłem wiele spotkań. Wszystkie rozmowy za jego zgodą nagrywałem. Poniżej przedstawiam fragmenty jego relacji. Niech będą uzupełnieniem opowieści Piotra Wróbla o jego agencie Jarosławie Sokołowskim.

1. Masa był moim przyjacielem

Tak się ukształtowała sytuacja, że po tym, kiedy Masa został koronnym, ja cały czas miałem z nim kontakt, cały czas jakąś swoją działalność prowadziliśmy. Bardzo często jeździliśmy, ja i nasz wspólny przyjaciel Mietek, pseudonim Szalom, do Masy, mieliśmy z nim różne sprawy biznesowe. Masa jest koronnym, Mietek zaraz będzie koronnym i gdybym jeszcze ja nawiązał współpracę z organami, to wtedy sytuacja byłaby całkowicie idealna z każdego punktu widzenia, zarówno z naszego punktu widzenia, jak i z punktu widzenia organów ścigania. Byłoby bowiem tak, że Masa był chroniony na bieżąco, raz, że był chroniony przez zarząd ochrony świadka, dwa, że nawet w momentach, kiedy jeździł w miejsca, gdzie jeździć nie powinien, to był chroniony przez Szwagra i Siwego, czyli przez dwóch byłych skorumpowanych policjantów. Mietek był chroniony przez swojego oficera prowadzącego i tylko ja byłem takim elementem problematycznym w tej układance, ponieważ pomimo tego, że współpracowałem chętnie z Masą, pomimo tego, że współpracowałem chętnie z Mietkiem, miałem bardzo duże opory uniemożliwiające współpracę z warszawskim CBŚ.

Spotkałem się z oficerem, do którego zostałem skierowany przez Mietka. Ten oficer zgłosił się do mnie, spotkałem się z nim w Szczecinie, przedstawił się jako Tomasz z ABW. Z tym oficerem negocjowałem podjęcie współpracy jako tajny współpracownik ABW. Okazało się później, że ta współpraca była de facto proponowana przez CBŚ, a Tomasz był oficerem CBŚ, a nie ABW. Plan był taki, że Masa był świadkiem, Mietek miał być świadkiem i ja też finalnie miałem być świadkiem. Oficer powiedział mi wprost i Masa to później potwierdził, że „możecie pracować, róbcie, co chcecie, bylebyście tylko zbrodni nie popełniali”. To jest cytat dosłowny z wypowiedzi oficera operacyjnego, który później miał być moim oficerem prowadzącym. Podkreśliłem mu bardzo wyraźnie, że powodem, dla którego chcę iść na współpracę z ABW, jest mój konflikt z CBŚ i to, że jestem naciskany przez Masę i przez Mietka do tego, żeby jak najszybciej przejść na współpracę, ponieważ oni nie mogą spokojnie funkcjonować, współpracując z przestępcą. Masa z Mietkiem naciskali mnie bardzo aktywnie, że muszę jak najszybciej po prostu przejść na, jak oni to nazywali, właściwą stronę.

Chcieli, żeby się móc nadal ze mną spotykać i żeby móc nadal popełniać przestępstwa niejako pod ochroną służb, a jednocześnie żeby nie było zagrożenia, że ja jako aktywny przestępca niewspółpracujący pociągnę ich za sobą.

Oni chcieli dobrze, my wszyscy chcieliśmy dobrze. Masa był moim przyjacielem. Mietek był moim przyjacielem. I oni chcieli dla mnie dobrze i dla siebie dobrze. Tutaj nikt nie chciał nikomu zaszkodzić. Masa współpracował z Mietkiem od lat, oszczędził go przy swoich zeznaniach. Ja współpracowałem z Masą od lat, Masa oszczędził mnie w swoich zeznaniach. Mietek, w momencie, kiedy siedział, nie obciążył ani mnie, ani Masy. Wszyscy chcieliśmy dla siebie dobrze. Oni chcieli, żebym przeszedł na tę dobrą, w ich mniemaniu, stronę, po to, żebym nie zagroził niczemu i żebym nie oskarżył nikogo. Żebym nie ściągnął żadnych kłopotów na to, co tak dobrze funkcjonowało.

Dla Mietka i Masy jedynym logicznym rozwiązaniem, które działało na korzyść nas wszystkich było, gdybym ja poszedł na współpracę. Pracowalibyśmy dalej i nic złego by się nie działo. Bardzo długo Masa mnie namawiał, żebym się ułożył z nimi. Szalom mnie namawiał, żebym się z nimi ułożył. Szalom spowodował, że funkcjonariusz CBŚ podszył się pod funkcjonariusza ABW tylko po to, żeby skłonić mnie do mówienia. No to spaliło na panewce i w związku z tym Masa wyłożył karty w lipcu 2006 roku, kiedy pojechałem do niego do Łodzi i spotkaliśmy się w galerii M1. I on powiedział wprost, że zostanę za chwilę zatrzymany, bo Broda, czyli Piotr K., jest trefny. Zasugerował mi w ten sposób, że Broda już składa zeznania. Bo Broda faktycznie złożył zeznania na Chocimskiej. Masa o tym wszystkim wiedział. Masa próbował mnie przekonać, żebym się ułożył z CBŚ. Masa chciał mojego dobra, to znaczy uchronienia mnie przed więzieniem, bo w gruncie rzeczy chciał uchronienia swoich inwestycji, bo ja byłem dla Masy w tym zakresie użyteczny.

2. Masa martwi się o pieniądze

Zaczęło się tak naprawdę od tego, że Masa przez bardzo długi czas, to znaczy przez dobre trzy, cztery początkowe lata swojego statusu świadka koronnego nie mógł całkowicie przestawić się na bycie jednoznacznie świadkiem. Cały czas jedną nogą stał w świecie przestępczym w tym sensie, że nawiązywał kontakt z przestępcami, jeździł do Pruszkowa, uciekał ochronie. Miał mnóstwo pieniędzy u ludzi, mówię tu o gigantycznych kwotach i większość tych ludzi dogadała się z zarządem grupy pruszkowskiej, czyli z Parasolem, z Wańką, z Malizną, z Bolem i ze Słowikiem, i pooddawała pieniądze Masy tym osobom. To był dla Masy gigantyczny cios, nikt sobie nie zdaje z tego sprawy, nie wiedząc, jakim uczuciem Masa darzy pieniądze.

