Tytuł oryginału:

MONEYBALL

Copyright © 2004, 2003 by Michael Lewis

Copyright © 2011 for the Polish edition by Wydawnictwo Sonia Draga

Copyright © 2011 for the Polish translation by Wydawnictwo Sonia Draga

Projekt okładki: © 2011 Columbia Pictures Industries Inc.

Redakcja: Mariusz Kulan

Korekta: Jolanta Olejniczak-Kulan, Iwona Wyrwisz

ISBN: 978-83-7508-570-9

WYDAWNICTWO SONIA DRAGA Sp. z o. o.

Pl. Grunwaldzki 8-10, 40-127 Katowice

tel. 32 782 64 77, fax 32 253 77 28

e-mail: info@soniadraga.pl

www.soniadraga.pl

E-wydanie 2012.

Konwersja do formatu EPUB: iFormat

Billy’emu Fitzgeraldowi.

Ciągle słyszę, jak na mnie krzyczy.

Ostatnio we wraku kalifornijskiego statku odnaleziono ciało pasażera z zapiętym wokół talii pasem z ukrytymi w nim dwustoma funtami w złocie. Czy kiedy tonął, to on miał złoto czy złoto miało jego?

John Ruskin, Unto This Last

PRZEDMOWA

Napisałem tę książkę, ponieważ zakochałem się w tej historii. Opowiada ona o niewielkiej grupie niedocenianych wcześniej baseballistów i działaczy — wielu z nich uznano za nienadających się do najważniejszych zespołów ligowych — którzy odnieśli ogromny sukces w Major League Baseball. Ale pomysł przyszedł mi do głowy znacznie wcześniej, wiele lat przed chwilą, w której natrafiłem na tę urzekającą historię. Zaczęło się to wszystko od niewinnego pytania: jak jeden z najbiedniejszych klubów baseballowych — Oakland Athletics — zdołał wygrać tak wiele meczów?

Przez ponad dziesięć lat ludzie, którzy zarządzali zawodowym baseballem, starali się udowodnić, że przestaje on być sportem i powoli przekształca się we współzawodnictwo na płaszczyźnie finansowej. W baseballu dysproporcja między bogatymi a biednymi była większa niż w jakimkolwiek innym sporcie zawodowym. I gwałtownie się powiększała. Podczas inauguracji sezonu 2002 r. zawodnicy figurujący na liście płac najbogatszego klubu — New York Yankees — zainkasowali w sumie 126 milionów dolarów, podczas gdy ci z najbiedniejszego zespołu — Tampa Bay Devil Rays — ponadtrzykrotnie mniej: 40 milionów dolarów. Dziesięć lat później najbogatszy klub — New York Mets — wydał na jednego gracza około 44 milionów dolarów, a najbiedniejszy — Cleveland Indians — niewiele ponad 8 milionów. Dowodziło to, że tylko zespoły najbogatsze mogły sobie pozwolić na najlepszych graczy. Ubogie kluby stać było tylko na gorszych lub wręcz niezdarnych zawodników — więc mogły się spodziewać jedynie porażek. Tak przynajmniej twierdzili ludzie, którzy zarządzali baseballem.

I ja byłem skłonny przyznać im rację. Ludzie z dużymi pieniędzmi najczęściej wygrywają. Ale kiedy przyjrzałem się temu, co działo się w ostatnich kilku latach, wpadłem w zdumienie. Dolne rejony każdej z lig okupowały takie kluby, jak Rangers, Orioles, Dodgers, Mets — wydawały one ogromne pieniądze i ponosiły spektakularne porażki. Zupełnie inaczej było z Oakland. W ostatnich kilku latach Oakland A’s, należący do wydających najmniej klubów, wygrywał więcej meczów w sezonie podstawowym niż inne zespoły — z wyjątkiem Atlanta Braves. Trzy razy z rzędu awansował do play-off, a w dwóch ostatnich rozgrywkach był bliski wyeliminowania najbogatszego klubu — Yankees. Jak, na Boga, im się to udało? Przecież Yankees są najbardziej jaskrawym przykładem tego, że pieniądze odgrywają najważniejszą rolę w świecie baseballu. Yankees, podobnie jak cały Nowy Jork, uważają, że kupowanie sukcesu nie przynosi wstydu. I może właśnie dlatego robili to lepiej niż ktokolwiek inny w tym biznesie.

Jeszcze w 1999 r. prezes Głównej Ligi Baseballu Allan H. („Bud”) Selig określił sukces Oakland A’s jako „aberrację”. Nie było to wyjaśnienie, ale raczej unik przed odpowiedzią na pytania: jak oni tego dokonali? Na czym polegał ich sekret? Jak drugi najmniej zasobny klub baseballowy zdołał pokonać najbogatsze i w sezonie podstawowym wygrać więcej gier niż jakikolwiek inny z dwudziestu dziewięciu zespołów? I dlaczego liczni krezusi baseballu nie zdołali kupić sukcesu? W tej książce opisałem poszukiwanie odpowiedzi na te właśnie pytania.

Wyjaśnianie całej sprawy trzeba chyba zacząć od oczywistej konstatacji: w zawodowym baseballu mniejsze znaczenie ma to, jakimi pieniędzmi dysponujesz, a większe — jak dobrze je wydajesz. Kiedy po raz pierwszy zapukałem do biura drużyny Oakland, kończył się sezon, w trakcie którego klub wydał 34 miliony dolarów i wygrał zadziwiającą liczbę spotkań: 102; rok wcześniej — w 2000 r. — wydał 26 milionów i wygrał 91 meczów oraz zwyciężył w swojej lidze. Doug Pappas, prawnik z Manhattanu i znany niezależny ekspert w dziedzinie finansów baseballu, zwrócił uwagę na istotną różnicę między Oakland a pozostałymi klubami. Najmniejszą kwotą, jaką można wydać na liczący 25 zawodników podstawowy skład zespołu, jest 5 milionów dolarów plus kolejne 2 miliony na graczy kontuzjowanych i rezerwowych. W każdym meczu baseballowym dużą rolę odgrywa szczęście — to oraz fakt, że różnica pomiędzy umiejętnościami większości graczy ligowych a debiutantami, którzy pracują za minimalne stawki, jest relatywnie niewielka, oznacza, że w sezonie nawet najbiedniejszy zespół baseballowy może zwyciężyć w przynajmniej 49 ze 162 rozgrywanych spotkań. Pappas zastosował następujący sposób pomiaru finansowej skuteczności: obliczał, ile za wygraną ponad minimalną kwotę 7 milionów dolarów powyżej minimum 49 zwycięstw płaci każdy klub.

W ostatnich trzech latach Oakland A’s zapłacił około pół miliona dolarów za zwycięstwo. Poza tym klubem jedynie zespół Minnesota Twins, z 675 tysiącami dolarów za wygraną, zmieścił się w sześciocyfrowej kwocie. Najbardziej rozrzutne z bogatych klubów — na przykład Baltimore Orioles czy Texas Rangers — zapłaciły po blisko 3 miliony dolarów za każde zwycięstwo, czyli sześć razy więcej niż Oakland. Wyglądało na to, że Oakland gra w coś zupełnie innego niż pozostali. W każdej dziedzinie gospodarki Oakland A’s już dawno przejąłby większość klubów baseballowych i zbudował imperium. Ale działo się to w baseballu, więc mógł jedynie zawstydzić bogate kluby i na tym koniec.

U podstaw sukcesu Oakland leżało ponowne przemyślenie baseballu: zasad zarządzania, gry, doboru zawodników. Zdając sobie sprawę, że nigdy nie będzie dysponował tak grubym portfelem jak Yankees, główny zarządzający Oakland — Billy Beane — skupił się na czym innym: zaczął analizować słabe punkty w grze drużyny. W istocie było to odkrywanie nowej wiedzy o baseballu. W trakcie czegoś, co należałoby uznać za systematyczne naukowe badanie nad tą dyscypliną sportu, zarząd Oakland od podstaw przestudiował wszystko, od ceny rynkowej i szybkości zawodnika po różnicę między zwykłym a wybitnym graczem, zdobywcą potrójnego trofeum A. I w końcu odkrył klucz do sukcesu. Wielu z graczy powołanych lub pozyskanych przez Oakland A’s padło wcześniej ofiarą przesądów tkwiących w tradycji baseballu. Wydział Badań i Rozwoju przy zarządzie Oakland odrzucił te przesądy i pozwolił zawodnikom na zademonstrowanie umiejętności i pokazanie, ile są warci. Zespół baseballowy poza wszystkim był w centrum uwagi, jeżeli chodzi o możliwości i ograniczenia, a w ostatecznym rozrachunku — o sprawy ludzkie. Baseball stanowił przykład, jak niezwiązana z nauką działalność reaguje na metody naukowe.

Jak już wspomniałem, zakochałem się w tej historii. To opowieść o zawodowym baseballu i o ludziach z nim związanych. W jej centrum jest człowiek, którego życie zawodowy baseball wywrócił do góry nogami i który znalazł metodę, żeby się mu za to odwdzięczyć. Starając się jak najwięcej dowiedzieć o tym człowieku i rewolucji, którą rozpoczął, spędziłem kilka dni z J.P. Ricciardim, dyrektorem Toronto Blue Jays. Niegdyś pracował z Billym Beane’em w Oakland i teraz przebudowywał swój nowy zespół według tych samych zasad, jakie poznał w Oakland A’s. Początkowo wyśmiewany Ricciardi jeszcze przed naszym spotkaniem zdobył szacunek nawet najbardziej konserwatywnych sportowych dziennikarzy piszących o baseballu. Pod koniec sezonu 2002 r. na Toronto padł blady strach: obawiano się, że Ricciardi porzuci drużynę i odejdzie do Boston Red Sox, gdzie zaproponowano mu posadę i zadeklarowano chęć przebudowy klubu na wzór Oakland A’s.

Podczas meczu Red Sox usiłowałem skłonić Ricciardiego do poważnej rozmowy. Wiele miesięcy wcześniej oznajmił mi, że istnieje zadziwiająca różnica między Billym Beane’em a każdym innym dyrektorem działającym w baseballowym świecie. Jedną rękę uniósł tak wysoko, jak tylko mógł, a drugą opuścił jak najniżej, i powiedział: „Billy jest tak wysoko, a wszyscy pozostali tak nisko”. Teraz, kiedy razem siedzieliśmy i oglądaliśmy, jak Boston Red Sox dostają baty od nowego wydania Blue Jays, spytałem Ricciardiego, czy zdaje sobie sprawę, że w tym dziwnym biznesie polegającym na kierowaniu zespołem baseballowym jest tak samo dobry, jak człowiek, którego zostawił w Oakland. Parsknął śmiechem. Nie ma wątpliwości, że Billy jest w tej grze najlepszy. Pozostaje pytanie: dlaczego?

ROZDZIAŁ 1

KLĄTWA TALENTU

Jeśli bogowie chcą kogoś zniszczyć,

najpierw nazywają go obiecującym.

Cyril Connolly, Enemies of Promise

Pierwszą rzeczą, którą robią, jest sprawdzenie szybkości. Kiedy wielcy skauci ligowi testują elitę kandydatów amatorów, szybkość jest pierwszą pozycją na liście kontrolnej. Skauci nie rozstają się ze swymi listami kontrolnymi. „Narzędzia”, tak określają uzdolnienia, których szukają u dzieciaków. Jest pięć takich narzędzi: umiejętność biegania, rzucania, poruszania się w polu, uderzania i uderzania z pełną siłą. Chłopak, który dobrze biega, ma „koła”, ten, który ma silne ręce, ma „rurę”. Skauci posługują się językiem mechaników samochodowych. Może się zdarzyć, że przysiądziesz się do nich, bo pomyślisz, że rozmawiają o samochodach sportowych, a nie o młodych zawodnikach.

Późną wiosną w San Diego kilka silnych zespołów ligowych prowadziło nabór w grupie obiecujących zawodników. Jeżeli w powietrzu wisiało jakieś większe napięcie niż zwykle, to dlatego, że był to rok 1980. Ryzyko związane z naborem graczy baseballowych właśnie wzrosło. Kilka lat wcześniej sąd przyznał zawodowym graczom prawo do występowania jako „wolni najmici” — zwalniało ich to z obowiązku zatrudnienia agenta. Po bardzo krótkim zamieszaniu właściciele klubów ustalili stawki dla graczy na sensownym poziomie zgodnym z oczekiwaniami prawie wszystkich zainteresowanych. W ciągu niespełna czterech lat średnia płaca w wyższych ligach niemal się potroiła: z około 52 tys. skoczyła do prawie 150 tys. dolarów za rok. George Steinbrenner, nowy właściciel New York Yankees, w 1973 r. na cały zespół wydał 10 mln dolarów; w 1975 r. pierwszemu nowoczesnemu niezależnemu agentowi Catfish Hunterowi zapłacił 3,75 mln. Kilka lat wcześniej nikt nie zawracałby sobie głowy błędnymi decyzjami dotyczącymi obiecujących zawodników. Ale od tego momentu były to pomyłki liczone nie w tysiącach dolarów, ale w milionach.

Tak czy inaczej, pierwszą rzeczą, którą robili skauci, było zarządzenie biegu. Pięciu młodych mężczyzn rozciąga się i robi przebieżki na bocznej murawie: Darnell Coles, Cecil Espy, Erik Erickson, Garry Harris, Billy Beane. To jeszcze chłopcy. Każdy z nich musiał pokazać list od matki, że zgadza się ona na jego obecność w tym miejscu. Nikt spoza ich miasteczek jeszcze o żadnym z nich nie słyszał, ale skauci znają ich od dawna. Wszyscy — około trzydziestu obiecujących zawodników z całego kraju — mają równe szanse w pierwszej rundzie naboru. Wszyscy zostali odkryci w najbogatszej skarbnicy talentów baseballowych, w południowej Kalifornii, i zaproszeni na boisko Herbert Hoover High w San Diego, gdzie rekrutujący chcieli uzyskać odpowiedź na pytanie: „Którzy z nich są najlepsi?”.

Kiedy chłopcy się rozgrzewali, kilku skautów gawędziło na murawie. Pat Gillick, dyrektor generalny Toronto Blue Jays, trzymał w dłoni stoper. Otaczało go czterech czy pięciu innych skautów — każdy miał własny stoper. Jeden z nich odliczył sześćdziesiąt jardów i obcasem zaznaczył linię mety. Chłopcy ustawili się wzdłuż lewej linii autowej pola. Po lewej mieli ogrodzenia zapola, o które Ted Williams, wtedy jeszcze gracz ligi szkolnej, rozbijał marzenia drużyny przeciwnej o dublach. Alma Mater Teda Williamsa było Liceum imienia Herberta Hoovera. Ale ten fakt nic nie znaczy dla chłopców. Nie zwracają uwagi na otoczenie. Są jak sparaliżowani. Podczas ostatnich kilku miesięcy byli tak dokładnie sprawdzani przez tak wielu mężczyzn, że nawet nie myślą o tym, gdzie się znaleźli i komu się mają zaprezentować. Wydaje im się, że są sportowymi samochodami gotowymi do jazdy próbnej, a nie młodymi mężczyznami poddawanymi testowi. Na boisku jest obecny także Paul Weaver, skaut Padres. Nie kryje zaskoczenia spokojem dzieciaków. Weaver wielokrotnie widział, jak młodzi zawodnicy panikują, gdy stają przed skautami. Mark McLemore, ten sam Mark McLemore, który pewnego dnia będzie wartym 3 miliony dolarów graczem pola w klubie Seattle Mariners, wymiotował na boisku przed jednym z treningów z Weaverem. Ale te dzieciaki to co innego. Każdy z nich był zbyt dobry przez zbyt długi czas.

Darnell Coles, Cecil Espy, Erik Erickson, Garry Harris, Billy Beane. Jeden ze skautów zwraca się do swojego sąsiada i mówi: „Ja biorę te trzy czarne dzieciaki (Coles, Harris, Espy). Przegonią białych chłopaków. A Espy przegoni każdego, nawet Colesa”. Coles to sprinter, który już podpisał umowę z UCLA na stypendium za grę w futbol amerykański na pozycji skrzydłowego. Taki jest szybki ten Espy. Skauci są pewni, że nawet Coles z nim przegra.

Gillick opuszcza rękę. Pięciu urodzonych atletów rusza z kopyta. Już po kilku krokach osiągają pełną prędkość. W niespełna siedem sekund jest po wszystkim. Billy Beane wszystkich zostawił z tyłu. Espy osiąga metę na drugiej pozycji, trzy pełne kroki za zwycięzcą.

I choć sprawa wydaje się dziecinnie prosta, bo jaka niejednoznaczność mogłaby się pojawić podczas sześćdziesięciojardowego sprintu, Gillick jest zakłopotany. Krzyczy na jednego za skautów, żeby jeszcze raz zmierzył dystans, czy to było dokładnie sześćdziesiąt jardów. Następnie nakazuje pięciu chłopcom powrócić na linię startową. Chłopcy nic nie rozumieją; zawsze najpierw każą im biec, ale zwykle tylko raz. Myślą, że może Gillick chce sprawdzić ich wytrzymałość. Gillick wierzy w to, co widzi, i nie wierzy w to, czego nie widzi, a teraz nie może uwierzyć w to, co przed chwilą zobaczył. Nie wierzy, że Billy Beane prześcignął Cecila Espy’ego i Darnella Colesa. Nie wierzy, że stoper pokazuje właściwy czas. Odczytuje na nim 6,4 sekundy — czegoś takiego można się spodziewać po sprinterze, a nie po takim dzieciaku.

Niezupełnie rozumiejąc, dlaczego tego się od nich żąda, chłopcy wracają na linię startu i powtarzają wyścig. Nic się nie zmienia.

— Billy nie dał im powąchać spalin z rury wydechowej — mówi Paul Weaver.

Kiedy był młody, Billy Beane mógł pokonać każdego w dowolnej dyscyplinie. Zawsze tak przewyższał przeciwnika, że wydawało się, iż gra w całkiem inną, dużo łatwiejszą grę. Zanim został studentem, był rozgrywającym w zespole futbolowym i najlepiej punktującym zawodnikiem w drużynie koszykówki. Odkrył w sobie talenty na długo przed tym, jak był w stanie z nich w pełni korzystać: robił wsady, zanim jego dłoń stała się na tyle duża, żeby objąć piłkę.

Ojciec Billy’ego nie był sportowcem — nauczył syna baseballu z podręczników. Zawodowy oficer marynarki spędzał dziewięć miesięcy w roku na morzu. Kiedy był w swoim domu w jednym z należących do marynarki budynków, nadrabiał stracony czas, starając się syna czegoś nauczyć. Nauczył go, jak ma rzucać: miotanie jest czymś, co można przestudiować i czego można się samodzielnie nauczyć. Niezależnie od pory roku zabierał syna i książki o baseballu z oślimi uszami na puste boiska Małej Ligi. To nie była czysta zabawa. Ojciec Billy’ego był perfekcjonistą. Prowadził intensywne treningi miotania z wojskową dyscypliną jak na poligonie.

A Billy był szczęśliwy. Wiedział, że każdego dnia chce miotać i łapać, i wiedział, że będzie to robił razem z ojcem.

Zanim skończył czternaście lat, przerósł ojca o piętnaście centymetrów i robił rzeczy, których nie opisywały książki ojca. Gdy był pierwszoroczniakiem w liceum, podczas ostatniego meczu reprezentacji w sezonie trener wystawił go na pozycji miotacza, i to pomimo sprzeciwu rozzłoszczonych tym posunięciem starszych członków drużyny. Billy wyautował trzech graczy, wykonując dwanaście uderzeń poza pole gry, i dwukrotnie na cztery próby zameldował się na bazie domowej. Jako piętnastolatek w drugiej klasie szkoły rozegrał ponad 500 meczów w jednej z najlepszych szkolnych lig baseballowych w kraju. Już jako junior miał ponad sto dziewięćdziesiąt trzy centymetry wzrostu i ważył ponad 80 kilogramów, i nadal rósł. Boisko basseballowe szkoły oblegali skauci ligi — bacznie obserwowali każdy z 500 meczów Billy’ego. W pierwszej dużej grze po tym, jak zwrócił na siebie uwagę skautów, narzucił dwa podwójne, ukradł cztery bazy i wybił trzy triple. Dwadzieścia dwa lata później owe triple nadal są rekordowym wynikiem w kalifornijskiej lidze młodzieżowej. Ale i bez tego Billy zapisałby się w historii baseballu. Boisko w owych czasach nie miało ogrodzenia. Było ciągnącą się w nieskończoność łąką na przedmieściach San Diego. Po tym, jak Billy trafił swoją pierwszą triplę ponad głowami polowych graczy przeciwnika, zawodnicy z pola zaczęli się ustawiać w głębi pola. Kiedy udało mu się to po raz drugi, gracze pola zewnętrznego cofnęli się jeszcze bardziej i ustawiali się tam, gdzie mniej więcej powinien znajdować się parking dużego ligowego stadionu. Na to Billy zareagował trzecim wybiciem ponad ich głowami. Tłum widzów wybuchnął śmiechem. Tak było z Billym, kiedy grał w cokolwiek, ale szczególnie wtedy, gdy grał w baseball: mrugniesz i nie zobaczysz czegoś, czego nigdy jeszcze nie widziałeś.

Budził silne emocje u ludzi, którym płacono za dostrzeganie w młodzikach potencjału zawodowego gracza. Chłopiec miał ciało, o którym mógł marzyć każdy zawodnik. Był prosty jak brzoza i szczupły, ale nie tak bardzo, żeby nie można było sobie wyobrazić, jak nabiera ciała. I ta twarz! Poniżej niesfornej czupryny ciemnobrązowych włosów — ostre rysy, które tak kochają skauci. Niektórzy skauci uważali, że po rysach twarzy są w stanie ocenić nie tylko charakter młodego człowieka, ale także przewidzieć jego przyszłość w profesjonalnym baseballu. Używali określenia: „Dobra Twarz”. A Billy miał Dobrą Twarz.

Trener Billy’ego, Sam Blalock, nie wiedział, co może wycisnąć ze skautów.

— Dostało mi się prawo do pierwszego naboru — opowiada. — Piętnastu albo dwudziestu skautów kręciło się podczas każdego wznowienia. A ja nie wiedziałem, co zrobić. Nigdy nie grałem w zawodowy baseball.

Dwadzieścia lat po tym wydarzeniu Sam Blalock został uznany przez swych rówieśników za najlepszego szkolnego trenera baseballu w kraju. Z jego zespołu w Rancho Bernardo High School w San Diego wyszło tak wielu obiecujących zawodników ligowych, że szkoła stała się znana w kręgach baseballowych jako „Fabryka”. Ale w 1979 r. Blalock był w tym interesie od niedawna i wtedy jeszcze darzył szacunkiem Major League Baseball i jej reprezentantów, spośród których wielu oglądało jego treningi. Wydawało się, że wszyscy chcą poznać Billy’ego Beane’a osobiście. Doszło do tego, że Billy prosto z treningu biegł do domu któregoś z przyjaciół, żeby nie musieć odbierać bezustannie dzwoniącego telefonu. Wobec skautów i trenerów Billy zachowywał dystans. W tym okresie jedynie nauczycielka angielskiego miała na niego wpływ: pewnego dnia wyciągnęła go z klasy i powiedziała mu, że jest zbyt inteligentny, aby bazować jedynie na talencie do sportu i osobistym uroku. Dla niej Billy chciał być jeszcze lepszy niż dotychczas. Jeżeli chodzi o skautów — cóż, miał wybór.

Teraz Sam Blalock uważa, że wówczas powinien był zagonić skautów w ciasny kącik i kazać im siedzieć tam do momentu, kiedy zostaną zaproszeni. A co zrobił? Zrobił to, czego oni chcieli. A oni chcieli jak najszybciej przejąć kontrolę nad jego gwiazdą. Chcieli zobaczyć, jak Billy biega. Sam kazał Billy’emu biegać sprinty. Chcieli zobaczyć, jak Billy miota, i Billy wychodził na pole zewnętrzne i rzucał „petardy” do Sama stojącego na bazie. Chcieli, żeby Billy pokazał, jak uderza, i Sam przerywał trening z pałkarzami i przeprowadzał pokaz tylko dla skautów. („Ja narzucam, Billy uderza, a dwudziestu wielkich skautów ligowych rozstawionych na polu zewnętrznym chwyta piłki” — wspomina Blalock). Za każdym razem, kiedy skauci podziwiali Billy’ego, widzieli tylko to, co chcieli zobaczyć: przyszłą wielką gwiazdę ligi.

Jeżeli chodzi o Billy’ego, Sam po prostu pozwolił mu być sobą. Baseball, zdaniem Blalocka, przynajmniej na początku jego kariery, był bardziej sportem indywidualnym niż zespołowym, i więcej w nim było instynktownych działań sportowców niż wyuczonych umiejętności. „Trener obdarowany sportowcem tak uzdolnionym jak Billy — stwierdził Blalock — powinien dać mu wolną rękę. Byłem młody i trochę przestraszony — mówi dalej Blalock — i nie chciałem zrobić mu krzywdy”. Potem zmienił zdanie co do tego, czym był baseball, ale nigdy nie zmienił opinii o Billym. Dwadzieścia dwa lata później, po tym jak ponad sześćdziesięciu jego graczy oraz dwaj jego bratankowie trafili do zawodowej ligi baseballowej, Blalock miał powiedzieć, że chciałby jeszcze zobaczyć drugiego sportowca takiego kalibru jak Billy.

Wówczas wszyscy popełniali błędy. Na przykład nie zauważyli, że dokonania Billy’ego na pałce znacznie spadły: z 50 procent skutecznych wybić w pierwszych latach szkoły do nieco ponad 30 procent w ostatnim roku. I trudno było powiedzieć dlaczego. Może było to efektem nacisków ze strony skautów. Może inne zespoły odkryły nowe sposoby narzucania mu piłki, a on nie potrafił się do nich dostosować. A może po prostu był to pech. Problem polegał na tym, że nikt nie zauważył tego spadku.

„Nigdy nie zerknąłem na żadną statystykę dotyczącą Billy’ego” — wyznał jeden ze skautów. „Nigdy nie przyszło mi to nawet do głowy. Billy był facetem posiadającym każde z pięciu »narzędzi«. Miał wszystko” — powiedział Roger Jongewaard, szef skautów Metsów. — Musisz zrozumieć, patrzyliśmy na naturalny talent”. Ale w przypadku Billy’ego talent był maską. Wszystko szło dobrze i nikt nie musiał się troszczyć o to, jak by się zachował Billy, gdyby sprawy zaczęły się toczyć źle. Jeden Blalock się niepokoił. Blalock z tym żył. W momencie, kiedy Billy’emu coś nie wyszło, zaczął szukać sposobu, aby temu zaradzić. Pewnego razu, po tym jak odpadł z gry, Billy tak mocno walnął swoją aluminiową pałką w ścianę, że wygięła się pod kątem prostym. Kiedy potem stanął na stanowisku uderzającego, był tak wściekły, że upierał się, aby uderzać skrzywioną pałką. Kiedy indziej miał taki napad złości, że Blalock wykluczył go z zespołu. „Kiedy niektórzy gracze po odpadnięciu z gry wracają na ławkę, wszyscy inni zawodnicy przesuwają się na drugi jej koniec — mówi Blalock. — Taki był Billy”.

Kiedy Billy’emu coś się nie udawało na boisku, między nim a jego talentami wyrastała ściana, a on nie widział innego sposobu przedarcia się przez tę ścianę, jak wybicie w niej dziury. I to nie było tak, że nie lubił zawodzić jako gracz — wyglądało na to, że on po prostu nie wiedział, jak to jest zawieść.

Skauci nigdy nie brali tego pod uwagę. Pod koniec ostatniego roku Billy’ego w szkole jedynym pytaniem, jakie zadawali, było: „Czy mogę go dostać?”. I kiedy w 1980 r. zbliżał się draft pierwszej ligi, dotarło do nich, że może im się nie powieść. Pierwszym niepokojącym sygnałem było to, że Roger Jongewaard, szef skautów New York Mets, bardziej niż zwykle w takich wypadkach zainteresował się Billym. Metsi w naborze 1980 roku mieli pierwszeństwo, więc mogli wziąć Billy’ego. Pojawiły się też pogłoski, że mają krótką listę zakupów, a na niej dwa nazwiska: Billy’ego i gracza z uniwersyteckiej ligi z Los Angeles — Darryla Strawberry’ego. Krążyły także plotki, że Jongewaard wyżej ceni Billy’ego niż Strawberry’ego. (Nie był w tym odosobniony). „Są dobrzy faceci i są faceci na wagę złota — mawiał Jongewaard. — A Billy miał odpowiednią posturę, szybkość, dobrą rękę — cały pakiet. Mógłby uprawiać inne sporty. Był prawdziwym sportowcem. A na dodatek miał w szkole dobre oceny i chodził z najładniejszymi dziewczynami. Roztaczał jakiś czar. Mógł być każdym, kimkolwiek by zapragnął”.

Kolejnym złym znakiem było to, że Billy powtarzał, iż nie chce być zawodowym baseballistą. Chciał iść do college’u. A konkretnie zamierzał zdobyć łączone stypendium baseballowe i futbolowe na Uniwersytet Stanforda. Niemal tak samo jak sport pociągała go nauka. Werbownik drużyny baseballu z Uniwersytetu Południowej Kalifornii usiłował wyperswadować Billy’emu Stanford. „Będziesz musiał poświęcić cały tydzień na egzaminy” — powiedział. Na co Billy odparł: „I o to chodzi, nieprawdaż?”. Inni skauci zwracali uwagę, że Billy w zasadzie nie gra w futbol. Zrezygnował po drugim roku, żeby uniknąć kontuzji, która mogłaby zakończyć jego karierę baseballisty. Uniwersytetowi Stanforda to nie przeszkadzało. Uczelnia poszukiwała rozgrywającego, który by przejął pałeczkę od drugoroczniaka o nazwisku John Elway. Zespół baseballowy nie miał w administracji uniwersyteckiej takiego poparcia jak drużyna futbolowa, więc trener baseballu poprosił trenera futbolu, żeby rzucił okiem na Billy’ego. Po kilku godzinach na boisku Billy został zaaprobowany jako zawodnik, który przejmie po Johnie Elwayu pozycję na lewym skrzydle. Billy’emu pozostało tylko poprawienie noty z matematyki. Wydział sportu Uniwersytetu Stanforda miał zająć się resztą. I zrobił to.

Do dnia draftu skauci wielkiej ligi uznawali Billy’ego za nieosiągalnego. „Billy po prostu przepłoszył wielu ludzi — wspomina Paul Weaver. — Nikt nie przypuszczał, że Billy ma zamiar podpisać kontrakt”. Szaleństwem byłoby, gdyby klub mający pierwszeństwo w wyborze wskazał dzieciaka, który nie chce grać.

Zimną krew zachował tylko Roger Jongewaard. W drafcie 1980 roku Metsi mieli pierwszeństwo wyboru trzech zawodników w pierwszym podejściu i Jongewaard pomyślał, że zarząd stać na ryzyko utraty jednego uprawnienia na zawodnika, który może nie podpisać umowy. Ale w grę wchodziły i inne sprawy. W miesiącu poprzedzającym draft zarząd Metsów zaangażował się w dziwny eksperyment. Magazyn „Sports Illustrated” poprosił Franka Cashena, dyrektora generalnego Metsów, aby jeden z reporterów mógł śledzić, jak zespół podejmuje decyzję, kogo pierwszego wybrać w skali kraju. Metsi ujawnili czasopismu krótką listę kandydatów. Reporterzy stwierdzili, że z dziennikarskiego punktu widzenia wygodniej by było, gdyby zespół wybrał Derryla Strawberry’ego.

Historia Strawberry’ego to samograj dla każdego dziennikarza. Ubogi dzieciak ze slumsów Los Angeles, który nie wiedział, że ma szansę stać się bogaty i sławny. Jongewaard, który wolał Billy’ego, protestował przeciwko angażowaniu czasopisma w procedurę draftu — później tak to przedstawił: „...stworzymy potwora i to będzie nas kosztowało masę pieniędzy”. Został jednak przegłosowany. Zarząd Metsów uznał, że korzyści, jakie odniesie klub z ogólnokrajowego rozgłosu wiążącego się z tym wyborem, są warte kosztów, które trzeba ponieść, aby spełnić oczekiwania Derryla Strawberry’ego, i ryzyka, że wybrali niewłaściwego faceta. Metsi wzięli Strawberry’ego w pierwszym podejściu i zapłacili mu fantastyczną premię za podpisanie kontraktu w wysokości 210 tys. dolarów. Blue Jays wzięli Garry’ego Harrisa w drugim podejściu. Darnell Coles poszedł do Mariners jako szósty wybór, a Cecil Espy do White Sox jako ósmy. W drugiej rundzie draftu, w dwudziestym trzecim wyborze Metsi dali Rogerowi Jongewaardowi wolną rękę — Jongewaard wybrał Billy’ego Beane’a.

Jongewaard spotkał już dzieciaki, które opowiadały, że idą do college’u, ale zmieniały zdanie w chwili, kiedy na stole pojawiały się pieniądze. Przez kilka tygodni po zakończeniu draftu proponował rodzicom Billy’ego setki tysięcy dolarów, ale to nic nie dało. Zaczął się obawiać, że Billy mówił serio. Ku niezadowoleniu matki Billy’ego, która bardzo pragnęła, żeby jej syn studiował na Uniwersytecie Stanforda, Jongewaard prawie zadomowił się u Beane’ów. Ale i to nie przyniosło efektu. „Nie byłem w stanie stworzyć odpowiedniej atmosfery — opowiadał później Jongewaard. — Więc zabrałem Billy’ego, żeby zobaczył wielki klub”.

Był rok 1980. Rodzina Beane’ów należała do wojskowej klasy średniej. Billy prawie nie wychylał nosa poza San Diego, nie mówiąc o Nowym Jorku. Dla niego Metsi stanowili niemal abstrakcyjne pojęcie. Ale tego lata, kiedy Metsi przyjechali do San Diego, żeby rozegrać mecz z Padres, Jongewaard zabrał Billy’ego do przeznaczonej dla gości części domku klubowego. Tam chłopak zobaczył przygotowany dla niego uniform Metsów z jego nazwiskiem na plecach i czekającą na niego reprezentację graczy: Lee Mazzillego, Mookiego Wilsona i Wally’ego Backmana. Zawodnicy wiedzieli, kim jest, przyszli specjalnie dla niego i żartowali, że bardzo go potrzebują i żeby się pospieszył i przywlókł swoje dupsko do wielkiej ligi. Nawet manager Metsów, sam Joe Torre, pojawił się na chwilę. „Myślę, że to przekonało Billy’ego — mówi Jongewaard. — Spotkał się z zespołem ligowym i pomyślał sobie: »Mogę grać z tymi facetami«”. „To było uświęcone miejsce — wspomina Billy — i zamknięte dla większości ludzi. A ja byłem w środku. Naprawdę”.

Decyzję musiał podjąć sam Billy. Jakiś rok wcześniej jego ojciec posadził go za stołem i wyzwał na pojedynek w siłowaniu się na rękę. Billy uznał to za dziwne, zupełnie niepasujące do ojca. Jego ojciec nigdy wcześniej niczego takiego mu nie proponował. Ojciec i syn zaczęli się siłować. Billy wygrał. Potem ojciec powiedział Billy’emu, że jeżeli zdołał go pokonać w siłowaniu się na rękę, jest też wystarczająco dorosły, żeby samodzielnie podejmować życiowe decyzje. Odpowiedź na ofertę Metsów była pierwszą życiową decyzją Billy’ego. Powiedział Rogerowi Jongewaardowi, że podpisze umowę.

To, co stało się potem, było dosyć dziwne. Wiele lat później Billy nie wiedział, czy mu się to przyśniło, czy też wydarzyło się naprawdę. Po tym, jak oświadczył Metsom, że planuje podpisać kontrakt, ale jeszcze zanim to zrobił, nagle zmienił zdanie. Kiedy powiedział ojcu, że ma wątpliwości i że nie jest pewien, czy chce grać zawodowo w piłkę, ojciec odparł: „Ty podejmujesz decyzje. Ty składasz podpis”.

W każdym razie Billy przyjął 125 tys. dolarów zaproponowane przez Metsów. Uspokoił matkę (i swoje sumienie), mówiąc jej (i sobie), że będzie uczęszczał na zajęcia w Stanfordzie poza sezonem rozgrywek. Ale uniwersytet nie wyraził na to zgody. Kiedy w biurze rekrutacyjnym dowiedziano się, że Billy nie będzie grał dla Uniwersytetu Stanforda, powiedziano mu, że już nie jest mile widziany na zajęciach. „Droga Pani Beane — zaczynał się list napisany przez Freda A. Hargadona, dziekana do spraw rekrutacji Uniwersytetu Stanforda — wycofujemy zgodę na przyjęcie Billy’ego [...] Życzę mu powodzenia, zarówno w karierze zawodowej w baseballu, jak i w realizacji planów związanych z kontynuowaniem edukacji”.

Tak po prostu — życie zmieniło bieg. Jednego dnia Billy Beane mógł być, kimkolwiek zechce, a następnego stał się kolejnym graczem jakiejś mniejszej ligi, i to nawet niezbyt bogatym. Za radą przyjaciela rodziny rodzice Billy’ego, w jego imieniu, zainwestowali całą premię w wysokości 125 tys. dolarów w spółkę obrotu nieruchomościami — przedsiębiorstwo wkrótce zbankrutowało. Wydarzyło się to wiele lat przed tym, nim matka Billy’ego była w stanie znów rozmawiać z Rogerem Jongewaardem.

ROZDZIAŁ 2

JAK ZNALEŹĆ BASEBALLISTĘ

Wiele lat później Billy powiedział, że kiedy zdecydował się zostać zawodowym graczem w baseball, był to jedyny raz, gdy zrobił coś wyłącznie dla pieniędzy, i że czegoś takiego nie zrobiłby nigdy więcej. Nigdy później już nie pozwolił, żeby o jego życiu decydował rynek. Najśmieszniejsze jest to, że kiedy to mówił, prowadził biedny zespół baseballowy lokalnej ligi i bezustannie zajmował się sprawami finansowymi: zastanawiał się, skąd zdobyć pieniądze, jak je wydać i na kogo je wydać. W jego życiu nie było tak skoncentrowanego na pieniądzach okresu, jak te kilka tygodni pomiędzy otwarciem sezonu podstawowego a draftem amatorów. Nie było też okresu, który mógłby uznać za bardziej przyjemny. Nie miał wówczas nic przeciwko temu, że pieniądze zajmowały najważniejsze miejsce w jego życiu, przynajmniej tak długo, jak długo mógł wydawać je na innych ludzi, a nie jedynie na zaspokajanie własnych potrzeb.

Pewnego dnia latem 2002 roku stanął w sali wypełnionej skautami. Wówczas czterdziestoletni Billy Beane, piąty rok piastujący stanowisko dyrektora generalnego Oakland A’s, zmienił się. Stracił posturę Apolla, którą miał w młodości. Jego dawniej bujne brązowe włosy były teraz przerzedzone — zaczesał je z przedziałkiem. Jednak zmarszczki na twarzy zupełnie nie rzucały się w oczy. Zmiany w jego wnętrzu w większym stopniu spowodowało to, co mu się nie przytrafiło, niż to, przez co przeszedł. Miał nadzieję, że nikt tego nie zauważył.

Skauci zgromadzeni w pomieszczeniu byli duchowymi spadkobiercami tego starszego teraz mężczyzny, który w szesnastoletnim Billym Beanie dostrzegł przyszłą supergwiazdę baseballu. Zazwyczaj kibice nawet nie wiedzieli o ich istnieniu, a to właśnie oni w pewnym sensie tworzyli tę grę. Oni decydowali o tym, kto wbiega na boisko, a więc i o tym, jak wygląda gra. Po raz pierwszy w swojej karierze Billy miał z nimi dyskutować o tym, jak wykonują swoją pracę. Ściąganie ich z terenu i upychanie w wilgotnym pomieszczeniu w Coliseum na siedem dni przed draftem było w Oakland zwyczajem. Miało się to wkrótce zmienić.

Rok wcześniej, w przededniu draftu 2001 roku, dyrektor generalny Oakland A’s postawił przed sobą i skautami zadanie: uzgodnienie, kogo należy wybrać jako pierwszego. Wcześniej Billy pozwolił skautom na dyskusje i brał pod uwagę ich sugestie. Pozwolił im nawet na wybieranie chłopaków w wyższych rundach. Wszystko się zmieniło jakieś pięć sekund po drafcie w 2001 roku, który okazał się kosztowną katastrofą. Najlepsi gracze, o których Billy i skauci dyskutowali, zostali przechwyceni przez inne zespoły, zanim przyszła kolej na drugi i ostateczny wybór A’s w pierwszej rundzie draftu. Pozostali tylko chłopcy wytypowani przez skautów, ale o nich Billy prawie nic nie wiedział. W całym zamieszaniu Grady Fuson, który niedługo potem stracił stanowisko szefa skautów A’s, wziął miotacza z liceum o nazwisku Jeremy Bonderman. Dzieciak miotał piłki z prędkością 150 km/h, był samorodnym talentem i idealnie na niego pasował strój do baseballu. Był, najkrócej rzecz ujmując, miotaczem, którego według wskazań Billy’ego skauci mieli unikać.

Nie dało się przewidzieć, czy Jeremy Bonderman trafi do wyższej ligi, ale nie o to chodziło. Nie miał większych szans, tak samo jak każdy z graczy pozyskanych z liceów. Skauci ich uwielbiali, a już szczególnie przepadali za miotaczami. Ci ostatni mogli być, kim tylko chcieli. Gracze z liceów mieli także „nowe ręce”, a to dawało pewność, że potrafią rzucać szybkie piłki — tę umiejętność skauci potrafili ocenić. Najważniejszym atutem miotacza nie była siła, ale umiejętność zmylenia przeciwnika.

W każdym razie wystarczy przestudiować historię draftów, żeby dojść do wniosku, iż miotacze z liceów dwukrotnie rzadziej niż miotacze z college’ów i czterokrotnie rzadziej niż wywodzący się z college’ów gracze pola trafiali do dużej ligi. Kiedy pozwalało się skautom na samodzielne podejmowanie decyzji, brali miotacza z liceum w pierwszej rundzie i płacili mu za podpis na kontrakcie 1,2 miliona dolców. A to było wbrew wszelkim zasadom. Billy Beane miał zamiar wprowadzić do baseballu naukowe podejście. Aby to zrobić, postępował wbrew zdrowemu rozsądkowi — kierował się złością i pasją, a nawet posuwał się do fizycznego zastraszania przeciwników. „Moje przekonania co do tego, jak powinien powstawać zespół baseballowy, stoją w sprzeczności z moją prawdziwą osobowością — powiedział. — Ciągle muszę się ze sobą zmagać”.

Trudno zgadnąć, co sobie myślał Grady Fuson, wybierając miotacza z liceum w pierwszym podejściu. W dniu draftu w pomieszczeniu, w którym go przeprowadzano, panowała uroczysta atmosfera. Żony, właściciele, przyjaciele właścicieli — wszyscy ci ludzie, przy których trudno przechodziło przez gardło słowo „pierdolić” — stanęli grzecznie wzdłuż tylnej ściany pomieszczenia, żeby obserwować, jak zespół Oakland decyduje o swej przyszłości. Grady ze wzrostem 1,72 m wyglądał niepozornie przy mającym ponad 1,90 m potężnym Billym. Zapewne myślał, że obecność gości osłabi nieco furię Billy’ego. Przeliczył się. Choć zawodowy baseball zmienił jego młodzieńcze nastawienie do życia, to Billy nadal był facetem, którego złość po nieudanym zagraniu spychała resztę zespołu na drugi koniec ławy. Kiedy Grady pochylił się do mikrofonu, aby ogłosić, że wybierają Bondermana, Billy poderwał się ze swego krzesła, chwycił je i cisnął nim o ścianę z taką siłą, że wybił w niej dziurę — do tej chwili wszyscy skauci byli niemal pewni, że ściana jest równie solidna jak ich pozycja.

Do tego momentu także Grady miał wszelkie dane po temu, żeby czuć się bezpiecznie na swoim stanowisku. Kiedy w innych zespołach zastanawiano się, dlaczego Oakland A’s wygrywał tak wiele meczów, dysponując tak niewielkimi pieniędzmi, zwykle wskazywano na skauting. Z pewnością Grady nigdy by się nie domyślił, że jego wydział czeka całkowita przebudowa i że on sam też jest zagrożony. A właśnie do tego zmierzał Billy — jasno widział, że jego wydział skautingu najbardziej ze wszystkich części jego organizacji przypomina resztę baseballowego świata. Z tego wypływał wniosek, że ten wydział najbardziej potrzebuje zmiany. „Draft to zawsze była pieprzona gra w ciemno” — zwykł mawiać Billy. „Bierzemy pięćdziesięciu chłopców i cieszymy się, jeżeli dwóm się powiedzie. W jakim innym biznesie szanse na sukces są jak dwa do pięćdziesięciu? Gdybyś coś takiego robił na giełdzie, szybko byś zbankrutował”. Grady nie mógł wiedzieć, że Billy nie akceptował jego sposobów postępowania i że doszedł do wniosku, iż baseballowy skauting w dwudziestym pierwszym wieku jest mniej więcej na takim poziomie rozwoju jak medycyna w wieku osiemnastym. To wszystko spowodowało, że w chwili wyboru Jeremy’ego Bondermana Billy zareagował tak gwałtownie.

Z drugiej strony Grady nie był całkowicie zaskoczony wybuchem Billy’ego. Już na tydzień przed draftem asystent Billy’ego, Paul DePodesta, pojawił się w sali draftu ze swym laptopem. Paul nie grał zawodowo w baseball, był absolwentem Harvardu. Wyglądał i mówił bardziej jak absolwent Harvardu niż człowiek baseballu. W dodatku Paul w ogóle nie powinien przebywać w tym pomieszczeniu — należało ono do skautów, a nie do asystenta dyrektora.

Komputer Paula też zwrócił uwagę Grady’ego.

— Czego od nas chcesz? — spytał Paula, jakby wyczuwając, że ten komputer jakoś podważa jego autorytet. — Siedzisz tam z komputerem, a ja nie wiem, co robisz.

— Przeglądam statystyki — odparł Paul. — Tak jest łatwiej, nie muszę tego wszystkiego drukować.

Paul chciał przejrzeć statystyki, ponieważ dzięki nim mógł w nowy sposób spojrzeć na graczy amatorów. Z wyróżnieniem ukończył college. Jego zainteresowania, ledwie tolerowane na Wydziale Ekonomii Harvardu, koncentrowały się na zagadnieniach pomiędzy psychologią a ekonomią. Był zafascynowany irracjonalnością i możliwościami, jakie ona dawała. Z łatwością mógłby zdobyć fortunę w finansach, ale baseball był bardziej interesujący niż cokolwiek, co oferowała Wall Street. Ci, którzy grali w baseball, mieli tendencję do generalizowania na podstawie własnego doświadczenia. Ludzie zawsze uważają, że ich doświadczenia są typowe, a tak zwykle nie jest. Poza tym największą wagę przykładano do ostatnich występów gracza, a przecież to, jak mu poszło ostatnim razem, nie musiało oznaczać, że w kolejnym meczu poradzi sobie tak samo. Kolejna rzecz: zwykle wszyscy wierzą ludziom, którzy coś widzieli na własne oczy lub są przekonani, że coś widzieli. A umysł ludzki czasem płata figle — ktoś, kto o tym pamięta i potrafi dostrzec, że jego konkurent ulega iluzji, może na tym sporo zyskać. Podczas meczów baseballowych wiele rzeczy trudno było zobaczyć.

Z Billym Beane’em było nieco inaczej. On bardziej ufał swojemu instynktowi niż rozumowym kalkulacjom. Billy zamierzał odebrać skautom prawo do decydowania o tym, kto będzie zawodowym graczem, a kto nie. Zadanie to powierzył Paulowi.

Grady o tym nie wiedział. I ignorował Paula, kiedy ten namawiał skautów, aby zainteresowali się graczami, których wskazał jego komputer. Paul powiedział kiedyś, że skauci powinni przyjrzeć się Kevinowi Youkilisowi, dzieciakowi z college’u. Youkilis był grubym trzecim bazowym — nie potrafił biegać, rzucać ani grać w polu. Po cóż się fatygować, przecież nie warto mu się przyglądać. (Jednak było warto, bo jak trzy miesiące później miał powiedzieć Paul, Kevin Youkilis miał drugi najlepszy wynik na bazie spośród wszystkich zawodowców — lepszy był jedynie Barry Bonds. Paul nazwał go Euclisem: greckim bogiem spaceru). Grady i jego skauci zignorowali Paula, kiedy powiedział, że powinni sprawdzić Kirka Saarloosa, miotacza z college’u. Saarloos był niskim praworęcznym zawodnikiem, który miotał piłkę z prędkością 142 km/h. Po co tracić czas na niskiego praworęcznego? (Dlatego że, jak niespełna rok później powie Paul, Saarloos stał się jednym z dwóch zawodników z draftu z 2001 r., który gra na pozycji miotacza w lidze zawodowej).

Dopiero gwałtowność wystąpienia Billy’ego zaniepokoiła Grady’ego. W świecie baseballu pracownicy klubu — szefowie skautów i sami skauci — mogli samodzielnie wędrować po kraju w poszukiwaniu graczy i nie obawiać się, że ktoś będzie im zaglądał przez ramię. Ale jeżeli Grady cokolwiek wiedział na pewno o Billym, to jedynie to, że miał on gdzieś całą baseballową tradycję. Billy’emu zależało tylko na zwycięstwach. Kilka dni po drafcie 2001 roku, kiedy Billy’ego, który nadal się do niego nie odzywał, nie było w biurze, Grady wsunął się do biura Paula. Pojednawczym tonem powiedział, że nadal potrzebuje miotacza do debiutanckiego zespołu A’s w Arizonie. Chodziło mu o tego dzieciaka, o którym Paul wspomniał, a którego on zignorował — tak samo jak Youkilisa i Saarloosa. Chłopak nazywał się David Beck. Podczas draftu nikt się nim nie zainteresował. Trzydzieści zespołów wielkiej ligi, każdy z prawem wyboru piętnastu zawodników, a jego nikt nie zauważył. Dziwna rzecz, ale komputer Paula wypluł nazwisko Becka tylko dlatego, że jeden z jego kolegów z drużyny Uniwersytetu Cumberland w Tennessee, duży dzieciak potrafiący szybkie piłki narzucać z prędkością prawie 160 km/h, pojawiał się na prawie każdej liście do pierwszego wyboru. Paul zauważył, że w tym samym zestawie miotaczy jest zupełnie nieznany, mierzący ponad metr dziewięćdziesiąt mańkut, mający lepsze wyniki od faworyzowanego przez skautów miotacza. Ten ostatni biegał średnio, zaliczył mniej baz domowych, więcej wyautowań i mniej spacerów w dziewięciu rozgrywkach. I Paul pomyślał, że może ten dzieciak ma w sobie coś, co uchodzi uwadze skautów.

Zachował te myśli dla siebie. Mijały miesiące, a dział skautingu nie wspominał o Becku. W końcu Paul spytał o niego Grady’ego. A Grady odparł: „Och, całkiem zapomniałem. Poproszę któregoś ze skautów, żeby mu się przyjrzał”. Ale nie zrobił tego, a przynajmniej nie na serio. Kiedy Paul ponownie zapytał o Becka, Billy Owens, skaut odpowiedzialny w A’s za Tennessee, z ociąganiem odpowiedział, że Beck to mięczak. W języku skautów terminem mięczaka określa się kogoś, na kogo szkoda czasu. Paul nadal odnosił wrażenie, że po prostu nikt nie sprawdził Davida Becka.

Kiedy Grady przyszedł do Paula po drafcie, zupełnie inaczej myślał o Becku.

— Czy powinniśmy zwerbować tego twojego dzieciaka? — zapytał.

— Którego dzieciaka? — spytał Paul. Zupełnie zapomniał o Becku.

— Becka — odparł Grady.

— Grady, to nie mój dzieciak — stwierdził Paul. — Ja po prostu poprosiłem cię, żebyś go sprawdził.

Grady chciał zawrzeć pokój z zarządem i pomyślał, że mu się to uda, kiedy rzuci Paulowi kość. Wyszedł i zwerbował Davida Becka — rzecz bez precedensu. Kilka dni później Beck stawił się na treningowym boisku A’s w Scottsdale w Arizonie i zaczął się rozgrzewać. Przypadkiem była tam większość skautów i sam Paul. To, co zobaczyli, niezmiernie ich zdziwiło. Na górce dla miotaczy dzieciak wyciągnął lewe ramię do tyłu, żeby wykonać narzut, a jego ręka zwisała i obracała się, jakby dzieciak wcale nie miał nadgarstka. W każdym momencie jego dłoń mogła odłączyć się od przedramienia i odlecieć w przestrzeń. Dzieciak miał podwójne stawy, a może w ogóle był kaleką. W tym momencie David Beck przestał być dla skautów Davidem Beckiem, a został po prostu „Stworzeniem”. Skauci z innej organizacji podeszli do Billy’ego Owensa i chichocząc, spytali, jak doszło do zwerbowania „Stworzenia”. Billy O. wskazał Paula i odparł: „Ja go nie zwerbowałem, to Paul kazał mi to zrobić”.

Potem w lidze debiutantów Stworzenie stopniowo piął się na szczyt. On, jego kojarząca się z horrorami ręka i lecąca z prędkością 163 km/h piłka tak szokowały przeciwników, że nigdy nie wiedzieli, co się wydarzyło. Podczas skróconego sezonu Stworzenie narzucił osiemnaście rozgrywek, wyautował trzydziestu dwóch pałkarzy i zakończył sezon ze skutecznością prawie stuprocentową. I wówczas został powołany do zespołu gwiazd ligi debiutantów.

Stworzenie był pierwszym zawodnikiem zwerbowanym przez dział skautingu A’s, którego za pomocą komputera odkrył Paul. A miało ich być jeszcze wielu. Podczas draftu 2002 roku po raz pierwszy Billy Beane przeprowadził eksperyment na graczach amatorach.

Dochodziła dziesiąta rano, kiedy wszyscy, z wyjątkiem absolwenta Harvardu, mieli usta pełne tytoniu. Podczas żucia ich twarze przybierały maskę ponurej determinacji. Każdy, kogo nazwisko nie było dwusylabowe lub nie kończyło się na samogłoskę albo na dającą się wypluć spółgłoskę, dostawał przydomek upraszczający konwersację. Ron Hopkins to „Hoppy”, Chris Pittaro — „Pitter”, a Dick Bogard — „Bogie”. Większość to byli zawodnicy pola, którzy przebili się w mniejszych ligach. Garść wdarła się do dużych lig, ale na tak krótko, że mało kto to zauważył. John Poloni narzucał w siedmiu rozgrywkach w 1977 roku dla Texas Rangers. Kelly Heath grał na drugiej bazie w drużynie Royals i dokładnie rok na pałce w 1982 roku, kiedy Frank White, stały drugi pałkarz Royals, w środku sezonu doszedł do wniosku, że hemoroidy za bardzo mu dokuczają. Któryś skaut skwitował to następująco: „Kelly jest jedynym graczem w dziejach, który zrobił karierę dzięki czyjejś dziurze w dupie”. Chris Pittaro grał swego czasu na drugiej bazie dla Tigers i Twins. W 1985, w debiutanckim roku Pittera, manager Detroit Sparky Anderson miał powiedzieć, że Pitter „miał szansę zostać najlepszym baseballistą drugiej bazy wszech czasów”. Ale stało się inaczej.

Każdy z nich przeżywał inną wersję tej samej historii. Byli jak nieściśnięta sprężyna, jak petarda, która nie wybuchła. Jedynym graczem ligowym z prawdziwego zdarzenia był Matt Keough, który dla A’s wygrał szesnaście meczów w latach 80. Podczas debiutu w 1978 roku wymiotał sobie udział w meczu gwiazd. Matty, jak go nazywano, był najsłabiej związany z grupą. Roztaczał wokół siebie atmosferę osoby, która zrobiła sobie przerwę w nieustannych wakacjach na Hawajach i wpadła pogadać ze starymi kumplami. Reszta z nich była zupełnie inna.

Nie można nie wspomnieć, jak ważny dla przyszłości Oakland A’s był draft amatorów w 2002 roku. Klub trzymał się jakoś dzięki temu, że znajdował tanich zawodników. Sposób traktowania graczy amatorów był najbardziej rażącym przykładem nieprzestrzegania zasad wolnorynkowych w Głównej Lidze Baseballu. Zespół, który rekrutuje i podpisuje z graczem umowę, ma prawo do jego pierwszych siedmiu lat w niższych ligach i pierwszych sześciu w wyższych. Może także płacić mu znacznie poniżej jego wartości. Na przykład Oakland A’s zapłacił miotaczowi Barry’emu Zitowi, swojej gwieździe All-Stars, 200 tysięcy dolarów w roku 2000, 240 tysięcy rok później i 500 tysięcy w 2002 roku (kiedy zdobył Nagrodę Cy Younga jako najlepszy miotacz w Lidze Amerykańskiej) tylko dlatego, że zwerbowali go w roku 1999. Przez pierwsze trzy lata w dużej lidze Zito nie miał możliwości manewru, przez następne trzy lata mógł negocjować wysokość wynagrodzenia — mógłby dostawać nawet parę milionów rocznie, ale to i tak było znacznie poniżej 10—15 milionów rocznie, które dostałby na wolnym rynku. Nie wcześniej niż w 2007 roku, po tym jak odsłużył w wyższej lidze sześć lat, Barry Zito, jak każdy obywatel, mógł wybrać tego, kto da najwięcej. W tym momencie Oakland A’s nie było już stać na Barry’ego Zita. Właśnie dlatego tak ważne było znalezienie kolejnego takiego Barry’ego Zita i zatrzymanie go na znaczną część jego kariery — wtedy trzeba będzie mu płacić tylko niewielkie wynagrodzenie.

W tym roku mieli szansę na odkrycie nawet kilku Barrych Zitów. W 2001 roku A’s stracili trzech czołowych wolnych agentów na rzecz bogatszych klubów. Jason Giambi, pierwszy bazowy, odszedł do Yankees na siedem lat za 120 milionów dolarów. Gracz zapola, Johnny Damon, przeszedł na cztery lata do Red Sox za 32 miliony, rezerwowy miotacz podpisał czteroletni kontrakt z Cardinals za 28 milionów. Trzydzieści trzy miliony, które każdy z tych graczy zarobi każdego roku, to zaledwie pięć milionów mniej niż zarabia cały zespół Oakland. Zasady gry dawały A’s pierwszą rundę draftu trzech zespołów, które podkupiły ich największe talenty plus trzy dodatkowe wybory tytułem „rekompensaty” na końcu pierwszej rundy. Razem z własnym wyborem pierwszej rundy A’s mieli w tej rundzie siedem kolejek. Sięgająca roku 1965 historia draftów nie znała przypadku siedmiu kolejek w pierwszej rundzie. Pytanie, jakie sobie stawiał Billy Beane, brzmiało: co z nimi zrobić? Z pewnością nie to, co Grady w roku ubiegłym, lub inaczej rzecz ujmując, to, co w baseballu robiło się w ostatnich trzydziestu siedmiu latach. „Wiesz co — powiedział Billy do Paula przed spotkaniem w pomieszczeniu draftu — jakkolwiek postąpimy, nie będzie to gorsze od tego, co robiliśmy wcześniej”.

Do tej pory skauci zmniejszyli albo tylko myśleli, że zmniejszyli rozległy kosmos północnoamerykańskiego baseballu amatorskiego do 680 graczy. Wszystkie nazwiska nanieśli na małe magnetyczne paski. Teraz mieli tydzień na ich uporządkowanie. Musieli to zrobić drogą eliminacji. Erik będzie odczytywał nazwiska dzieciaków z kartki. Skaut, który zna gracza, zaprezentuje krótką, w miarę obiektywną charakterystykę. Każdy, kto widział dzieciaka, będzie mógł wtrącić swoje trzy grosze. Następnie zacznie się dyskusja i potrwa aż do chwili, gdy wszystko zostanie ustalone.

Zaczęli pierwszego dnia od przesiania sterty. Nad sporą liczbą baseballistów amatorów długo nie myśleli — z tego czy innego powodu nie warto było zajmować się nimi.

„Lark” — mówi na przykład Erik. Erik to Erik Kubota, młody nowy dyrektor skautów zatrudniony przez Billy’ego na miejsce Grady’ego. Erik wziął gigantyczną prymkę tytoniu do żucia „Copenhagen”, jakby chcąc ukryć fakt, że jest bystrzakiem, absolwentem Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley, który po przyjściu do Oakland A’s pracował jako stażysta w dziale public relations. Erik nigdy nie grał w baseball, a to zdaniem Billy’ego Beane’a było jego główną zaletą. Przynajmniej nie nabrał złych nawyków. Billy grał w baseball zawodowo i uznawał, że aby dobrze wykonywać swą pracę, musi o tym zapomnieć. Sam siebie określał mianem „niepijący alkoholik”.

Lark był miotaczem z liceum szczycącym się umiejętnością piekielnie szybkiego narzucania. Był faworytem jednego ze starszych skautów, który przedstawił go językiem tylko trochę przypominającym angielski.

— Dobre ciało, duża ręka. Dobra szybka piłka, dający coś ugrać rogal i taka sama fałszywa szybka piłka — recytuje skaut. — Trochę spietrany na zapolu, ale to nic, czego by się nie dało wyklarować. Widziałem go, kiedy miał dobry dzień i nie tak dobry innym razem.

— Czy istnieje ryzyko, że pójdzie do college’u? — pyta Erik.

— Nie wygląda na studenta — odpowiada starszy skaut. — Nie jestem pewien, czy podpisał umowę z college’em.

— Więc to zakuta pała? — docieka Pitter (Chris Pittaro), absolwent Uniwersytetu Karoliny Północnej, który dzielił pokój z Billym, kiedy obaj grali w Minnesota Twins. Billy dawno temu odkrył w nim kogoś, kto chce przemyśleć wszystko, czego się wcześniej nauczył, grając w baseball.

— Och — mówi starszy skaut i zastanawia się, jak zinterpretować pytanie. Baseballista może być za głupi do tej roboty. Ale może być także za cwany. — Może jest zbyt cwany. — To zdanie, które w tym tygodniu będzie często wypowiadane. — To pewny siebie dzieciak. Ale...

— Ale — podchwytuje Erik.

— W grę mogą tu wchodzić, jak by to powiedzieć, problemy rodzinne — mówi starszy skaut. — Słyszałem, że jego ojciec siedział w kiciu. Porno czy coś takiego.

Nikt z obecnych nie wie, co z tym fantem zrobić. Trzydziestu facetów zastanawia się, czy pornografia to przestępstwo.

— Może to przynieść? — ktoś w końcu zadaje pytanie. Napięcie opada.

— Ten dzieciak rzuca niewiarygodnie szybkie piłki — mówi starszy skaut. — Jest jak armata.

Starszy skaut ma prawie pięćdziesiąt pięć lat, ale nadal jest szczupły i energiczny, jakby ciągle liczył na to, że któregoś dnia wyjdzie na boisko i zagra. Lubi dzieciaki z ogólniaków i nie ma zamiaru się z tego tłumaczyć.

— Zastanawiam się nad jego charakterem — ktoś przyłącza się do dyskusji.

— A co mówi jego profil? — pyta kto inny.

Młody mężczyzna siedzi cichutko przy ustawionym pod jedną ze ścian biurkiem z komputerem. Przyciska kilka klawiszy. Przegląda wyniki testu psychologicznego Larka, który zgodnie ze zleceniem Głównej Ligi Baseballu przeszli wszyscy kandydaci.

— Niedobrze — mówi na głos. — Skłonność do rywalizacji: jeden na dziesięć, przywództwo: jeden na dziesięć, sumienność: jeden na dziesięć.

Kontynuuje czytanie listy, ale niezależnie od kategorii wynik tego dzieciaka jest zawsze taki sam.

— Cholera — stęka Bogie — czy chociaż w jednej kategorii wyciągnie dwójkę? — Bogie to najstarszy skaut. W 1972 roku, prowadząc werbunek dla Houston Astros, zarządził pierwszy w dziejach, jak mu się wydawało, test psychologiczny i wypróbował go na Dicku Ruthvenie (zdał).

— Słaby charakter — mówi ktoś. Nie słychać protestów.

Skauci używają kilku chwytliwych określeń do opisywania tego, czego powinno się unikać. „Zakuta pała” to z pewnością nie zaleta, ale cecha, nad którą można przejść do porządku dziennego. „Mięczak” to także określenie dosyć negatywne — może oznaczać zarówno kogoś bez formy, jak i kompletną ofermę, ale również nie dyskwalifikuje danej osoby. „Słaby charakter” to wyrok śmierci. „Słaby charakter” znaczy: „ten dzieciak ma problemy, których nie uda się nam rozwiązać”. To określenie w podtekście mogło mieć wszystko: od odsiadki po problemy z alkoholem i ostre zaburzenia osobowości. Kiedy gracz jest uznawany za „słaby charakter”, inny młody człowiek sięga do kartonu po niewielkie zdjęcie dawnego pracownika A’s o nazwisku Phil Milo. Milo bardzo krótko pracował jako jeden z asystentów Billy’ego Beane’a i w tym czasie zraził do siebie chyba wszystkich członków organizacji. Kiedy pytam, jak to możliwe, że jeden człowiek miał tak wiele różnych zaburzeń osobowości, Paul odpowiada: „Ujmę to następująco: w dniu, w którym zostałem zatrudniony, Milo przyszedł się ze mną przywitać. Pierwsze słowa, które wyszły z jego ust, brzmiały: »Muszę być z tobą szczery. Naprawdę nie jestem zadowolony z tego, że cię zatrudniono«”. Taki był Milo.

Podczas kilku pierwszych dni spotkań poświęconych draftowi miniaturowe zdjęcia Phila Mila fruwały jak confetti. Ale rozmowy, które kończyło przyklejenie zdjęcia Mila przy nazwisku kandydata, więcej mówiły o ludziach wybierających graczy niż o samych graczach: dowodziły, jak niewiele ci ludzie wiedzą o zawodnikach, na których mieli wyłożyć pieniądze.

Miotacz z liceum:

— Gdzie chodzi do college’u? — beznamiętnie pyta Billy.

— Nie chodzi — odpowiada skaut, który najlepiej zna kandydata. — To katolik i dostał propozycję od Uniwersytetu Kalifornijskiego w Irvine. Trener poznał go z grupą swoich graczy i zabrał na wielkie pijaństwo. Dzieciak poczuł się urażony, wyszedł i powiedział, że nie pójdzie do szkoły.

— Więc idealnie się nadaje do baseballu, nieprawdaż? — stwierdza Billy.

— Naklej Mila przy jego nazwisku — decyduje Erik.

Praworęczny miotacz z college’u:

— Bardzo pewny siebie facet — mówi Matt Keough występujący w roli adwokata miotacza. — Będzie ci wchodził w dupę. A za plecami kpił sobie z ciebie. Więc znienawidzisz tego faceta. Parę razy go wyrzucano.

— Ale nie za narkotyki? — indaguje Erik.

— Nie za prochy — mówi Matty, ale po chwili zastanowienia dodaje: — Były jakieś plotki, że za zioło.

Któryś ze starszych skautów wybucha śmiechem.

— Ziółka na zdrowie?

— Nie było konkretnych zarzutów — dodaje Matty.

— Nie ma dymu bez ognia — wtrąca się inny stary skaut.

Erik podnosi wzrok.

— Czy to ten chłoptaś, który sprzedawał skręty w szkole?

— Do diabła! — oburzony Matty podnosi głos. — To było trzy lata temu!

Chóralny jęk.

— Przyklej na nim Mila — decyduje Erik i wypluwa tytoniowy sok.

Gracz zapola z dobrym przechwytem:

— Nie jestem pewien, czy podpisze. Powiedział, że chciałby pójść na prawo.

— Prawo?

— Jego dziewczyna go naciska, tak mi się wydaje.

— Tak naprawdę to szuka miłości.

— Przyklej mu Mila.

Student college’u, leworęczny miotacz:

— Chłopak nie ma stopni — mówi skaut.

— Chodzi ci o to, że ma złe oceny? — pyta drugi.

— Nie, mówię, że w ogóle nie ma ocen — odpowiada pierwszy.

— Jak ktoś, kto studiuje w stanowym college’u w Chico, może nie mieć ocen? — dopytuje się ten drugi.

— W zasadzie to on wcale nie chce studiować w college’u

— wyjaśnia niemal z zachwytem w głosie pierwszy skaut. — Przeznaczeniem tego faceta jest gra w baseball.

— Nie za bardzo podoba mi się facet, który nie chce studiować w college’u — podsumowuje Billy. — To nie zaleta.

— Przyklej Mila przy jego nazwisku.

Billy w zasadzie nie wtrąca się w skautowskie oznaczanie „słabych charakterów”, a Paul w ogóle się nie odzywa. Te spotkania, z ich punktu widzenia, służą jedynie minimalizacji ryzyka. Nie mogą sobie pozwolić na nieobrobionych graczy. Branie na siebie ryzyka związanego z graczami, którzy ze względu na temperament lub skłonność do wchodzenia w konflikt z prawem nie pasują do zawodowego baseballu, nie ma większego sensu. W którymś momencie Billy podnosi wzrok i pyta: „Kim jest ten pierdolony gość, którego wzięliśmy w ubiegłym roku i musieliśmy zwolnić, bo obrabował bank?”. Wszyscy są zbyt zaabsorbowani wyszukiwaniem „słabych charakterów”, żeby mu odpowiedzieć albo przynajmniej zastanowić się, co oznacza to pytanie.

Przez kilka dni przeglądano 680 nazwisk. W Oakland A’s poza nadmiernym uczuciem do dziewczyny, konfliktem z prawem i innymi oznakami słabego charakteru jeszcze dwa kryteria decydowały o odrzuceniu danego gracza. Jednym był wiek: z rzadkimi wyjątkami nowi dyrektorzy skautingu odrzucali wszystkich graczy z liceów — młodsi skauci bez przerwy się zastanawiali, po co w takim razie tyle czasu się nimi zajmowali. Drugim to, co w pomieszczeniu draftu subtelnie określano jako „oczekiwania”.

— Jakie są jego oczekiwania? — pyta Erik Kubota przy omawianiu obiecującego miotacza z college’u.

Skaut najlepiej znający kandydata odpowiada:

— Jego ojciec powiedział — ja tylko cytuję — 4,2 miliona dolców to byłby dobry początek.

— Połóż go tam — odpowiada Erik.

Kiedy kolejne nazwisko trafia na wysypisko śmieci, nikt w zarządzie nie protestuje.

Do końca trzeciego dnia skauci podzielili graczy na dwie grupy: kandydatów, nad którymi nie warto się zastanawiać, i wszystkich innych. Każdego kandydata z drugiej grupy — liczącej około czterystu zawodników — należało dokładnie przeanalizować. Na liście rankingowej mieli umieścić 120 praworęcznych miotaczy, wpisać na nią 37 łapaczy (szanse 1 do 37) i 94 graczy zapola (1 do 94). Ale zanim się za to zabrali, przestawili się z eliminowania graczy na ich wybieranie. Billy jasno stwierdził, że w tym roku nie jest zbytnio zainteresowany miotaczami. Przez ostatnie kilka lat właśnie na nich się skupiał. Teraz potrzebował pałkarzy. Na leżącej przed nim białej karcie, zwanej Wielką Kartą, było miejsce na sześćdziesięciu graczy — tylko pierwsza pozycja została już wcześniej wypełniona:

SWISHER

Nick Swisher, center z Uniwersytetu Stanowego Ohio. Przez ostatnie sześć miesięcy Billy zyskał pewność, że Swisher się nadaje, i wiedział, że skauci też nie będą mieć cienia wątpliwości. Swisher to rzadki przypadek: słuszność jego wyboru potwierdzał zarówno komputer Paula, jak i wewnętrzny kompas starego wyjadacza. Nick miał zdolności, które tak uwielbiali skauci, a w dodatku stały za nim statystyki — te ostatnie decyzją Billy’ego i Paula miały większe znaczenie niż cokolwiek innego. Nick udowodnił, że potrafi uderzać, i to z wielką siłą, a także zdobył większą niż przeciętna ilość spacerów.

Dosyć dziwne było to, że Billy nigdy nie widział Swishera podczas gry. Miał zamiar przelecieć przez cały kraj, żeby obejrzeć kilka gier Swishera, ale w wydziale skautingu powiedziano mu, że gdyby to zrobił, cała Główna Liga Baseballu dowiedziałaby się, że Billy Beane interesuje się Nickiem Swisherem, więc jego cena poszłaby w górę i szanse na to, że nadal będzie do wzięcia, kiedy nadejdzie kolej A’s — szesnasta pozycja w drafcie — gwałtownie by spadły. „Operacja wyłączenie” — tak skauci nazwali trzymanie Billy’ego z dala od Swishera.

„Operacja wyłączenie” przyniosła nieoczekiwane efekty. Jednym z nich było doprowadzenie Billy’ego do tego, że mówił o Swisherze pełnym napięcia głosem kogoś, kto przez zbyt długi czas nie widział ukochanej osoby. Swisher stał się jego wymarzoną narzeczoną.

— Swisher wpada w oko, nieprawdaż? — pyta Billy, mając nadzieję, że dowie się, jak Swisher wygląda. Jaki naprawdę jest.

— Nie sposób go nie zauważyć — odpowiada stary skaut. — Od momentu, kiedy wsiądzie do autokaru, gęba mu się nie zamyka.

— Na ile interesujące jest jego środowisko? — dopytuje się Billy. — Jego ojciec był graczem ligi głównej. To wspaniale. Duża zaleta. Ci faceci to ludzie sukcesu.

(Ojcem Nicka był Steve Swisher, który łapał dla Cubs, Cardinals i Padres).

— Ma prezencję — przyznaje stary skaut.

— Jak tam „operacja wyłączenie”? — indaguje Billy.

— Aż za dobrze — odpowiada stary skaut. — Wczoraj zadzwonił do mnie gość z White Sox i powiedział, że wie, iż jesteś zakochany w Swisherze, bo nie przyjechałeś go zobaczyć.

Billy parska śmiechem.

— Poza tym pokojem Swisher jest największą tajemnicą — mówi.

Rozmowa schodzi z Nicka Swishera i w tym momencie dochodzi do spięcia. Niezbyt jednak gwałtownego — ci ludzie są zainteresowani współpracą. Konwersacja przypomina rozmowę w wielkim przedsiębiorstwie, kiedy są podejmowane decyzje o rezygnacji z linii produkcyjnej albo o przerzuceniu środków z marketingu na badania i rozwój. Dyskutanci mają odmienne zdania na temat fundamentalnych kwestii. Tymi dyskutantami są starzy skauci z jednej strony i Billy Beane z drugiej. Starzy skauci są jak chór grecki; ich zadaniem jest przypominanie o odwiecznych zasadach baseballu. Odwieczne zasady są dla Billy’ego bardzo ważne — chcąc osiągnąć sukces, zamierza je zignorować.

Billy bierze do ręki każdą tabliczkę z opisami graczy, których proponują starzy skauci, i podkreśla słabe strony. Kiedy robi to po raz pierwszy, skauci protestują.

— Ten facet to atleta, Billy — stwierdza stary skaut. — I ma ogromny potencjał.

— Nie potrafi uderzyć — ripostuje Billy.

— Nie jest aż taki zły jako pałkarz — kontruje stary skaut.

— Taak, ale co będzie, kiedy się nie zorientuje, że dostaje szybką piłkę? — dopytuje się Billy.

— To chłopak mający narzędzia — mówi stary skaut, ale już jest w defensywie.

Starzy skauci nie potrafią dyskutować, mają skłonność do zgadzania się. Są częścią niewielkiej kasty byłych graczy w baseball. Skaut spogląda w lewo i w prawo, oczekując pomocy. Ale pomoc nie nadchodzi.

— Ale czy on potrafi uderzyć? — Billy nie daje za wygraną.

— Umie uderzyć — bez przekonania mówi skaut.

Paul odczytuje college’owe statystyki gracza na pałce — wykazują one brak dodatkowych baz i spacerów.

— Moje podstawowe pytanie jest następujące — mówi Billy. — Jeżeli jest dobrym pałkarzem, dlaczego nie potrafi lepiej walnąć?

— Zamach wymaga pewnej pracy. Musisz go od nowa ustawić. Ale on umie uderzyć.

— Profesjonalny baseball to nie jest miejsce do ustawiania facetów — Billy zamyka sprawę.

Kiedy starszy mężczyzna, któremu nie udało się zostać gwiazdą wielkiej ligi, patrzył na młodszego zawodnika, zapewne się zastanawiał, czy obiektowi jego obserwacji uda się ta sztuka. Ale Billy już miał tego dość. Nie interesowały go marzenia starych graczy, bo wiedział, jaka jest ich prawdziwa wartość. Starzy skauci ciągle powtarzali: „Ten gość ma wspaniałe warunki” lub „Ten facet może być najlepszym nabytkiem z całego draftu”. I za każdym razem otrzymywali identyczną odpowiedź: „Nie handlujemy tutaj dżinsami”, po czym Billy umieszczał nazwisko kolejnego wychwalanego przez skautów gracza na liście odpadów. Jeden po drugim zawodnicy wysoko oceniani przez skautów znikali z białej tablicy — w końcu opustoszała. Skoro zarząd Oakland A’s nie miał zamiaru skorzystać z siedmiu przysługujących mu w pierwszej rundzie wyborów i wziąć graczy, których wskazali skauci, to kogo, na Boga, zamierzał wziąć? Odpowiedź zaczyna się pojawiać w chwili, kiedy Billy Beane po wrzuceniu kolejnej fiszki do kosza na śmieci wprowadza na tablicę nowe nazwisko:

TEAHEN

Starszy skaut odchyla się w tył na krześle i spluwa w swoją dłoń. Paul schyla się nad laptopem i spokojnie przewija statystyki ze stron internetowych college’ów. Erik Kubota, dyrektor skautów, trzyma w ręku listę wszystkich graczy amatorskiego baseballu w kraju. Przewraca kilka kartek i przepatruje setki nazwisk, zanim udaje mu się znaleźć Teahena.

— Opowiedz nam o Teahenie — żąda Billy.

Mark Teahen, jak mówi Erik, jest trzecim graczem bazy z St. Mary College w miejscowości Moraga w Kalifornii.