Masa nawiązał kontakt z ludźmi, którzy pozostali, może nie to, że lojalni wobec niego, ale którzy nie ułożyli się ze starymi, i zawarł uczciwy układ. Uczciwy w rozumieniu każdego, ponieważ on mówił, że nie obciąży ich jako koronny, ale pod tym warunkiem, żeby regulowali należności wobec niego i żeby w ten sposób zostali mu lojalni. To były pieniądze, które Masa miał z przestępstw z grupy pruszkowskiej, zainwestował albo komuś pożyczył i nie zdążył ich w porę zainkasować. Pożyczył Rudemu z Elektrolandu kwotę około trzystu tysięcy dolarów. Rudy pod naciskiem Słowika doniósł na Masę, a pieniądze oddał w większej części zarządowi, właśnie Słowikowi. Rudy obciążył Masę fałszywie, bo miał na niego wpływ Słowik. Po pierwsze, wiem to od samej Słowikowej. A po drugie, obok Rudego miał sklep czy jakiś barek mój znajomy o pseudonimie Banan i on widział, że starzy przyjeżdżają i duszą Rudego, bo wówczas tak to się nazywało.

Więc jeszcze raz to były pieniądze wsadzone przez Masę do szeregu osób i te osoby albo płaciły mu procent, albo Masa należał do jakichś interesów. Z punktu widzenia przestępczego układ był krystalicznie uczciwy. Pieniądze po prostu pożyczone. Natomiast w momencie, kiedy zabili Andrzeja Pershinga, nastąpiła zmiana o sto osiemdziesiąt stopni, ponieważ nagle się okazało, że Masa jest wrogiem, jest do zabicia. Jego pieniądze mają być przejęte przez zarząd.

Masa prawie na samym początku dał ostrzeżenie. Obciążył Wojtka P., który był mu winien chyba dwieście tysięcy dolarów. Obciążył go, ale po uregulowaniu tego długu te zeznania zostały po części zmienione, przynajmniej tak to znam z relacji Masy i z relacji Mietka. Cała ta sprawa była bardzo wiarygodnym ostrzeżeniem dla innych osób. Takich osób, jak chociażby współwłaściciel warsztatu w Pruszkowie, Waldek, i Jacek z Bytomia, jest mnóstwo. One już zaczęły regulować pieniądze Masie. Bardzo dużo pieniędzy w ten sposób spływało. Z większości tych pieniędzy została otwarta dyskoteka Spin Club przy Alejach Jerozolimskich pomiędzy dworcem Ochota a Dworcem Zachodnim.

W momencie, kiedy Masa był w Wadowicach i Masa składał zeznania jako kandydat na świadka koronnego, jeździli do niego do Wadowic Krzysztof M., pseudonim Mały Krzysio, i Adam, pseudonim Łysy Adam. A także Elka, żona Masy. Co do tego, że jeździli, nie mam najmniejszej wątpliwości, ponieważ w tamtym czasie spotykałem się wielokrotnie z Elką, a przywoził ją Mały Krzysio, te spotkania odbywały na Ochocie. Opowiadała, że jest szantażowana i najeżdżana w domu. Była roztrzęsiona, prosiła o ochronę. Tutaj były na razie tylko plotki, że Masa ma zostać koronnym, a jego rodzina była pod potwornym naciskiem i wszyscy, którzy współpracowali z Masą, byli pod potwornym naciskiem.

Najeżdżali ich pracownicy Parasola. Była taka grupa, która jeździła mazdą 626 koloru wiśniowego, bmw 5 koloru niebieskofioletowego, to byli ludzie Bryndziaka. To były straszne rzeczy. Oni wrzucali jakieś trumny przez ogrodzenie posesji Masy i Elki. Straszyli dzieci, podjeżdżali pod szkoły. Do córki krzyczeli: Będziesz, mała kurwo, leżała obok twojego ojca rozjebusa. To były straszne rzeczy. Elka przyjeżdżała zielona ze strachu. To, że Masa zaczął zeznawać, w bardzo dużej mierze spowodowali sobie właśnie sami starzy. Gdyby oni chociaż w najmniejszym stopniu szanowali etykę przestępczą, która mówi, że rodzina to rzecz święta, Masa być może nie poszedłby na układ albo by ich oszczędził. Ale oni zamordowali Pershinga, chcieli zamordować Masę, żeby przejąć pieniądze z maszyn. Pieniądze Pershinga. Masa zeznaje prawdę w tym zakresie, że to były trzy, cztery miliony dolarów miesięcznie. To były gigantyczne pieniądze. Ja brałem udział w spotkaniach, gdzie Franek, Wojtek i Darek, ksywka Wieża, przynosili takie torby treningowe pełne pieniędzy z maszyn. To były haracze za maszyny.

Firmy płaciły od kilkunastu nawet do stu pięćdziesięciu tysięcy dolarów miesięcznie. A takich firm mieliśmy pół zeszytu sześćdziesięciokartkowego zapisanego nazwami i adresami. Starzy chcieli mieć to wszystko dla siebie. Nie mogli przeżyć tego, że dostają tylko połowę, chcieli mieć wszystko. Zamordowali Pershinga w momencie, kiedy to było zupełnie nieuzasadnione, niezwiązane ze sprawami biznesowymi. Oni go nie mieli po co mordować. Gdyby oni spokojnie pozwolili mu się wynieść do Gdańska, to oni już by się nie mordowali. Mogliby realizować swoje marzenia o byciu ojcami chrzestnymi. Masa z nich jawnie szydził. Opowiadał, że za garażem spotkali się Wańka ze Słowikiem i kazali się całować w złoty pierścionek z blachy.

Oni w którymś momencie faktycznie oszaleli. Im nie wystarczyły pieniądze, nie wystarczyła im władza, nie wystarczyły im układy, oni chcieli być faktycznymi ojcami chrzestnymi. Wańka był poukładany nie tylko z Rosjanami, ale również z byłymi oficerami służb z czasów PRL. I Masa o tym zeznawał, inni świadkowie o tym zeznawali, ale zawsze kiedy dochodziło do jakichkolwiek kwestii procesowych, ten temat niknął. Ja mówię to z pełną odpowiedzialnością. Wańka, Słowik, Malizna i inni starzy byli przez ten mityczny układ chronieni. To, że oni zostali skazani na takie względnie mało poważne wyroki, to nie jest przypadek.

Starzy zaczęli przejmować pieniądze Masy. Zaczęli przejmować je błyskawicznie. Zajęło im to tak naprawdę całą wiosnę 2000 roku. Większość byłych ludzi Masy odwróciła się od niego. Mięśniak jawnie odwrócił się od Masy, za co został ukarany tym, że Masa go oskarżył. Orzeł powiedział, i to jest cytat, że właściwie Masę rozumie i Masy nie potępia, bo tamci chcieli mu zabić rodzinę. Orzeł był wspólnikiem Mięśniaka. Masa za to pozwolił mu uciec do Czech. Ja natomiast powiedziałem, że pierdolę równiuteńko, i pozostałem wobec Masy lojalny.