— Teahen — ciągnie Erik — metr dziewięćdziesiąt wzrostu, dwie dziesiątki. Leworęczny, dobre podejście do pałki. Jeszcze nie jest zbyt silny, ale to nasz typ faceta. Potrafi przyjąć narzut.

— Dlaczego nie obgadaliśmy tego gościa wcześniej? — pyta starszy skaut.

— Ponieważ Teahen nie wychodzi przed szereg — odpowiada Erik. — To nieśmiały facet, nie zdobywający zbyt wielu baz domowych.

— Siła jest czymś, co może wypracować — szybko wtrąca się Billy. — Dobrzy pałkarze łatwo wyrabiają sobie siłę. Z siłowych pałkarzy nie wyrastają dobrzy pałkarze.

— Widzisz go na trzeciej czy na drugiej bazie? — pyta inny stary skaut jak prokurator przepytujący świadka.

— Zapomnijmy o pozycjach i zapytajmy, kto jest najlepszym pałkarzem — odparowuje Billy.

Paul wpatruje się w ekran komputera.

— Teahen: 0,493 na bazie, 0,624 w uderzeniach. Trzydzieści spacerów i tylko siedemnaście wyautowań w stu dziewięćdziesięciu czterech występach na pałce.

Trudno ocenić, co skauci rozumieją z tych liczb. Skauci z innych zespołów z pewnością zapytaliby, kto zawraca sobie dupę liczbami dotyczącymi jakiegokolwiek faceta. To baseball w college’u. Trzeba się człowiekowi przyjrzeć i spróbować sobie wyobrazić, co z niego wyrośnie.

Wszyscy przez trzydzieści sekund wpatrują się w nazwisko Teahen. Erik przerywa ciszę:

— Nie chciałem tego mówić, ale jeżeli chcesz rozmawiać o drugim Jasonie Giambim, to ten chłopak może być w sam raz.

Giambi był urodzonym pałkarzem, który wypracował siłę dopiero po tym, jak Oakland A’s go zwerbował. W drugiej rundzie. Na przekór skautom, którzy powtarzali, że źle biega, słabo rzuca, źle gra w polu i nie ma mocnego uderzenia. Jason Giambi — MVP Ligi Amerykańskiej w sezonie 2000.

Znowu zapada cisza. Dziesiątki lat doświadczeń skautingu idą w niepamięć.

— Nienawidzę psuć zabawy — odzywa się w końcu jeden ze skautów — ale w tym roku ani razu nie słyszałem nazwiska Teahen. Nie słyszałem, żeby ktokolwiek z innych zespołów o nim wspominał. Nie usłyszałem tego nazwiska przez okrągły rok. Nie wygląda na to, żeby ten chłopak miał zostać „pięćdziesiątką piątką”.

Skauci nadawali graczom numery. Liczby to jeden z ich trików, który miał tworzyć wrażenie, że doskonale się znają na tym, co robią, i są precyzyjni. Według nich ten kandydat, który otrzymał numer „55”, pewnego dnia zostanie regularnym graczem dużej ligi.

— A kto ci się bardziej podoba? — pyta Billy.

Stary skaut rozsiada się wygodniej na krześle i zakłada ręce.

— A co myślisz o Perrym? — pyta. — Jest niezły, kiedy robi dobry zamach. Oczywiście wymaga pewnej pracy. Trzeba go trochę przerobić.

— Nie zmienia się tych facetów — odpowiada Billy. — Są tacy, jacy są.

— To tylko moja opinia — stwierdza stary skaut.

Kiedy już Teahen trafia na swoje wysokie miejsce na Wielkiej Karcie, Billy Beane ujmuje Magiczny Marker i pisze kolejne nazwisko:

BROWN

Czterej skauci siedzący naprzeciwko niego albo się uśmiechają, albo wręcz wybuchają śmiechem. Brown? Brown? Billy nie mówi tego serio.

— Porozmawiajmy o Jeremym Brownie — nalega Billy.

Przechodząc od Marka Teahena, kimkolwiek on jest, do Jeremy’ego Browna, kimkolwiek on jest, Billy Beane zdaniem skautów zmierza ku śmieszności. Jeremy Brown zmieścił się na liście skautów, ale ledwo, ledwo. Jego nazwisko pojawia się na ostatniej stronie; ma najniższy numer na liście niskiej rangi graczy najniższej ligi. Jest starszym łapaczem Uniwersytetu Alabama. Widziało go tylko trzech skautów i żaden z nich nie ocenił go nawet na okolice dużej ligi. Każdy z nich miał na podorędziu około tysiąca graczy wyprzedzających go w rankingu.

— Jeremy Brown to łapacz z kiepską posturą — twierdzi najodważniejszy ze starych skautów.

— Słabe mięśnie z najlepszym w Alabamie rejestrem osiągnięć — kontruje Pitter.

— Jest jedynym graczem w historii Konferencji Wschodniej z trzystoma skutecznymi uderzeniami i dwustoma spacerami — dodaje Paul, podnosząc wzrok znad komputera.

Nie mówi niczego interesującego. Nikt w wyższych ligach nie dba o to, jak często gracz z college’u zalicza spacer. A Paul przywiązuje do tego ogromną wagę. Nie wyjaśnia, dlaczego spacery są tak ważne. Nie wyjaśnia, że przestudiował kroniki z wielu lat i zbadał, którzy pałkarze amatorzy dostali się do dużej ligi, a którzy nie i dlaczego. Nie wyjaśnia, że niektóre cechy baseballisty są ważniejsze niż inne. Że prędkość biegu, zachowanie się w polu, a nawet siła są dramatycznie przeceniane. Że to umiejętność kontrolowania strefy uderzenia jest najważniejszą przesłanką przyszłego sukcesu. Że spacery, które udało się pałkarzowi wywalczyć, są najlepszym wskaźnikiem, czy potrafi kontrolować strefę wybicia. Paul nie mówi, że jeżeli gość ma ciąg na bazę w college’u, najprawdopodobniej zachowa ten ciąg wśród profesjonalistów. Nie wyjaśnia, że dyscyplina dotycząca bazy może być wrodzoną cechą, a nie czymś, czego wykonującego zgrabny zamach amatora można nauczyć, kiedy przejdzie na zawodowstwo. Nie mówi o innych opartych na statystyce spostrzeżeniach — o ważności procentów na bazie, znaczeniu narzutów, zachowaniu się na bazie — które wykorzystuje do precyzyjnego ocenienia, na ile pałkarz przyczynia się do udanego ataku w baseballu. Nie podkreśla ważności uogólniania na podstawie dużej ilości danych. Nie wyjaśnia niczego, ponieważ Billy nie chce, żeby to robił. Billy zawsze powtarzał Paulowi, że gdyby spróbował wyjaśnić teorię prawdopodobieństwa facetom od baseballu, tylko wpędziłby ich w zakłopotanie.

— Ten dzieciak nosi bieliznę w ogromnym rozmiarze — mówi inny stary skaut. Pierwszy raz od dwóch dni się odzywa. Na krótko ściąga na siebie nadzwyczajną uwagę, jak to zwykle się dzieje, kiedy zaczyna mówić wielki milczący. Pozostali zakładają, że jeżeli już się odezwał, to ma coś szokująco ważnego do powiedzenia. Ale nie ma.

— Okay — mówi Billy.

— To mięczak — upiera się najśmielszy ze skautów. — Jest pulchny.

— Och, tak jak Babe Ruth? — pyta Billy.

Wszyscy parskają śmiechem, mężczyźni siedzący po tej samej stronie co Billy bardziej szczerym niż starsi skauci naprzeciwko niego.

— Nie wiem — odpowiada skaut. — W ciele takim jak jego może być niski poziom energii.

— Czasami niski poziom energii oznacza opanowanie — stwierdza Billy.

— Jasne — odparowuje skaut. — Ale w jego przypadku niski poziom energii oznacza, że kiedy idzie, uda mu się stykają.

— Powtarzam: nie sprzedajemy tu dżinsów — powtarza Billy.

— To dobrze — mówi skaut. — Bo gdybyś go ubrał w sztruksy, to wywołałbyś pożar.

Mocno trzymając żółtą płytkę z nazwiskiem Jeremy’ego Browna, Billy powoli podchodzi do Wielkiej Karty z 60 nazwiskami. Skauci unoszą się i spluwają. Najważniejsze czasopismo skautowskie, „Baseball America”, właśnie wypuściło numer specjalny poświęcony draftowi 2002 i zamieściło w nim listę dwudziestu pięciu czołowych łapaczy amatorów. Nazwiska Jeremy’ego Browna na niej nie ma. Wydawcy „Baseball America” uznali, że Jeremy Brown będzie miał szczęście, jeżeli w ogóle zostanie zwerbowany. Billy Beane wciąga Jeremy’ego Browna na listę do pierwszych pięciu rund draftu.

— Billy, czy on naprawdę należy do tej grupy? — pyta stary skaut płaczliwym głosem. — W ubiegłym roku przeszedł w dziewiętnastej rundzie i będzie szczęśliwy, jeżeli mu się to samo uda w tym roku.

Red Sox powołali Browna rok wcześniej, a ten odrzucił grosze, które mu zaoferowali, i wrócił na Uniwersytet Alabamy na następny rok. Wyglądało to na rozsądne posunięcie.

Starsi skauci podzielają niedowierzanie swego brata. Jeden z nich, otyły mężczyzna, kiedy powrócił z podróży na Uniwersytet Alabamy, gdzie wyprawił go Billy, zadzwonił do Billy’ego i powiedział, że nie zaleca powołania Jeremy’ego Browna. Kropka. W Ameryce Północnej było półtora tysiąca czekających na powołanie graczy, których wziąłby chętniej niż tego poskręcanego łapacza. Podobnie jak wszyscy skauci, także ten grubas odnosił wrażenie, że Brown jest tłuściochem, i to coraz bardziej tyjącym.

Wydawało mu się, że Brown nie wygląda tak dobrze, jak wtedy, kiedy nic nie robił, tylko walił pałką. „Poza bazą on się w ogóle nie rusza — mówi teraz otyły skaut. — Zawsze narzuca z nadgarstka”. Narzuty od łapaczy lecące jak z procy mają tendencję skręcania ku tej krawędzi drugiej bazy, która jest od strony pierwszej bazy.

Billy robi kilka kroków w kierunku Wielkiej Karty, przykleja nazwisko Browna na początku drugiej kolumny, na pozycji siedemnastej, i mówi: „W porządku, spuścimy go nieco”. Jeremy Brown jest wysoko w drugiej rundzie albo nisko w pierwszej rundzie draftu. Gdyby skauci baseballowi potrafili wzdychać, zapewne westchnęliby z ulgą. Zamiast tego wypluwają tytoniowy sos do swoich filiżanek. W tym momencie skauci zdają sobie sprawę, jak daleko Billy Beane gotów jest się posunąć, żeby przeforsować swoje niby-racjonalne i obiektywne pomysły.

— Daj spokój, Billy — mówi najodważniejszy ze skautów.

— Szukamy łapacza, który umie uderzyć. Nie ma wśród nich ani jednego takiego — oznajmia Billy. — Ten chłopak to potrafi.

Erik patrzy na przeciwną stronę stołu i mówi:

— Ten chłopak przewyższa ich, bo ma wspaniałą historię dokonań.

Skauci nie widzą w jego historii dokonań niczego interesującego. Z ich punktu widzenia historia dokonań nie ma kluczowego znaczenia, kiedy rozmawia się o dzieciakach, które jeszcze nic nie osiągnęły.

— Przecież — kontynuuje Erik — każdy z was grał z zawodnikami, którzy nie byli za dobrze zbudowani, a okazali się dobrymi baseballistami.

— Tak — dodaje Billy. — Ja na przykład grałem z Pitterem. — Zgodny wybuch śmiechu, śmieje się nawet Pitter. — Inna sprawa dotycząca Browna — ciągnie Bill — on jest dobry w spacerach.

— Prowadzi na krajowej liście spacerów — przypomina Paul. — Spacerów! — dodaje z naciskiem.

— Specjalizuje się w spacerach, bo nie potrafi biegać — mówi jeden ze skautów.

— Ale on jest gruby, Billy — upiera się najgadatliwszy ze skautów. — To nie jest normalne — dodaje teraz już błagalnym tonem.

— Ma ogromne uda — wtrąca się otyły skaut, w skupieniu przeżuwając kolejne ogromne ciastko czekoladowe. — Ogromny zadek. Ma wielką dupę.

— Z każdym rokiem jego forma fizyczna była gorsza, gorsza, coraz gorsza — dodaje trzeci.

— Ale czy pomimo to potrafi uderzyć? — cierpliwie dopytuje się Billy Beane.

— Może posłuchacie — wtrąca się Paul wpatrzony w ekran komputera, na którym widnieje strona internetowa Uniwersytetu Alabamy. — Ostatnie dwa lata: 390 na pałce, 98 spacerów i 38 wyautowań. Te liczby są u niego wyższe niż u kogokolwiek z niższej ligi. Aha, i 21 waletów.

Walet to bieg do bazy domowej. Są także dzwony, bomby i odloty. Ludzie baseballu wyrażają swój emocjonalny stosunek do gry, wymyślając takie terminy.

Otyły skaut podnosi wzrok znad ogromnego czekoladowego ciastka i szuka sposobu na powiedzenie oponentom, jak małe wrażenie wywarły na nim te liczby.

— A więc — mówi, przesadnie akcentując wyrazy. — Musiaaałem cięęężko niee docenić umiejętności uderzaania teeeego Jeremy’ego Browna.

— Ja po prostu jej nie dostrzegłem — dodaje najgadatliwszy ze skautów.

— W porządku — stwierdza Billy. — Kręcimy się wokół tego, co widzieliśmy, ale nie powinniśmy ograniczać się tylko do tego.

Ten argument nie ma nic wspólnego z Jeremym Brownem. Stanowi powrót do podstawowego problemu: jak znaleźć dobrego baseballistę. Zdaniem skautów dobrych baseballistów znajduje się, przejeżdżając sześćdziesiąt tysięcy mil, zatrzymując się w setkach podrzędnych moteli, jedząc Bóg jedyny wie jak wiele posiłków w paskudnych jadłodajniach i oglądając 200 szkolnych i college’owych meczów baseballowych w ciągu czterech miesięcy — z czego 199 to strata czasu. Większość wartości skauta pochodziła z członkostwa w braterstwie starych skautów, którzy zajmowali się tym tylko dla pieniędzy. Druga, mniejsza część miała źródło w owym jednym na dwieście przypadków, kiedy skaut wchodził na trybunę, siadał na aluminiowym krzesełku w czwartym rzędzie bezpośrednio za łapaczem i dostrzegał coś, czego nie zauważał nikt inny, a przynajmniej nikt, kto zdawałby sobie sprawę ze znaczenia tego, co zobaczył. Wystarczyło zobaczyć to raz. „Jeżeli zobaczyło się to raz, to znaczyło, że to w nim jest — mówi Erik. — Skauting zawsze opierał się na takim przekonaniu”. A jeżeli zobaczyłeś to jeden raz, ale tylko ty, i wyczuwałeś znaczenie tego, co zobaczyłeś, to znaczyło, że znalazłeś chłopaka, który uczyni cię sławnym.

Billy miał własne przemyślenia na temat znajdywania przyszłego baseballisty wyższej ligi. Uważał, że najłatwiej to zrobić poprzez komputer Paula. Zastanawiał się, czy nie wylać wszystkich skautów i werbować dzieciaki za pomocą laptopa Paula. W Internecie było teraz prawie każde zestawienie statystyczne dotyczące każdego gracza z każdego college’u w kraju, a Paul wiedział, gdzie je znaleźć. Laptop Paula nie miał na obudowie zainstalowanego maleńkiego czerwonego dzwoneczka, który by podnosił alarm, kiedy procentowy wynik bazowego gracza w college’u przekraczał poziom 0,450, ale może dałoby się go w coś takiego wyposażyć. Z punktu widzenia Paula ogromną zaletą zawodników z college’ów było to, że ich statystyki bardzo dużo mówiły. Rozgrywali znacznie więcej meczów i w dodatku przeciwko relatywnie mocniejszym rywalom niż gracze z liceów. Już sam rozmiar odnoszących się do nich statystyk był większy i dlatego o wiele dokładniej ukazywały one rzeczywistość. Dzięki temu każdego z zawodników można było scharakteryzować ze znacznie większą pewnością niż graczy licealnych. Statystyki umożliwiały przebijanie się przez skautowskie przesądy oparte jedynie na tym, co widzieli: skauci nie znosili na przykład niskich praworęcznych miotaczy albo nie mieli zaufania do chudych małych chłopców na bazie. I tak samo nie ufali grubym łapaczom.

W tym tkwiło źródło konfliktu. Dla Billy’ego i Paula oraz w nieco mniejszym stopniu dla Erika i Chrisa, młody gracz nie był tym, na kogo wyglądał, ani tym, kim mógłby się stać, ale tym, kto dokonał takich i takich rzeczy. To proste i logiczne — łatwo to zrozumieć komuś, kto nic nie wie o profesjonalnym baseballu, ale w gronie skautów uchodziło to za czystą herezję. Skauci nawet wymyślili chwytliwe określenie na to, o co chodziło Billy’emu i Paulowi: „skauting wynikowy”. Ich zdaniem było to obraźliwe określenie. Według skautów to, co forsowali Billy i Paul, zaprzeczało poglądowi człowieka baseballu. Statystyki miały pokazać to, co jest ważne u baseballistów, włącznie z ich charakterami.

Po tym, jak Billy stwierdził, że nie powinni się ograniczać tylko do tego, co widzieli, nikt nie wiedział, co mu odpowiedzieć. Wszyscy wpatrywali się w nazwisko Jeremy’ego Browna. Może już wtedy zrozumieli, że nie zgromadzono ich w tym miejscu, aby wspólnie podejmowali decyzje. Byli tu, żeby się dowiedzieć, jak będą podejmowane decyzje.

— Podejście, o którym rozmawiamy w tym roku, jest czymś zupełnie nowym — mówi Erik, którego zadaniem, co z każdą chwilą coraz dobitniej dociera do zgromadzonych, jest stanie między Billym a starymi skautami i godzenie ich ze sobą. — Za pięć lat może wszyscy będą działali w ten sposób.

— Mam nadzieję, że nie — wtrąca Paul. Ale nie ma na myśli tego, co chcieliby usłyszeć starzy skauci.

— Bogie — Erik przez całą szerokość stołu zwraca się do moralnego autorytetu: Dicka Bogarda, najstarszego skauta. — Czy według ciebie to ma sens?

Erik uwielbia Bogiego, chociaż nigdy by tak tego nie ujął. Kiedy Erik ogłosił, że chce opuścić wydział reklamy Oakland A’s i przenieść się do baseballowej części organizacji, chociaż sam nigdy w baseball nie grał, Bogie nie tylko go nie wyśmiał, wręcz go do tego zachęcał. „Mój baseballowy ojciec” — mówił Erik o Bogiem.

Bogie jest najstarszym ze skautów i pracował dla większości zespołów ligowych. Jest chodzącą mapą swojego własnego małego świata. Pomimo wieku, a może dzięki niemu, wiedział, kiedy stare umiera.

— Och, z całą pewnością — odpowiada Bogie, wskazując na komputer Paula. — To nowa gra. Do tej pory nie mieliśmy tych statystyk, nie mogliśmy się z nimi zapoznać. Musieliśmy się opierać na tym, co sami zobaczyliśmy.

— Przed laty zwerbowanie ich kosztowało setki patyków — przypomniał Erik.

Starsi skauci siedzą w bezruchu.

— Słuchajcie — mówi Erik — Pitter i ja jesteśmy jedynymi, którym ludzie powiedzą: „Co, do diabła, wyrabiacie? Jak, do diabła, możecie wziąć Browna w pierwszej rundzie?”.

Nikt nie odpowiada.

— Najtrudniejsze jest to — mówi Billy — że aby zrobić to prawidłowo, potrzebna jest pewna duma lub brak dumy. Bierzesz wysoko w drafcie kogoś, kto się nikomu nie podoba, i to sprawia, że czujesz się nieswojo. Ale w rzeczywistości kto sobie dupę zawraca tym, dokąd dany facet pójdzie? Pamiętacie Zita? Wszyscy powtarzali, że jesteśmy stuknięci, biorąc go w dziewiątej kolejce draftu. I mieliśmy świadomość, że będą tak mówili. Pieprzony miesiąc później stało się jasne, że wszystkich wyrolowaliśmy. Nikt o tym teraz nie pamięta. Ale zrozumcie, że kiedy przestaliśmy patrzeć na to, co inni mówią, nasze starania przyniosły efekty.

— Jeremy Brown to nie Zito — protestuje jeden ze skautów.

Ale nie ma racji. Większość obecnych w pomieszczeniu zapomniała, że wydział skautingu nie chciał Barry’ego Zita, ponieważ Barry Zito narzucał szybką piłkę z prędkością 140 km/h. Woleli błyskawicznego miotacza o nazwisku Ben Sheets. „Billy zmusił nas, żebyśmy wzięli Zita” — zwierzył się Bogie już po fakcie.

— Pozwólcie mi zadać pytanie — prosi Billy. — Gdyby Jeremy Brown w uniformie wyglądał tak dobrze jak Majewski (Grek Kouros, który grał na zapolu w drużynie Uniwersytetu Teksaskiego), gdzie byście go umieścili na tej tablicy?

Skauci udają głęboki namysł. Nikt nic nie mówi, więc wyręcza ich Pitter:

— Znalazłby się w pierwszej kolumnie. Do wybrania w pierwszej rundzie.

— Wszyscy usiłujecie sprzedawać dżinsy, nieprawdaż? — mówi Billy i widząc na ich twarzach szczere obrzydzenie, kończy dyskusję. Bierze plakietkę z nazwiskiem Jeremy’ego Browna i przenosi z górnego wiersza drugiej kolumny na sam dół pierwszej kolumny, z pozycji 17. na 15. Jeremy Brown, którego nazwisko nie pojawiło się na opublikowanej w „Baseball America” liście dwudziestu pięciu czołowych łapaczy amatorów, który zdaniem poważnych skautów nigdy nie powinien zostać zawodowym graczem baseballu, jest teraz pierwszorundowym wyborem Oakland A’s.

— Tak przy okazji Browna — mówi Paul, a skauci mają już dosyć rozmowy o Brownie — tu jest lista pałkarzy, o których chciałbym porozmawiać. Każdy z tych graczy ma pewne zalety. To ośmiu facetów, których zdecydowanie chcielibyśmy zdobyć. Chcemy wszystkich ośmiu. — Odczytuje listę:

Jeremy Brown,

Stephen Stanley,

John Baker,

Mark Kiger,

Shaun Larkin,

John McCurdy,

Brant Colamarino,

Brian Stavisky.

Każdy z wyczytanych jest graczem z college’u. Większość z nich należy do grupy zawodników nieszczególnie przez skautów lubianych lub w kilku przypadkach zupełnie skautom nieznanych. Paul wstaje, żeby umieścić ich nazwiska na tablicy. Szybko, jak zaproszony na obiad gość, który rozlał wino i chce wytrzeć plamę, zanim zauważy to gospodarz, zapisuje nazwiska. Kiedy kończy, wykaz wygląda tak, jakby sporządził go handlarz, który wie lepiej niż inni albo przynajmniej tak uważa.

W tym momencie zamach stanu stał się faktem. Lista Paula to zupełnie inna lista niż ta, którą ułożyli skauci po zakończeniu poszukiwań w całym kraju. To byli chłopcy, których Paul znalazł, surfując po Internecie. Niektórych nazwisk skauci nawet nie znają. Ocena młodych graczy baseballu została odebrana starym wyjadaczom i przekazana w ręce tych, którzy posiadali to, co najbardziej sobie cenił Billy (a czego sam nie miał): biegłość w czymś innym niż baseball.

— Tam pokazane są procentowe osiągnięcia na bazie — mówi Billy. Nikt się nie odzywa. Zapada martwa cisza.

— Na górze tablicy mamy trzech chłopaków, o których nikt jeszcze nie słyszał — w końcu odzywa się Pitter. W jego głosie pobrzmiewa nuta dumy.

— W tej grze nie ma tablicy, która by przypominała naszą — zgadza się Bogie.

Bogie wniósł do pomieszczenia coś unikalnego: ogromne doświadczenie, do którego nie przywiązywał wielkiej wagi. Był w tej grze od prawie pięćdziesięciu lat. Wiele widział, może nawet wszystko, i był gotów o tym zapomnieć, gdyby go o to poproszono. Tak się zdarzyło, że jeszcze w latach 80. oglądał rozgrywki na szczeblu licealnym w San Diego. To był rok, kiedy Metsi wzięli Derryla Strawberry’ego w pierwszym ciągnieniu draftu. Ale w tym samym roku pojawił się inny gracz z liceum, który wywołał zamieszanie w umysłach skautów baseballu i który konkurował z Derrylem. Bogie pojechał, żeby go zobaczyć na życzenie Houston Astros. Wspaniała sylwetka, plus ręka, dobre instynkty i umiejętność przerzucania piłki ponad boiskowe słupy oświetleniowe. W dodatku w psychologicznych testach osiągał wyniki wyższe od wszystkich innych potencjalnych graczy. Bogie zatelefonował do Houston i powiedział zarządowi, że znalazł lepszego kandydata od Derylla Strawberry’ego. Kandydat nazywał się Billy Beane.

Kiedy go zapytano, który z graczy na tablicy Oakland A’s najbardziej przypomina młodego Billy’ego Beane’a, Bogie odparł:

— Gówno, ludzie. Nie ma żadnego Billy’ego Beane’a. Nie na tablicy. — A kiedy go spytano dlaczego, odpowiedział: — Billy był facetem, o którym można było marzyć — i pozostawił inteligencji obecnych zrozumienie, że Billy Beane, dyrektor generalny, systematycznie eliminował facetów, „o których można było marzyć”. Ale kiedy go zapytano, co wyszło z owych marzeń, Bogie się zawahał. Uniósł wzrok i spojrzał w oczy dorosłego Billy’ego Beane’a.

— Dosyć! — rzucił Billy. Tylko udawał, że nie słucha.

Bogie uśmiechnął się, wzruszył ramionami i nic więcej nie powiedział.

ROZDZIAŁ 3

OŚWIECENIE

Metsi wiele sobie po nim obiecywali. Zamierzali zorganizować wielką konferencję prasową na stadionie Dodger i obwieścić jego przejście. Ale Billy poprosił, żeby tego nie robili. Wszelkie ceremonie wywoływały u niego klaustrofobiczny niepokój, a ta konferencja miała być jedynie typową pokazówką. Czułby się na niej jak w potrzasku. Poza tym nie chciał robić wielkiej sensacji z tego, że został zawodowym baseballistą. Nie uznawał tego za wydarzenie, które należy fetować, ale raczej za nieco konfundujący fakt zaprzątający jego umysł. Metsi nie wzięli jednak pod uwagę jego prośby. Stwierdzili, że Billy w większym stopniu niż Darryl Strawberry jest gotowy do przejścia na zawodowstwo, więc wzięli go do debiutanckiego zespołu wyższej ligi w Little Falls w stanie Nowy Jork, w którym grali zawodnicy z college’ów. Strawberry’ego skierowali z kolei do ligi debiutanckiej niskiego szczebla razem z innymi dzieciakami z liceów. Niewielkie Little Falls w stanie Nowy Jork było bardzo daleko od San Diego w Kalifornii. Koledzy Billa z drużyny wyglądali, jakby należeli do zupełnie innego gatunku ludzi niż uczniowie z ogólniaków, z którymi grywał wcześniej. Mieli włosy na plecach i brzuchy obrośnięte tłuszczem. Przed meczami palili, a po nich pili. Kilku miało już żony. I wszyscy miotacze potrafili rzucać rogale.

Metsi założyli, że Billy lepiej niż Strawberry potrafi radzić sobie z presją i frustracją związaną z koniecznością gry ze znacznie starszymi od siebie zawodnikami. Roger Jongewaard, szef skautów Metsów, był całkowicie pewny, że Billy przemknie przez niższe ligi i trafi do pierwszej na długo przed Strawberrym. Jednak dział skautingu źle ocenił jego charakter. Skazał go na porażkę. Jedyne, czego Billy nie potrafił, to przegrywać. Po zakończeniu pierwszego, krótkiego sezonu w lidze debiutanckiej nawet nie wiedział, co ma zrobić z arkuszem statystycznym, z którego wynikało, że uderza ze skutecznością 21 procent. Nie umiał poradzić sobie z porażką. Kiedy skończył się sezon, wrócił do domu i rozpoczął zajęcia na Uniwersytecie Kalifornijskim w San Diego. Zapomniał, że grą w baseball zarabia na życie. Aż do początku marca następnego roku, kiedy to zaczęły się treningi, nie wziął do ręki pałki ani nie włożył rękawicy. Już samo to powinno być złowieszczą oznaką, ale wówczas nikt na takie rzeczy nie zwracał uwagi.

Kolejny rok przeleciał mu dosyć gładko — w końcu był Billym Beanem — i latem 1982 roku awansował do zespołu Double-A Metsów w Jackson w stanie Missisipi. Grał na lewym skrzydle, a Strawberry na prawym — cały zespół grał w polu. W tym okresie wielu zawodników drużyny po raz pierwszy poznało kobiety z Południa — przedstawicielki gatunku, który rzuca wyzwanie brzydszej części rodu ludzkiego, znanej pod nazwą feministki. Szminka! Fryzura! Uległość! Baseball był dla Billy’ego Beane’a ważną grą, ale podrywanie kobiet też stanowiło dla niego godną uwagi część życia — w dodatku w tej „dyscyplinie” bez wysiłku osiągał sukcesy. Billy miał gadane. Powiedział nawet J.P. Ricciardiemu, swemu staremu koledze z zespołu, że byłby w stanie wyperswadować psu zainteresowanie wagonem mięsa. Innemu koledze, Steve’owi Springerowi, ciągle tłumaczył, że nowo poznanej dziewczynie nie musi od razu mówić, że jest zawodowym baseballistą. To było nie fair — należało najpierw dać jej możliwość wycofania się. Dobry sposób stanowiło mówienie, że zarabia na życie zbieraniem po lokalnych autostradach zwłok zwierząt zabitych przez samochody. Springer nie miał takiego powodzenia u kobiet. Aby wzbudzić ich zainteresowanie, potrzebował do tego Metsów. W tym czasie otoczenie przeżyło kilka krótkich momentów, które sprawiają, że nawet najbardziej fatalne kariery w niższych ligach stają się warte zapamiętania. Kiedy opuszczali jedną z lokalnych spelunek z burgerami, zaczepiły ich dwie ładne dziewczyny i po teksasku przeciągając samogłoski, zawołały: „Hej! Yankees?”. Springer odpowiedział: „Nie, nie. My jesteśmy z Metsów”.

Poza boiskiem Billy był sobą. Na boisku się rozpadał. Gorszy od nadambitnego baseballisty niskiej ligi był jedynie nadmiernie ambitny gracz niskiej ligi przerażony możliwością niepowodzenia i zmuszany każdego popołudnia do porównywania się z Derrylem Strawberrym. „Ludzie patrzeli na Billy’ego i Derryla i myśleli o ich niewykorzystanym potencjale” — wspomina Jeff Bittiger, który był asem w tym zespole. „Oni dwaj mogli być nie tylko graczami pierwszej ligi, ale przede wszystkim jej gwiazdami”. W roku, w którym Strawberry został uznany za najbardziej wartościowego gracza Ligi Teksasu, Billy wyciągnął wynik zaledwie na poziomie 22 procent. Często wchodzili na boisko zaraz po sobie, z tym że Strawberry zwykle wcześniej, więc Billy spędzał długie godziny na zapolu, rozmyślając o heroicznych wyczynach Strawberry’ego i swoich własnych niepowodzeniach. „To był pierwszy rok, kiedy naprawdę zadawałem sobie pytanie, czy podpisując kontrakt, podjąłem właściwą decyzję” — wspominał Billy.

Derryl Strawberry stanowił jeden z problemów Billy’ego, Lenny Dykstra — był drugim problemem, może nawet poważniejszym. Billy i Lenny mieszkali razem i grali razem na zapolu niższej ligi przez prawie dwa lata, poczynając od roku 1984. Wiosną tego roku zostali zaproszeni na wiosenny trening pierwszoligowego zespołu Metsów. Ponieważ Strawberry zapuścił już korzenie na prawym polu Metsów, w małej lidze mówiło się, że Billy ma zastąpić George’a Fostera na lewym, a Lenny — Mookiego Wilsona w centrum. Lenny myślał o sobie i Billym jak o kumplach ścigających się na jednym torze; Billy z kolei wyraźnie dostrzegał to, co ich różniło. Jeśli chodzi o warunki fizyczne, Lenny nie był dwa razy mniejszy niż Billy i nie miał nawet ułamka jego potencjału — to dlatego wybrali go dopiero w trzynastej rundzie. Za to umysłowo Lenny był sprawniejszy, co wydawało się dziwne, bo nie interesowało go „studiowanie” gry. Billy pamięta, jak siedzieli z Lennym na ławce rezerwowej Metsów i obserwowali rozgrzewkę miotacza przeciwnika.

— Co to za kretyn na górce? — zaczyna Lenny.

— Lenny, robisz sobie jaja? To Steve Carlton. Chyba najlepszy leworęczny w historii tej gry — odpowiadam.

— No jasne! Wiedziałem! — Lenny siedzi cicho przez minutę, a potem znowu zaczyna: — No i co z nim?

— Lenny, nie wygłupiaj się. To przecież Steve Carlton. Ma temperament i może rzucić najpaskudniejszego rogala wszech czasów — odpowiadam.

Lenny siedzi chwilę, jakby przeżuwając informacje. W końcu się odzywa:

— Cholera, ja go przyszpilę.

Siedzę tam i myślę, że na górce jest gość z okładek magazynów, a wszystko, co Lenny ma do powiedzenia, to: „przyszpilę go”.

Według Billy’ego problem Lenny’ego był prosty: Lenny nie pozwalał, żeby jego własne myśli mu przeszkadzały. Fizyczne umiejętności wymagane od zawodowego baseballisty były bardziej zwyczajne. Tylko maniak jest zdolny bez wahania wyjść naprzeciw piłce lecącej z prędkością 160 km/h i zmierzającej do celu umiejscowionego blisko jego głowy. „Lenny był wprost stworzony do gry w baseball” — stwierdził Billy. „Natychmiast zapominał o każdym niepowodzeniu i siły czerpał z najmniejszego sukcesu. Nie wiedział, co to porażka. I nie miał pojęcia, gdzie się znalazł. W przeciwieństwie do mnie”.

Mieszkając z Lennym pod jednym dachem, Billy był coraz mniej pewien, że jego przeznaczeniem jest sukces w baseballu — a wszyscy właśnie to mu mówili. Więc postanowił nie podejmować jeszcze ostatecznej decyzji. Kolegom powiedział, że może zrezygnuje z baseballu, wróci do college’u i do gry w futbol. A może weźmie się za politykę — wielu twierdziło, że byłby w tym dobry. Ponieważ zdał sobie sprawę, że ma braki w wykształceniu, po nocach zaczął czytać książki. Było to niezwykłe jak na baseballistę niższej ligi. Lenny wracał do domu i znajdował Billy’ego siedzącego w fotelu z książką w ręku. „Spojrzał na mnie” — wspominał Billy — i powiedział: „Człeku, nie powinieneś tego robić. Przez to gówno zepsujesz sobie wzrok”. Podejście Lenny’ego do życia można by streścić następująco: „Nie mam zamiaru robić niczego, co by utrudniło mi dostanie się do pierwszej ligi, włączając w to naukę”. Może bardziej konkretnie. Lenny — wybrany w trzynastej rundzie draftu! — nie miał najmniejszych wątpliwości, że przedrze się do pierwszej ligi i że zrobi to w wielkim stylu. „Zacząłem rozumieć, kim właściwie jest baseballista” — wspominał Billy — „i dostrzegłem, że nie jestem nim ja. Że jest nim Lenny”.

Ta myśl wiodła do następnej: „Nie jestem pewien, czy mi się tu podoba”. Zanim Billy po pierwszej turze wiosennych treningów w 1984 roku został odesłany do jednej z niższych lig, stanął twarzą w twarz z managerem pierwszej ligi Metsów Daveyem Johnsonem. To on powiedział Billy’emu, że nie wydaje mu się, żeby Billy naprawdę chciał grać w baseball. „Nie przyjąłem tego jako krytyki” — opowiadał Billy. „Doszedłem do wniosku, że chyba ma rację. Coraz bardziej chciałem iść do college’u. Byłem wewnętrznie rozdarty”.

Z drugiej strony Billy chciał zostać. W końcu nie zrezygnował z baseballu. Kontynuował przebijanie się przez niższe ligi napędzany przez swoje lęki i marzenia innych ludzi. Rozdźwięk między tym, kim był, a tym, kim według innych ludzi powinien być, z każdym dniem się pogłębiał. Wiele osób obserwujących grę Billy’ego Beane’a myślało tak jak J.P. Ricciardi, kiedy grał z Billym w pierwszym roku w Little Falls. „On był tak fizycznie sprawny, że moim zdaniem bez problemu powinien poradzić sobie ze wszystkimi przeszkodami” — wspominał Ricciardi. „Pamiętam, jak wróciłem do domu po pierwszym sezonie i powiedziałem moim przyjaciołom, że właśnie grałem z facetem, którego trzeba zobaczyć. Że on jest niesamowity”. Patrząc na Billy’ego, koledzy z drużyny widzieli w nim przyszłość New York Mets. Skauci patrzyli na niego i widzieli to, co zawsze: szlauch, koła, karoserię. I Dobrą Twarz.

Billy był mądry: grał rolę, jaką mu przypisano — młodego obiecującego zawodnika. „Billy nigdy źle nie wyglądał, nawet w trakcie walki” — wspomina Roger Jongewaard, skaut, który go zwerbował. „Był najbardziej utalentowanym graczem, z którym kiedykolwiek grałem” — mówi Chris Pittaro, który trafił do pierwszej ligi z Tigersami i wygrał Ligę Światową z Twinsami. „Potrafił robić w trakcie gry takie rzeczy, o których dziewięćdziesiąt pięć procent zawodników pierwszej ligi ze względu na fizyczne ograniczenia mogłoby tylko pomarzyć. Niewiele rozgrywek z piętnastu lat mojej kariery jestem w stanie sobie przypomnieć, ale niektóre mecze Billy’ego zapadły mi w pamięć. W 1987 w Albuquerque (podczas turnieju Triple-A ball) Billy grał na prawym polu. Musiał biegać w górę i w dół ponad pagórkiem miotacza, żeby przechwycić, a potem wyrzucić biegacza z bazy. Pamiętam moje zdziwienie po pierwsze tym, że w ogóle dorywał się do piłki, po drugie tym, że na pełnej prędkości biegał w górę i w dół pagórka, nie zatrzymując się ani na chwilę, a po trzecie tym, że w ogóle pomyślał o wykonaniu rzutu. Prędkość. Równowaga. Inteligencja. Myślę, że kiedy biegacz zobaczył piłkę czekającą na niego na bazie, był najbardziej zdziwiony ze wszystkich”.

Billy potrafił biegać, narzucać, chwytać i zawsze myślał na boisku. Billy był błyskotliwy i czarujący. Dbał o innych, znacznie mniej o siebie. Zadziwiał brawurą, coraz bardziej udawaną, czego nikt w promieniu pięćdziesięciu mil nie dostrzegał. Nawet wyglądał jak supergwiazda. Dla młodych ludzi był naturalnym przywódcą. Jego jedyną słabością było to, że nie potrafił uderzać.