3. Masa ostrzega

Ja, Tomasz O., pseudonim Kobza, i Marcin N., pseudonim Nowy, tworzyliśmy trójkę wspólników równorzędnych i pod nas jako następny szczebel podlegli byli tak zwani Stadiony, czyli Arkadiusz G., pseudonim Stary Stadion, Rafał S., pseudonim Stadion, Tomasz P., pseudonim Przedwol, Rafał W., pseudonim Junior, no i jeszcze szereg innych. W każdym razie głównie Polacy. A drugą odnogą również podległą pod nas był Arsen O., z pochodzenia Ormianin, Haczik i inne osoby. Myślę, że było to co najmniej kilkanaście osób właśnie narodowości ormiańskiej i czeczeńskiej. W sumie tworzyliśmy podgrupę, która wchodziła w strukturę podgrupy Masy, a podgrupa Masy wchodziła w strukturę trzonu grupy pruszkowskiej. Tak to było skonstruowane. W każdym razie na początku 2000 roku Arsen i Haczik zostali zatrzymani za przestępstwa związane z porwaniami na stadionach, a ja zacząłem ukrywać się przed organami ścigania, jednocześnie utrzymując kontakt z Masą za pośrednictwem innych. Wiedziałem już, co się dzieje. Masa już siedział wtedy.

„Pruszków” jako taki przestał istnieć, ale proszę pamiętać, że my jeszcze wtedy nie mieliśmy wiedzy, co zeznaje Masa. My jeszcze tego nie wiedzieliśmy do końca. Masa dzwonił do wszystkich, mówię tutaj o mnie, o Janku G., pseudonim Graf, o szeregu innych osób, i mówił, że ci, którzy się nie odwrócili, nie mają się czego bać. Że bać się mają ci, którzy chcieli zabić jego i jego rodzinę. To były czasy, kiedy świadek koronny mógł sobie na to pozwolić. Bo Masa był ustanowiony świadkiem koronnym głównie, to było priorytetowy cel, do zarządu grupy pruszkowskiej. Nie ma co do tego żadnych wątpliwości. Oczywiście w dzisiejszych realiach to się by nigdy nie mogło stać. Natomiast w tamtym czasie nie było to tak naprawdę nic nagannego. Masa w tamtym czasie dla organów ścigania był darem zesłanym z niebios.

Kiedy okazało się, jak kształtuje się sytuacja, coraz więcej osób odwróciło się od niego, coraz więcej osób nie spłacało długów. Masa nie mógł zdecydować się na odejście bez pieniędzy. Nie mógł przeżyć tego, że stracił tyle pieniędzy, w związku z czym zaczął szantażować te osoby, które były jego dłużnikami, że jeżeli się nie będą rozliczać w sposób prawidłowy, to będzie je obciążał zeznaniami. Negocjacje prowadził między innymi za moim pośrednictwem. Nie mógł zaakceptować faktu, że traci te pieniądze, których nie mógł zabrać ze sobą. W pewien sposób prokuratura starała się to zminimalizować, ponieważ po pierwsze, pozwolili mu zabrać dużo pieniędzy, a po drugie, mimo wszystko on jednak na bieżąco się poruszał po Warszawie, po Pruszkowie i po miejscach, w których de facto poruszać się nie miał prawa. Prokuratorzy oczywiście w jakiś tam sposób próbowali oponować, ale akurat w tamtym specyficznym okresie to Masa jednak był tą stroną, która miała więcej do powiedzenia.

Masa o tym mi mówił, używając takiej humorystycznej historyjki, kiedy funkcjonariusze Zarządu Ochrony Świadka powiedzieli, że go zawiozą do Nadarzyna i tam go zostawią, jak będzie się tak zachowywał. Faktycznie on żądał od nich, żeby oni jeździli z nim na wódkę do Warszawy, do Pruszkowa i w takie miejsca. Żądał poza tym od nich, żeby z nim jeździli na spotkania z takimi ludźmi jak ja chociażby. My spędzaliśmy ze sobą bardzo wiele godzin. I czasem bardzo wiele dni pod rząd. Rozmawialiśmy o wszystkim, zwłaszcza że on tym życiem bandyckim cały czas żył.

4. Masa pilnuje oficera

Aresztowano mnie na obwodnicy Sochaczewa, kiedy wracałem ze spotkania z Masą. Spotkaliśmy się, bo chciałem wiedzieć, czy wpłynął na skorumpowanego funkcjonariusza ze Szczecina w sprawie, którą ten miał załatwić. Chodziło o wyrobienie papierów Robertowi S., że jest tajnym współpracownikiem ABW. Tego funkcjonariusza nie znałem. Znał go Mietek Szalom, bo z nim współpracował. W 2006 roku i cały czas wcześniej Szalom konsekwentnie, starannie, wielokrotnie dezinformował mnie, jakoby współpracował z ABW, a jego oficer był funkcjonariuszem ABW. Potem wyszło na jaw, że oficer prowadzący Szaloma był z CBŚ.

Chciałem Robertowi S. pomóc oczywiście w sposób komercyjny, za pieniądze. Oficer prowadzący Szaloma miał skontaktować się ze swoimi podwładnymi w ABW i skonstruować całą fałszywą dokumentację rzekomej współpracy Roberta jako tajnego informatora ABW. Cała ta dokumentacja miała być skierowana do sądu gdzieś w Ostrołęce i na podstawie tej dokumentacji Robert miał zostać zwolniony na zmianę środka, to znaczy miał wyjść na wolność jako niezbędny ABW. Robertowi groził poważny wyrok. Był oskarżony o narkotyki i udział w grupie przestępczej.

Powstał łańcuszek gwarancji. Robert zgłasza się do Gmurka. Gmurek był w tamtym czasie moim dobrym kolegą. Gmurek wiedział, że mój kolega Szalom ma wpływ na skorumpowanych oficerów służb. Spotkaliśmy się w gronie: żona Roberta, Gmurek i ja. Żona Roberta przekazała mi trzydzieści trzy tysiące dolarów. To była ponad jedna czwarta od stu dwudziestu tysięcy dolarów, bo taka była całościowa kwota.

W świecie przestępczym łańcuch gwarancji działa następująco. Gmurek gwarantował przed żoną Roberta za mnie, ja odpowiadam przed Gmurkiem za Szaloma. Szalom gwarantuje za swojego oficera, którego nie znamy ani ja, ani Gmurek. Masa mówi, że zna tego oficera, ale Masa za nic nie gwarantuje.

W 2007 roku sprawa nadal nie jest załatwiona. Gmurek mnie naciska. Szalom, czyli Mietek, siedzi już od prawie roku i nie mam z nim kontaktu. Jedynym łącznikiem pomiędzy mną a tym oficerem ze Szczecina pozostał Masa, który twierdzi, że zna oficera bardzo dobrze.