W zasadzie chodziło o to, że czasami uderzał dobrze, ale kiedy mu się to nie udawało, załamywał się. „Billy uważał, że nigdy nie powinien zrobić autu” — powiedział Pittaro. „Miotacze zmiennicy wychodzili z dołka, żeby obserwować, jak Billy uderza — robili to tylko po to, żeby zobaczyć, co zrobi, kiedy wybije na aut”. Rozwalił tyle pałek o ściany, że jego koledzy stracili rachubę. Pewnego razu zniszczył toaletę przy ławie rezerwowej. Kiedy indziej, podczas rozgrywek Triple-A w Tacomie, rzucił się na kibiców na trybunie i udowodnił, ku zadowoleniu wszystkich, że kibice przeklinający graczy z bezpiecznego azylu swoich foteli jednak nie powinni wdawać się w walkę na pięści z baseballistami. Od momentu wejścia na stanowisko pałkarza Billy zaczynał się frustrować, a potem całkiem wyprowadzony z równowagi rozglądał się za czymś, na czym mógłby wyładować swoją wściekłość. „Nie miał mentalności baseballisty” — stwierdził Jeff Bittiger. „Był bardziej jak koszykarz albo futbolista. Emocje zawsze miały wpływ na jego działania. Jedno lub dwa niepowodzenia na pałce i był do niczego w trzeciej i czwartej kolejce, i podczas całej gry”.

Ale nawet na stanowisku pałkarza, gdzie zdarzało mu się rozkleić w parę sekund, Billy odnosił spektakularne sukcesy. W 1983 roku nie za bardzo radził sobie z praworęcznymi miotaczami, na przemian stosował uderzenie forhendowe i bekhendowe. Któż inny po raz pierwszy w życiu spróbowałby uderzać z niewłaściwej strony pola pałkarza podczas rozgrywek Double-A? Nikt. A jednak w samym środku sezonu Double-A, grając przeciwko zawodnikowi o wspaniałych ligowych osiągnięciach, Billy uderzał z lewej strony z 30-procentową skutecznością. Później jednak przestało mu to wychodzić, zdenerwował się i powrócił do uderzania z prawej.

Pod koniec sezonu 1984 roku Billy i Lenny pojawili się na boisku. Kiedy Billy zdobył pierwszy punkt w głównej lidze, Jerry Koosman natychmiast zbił go z pierwszej bazy. To było zabawne, ale jednocześnie smutne. Wszystko szło pomyślnie, a tu nagle los zabrał mu to, czym wcześniej go tak szczodrze obdarował. Pod koniec 1985 roku Lenny awansował do zespołu pierwszoligowego, dla którego Darryl Strawberry zdołał już zdobyć siedemdziesiąt biegów do bazy domowej (home run). Lenny grał na środku, Strawberry na prawym skrzydle, a Billy na lewym — a nie lubił tej pozycji. Rok później Lenny wywalczył kluczowe home runs w Serii Rozgrywek Ligi Krajowej i Światowej i napisał o tym książkę. Wspomniał w niej, że wielką gwiazdą powinien zostać Billy Beane, a nie on. (Lenny nie czytał książek, on je pisał).

Zamiast zrobić z Billy’ego gracza pierwszoligowego, Metsi sprzedali go do Minnesota Twins. W 1986 roku nowy manager zespołu Ray Miller ogłosił, że Billy będzie jego wyjściowym lewoskrzydłowym. Billy’emu podczas pierwszego wiosennego treningu przytrafiła się kontuzja. Kiedy wrócił, po raz pierwszy w swojej ligowej karierze został wysłany na lewą flankę jako zawodnik podstawowy, a nie zmiennik. Tego dnia Twinsi grali na Stadionie Yankee przeciwko Ronowi Guidry’emu[1]. Billy na pięć prób pokonał go pięciokrotnie, włącznie z home run. W ciągu następnych dwóch wieczorów nie zaliczył ani jednego uderzenia i skreślono go z wyjściowego składu Twinsów. Jak się potem okazało, na zawsze. Billy rozumiał tę decyzję lub tylko powiedział, że ją rozumie. Zespół przegrywał, a na Raya Millera naciskano, aby wystawiał doświadczonych graczy.

Przez kolejne trzy i pół sezonu Billy wędrował w górę i w dół między Triple-A, a pierwsza ligą z Twinsami, Detroit Tigers, a w końcu z Oakland A’s. Ze wszystkich sił starał się przystosować na stanowisku pałkarza, ale robił to bardziej w celu uniknięcia ośmieszenia się niż osiągnięcia sukcesu. Żeby zmniejszyć ilość autów, skrócił zamach — stracił możliwość zaliczenia home runs, ale za to mógł częściej wprowadzać piłkę do gry. Przykucał i garbił się, żeby uderzać jak niższy mężczyzna. Może wybijał mniej autów, ale równocześnie tłumił swój naturalny potencjał. Po ośmiu latach zawodowej kariery w baseballu był w pewnym sensie słabszym pałkarzem niż wtedy, gdy miał siedemnaście lat.

Przynajmniej kiedy kalkulował. Kiedy tego nie robił, kiedy w ogóle wyłączał myślenie, wszystko mogło się wydarzyć. Pewnego popołudnia, gdy był na miesięcznej zsyłce u Detroit Tigers, dyrektor generalny Bill Lajoie poprosił go, żeby w wolny dzień przyszedł na stadion. Lajoie ściągnął jego i kilku rezerwowych, żeby pomogli przy rehabilitacji miotacza o nazwisku Walt Terrell. Leczący się po kontuzji Terrell niedługo miał wrócić do podstawowego składu Tigers. Przed podjęciem ostatecznej decyzji trener miotaczy chciał, żeby Terrell narzucał w symulacji meczu. Billy miał stać na stanowisku pałkarza.

Kiedy zajęli swoje miejsca na boisku, w głowie kołatało im się jedno pytanie: czy Terrell będzie starym Terrellem? Billy siedział i obserwował kilka narzutów. Znowu był sobą. Kiedy przyszła jego kolejka na pałce, nikt nie zwracał na niego uwagi. Wszyscy patrzyli na miotacza. Nikt nie zawracał sobie głowy tym, czy Billy wybije piłkę na aut czy na księżyc. W takiej sytuacji nie mogło mu się nie udać. Na chwilę znowu stał się chłopczykiem grającym w podwórkową grę. Podczas gdy trenerzy i dyrektor generalny przypatrywali się swojemu bezcennemu miotaczowi, Billy wykonał pierwsze odbicie i wysłał piłkę najszybszego miotacza pierwszej ligi na górną trybunę stadionu Tigers.

Teraz wszyscy zaczęli się zastanawiać: „kto, do cholery, to zrobił?”.

Od tego momentu nikt Billy’ego nie ignorował. Dyrektor Lajoie podszedł do niego. „Billy, wyglądasz całkiem inaczej. Postawa, podejście, wszystko jest jakieś inne. Dlaczego nie robisz tego zawsze?”. Teraz już wszyscy wiedzieli, że Billy powinien trafić do Panteonu Sławy, ale nigdy mu się to nie uda. „Nadal był w takim wieku, że mógł się rozwijać jako gracz” — powiedział Lajoie. Generalny uważał, że ciągle ma szansę. Jednak w rzeczywistości Lajoie niczego nie rozumiał. Nikt nie rozumiał. Podczas prawdziwego meczu na stanowisku pałkarza Billy nie potrafił być sobą. Był stworzony do ruchu. Na stanowisku pałkarza musiał tkwić kompletnie nieruchomo, a wtedy dopadała go pewnego rodzaju klaustrofobia. Stanowisko pałkarza było klatką, która więziła jego ducha.

W trakcie ostatniego trzyipółrocznego okresu zawodowej gry w baseball Billy dłużej grę obserwował niż w niej uczestniczył i demonstrował dziwną zdolność do przebywania w pobliżu centrum działań innych ludzi. „Forrest Gump baseballu” — tak później siebie określał. Siedział na ławie, kiedy klub Twins zwyciężył w Rozgrywkach Światowych w 1987 roku, a także w 1989 roku, kiedy palma pierwszeństwa przypadła zespołowi Oakland A’s. Zawsze był w pobliżu ludzi, którzy wkrótce mieli stać się gwiazdami. Grał na zapolu z Lannym Dykstrą i Derrylem Strawberrym. Zmieniał Marka McGwire’a i Jose Canseca. Miał szafkę obok Rickeya Hendersona. W ciągu pięciu lat w wyższej lidze grał dla sławnych managerów: Sparky’ego Andersena, Toma Kelly’ego, Daveya Johnsona i Tony’ego La Russy. Pod koniec 1989 roku jego statystyka (30,1% na pałce, 21,9% średnia dobrych uderzeń, 24,6% na bazie, 29,6% dalekich wybić i 11 spacerów przy 80 wyautowaniach) była opowieścią o cierpieniu. Nie trzeba było znać Billy’ego Beane’a, wystarczyło przeczytać jego statystyki, żeby wiedzieć, że każda jego wizyta na stanowisku pałkarza oznaczała kłopoty. Że nie wypracował sobie ani dyscypliny, ani opanowania. Że nigdy nie nauczył się rezygnować z analizowania złego narzutu. Że łatwo go było wykiwać. Że ponieważ ośmieszono go tyle razy, spodziewał się, że będzie wykiwany. Że zawsze uderzał ze strachem. Że jego strach ukrywał agresję. Że agresja uniemożliwiała mu szybkie opuszczenie stanowiska pałkarza. Podczas jednego z sezonów w wyższej lidze stawał na tym stanowisku siedemdziesiąt dziewięć razy i ani razu nie zaliczył spaceru do bazy domowej. Niewielu baseballistów może się „poszczycić” tym samym.

Niepowodzenia Billy’ego były mniej interesujące od licznych prób ich wyjaśnienia. Jego kolega z drużyny i przyjaciel Chris Pittaro powiedział kiedyś: „Billy był bardziej ambitny i pracowity niż którykolwiek z baseballistów, z którymi przyszło mi grać. Nigdy jednak nie pozwolił, żeby jego talent nim rządził. Walczył ze sobą zaciekle”. Sam Blalock, trener Billy’ego z liceum, powiedział, że mogłoby mu się udać, gdyby wierzył w siebie, gdyby miał lepsze mniemanie o sobie. „Myślę, że byłby wielką gwiazdą w pierwszej lidze. Może numerem 1. Był zadziwiający. Gdyby tego zechciał, mógłby tego dokonać jako miotacz”.

Skauci, którzy tak wysoko cenili Billy’ego, kiedy miał siedemnaście lat, nadal mówili o nim z podziwem, kiedy miał lat dwadzieścia pięć. Jakby został tym, kim zgodnie z ich prognozami miał być — tylko jakieś czary sprawiły, że nie dowodzą tego liczby. „Facet miał wszystko. Ale do niektórych ludzi to nigdy nie dociera. Czymkolwiek to jest, co pozwala jednego dnia grać wspaniale, a drugiego wszystko psuć, ale nadal starać się to naprawić, Billy tego nie miał. A o to w tej grze chodzi” — powiedział Paul Weaver. „Miał potencjał, mógł zostać supergwiazdą. Był graczem w rodzaju Mike’a Schmidta. Problem tkwił wewnątrz niego. Uważam, że Billy miał naturę po swojej stronie, ale za bardzo się starał. Próbował na siłę. Nie potrafił podejść do gry na luzie” — komentował Roger Jongewaard.

Starzy baseballowi wyjadacze mieli wyrobioną opinię: porażka Billy’ego Beane’a miała podłoże psychiczne, a nie fizyczne. Jego umysł zepchnął talent na boczny tor. Zdaniem znawców Billy potrzebował psychoanalityka.

I wkrótce go dostał. Pomysł zatrudnienia „baseballowego psychoanalityka” powrócił w Oakland A’s na początku lat 80.[2]

Pierwszym z przedstawicieli nowego zawodu był charyzmatyczny eks-nauczyciel z akademickim przygotowaniem z psychologii o nazwisku Harvey Dorfman. Karl Kuehl, koordynator A’s w niższej lidze, który razem z Dorfmanem napisał dzieło pod tytułem Mentalna gra w baseball, ubrał Dorfmana w dres i pozwolił mu siedzieć na ławie rezerwowych podczas gry — dzięki temu mógł on działać już w czasie meczu. Kuehl nie chciał pozwolić, żeby jakiś zawodnik stracił panowanie nad sobą w trakcie gry. „Jeżeli rzucałeś sprzętem lub czymkolwiek innym, musiałeś spędzić jakiś czas z Harveyem, czy tego chciałeś czy nie” — powiedział Kuehl. Jako jeden z największych niszczycieli sprzętu Billy był skazany na częste obcowanie z Harveyem. Dorfman stwierdził, że Billy gra w chowanego ze swymi demonami i że zawodowy baseball pomaga mu wygrywać. „Zarządzający zespołami baseballowymi nie rozumieją, że niektórych bardzo utalentowanych młodych graczy mających kłopoty z niepowodzeniami trzeba dopieszczać i pozwolić, żeby dojrzeli” — powtarzał Dorfman. „Nie można poddawać ich wielkiej presji zbyt szybko. Zrób to powoli tak, żeby ich niepowodzenie nie stało się sprawą publiczną i poniżeniem dla nich. Trzeba ich nauczyć, aby podchodzili do wszystkiego z dystansem — baseball jest ważny, ale nie najważniejszy. Należy ich nauczyć, że tym, co ma znaczenie, nie jest walenie pałką. Ważne, aby podczas gry zachowywali się nienagannie. Oni wierzą w swój talent. Ale nie wierzą w siebie. Widzą siebie wyłącznie poprzez statystyki. Jeżeli statystyki są słabe, mają zerową samoocenę. Nie stworzyli mechanizmu radzenia sobie z problemami, ponieważ nie musieli sobie jeszcze z niczym radzić”.

Samoocena Billy’ego była całkiem inna. Baseball nie zdołał zmienić jego charakteru. Uważał za brednie powtarzanie, że jego charakter, a dokładniej jego predyspozycje emocjonalne można zmienić. „Wiesz co” — powiedział — „jeżeli do tej pory się nie zmieniły, nigdy się nie zmienią. Jeżeli czegoś jeszcze nigdy nie zrobiłeś, to nie tutaj powinieneś podejmować pierwszą próbę”. Wszelkie próby manipulowania jego psychiką uważał za kompletne bzdety. „Psychologowie sportu to środek na uspokojenie sumienia” — stwierdzał. „Oni próbują wytłumaczyć, dlaczego nie potrafisz czegoś zrobić, a nie szukają rozwiązania. Przez tę ich słabość ktoś zwracający się do nich o pomoc nie odniesie sukcesu. Takie podejście to w baseballu poważny błąd”. Billy był tym, kim był. Baseball był tym, czym był. Nie pasowali do siebie. „To niczyj błąd” — tłumaczył. „Ja po prostu nie mam tego czegoś w sobie”.

Podczas wiosennych treningów 1990 roku w końcu skapitulował. Już nie był chłopcem. Był mężczyzną. Ożenił się ze swoją dziewczyną z ogólniaka; ona była w siódmym miesiącu ciąży z pierwszym dzieckiem. Miał obowiązki i nie bardzo wiedział, jak je wypełniać. Przeszedł z kategorii obiecujących do kategorii niespełniających oczekiwań, nawet nie zdając sobie sprawy, jak i dlaczego. A przecież nie był ślepy. Musiał tylko rozejrzeć się wokół i dostrzec, że coś się zmieniło. „Mój blask przygasł, ponieważ pojawił się cały zastęp nowych chłopaków” — powiedział kiedyś. „Miałem dwadzieścia siedem lat, a w tym wieku w dużym stopniu jesteś już ukształtowany”. Pod względem fizycznym stanowił wręcz idealny okaz gracza, niemal archetyp baseballisty, o którym śnili skauci. A jednak z nie do końca rozpoznanego powodu gra mu nie szła.

W dodatku to gra sprawiła, że nadawał się tylko do niej, do niczego innego. Zarządzający klubem doszli do wniosku, że Billy zawali obóz w 1990 roku, by kolejny sezon spędzić między ławą rezerwowych a rozgrywkami Triple-A. Ale Billy zrobił coś innego. Billy zszedł z ławy rezerwowych Oakland A’s, udał się do biura zarządu i powiedział, że chce być skautem sprawdzającym drużyny, z którymi ma grać zespół Oakland A’s. Taki skaut jeździł po kraju i analizował mocne i słabe strony rywali. Billy wchodził w szczytowy okres kariery baseballisty, ale zdecydował, że woli obserwować niż grać. „Zawsze powtarzałem, że kocham grać w baseball, ale nie jestem pewien, czy to prawda” — wspominał. „Grając, nigdy nie byłem w pełni zadowolony”.

Kiedy piąty gracz zapola zgłosił chęć przejścia do pracy biurowej, zarząd A’s nie wiedział, co z tym fantem zrobić. To tak jakby odnoszący sukcesy polityk zrezygnował z kampanii, mówiąc, że chce być pracownikiem biura poselskiego, albo aktor filmowy zszedł z planu i powiedział, że chce pracować jako inspicjent. Żaden z członków zarządu nigdy nie grał w pierwszej lidze, ale każdy z nich o tym marzył. Większość dałaby sobie rękę uciąć, a przynajmniej kilka palców za rok w uniformie pierwszej ligi. Dyrektor generalny A’s Sandy Alderson był chyba najbardziej zakłopotany. „Nikt takich rzeczy nie robi” — powiedział. „Nikt nie rezygnuje z kariery baseballisty, żeby zostać skautem”. Jednak zatrudnił Billy’ego. „Nie sądzę, żeby zrobienie go skautem przysporzyło nam jakichś kłopotów” — dodał — „ponieważ nie sądzę, żeby zwiadowcy cokolwiek robili”. Chris Pittaro przeszedł do skautingu po odniesieniu kontuzji, która zakończyła jego karierę. Kiedy Billy zadzwonił do niego, by mu powiedzieć o swej decyzji, Pittaro nie wierzył własnym uszom. „Kiedy jesteś w grze, zawsze myślisz, że kiedyś odejdziesz. Ale nikt nie rezygnuje ot, tak sobie. Ja tego nie zrobiłem, byłem zmuszony do rezygnacji. Billy sam podjął taką decyzję. A to było coś, czego nie byłem w stanie sobie wyobrazić” — podsumował. Billy Beane co najmniej od czasu, kiedy skończył siedemnaście lat, usiłował powiedzieć, że nie chce grać. I w końcu się zdecydował, że zrezygnuje.

Tym samym zakończył bezowocny spór ze swym talentem. Zdecydował, że nie o to mu chodziło: jak można nazwać talentem coś, co nie prowadzi do sukcesu? Baseball to zestaw umiejętności, może trików, ale czymkolwiek jest, on nie potrafił grać w niego bardzo dobrze. Doszedł do wniosku, że przestał być facetem, któremu to się może udać, a stał się facetem, wokół którego narosły sterty irracjonalnych nadziei i marzeń. Miał wiele powodów, żeby czuć niesmak na myśl o mistycznej naturze baseballu. Wkrótce miał dostać narzędzie do jej zniszczenia.

Sandy Alderson pamiętał Billy’ego Beane’a z wczesnowiosennego treningu pałkarskiego w 1990 roku. Niewiele o nim wówczas wiedział i zastanawiał się, jakim jest graczem. „Na bazie był bardzo niezdyscyplinowany” — wspominał. „Niezbyt mocne uderzenie. Pamiętam, że po treningu zadałem sobie bardzo szczególne pytanie: co ten facet w ogóle robi w drużynie?”. W gruncie rzeczy nie miało to większego znaczenia. Tony La Russa był wówczas managerem A’s, a do wieloletniej tradycji należało, że osoby decydujące o doborze zawodników niewielką wagę przywiązywały do tego, co mówi dyrektor generalny.

Między innymi właśnie to chciał zmienić Alderson. W 1993 roku Billy zgłosił się do pracy w biurze zarządu A’s i od razu przystąpił do swoich wzbudzających kontrowersje naukowych eksperymentów. Kiedy dziesięć lat wcześniej Alderson został dyrektorem generalnym, był kimś spoza baseballowego środowiska. To rzadko się zdarzało. Większość dyrektorów zaczynała od skautingu, a potem przedzierając się przez baseballowy establishment, stopniowo awansowała. Alderson zdobył wykształcenie prawnicze (College Dartmouth, Harvard Law School), ale nie miał wielkiego doświadczenia w baseballu — jedynie w szkole trochę grał. Był także byłym oficerem Korpusu Piechoty Morskiej Stanów Zjednoczonych i wyglądał jak oficer, a nie „noszący zabawne sztuczkowe spodnie prawnik”. „Sandy gówno wiedział o baseballu” — twierdzi Harvey Dorfman, psycholog zatrudniony w pewnym sensie z inicjatywy Aldersona. „Był neofitą i myślał postępowo. Chciał zrozumieć, jak ta gra funkcjonuje. Potrafił też budzić strach w innych”.

Kiedy Alderson zaangażował się w baseball, chciał się nad nim zastanowić i zrobił to. Doszedł do wniosku, że wszystko, od strategii dotyczących gry w polu po ocenę graczy, lepiej byłoby opracowywać metodami naukowymi. Hipoteza ta została potwierdzona przez analizę historycznych danych statystycznych, a następnie przez zbiorową mądrość doświadczonych ludzi związanych z baseballem. Analizując statystyki, dostrzegało się wiele nonsensów. Na przykład kiedy managerowie rozmawiali o zdobywaniu punktów, koncentrowali się na średniej zespołu na pałce, ale kiedy przeprowadziło się analizę, można było zauważyć, że liczba punktów zdobytych przez drużynę ma niewielki związek ze średnią na pałce. Większa jest współzależność między zdobywanymi punktami a zespołowymi dokonaniami na bazie i przy uderzeniach. Wiele taktyk ofensywnych, takich jak wywrót, zwany buntem, kradzież, zasada uderz i biegnij, w większości sytuacji jest bezwartościowa albo nawet samobójcza. „Doszedłem do tego, że managerzy niewiele robią, ponieważ tak jest bezpieczniej” — stwierdził Alderson. „Nikt ich za to nie skrytykuje”. Nie był zbyt zaznajomiony z liczbami, ale rozumiał je na tyle dobrze, żeby korzystać z wypływających z analizy wniosków. „Nie potrafiłbym przeprowadzić analizy regresji” — powiedział — „ale wiedziałem, na czym ona polega. I jej wyniki miały dla mnie sens”.

Alderson nie nastawił się na przekonstruowywanie założeń profesjonalnego baseballu, ale i tak zaczął to robić. Przez dłuższy czas jego badania miały czysto akademicki charakter. „Musisz pamiętać” — powiedział — „że nie było żadnych dowodów na to, że cokolwiek z tego gówna działa. A ja miałem problemy z wiarygodnością. Nie miałem baseballowych podstaw”. Pod koniec lat 80. i na początku 90. kierowane przez Tony’ego La Russa bogate drużyny radziły sobie dosyć dobrze, więc Alderson czuł, że musi odpuścić z powodu ich sukcesów. Przez ponad dekadę tego się trzymał. Od końca lat 70. Klub Oakland A’s stanowił własność Waltera A. Haasa juniora, który był bardziej filantropem niż biznesmenem. Posiadanie zawodowego klubu baseballowego postrzegał jako rodzaj działalności społecznej. W 1991 roku Oakland A’s swoim zawodnikom płacił najwięcej. Haas z ochotą wydawał miliony na utrzymanie wyczynowego zespołu, z którego całe Oakland było dumne. Drużyna awansowała do Ligi Światowej przez trzy sezony z rzędu, od 1988 do 1990 roku.

Odpuszczanie z powodu sukcesów przestało być dobrą strategią w 1995 roku, kiedy Walter Haas zmarł. Jego fundusz powierniczy sprzedał klub dwóm deweloperom znad Zatoki, Steve’owi Schottowi i Kenowi Hofmannowi, którzy z natury byli bardziej biznesmenami niż filantropami. Chcieli, żeby Alderson nadal kierował zespołem, ale dali mu do dyspozycji znacznie mniejszy budżet. „Mieliśmy nowych właścicieli, którzy nie zamierzali dokładać do interesu” — wspomina Alderson. „Jasno postawili sprawę, że to musi się opłacać. Tak więc nagle mogliśmy sobie pozwolić tylko na gracza z jednym narzędziem. Ale które miało to być narzędzie?” Jak — i to było pytanie kluczowe — w efektywny sposób wydawać pieniądze na graczy? Pierwsza, krótka odpowiedź, zgodnie z broszurą napisaną na zlecenie Aldersona, brzmiała: wydawać pieniądze na łapaczy. Broszura została napisana przez byłego inżyniera techniki lotniczej i astronautycznej Erica Walkera. „Gra w polu to najwyżej pięć procent gry” — napisał Walker. Reszta to miotanie i atak — jednak „dobrzy miotacze są zwykle odpowiednio opłacani, ale dobrzy pałkarze są niedocenieni”. Walker napisał:

Analiza meczów baseballowych dostarcza wielu interesujących i cennych liczb. Kluczową liczbą w tej grze, znacznie ważniejszą niż inne, jest 3: trzy auty definiują pojedynczą rozgrywkę — inning. Aż do trzeciego autu wszystko się może zdarzyć, po nim już nic nie jest możliwe. Wszystko, co zwiększa szansę strony atakującej na wyautowanie przeciwnika, jest złe; wszystko, co zmniejsza tę szansę, jest dobre. A co z procentami na bazie? Najprościej mówiąc, nie chodzi o prawdopodobieństwo, że pałkarz zrobi aut. Kiedy tak to przedstawimy, stanie się, albo przynajmniej powinno się stać, całkiem jasne, że najważniejszą, oderwaną od wszystkiego jednowymiarową statystyką w ataku jest procent na bazie. Jest to miara prawdopodobieństwa, że pałkarz na krok nie przybliży swej drużyny do końca inningu.

Alderson podszedł do zespołów A’s tak jak w marines podchodzono do obozów rekruckich. Wybitne jednostki były mniej ważne niż drużyna jako całość, a całość funkcjonowała dobrze tylko wtedy, gdy jej członkowie byli zdyscyplinowani. Skoro zdecydował, że mocne uderzenie, określane w baseballu jako hitting, jest najważniejszym narzędziem — wszystko inne ma drugorzędne znaczenie — Alderson z konsekwencją typową dla oficera marines zaczął wpajać wszystkim odpowiednie podejście do hittingu. Składały się na nie trzy zasady:

1. Każdy pałkarz musi się zachowywać jak lider i założyć, że jego podstawowym celem jest zdobycie bazy.

2. Każdy pałkarz musi mieć siłę pozwalającą wykonać uderzenie, które zapewni bieg do bazy domowej. Takie uderzenia zmuszają miotaczy drużyny przeciwnej do bardziej ostrożnych narzutów, a także dają spacery i wysoką efektywność gry na bazie.

3. Dla każdego, kto jest urodzonym baseballistą, uderzenie to stanowi problem bardziej psychiczny niż fizyczny. W każdym razie te aspekty uderzenia, których można się nauczyć, mają naturę psychiczną.

Do 1995 roku Alderson stworzył nową kulturę zespołu wokół pojedynczej pozycji statystycznej: procentu na bazie. Zgodnie z nową doktryną zdobywanie punktów było bardziej procesem niż sztuką czy przejawem talentu. Jeżeli proces staje się rutyną, jeżeli każdy gracz robi swoje na linii produkcyjnej, za punkt można płacić znacznie mniej niż zazwyczaj. Alderson budował system z charakterystycznym dla marines brakiem tolerancji dla wyjątków od zasady. „Sandy sporządzał długie dokumenty na temat wad i zalet selektywnego uderzania” — wspominał Karl Kuehl, który był odpowiedzialny za wprowadzanie w życie zasad Aldersona. „On naprawdę chciał wpajać te zasady dzieciakom przechodzącym przez niższe ligi. Nawet jeżeli zawodnik nigdy nie słyszał o procentach na bazie, a docierało do niego, że powołanie do wyższej ligi zależy od procentów na bazie, to zwracał na ten element uwagę”. Według Aldersona to system był gwiazdą. A system działa wtedy, gdy każdy ma w nim swój udział. Jeżeli tak się nie dzieje, jest to oznaką słabości systemu. U gracza niższej ligi nietolerowaną wadą było przyzwyczajenie do złych narzutów. Najcenniejszą zaletą było dążenie do wzięcia bazy na piłkach. Żaden gracz nie zasługiwał na nagrodę w niższej lidze ani na awans w systemie, jeżeli nie zdobywał przynajmniej jednego spaceru przy dziesięciu wizytach na pałce.

Efekty stosowania nowych reguł Aldersona były interesujące dla każdego, kto wierzył, że to miotacz, a nie łapacz jest odpowiedzialny za „bazę na piłkach”. Prawie z dnia na dzień wszystkie należące do A’s zespoły niższych lig zaczęły opierać swoje mecze na spacerach. Żeby się upewnić, że nigdy nie utracą przewagi, Alderson rutynowo kontrolował statystyki dotyczące uderzeń i opierał się na managerach tych zespołów, które zaliczały dużo spacerów. Zauważył na przykład, że grająca w lidze Double-A drużyna Oakland A’s stanowi wyjątek w całej organizacji: jej gracze nie wyciągali tak wielkiej liczby spacerów jak inne należące do A’s zespoły niższych lig. „Mam raporty” — powiedział. „Wynika z nich, że nie zdobywają spacerów. Wzywam managera i mówię mu: »Poprawią się albo wylatujesz«. I poprawili się. Szybko”.

Jednak mimo stosowania zasad marines w Oakland A’s, w systemie pozostała istotna słabość: zespół pierwszej ligi. Sama obecność swobodnie machającego pałką i lekko uderzającego pałkarza, takiego jak Billy Beane, dowodziła, że Alderson nie miał ostatniego słowa. Wokół zarządu klubu pierwszej ligi dyrektor generalny chodził znacznie ostrożniej niż wokół decydentów w niższej lidze. Alderson nie wszedłby do biura Tony’ego La Russa i nie powiedziałby mu: „Spacery pójdą w górę albo wylatujesz”. Nikt na coś takiego nie mógł sobie pozwolić. Nie dało się tego wyjaśnić, tak po prostu było. Może dlatego, że faceci, którzy kierowali zarządem, nigdy nie grali w wyższej lidze.

Fakt, że drużyny pierwszoligowe otaczał szacunek, tylko dlatego że grały w wyższej lidze, uderzył Aldersona, który za najważniejsze uznawał porządek, dyscyplinę i hierarchię służbową. „W jakim innym biznesie” — pytał — „los organizacji pozostawia się w rękach managera średniego stopnia?” A tak się zawsze działo w Oakland A’s, a także w całej pierwszej lidze baseballowej. Tony La Rossa był managerem średniego stopnia i miał swoje własne pomysły, jak zdobywać punkty, i wcielał je życie. Gracz przechodził przez cały system hodowlany A’s — mówiono mu, że musi być cierpliwy i zaliczać spacery. A w momencie gdy trafiał do dużego klubu, przekonywano go, że ma spuścić ze smyczy swoją agresję. Nawet gracze, którzy przeszli przez niższe ligi systemem Aldersona, byli podatni na te sugestie. Poza bardzo nielicznymi wyjątkami cofali się w rozwoju i zaczynali wysyłać piłki na aut. „To musiało mieć jakiś związek z awansem” — twierdził Alderson. „Cierpliwość i dyscyplina na płycie nigdy nie były w nich umacniane. Mówili: »Nie płacą mi za spacery«. Więc jeśli nie opierało się gry na nich, oni nic nie robili, żeby walczyć o spacery”.

Zanim zaczęła się właściwa dyskusja, konflikt między starymi i nowymi ludźmi baseballu zażegnał kryzys budżetowy. Tony La Russa odszedł, kiedy nowi właściciele zrezygnowali z wyrzucania milionów dolarów. Alderson zaczął szukać nowego managera, który rozumiałby, że to nie on jest szefem. Znalazł Arta Howe’a, wyrzuconego niedawno managera Houston Astros. „Art Howe został zatrudniony, żeby wcielać w życie pomysły zarządu, a nie swoje własne” — powiedział Alderson. „I to było coś nowego”.

Billy powiedział kiedyś, że żona zostawiła go dlatego, że była zirytowana jego przesadnym przejmowaniem się rolą. Dostrzegała to nawet w czasie, kiedy prowadził samochód. W każdym razie stracił nie tylko uniform zawodnika baseballu, ale i żonę. Takie były małżeństwa baseballowe: najbardziej krytyczny moment nadchodził zaraz po odejściu zawodnika na emeryturę. I żonę, i męża dołowało to, że spędzali zbyt wiele czasu razem. „Małżeństwo kończy się, kiedy kończy się kariera” — stwierdził Billy. „Do tego czasu znosisz wszystko, bo wiesz, że następnego dnia nie będzie cię w domu”. Jego żona wróciła do San Diego i zabrała ze sobą nastoletnią córkę Casey. Billy dni powszednie poświęcał skautingowi, a w weekendy pędził autostradami z Oakland do San Diego. Nie było go stać na bilety lotnicze.

Jego działania w większym stopniu napędzały niepokoje niż pragnienia. Miał co najmniej dwa powody do niepokoju. Jednym było to, że nie będzie znał własnej córki. Drugim, że nie będzie potrafił dopasować się do działań zarządu. „Jeżeli baseball jest jedyną rzeczą, którą możesz robić, i wiesz, że tylko to umiesz robić” — twierdził — „budzi się w tobie jakiś rodzaj twórczej desperacji”.

Kiedy nie pędził którąś z kalifornijskich autostrad, latał po kraju, obserwował mecze i słuchał, co mówią inni skauci o graczach. Jeżeli kiedykolwiek miał wątpliwości co do tego, że większość z nich nie miała pojęcia, o czym mówi, szybko się ich pozbył.

Nie stracił jednak dzikiej żądzy wygrywania, tyle tylko że już nie podczas gry na boisku, lecz na wcześniejszym etapie, przy podejmowaniu decyzji dotyczących graczy. Ale tym razem miał pomoc — absolwenta nie jednego, ale dwóch college’ów Ivy League. I zamierzał z niej skorzystać. „W pewnym momencie Billy doszedł do wniosku” — powiedział Sandy Alderson — „że najbardziej chciałby zostać drugim Jose Cansekiem[3]”. W 1993 roku Alderson pod wrażeniem twórczego entuzjazmu, z jakim Billy podchodził do każdego zleconego mu zadania, sprowadził go do biura zarządu i mianował swoim asystentem. Powiedział mu też, że przede wszystkim ma wynajdywać w całym kraju niedocenianych graczy niższej ligi. Na zakończenie rozmowy wręczył mu broszurę opracowaną na jego zlecenie przez Erica Walkera.

Kiedy Billy przeczytał broszurę Walkera, wpadł w zachwyt, którego nie był w stanie opisać. „To była pierwsza przeczytana przeze mnie rzecz, w której autor usiłował obiektywnie przyjrzeć się baseballowi” — powiedział. „Przede wszystkim różniła się od innych tym, że zawierała mnóstwo subiektywnych opinii. To miało sens, ja sam często kierowałem się własnym zdaniem”. Opracowanie nie tylko miało dla niego sens, także wszystko wyjaśniało. Nowe spojrzenie z zewnątrz obnażało iluzje tworzone przez ludzi tkwiących po uszy w baseballu. Sam Billy Beane był jedną z ofiar takich iluzji.

Nie tylko Billy ciągle się zastanawiał, czy motywem jego działania było dążenie do sukcesu czy też poszukiwanie prawdy. W zasadzie pytanie było czysto akademickie, ponieważ dla Billy’ego poszukiwanie prawdy stało się kluczem do sukcesu. Był bystry, cechowało go naturalne sceptyczne podejście do tradycyjnych baseballowych mądrości. Doszedł do wniosku, że broszura Erica Walkera to zaledwie początek radykalnej zmiany i racjonalnego podejścia do gry — jedną z nowych rzeczy było bezprecedensowe skupienie władzy w rękach dyrektora generalnego. Skąd wziął się Eric Walker, zastanawiał się Billy, i czy w tym, co napisał, kryło się coś jeszcze? „Billy pozbył się wszystkich przesądów baseballisty i postanowił zaadaptować się do nowych reguł” — powiedział Alderson. „Podczas gdy większość podobnych do niego osób stwierdziłaby: »My tak nie postępowaliśmy, kiedy graliśmy«”. Odpowiadając na pytania Billy’ego, Alderson wskazał rząd książek napisanych przez Billa Jamesa. Ten autor otworzył Aldersonowi oczy i sprawił, że zaczął on inaczej myśleć o baseballu. Alderson miał chyba wszystkie pozycje, jakie Bill James napisał, włącznie z czterema wydanymi własnym kosztem między 1977 a 1980 rokiem. Nigdy nie spotkał się z Billem Jamesem, nawet nie zamienił z nim słowa. Alderson nie był typowym przedstawicielem baseballowego środowiska, ale wyraźnie widział różnicę między takimi ludźmi jak on sam, którzy podejmowali istotne dla baseballu decyzje, a takimi jak James, którzy tylko o grze pisali. Ale uznał, że podejście Jamesa do problemu jest przekonujące, i zaczął zgodnie z jego sugestiami przekształcać baseballową organizację. To dlatego zatrudnił Erica Walkera. Miał nadzieję, że zbuduje zarząd, którego członkowie zainspirowani ideami Jamesa będą z nim współpracować.

Billy Beane nawet nie słyszał o Billu Jamesie. „To był ważny moment” — wspominał — „kiedy zdałem sobie sprawę, że wszystko, o czym mówił Sandy, to pochodna wywodów Billa”. Jego umysł nareszcie znalazł wyjście bezpieczeństwa. Prowadziło na zielone pole znacznie oddalone od profesjonalnego baseballu, ale jednocześnie umożliwiało pozostanie w grze.

ROZDZIAŁ 4

POLE IGNORANCJI

W żadnej innej dziedzinie nie przywiązywałem znaczenia

do statystyki. Nie przejmowałem się statystyką dotyczącą

giełdy papierów wartościowych, pogody, przestępczości,

produktu krajowego brutto, kolportażu czasopism,

wzrostu czy spadku czytelnictwa wśród kibiców

sportowych i tego, jak wiele dzieci pożegna się z tym

światem przed końcem 2050 roku, jeżeli nie zaadoptuję

jednego z nich za niespełna 4 dolary miesięcznie.

Interesowała mnie wyłącznie statystyka w baseballu.

Ale dlaczego? Ponieważ statystyka w baseballu,

w przeciwieństwie do statystyk w każdej innej dziedzinie,

do mnie przemówiła.

Bill James, Baseball Abstract, 1985

Istnieje pewien rodzaj pisarzy, których motywy są ukryte. Pisarze urodzeni w pisarskiej rodzinie, pisarze, dla których praca jest próbą uporania się z jakąś traumą, pisarze, którzy od ukończenia czwartego roku życia potrafią i chcą tylko przebywać w swoim pokoiku i wymyślać historyjki: każdy z nich jest stereotypową postacią. To, co pisze, może być dobre albo złe, ale nikogo nie interesuje, dlaczego akurat ten człowiek sięgnął po pióro. Pisarz taki jak Bill James stanowi interesujący przypadek. Urodził się w dosyć szczęśliwej rodzinie w liczącej 209 mieszkańców miejscowości Mayetta w stanie Kansas. Najdłuższą podróżą, jaką odbył w młodości, była wycieczka w dół Autostrady Międzystanowej do Lawrence. Tam na Uniwersytecie Kansas studiował ekonomię i literaturę. Nie był typowym pisarzem, nie wzorował się na kimś konkretnym i nikt go nie zachęcał do przelewania myśli na papier. Po przydługiej i w dodatku mającej absurdalne zakończenie przygodzie związanej ze służbą wojskową — był ostatnim obywatelem stanu Kansas powołanym do służby w Wietnamie, ale nigdy tam nie dotarł — i krótkim epizodzie ze studiami doktoranckimi zatrudnił się jako strażnik nocny w fabryce konserw wieprzowych Stokely Van Camp.

I to wtedy, kiedy strzegł fabryki konserw wieprzowych Stokely Van Camp, wpadł na pomysł przelewania swych myśli na papier. Doszedł do wniosku, że musi przekazać to, do czego doszedł, a nie potrafił tego zrobić w żaden inny sposób. „Każdy rodzaj siły jest jednocześnie słabością” — napisał kiedyś. „Ładne dziewczęta często bywają nieznośne, ponieważ ich błędy są tolerowane ze względu na urodę. Posiadanie jest dla ludzi pułapką, a bogactwo ich paraliżuje. Nauczyłem się pisać, ponieważ jestem jednym z tych ludzi, którzy jakoś nie potrafią porozumiewać się z innymi powszechnie używanymi sposobami, składającymi się z gestów i uśmiechów, tych ludzi, którzy muszą używać atramentu do radzenia sobie z sytuacjami, o jakich inni nie mają ochoty rozmawiać”.

Jeszcze dziwniejsze było, że wszystko, co James chciał powiedzieć, albo bezpośrednio dotyczyło baseballu, albo nawiązywało do baseballu. „Prawdopodobnie i tak zostałbym pisarzem, gdyby nie było czegoś takiego jak baseball” — przyznał — „ale dlatego że istnieje takie zjawisko, nie wyobrażam sobie pisania o czymkolwiek innym”. Od czasu do czasu uświadamiał sobie absurdalność swojego postępowania: poświęcił całe dorosłe życie na poszukiwanie znaczenia liczb zestawianych w tabelkach. Nigdy nawet nie próbował przeciwstawić się temu wewnętrznemu przymusowi. „Posłuchajcie” — pisał do swoich czytelników, kiedy już został uznanym, odnoszącym sukcesy pisarzem — „oboje moi rodzice zmarli na raka i mam podstawy zakładać, że to samo w swoim czasie czeka także mnie. Bardzo łatwo mógłbym powiedzieć, że badania nad rakiem są dla mnie ważniejsze niż baseball. Ale ja nie robię nic, co by uzasadniało to twierdzenie. O badaniach nad rakiem myślę kilka razy w miesiącu, a o baseballu niemal cały czas”.

Pierwszą książkę James wydał własnym sumptem. Miała zaledwie sześćdziesiąt osiem stron — sam skserował kartki i spiął je zszywkami. Koszt produkcji wyniósł 112 dolarów i 73 centy. Tytuł brzmiał: Wyciąg z sezonu baseballowego 1977: klasyfikacja 18 kategorii informacji statystycznej, której nie znajdziecie nigdzie indziej. Żeby ją sprzedać, James zamówił jedno, zresztą najmniejsze, ogłoszenie w „The Sporting News”. Siedemdziesiąt pięć osób zdecydowało się ją kupić. Po otwarciu bladoniebieskiej okładki natrafiało się na krótkie wyjaśnienie, które niczego w gruncie rzeczy nie wyjaśniało, poprzedzające szesnaście stron statystyk baseballowych. Zadziwiająco krótkie i nieskładne akapity zamykały stronice zapełnione liczbami. Takie było podejście wczesnego Jamesa do baseballu. Gdyby nie często pojawiające się w tekście stwierdzenia typu: „...w następnym rozdziale książki...”, nie byłoby większego powodu, żeby dziełko nazywać książką. Nie było też powodu do uznania, że pisarz w oryginalny sposób podszedł do problemu i przedstawił nowe, świeże spojrzenie na baseball. Z niewielkiej pierwszej książki przebijała jeszcze trema autora. James postawił w niej zasadnicze pytania: „Czy naprawdę niektórzy miotacze przyciągają większe tłumy niż inni? Jaki wpływ na czas gry ma zespół sędziowski?”, które mogły zainteresować jedynie najbardziej szalonych z zagorzałych kibiców. W dodatku z przedstawionych w książce danych z jednego sezonu nie dało się wyciągnąć konkretnych wniosków.

Dopiero pod koniec swego dzieła James zaprezentował nielicznej grupie czytelników próbkę swoich możliwości. Kilka stron poświęcił statystykom gry w polu. Sposób, w jaki ludzie związani z baseballem oceniają zachowanie graczy w polu, sumowanie błędów i nagradzanie tych, którzy liczbę błędów mają najniższą, napełniły go oburzeniem. „Co to jest błąd?” — postawił pytanie. „Bez wyjątku jest to jedyna ważna pozycja statystyczna w sporcie, która odzwierciedla to, czego zdaniem obserwatora gracz nie powinien robić. To ocena moralna w osobliwym quasi-moralnym stylu sportowej szatni [...] Prowadzący punktację w baseballu mechanicznie zlicza błędy, ale to nie jest zapis obiektywnych faktów: zespół A ma piłkę, później ma ją zespół B [...] Jednak błąd w baseballu polegać może także na tym, że nie było gry, ale prowadzący punktację uważa, że miała miejsce. Jest to wyłącznie zapis opinii”.

James kontynuował wyjaśnianie, że pojęcie błędu, podobnie jak wiele innych baseballowych pojęć, było przykrawane do wcześniejszej, bardzo odmiennej gry. Błąd został wymyślony pod koniec lat 50. XIX w., kiedy gracze pola nie nosili rękawic, zapole nie było koszone, a pole wewnętrzne przygotowywane i piłkę katowano tak długo, aż nie nadawała się do niczego. W latach 60. XIX w. prosty wysoki lob był ryzykownym zagraniem. Każda piłka upadająca dalej niż kilka stóp od zawodnika pola była nie do obrony. W takich warunkach, zgadzał się James, jakiś sens mogło mieć ocenianie gracza pola po tym, jak sobie radził z piłką zagraną wprost w niego. Ale sto lat później ta sama statystyka nadal jest w użyciu, i to bez żadnych dodatkowych kryteriów podczas gdy każdy, kto ma oczy, wyraźnie widzi, że piłka uderzana przez graczy pierwszej ligi to tylko mały element całości. Umiejętność unikania oczywistych niepowodzeń nie może być uważana za główną zaletę gracza ligowego. Najłatwiejszym sposobem unikania błędów jest jak najwolniejsze poruszanie się, uniemożliwiające dosięgnięcie piłki. Poza wszystkim „...trzeba coś robić prawidłowo, żeby popełnić błąd” — napisał James — „...nawet jeżeli piłka leci wprost na ciebie, trzeba zacząć od tego, że stoisz we właściwym miejscu”.

Problem nie polegał na tym, że statystyki były niedokładne, one po prostu kłamały. A to sprawiało, że ludzie kierujący ligowymi zespołami baseballowymi niewłaściwie oceniali swoich graczy i źle kierowali ich grą. Nieco później James ujął swoje zastrzeżenia jednym zdaniem: statystyki w polu miały sens wyłącznie jako liczby, nie jako słowa. To słowa, a nie liczby, były przedmiotem jego zainteresowania. Słowa i znaczenie, które przekazywały. „Kiedy liczby zyskują znaczenie” — napisał później — „zdobywają moc robienia tych wszystkich rzeczy, które może robić język: mogą stawać się fikcją, dramatem i poezją. [...] I to nie jest sam baseball, który te liczby opisują. To postać. To psychologia, to historia, to moc, to wdzięk, chwała, konsekwencja, poświęcenie, odwaga. To sukces i porażka, frustracja i pech, ambicja, przeliczanie się z własnymi siłami, dyscyplina. I to jest zwycięstwo i przegrana, co nawet idiota podświadomie zrozumie”. To, co dla większości ludzi było nudnym zapisem wydarzeń bez głębszego znaczenia i trwałej wartości, dla Jamesa stanowiło skarbiec zawierający sekrety życia.

Baseball był teatrem. Ale nie mógł być miejscem, w którym jest prezentowana sztuka, jeżeli przedstawienia nie były właściwie rozumiane. Znaczenie owych przedstawień zależało od jasności statystyk służących do ich opisywania. Niewłaściwe statystyki dotyczące gry w polu były jak mgła spadająca na scenę. To prowokowało do zadania oczywistego pytania: dlaczego ludzie odpowiadający za baseball pozwalają na to, żeby gra była w tak oczywisty sposób zniekształcana? Odpowiedź była równie oczywista: byli oni przekonani, że są w stanie oceniać występy graczy, po prostu obserwując ich. I w tym miejscu, stwierdził James, popełniali zasadniczy błąd.

To była podstawowa teza Jamesa, ukryta pod niechęcią do statystyk dotyczących gry w polu: oko nie było odpowiednim narzędziem do zdobywania wiedzy niezbędnej do oceniania graczy baseballu i samej gry.

„Tylko pomyślcie: absolutnie nikt nie jest w stanie na podstawie obserwacji uchwycić różnicy między pałkarzem mającym wynik na poziomie 0,300 i 0,275. Różnica to jedno uderzenie na dwa tygodnie. Gdyby nie zapisy, może dostrzegłby to sprawozdawca przez cały rok oglądający wszystkie mecze zespołu, ale i w to wątpię.

Z pewnością przeciętny kibic, oglądający może co dziesiąte spotkanie, nie jest w stanie ocenić występów z taką precyzją. Faktycznie, jeżeli oglądasz 15 meczów rocznie, masz 40-procentową szansę na to, że przeciętnie dobry pałkarz wykona więcej dobrych uderzeń niż pałkarz mający skuteczność na poziomie 0,275. Różnica między bardzo dobrym a dobrym pałkarzem nie jest po prostu widoczna — to zadanie dla statystyka.

A dobry pałkarz jest w centrum uwagi. Wszyscy zauważamy to, co on robi, i notujemy w pamięci jego nazwisko. Jeżeli walnie poza trzecią bazę, a gracz trzeciej bazy wykona paradę i dzięki temu biegacz zostanie wyautowany, zauważamy to i oklaskujemy gracza trzeciej bazy. Ale do momentu przechwycenia piorunującego uderzenia kto patrzy na gracza trzeciej bazy? Jeżeli ten gracz przewiduje i przygotowawszy się na uderzenie pałkarza, zawczasu wykona dwa kroki i z łatwością chwyci piłkę, odnotowane to zostanie jako działanie rutynowe. Nikt nie wpadnie w zachwyt”.

To był pierwszy atak Jamesa na konwencjonalną mądrość baseballu. Podsumował to następującym pytaniem:

„Jeżeli więc nie jesteśmy w stanie dokładnie ocenić, kto jest dobrym graczem pola na podstawie zapisów, i nie jesteśmy tego w stanie dokładnie ocenić na podstawie obserwacji, jak możemy to w ogóle ocenić?”

„Przez liczenie”, odpowiedział. W tym momencie James przechodzi do propozycji stworzenia nowej statystyki — „współczynnika zasięgu”, jak to określił. Współczynnik zasięgu zawodnika to po prostu liczba skutecznych zagrań w polu przypadających na jedną grę. Ze współczynnikiem zasięgu były oczywiste problemy — na przykład zawodnik pola grający przeciwko zespołowi mającemu pałkarzy znanych z wysokich piłek miał więcej okazji do skutecznych zagrań niż zawodnik grający przeciwko pałkarzom preferującym niskie piłki. Ale takie szczegóły nie miały znaczenia. Liczyła się zdolność Jamesa do zapalenia pochodni w ciemnym pomieszczeniu i rzucenia światła na mocno przykurzony problem. Sprawił, że ludzie zaczęli się zastanawiać. W sposobie, w jaki to zrobił, było coś odświeżającego: pasja, humor, brak tolerancji dla głupoty, stosowanie zasady, że lepszy jest twórczy bałagan niż podkolorowane kłamstwo. To sprawiało, że ludzie wsparli jego starania. Chodziło o coś więcej niż tylko o statystyki gry w polu. Chodziło o systematyczne poszukiwanie nowej baseballowej wiedzy.

James nie był pierwszą osobą, która zauważyła w baseballu wiele rzeczy zasługujących na zbadanie, a także to, że leżącą u podstaw gry racjonalność można dostrzec dzięki analizie statystycznej. Już od czasu opracowania zestawienia tabelarycznego w 1845 roku i jego ulepszenia w roku 1859 zaproponowanego przez urodzonego w Wielkiej Brytanii dziennikarza Henry’ego Chadwicka wielu analityków dostrzegało, że baseball bardziej niż inne dziedziny sportu zawiera elementy dające się policzyć oraz że dzięki liczeniu można ocenić wartość zawodników. Zdaniem Chadwicka, dla którego punktem odniesienia był krykiet, zwykle liczy się to, co najłatwiej policzyć, a nie to, co jest ważne.

W tej historii Henry Chadwick jest kluczową postacią. Jest odpowiedzią na pytanie: „Dlaczego tak spieprzono baseballową statystykę?”. Jedynym celem Chadwicka była ulepszenie liczenia: chciał, żeby zawodników oceniać według wkładu w zwycięstwo lub porażkę. Niemoralne poczynania na boisku niepokoiły go tak samo jak pijaństwo i hazard, które widział na ulicach — cały czas się na to skarżył. Marzył o możliwości przypisywania błędów i osiągnięć do rozgrywek baseballowych i aby zrealizować to marzenie, wszystko zbyt uprościł. Błędy w grze w polu stanowią przykład podejścia Chadwicka. Innym jest jego interpretacja kategorii baza na piłkach. W krykiecie nie było czegoś takiego jak spacer: Chadwick musiał przemyśleć to nowe dla niego pojęcie. Ale narzędzie było źle zaprojektowane do tego zadania: Chadwick był lepszy w popularyzowaniu statystyki baseballowej niż w przedzieraniu się przez jej znaczenie. Zdecydował, że spacery są wyłączną zasługą miotacza, a pałkarz, nawet najlepszy, nie ma na nie żadnego wpływu. W pierwotnym zestawieniu spacer zapisał jako błąd. Nawet w późniejszych wersjach, po tym jak dotarły do niego głosy sprzeciwu, Chadwick nigdy nie uznał zasługi pałkarza. Po prostu usunął pozycję spacer z księgi raportów. „Istnieje jedno kryterium umiejętności na pałce” — napisał — „a jest nim liczba baz zdobytych dzięki czystemu trafieniu”. Hasło „średnia na pałce” zawsze od tej pory jest podstawowym miernikiem wartości ofensywnej gracza[4].

Im dłużej analizuje się dawne metody, tym mniej stosowne się one wydają. Chadwick, z pomocą innych, stworzył system motywacyjny dla każdego, kto wkraczał na pole baseballowe. Uznanie niemal za fetysz „biegów wywalczonych pałką” stanowi kolejny przykład ogólnego szaleństwa. Przez ludzi związanych z baseballem BWP był uznawany za jednostkowe osiągnięcie — wolnym agentom płacono za zawodników speców od BWP, choć było oczywiste, że takimi nie są. Gracze wysokiej ligi wchodzili na stanowisko pałkarza z przekonaniem, że nie wolno im zwiększyć swojej liczby BWP. Dlaczego do tego elementu przykładali tak wielką wagę? Żeby rozwalić biegaczy, musiałeś mieć ich na bazie, kiedy wchodziłeś na stanowisko pałkarza. Wiele zależało od szczęścia i działań innych graczy. „Problem” — napisał James — „polegał na tym, że zestawienie statystyczne nie pokazywało dokonań zawodnika w zestawieniu z grą przeciwników, jak było wcześniej, ale ukazywało jego osiągnięcia w powiązaniu z towarzyszącymi grze okolicznościami”.

To, że ludzie związani z baseballem nie przyjmowali do wiadomości faktów wynikających ze statystyk, doprowadziło dokładnie do takiego rodzaju podejścia, jakie Henry Chadwick starał się wyeliminować przez swoje opracowanie. Wiele małych niesprawiedliwości i nieporozumień w zapisach z gry miało szkodliwe skutki. Często strategie baseballowe były błędne, a gracze systematycznie niewłaściwie rozumiani. Chadwickowi udało się umieścić statystyki w centrum zainteresowania ludzi związanych z baseballem, ale robiąc to, doprowadził do największego skandalu w profesjonalnym sporcie.

Chadwick i James podjęli wysiłek przemyślenia starych przesądów. Legendarny dyrektor generalny Branch Rickey zatrudnił zawodowego statystyka Allana Rotha, aby pomógł mu w opracowaniu artykułu opublikowanego pod nazwiskiem Rickeya w czasopiśmie „Life” w 1954 roku. Argumentował w nim za wyższością procentowych wyników na bazie i w kategorii slugging — (obliczanej według skomplikowanego wzoru siły pałkarza) nad średnią procentową na pałce. Earnshaw Cook, profesor inżynierii mechanicznej z Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa, napisał dwie pompatyczne księgi mogącym zrazić neofitów stylem, w których opowiadał się za zachowaniem znaczenia statystycznej analizy w baseballu. Na początku lat 60. XX w. dwaj bracia zatrudnieni w IBM wykorzystali służbowe komputery do przeanalizowania baseballowych strategii i graczy. Lecz aby zacząć stosować statystykę w celu poprawy efektywności w baseballu — do mierzenia i precyzyjnego oceniania wydarzeń zachodzących na boisku, do nadania liczbom nowej mocy — trzeba było najpierw wykazać jej przydatność w praktyce.

Kiedy w 1977 roku Bill James opublikował swoje opracowanie Baseball Abstract, nadchodziły dwie zmiany, które miały sprawić, że na jego pytania łatwiej dałoby się udzielić odpowiedzi, a także to, że pytania te stałyby się bardziej wartościowe. Najpierw nastąpił postęp w technologii komputerowej: to poważnie zredukowało koszty kompilowania i analizowania dużych baz danych. Nieco później zaczęły rosnąć zarobki baseballistów, a to gwałtownie podniosło znaczenie wiedzy o poszczególnych zawodnikach. „Jeżeli mamy tym facetom płacić 150 tysięcy dolarów rocznie za granie” — napisał James w zakończeniu swego eseju o grze w polu — „powinniśmy przynajmniej wiedzieć, czy są dobrzy. To oznacza, że powinniśmy mieć wiedzę o tym, na co ich stać w polu oraz co dodają do gry, stając na stanowisku pałkarza”. Brzmiało to przekonująco już wtedy, kiedy graczom płacono 150 tysięcy dolarów rocznie, ale jeszcze zyskało na znaczeniu, gdy stawki wzrosły do 15 milionów za rok.

Pierwszy esej Jamesa stanowił zapowiedź jego zadziwiającej kariery literackiej. Tylko jedno pytanie nie zostało w nim wprost zadane (lecz dało się je wyczytać między wierszami): jeżeli ogromny błąd w ocenie gracza był możliwy na oczach trzydziestotysięcznej widowni na stadionie i wielomilionowej przed telewizorami, to co powiedzieć o mierzeniu osiągnięć w innych dziedzinach? Jeżeli zawodowych baseballistów można skrzywdzić lub przecenić, to równie dobrze w ten sam sposób można potraktować każdego. Nawet jeśli statystyki wykorzystywane do oceniania graczy baseballu nie są najdokładniejsze, to i tak są znacznie precyzyjniejsze od tych, których używa się do oceniania ludzi nie grających w baseball za pieniądze.

Gdyby James zrezygnował z pisania w 1977 roku, zostałby uznany za jeszcze jednego maniaka, który nie wie, kiedy przestać gadać o zestawieniach tabelarycznych. Ale on nie zrezygnował. Nie wydawał się zniechęcony tym, że sprzedał tylko siedemdziesiąt pięć egzemplarzy swojej broszury. Uznał to za zachętę. Na żadnego autora taki wynik nie wpłynął równie pobudzająco jak na Jamesa. Żona Jamesa, Susan McCarthy, ujęła to później następująco: „...gdyby nie ci nieliczni nabywcy, broszury leżałyby sobie wraz ze stertami kartek zawierających dane statystyczne miotaczy gdzieś w przepastnych lochach Stokely Van Camp i pokrywały się kurzem, a tak idee i pytania kłębiły się w jego głowie, rozwijały się i dojrzewały”[5].

W 1978 roku pojawiła się druga książka Jamesa. Już we wstępie ujawnił w niej swój brak skromności. Książka nosiła tytuł: 1978 Baseball Abstract: drugie coroczne wydanie najbogatszego w informacje i pełnego polotu przeglądu na temat baseballu. „Chciałbym tu przedstawić najbardziej kompletny, szczegółowy i wszechstronny obraz baseballu, jaki ukazał się na świecie” — napisał. „Chciałbym uniknąć powtarzania czegokolwiek, co kiedykolwiek na ten temat zostało napisane”.

Pomógł rozgłos i 250 osób kupiło nową książeczkę. Dla autora, który sprzedał 75 egzemplarzy wcześniejszego dzieła, to było nie byle co. Pióro Jamesa nabrało rozpędu. Każdej zimy przez dziewięć kolejnych lat pisał z coraz większą wiarą we własne siły. Każdej wiosny rozrastająca się grupa czytelników w jego pracach znajdowała mniej liczb, a więcej słów. Słowa zajmowały wiele stron, ale zwykle odnosiły się do liczb. Na przykład historię swego obsesyjnego zainteresowania baseballem James ukrył w dyskusji nad podsumowującymi rok statystykami dotyczącymi Kansas City Royals. Nie potrafił stłumić swej antypatii do bogaczy, którzy kupowali zespoły baseballowe i wydawali ogromne pieniądze na graczy. Zrezygnował z pisania o Atlanta Braves i na warsztat wziął nowego właściciela klubu z Kansas. „Ted Turner” — napisał James — „jak się wydaje, nigdy nie potrafił zachować umiaru, ani przez wzgląd na godność, ani powściągliwość. Jest człowiekiem, który twardo gra w dżentelmeńskie gry, a kiedy przegrywa, łka tak, jakby wygrywający nie był dżentelmenem. Nieważne, jak szybko umyka, zawsze będzie ścigany przez swe straszliwe prostactwo, a to czyni z niego zwycięzcę”. (Fani Yankees mieli się wkrótce dowiedzieć, że James jest zdolny do mocniejszych słów pogardy: „Turner jest człowiekiem, jakim chciałby być Steinbrenner”).

Baseball Abstracts były długą rozbudowaną uwagą na marginesie i ta uwaga na marginesie podnosiła wiele dziwnych kwestii: gdyby Mike Schmidt przez cały czas grał na pałce przeciwko Cubs, jaki wynik by uzyskał? Czy horda młodych czarnych graczy straci prędkość szybciej czy później niż horda młodych białych graczy? Kto z nieżyjących był najlepszym z dobrych pałkarzy? Nawet najbardziej niejasne pytania o baseball i jego historię miały praktyczne implikacje. Aby wyliczyć, ile Mike Schmidt mógłby wywalczyć, gdyby grał wyłącznie przeciwko Chicago Cubs, trzeba było zrozumieć, czym uderzanie na Wrigley Field różniło się od machania pałką na innych boiskach. Aby porównać czarnych i białych szybkobiegaczy, trzeba było znaleźć sposób mierzenia prędkości na ścieżkach między bazami i w polu. I skoro już się to zrobiło, można było zadawać pytania dotyczące ważności prędkości nóg. Żeby znaleźć najlepszego nieżyjącego pałkarza, należało skonstruować narzędzie do oceniania pałkarza w ogóle, a to narzędzie miało działać także w odniesieniu do żywych zawodników.

Ostatni problem pochłonął Jamesa. Począwszy od drugiego sezonu prawie pozostawił na boku obronę i skoncentrował się na baseballowej ofensywie. Czytelnikom drugiego wydania Baseball Abstracts wyjaśnił, że książka zawiera z grubsza czterdzieści tysięcy statystyk. Kilka z nich uzyskał z łatwością, ale „większość była gromadzona jedna po drugiej, wybierana z zestawień tabelarycznych i pracowicie sortowana w mniej więcej 30 grupach noszących takie tytuły, jak „Dubel w grach rozpoczynanych przez Nina Espinosę”, czy „Triple zdobyty przez Larry’ego Parrisha w lipcu”. Otwarcie przyznał, że zbieranie statystyk jest dziwnym sposobem spędzania czasu, chyba że się miało obsesję na punkcie ofensywy baseballowej. „Jestem mechanikiem liczb” — napisał we wstępie do trzeciego wydania Abstracts.

„...majstruję przy zapisach gier baseballowych, by zobaczyć, jak działa maszyneria baseballowej ofensywy. Nie wychodzę od liczb, tak jak mechanik nie rozpoczyna pracy od wzięcia do ręki klucza nastawnego. Wychodzę od gry, od rzeczy, które tam widzę, i od tego, co ludzie tam mówią. Ale pytam, czy to jest prawdziwe? Czy można to uzasadnić? Czy można to zmierzyć? Jak można to dopasować do reszty maszynerii? I szukając odpowiedzi, sięgam do dokumentów [...] Niezwykłe jest dla mnie to, że mam tak niewielu towarzyszy. W baseballu jest mnóstwo protokołów — ludzie o nich rozmawiają, wykłócają się o nie i wiele nad nimi myślą. Dlaczego nikt z nich nie korzysta? Dlaczego nikt nie mówi, jeżeli twierdzisz to czy owo, udowodnij to?”

Z jakiegoś powodu, który obecnie wydaje się czytelny, ofensywa był dla Jamesa bardziej interesująca od dwóch innych ogromnych przedmiotów badania: gry w polu i miotania. Istniało wiele statystyk dotyczących pałkarzy i według Jamesa miały one moc przekonywania. Były czymś, co w swoim teutońskim systemie metrycznym określał jako „liczby dające obraz”. Materiał literacki. Kiedy się je czyta, w umyśle pojawiają się obrazy. „Zacznijmy od liczby 191 w kolumnie uderzeń” — napisał.

„... i od twierdzenia, że dla śpiocha (mam nadzieję, że wśród czytelników tej książki nie ma kogoś, kto nie wie, kim jest śpioch) nie jest możliwe uzyskanie 191 trafień w sezonie. Żeby tego dokonać, trzeba być sukinkotem. Może tego dokonać diabeł wcielony. Może to zrobić wiele osób, ale takich, za które nie wydałbyś swojej siostry. Jednak uzyskanie 191 trafień w sezonie wymaga (albo wydaje się, że wymaga, co prawie na jedno wychodzi) konsekwencji, codziennego poświęcenia, samodyscypliny, woli grania mimo bólu i (do pewnego stopnia) predyspozycji do gry, co jest jaskrawo sprzeczne z sennością. Jednak i śpioch może uzyskać 48 baz domowych. Zdobycie 48 baz domowych jest w zasięgu dużego, powolnego, grającego w tempie na trzy czwarte aktora”.

James był estetą. Ale także pragmatykiem. Kiedy trafiał na coś zepsutego, zaraz chciał to naprawiać. Jednak mógł naprawić tylko to, do czego naprawienia miał narzędzia. Prawidłowość analizy statystycznej zależy od wielkości próbki: im większy zbiór danych ma do dyspozycji analityk, tym bardziej godne zaufania wnioski może na temat badanego zjawiska wyciągnąć. Praworęcznemu dobremu pałkarzowi, który odniósł dwa sukcesy na dziesięć uderzeń, grając przeciwko leworęcznemu miotaczowi, nie można wiarygodnie prognozować skuteczności na poziomie 20 procent przeciwko mańkutom, jak w przypadku pałkarza z wynikiem 200 na 1000 prób. Statystyki ofensywne, do których James miał dostęp w 1978 roku, były wystarczająco obszerne, żeby umożliwić wyciąganie prawidłowych wniosków. Ofensywę był w stanie rozgryźć. Nie mógł jednak poradzić sobie z grą w polu, ponieważ jak wyjaśnił w pierwszym tomie Abstracts, nie dysponował danymi do jej oceny. Miotania nie musiał rozgryzać — przynajmniej tak myślał.

W 1979 roku, w trzecim wydaniu Baseball Abstracts James napisał: „osiągnięcia dobrego pałkarza można zmierzyć liczbą skutecznych zagrań w zestawieniu z liczbą prób; tym, co stara się on osiągnąć, jest tworzenie okazji do wywalczania biegów. Zdumiewające, kiedy się pomyśli, jak wiele jest nieporozumień w tej sprawie. Dla mnie jest ważne, że w wykazie akcji ofensywnych liga na pierwszej (a więc najważniejszej) pozycji umieszcza nie zespół, który zdobył najwięcej biegów, ale zespół z najwyższą średnią na pałce. Powinno być jasne, że celem ofensywy nie jest walka o wysoką średnią na pałce”. Ponieważ nie było to jasne, a przynajmniej nie dla ludzi kierujących baseballem, James wyczuł ogromną okazję. Jak biegi przekładają się na zdobywane punkty? „Nie możemy bezpośrednio obserwować, ile biegów każdy z graczy kreuje” — napisał — „ale możemy zobaczyć, jak wiele biegów kreuje każdy zespół”.

Przystąpił do konstruowania modelu, który umożliwiałby przewidywanie ilości biegów uzyskanych przez dany zespół z uwzględnieniem liczby spacerów, trafień, skradzionych baz itp. Wyciągnął potrzebne mu liczby na przykład z raportów Red Sox za 1975 rok. (Spacery przypadające na pojedynczego gracza były trudne do znalezienia w raportach z 1975 roku, ale do danych dotyczących całego zespołu łatwo dało się dotrzeć). Udało mu się także ustalić, ile biegów zdobył zespół Red Sox w 1975 roku. Musiał się zająć względną ważnością różnych rzeczy, które gracze robili na płycie i na ścieżkach między bazami, niezbędnych dla zdobywania przez zespół punktów, czyli musiał przypisać znaczenie autom, spacerom, kradzieżom, singlom, dublom etc. W sposobie, w jaki postępował przy rozwiązywaniu problemu, nie było elegancji. Po prostu wypróbowywał różne równania po prawej stronie znaku równości aż do momentu znalezienia takiego, które dawało mu znaną ogólną ilość biegów po stronie lewej. Pierwsza wersja tego, co James określił jako „wykreowane biegi”, wyglądała następująco:

wykreowane biegi =

[uderzenia + spacery] x bazy ogółem/(na pałce + spacery)

Było to dosyć prymitywne, równanie z trudnością dało się określić naukową hipotezą, modelem pozwalającym na prognozowanie ilości uzyskanych przez zespół biegów przy danej ilości spacerów, kradzieży, singli, dubli itp. Wprowadzając liczby z poprzednich sezonów po prawej stronie równania, można się było przekonać, czy po lewej pojawi się prawidłowa liczba biegów uzyskanych przez zespół w danym sezonie. James w pewnym sensie prognozował przeszłość. Gdyby prawdziwa liczba biegów zdobytych przez Boston Red Sox w 1975 roku drastycznie odbiegała od przewidzianej liczby, jego model by nie działał. Gdyby po obu stronach liczby były identyczne, oznaczałoby to, że James się nie myli. Jak się okazało, jego model działał, i to znacznie lepiej niż rozwiązania stosowane przez kluby wielkiej ligi.

To z kolei znaczyło, że ludzie związani z baseballem mieli złe rozeznanie w kwestii działań ofensywnych. W szczególności dowodziło to, że ludzie ci nie przywiązywali wagi do spacerów, dodatkowych zdobytych baz, co jasno wynikało z modelu „wykreowane biegi”, i zbyt duże znaczenie nadawali średniej na pałce i skradzionym bazom, czyli temu, czego James nawet nie umieścił w swoim modelu. To oznaczało, że poświęcenie było trafnie oceniane jako nieprzyczyniające się do osiągnięcia wyniku. Konkretnie: wyautowania były cenniejsze, niż się większości wydawało — nie wszystkim, oczywiście. Jamesońska analiza była zgodna z podejściem do gry, za którym orędował Earl Weaver, były manager Baltimore Orioles. Weaver nastawił swój atak na maksymalizację szans na dobiegnięcie do bazy domowej w trzech próbach. Nie wahał się i miał szczególny sentyment do gości, którzy osiągali bazę, i tych, którzy uderzali na bieg do bazy domowej, dla dużych piłek stanowiących przeciwieństwo małych piłek.

Szczegóły równania Jamesa nie miały tak wielkiego znaczenia. Przygotował grunt dla naukowców i sam nadal pracował nad swym modelem. Inni, bardziej biegli w kwestiach technicznych, powinni wkrótce stworzyć lepsze odzwierciedlenie realnych sytuacji na boisku. Najważniejsze było to, że James stworzył racjonalną, dającą się zweryfikować hipotezę i opisał ją tak prosto i interesująco, że wielu inteligentnych ludzi włączyło się do dyskusji na jej temat. „Fakt, że wzór jest tak precyzyjny, dowodzi, że istnieją stałe związki między średnią na pałce, biegami na bazę domową, spacerami i innymi elementami ofensywnymi a obiegami” — napisał James.

Tego rodzaju dyskusja była bardzo interesująca dla ludzi, którzy całe życie poświęcili odkrywaniu stałych związków w niestabilnym świecie: fizyków, biologów, ekonomistów. W RAND Corporation pracował młody statystyk, przyszły przewodniczący wydziału statystyki Harvardu o nazwisku Carl Morris. „Zastanawiałem się nad nowoczesnymi metodami w analizie baseballu” — powiedział Morris — „i byłem pod wrażeniem, że znalazł się ktoś, kto o tym napisał w bardzo interesujący sposób”. Morris odliczał dni do ukazania się następnego wydania Baseball Abstract. James wskazał drogę do wielkich pytań, którymi Morris mógł się zająć bardziej szczegółowo.

W Biurze Zarządzania i Budżetu był także bystry młody rządowy ekonomista o nazwisku Eddie Epstein. Natknął się na Abstract i doszedł do wniosku, że minął się z powołaniem. „Przeczytałem Abstract” — powiedział — „i w głowie zapaliło mi się światełko: mogę to zrobić! James bardzo jasno wyłożył, co można wyciągnąć z góry danych dotyczących baseballu. W przeszłości bardzo wiele rzeczy uznawało się za niepoznawalne”. Epstein zaczął dręczyć Edwarda Bennetta Williamsa, właściciela Baltimore Orioles, żeby go zatrudnił.

I było jeszcze kilku hobbystów, którzy działali, zanim James zaczął pisać swoje Abstracts. Dick Cramer, naukowiec badacz pracujący dla firmy farmaceutycznej nazywającej się wówczas Smith-Kline French (obecnie GlaxoSmithKline), miał dostęp do komputera. Za dnia używał firmowego komputera do poszukiwania nowych leków, a nocami testował swoje teorie dotyczące baseballu. Na przykład sformułował hipotezę dotyczącą mocnego uderzenia: wcześniej taka nie istniała. Niezależnie od tego, co mówili spikerzy i w co wierzyli trenerzy, w krytycznych sytuacjach baseballiści pierwszej ligi nie grali ani szczególnie dobrze, ani szczególnie źle. Z jednej strony miało to jakiś dosyć przewrotny sens: nikt, kto inaczej niż zwykle zachowuje się pod presją, nie ma szansy przebić się do wyższej ligi. Stało to w sprzeczności z uświęconą baseballową mądrością. Już to wprawiło Cramera w zachwyt. „To stawia na głowie poglądy na presję i na to, jak zawodnicy sobie z nią radzą” — powiedział. Była to prawda, nie dało się temu zaprzeczyć. Cramer dokładnie sprawdził i nie znalazł dowodów na to, że gracze uderzają inaczej w różnych sytuacjach. Z nielicznymi wyjątkami. Niektórzy leworęczni pałkarze gorzej sobie radzili z mańkutami niż z praworęcznymi, a niektórzy praworęczni pałkarze mieli gorsze wyniki, grając przeciwko praworęcznym.

Dużo później pracę Cramera krytycznie analizowano, ale do czasu pojawienia się Billa Jamesa nikt nie zwracał na nią uwagi. „Dopóki nie pojawił się Bill” — wspomina Cramer — „było nas trzech lub czterech wymieniających się listami. Nawet moja własna rodzina powtarzała: »To szalony sposób na spędzanie czasu«”.

Cramer, podobnie jak James, rozumiał, że statystyka wymusza poszukiwanie wiedzy o baseballu, i zaczął się poważnie zastanawiać nad założeniem przedsiębiorstwa, które zbierałoby wiarygodniejsze dane o baseballu niż te, którymi dysponowała Pierwsza Liga Baseballu. Jednym z ludzi, z którym Cramer korespondował o tej sprawie, był Pete Palmer, pracujący jako inżynier w firmie Raytheoh nad oprogramowaniem dla stacji radarowej na Aleutach, monitorującej rosyjskie próby rakietowe. Robił to, żeby zarabiać na życie. Hobbystycznie zasiadał z suwakiem logarytmicznym nad wykresami i analizował baseballowe strategie. Palmer i Cramer, niezależnie od siebie, stworzyli modele baseballowej ofensywy, które niewiele się różniły jeden od drugiego. (Później już wspólnie marzyli o wykorzystaniu statystyki do uchwycenia znaczenia mocnego uderzenia i procentów na bazie dla ataku, co określili akronimem BPW, oznaczającym baza plus walnięcie). Palmer był utalentowanym statystykiem i wykonał ogromną robotę, żeby wykazać głupotę wielu konwencjonalnych strategii baseballowych. Zmyłkowe wybicia, skradzione bazy, strategie „wal i biegnij” — wszystkie te elementy nie dawały efektów, a łączyło je jedno: strach przed publicznym upokorzeniem.

„Managerowie zamiast poszukiwać strategii najbardziej skutecznej, zazwyczaj obierają strategię możliwie najbezpieczniejszą” — stwierdził Palmer. „Obawa przed publicznym skompromitowaniem się jest większa niż nadzieja na zyski z dobrego posunięcia”. W latach 60. Palmer ujawnił to wszystko w książce. Rękopis pokrywał się kurzem na jego biurku — ale nagle pojawił się Bill James i otworzył dla tej książki rynek. W 1984 roku na fali sukcesu Billa Jamesa zdołał ją wydać pod tytułem The Hidden Game of Baseball (Ukryte gierki w baseballu). „Bill udowodnił, że istnieje zapotrzebowanie na tego rodzaju książki” — powiedział Palmer.

„Nie jestem pewien, czy w przeciwnym razie moja książka zostałaby wydana”.

James wykorzystał swój literacki talent do pisania listów — chciał stworzyć nowy ruch. Badacze z wielkich firm, naukowcy z dziedziny fizyki, ekonomii i nauk społecznych, zawodowi statystycy, analitycy z Wall Street, znudzeni prawnicy, czarodzieje matematyki niezdolni do pracy na normalnych etatach, wszyscy ci ludzie już wkrótce korespondowali ze sobą na temat idei Jamesa, jego krytycznego podejścia do tematu, modeli i stawianych pytań. Wszyscy oni skupili się na jednej idei. Zanim znalazł wydawcę, James miał czterech czytelników, których sam określał mianem celebrytów. Byli to:

Norman Mailer,

Dan Okrent, autor piszący o baseballu,

William Goldman, scenarzysta, autor m.in. scenariusza do filmu

Butch Cassidy i Sundance Kid,

facet, który grał rolę Squiggy’ego w sitcomie Laverne & Shirley.