Oficer dostał piętnaście tysięcy dolarów z tej zaliczki wynoszącej trzydzieści trzy tysiące. To znaczy przekazałem te piętnaście tysięcy Szalomowi, a on powiedział, że dał je oficerowi. Resztę zostawiliśmy sobie. Podzieliliśmy się ja, Gmurek, Mietek i Masa. Tylko oczywiście w różnej wysokości. To było nasze honorarium za usługę. Ja i Szalom zostawiliśmy sobie po równej działce. Gmurek wziął dziesięć czy jedenaście tysięcy złotych, a Masa wziął dziesięć tysięcy złotych za to, żeby pilnować, aby Szalom i jego oficer wykonali robotę. To jest zasada ograniczonego zaufania. Bardzo lubiłem Szaloma, miałem do niego ogromne zaufanie, ale przecież nie do końca. Więc równolegle zapłaciłem Masie po to, żeby kontrolował Szaloma i oficera, żeby się na pewno wywiązali z tej sprawy.

W dniu, kiedy mnie aresztowano, spotkałem się z Masą, dałem mu drugie dziesięć tysięcy złotych i błagałem go, żeby nacisnął oficera, ponieważ Gmurek bardzo dynamicznie mnie już dusił o zwrot pieniędzy, bo sprawa niezałatwiona. Masa obiecał, że będzie naciskał. Mówił, że regularnie dzwoni do tego oficera, który się jakoś tam tłumaczy. Sprawa nigdy nie została załatwiona. Gmurek jest winien pieniądze żonie Roberta, ja Gmurkowi, a Szalom mnie. Część swojego długu oddałem.

5. Masa obciąża zachowawczo

Świadkiem koronnym zdecydowałem się zostać w 2009 roku. Zwróciłem się z taką propozycją do Prokuratury Apelacyjnej w Warszawie. Spotkałem się z prokuratorami apelacyjnymi w lutym 2010 roku. Myślę, że podstawową przyczyną było to, że chciałem zacząć zupełnie nowe życie bez żadnych zaszłości z przeszłości.

Należy tu wziąć pod uwagę całe tło sytuacji. Aresztowany zostałem w marcu 2007 roku. Skazano mnie prawomocnie na osiem i pół roku więzienia za przestępstwa, których w większości nie popełniłem. Z dwudziestu zarzutów tak naprawdę winny byłem czterem. Reszta została wymyślona po to, żeby skłonić mnie do zostania świadkiem koronnym już w 2007 roku. Mogłem uniknąć skazania w przypadku, gdybym przyznał się do tych czynów, których nie popełniłem.

Już od 2006 roku Jarosław Sokołowski bardzo aktywnie naciskał mnie, że muszę natychmiast pójść na współpracę z CBŚ, ponieważ prowadzone jest przeciwko mnie bardzo zaawansowane postępowanie w Prokuraturze Okręgowej przy ulicy Chocimskiej. Wiedział to, ponieważ po pierwsze, zeznawał jako świadek w tym postępowaniu. Po drugie, w tejże prokuraturze przy ulicy Chocimskiej, w kancelarii tajnej, jako kandydat na świadka koronnego zeznawał nasz wspólny znajomy Mieczysław J., pseudonim Szalom.

Jednym z tych wątków, o których zeznawał J., były właśnie moje czyny. To spowodowało, że Masa w lecie 2006 roku wiedzę o tym postępowaniu miał już z wielu źródeł. Po pierwsze, znał szczegóły od Mietka Szaloma. Po drugie, znał szczegóły z tych przesłuchań, w których sam brał udział jako świadek. Po trzecie, znał szczegóły ze środowiska policyjno-prokuratorskiego.

Masa mnie obciążał w sposób bardzo zachowawczy. Potwierdzał, że popełniałem przestępstwa, natomiast nie wskazywał tych przestępstw tak, żeby mogły mnie faktycznie dotknąć. Masa każdorazowo zostawiał sobie duży margines bezpieczeństwa, a mnie dawał szansę, żebym się dogadał.

Miałem zostać aresztowany na podstawie zeznań zupełnie innych osób, z którymi kompletnie nie miałem nic do czynienia. To były zeznania wyssane z palca i zeznania Masy i innych świadków koronnych miały je tylko wspomagać, ponieważ nie było żadnych dowodów bezpośrednich, więc musiała prokuratora skompletować cały szereg dowodów pośrednich takich jak to, że jestem przestępcą zawodowym, psychopatą i tak dalej.

Prokuratorowi to było potrzebne tylko po to, by usankcjonować moje aresztowanie i żebym po aresztowaniu poszedł na status świadka koronnego. Zarzucono mi przestępstwa, o których prokurator co najmniej od 2005 roku wiedział, że ja ich nie popełniłem, ponieważ równolegle przyznał się do nich świadek koronny Piotr K., pseudonim Broda. To jest kuriozum. Nie zgodziłem się, żeby potwierdzić jakiekolwiek czyny, których nie popełniłem. Ponowiono propozycję z perspektywą, że i tak uniknę kary, bo zostanę świadkiem koronnym. Oferowano mi wszystko. W zamian chcieli zeznań z okresu pruszkowskiego i z początku lat 2000 o korupcji dotyczącej policjantów, ponieważ Masa zeznał, że byłem jego łącznikiem ze skorumpowanymi policjantami.

Naciskano na mnie, żebym złożył jak najszersze, jak najobszerniejsze zeznania właśnie dotyczące korupcji. Po pytaniach, jakie mi zadawali, bez wątpienia posiadali wiedzę, ponieważ pytali o konkretne osoby z Komendy Stołecznej Policji, o których zeznawał świadek koronny Patyk w zbliżonym czasie.

Prokurator nie mógł zrozumieć zasadności mojego oporu, że ja się nie chcę przyznać do czegoś, czego nie zrobiłem. Nie wynikało to z mojej uczciwości, ale z realizmu, bo gdybym raz przyznał się do czegoś, czego nie zrobiłem, to dalej ta postawa już byłaby wykorzystywana każdorazowo, to znaczy musiałbym potwierdzać już wszystko, co oni chcą. Poza tym nie widziałem najmniejszego powodu układać się z idiotami. Tak czy inaczej odmówiłem tej współpracy.