Czytelnicy Jamesa, tak jak i on, nie dawali się sklasyfikować. Mnóstwo mądrych ludzi poszukiwało nowej wiedzy o baseballu — w zależności od tego, co się czuło do tej gry, było to upajające lub przygnębiające. Ci sami ludzie mogli zająć się poszukiwaniem lekarstwa na pospolitą grypę albo wysłaniem człowieka na Plutona, ale zamiast tego poszukiwali logiki ukrytej wewnątrz gry i pracowali nad stworzeniem nowych sposobów na odgadywanie zamiarów managerów przeciwnika.

Po czterech latach eksperymentowania James nadal własnym sumptem wydawał Baseball Abstract — i otrzymywał ogromne ilości listów od czytelników. To, co zaczęło się jako wewnętrzny monolog, przerodziło się najpierw w dyskusję w gronie tuzina inteligentnych ludzi, a w końcu w serię zajadłych sporów, w których głupcy nie byli tolerowani. (Najbardziej miażdżąca krytyka nie była autorstwa Jamesa: „Czy w baseballu 75 procent zwycięstwa to narzut? James J. Skipper próbował odpowiedzieć na to pytanie w »Baseball Research Journal« z 1980 roku, stosując bardzo pomysłową metodę polegającą na pytaniu przypadkowych osób, jaki procent baseballu stanowi miotanie, a potem sumując wyniki i dzieląc przez liczbę indagowanych...”). W 1981 roku, odpowiadając na liczne listy z zapytaniami o to, co myśli o nowym modelu ataku w baseballu wymyślonym przez dziennikarza sportowego Thomasa Boswella, James napisał: „...świat potrzebuje innego systemu oceniania ofensywy, tak jak Custer potrzebował większej liczby Indian (lub Indianie potrzebowali następnego Custera) [...] Naprawdę potrzebujemy, żeby amatorzy oczyścili przedpole”. Wtedy pojawił się ktoś taki jak intelektualnie przenikliwy analityk baseballu. James nadał polu swych poszukiwań nazwę sabermetryka[6].

Zwiększający się tłum zwolenników i korespondentów sprawił, że ruch Jamesa rósł w siłę. Jego działalność przybierała różne formy. Jedną z nich stanowiły recenzje naukowe: do początku lat 80. całą statystyczną robotę wykonywali ludzie, którzy w przeciwieństwie do Jamesa interesowali się zarówno praktyką, jak i teorią statystyki. Studia nad baseballem, wcześniej uznawane za ekscentryczne hobby, stały się sformalizowaną dyscypliną naukową. Był to bardzo efektywny instrument postępu: wszyscy ci wyjątkowo wykształceni, odnoszący sukcesy uczeni i matematycy pracowali z miłości do baseballu, a nie dla pieniędzy. A dla pewnego rodzaju wybitnie ruchliwego, przeważnie męskiego umysłu, nie było większej przyjemności niż poszukiwanie nowej prawdy o tym sporcie. Dick Cramer tak to sformułował: „Baseball to opera mydlana, która poddaje się probabilistycznemu myśleniu”.

Kolejnym pożytkiem było to, że rosnąca armia analityków baseballu miała wolę i umiejętność generowania nowych baseballowych danych. James zawsze się uskarżał na niedostatek informacji, którymi dysponowały kluby pierwszej ligi. W jednym z pierwszych wydań Baseball Abstracts wyjaśnił swoim czytelnikom: „odpowiedzi, do których dochodzę, a przez to wybierane przeze mnie metody, nie są nigdy w pełni zadowalające, ale nie są także całkowicie rozczarowujące. Największy mój problem polega na ograniczonych źródłach informacji. Wszystko, czym dysponuję, to zestawienia tabelaryczne”. Nie mógł zdobyć niczego więcej poza owymi zestawieniami tabelarycznymi, ponieważ Elias Sports Bureau, które przechowywało tabele wyników Pierwszej Ligi Baseballu, niechętnie je udostępniało. „Problem z Elias Bureau polega na tym” — pisał — „że nie wypuszcza ono z rąk statystyk, dopóki nie dostanie za to zapłaty. Jego podstawowym celem jest wyciśnięcie z klienta każdego dolara i danie mu za niego jak najmniej. Przypuszczam, że tak się dzieje w wielu innych dziedzinach gospodarki, z tym że tu mamy do czynienia z mniej niż zwykle zawoalowaną zachłannością”.

James był wstrząśnięty obojętnością ludzi związanych z baseballem na działania fanów, którzy zdradzali więcej niż przeciętne zainteresowanie. Pierwsza Liga Baseballu nie traktowała kibiców jak klientów, więc nie miała pojęcia, czego oni chcą. Kibice klienci chcieli dostępu do statystyk, a Pierwsza Liga Baseballu robiła, co mogła, żeby ich nie udostępnić. Zarządzający Pierwszą Ligą Baseballu byli wrogo nastawieni do ludzi z zewnątrz, którzy chcieli poważnie zająć się badaniem baseballu. To uderzyło Jamesa, który do tej pory doprowadził do perfekcji sztukę zachowywania się jak zdrowy człowiek w chorym świecie — udawał szaleńca. „Główną bazą zawodowych dyscyplin sportowych jest społeczne zainteresowanie tą dyscypliną” — napisał. „Odmowa dostępu do informacji, która interesuje kibiców, jest odpowiednikiem zamykania stadionów i rozgrywania meczów bez publiczności, tak żeby nikt nie wiedział, co się podczas nich dzieje”.

W 1984 roku James przedstawił temu, co było już wtedy ciągle rozrastającym się tłumem baseballowych maniaków, dosyć radykalną propozycję: „Wyrwijmy zbiory baseballowych statystyk z rąk ludzi baseballu. Zbudujmy organizację z setek wolontariuszy, zbieraczy wyników, którzy będą gromadzić dane niezbędne do przekształcenia baseballu w naukę. To, co tu proponuję, o ile wiem, po raz pierwszy w tym stuleciu, to początek [...] Proponuję przebudowę zestawień tabelarycznych, ale nie starymi, tylko nowymi narzędziami — one będą służyć do sporządzania tabel wyników”. Wyjaśnił w dalszym ciągu elaboratu, że duża część danych zbieranych przez profesjonalne zespoły baseballowe, na przykład dotyczących tego, jak praworęcznym superpałkarzom szło przeciwko leworęcznym miotaczom, nie jest publicznie dostępna. Co gorsza zespoły baseballowe nie miały wiedzy na temat tego, jakie dane powinny być gromadzone, i w efekcie ogromna ilość kluczowych danych po prostu nie była rejestrowana: jak pałkarze radzili sobie według różnych systemów liczenia i w różnych sytuacjach, kto narzucał, kiedy doszło do kradzieży bazy, jak różni gracze pola wpływali na odwagę biegaczy na ścieżkach między bazami, gdzie piłki trafiały i jak mocno były uderzone, jak wielu miotaczy narzucało w pojedynczej grze. Brak kluczowych informacji oznacza, że „my, jako analitycy gry, jesteśmy odcięci od podstawowego źródła informacji, niezbędnych nam do podjęcia mnóstwa różnorodnych badań”.

Ruch mający na celu przejęcie prowadzenia statystyk z rąk zawodowych działaczy James nazwał „Projekt Arkusz Wyników”. Wkrótce połączył on siły z małym podupadającym przedsięwzięciem stworzonym przez Dicka Cramera, znanym pod nazwą STATS Inc., dążącym mniej więcej do tego samego. Według Cramera celem STATS Inc. było: „...stworzenie możliwie kompletnego zestawienia najważniejszych wydarzeń w baseballu”. Jeszcze w latach 80. STATS Inc. usiłowało sprzedawać tego typu informacje zespołom baseballowym, ale nie chciały one mieć z tą firmą nic do czynienia. Cramer robił swoje: na rozgrywki wielkiej ligi baseballowej, rozpoczynające się wiosną 1981 roku od towarzyskiego meczu między Chicago Cubs i Oakland A’s (przyszły skaut A’s miał w nim doprowadzić zespół do zwycięstwa), STATS Inc. wysłało własnych obserwatorów do notowania punktacji. Oprócz standardowych danych ci kiepsko opłacani ludzie podczas każdego meczu rejestrowali informacje, które nigdy wcześniej nie były zbierane: liczbę narzutów na koniec pałki, typy narzutów i ich lokalizacje, kierunek i długość lotu odbitej piłki. Podzielili boisko na dwadzieścia sześć klinów wychodzących z bazy domowej. Dystans pokonany przez wysoką piłkę był oceniany po tym, gdzie lądowała, a przez niską — po tym, gdzie została podjęta. Jeżeli gracz zdobył jedną bazę i przesunął się na drugą na skutek błędu popełnionego przez prawego polowego, rozgrywkę zapisywano jako dwa oddzielne wydarzenia. Wszystko to było nowością i do momentu przeprowadzenia analizy miało podstawowe znaczenie, jeżeli chciało się poznać mechanizm gry.

Ludzie, którym płacono za kierowanie profesjonalnymi zespołami baseballowymi, nie widzieli w tym żadnego problemu. Nie zawracali sobie głowy zbieraniem informacji potrzebnych im do inteligentnej analizy swoich działań. Nie okazywali większego zainteresowania otrzymywanymi od STATS Inc. nowymi informacjami (dostawali je bezpłatnie). Dyrektor naczelny STATS Inc. John Dewson powiedział: „Mieliśmy do czynienia z managerami i dyrektorami, którzy grali w baseball. Jak ktoś, kto zna się tylko na komputerach, może im przekazać informacje, które pozwolą im odnosić większe sukcesy? — powątpiewali. Pamiętam prawie kurtuazyjną rozmowę z przedstawicielami White Sox. Powiedziałem im wtedy: »Hej, kiedy Frank Thomas gra na pierwszej bazie, uzyskuje siedemdziesiąt punktów więcej niż wtedy, kiedy jest rezerwowym pałkarzem«. Nikogo to nie zainteresowało”. Co osiemnaście miesięcy STATS Inc. zatrudniało nowego inteligentnego, dobrze wykształconego młodego człowieka — nie mogli oni uwierzyć, że największe zespoły ligowe nie chciały wiedzieć rzeczy, które mogły im pomóc w wygrywaniu meczów. Chcieli pomóc zespołom baseballowym, sprzedając im opracowania STATS Inc. Po jakimś czasie pozbawieni iluzji odchodzili. „Zarządzający baseballem są otoczeni przez ludzi usiłujących zasypywać ich radami” — twierdził James. „Więc postawili zapory, które ich od wszystkich skutecznie odgradzają”.

To nie było tak łatwe, jak radzenie sobie przez zapalonych sportowców z zakłopotaniem wywołanym towarzystwem „oferm”. Ludzie związani z baseballem byli szczęśliwi dzięki obecności intelektualistów w budynkach klubowych, w biurze prezesa związku i w apartamencie dyrektora generalnego. Może nie do końca szczęśliwi, ale intelektualiści im w tych miejscach nie przeszkadzali. W każdym razie nie sprzeciwiali się dopóty, dopóki intelektualiści nie mieli praktycznego wpływu na to, jak się w baseball grało i kim się grało. Baseball oferował wygodne fotele rozgadanym mądralom, którzy cytowali nieżyjących autorów i ględzili o poezji ruchu. Ci ludzie dodawali powagi grze jak mucha zawiązana pod szyją. Byli nieszkodliwi. Tym, co napełniało działaczy strachem, był zimny, twardy intelekt.

Dick Cramer, założyciel STATS Inc., opowiedział historyjkę dotykającą głębszego problemu. W początkach, przez szczęśliwy przypadek, Cramer sprzedał swoje zbiory danych i usługi analityczne Houston Astros. Dyrektor generalny Astros, Al Rosen, chciał wiedzieć, jak zespół by zareagował, gdyby ogrodzenie boiska było ustawione bliżej. Czy zespół w obecnym składzie radziłby sobie lepiej czy gorzej na mniejszym, bardziej przyjaznym pałkarzowi boisku? Cramer przeprowadził analizy i zademonstrował przewidywane wyniki Astros w meczach przeciwko zespołom grającym długie wysokie piłki. Po zakończeniu powiedział Rosenowi: „Przykro mi, jeżeli to zrobisz, przegrasz więcej meczów”. Zamiast zrezygnować ze zmniejszenia boiska, Rosen zdecydował, że informacja nie może być ujawniona. „Nagle była to informacja opatrzona klauzulą tajności” — opowiadał Cramer. „Nie możemy jej nikomu przekazać! Mój Boże, nie możemy pozwolić na wyciek tej informacji! Wyobraźcie sobie wpływ tego na naszych miotaczy!” Oni nie chcieli informacji po to, żeby podjąć decyzję. Oni już podjęli decyzję. (Wierzyli, że biegi do mety domowej zwiększają sprzedaż biletów).

W 1985 roku STATS Inc. zaprzestało prób sprzedaży danych statystycznych zespołom i zaoferowało je kibicom. Tak się złożyło, że nastąpiło to w idealnym momencie: kibic baseballowy zmieniał się i zaczynał potrzebować tego, co proponowało STATS Inc. Pojawił się bowiem nowy rodzaj fana z quasi-praktycznym zainteresowaniem statystykami baseballowymi. W 1980 roku grupa przyjaciół pod przywództwem dziennikarza „Sports Illustrated” Dana Okrenta spotkała się w La Rotisserie Française, restauracji na Manhattanie, i stworzyła coś, co stało się znane jako Rotisserie Baseball. Okrenta można uznać za „odkrywcę” Billa Jamesa. Okrent należał do owych siedemdziesięciu pięciu osób, które w 1977 roku natknęły się na jednocalowe ogłoszenie w „The Sporting News” zamówione przez Jamesa. I wysłał swój czek do Lawrence w Kansas. W zamian otrzymał książeczkę odbitą na powielaczu. Następnie ją przeczytał. „Całkowicie oniemiałem” — powiedział. „Nie mogłem uwierzyć, że po pierwsze, taki facet istnieje, a po drugie, że na niego natrafiłem”.

Okrent poleciał do Lawrence, żeby się upewnić, że James rzeczywiście istnieje, i by napisać o nim krótki artykuł dla „Sports Illustrated”. Tekst się nie ukazał — pojawienie się Jamesa na krajowej scenie sportowej opóźniło się o rok po tym, jak redaktor „Sports Illustrated” odpowiedzialny za weryfikację faktów kazał odłożyć go na półkę. „Przeczytał artykuł linijka po linijce” — wspomina Okrent — „powtarzając: »Każdy wie, że to nieprawda«. Wszyscy wiedzieli, że Nolan Ryan przyciąga większe tłumy, kiedy występuje na pozycji miotacza, że Gene Tenace jest kiepskim pałkarzem, że...” Konwencjonalne opinie na temat graczy baseballu i baseballowych strategii zyskały status prawd objawionych, a dział weryfikacji faktów „Sports Illustrated” nie miał zamiaru pozwolić na to, żeby cokolwiek podającego je w wątpliwość ukazało się w druku. Rok później wydawca, który nie mógł zapomnieć tekstu Okrenta, poprosił go, żeby spróbował raz jeszcze. Okrent napisał artykuł na nowo i w końcu został on opublikowany. Tym samym Billa Jamesa poznała szersza publiczność. Rok później, w 1982 roku, nowojorski Ballantine Books wydał Baseball Abstract i uczynił zeń ogólnokrajowy bestseller.

Wielu z nowych czytelników Jamesa było fanatykami Rotisserie Baseball. W tej fabularnej grze gracz stawał się dyrektorem generalnym zespołu baseballowego — skład na mecz wybierał spośród prawdziwych baseballistów. Każdego dnia grający musiał sięgać po tabele wyników w gazecie, żeby przekalkulować, jak jego „zespół” sobie poradził. W ciągu następnego dziesięciolecia wielomilionowa rzesza Amerykanów przyłączyła się do gry — dla wielu z nich stała się ona obsesją. To, że zainteresowali się oni Billem Jamesem, było w jakiś sposób dziwne. Gra opierała się na klasycznej statystyce, na „przed-Jamesońskim” rozumieniu baseballu. Dyrektor generalny zespołu Rotisserie mierzył swój sukces, sumując średnie na pałce, biegi wybite pałką, skradzione bazy i tak dalej. Aby wygrać jedną serię Ligi Rotisserie, trzeba było zachowywać się jak łysy dyrektor generalny prawdziwej drużyny. Trzeba było przepłacać za biegi wybite pałką, średnie na pałce i skradzione bazy, nie miało się żadnego pożytku z procentów na bazie i wybić w trybuny. Z pewnością nikt nie potrzebował dostępu do rozrastającego się zbioru nowej baseballowej wiedzy. Rotisserie Baseball było siłą propagującą konwencjonalne spojrzenie na tę grę.

A jednak fani zainteresowali się danymi — potrzebowali ich do podejmowania inteligentnych decyzji, nawet jeżeli bezpośrednio nie przynosiło im to korzyści. Potrzebowali ich, a przynajmniej myśleli, że ich potrzebują, żeby wygrywać. Jak później powiedział James, ich przydatność w tej grze fabularnej sprawiła, że zaczęto się zastanawiać nad ich wykorzystaniem w prawdziwym baseballu. Przed zaawansowanymi ligami baseballowymi w świecie gier fabularnych istniały wymyślne planszowe gry baseballowe. „Grałem w takiej planszowej lidze” — przyznał James dziesięć lat później. „To było dziesięć, dwanaście lat temu. W okresie kiedy starałem się wygrać tę ligę, postanowiłem za wszelką cenę zrozumieć, jak działa atak i dlaczego czasami nie działa [...] przez odkrycie, jakie informacje są konieczne do symulowania baseballu w bardziej precyzyjny sposób. Zastanawiałem się nad tym wcześniej, ale dopiero kiedy musiałem wygrać tę pieprzoną [stołową ligę], dokładniej się temu przyjrzałem”.

James wiedział lepiej niż ktokolwiek inny na naszej planecie, ilu ludzi pasjonuje się grami i jak wielu z nich chciałoby się sprawdzić w roli dyrektora generalnego zespołu baseballowego pierwszej ligi — a z tym wiązało się powszechne zainteresowanie statystyką baseballową. Dlatego został inwestorem i dyrektorem ponownie prężnie działającej firmy STATS Inc. Firma gwałtownie się rozrastała — globalna sieć telewizji kablowej ESPN była jej klientem od samego początku, a wkrótce stał się nim także dziennik „USA Today”. Przedsiębiorstwo okazało się najważniejszym źródłem informacji dla kibiców baseballu, jeszcze zanim w 1999 roku zostało sprzedane za 45 milionów dolarów Fox News Corporation.

Firma odniosła sukces, ale co ciekawe, przez fakt, że to, co powinno się wydarzyć, nie wydarzyło się. To, co powinno się wydarzyć, miało wyglądać następująco: prawdziwi, jako przeciwieństwo tych z gier fabularnych, dyrektorzy generalni powinni byli się zainteresować nowym rosnącym zasobem wiedzy. Ruch Jamesoński stworzył pole dla maniaków, żeby mogli zapoznać się z problemem i przejąć zarządzanie grą. Gdziekolwiek się człowiek obrócił, byli ludzie, którzy dogłębnie rozumieli technologię. To, co działo się z kapitalizmem, powinno zdarzyć się z baseballem: technokraci z ich analityczną magią powinni zdobyć wysoką pozycję w zarządzaniu baseballem, tak jak osiągali wysokie pozycje na przykład na Wall Street.

Na początku lat 80. profesjonaliści związani z baseballem zatrudnili gości umiejących włączyć komputer. Zrobili to nie z ciekawości, ale głównie z takiego samego powodu, z jakiego nagabywany w Maroku turysta zatrudnia przewodnika: zapłać jednemu, to siedemdziesięciu pięciu kolejnych przestanie próbować ci sprzedać swojego wielbłąda dla żony. To, komu się płaci, nie ma większego znaczenia. Niektórzy zajmujący się statystyką goście schlebiali dyrektorom generalnym, uznając ich za ludzi znających się na liczbach — w zamian ci ostatni przydzielali im niewielkie pokoiki gdzieś na tyłach budynków klubowych.

Brak wyczucia u kilku dyrektorów generalnych, którzy zaczęli się doszukiwać niedoróbek w pracach Jamesa, doprowadził do czegoś, co można by nazwać momentem Człowieka Słonia. Moment Człowieka Słonia nadszedł, kiedy korespondent pracujący dla lokalnego zespołu rozsunął kurtynę zasłaniającą biuro zarządu i pokazał światu wysuszonego faceta z dziwnym zarostem wklepującego jakieś liczby do Maca. Mózg operacji! Tłum zgodnie wrzasnął i wzdrygnął się. Najbardziej dramatycznym epizodem występu Człowieka Słonia była chwila, kiedy dziwak o nazwisku Mike Gimbel, zatrudniony przez Boston Red Sox, nie chcąc czekać na zdemaskowanie, sam wtargnął na strony sportowe bostońskich dzienników i wziął na siebie odpowiedzialność za sprytne posunięcia dyrektora generalnego Red Sox Dana Duquette’a. „Boston Globe” wyjaśnił kibicom Red Sox, że ta nowa intelektualna siła stojąca za zespołem to „wyrzutek Queens Community College, programista komputerowy — samouk i fanatyk z Rotisserie League, którego brooklyńskie mieszkanie na poddaszu było trzy lata wcześniej obiektem nalotu policyjnego w związku z trzema młodymi kajmanami (pochodzącymi z Ameryki Południowej aligatorami) trzymanymi przez niego w domowej sadzawce. Gliny skonfiskowały wówczas pięć żółwi i iguanę”. „The New England Sports Service” tę samą historię opatrzył tytułem: „Statystyczny maniak ma posłuch u Duquette’a”. „Za dnia Gimbel mieszka na Brooklynie i pracuje dla nowojorskiego Biura Wodociągów” — zaczynał się artykuł; ta kombinacja słów do furii doprowadziła posiadaczy rocznych biletów wstępu na obiekty Red Sox. „To było tak, jakby komputerowy guru Ed Norton został tajną bronią Red Sox. Gimbel był osobowością nietuzinkową pod każdym względem. Przy panujących na Florydzie blisko 30-stopniowych upałach pewnego dnia pojawił się ubrany jak do podróży na Syberię: w ciepłych spodniach, koszuli z długimi rękawami i marynarce. Jego podejście do oceny baseballu było niecodzienne. Ostrzegał przed oglądaniem zbyt dużej ilości gier [...]”.

Duquette odczekał do końca sezonu i wtedy poinformował Gimbela, że jego kontrakt nie zostanie przedłużony — to udowodniło światu, jak bardzo krytycznie Gimbel podchodził do Boston Red Sox.

Na początku lat 90. stawało się jasne, że „sabermetryka”, czyli poszukiwanie nowej wiedzy o baseballu, jest dziedziną mającą szansę rozwoju jedynie poza baseballem. Na palcach jednej ręki można było policzyć „sabermetryków” wewnątrz baseballowego świata; w dodatku żaden z nich nie mógł się pochwalić większymi osiągnięciami. Po dokładniejszym przyjrzeniu się wychodziło na jaw, że byli raczej kibicami odgadującymi zamiary dyrektora generalnego niż doradcami wpływającymi na jego decyzje. Zawsze wymachiwali wydrukami, które miały dowodzić, jak głupio postąpił dyrektor generalny, nie biorąc pod uwagę ich rad. Człowiek o nazwisku Craig Wright jako sabermetryk najpierw przez kilka lat męczył się w Texas Rangers, a potem jako konsultant w innych klubach ligowych. W końcu zrezygnował. „Musiałbym być dyrektorem generalnym, żeby w ogóle zobaczyć swoje opracowania w użyciu” — powiedział. „I nikt nigdy nie zaprosił mnie na spotkanie w sprawie pracy dyrektora generalnego”. Eddie Epstein, młody, pracujący dla rządu ekonomista, którego zainteresowanie analizą baseballu pobudziły teksty Jamesa, zatrudnił się w Baltimore Orioles i w San Diego Padres, ale i on rozstał się z oboma klubami po awanturze. Larry Lucchino, kierownik odpowiedzialny w Padres za jego zatrudnienie, stwierdził, że niewielka grupka działająca wewnątrz baseballu i poszukująca nowej wiedzy o tej grze „to sekta. A to oznaczało, że łatwo można było ich się pozbyć. Pojawiło się mnóstwo nowej wiedzy, ale została ona zignorowana”.

W późnych latach 90. nie trzeba było specjalnie się przyglądać pierwszej lidze baseballu, by zauważyć, że ludzie z nią związani wykazują brak woli przemyślenia czegokolwiek. Było to tak, jakby liga zaszczepiła się przeciwko pochodzącym z zewnątrz ideom. Na przykład John Henry w styczniu 1999 roku kupił zespół Florida Marlins. Większość właścicieli klubów baseballowych stanowili spadkobiercy fortun albo twórcy imperiów w tej czy innej dziedzinie biznesu. Henry zdobył majątek na rynku finansowym. Miał przeczucie, że analiza statystyczna może pomóc w eliminowaniu nieefektywności w gospodarce. Nieefektywność rynku finansowego uczyniła Henry’ego miliarderem, a on dostrzegł te same idiotyzmy na rynku graczy baseballu. W liście do Roba Neyera z ESPN napisał:

„W obu dziedzinach ludzie kierują się przekonaniami i uprzedzeniami. Jeśli uda się to wyeliminować i zastąpić danymi, można osiągnąć duże korzyści. Wielu ludzi działających na giełdzie papierów wartościowych uważa się za bystrzejszych od innych i jest przekonanych, że rynek nie ma inteligencji, jakby był całkiem bierny. Także w baseballu wielu uważa się za bystrzejszych od innych i wierzy, że gra na boisku jest po prostu tym, co widzą przez swój zestaw wyobrażeń i wierzeń. A w istocie rzeczywiste dane z rynku mają większe znaczenie niż indywidualna percepcja i przekonania. Taka sama zasada obowiązuje w baseballu”.

Henry był, co nie dziwi, długoletnim czytelnikiem Billa Jamesa. Nawet po tym jak został właścicielem prawdziwego dużego zespołu baseballowego, dalej grał w fabularną grę, przy czym stosował narzędzia Jamesa i jak sam powiedział: „obławiałem się. Co roku wygrywałem”. Ale jego klub baseballowy w realnym świecie był prowadzony tak, jakby Bill James nigdy nie istniał i nie miał żadnych osiągnięć — przegrał dziewięćdziesiąt osiem spotkań.

Problem, przed którym stał Henry, miał charakter społeczny i polityczny. Dla człowieka, który nigdy nie grał zawodowo w baseball, próba narzucenia nawet godnym pożałowania działaczom pierwszej ligi całkowicie nowego sposobu działania oznaczała zrażenie zatrudnionych przez niego samego ludzi baseballu: managerów, skautów i graczy. W końcu cała jego organizacja poddała go ostracyzmowi. I jaki sens miało działanie w baseballu, gdy samemu nie było się jego częścią?

Od samego początku Bill James zakładał, że będzie pisał nie do masowego odbiorcy, tylko do niewielkiej grupki ludzi poważnie zainteresowanych baseballem. Ale w zasadzie jego tekstów nie czytali zarządzający zespołami. W latach 80. i 90. tylko dwa razy pracami Jamesa zainteresowali się baseballowi profesjonaliści. Pierwszy przypadek był wyrazem oportunizmu agentów graczy, którzy chcieli, żeby James pomógł im podczas posiedzenia zespołu arbitrażowego w wykazaniu, że ich klienci są zbyt nisko opłacani. Za drugim razem chodziło o wrogość podwykonawców, którzy przechowywali dane statystyczne dla Pierwszej Ligi Baseballu.

Kiedy Jamesoński ruch po raz pierwszy nabrał kształtów, stosunek do baseballowej statystyki wewnątrz przedsiębiorstwa, którego zadaniem było przechowywanie oficjalnych statystyk Pierwszej Ligi Baseballu, był dziwną mieszaniną chęci posiadania i obojętności. W późnych latach 70. pisarz Dan Okrent z dwoma kolegami z wydawnictwa postanowił pójść ze swoim pomysłem do dyrektora naczelnego Elias Sports Bureau Seymoura Siwoffa. Okrent wspomina: „chodziło nam o skłonienie go do współpracy nad szczegółowym opisem zakulisowych działań dotyczących baseballowych statystyk. Doskonale pamiętam tamto spotkanie. Siedzieliśmy tam z facetem wyglądającym jak podstarzała fretka, jego blade, chude ręce wystają z wydymających się krótkich rękawów bielusieńkiej koszuli. Potem wygania nas z gabinetu. »Chłopaki« — powiedział — nikt nie zawraca sobie głowy takimi głupotami«”.

Elias Bureau w końcu obudziło się w 1985 roku i wydało książkę niemal identyczną jak Baseball Abstract z tego samego roku, noszącą tytuł 1985 Elias Baseball Analyst, współautorstwa podstarzałej fretki. Chociaż firma w końcu ujawniła część statystyk otrzymanych od Jamesa i innych analityków, nic więcej z nimi nie zrobiła. Autorzy naśladowali styl pisania Jamesa, ale nie mieli nic interesującego do powiedzenia, więc książka przeszła bez echa. James z zadowoleniem potwierdził wrażenie przypadkowego czytelnika, że wokół Elias Bureau pachniało Salierim. „Kiedy Baseball Abstract wdarł się na listę bestsellerów” — napisał James w ostatnim wydaniu swojego dzieła:

„przedsiębiorstwo (Elias Bureau) wypuściło własną książkę, której celem było:

a) zarobienie pieniędzy,

b) kradzież wszystkich moich pomysłów,

c) zamieszczenie największej możliwej ilości pogardliwych komentarzy na mój temat.

Więc czytanie sprawiło mi wiele radości”.

Fakt, że jest ignorowany przez ludzi, którzy mieli wyciągnąć największe korzyści z jego pracy, sprawił, że jeszcze bardziej się od nich odsunął. W swoich wcześniejszych opracowaniach James często usiłował wyjaśnić, o co mu chodziło, w taki sposób, by zachęcić działaczy baseballowych do zwrócenia na niego uwagi. Jego intuicja na początku kazała mu zakładać, że ludzie kierujący zawodowym baseballem mają powody, aby robić to, co robią, chociaż on to uznawał za głupie. Po kilku latach działania doszedł do wniosku, że baseball mógłby wiele zyskać, gdyby każdy z działaczy związanych z tą dyscypliną sportu dostał w łeb pałką. W pochodzącym z tego samego roku komentarzu na temat Cleveland Indians napisał, że w zimie dotarły do niego pogłoski dotyczące zarządu Indians, które go naprawdę zaszokowały. „Oni są tępi. Wiesz, nie bystrzy, wręcz przeciwnie, opóźnieni”. Kontynuował wywód, jak początkowo odmówił akceptacji dla głupoty jako wyjaśnienia niekompetencji Indians, ponieważ „...w klub zainwestowano wiele nadziei, tylu ludziom zależy na losie drużyny Indians i tylu ludzi jest szczerze zranionych, nawet jeżeli tylko chwilowo (ale przecież wszyscy przemijamy), że wydaje się niewyobrażalnym, iż te losy można powierzyć komuś, kto nie jest w stanie o nie zadbać. Czy dzieciom pozwala się żonglować rodzinnymi precjozami? [...] Mam korespondenta, który jest zapalonym kibicem Indians i jednocześnie profesorem matematyki na dobrym uniwersytecie. On doskonale wie, co trzeba zrobić. Dlaczego jemu nie powierzyć tej roboty?”.

W siódmym roku literackiej kariery w Baseball Abstract z 1984 roku James porzucił nadzieję na to, że działacze baseballu zaczną postępować rozsądnie. „Kiedy zacząłem pisać, myślałem, że jeżeli udowodnię, iż działanie X to głupota, ludzie przestaną robić X” — powiedział. „Myliłem się”. Złowrogo rozpoczął swój esej otwierający wydanie z 1984 roku, wskazując na trend w sportowym dziennikarstwie — w prasie obiecywano zabranie czytelników „do wnętrza gry”. Media starały się udowodnić, że umożliwiają kibicom dotarcie do sedna każdej sprawy. Już rzut oka na tytuły programów telewizyjnych i artykułów prasowych pozwalał przypuszczać, że teraz nikt nic nie ukryje.

To wszystko było kłamstwem. „W rzeczywistości” — napisał James — „doszło do tego, że mur między publicznością a uczestnikami sportowych zmagań staje się coraz wyższy, grubszy i szczelniejszy. Media jeszcze pogłębiają poczucie bezsiły”. To samo, co działo się w baseballu, dało się odnaleźć w innych sferach amerykańskiego życia publicznego — dla Jamesa jedynym rozsądnym podejściem było odpuszczenie sobie i przyglądanie się wszystkiemu z boku. „To jest baseball zewnętrzny” — napisał. „To książka o tym, jak baseball wygląda, kiedy zrobisz krok do tyłu i zbadasz go dogłębnie i szczegółowo, ale z oddali”. To nie było twierdzenie, że lepiej być osobą postronną. Taka była sytuacja. „Ponieważ jesteśmy osobami postronnymi” — napisał — „ponieważ gracze budują mury, żeby trzymać nas z daleka, wykorzystajmy to do wyciągnięcia maksymalnych korzyści”.

Od tego momentu do chwili, kiedy cztery lata później zrezygnował z pisania Abstract, James mógłby z powodzeniem zadeklarować otwarcie sezonu na ludzi z baseballowego świata. Mniej chętnie przyznawał, że profesjonaliści baseballu mogą mieć rację. Jedno zdanie może posłużyć jako podsumowanie podejścia Jamesa do tej kasty: „Uważam, że to jeden z powodów, dla których tak wielu inteligentnych ludzi odchodzi od baseballu (kiedy osiągają pewien wiek). Gdy tylko zaczniesz samodzielnie myśleć, zdasz sobie sprawę, że duża część tradycyjnej wiedzy o sporcie to bzdura”.

James, czołowy analityk baseballu, znalazł się między młotem a kowadłem. Ludzie z baseballowego świata uważali go za jakiś dziwny rodzaj dziennikarza, który nigdy się nimi nie interesował. Ludzie spoza tego świata myśleli o nim jako o statystyku, który zna techniczne aspekty gry. Przeżuwacz liczb. Maniak komputerowy. Nawet kiedy stał się znany dzięki swoim książkom, nawet kiedy zmienił sposób myślenia wielu ludzi o baseballu i innych problemach, nie postrzegał siebie jako pisarza[7]. A szkoda. Właśnie przeżuwaczem liczb James nie był. Jego prace weryfikowały wiele hipotez o baseballu, które nie brały pod uwagę prawdziwych danych, a niekiedy podważały prawa statystyki. Czasami potwierdzały też tezę badaczy literatury: jeżeli ktoś dobrze pisze na jeden temat, nawet tak trywialny jak statystyka baseballu, nie musi pisać o niczym innym.

Niestety, czytelnicy nie byli gotowi na to, co chciał im przekazać. Ludzie, którzy chcieli czytać jego książki, coraz częściej uznawali go za śmiesznego. Jego sceptyczne podejście do świata pomagało mu w pisarstwie, ale sprawiało, że jego utwory nie najlepiej się sprzedawały. „Bardzo niechętnie to mówię i mam nadzieję, że nie jesteś jednym z nich” — napisał w ostatnim, pochodzącym z 1988 roku, wydaniu Baseball Abstract — „ale spotykam coraz więcej czytelników, głupków, którzy wpadają na coś powierzchownego w książce i nie rozumieją tego, co jest sednem przekazu. [...] Niegdyś pisałem jeden niegrzeczny list rocznie, teraz wysyłam ich prawie trzydzieści”.

Narastający brak zrozumienia między nim a jego czytelnikami nie zwiększał jego zainteresowania otoczeniem. „Nie mam już pewności, że rezultaty moich badań mają znaczenie dla przeciętnego kibica baseballu” — stwierdził. „Chciałbym udawać, że inwazja statystycznych gremlinów pełzających na oślep wokół każdego programu telewizyjnego dotyczącego prawie każdej cholernej rozgrywki baseballowej nie ma związku ze mną, że naprawdę nie mam z tym nic wspólnego. [...] Ja wiem lepiej. Nie stworzyłem tego zamieszania, ale w tym pomogłem”.

W powszechnym przekonaniu wiedza na temat baseballu to umiejętność recytowania baseballowych statystyk. Szersze kręgi czytelników Jamesa nie zrozumiały, że statystyki są jakby dodatkiem. Chodziło przede wszystkim o sprawienie, żeby życie na ziemi było choćby trochę bardziej zrozumiałe. I ten temat jakimś dziwnym trafem został zagubiony. „Zastanawiam się” — napisał James — „czy nie poczuliśmy się znudzeni tymi wszystkimi liczbami do tego stopnia, że już nie potrafimy przyswoić wiedzy, która może z nich wynikać”.

Jego esej kończący ostatnie wydanie Baseball Abstract nosił tytuł: „Łamanie buławy”. „Nie mam wątpliwości, że większość ludzi uważała, że piszę o statystyce” — pisał — „ale nie miała racji. W ciągu tych lat, kiedy pracowałem nad książkami, nie napisałem więcej niż kilka artykułów o statystyce w baseballu. Książka odniosła sukces, dlatego że dyskusja toczyła się wokół mojej osoby. Pisałem o tych samych problemach, o których wszyscy rozmawiali. Tyle że robiłem to w inny sposób”.

Tak zakończył swoją przygodę z pisarstwem. Stwierdził, że już nie jest sabermetrykiem. „Cudownie jest wiedzieć, że ma się rację i że świat racji nie ma” — podsumował. „Oby Bóg pozwolił mi doświadczyć tego samego uczucia tuż przed śmiercią”. Ani wtedy, ani później nie dowiedział się, że nie cały świat się myli. Nikt nigdy nie zadzwonił do Jamesa, by mu powiedzieć, że pierwszoligowy zespół baseballowy przeczytał jego książki, że wszystko zrozumiał, łącznie z ideą, która mu przyświecała, i przystąpił do poszukiwania szerszej, nowej wiedzy baseballowej, aby w końcu przywalić głupkom, którzy nigdy nie chwycili tego, o co chodziło Billowi Jamesowi.

ROZDZIAŁ 5

OFERTA SPECJALNA

JEREMY’EGO BROWNA

Chciałem, żeby dzięki moim pracom

baseball dawał więcej radości.

The Bill James Newsletter (Biuletyn Billa Jamesa), 1985.

Kiedy człowiek się zastanawia nad wpływem intelektualistów na bieg spraw ludzkich, myśli o fizyce, teoriach politycznych lub ekonomii. O protekcjonalnym podejściu Johna Maynarda Keynesa do ludzi czynu — że wierzą w siebie i w to, jak ich prowadzą ich własne idee, podczas gdy nieświadomie podporządkowują się jakiemuś nieżyjącemu ekonomiście. Nie myśli się wtedy o baseballu, ponieważ nie uważa się, żeby miał on jakieś intelektualne fundamenty. A ma, tyle tylko że nigdy wcześniej nie został poddany poważnym obserwacjom i bliższej analizie, a przynajmniej nikt tego nie opisał na tyle interesująco, żeby przykuć uwagę ludzi z nim związanych. Kiedy jednak w końcu ktoś to zrobił, a było to tylko kwestią czasu — niestety długiego — jacyś ludzie czynu sięgnęli po nowo odkryte prawdy, aby zdobyć przewagę nad konkurentami.