W myśl postawionych mi zarzutów byłem członkiem zarówno grupy przestępczej pruszkowskiej, jak i innej przestępczej grupy już w późniejszym czasie. Zostałem skazany za udział w dwóch grupach przestępczych. Zostałem skazany za udział w tak zwanej przestępczej grupie kredytowej, gdzie świadkowie zeznawali, że ich szefem był Broda, czyli Piotr K. Broda został świadkiem koronnym, więc okazało się nagle, że szefa nie ma. Natomiast w grupie pruszkowskiej, według sądu, zdecydowanie podlegałem Masie, ale on z kolei podlegał zarządowi grupy pruszkowskiej. To jest w ogóle bezdyskusyjne. Wiem, jak wyglądały relacje pomiędzy Masą a członkami zarządu grupy pruszkowskiej, jaki był stopień podległości Masy tym ludziom. Więc ta hierarchia służbowa była w drugiej połowie lat 90. bardzo ściśle zakreślona i tu nie ma żadnych wątpliwości. Masa podlegał Słowikowi, Parasolowi, Maliźnie, Wańce. Ta podległość była bezdyskusyjna.

Po wyroku uznałem, że należy zmienić zdanie, bo tylko głupiec nie zmienia zdania. Skazany zostałem w listopadzie 2009 roku, do prokuratury zgłosiłem się prawie bezpośrednio po skazaniu. Skontaktowałem się z prokuratorem Dariuszem Romańczukiem, on skontaktował mnie ze swoim przełożonym Robertem Majewskim. Odbyłem rozmowę z tymi prokuratorami w Prokuraturze Apelacyjnej w Warszawie przy ulicy Ostroroga. To było w lutym 2010 roku, a w 2012 roku zostałem świadkiem koronnym.

Nie można mnie określić jako skruszonego przestępcy. U przestępcy zawodowego, tak jak ja siebie określałem, nie funkcjonuje skrucha. Może funkcjonować pragmatyzm i daleko posunięty realizm. Nauczyłem się patrzeć na tę sytuację skrajnie realistycznie. Uznałem, że skoro raz zostałem skazany za przestępstwa, których w większości nie popełniłem, i skoro raz kazano mi się przyznać do tego, do czego się nie przyznawałem, lepszym wyjściem jest powiedzenie tego, co naprawdę zrobiłem, otrzymanie statusu świadka koronnego i rozpoczęcie całkowicie nowego życia. Tu nie ma mowy o retoryce takiej jak skrucha, bo to nie ma nic wspólnego ze skruchą.

Mówię tutaj o nowym życiu w tym sensie, że zanim zwróciłem się do prokuratury, zapoznałem się bardzo dokładnie z przepisami o świadku koronnym i uznałem, może cokolwiek megalomańsko, że ja poradzę sobie, nie popełniając przestępstw, w każdych okolicznościach. Z uwagi na wsparcie rodzinne, z uwagi na krewnych w różnych miejscach świata, miałem możliwości, których nie ma normalny przestępca, i w drodze zdroworozsądkowego rozumowania uznałem, że jeżeli miałbym nowe nazwisko, nowe miejsce zamieszkania, i oczyściłbym się ze wszystkich przestępstw, to daje mi to faktyczną szansę wyrwania się z tego środowiska, o którym wiedziałem, że jest to równia pochyła. Wiedziałem też, że raz skazany mogę być skazywany dowolną ilość razy i wcale nie za rzeczy, które faktycznie popełniłem. To była wiedza, której wcześniej nie miałem.

6. Przyjaciel zeznaje na Masę

Kandydat na świadka koronnego musi obciążać siebie w sposób pełny. To znaczy podając wszystkie fakty, wszystkie drobiazgi, po których prokuratorzy mogą to zweryfikować. Więc de facto sam dostarczasz im sznur, z którego oni plotą pętlę i zakładają ci na szyję. Albo wytrącą ten stołek spod nóg, albo nie. W każdym razie nie należy zapominać o tym, że ja sam wybrałem prokuraturę, do której się zgłosiłem. Właśnie z tego względu, że w tej prokuraturze i w żadnej innej mogłem się uwiarygodnić tym, co wiem. Zarówno o relacjach Masy z prokuratorami, jak i o wykonywaniu przez Masę obowiązków świadka koronnego. To wcale nie byłoby takie oczywiste w innej prokuraturze. Ponieważ tutaj znałem takie szczegóły, które uwiarygodniały mnie bez konieczności jakiejś żmudnej weryfikacji.

Nigdy nie było ani moim zamiarem, ani zamiarem prokuratorów szkodzenie Masie. Obciążałem go, ale to nigdy nie miało być przekute na zarzuty procesowe. Ja musiałem powiedzieć to, co wiem, ponieważ każdorazowo przy każdym z wątków zakładałem, że oni to już wiedzą. Mówię o wyjaśnieniach dotyczących już okresu, kiedy Masa był świadkiem koronnym i współpracował z tą właśnie warszawską Prokuraturą Apelacyjną. Oni wiedzieli, że ja jestem przyjacielem, stronnikiem i zwolennikiem Masy. Znali moją historię już po 2000 roku. Wiedzieli, że musiałem lawirować, chociażby od Masy. Musiałem się oczyścić, ale wcale nie jest obowiązkiem prokuratury przekuwać tę wiedzę na zarzuty procesowe. Prokuratura Apelacyjna patrzy pragmatycznie. Jeżeli ja z Masą jako świadkiem koronnym popełniam jakieś przestępstwa, to ciężar gatunkowy tych przestępstw jest nieporównywalnie mniejszy od przestępstw osób, przeciwko którym my zeznajemy. Czyli w wypadku Masy przeciwko na przykład zarządowi pruszkowskiemu, a w wypadku moim przeciwko Słowikowej i innym.

Ja przekazałem rzetelną wiedzę, którą, co podkreślam, prokuratura weryfikowała dwa i pół roku. Moja wiedza była przekazywana w sposób szczegółowy, przekazywałem na przykład, jakimi dysponowaliśmy kartami kredytowymi, gdzie spędzaliśmy jakieś spotkania towarzyskie, gdzie spędzaliśmy sylwestra. Wskazywałem na miejsca, w których się spotykaliśmy, i samochody, którymi się poruszaliśmy. Przekazałem wiedzę szczegółową. W tym momencie, używając tego słownictwa, jakiego używa prokuratura, ja się oczyściłem. A co prokuratura zrobi z tą wiedzą, to jest sprawa prokuratury. Postępowanie może trwać długo, gdyż może wymagać weryfikacji, a przez ten czas zarzuty się przedawniają. To jest prosty trik prokuratorski. Albo może się okazać, że udziału Masy nie jest w stanie potwierdzić nikt inny oprócz mnie. Nawet jeżeli prokuratura daje mi wiarę, musi być potwierdzenie z innego źródła, więc Masie nie można de facto postawić zarzutów. Ja w tej chwili mówię to sarkastycznie, no ale tak to funkcjonuje.