Do czasu, kiedy w 1997 roku został dyrektorem generalnym Oakland A’s, Billy Beane przeczytał dwanaście wydań Abstracts Billa Jamesa. James miał coś do powiedzenia, szczególnie Billy’emu: „padłeś ofiarą fałszywego poglądu na to, co tworzy odnoszącego sukcesy baseballistę”. Miał także do przekazania coś bardziej ogólnego każdemu dyrektorowi generalnemu, który miałby dość odwagi albo potrzebę słuchania: „jeżeli rzucasz wyzwanie konwencjonalnej mądrości, znajdziesz sposoby na robienie wielu rzeczy lepiej, niż były one robione do tej chwili”. Dziesięć lat po tym, jak James zaprzestał pisania Abstracts, nadal zespoły miały do wyboru dwie możliwości. Mogły przyjąć opracowaną przez Jamesa i innych analityków niezwiązanych z baseballem wiedzę i wprowadzić ją w życie albo rozwinąć ją i poszerzyć. W Oakland A’s zrobiono jedno i drugie, bowiem jak się okazało, nie dało się tak po prostu zastosować w praktyce idei Jamesa. Spróbowali tego pracownicy Elias Sports Bureau i okazało się to niemożliwe. Podstawą proponowanej przez Jamesa strategii było zalecenie: nie małpuj! Myśl i postępuj racjonalnie. Stawiaj hipotezy, weryfikuj je, konfrontuj z dowodami, nigdy nie przyjmuj do wiadomości, że na dane pytanie ktoś już udzielił ostatecznej odpowiedzi. Nie wierz, że coś jest prawdziwe tylko dlatego, że jakiś sławny gracz powiedział, że to coś jest prawdziwe. „Ktoś, kto myśli, że mnie małpuje, nie robi tego” — stwierdził James.

Jeszcze 4 czerwca 2002 roku, w dniu dorocznego naboru graczy amatorów, zwanego w środowisku baseballowym draftem, nadal wiele pytań pozostawało bez odpowiedzi. Baseballowe boisko ciągle było polem ignorancji. Nikt nie opracował najbardziej efektywnego sposobu wykorzystywania zmienników. Nikt jeszcze nie znalazł satysfakcjonującej odpowiedzi na pytanie, jaką część gry defensywnej stanowi miotanie, a jaką gra w polu, więc nikt dokładnie nie wiedział, jak ważna jest gra w polu. Nikt nie rozwiązał problemu statystyki w polu. I nikt nie doszedł do tego, jak przeprowadzać draft amatorów, żeby nie był on już takim szaleństwem jak wcześniej. James nie niepokoił się zbytnio naborem amatorów prawdopodobnie dlatego, że dotyczące tych graczy statystyki przed pojawieniem się Internetu były dla niego niedostępne. Ale w biuletynie, który pisał przez osiemnaście miesięcy w połowie lat 80. dla garstki prenumeratorów, przekonująco argumentował, że skauci zbyt intensywnie penetrują Południe i zaniedbują region Wielkich Jezior. Sięgnął też do historii draftów i odkrył, że „gracze z college’ów są lepszą inwestycją niż zawodnicy z liceów, a dzieląca ich różnica jest przeogromna”. Klasyczna mądrość ludzi związanych z baseballem mówiąca, że istnieje wielkie prawdopodobieństwo, iż gracze z liceów stają się supergwiazdami, również była fałszywa — łatwo dało się to udowodnić. James nie mógł zrozumieć, dlaczego zespoły baseballowe odmawiają przyjęcia tego faktu do wiadomości. „Antyintelektualne resentymenty są powszechne w życiu całej Ameryki i zjawisko to wyraża się w bardzo różnorodny sposób” — napisał, zapowiadając kolejną teorię. „Odmowa naboru graczy z college’ów mogła należeć do takich resentymentów”.

Jednak James nigdy nie próbował wskazać, jak statystyki dotyczące graczy z liceów czy college’ów można by wykorzystać do przewidywania ich profesjonalnej przyszłości. Pytanie, czy wyniki osiągane w college’u jakoś gwarantują zawodową karierę, po prostu nigdy nie doczekało się odpowiedzi, a przynajmniej nie publicznej. Prywatnie Paul DePodesta, szef Działu Badań i Rozwoju w Oakland A’s, przeprowadził własne badania w tym zakresie.

W wyniku tych badań zarząd Oakland A’s mimo cichych protestów starszych skautów był skłonny wprowadzić w życie nowe rozwiązania dotyczące młodych zawodników i baseballu. Życie wielu ludzi mogło się radykalnie zmienić. Kiedy skauci powoli zbierali się w pomieszczeniu draftu i wpychali do ust prymki tytoniu, łapacz, który zdaniem wszystkich związanych z zawodowym baseballem nie nadawał się do tej dyscypliny sportu, siedział i czekał w Tuscaloosie w stanie Alabama. Jeremy Brown nie miał pojęcia, dlaczego to, co miało mu się przydarzyć, miało mu się przydarzyć.

W dniu naboru amatorów Billy Beane przybył do Coliseum wcześniej niż zwykle i zajął miejsce zarezerwowane dla niego od siedmiu dni. O świcie pomieszczenie wydawało się jeszcze bardziej bezosobowe niż zazwyczaj — jego czarne jak piekło ściany pogłębiały panującą w nim atmosferę domu dla obłąkanych. Jedyną oznakę normalności stanowiły cztery oprawione w ramy plakaty dawnych gwiazd Oakland A’s: Rickeya Hendersona, Marka McGwire’a, Dennisa Eckersleya i Walta Weissa.

Było jeszcze wcześnie, pozostała godzina do rozpoczęcia draftu. Młodsi skauci powoli schodzili się, żeby zdać sprawozdania ze swoich poczynań związanych z oszczędzaniem. Złamaniem zasad Pierwszej Ligi Baseballu było negocjowanie z graczami przed naborem, ale i tak każdy zespół to robił, chociaż może nie z takim entuzjazmem jak A’s. Pierwszy przybył Rich Sparks („Sparky”), który obsługiwał region Wielkich Jezior. Sparky był zadowolony z zakończonej przed chwilą rozmowy ze Stevem Stanleyem, centrem z Notre Dame. Steve Stanley stanowił kolejny przykład na to, że jeżeli przestaje się oceniać gracza po jego wyglądzie i po mniej ważnych statystykach, a przyjrzy temu, czego gracz dokonał, dochodzi się do zadziwiających wniosków. Według Biura Skautingu Pierwszej Ligi Baseballu Stanley miał 170 centymetrów wzrostu i ważył 70 kilogramów — wartości te były znacznie zawyżone. Pomimo tego, a może dzięki temu, Stanley potrafił zdobywać bazy. Już po pobieżnym przyjrzeniu się jego poczynaniom na boisku można było dojść do wniosku, że na środku pola jest lepszy niż Terrence Long, grający w głównej lidze center A’s. Pomimo to skauci już dawno zadecydowali, że Stanley jest zbyt niski, aby grać.

Stanley powiedział Sparky’emu, że spodziewa się wybrania po piętnastej rundzie. Innymi słowy był przekonany, że zostanie zwerbowany przez jakiś zespół, żeby wypełnić rejestr rezerwowych zawodników w niższej lidze, a nie dlatego, że zespół ten uważa, że ma on jakąkolwiek szansę przebicia się do wyższej ligi. Sparky właśnie poinformował Stanleya, że A’s chce wybrać go już w drugiej rundzie, uznając w ten sposób, że ma szansę na grę w dużej lidze, pod warunkiem, że zgodzi się podpisać kontrakt za 200 tysięcy dolarów, czyli za kwotę o jakieś pół miliona niższą od tej, jaką powinien otrzymać każdy wybrany w drugiej rundzie. Inne zespoły przypuszczały, że Billy Beane jest zainteresowany wszystkimi tymi dziwakami, ponieważ nie może sobie pozwolić na normalnych graczy — Billy robił wszystko, żeby nie wyprowadzać konkurentów z błędu. Choć w zasadzie prawdą było, że nie było go stać na nikogo innego. Na długiej ladzie naprzeciwko Billy’ego stała niewidzialna kasa, a jej wnętrze kryło 9,4 miliona dolarów, kwotę, którą właściciel wyasygnował na zwerbowanie może nawet trzydziestu pięciu graczy. Siedem pierwszych rund, licząc według tego, co zwerbowani otrzymali rok wcześniej, kosztowałoby zespół ponad 11 milionów. Billy wykorzystał swoje ubóstwo do zakamuflowania faktu, że chciał tych dziwaków bardziej niż ogierów, na których nie było go stać. Uważał wybór Stanleya w drugiej rundzie za uzasadniony. Ponieważ nikt inny tak nie myślał, mógł na nim zaoszczędzić pieniądze.

— Sparky, wszystko w porządku? — spytał Billy.

— Pewnie — odpowiedział Sparky. — Myślałem, że wyskoczy ze spodni, kiedy mu to powiedziałem.

Billy śmieje się.

— Jesteś wypompowany, co?

— Uważam, że byłby gotów grać za darmo — mówi Sparky.

Po Sparkym przychodzi Billy Owens („Billy O”), młody skaut obsługujący dalekie Południe i w związku z tym odpowiedzialny za komunikację z łapaczem Uniwersytetu Alabama, Jeremym Brownem.

— Billy O wygląda jak narkotykowy król Jamajki, co nie? — krzyczy Billy Beane, kiedy Billy O wolnym krokiem wchodzi do pomieszczenia. Billy O nie raczy się uśmiechnąć. Zbyt wiele trudu. Jakoś opanował sztukę uśmiechania się bez uruchamiania mięśni twarzy.

— Udało się nam, hę? — pyta Billy.

— No, udało się — odpowiada Billy O.

— Zrozumiał?

— Och, oczywiście, że zrozumiał.

Billy O wygląda jak Shaquille O’Neal, któremu ktoś walił kafarem w głowę aż do chwili, gdy zmniejszył go do 188 centymetrów. Jest duży i szeroki i porusza się tylko wtedy, gdy ma absolutną pewność, że ruch jest niezbędny do zachowania życia. Jest też bystry i wie, co masz na myśli, nawet kiedy ty tego nie wiesz. Na przestrzeni kilku ostatnich dni do Billy’ego O dotarło, że zlecono mu oryginalne zadanie: wpojenie Jeremy’emu Brownowi nowego przekonania o samym sobie. Przeprowadził to metodą małych kroków, nie chciał zaszokować dzieciaka. „Ten chłopak powiedział mi, że byłby szczęśliwy, gdyby przeszedł w którejś z pierwszych dziewiętnastu rund” — mówi Billy O. „Powiedziałem mu, żeby przymierzył się do pierwszych dziesięciu. Mówię ci, chłopak był tak szczęśliwy, kiedy mu to powiedziałem. Następnego dnia zadzwoniłem do niego i powiedziałem, żeby skrócił listę do pięciu. Nie jestem pewien, czy mi uwierzył. Wczoraj znowu do niego zadzwoniłem i powiedziałem: »Masz szansę na sześciocyfrową kwotę, a pierwsza liczba nie będzie jedynką«. Chłopak musiał przysiąść”.

Ale to działo się późno w nocy, zanim to naprawdę uderzyło Billy’ego O. Zatelefonował do Jeremy’ego Browna, by mu powiedzieć, że w Oakland A’s myślą o wybraniu go w piątym z ich siedmiu pierwszorundowych ciągnięć w ramach trzydziestego piątego ciągnienia. Na to Brown w ogóle nic nie powiedział, oprócz: „Dziękuję bardzo, ale muszę do was oddzwonić”. Parę sekund później rzeczywiście oddzwonił. Okazało się, że nie mógł uwierzyć, że facet, który do niego telefonuje, to prawdziwy Billy Owens, skaut Oakland A’s, a nie kolega z college’u udający Billy’ego O. „ Sądził, że ktoś się podszył” — mówi Billy O. „Powiedział mi, że chciał się upewnić, że to ja do niego telefonowałem i że mówiłem poważnie”.

Jeremy Brown, posiadacz rekordu ofensywnego Uniwersytetu Alabama na pozycji łapacza, był tak perfekcyjnie urobiony przez konwencjonalną mądrość baseballu, że nie mógł uwierzyć, że któryś z wielkich klubów wysoko go ceni. Kiedy już się uporał z radykalnie nową oceną swych talentów, usłyszał Billy’ego O przedkładającego warunki. Warunki były dwa. Jeden, że podpisze kontrakt na 350 tys. dolarów, czyli o prawie milion mniej, niż powinien dostać zawodnik wybrany w trzydziestym piątym ciągnieniu. Drugi, że musi zrzucić wagę.

— Powiedziałem mu, że to Oakland A’s mówi do niego i że Oakland A’s załatwia sprawy w odmienny sposób — powiedział Billy O, mając świeżo w pamięci najdziwniejszą poprzedzającą draft rozmowę, jaką przeprowadził z graczem amatorem. — Powiedziałem mu, że to maksimum tego, co mógłby dostać, i że suma nie podlega negocjacjom. Dodałem, że Oakland A’s wiele w niego inwestuje i że on z kolei powinien poważnie zaangażować się w grę dla Oakland A’s.

Z pewnością była to najszybciej podjęta decyzja o zrzuceniu wagi w historii. W dodatku podjął ją człowiek, który raczej nie miał szansy na zostanie miotaczem. Pod koniec rozmowy wyglądało na to, że Brown zgadza się na wszystko. Jednocześnie nie do końca w to wierzył. I to martwiło Billy’ego Beane’a.

— Chcesz dzisiaj iść do domu? — zapytał Billy’ego O. W rzeczywistości pytał go, czy musi tam być osobiście, żeby zadbać o zdrowie psychiczne Jeremy’ego Browna, żeby mu przypomnieć, że Oakland A’s dopiero co radykalnie zwiększyło jego wartość rynkową i że musi wdzięczność dla zespołu zachować co najmniej do momentu podpisania kontraktu. Kiedy już Jeremy Brown zostanie obiektem naboru w pierwszej rundzie, agenci, którzy do tej pory nie mieli świadomości jego istnienia, wsiądą na niego, usiłując go przekonać, żeby złamał zabroniony ustny kontrakt, który zawarł z A’s.

— Nie — odparł Billy O i zajął swoje miejsce w gronie skautów. — Uprzedziłem go, że agenci będą do niego wydzwaniali i opowiadali mu bajeczki. Chłopak jest w porządku.

— Hej! — Sparky zwraca się do Billy’ego O. — Twój gość mógłby zjeść mojego na śniadanie.

— I zrobi to — odpowiada Billy O i zamyka usta, żeby osiągnąć doskonały bezruch.

Dzwoni telefon Billy’ego Beane’a.

— Hej, Kenny — mówi Billy do słuchawki. Kenny Williams, dyrektor generalny Chicago White Sox, ostatnio często do niego dzwonił. Chciał się potargować o Cory’ego Lidle’a, miotacza A’s. Ale tego ranka nie o Lidle’u zamierzał rozmawiać. Dzwoni, ponieważ White Sox przysługuje osiemnasty wybór w drafcie, dwa ciągnienia po pierwszym ciągnieniu A’s, i chciałby się dowiedzieć, kogo A’s zamierza wziąć. Nie przechodzi od razu do meritum. Bada Billy’ego, zagadując go o graczy, mając nadzieję, że podstępem skłoni go do ujawnienia zamiarów.

— Jesteśmy przed wami, więc nie próbuj odgrywać przede mną tajnego agenta — w końcu nie wytrzymuje Billy. — Nie bój się, Blanton może ci się dostać. — Joe Blanton jest miotaczem na Uniwersytecie Kentucky. Billy’emu również się podoba.

Billy odkłada słuchawkę.

— Ma zamiar wziąć Blantona — mówi. Użyteczna ciekawostka. Wypełnia wolną rubrykę między pierwszym zaciągiem A’s a drugim ciągnieniem tego klubu, dwudziestym czwartym w całym drafcie.

Jednak nikt nie zastanawia się nad dwudziestą czwartą kolejką. Dwudziesta czwarta kolejka wydaje się odległa o lata i niemająca znaczenia. W dwudziestej czwartej kolejce i we wszystkich innych Oakland A’s będzie gonić graczy, w których nikt poza tym klubem nie widzi cienia wielkości. Jeremy Brown jest tego jaskrawym przykładem, ale takich jak on jest wielu.

Nick Swisher to inna historia. Swishera chce wiele drużyn. Nikt nie wypowiada jego nazwiska, ale wszyscy wiedzą, że Billy ma hopla na punkcie tego dzieciaka. Tu, w tym zakładzie dla obłąkanych, Swisher już uznawany jest za ich własność. Skauci opowiadają sobie ulubione historyjki na jego temat. Mark Shapiro, dyrektor generalny Indians, specjalnie pojechał, żeby zobaczyć jego grę, a ten zamiast przyjąć przypisaną mu rolę onieśmielonego młodego gracza poddawanego badaniu przez grubą rybę z wielkiej ligi, podszedł prosto do Shapira i powiedział: „Co u diabła się stało ze starą Finleya?” (Chuck Finley był miotaczem w zespole Indians. Wytoczył swojej żonie proces o napaść). Wspaniała historia! Dzieciak ma podejście do życia.

Billy musiał się bardzo starać, żeby ukryć, jak bardzo podoba mu się dźwięk tego rzeczownika. Podejście to „rzecz subiektywna”. Billy stwierdził, że cel musi pozostać pojęciem „obiektywnym”. Wszystkie straszliwie subiektywne stwierdzenia na temat Swishera ciągle wyrywają mu się z ust. Swisher ma podejście. Swisher jest nieustraszony. Swisher „nie pozwoli, żeby cokolwiek stanęło między nim a pierwszą ligą”. Swisher ma „prezencję”. Im dłużej słuchało się Billy’ego mówiącego o Swisherze, tym bardziej człowiek zdawał sobie sprawę, że nie mówi on o Swisherze. Mówił o Lennym Dykstrze. Swisher to ten sam charakter, który ujawnił przed Billym jego własne słabości, wyjaśnił mu dobitnie, że nigdy nie odniesie sukcesu, do którego zdaniem wszystkich był stworzony. Że będzie potrzebował całkiem samodzielnie wymyślić, jak zostać kimś innym. Nic dziwnego, że gdy chodziło o Nicka Swishera, Billy wydawał się nieco mniej „obiektywny”. Mówił o duchu.

Na początku nic nie wskazywało, że będą kłopoty. Skauci wydzwaniali wszędzie i mieli dosyć dobre pojęcie o tym, kto kogo weźmie w pierwszych piętnastu kolejkach. Wszystko szło świetnie, A’s mógł wziąć Nicka Swishera w szesnastej kolejce draftu. Dwadzieścia minut przed rozpoczęciem draftu do Billy’ego zadzwonił jego najlepszy przyjaciel J.P. Ricciardi, dyrektor generalny Blue Jays, i powiedział mu, że już nie wszystko idzie świetnie. Na sam dźwięk głosu J.P. Billy się rozpogadza, ale chwilę później, gdy słyszy, co przyjaciel mówi, reaguje zupełnie inaczej: „Pieprzyć to. Muszę iść”. Z trzaskiem zamyka swój telefon komórkowy i rzuca go na stół.

— Span nas wyrolował — mówi. — Jego agent właśnie poprosił o 2,6 miliona dolarów i pierdolone Colorado nie może podpisać kontraktu.

Denard Span był środkowym pola w szkolnej reprezentacji, którego chciał wziąć klub Colorado Rockies w dziewiątej kolejce. Wyszło na to, że nie weźmie.

Kiedy siedemnastoletni Denard Span zapowiedział, że nie odpuści nawet centa z 2,6 miliona dolarów, jego akcje poleciały w dół. Nikt nie chciał go ruszyć ze strachu, że nie będzie w stanie przekonać go do podpisania kontraktu za rozsądną cenę. Nazwisko Spana spada gdzieś w okolice dna pierwszej rundy, wywołując oszałamiająco złożoną reakcję łańcuchową. Metsi, którzy mieli wybierać bezpośrednio przed Oakland A’s, w piętnastej kolejce, byli nastawieni na wzięcie jednego z listy miotaczy: Jeffa Francisa, który figurował także na liście życzeń Billy’ego, i trzech graczy z ogólniaka — Clintona Evertsa, Chrisa Grulera i Zacka Greinke’a. Everts, Gruler i Greinke prawdopodobnie zostali zarezerwowani przez Expos, Reds i Royals. Wolny pozostawał tylko Francis, więc jasne, że miał on przypaść Metsom w piętnastym ciągnieniu. Niezręczność Colorado podczas negocjacji z ich pierwszym wyborem spieprzyła cały układ. Teraz Colorado zdecydowało się wziąć Francisa. To właśnie J.P. powiedział Billy’emu. Dowiedział się tego, ponieważ następnym wyborem Metsów, po ich czterech miotaczach, był Russ Adams, którego Blue Jays zamierzali wziąć w czternastej kolejce. Kolejnym wyborem Metsów po Adamsie był Nick Swisher. Swisher więc, podobnie jak Lenny, miał przypaść Metsom.

Billy zadzwonił do Steve’a Phillipsa, dyrektora generalnego Metsów, z niejasnym pragnieniem przekonania go, żeby nie brał Swishera. Było to tak samo rozsądne jak telefon Kenny’ego Wiliamsa, który myślał, że jakąś sztuczką skłoni Billy’ego do wyjawienia swych zamiarów. Taki już los dyrektora drużyny baseballowej — musi utrzymywać dobre stosunki z ludźmi, którzy przez cały czas usiłują każdego wyrolować. Billy podczas sześciu lat pracy miał dar do robienia groteskowo dobrych interesów. Do znajdowania tego, czego inni ludzie chcieli, nawet jeżeli tego nie powinni chcieć, i do dawania im tego w zamian za coś znacznie lepszego. Teraz też myślał, że coś takiego mu się uda. Ale nie ma szans, nic nie mógł zaoferować. Handlowanie okienkami w drafcie jest niezgodne z regułami. Trzydziestu lub coś koło tego ludzi w pomieszczeniu, gdzie odbywał się draft, słuchało Billy’ego konwersującego przez telefon:

— Co z Evertsem? Słyszałeś coś na jego temat? — pyta żartobliwie.

Pauza. Phillips mówi mu, że Montreal Expos biorą Evertsa.

— A co z Greinkem i Grulerem?

Pauza. Phillips mówi, że biorą ich Royals i Reds.

— Taa. Jestem tak samo wkurwiony jak ty.

Odwiesza słuchawkę i przestając udawać, że jego cierpienie nie było wyjątkowe, krzyczy:

— Pierdolić to!

Gdyby ktoś w tym momencie wszedł do pokoju i usiłował się zorientować, co się tam dzieje, byłby zdziwiony. Trzydziestu facetów siedzi w pełnej przerażenia ciszy i przygląda się, jak trzydziesty pierwszy gotuje się z wściekłości. W końcu Billy mówi:

— Oni biorą Swishera! — Na wypadek gdyby ktokolwiek skłonny był zlekceważyć ten fakt, wstaje i ciska krzesło w przeciwległy róg pokoju. Siedzieli tam przez ponad godzinę, nie myśląc o nikim innym tylko o Swisherze, ale do tego momentu nikt nie wymienił tego nazwiska.

— Damy sobie radę — odzywa się ktoś lekkomyślnie.

— Nie. Nie damy sobie rady — odpowiada Billy. Nie jest w nastroju do rozładowywania napięcia. — Greinke, Gruler i Everts nie wchodzą w grę. Pierdolone Colorado bierze Francisa. J.P. ma zamiar wziąć Adamsa, a jeżeli i Adams odpadnie, jesteśmy uwaleni.

Nick Swisher jest w najlepszym przypadku szóstym wyborem Metsów: Metsi nawet nie mają pojęcia, co im się dostaje. Biorą Swishera bez entuzjazmu. Gdyby Billy miał prawo pierwszego wyboru w całym drafcie, wybrałby Swishera. Docenia go bardziej niż ktokolwiek inny na całej planecie i Swisher powinien być jego! A jednak będzie Metsów, i to prawie bez walki.

— Cholera jasna! — krzyczy znowu. Sięga po swoją prymkę. Nie spał od dwóch dni. To normalne, że przed draftami nie może spać. Jest za bardzo podekscytowany. Dzień draftu, mawia, jest jedynym dniem w sezonie baseballowym, który daje mu najczystszą rozkosz.

Pod warunkiem, że coś nie pójdzie źle. Rozszarpuje opakowanie prymki i wkłada ją do ust. Jego twarz czerwienieje. W pomieszczeniu panuje napięcie. Gdyby Oakland A’s dostał Nicka Swishera, nic nie mogłoby zepsuć czaru tego dnia. Gdyby się to nie udało, wszystko, co wydarzyłoby się później, niewarte byłoby wspomnienia.

Każdy bardzo duży wściekły mężczyzna jest w stanie podminować nastrój w każdym pomieszczeniu, nawet pełnym innych dużych mężczyzn, ale Billy ma szczególny do tego talent. Pięć minut po zakończeniu rozmowy z Phillipsem nadal jest tak wyprowadzony z równowagi, że z obawy przed jego wybuchem nikt nie śmie nawet głośniej odetchnąć. Pomieszczenie wypełnia atmosfera grozy, jakby każdy z obecnych trzymał w ręku fiolkę z nitrogliceryną. Można się było przekonać, dlaczego gracze wychodzili z miejsca rozgrzewki, kiedy nadchodziła kolejka Billy’ego na pałce, i patrzyli, co się stanie, jeśli wybije na aut. Żaden opis nie oddawał w pełni jego wściekłości. To była wyalienowana wściekłość: Billy był przekonany — a może nawet tego chciał — że jest sam na sam z problemem i że nikt nie może mu pomóc. Że nikt nie powinien mu pomagać.

Przestrzeń otaczająca wściekłość Billy’ego jest absolutnie nieruchoma. Paul DePodesta spokojnie wpatruje się w ekran swego komputera. Paul widział Billy’ego w takim stanie dostatecznie często, żeby wiedzieć, że nie jest to coś, w co człowiek powinien się pchać. Paul wie, że aby Billy znów był Billym, trzeba nad nim popracować.

— Myślę, że Swisher przyjdzie do nas — mówi spokojnie — ale nie mam zamiaru powiedzieć tego już teraz.

W końcu żałosna cisza zostaje przerwana dźwiękiem telefonu komórkowego Erika Kuboty, dyrektora skautingu. Tyle tylko że jego telefon nie dzwoni, lecz odtwarza, co za absurdalna sytuacja, Kanon Pachelbela. Erik porywa go szybko ze stołu.

— Och! Czy naprawdę jest tak, jak mi się zdaje? — mówi do słuchawki urywanym głosem i się rozłącza. Pokój draftu zamiera.

Dzwoni telefon Billy’ego. To znowu Kenny Williams. W tym momencie Williams nie interesuje Billy’ego. Cokolwiek zrobi White Sox, nie zmieni to szans Billy’ego na dostanie Swishera.

— O co chodzi, Kenny — bardziej stwierdza niż pyta Billy.

Chodzi o to, że Kenny właśnie usłyszał, że Billy może nie dostać Swishera, i obawia się, że Billy może wziąć gracza z jego pierwszego miejsca na liście. Billy nie ma czasu na obawy innych ludzi. Jeżeli on ma mieć popsuty dzień, niech inni też mają popsuty dzień.

— Chciałeś dostać Blantona — mówi. — Ale go nie dostaniesz.

Kończy rozmowę i znowu telefonuje do Steve’a Phillipsa. To jego styl: jeżeli za pierwszym razem nie słyszy odpowiedzi, którą chce usłyszeć, dzwoni znowu i znowu, aż do momentu, kiedy usłyszy satysfakcjonującą go odpowiedź. Wchodzenie w to, do czego dąży właśnie w tym momencie, byłoby taką głupotą, jak rozbijanie namiotu między niedźwiedzicą a jej młodym. Phillips reaguje już po pierwszym dzwonku.

— Czegoś się dowiedziałeś? — pyta Billy.

Cisza. Phillips mówi, że niczego nowego się nie dowiedział.

— Tak — mówi posępnie Billy. Zaczyna współczuć Phillipsowi, że są skazani na Swishera. Wtedy Phillips mówi coś nowego, co sprawia, że nastrój Billy’ego się polepsza. Frustrację wypiera zaciekawienie.

— Och, naprawdę?

Pauza.

— Ach tak, to jakiś pierdolony promyk światła na końcu pierdolonego tunelu.

Rozłącza się i zwraca do Paula.

— Mówi, że jeżeli Kazmir doczeka do jego kolejki, to go weźmie. — Scott Kazmir to kolejny miotacz z liceum, którym A’s nie są zainteresowani. Billy jest tak przejęty, że nie raczy nawet powiedzieć, jaką głupotą jest branie miotacza z ogólniaka w pierwszej rundzie. Wszyscy patrzą na tablicę i usiłują dojść, czy Kazmir, nowy kandydat Metsów, dotrwa do szóstej kolejki i dostanie się Metsom. Jest na to szansa; żaden inny zespół nie wskazał, że z pewnością go weźmie. Ale nikt nie ma też pojęcia, co Detroit Tigers czy Milwaukee Brewers, wybierające w siódmej i ósmej kolejce, zamierzają zrobić. Nie ma jasności. Można było tylko zakładać, że będą robili to, co robili w przeszłości. I na tym polegał problem: wybranie miotacza z liceum, takiego jak Kazmir, to była decyzja w stylu na dwoje babka wróżyła.

— W tym momencie pomógłby nam Fielder — mówi Chris Pittaro.

Fielder to noszący mylące nazwisko Prince Fielder[8], syn Cecila Fieldera, który w roku 1990 wywalczył pięćdziesiąt jeden baz domowych dla Detroit Tigers, a pod koniec swej kariery ledwo łaził pomiędzy bazami po każdym ze swych mamucich strzałów w trybuny — jeszcze większe problemy miał z niskimi piłkami. „Cecil Fielder stwierdził, że waży 118 kilogramów” — napisał kiedyś Bill James — „pozostawiając bez odpowiedzi pytanie, ile wskazałaby waga, gdyby stanął na niej również drugą stopą”. Cecil Fielder mógłby zjeść Jeremy’ego Browna w całości i jeszcze zostałoby mu miejsce na deser; jego syn miał jeszcze większe kłopoty z wagą. To zadziwiające, ale Prince Fielder był za gruby nawet dla Oakland A’s. O żadnym innym graczu baseballu w całej Ameryce Północnej nie można było tego powiedzieć. Pittaro chyba myśli, że klub Detroit Tigers może i tak wziąć Fieldera z przyczyn sentymentalnych. A jeżeli Tigers go weźmie, wywoła reakcję łańcuchową, która skończy się na tym, że Metsi mogą dostać jednego z graczy wytypowanych do pierwszej kolejki.

Zanim ktokolwiek zdołał przekalkulować, czy Kazmir pójdzie do Metsów, zaczyna się draft. W tym momencie właściciel Oakland A’s wchodzi do pokoju. Zaraz za nim podąża manager Art Howe. Ten ostatni staje pod ścianą, wysuwając do przodu dolną szczękę, co ma jego twarzy nadać wyraz filozoficznej zadumy. To samo robi na polu rozgrzewkowym podczas gier. To jedna z tajemnic baseballu: ludzie z zewnątrz zakładają, że to manager jest odpowiedzialny za ważne decyzje personalne. Od początku do końca tego procesu Howe, tak jak w przypadku wszystkich decyzji personalnych, nic nie wie i nie ma nic do powiedzenia.

Erik Kubota, dyrektor skautingu w A’s, zajmuje swoje miejsce przy mikrofonie i każe się wszystkim zamknąć. Zgromadzeni w pokoju draftu niedługo mają się dowiedzieć, na ile inna jest nowa, naukowa metoda dobierania graczy spośród amatorów. Zarząd A’s ma listę — nigdy nie jest ona oficjalna — dwudziestu graczy, którzy zostaliby zwerbowani w idealnym świecie. To znaczy gdyby pieniądze nie były problemem i dwadzieścia dziewięć innych zespołów nie rywalizowałoby o najlepszych graczy amatorskich w kraju. Lista jest efektem nowego spojrzenia na graczy amatorów. Figuruje na niej ośmiu miotaczy i dwunastu pałkarzy. Na razie są to same nazwiska.

Miotacze:

Jeremy Guthrie

Joe Blanton

Jeff Francis

Luke Hagerty

Ben Fritz

Robert Brownlie

Stephen Obenchain

Bill Murphy

Gracze na innych pozycjach:

Nick Swisher

Russ Adams

Khalil Greene

John McCurdy

Mark Teahen

Jeremy Brown

Steve Stanley

John Baker

Mark Kiger

Brian Stavisky

Shaun Larkin

Brant Colamarino

O dwóch graczach na inne pozycje, Khalilu Greenie i Russie Adamsie, Billy już wie, że pójdą, zanim nadejdzie kolejka A’s, więc nawet nie chce o nich dyskutować podczas spotkania. Jego najlepszy przyjaciel J.P. Ricciardi miał wziąć Adamsa, a inny bliski przyjaciel Kevin Towers, dyrektor generalny San Diego Padres — Greene’a. Dwaj miotacze: Robert Brownlie i Jeremy Guthrie byli reprezentowani przez agenta Scotta Borasa znanego z tego, że dla amatorów domagał się większych pieniędzy niż inni agenci. Gdy zespół nie zgadzał się i nie płacił żądanej sumy, Boras radził swym klientom, żeby przez rok odpoczęli od baseballu i zgłosili się do draftu rok później — wówczas będą mieli większe szanse na prawdziwe pieniądze. Taktyka stosowana przez Borasa przynosiła zadziwiające efekty. W 2001 roku z Toma Hicksa, właściciela Texas Rangers, agent wycisnął pakiet wartości 9,5 miliona dolarów za trzeciego bazowego z college’u o nazwisku Mark Teixeira. Gracz, który został wybrany przed Teixeirem, podpisał kontrakt za 4,2 miliona, a facet po nim — za 2,65 miliona. Pomiędzy nimi dwoma Boras za Teixera wyciągnął 9,5 miliona. Jeszcze przed naborem Boras znajdował płacących najwięcej za reprezentowanych przez siebie graczy i odstraszał od nich wszystkich innych. Zmieniało to draft w czystą aukcję.

Billy nie mógł sobie pozwolić na uczestnictwo w aukcji. Miał tylko 9,5 miliona dolarów do wydania, a Boras rozgłosił, że którykolwiek zespół miałby chęć na Jeremy’ego Guthriego, musiałby wysupłać 20 milionów — jeśli nikt tyle nie da, Guthrie wróci na Stanford na kolejny rok studiów. Cleveland Indians zgodzili się zapłacić tę cenę, więc to ten klub miał wziąć Guthriego w dwudziestej drugiej kolejce.

Z szesnastu graczy z listy, na których było go stać i których miał szansę dostać, Billy realnie patrząc, liczył na nie więcej niż sześciu. Ale prawda była taka, że do końca nie wiedział, ilu dostanie. Możliwe było, że będzie to tylko jeden gracz. Do czasu, kiedy nadejdzie jego druga kolejka, dwudziesta czwarta w ogóle, każdy z nich może być już zajęty. Jeżeli dostaną sześciu graczy z listy, powiedział Paul, będą zachwyceni. Jak dotąd żadnemu z zespołów nie udało się dostać sześciu z listy dwudziestu pożądanych graczy.

W pokoju panuje kompletna cisza. Draft odbywa się przez łącza telefoniczne, z dala od kibiców. Podczas draftu Pierwsza Liga Baseballu wcieliła w życie dystopijną wizję Billa Jamesa przewidującą zamknięcie stadionów dla kibiców i rozgrywanie meczów bez świadków. Zawodowy futbol i zawodowa koszykówka ze swoich draftów robią wielkie publiczne wydarzenie. Zbierają sławnych trenerów i zawodników w studio telewizyjnym i dają im do rąk wielkie plakietki z wielkimi liczbami. Kibice futbolu i koszykówki mogą obserwować rodzącą się przyszłość swoich zespołów. Draft Pierwszej Ligi Baseballu to telekonferencja. Obecnie nadawana w sieci.

Pittsburgh Pirates, drużyna, która w sezonie podstawowym osiągnęła najgorszy wynik w 2001 roku, ma prawo do pierwszego wyboru. Z głośnika przez trzaski przebija się głos z Pittsburgha:

— Ponowiony draft numer 0090. Bullington, Bryan. Praworęczny miotacz, Uniwersytet Stanowy Ball. Fishers, Indiana.

I ot tak sobie pierwsze 4 miliony dolarów są wydane, ale przynajmniej są wydane na gracza z college’u. („Ponowiony draft” oznacza, że gracz był obiektem draftu już wcześniej). Następnych pięć zespołów należących do najbardziej godnych pożałowania organizacji w zawodowym baseballu wybiera graczy z liceów. Tampa Bay bierze łącznika — licealistę Melvina Uptona, Cincinnati — miotacza z liceum, Chrisa Grulera, Baltimore werbuje miotacza z liceum, Adama Loewena, Montreal sięga po kolejnego miotacza z liceum, Clintona Evertsa. Dokonane wybory z punktu widzenia A’s są zachwycająco szalone. Osiem z pierwszych dziewięciu klubów bierze licealistów. Najgorsze zespoły w baseballu, zespoły, które najmniej mogą sobie pozwolić na zmarnowanie draftu, poszły do kasyna, odpuściły i podeszły prosto do stołu do gry w kości.

Billy i Paul już nie myślą o drafcie jak o grze w kości. Są parą rachmistrzów przy stoliku blackjacka; uznali, że udało się im znaleźć sposób na kasyno i ogranie właściciela. Uważają, że może im się udać przejęcie kasyna. Za każdym razem kiedy jakiś zespół stawia na gracza z liceum, Billy wyrzuca pięść w górę: każdy zwerbowany gracz, którego on nie chce, zwiększa jego szansę na dostanie tego, którego sam wybrał. Kiedy Milwaukee Brewers biorą Prince’a Fieldera przy ósmym podejściu, pokój eksploduje. To oznacza, że Scott Kazmir prawdopodobnie będzie do wzięcia przez Metsów. I jest. I Metsi go biorą. (Wydają 2,15 miliona dolarów za jego podpis na kontrakcie). W szesnastej minucie draftu Erik Kubota pochyla się nad mikrofonem, starając się prawie skutecznie, by jego głos brzmiał spokojnie i opanowanie.

— Oakland wybiera Swishera Nicolasa. Pierwszego bazowego/centra. Uniwersytet Stanowy Ohio. Parkersburg, Wirginia Zachodnia. Syn byłego gracza ligi Steve’a Swishera.

— Prince Fielder uratował nasze dupska — mówi jeden ze starszych skautów. Nawet grubi gracze, którzy nie pracują dla A’s, wykonują robotę dla tego klubu.

Billy cały czas stoi. Ma Swishera w saku: kogo jeszcze może dostać? Dostał nowy zastrzyk energii, ale jego twarz pozostaje nieprzenikniona. Jest jak sprzedawca obligacji, który zarobił duży szmal z samego rana i popołudnie zaczyna bez strachu. Ale zachłannie się rozgląda za następnym zarobkiem. Pewny, że strach panujący na rynku stworzy dla niego nowe możliwości. Cokolwiek by się teraz zdarzyło, nie straci na tym. Ale ile może zyskać? Złość przeminęła, pozostając tylko w pamięci innych ludzi. Już nie jest na stanowisku pałkarza. Jest na środku pola i przygotowuje się do spektakularnego przechwytu, którego nikt się po nim nie spodziewa. „Billy jest jak rekin” — dawno temu powiedział J.P. Ricciardi, próbując wyjaśnić, co Billy’ego różni od innych dyrektorów generalnych. „Nie chodzi o to, że jest bystrzejszy niż przeciętny niedźwiedź. Jest niepowstrzymany. To najbardziej niepowstrzymana osoba, jaką znałem w życiu”.