Cały 2010 rok moje zeznania odbywały się w kancelarii tajnej w Prokuraturze Okręgowej w Radomiu. Bardzo intensywnie składałem wyjaśnienia, najpierw przekazałem te wątki, które dotyczyły Masy, które dotyczyły korupcji, te wątki o największym ciężarze gatunkowym. Od razu zostało przydzielonych do sprawy dwóch prokuratorów. Te zeznania były bardzo intensywne. Wielogodzinne. I uważam, że zrobiłem wszystko, żeby mogli to wszystko zweryfikować. To znaczy ja opowiedziałem im wszystko, co wiedziałem. Mówię to z pełnym przekonaniem. Stuprocentowym.

Prokuratorzy zachowywali się, to też mogę powiedzieć z pełnym przekonaniem, w sposób absolutnie profesjonalny. Traktowali mnie z dystansem. W momencie, kiedy zarządzana była przerwa, w ogóle nie nawiązywaliśmy kontaktu słownego. Prokurator natychmiast wychodził. Ja zostawałem w pomieszczeniu z policjantem. Pod tym względem było to profesjonalne. Wiedzieli, że mój stosunek zarówno do policji, jak i organów ścigania jest skrajnie sceptyczny. To znaczy nie ukrywałem tego, że korumpowałem we wcześniejszych moich latach funkcjonariuszy publicznych. Oni wiedzieli o tej korupcji. Więc podchodziliśmy do siebie z dużą nieufnością. Zaufanie było budowane miesiącami, a nawet latami. Zeznawałem w zupełnie innych warunkach niż Masa. Masa zeznawał jako uznana gwiazda i objawienie. Ja zeznawałem natomiast jako potencjalny problem. Oni wiedzieli, że mam gigantyczną wiedzę na pewne wybrane tematy. Natomiast wiedzieli również od początku, że ta wiedza może się okazać niezgodna z tym, co oni chcieliby uzyskać. Moje zeznania obciążały Masę, a w niczyim interesie, mówię tutaj o organach ścigania, nie było obciążanie Masy. Dlatego, pomimo tego, że ja te zeznania składałem bardzo rzetelnie, mogłem domniemywać, że te zeznania nie będą miały dalszego ciągu.

We wrześniu 2012 roku otrzymałem status świadka koronnego. I zacząłem od nowa zeznawać. Moim obowiązkiem było potwierdzić złożone wcześniej wyjaśnienia już jako świadek koronny, bo wyjaśniając, byłem tylko podejrzanym, mógłbym kłamać na swoją korzyść. Kiedy natomiast zeznawałem jako świadek koronny, już ciążyła nade mną odpowiedzialność karna.

7. Masa windykuje dłużników

Zeznałem, a potem złożyłem wyjaśnienia na temat czterystu przestępstw, z czego w kilkunastu miał udział Masa, a już był świadkiem koronnym. Kiedy po moim konflikcie z Zarządem Ochrony Świadka Koronnego odebrano mi status, aby po jakimś czasie zrobić mnie małym świadkiem koronnym, a więc już nie całkowicie bezkarnym, dostałem na podstawie moich wyjaśnień sto sześćdziesiąt dwa zarzuty. Na przykład taki: „Od połowy marca 2002 do 2007 roku w Warszawie, działając na polecenie Masy i stosując groźby zamachu na zdrowie i życie, doprowadził Małego Krzysia i Adama, pseudonim Łysy, do zwrotu wierzytelności płaconych w ratach i w ustalonej kwocie wobec Masy. Przy czym czynu tego dopuścił się, działając w zorganizowanej grupie przestępczej i czyniąc z popełnianych przestępstw swoje źródło dochodu”.

Mały Krzysio i Adaś raz, że byli Masie winni kasę, a dwa, że na polecenie Masy windykowali inne osoby. Takich osób, które na polecenie Masy windykowały, było wiele. Bo byłem zarówno ja, jak i Mały Krzysio, jak i Adaś Łysy, jak i dwaj byli policjanci Siwy i Szwagier, tylko że każdy pilnował innego grona osób. Mały Krzysio i Adam Łysy w jednych sprawach windykowali dla Masy, a w innych ja ich windykowałem też dla Masy, bo on im pożyczył pieniądze na procent, za co oni otworzyli dyskotekę, a Masa dodatkowo został ich wspólnikiem, biorąc za to stałą działkę. Więc de facto Mały Krzyś i Adaś byli podwójnie opodatkowani. Ponieważ musieli płacić mu procenty i z zysków musieli mu płacić zysk jako wspólnikowi. To, czy im się to opłacało czy nie, to nie ma znaczenia. Tak naprawdę nie mieli wyjścia, bo przecież zostali oszczędzeni przy zeznaniach. W związku z czym byli trzymani żelazną ręką. Masa za każdym razem, jak dzwonił do Małego Krzysia, to się wydzierał, że spuści na nich Sproketa. Czyli straszył ich mną.

Mały Krzysio i Adaś Łysy obracali pieniędzmi Masy. Prowadzili dla niego inwestycje i byli jego zarówno pracownikami, jak i kolegami. I w zależności od nastroju Masy i od tego, czy przynosili wystarczająco dużo pieniędzy, albo ich dusił, albo im odpuszczał. Więc sytuacja zmieniała się dynamicznie. Ja zawsze byłem używany jako straszak. A jednocześnie się z nimi normalnie przyjaźniłem. Ale nie znaczyło to, że nie mogę ich połamać.

Mały Krzysio i Adaś Łysy, ponieważ nie mogli się wywiązywać na bieżąco z wypłaty procentów za dyskotekę Spin Club, na polecenie Masy wzięli mu w leasingu mercedesa E-klasę i płacenie leasingu należało do nich, a Masa jeździł tym samochodem. Ale w 2004 roku udusili się finansowo już do tego stopnia, że Masa chciał nowy samochód, a oni nie byli mu w stanie go kupić, Więc Masa podstawił samochód do Spin Clubu. Ja przyprowadziłem niejakiego Borka, który wziął samochód i pod nadzorem Adama Łysego rozbił go w drzazgi. Samochód potem stał rozbity na terenie Spin Clubu, na dziedzińcu. Masa przyjechał, był zadowolony, dlatego że to likwidowało zobowiązanie leasingowe Małego Krzysia, bo ubezpieczenie zapłaciło leasingowi. A oni mogli mu wziąć już drugi samochód. No, prosty mechanizm, najprostszy.

Byli policjanci Siwy i Szwagier byli własnością Masy. Oficjalnie byli zatrudnieni jako ochroniarze w Spin Clubie. Mieli własną agencję ochrony. Jednocześnie na polecenie Masy pilnowali Małego Krzysia i Adasia, żeby się nigdzie nie ukręcili, jak to się mówi w języku przestępczym. Siwy i Szwagier byli dla nas bardzo użyteczni, ponieważ wielokrotnie sprawdzali nam w policyjnych bazach danych różne osoby. Dawali nam wydruki pełne wszystkich danych o takiej osobie. To były strony A4 wydrukowane bardzo drobnym drukiem, gdzie czasami przez wiele stron ciągnie się lista powiązań przestępczych. To było bardzo przydatne, kiedy realizowaliśmy windykację. Kiedy zwracaliśmy się do Siwego i Szwagra, działkę za ich usługę dostawał Masa, bo był ich właścicielem. Mechanizm jest bardzo prosty, uczciwy i tak naprawdę dla wszystkich korzystny.

Kiedy windykowaliśmy znajomych Masy, on musiał dostawać z tego działkę. Jeżeli ktoś jest znajomym Masy i ja go napadam, to ta osoba całkiem naturalnie może udać się o pomoc do Masy. Masa mógłby do mnie zadzwonić z czystym sumieniem: Posłuchaj, odpierdol się od niego, bo to jest mój znajomy. Nie rusz go. Ale jeżeli weźmie za to kasę, no to już jest nakarmiony po drodze. Tu nie ma mowy o lojalności, tylko o pragmatyzmie i o sposobie funkcjonowania struktur przestępczych. Jeżeli ja przez wiele lat byłem bliskim, bardzo bliskim, bardzo lojalnym pracownikiem Masy i przynosiłem Masie w zębach dużo pieniędzy, to zawsze Masa weźmie moją stronę, a nie jakiegoś swojego znajomego, który jest okradany. Co więcej, pójdzie do swojego znajomego i powie: Słuchaj, Sproket chciał od ciebie trzydzieści tysięcy dolarów, a ja ci załatwiłem nie tylko, że nie jesteś połamany, ale że możesz dać tylko dwadzieścia tysięcy. Wszyscy są szczęśliwi. Tak działał „Pruszków” przez lata i to, że Masa został koronnym, nic w tym mechanizmie nie zmieniło. Masa dostawał pieniądze, bo na pewnym szczeblu w hierarchii przestępczej bierze się pieniądze za to, że się nie przeszkadza.

8. Na imieninach u Masy

Policjanci z Zarządu Ochrony Świadka Koronnego, którzy zajmowali się ochroną Masy, wiedzieli o wszystkich jego posunięciach. Masa w moim przypadku stworzył od zera zupełnie fałszywą legendę, jakobym był jego źródłem, niezbędnym ze względów bezpieczeństwa, osobowym źródłem informacji. Czyli, jak to się potocznie nazywa, ucholem z miasta. Było mu to potrzebne, żeby mógł się ze mną legalnie spotykać. Pod nadzorem Zarządu Ochrony Świadka spotykał się ze mną, z aktywnym przestępcą.

Na spotkania ze mną przyjeżdżał z ochroną. Kiedyś wspólnie z panami z ochrony goniliśmy pijanego Masę po Piotrkowskiej w Łodzi. Krzyczeli, nawoływali: Panie Maćku, no niech pan wróci. On wtedy funkcjonował jako Maciek. Oficjalnie mogli zamieszczać w raportach, że Masa spotykał się ze swoim informatorem, który dostarcza mu wiadomości niezbędnych dla jego bezpieczeństwa. To jest oficjalnie, natomiast to, co jest faktycznie, przecież oni doskonale wiedzieli. Słuchali naszych rozmów, słuchali Masy, wiedzieli, jak wyglądają nasze relacje. Takie spotkania jak w hotelu 500, gdzie przyjeżdżaliśmy z Szalomem i spotykaliśmy się z Masą. Oni doskonale wiedzieli, że Masa przyjmuje od nas korzyści finansowe. Wiedzieli doskonale, jakich informacji nam udziela. Masa mógł robić, co chce.

Na imieninach Masy bodajże w 2004 roku był mężczyzna przedstawiony jako naczelnik CBŚ z Łodzi. Byłem na tych imieninach. I to był człowiek, do którego Masa zwracał się z ogromną atencją, i z całego przebiegu sytuacji wychodziło, że jest on odpowiedzialny za jego ochronę. Ja, czynny przestępca, bawiłem się na imieninach Masy razem z wysokim funkcjonariuszem CBŚ. To nie jest normalne.

CBŚ wiedział doskonale, czym się zajmuje chroniony przez nich Masa. Wiedzieli doskonale, że Masa prowadzi cały czas interesy, które nie są czyste. Na przykład musieli wiedzieć, że Masa dusił swojego szwagra Renka i Tomasza P., któremu Masa pożyczył pieniądze w kwocie około stu tysięcy dolarów. Masa pożyczył pieniądze za namową Renka. Co oznaczało, że Masa dusił nie tylko Tomasza P., ale również Renka po drodze. No, ale jak chodzi o pieniądze, to nie ma szwagra. Funkcjonariusze z Zarządu Ochrony Świadka wiedzieli, że Masa w normalny, bandycki sposób dusi Tomasza P., ponieważ w którymś momencie spotkałem się z Masą i Masa zlecił mnie pobicie tego mężczyzny.

Sprawa Tomasza P. jest tylko przykładem. Próbuję wyjaśnić, że takich osób, które Masa dusił, będąc już świadkiem koronnym, było mnóstwo. Między innymi Mały Krzysio, Łysy Adaś, Tomasz P., Renek, który był szantażowany przez Masę, że jeżeli nie ureguluje kwestii finansowych, to po prostu zostanie zamknięty. Nad tym Zarząd Ochrony Świadka miał pełną kontrolę. Myślę, że było nieformalne porozumienie policjantów ze świadkiem koronnym. Pomiędzy Zarządem Ochrony Świadka a Masą był pakt o wzajemnej nieagresji. W taki sposób, że oni starali się zignorować to, że on w sposób bandycki dusi szereg osób, ponieważ głównym celem były jego zeznania przeciwko zarządowi grupy pruszkowskiej.

Ja uważałem i uważam do dziś, że Masa w jakiś sposób korumpował tych policjantów z Zarządu Ochrony Świadka Koronnego. Już jako świadek koronny złożyłem wniosek do CBA o wszczęcie postępowania wyjaśniającego, czy istniały bądź istnieją powiązania korupcyjne pomiędzy Masą jako świadkiem koronnym a chroniącymi go funkcjonariuszami z Zarządu Ochrony Świadka Koronnego. Miałem podejrzenia i wiedzę. Widziałem, jakie są ich relacje. I widziałem, na co oni mu pozwalają. Mówię teraz teoretycznie, gdyby ten naczelnik CBŚ, który był u niego na imprezie, został skorumpowany, mógłby wydać polecenie podległym mu funkcjonariuszom, na co chroniąc Masę, mają zwracać uwagę, a na co nie. I tylko tyle chciałem powiedzieć.

PIOTR PYTLAKOWSKI: Czy Sproket mówi prawdę? Jak to czujesz swoim policyjnym nosem?

PIOTR WRÓBEL: Jeżeli to właśnie zeznawał jako świadek koronny, to nie powinien kłamać. Naraziłby się na oskarżenie o fałszywe zeznania. Ale jak wynika z mojej historii, czasem świadkowie koronni nie mówią prawdy. Sproketa nie znałem w tamtych czasach. Nie wiem, czy nie ma skłonności do konfabulacji, ale to, co tutaj mówi, brzmi wiarygodnie. Część osób, jakie wymienia, przewijały się w naszych materiałach. A Masa faktycznie kochał pieniądze i zrobiłby dla nich bardzo wiele, a być może wszystko.

Ja mam pewien kłopot z oceną opowieści Sproketa, bo nie wiem, czy historie, o których opowiada, można zakwalifikować jako czyny karalne. W końcu Masa w swoisty dla siebie sposób zabezpieczał własny majątek. Szantażował czy negocjował?

Własny majątek? Przecież tu chodzi o pieniądze, których źródłem były przestępstwa. On powinien wchodzić w program świadka koronnego wyzerowany i bez grosza. Uzyskał bezkarność, to i tak bardzo wiele. Majątek, jaki zgromadził, państwo powinno przejąć. Chociaż w części wyrównałoby to rachunki z tym człowiekiem. Żądanie spłaty długu pod groźbą obciążenia zeznaniami to ewidentny szantaż, a więc czyn karalny. Mam jednak wątpliwość: która prokuratura będzie tak odważna, aby postawić mu zarzuty? Moja historia świadczy, że śledczy wolą uwierzyć przestępcy niż policjantowi. Masa wyrobił sobie pozycję nie do ruszenia, jest jak święta krowa i pewnie sam w to uwierzył. A to, co Sproke mówi o policjantach zajmujących się ochroną Masy, to dla mnie prawdziwy szok. Przecież umożliwiając Masie spotkania z czynnymi przestępcami, ci funkcjonariusze złamali wszystkie możliwe zasady ochrony. Nie potrafię zrozumieć, dlaczego ja zostałem zmuszony do odejścia z policji, pół roku spędziłem w areszcie i do dzisiaj odpowiadam przed sądem jak zwykły przestępca, a oni pewnie dostali jeszcze nagrody za to, że Masie jako koronnemu nie spadł włos z głowy. Czy tak wygląda sprawiedliwość po polsku?

Text copyright © by Piotr Pytlakowski and Piotr Wróbel, 2015

All rights reserved

Copyright © for the Polish e-book edition by REBIS Publishing House Ltd., Poznań 2015

Informacja o zabezpieczeniach

W celu ochrony autorskich praw majątkowych przed prawnie niedozwolonym utrwalaniem, zwielokrotnianiem i rozpowszechnianiem każdy egzemplarz książki został cyfrowo zabezpieczony. Usuwanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

Redaktor: Krzysztof Tropiło

Projekt i opracowanie graficzne okładki oraz fotografia na okładce: Zbigniew Mielnik

Wydanie I e-book

(opracowane na podstawie wydania książkowego:

Mój agent Masa, wyd. I, Poznań 2015)

ISBN 978-83-7818-958-9

Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o.

ul. Żmigrodzka 41/49, 60-171 Poznań

tel. 61-867-47-08, 61-867-81-40; fax 61-867-37-74

e-mail: rebis@rebis.com.pl

www.rebis.com.pl

Plik opracował i przygotował Woblink

woblink.com

Spis treści

Karta tytułowa

Wstęp

Rozdział 1 Werbowany i werbujący

1. Impreza u Zygmunta

2. Konsultant

3. Szczęście, czyli nieszczęście

4. Drukarnie i rozlewnie

5. Służba zastępcza

6. Rzucony na front

7. Biuro do walki z mafią

Rozdział 2 Mafia od kulis

1. Lista pruszkowska

2. Jak wymafiowano Malarza

3. Napad stulecia

4. Strzelanina pod Macro Cashem

5. Laboratorium amfetaminowe

Rozdział 3 Policjanci i kapusie

1. Agent to narzędzie

2. O pogodzie nie rozmawiałem

3. U nas też są żołnierze

4. Między nami szeryfami

5. Ryzyko pod przykryciem

Rozdział 4 Przełożeni i podwładni

1. Zapoznanie z Dyziem

2. Dyzio domaga się Masy

3. Dyzio pisze raport

4. Wańka wystawia laurkę

5. Czas znikających polonezów

6. Psy szukają, psy szczekają

Rozdział 5 Praca pod przykryciem

1. Jeden wielki teatr

2. Robota jak w kinie

3. Debiut w hotelu

4. Mały kraj dla gangsterów

5. Policja kontra policja

6. Intensywna męska przyjaźń

7. Szatnia i ordery

8. Ofiara systemu

Rozdział 6 Rozmowy z gangsterami

1. Zamach na Masę

2. Masa ma psa, pies ma Masę

3. Masa szuka zmiennika

4. Michał na golasa, Wańka rozczochrany

5. Masa obciąża swoich

Rozdział 7 Jedni stukają, inni strzelają

1. Brat, czyli Książę

2. Agent torturowany

3. Panczo w kałuży krwi

4. Dynamiczne wejścia z drzwiami

5. Babcia klozetowa walczy z atekami

6. Gangsterzy i polityka

Rozdział 8 Życie codzienne z Masą

1. Informator w lexusie

2. Zblatowany pies jest chciwy

3. Jak nie odbito Falconettiego

4. Wściekły pies w La Cucaracha

5. Jak Masa wystawił Karola

6. Sorry, Leszku, zaraz to załatwię

7. Niecelne strzały do Wariata

Rozdział 9 Nieoczekiwana zmiana miejsc

1. Donos na Masę

2. Akcja w domu Masy

3. Padł na mnie cień Masy

4. Myśliwy staje się zwierzyną

5. Było, jak było, niczego nie żałuję

6. Masa nie zadzwonił

Rozdział 10 Konfrontacja

1. Wrzątek na głowę Masy

2. „Pruszków” to nie CIA

3. Masa dodaje prestiżu

4. Gry operacyjne

5. Jeden duży, drugi mały

6. Masa zuwagowany

Epilog

1. Masa był moim przyjacielem

2. Masa martwi się o pieniądze

3. Masa ostrzega

4. Masa pilnuje oficera

5. Masa obciąża zachowawczo

6. Przyjaciel zeznaje na Masę

7. Masa windykuje dłużników

8. Na imieninach u Masy

Karta redakcyjna