Billy wędruje w przód i w tył między swoją listą życzeń, Paulem i Erikiem. Z Paulem konfrontuje swoje opinie, Erik ma wykonywać jego życzenia. Jak każdy sprzedawca obligacji kocha podejmować decyzje — im szybciej, tym lepiej. Patrzy na nazwiska graczy na białej tablicy i słucha trzasków z głośnika. Trzej miotacze z listy życzeń (Francis, Brownlie i Guthrie) idą szybko. Szesnastu graczy, których bardzo chce kupić, jest nadal do wzięcia. Druga pierwszorundowa kolejka A’s nosi numer 24 (jest zapłatą od Yankees za prawo kupienia Jasona Giambiego), po niej szybko następują kolejki numer 26, 30, 35, 37 i 39. Billy uzgodnił z Erikiem i Paulem, że wykorzysta 24. kolejkę, by dostać Johna McCurdy’ego, łącznika z Uniwersytetu Maryland, drugiego pałkarza z jego listy życzeń. McCurdy był niesympatycznie wyglądającym polowym z najwyższym procentem skutecznych uderzeń w kraju. Mieli go przestawić na drugiego bazowego, gdzie jego gra w polu miałaby mniejsze znaczenie. Billy uznał, że McCurdy mógłby być następnym Jeffem Kentem.

Na linii zgłasza się klub White Sox.

— Teraz pójdzie Blanton — mówi Billy.

Kiedy Kenny Williams powiedział Billy’emu godzinę temu, że White Sox bierze Blantona, Billy’emu nie pozostało nic innego jak się zgodzić, że byłoby to dowodem niepokojąco dobrego osądu z ich strony. Zdaniem Billy’ego Blanton jest drugim najlepszym miotaczem w drafcie, wyprzedza go tylko miotacz ze Stanfordu Jeremy Guthrie.

Głos White Sox trzeszczy w głośniku:

— White Sox wybiera w ramach ponowionego draftu numer 0103, Ring, Roger. Leworęczny miotacz. Uniwersytet Stanowy San Diego, La Mesa, Kalifornia.

— Wy popaprańcy, stroicie sobie ze mnie żarty! — przeklina Billy niezmiernie uradowany. Nie robi przerwy, żeby się poskarżyć, że Kenny Williams skłamał, iż bierze Blantona. (Czy bał się, że Billy może wziąć Ringa?) — Ring przed Blantonem? Zmiennik przed podstawowym graczem?

Nagle spada na niego myśl: „Blanton dostanie się nam”. Drugi najlepszy miotacz w drafcie. Mówi to, ale nadal nie może w to uwierzyć. Patrzy na tablicę i przelicza jeszcze raz, co zrobią generalni dyrektorzy w pięciu następnych kolejkach.

— Wiecie co? — mówi już pewniejszym głosem. — Blanton będzie do wzięcia w 24. kolejce.

— Blanton i Swisher — dodaje Erik. — To bieg do bazy domowej.

— Giants nie wezmą McCurdy’ego, tak? — pyta Billy. San Francisco Giants przysługuje dwudziesta piąta kolejka, to jedyny wybór między następnymi dwoma kolejkami A’s. — Bierzemy Blantona w 24. i McCurdy’ego w 26.

— Swisher, Blanton i McCurdy — mówi Erik. — To nie w porządku. — Wciska guzik przy głośniku. Jego głos drży jak u człowieka telefonującego do domu z informacją, że trzyma w ręku wygrany los Lotto. Bierze Blantona w 24. kolejce, przerywa na chwilę, kiedy Giants ogłaszają swoją decyzję, i w 26. kolejce bierze McCurdy’ego.

Wszyscy w pomieszczeniu, nawet ludzie na zapleczu, którzy nie mają bladego pojęcia, co się dzieje, przy czym do grupy tej należy zarówno manager, jak i właściciel Oakland A’s, biją brawo. Wszyscy zakładają, że jeżeli Billy dostanie to, czego chce, klub z pewnością na tym skorzysta. To show Billy’ego Beane’a, ale to jeszcze nie jest koniec.

Billy patrzy na tablicę.

— Fritz — mówi. — To byłoby nieprawdopodobne, gdyby nam się udało wziąć także Fritza. — Benjamin Fritz, praworęczny miotacz z Uniwersytetu Stanowego Fresno. Trzeci najlepszy praworęczny miotacz w drafcie, według danych z komputera Paula DePodesty.

— Nie ma szansy, żeby Teahen poszedł wcześniej niż w 39. kolejce, zgadza się? — szybko pyta Paul. Widzi, co robi Billy. Zdawszy sobie sprawę, że może dostać większość dobrych pałkarzy, Billy zastanawia się teraz, czy może dostać także najlepszych miotaczy. Paul, patrząc obiektywnie, stwierdza, że superpałkarze są lepszym nabytkiem niż miotacze. Uważa, że najlepszą rzeczą byłoby wzięcie miotaczy hurtem, jak najtaniej. Nie chce ryzykować straty superpałkarzy.

— Teahen będzie do wzięcia do 39. kolejki — stwierdza Billy.

Nikt nie spieszy się z potwierdzeniem.

— Bierz Fritza w 30., Browna w 35., a Teahena w 37. — mówi Billy.

Erik nachyla się do mikrofonu, jednocześnie nasłuchując. Arizona Diamondbacks bierze jeszcze jednego licealistę w dwudziestej siódmej kolejce, a Seattle Mariners kolejnego w dwudziestej ósmej. Astros bierze gracza z college’u, ale nie Fritza, w trzydziestym ciągnieniu. Erik więc bierze Fritza w trzydziestej kolejce.

— Właśnie dostaliśmy dwóch z trzech najlepszych praworęcznych miotaczy w kraju i dwóch z czterech najlepszych graczy z pola — oznajmia Paul.

— To się nie zdarzyło — stęka Billy. — Nie uważacie, że to nie jest normalne?

Kiedy zbliża się trzydziesta piąta kolejka, Erik ponownie pochyla się nad mikrofonem. Gdyby pochylił się jeszcze odrobinę bardziej, mógłby usłyszeć, że w całej lidze ludzie wyłączają telefony, żeby się pośmiać. Bo się śmieli. Będą sobie robili żarty z tego, co robi zespół Oakland A’s, ale będzie to dla nich lekcją. I karą za nieumiejętność przewidywania, za brak wyobraźni, za niewiarę w to, że ktoś może robić rzeczy, których nikt wcześniej nie robił. Z nieumiejętności przewidywania i braku wyobraźni rodzi się niepowodzenie. Nieefektywność rynkowa jest wynikiem wykluczenia całej klasy ludzi tylko ze względu na wygląd; efektem tego jest niemożność znalezienia właściwej osoby do konkretnej pracy.

Kiedy został zapytany, który z obecnych lub byłych graczy ligowych najbardziej przypomina Jeremy’ego Browna, Paul rozmyślał przez dwa dni i w końcu odpowiedział: „On nie ma odpowiednika”. Sam Jeremy siedział w Tuscaloosie, słuchał w sieci transmisji telekonferencji i obgryzał paznokcie. Ciągle nie mógł uwierzyć, że A’s weźmie go w pierwszej rundzie. Poza rodzicami i dziewczyną nikomu o tym nie powiedział i na wypadek, że do tego nie dojdzie, zmusił ich do złożenia przysięgi, że nikomu tego nie wygadają. Jakaś jego część nadal uważa, że został wystawiony na pośmiewisko. Ta jego część umiera, kiedy słyszy, jak jego nazwisko zostaje wywołane.

— Oakland wybiera w ramach ponowionego draftu numer 1172. Brown, Jeremy, łapacz, Uniwersytet Alabama, Hueytown, Alabama.

Kilka minut po tym jak Erik wymawia jego nazwisko, telefon Jeremy’ego Browna zaczyna dzwonić. Najpierw rodzina i przyjaciele, później agenci. Wszyscy ci agenci, o których nigdy nie słyszał, chcą znaleźć się w jego życiu. Scott Boras nagle chce reprezentować Jeremy’ego Browna. Agenci będą mu powtarzać, że mogą zdobyć dla niego pół miliona dolarów więcej, niż obiecali mu w A’s. On im powtarza, że zawarł z A’s umowę na własną rękę i że ma zamiar jej dotrzymać. I dotrzymuje.

Dla Billy’ego Beane’a dwie następne godziny są jak objawienie. Po pierwszych siedmiu rundach konstatuje, że ma pięciu superpałkarzy ze swojej i Paula listy życzeń: Teahena, Bakera, Kigera, Stavisky’ego i Colamarina. Kiedy w siódmej rundzie Erik pochyla się nad mikrofonem i bierze tego ostatniego gracza — Branta Colamarina, oburęcznego pierwszego bazowego z Uniwersytetu Pittsburgh — Paul ma na twarzy wyraz czystej ekstazy.

— Nikt w baseballu się z tym nie zgodzi — oznajmia — ale Colamarino może być najlepszym pałkarzem w kraju.

To stwierdzenie wiele mówi na temat tego, jak niekonwencjonalne były narzędzia oceny A’s: klubowi udało się wziąć prawdopodobnie najlepszego superpałkarza w kraju w 218. kolejce draftu.

Paul kontynuuje:

— Wiecie, co mnie zachwyca w tym chłopaku? W tym chłopaku zachwyca mnie to, że jest w nim coś, przez co wszyscy inni go skreślili, i wiem, że to coś nie ma żadnego znaczenia.

Kiedy Brant Colamarino po raz pierwszy zdejmie koszulkę w szatni A’s, trener poinformuje Billy’ego, że „Colamarino ma cycki”. Colamarino podobnie jak Jeremy Brown nie wygląda tak, jak powinien wyglądać młody gracz w baseball. Cycki są jedną z tych rzeczy, które u baseballisty nie mają znaczenia. Billy ma jedno pytanie: jak powinien się nazywać męski biustonosz?

Niemal każdy inny zespół patrzy na rynek prawie w taki sam sposób albo przynajmniej tak działa, jakby tak patrzył. Każdy klub, gdyby udało mu się kupić trzech graczy z listy życzeń zawierającej dwadzieścia nazwisk, czułby się jak w siódmym niebie. Połączenie sukcesu we wszystkich przysługujących zespołowi siedmiu kolejkach pierwszej rundy, dziwnych kryteriów wyboru baseballistów i generalnego dyrektora chcącego narzucić te kryteria działowi skautingu stworzyło coś na kształt odrębnego rynku. Oakland A’s z liczącej dwadzieścia pozycji listy życzeń zdobył niewiarygodną liczbę trzynastu graczy: czterech miotaczy i dziewięciu pałkarzy. Klub zwerbował graczy odrzucanych przez swych własnych skautów jako zbyt niskich, zbyt chudych, zbyt grubych lub zbyt powolnych. Zyskali miotaczy, którzy w ocenie skautów nie rzucali wystarczająco mocno, i pałkarzy, którzy nie mieli dosyć siły w rękach. W pierwszej rundzie zwerbował dzieciaki, które nie przypuszczały, że zostaną wybrane przed rundą piętnastą, a w niższych rundach dzieciaki nieprzypuszczające, że w ogóle zostaną wzięte. Zwerbowali baseballistów.

To było tak, jakby znikąd pojawił się inwestor i wstrząsnął Wall Street, kupując akcje tylko restauracji wegetariańskich lub producentów samochodów elektrycznych. Z jedną różnicą. Przecena na rynku papierów wartościowych ma konsekwencje dla przedsiębiorstw i osób zawodowo zarządzających pieniędzmi. Kawałki papieru niespecjalnie dbają o to, co człowiek myśli o ich fizycznej wartości. Przecena na rynku graczy baseballu znajduje odbicie w życiu młodych ludzi. To było tak, jakby sygnał promieniował z pomieszczenia draftu Oakland A’s i jakby promień lasera docierał do tych młodych ludzi, którzy przy zapisie całej swojej kariery i dokonań widzieli odsyłacz — przypis na dole strony brzmiał: „On nie ma szans, ponieważ nie wygląda jak baseballista pierwszej ligi”.

Billy Beane był człowiekiem stworzonym przez zawodowy baseball do atakowania jego zwyczajów i rytuałów. Sam o sobie myślał jako o kimś, kto toczy wojnę przeciw subiektywnym osądom. Ale robił coś więcej. W którymś momencie Chris Pittaro powiedział, że rzeczą, która go uderzyła w Billym, było to, że stale poszukiwał graczy niepodobnych do siebie. Billy Beane wybrał się na poszukiwanie, i to skuteczne, graczy będących jego antytezą. Młodych mężczyzn, którzy oblewali pierwszy test: nie wyglądali dobrze w zawodniczych uniformach. Młodych ludzi, którzy nie mogliby grać w żadną inną grę oprócz baseballu. Młodych chłopców, którzy poszli do college’ów.

Gruby skaut wchodzi powolnym krokiem. Jest jednym ze starszych skautów i jak większość jemu podobnych opuści Oakland po zakończeniu sezonu, żeby poszukać drużyny, która doceni jego wiedzę i doświadczenie. Później okazało się, że ci pokraczni gracze, którzy trafili do nowej drużyny, wysłali starych skautów na zieloną trawkę. Ale w tej chwili starsi skauci są głównie rozbawieni.

— Właśnie rozmawiałem z Kigerem — lakonicznie stwierdza starszy skaut. Mark Kiger gra na pozycji łącznika na Uniwersytecie Floryda, to maszynka do łamania miotaczy przeciwnika i mistrz w zdobywaniu baz. Zbyt niski do gry w zawodowym baseballu, przynajmniej zdaniem skautów. Teraz to werbunek Oakland z piątej rundy.

— Co powiedział? — interesuje się Billy.

— Dziękuję! Dziękuję! Dziękuję! — odpowiada gruby skaut i wybucha śmiechem. — Marzył, żeby w ogóle załapać się na draft.

To miał być jeden z najszczęśliwszych dni w karierze Billy’ego Beane’a. Nie mógł jeszcze wiedzieć, czy znalazł nowy sposób skupiania irracjonalnych nadziei młodych ludzi, czy, na co liczył, wyeliminował nadzieję z równania. Ale wydawało mu się, że wiedział. Pod koniec dnia rozejrzał się po sali draftu z radosnym uśmiechem i powiedział: „To jest prawdopodobnie najdziwniejszy dzień, jaki przeżyłem w baseballu”. I przez tylne drzwi wyszedł z pomieszczenia i wszedł do Coliseum. Miał jeszcze kolejną bombę do odpalenia pod konwencjonalną mądrością baseballowej pierwszej ligi. Nosiła ona nazwę Oakland A’s.

ROZDZIAŁ 6

TEORIA WYGRYWANIA

W NIEUCZCIWEJ GRZE

Nie było prostego podejścia do problemu, który Billy Beane usiłował rozwiązać. Można by go obrazowo przedstawić jako dotyczące pułapu zadłużenia pytanie w kwizie algebraicznym: masz 40 milionów do wydania na dwudziestu pięciu graczy. Twoi oponenci już wydali po 125 milionów — każdy na swych własnych dwudziestu sześciu graczy — i trzymają kolejne 100 milionów w zapasie. Co zrobisz ze swoimi czterdziestoma milionami, żeby uniknąć sromotnej porażki? „Czego nie zrobisz” — odwraca pytanie Billy Beane. „Nie możesz robić tego, co robią Yankees, bo gdybyś tak postąpił, byłbyś skazany na porażkę, bo oni mają na to gotówkę trzykrotnie większą od naszej” — sam sobie odpowiada. Uboga drużyna nie może sobie pozwolić na kupowanie gwiazd pierwszej ligi u szczytu ich kariery. Nie stać jej nawet na kupowanie średnio opłacanych graczy. Przeciętna płaca w pierwszej lidze to 2,3 miliona dolarów. Przeciętna płaca w Oakland to poniżej 1,5 miliona. Mniej zasobny klub był zmuszony do szukania okazji: młodych graczy, a jeżeli starszych, to takich, których rynek nie docenił. Wydawało się to niemożliwe, jeżeli się wzięło pod uwagę obserwowaną w ciągu ostatnich dwudziestu pięciu lat inflację zarobków w baseballu profesjonalnym, która sprawiała, że każdy gracz pierwszej ligi był za nisko opłacany. Gdyby rynek ocierał się chociaż o racjonalność, każdego utalentowanego zawodnika kupiłyby bogate kluby, a Oakland A’s nie miałby żadnych szans w rywalizacji. Jednak A’s miał szansę. Jakim cudem?

Dziwne było to, że Główna Liga Baseballu zadała sobie dokładnie to samo pytanie, tyle że na swój zidiociały, zbiurokratyzowany sposób. Po zamknięciu sezonu 1999 Główna Liga Baseballu powołała coś, co nazwała Komitetem Ekspertów do spraw Ekonomii w Baseballu, który miał opracować dokument zatytułowany „Raport z Panelu Komitetu Ekspertów”. Zadeklarowanym celem Komitetu było zbadanie „kwestii, czy obecny system ekonomiczny baseballu stwarza problem »konkurencyjnej nierównowagi« w grze”. Przewodniczący Komitetu Bud Selig poprosił czterech ludzi o nieskazitelnej reputacji: byłego senatora Stanów Zjednoczonych George’a Mitchella, rektora Uniwersytetu Yale Richarda Levina, dziennikarza George’a Willa i byłego przewodniczącego Rezerwy Federalnej Stanów Zjednoczonych Paula Volckera, żeby napisali raport na temat ekonomicznych nierówności w baseballu. Selig był właścicielem Milwaukee Brewers, chyba najbardziej godnej pożałowania drużyny w lidze. Bez wątpienia bardzo chciał wierzyć, że kłopoty Brewers wynikały z braku pieniędzy, a nie z głupoty. Miał interes w tym, żeby Komitet doszedł do wniosku, że zarobki graczy należy ograniczyć i że bogatsze kluby powinny subsydiować te biedniejsze. Wyraźnie to udowodnił, optując za powołaniem do Komitetu Ekspertów właścicieli innych biednych, będących w żałosnej sytuacji drużyn. Ale czterej pozostali członkowie Komitetu zdecydowanie się temu sprzeciwili, więc Selig spuścił nieco z tonu. Udało mu się tylko wywalczyć, że właściciele mogli obserwować obrady.

Nie miało to jednak żadnego znaczenia. W lipcu 2000 roku panel zrobił prawie dokładnie to, czego oczekiwał od niego Bud Selig: doszedł do wniosku, że ubogie kluby nie mają szans w konfrontacji z zasobnymi zespołami, że taka sytuacja szkodzi baseballowi i że należy znaleźć sposób na zmniejszenie różnic między bogatymi i biednymi klubami. George Will, konserwatywny dziennikarz, okazał się najbardziej szczerym orędownikiem socjalizmu w baseballu, co już samo w sobie było dosyć dziwne. Często używał dramatycznego porównania, że w baseballu stosunek listy płac siedmiu najbogatszych i siedmiu najbiedniejszych klubów to 4:1, podczas gdy w koszykówce — 1,75:1, a w futbolu 1,5:1. Baseball był główną amerykańską dyscypliną sportową, w której sukces kupowało się za pieniądze, twierdził, a to jest przestępstwo przeciwko duchowi sportu. Gdyby kibice Brewers, Royals i Devil Rays zorientowali się, że ich drużyny istnieją tylko po to, żeby New York Yankees mieli kogo rutynowo i regularnie gromić, zupełnie porzuciliby ten sport. Stawką miała być ni mniej, ni więcej tylko przyszłość zawodowego baseballu.

Można by znaleźć wiele argumentów zarówno na poparcie tej tezy, jak i ją podważających, ale jak zgodnie stwierdzili dwaj obserwatorzy obrad, tylko jeden członek Komitetu miał chęć je wypowiedzieć. Był to Paul Volcker, jedyny uczestnik obrad legitymujący się wykształceniem ekonomicznym. Ku rozdrażnieniu wszystkich pozostałych członków Komitetu stale zadawał te same dwa prowokacyjne pytania:

1. Jeżeli biedne kluby są rzeczywiście w tak tragicznej sytuacji finansowej, dlaczego kupujący je bogaci faceci nadal płacą wysokie kwoty?

2. Jeżeli nie ma żadnej nadziei dla ubogich klubów, jak to się dzieje, że Oakland A’s mający drugą najniższą w lidze listę płac, wygrywa tyle gier?

Właściciele nie mieli dobrych odpowiedzi na te pytania, więc zaprosili Billy’ego Beane’a. Poprzedni sezon, w 1999 roku, A’s zakończył z wynikiem 87:75 i nie dostał się do play-off, ale w porównaniu do 1998, pierwszego roku pracy Billy’ego, zanotował znaczną poprawę, bo wówczas uzyskał wynik 74:88. I jeszcze mocniejszy wydawał się w 2000 roku. Volcker wyczuł, że coś jest nie tak. Jeżeli wyniki w profesjonalnym baseballu są w tak dużym stopniu zależne od zasobów finansowych, jak mógł pojawić się wyjątek? Jak biednemu klubowi udała się tak spektakularna poprawa wyników? Paul DePodesta przygotował prezentację i Billy wyprawił się do Nowego Jorku, żeby wyjaśnić Volckerowi, dlaczego jemu się to udało. Nie miał interesu w tym, żeby powstrzymać Komitet Ekspertów przed dojściem do konkluzji, że życie się z nim obchodzi niesprawiedliwie. Byłby zachwycony, gdyby kwoty wydawane na graczy zostały ograniczone lub, jeszcze lepiej, gdyby ktoś skłonił Yankees do przekazania mu części swoich pieniędzy. Kiedy stanął przed Komitetem, włączył projektor. Na ekranie pojawił się slajd:

P I E R W S Z A   L I G A

„Film o nieszczęsnym klubie Cleveland Indians”

W celu zmontowania przegrywającej drużyny właściciel rozprowadza listę graczy mających dostać zaproszenie na wiosenny trening. Działacze stwierdzają, że większość tych graczy ma szczyt kariery dawno za sobą. Kibice, widząc tę listę, zauważają: „Nigdy nie słyszeliśmy o tych facetach”.

Nasza sytuacja bardzo przypomina tę z filmu.

Kiedy to odpowiadało jego celom, Billy potrafił przedstawić sytuację w najczarniejszych barwach. Powiedział uczestnikom panelu, że brak środków w Oakland A’s na sławne gwiazdy sprawia, że niezależnie od tego, jak dobrze gra zespół, kibice się od niego odwracają. Co zresztą nie było zgodne z prawdą. Wszystkie badania marketingowe wykazywały, że kibiców interesowały wyłącznie zwycięstwa. Wygraj z drużyną znikąd, kibice pojawiają się tłumnie, a drużyna znikąd staje się zespołem gwiazd. Przegrana z gwiazdami i kibice zostają w domu, a gwiazdy spadają do kategorii ludzi znikąd. Gromadzenie ludzi znikąd, tworzenie z nich efektywnej maszyny do wygrywania i obserwowanie, jak ci ludzie wyrastają na gwiazdy, było jedną z największych przyjemności związanych z kierowaniem ubogim klubem baseballowym.

Billy powiedział także członkom Komitetu Ekspertów, że to, iż nie może płacić rynkowej ceny za graczy, być może sprawi, że sukces jego drużyny będzie efemeryczny. Może właśnie to Komitet chciał usłyszeć. Jednak w rzeczywistości Billy głęboko wierzył w co innego. Był niemal pewien — a wydawało się, że Paul Volcker też to podejrzewa — że rynek graczy baseballowych jest nieefektywny, a zasięg oddziaływania zdrowej baseballowej strategii tak mały, iż mądry zarząd może jeszcze długo grać na nosie ludziom dysponującym stertami banknotów. Kontynuował swoje wystąpienie, przedstawiając słuchaczom kolejne obrazy ilustrujące dziwaczność sytuacji. Klub Oakland A’s wygrał 87 gier w 1999 roku, 91 w 2000 roku i aż 102 w 2001 roku — w dwóch ostatnich latach awansował do play-off.

Krótko mówiąc, drużyna była coraz lepsza. Szybko rosnąca różnica zasobów finansowych nie wywoływała widocznych efektów w Oakland. Z każdym rokiem klub relatywnie ubożał i każdego roku wygrywał więcej meczów. Może po prostu mieli szczęście. A może wiedzieli coś, czego nie wiedział nikt inny. Albo — jak im się wydawało — działali coraz efektywniej. Kiedy w 2001 roku drugi raz z rzędu przegrali piąty i decydujący mecz play-off z Yankees, w zarządzie Oakland A’s i tak panowała zgoda co do tego, że ich drużyna była lepsza, a Yankees mieli więcej szczęścia (w dodatku także w zarządzie Yankees o tym doskonale wiedziano). Obie strony zdawały sobie też sprawę, że duża część 120 milionów dolarów, które klub Yankees zapłacił Jasonowi Giambiemu, żeby go wyrwać z Oakland A’s, była należnością za to, że Giambi nigdy już nie zagra dla Oakland.

W każdym razie na początku sezonu 2002 Oakland A’s stał się przyczyną konsternacji Buda Seliga i całej Pierwszej Ligi Baseballu. „Aberracja” — tak prezes Federacji Baseballu i ludzie dla niego pracujący nazywali drużynę z Oakland, a kiedy ich pytano, co rozumieją pod tym nieprecyzyjnym określeniem, odpowiadali nic nie wyjaśniającym zdaniem: „Poszczęściło im się”. Bieżący rok miał być tym, w którym szczęście opuści Oakland A’s. Względna wartość listy płac drużyny znowu się zmniejszyła. W dniu otwarcia sezonu różnica między listami płac Yankees i Oakland A’s wzrosła gwałtownie z 62 w 1999 roku do 90 milionów w roku 2002. Koszmarny scenariusz przewidziany przez panel Komitetu Ekspertów w 2002 roku urzeczywistnił się. Oakland A’s stracił na rzecz bogatszych klubów kilku czołowych zawodników: Jasona Isringhausena, Johnny’ego Damona i Giambiego.

Dla deterministy finansowego takiego jak Bud Selig cudem było, że się po prostu nie poddali. Oczywiście nikt w profesjonalnym baseballu nie dopuszcza myśli o wycofaniu się z rozgrywek. Ale przecież można, porzuciwszy wszelką nadzieję na wygraną, każdego dnia pojawiać się w pracy po to tylko, żeby zainkasować wypłatę. Sport zawodowy ma na to specjalne określenie: „przebudowa”. Tak przecież ciągle postępuje co najmniej pięć pierwszoligowych zespołów. Kansas City Royals przebudowują się już od czterech lub pięciu lat. Brewers Buda Seliga trwa w tym stanie od dekady. Oakland A’s nie zdecydował się na to z prostego powodu: wszyscy w klubie nadal głęboko wierzyli, że będą wygrywali. Może nie tak wiele gier, ale wystarczająco dużo, żeby awansować do play-off.

Przed sezonem 2002 Paul DePodesta zredukował nadchodzące sześć miesięcy do problemu matematycznego. Ocenił, że 95 wygranych powinno im dać awans do play-off. Następnie wyliczył, że do wygrania 95 gier potrzebują 135 biegów do bazy domowej, czyli home runs (konkluzja, że istniał stały związek między ogólną liczbą biegów w sezonie a liczbą wygranych w tymże sezonie, była kolejnym odkryciem Jamesa). Następnie, kierując się dokonaniami graczy drużyny, przeliczył, ile przebiegów zdobędą i na ile pozwolą przeciwnikom. Powiedział, że jeśli nie przydarzy się im nadzwyczajna seria kontuzji, drużyna powinna zaliczyć od 800 do 820 przebiegów i pozwolić na 650 do 670 przeciwnikom (ostatecznie zmieścili się w zakreślonych granicach, zaliczając 800 i pozwalając na 653 przebiegi przeciwnikom). Na tej podstawie przewidział, że drużyna powinna wygrać od 93 do 97 gier — więc będzie miała szansę na wejście do play-off. „W przeszłości niewiele było zespołów, które wygrały 95 spotkań i nie przebiły się do play-off, tego jestem pewien” — stwierdził.

W 2001 roku Oakland A’s wygrał 102 mecze w sezonie podstawowym. W 2002 rok klub zaczynał bez trzech graczy powszechnie uważanych za najlepszych, a oczekiwanym rezultatem była utrata tylko siedmiu wygranych. Jak to się miało udać? Jedynym sposobem na zrozumienie tego było przyjrzenie się, co drużyna z Oakland straciła albo co w powszechnym przekonaniu straciła, kiedy bogatsze kluby przejęły jej trzy gwiazdy.

Pierwszy, najłatwiejszy do zrozumienia przypadek to kończący grę miotacz (zwany closer — zamykający) Jason Isringhausen. Kiedy Billy Beane kupił go w połowie 1999 roku, narzucał w pierwszej lidze dla New York Mets. Żeby go dostać wraz z jeszcze droższym miotaczem Gregiem McMichaelem i dodatkowo zdobyć pieniądze na pensję McMichaela, Billy Beane musiał zrezygnować z zasiedziałego w Oakland kończącego miotacza Billy’ego Taylora, który stracił efektywność mniej więcej w momencie wejścia w skład Metsów — Beane kilka lat wcześniej wyrwał go z niższej ligi za parę tysięcy dolarów.

Dzięki doskonałemu oglądowi sytuacji, co doprowadziło zarówno do przekształcenia nikomu nieznanych baseballistów z niższej ligi w pierwszoligowych zamykających, jak i do skutecznej odmowy płacenia im milionów w momencie, kiedy odzyskiwali swoje karty zawodnicze, Billy doszedł do wniosku, że znacznie bardziej opłaca się wychowywać zamykających niż ich kupować. Mający ustaloną pozycję zamykający byli systematycznie przepłacani, w dużej części z winy statystyki, zgodnie z którą rynek traktował ich jako „ratunek” — już to słowo sprawiało, że człowiek, który został tak określony, był bardzo ważny. Ale to, co zazwyczaj opisywano jako ratunek (puste bazy w dziewiątym inningu przy prowadzeniu drużyny), okazywało się dalece mniej niebezpieczne niż wiele innych sytuacji, w obliczu których stawali miotacze. Statystyki zamykających również nie były imponujące. Można wziąć miotacza nieco lepszego od przeciętnego i ustawić go na pozycji zamykającego. Później trzeba tylko pozwolić mu wykonać kilka skutecznych narzutów i już można go sprzedać. Można też kupić przeciętnego miotacza, podpompować jego cenę na rynku przez fałszywą reklamę i odsprzedać go za cenę wyższą od ceny zakupu. Billy wykonał tę operację dwukrotnie i doszedł do wniosku, że mógłby to robić na okrągło.

Odejście Jasona Isringhausena nie było więc stratą dla Oakland A’s, ale szczęśliwym efektem działania maszynki do robienia pieniędzy nazywanej „handlem zamykającymi”. W zamian za Isringhausena, który odszedł do St. Louis Cardinals, A’s otrzymał dwa skarby: przysługujące Cardinals prawo wyboru w pierwszej rundzie i będące rekompensatą kolejne prawo wyboru w pierwszej rundzie. Pierwsze prawo wykorzystali na rekrutację Banjamina Fritza, miotacza mającego niższą cenę i jaśniejszą przyszłość od Isringhausena. Drugie — na pozyskanie Jeremy’ego Browna.

Komitet Ekspertów postawił niewłaściwe pytanie. Problemem nie było, czy drużyna baseballowa może zatrzymać swą gwiazdę nawet po zakończeniu sześcioletniej umownej niewoli, kiedy zawodnik odzyskuje prawo do swobodnego dysponowania swoją osobą, czyli staje się tak zwanym wolnym agentem. Chodziło raczej o to, jak klub baseballowy ma szukać nowego zawodnika, który zastąpi utraconego. Jak łatwo czy też jak trudno jest znaleźć zmienników? Krótka odpowiedź brzmiała: łatwiej niż się ludziom kierującym drużynami baseballowymi zdawało.

Znalezienie miotacza, który mógłby szybko zostać dobrym zamykającym, nie było wcale trudne. Żeby wypełnić lukę na ławie rezerwowych, Billy przehandlował z Toronto Blue Jays trzeciego bazowego z niższej ligi, Erica Hinskego, w zamian za Billy’ego Kocha, kolejnego surowego szybkiego miotacza. Wiedział, że Hinske był bardzo dobry (w 2002 roku uznano go za Debiutanta Roku Ligi Amerykańskiej), ale Oakland A’s miał jeszcze lepszego trzeciego bazowego — Erica Chaveza. Ponadto Billy wiedział, że o ile nie przydarzy mu się jakieś nieszczęście, także Koch mocno zyska na wartości. Koch wykona swoje „ratunki” i będzie przez inne kluby postrzegany jako ten, kto ma największy wpływ na sukces zespołu (choć nie do końca to prawda) — wtedy A’s będzie go mógł sprzedać w zamian za kogoś tańszego, młodszego, a może nawet lepszego.

Strata Johnny’ego Damona, byłego centra A’s, to była całkiem inna sprawa. Kiedy Damon podpisał umowę z Bostonem, A’s przejął od Red Sox prawo pierwszorundowego wyboru (by wziąć Nicka Swishera) i jeszcze jedno prawo wyboru w pierwszej rundzie tytułem rekompensaty. Ale Damon zostawił dwie ogromne dziury: w obronie w środku pola i w ofensywie na stanowisku pierwszego pałkarza. Z tych dwóch problem ataku był łatwiejszy do wyjaśnienia. Kiedy kibic patrzył na Damona, widział fascynującego pierwszego pałkarza, takiego, jakiego drużyna musi mieć, żeby skutecznie rywalizować w lidze. Zarząd z kolei widział, że Damon nie do końca jest świadom, skąd biorą się runs.

Paul DePodesta został zatrudniony przez Billy’ego Beane’a przed rozpoczęciem sezonu 1999 roku, ale już znacznie wcześniej rozmyślał nad odpowiedzią na pytanie, dlaczego drużyna wygrywa. Niedługo po skończeniu Harvardu, jeszcze w połowie lat dziewięćdziesiątych, podstawiał dane statystyczne każdego zespołu baseballowego do równań matematycznych i sprawdzał, które wyniki były skorelowane z procentem wygranych meczów drużyny. Odkrył tylko dwie kategorie nierozerwalnie związane z sukcesem w baseballu, obie w ofensywie: procent na bazie (on-base percentage) i procent skutecznych uderzeń (slugging percentage). Wszystko inne miało znacznie mniejsze znaczenie.

Wkrótce po pojawieniu się w Oakland Paul zadał sobie kolejne pytanie: jaka jest relatywna ważność procentu na bazie i procentu skutecznych uderzeń? Zaczął od eksperymentu myślowego: gdyby drużyna miała procent na bazie na poziomie 1000, czyli jakby każdy pałkarz zaliczył bazę, ile biegów zaliczyłaby drużyna?[9] Nieskończoną liczbę biegów, ponieważ w takiej sytuacji drużyna nie zrobi żadnego autu. Gdyby drużyna miała procent skutecznych uderzeń na poziomie 1000, co by oznaczało, że bazę zdobywa każdy pałkarz stający na stanowisku, ile biegów by to przysporzyło? To zależy od tego, jak by to zostało osiągnięte, ale zwykle znacznie mniej niż liczba nieskończona. W pojedynczym inningu drużyna może na pałkę wystawić czterech pałkarzy. Pierwszy uderza na bazę domową, pozostali trzej robią auty. Cztery wyjścia na płytę dają ogółem cztery bazy, a więc procent skutecznych uderzeń 1000, a jednak drużyna zdobyła tylko jeden bieg w inningu.

W tym czasie kibicom i komentatorom zaczęła się udzielać obsesja Jamesa: procenty na bazie i procenty skutecznych uderzeń. Jednocześnie w baseballu powoli zaczęto zwracać uwagę na nową statystykę obejmującą powyższe dwie kategorie opisywane skrótem OPS (on-base plus slugging). OPS było zwykłą sumą procentów na bazie i procentów skutecznych uderzeń. Było to dosyć prymitywne, ale stanowiło znacznie lepszy wskaźnik niż inne statystyki ofensywne oparte na liczbie biegów zdobywanych przez drużynę. Proste sumowanie tych dwóch kategorii statystycznych implikowało ich jednakową ważność. Jeżeli celem miałoby być podniesienie OPS zespołu, dodatkowy punkt procentowy na bazie był tak samo dobry jak dodatkowy punkt procentowy uzyskany przez skuteczne uderzenie.

Przed przeprowadzeniem opisanego eksperymentu myślowego Paulowi nie za bardzo podobał się prymitywizm tej tezy; teraz zaś dostrzegł jej absurdalność. Dodatkowy punkt z procentu na bazie był znacznie bardziej wartościowy od dodatkowego punktu ze skutecznego uderzenia. Ale o ile? Zaczął majstrować przy własnej wersji formuły „wykreowanych biegów” Billa Jamesa. Kiedy skończył, miał model przewidywania biegów dokładniejszy od wszystkich, które znał. W jego modelu dodatkowy punkt z procentu na bazie był wart trzykrotnie więcej od dodatkowego punktu ze skutecznego uderzenia.

Teza Paula była radykalna nawet jak na standardy sabermetryki. Bill James i inni podkreślali znaczenie procentu na bazie, ale nawet oni nie myśleli, że był wart trzykrotnie więcej niż procent ze skutecznego uderzenia. Najbardziej ofensywne modele zakładały, że dodatkowy punkt w procencie na bazie był wart najwyżej półtora raza więcej od dodatkowego procentu ze skutecznego uderzenia. W pierwszej lidze baseballowej, gdzie procentu na bazie nawet w części nie ceniono tak jak w środowisku sabermetryków, teza Paula została uznana za czystą herezję.

Paul poszedł do biura Billy’ego Beane’a i przedstawił swoje opracowanie. Billy pomyślał, że to najlepsza rzecz, z jaką ostatnio się zapoznał. Herezja była dobra: stwarzała możliwości. Zdolność gracza do zdobywania bazy, szczególnie jeżeli dokonywał tego w mało spektakularny sposób, była dramatycznie niedoceniana w porównaniu z innymi umiejętnościami. Nieważne poruszanie się w polu czy prędkość biegu. Umiejętność osiągnięcia bazy i unikania robienia autów była niedoceniana jeszcze bardziej niż umiejętność uderzania z pełną siłą. W dodatku na gracza dysponującego tą kluczową w baseballu umiejętnością było ich stać. W tym momencie większe niż przeciętne zainteresowanie umiejętnością zdobywania baz stało się obsesją zarządu klubu z Oakland.

Johnny Damon w ofensywie jako pałkarz doskonale potrafił podkradać bazy. Dla Billy’ego Beane’a i Paula DePodesty Damon był wspaniałą istotą ludzką, z którą przyjemnie się obcowało, ale także łatwym do zastąpienia zawodnikiem ofensywnym. W roku 2001 jego procent na bazie wyniósł 0,324, czyli mniej więcej 10 punktów poniżej ligowej średniej. Fakt, skradł kilka baz, jednak zarząd Oakland A’s nie miał pewności, że zawsze mu się to będzie udawało. Matematyczne podejście zmieniło sytuację, ale mówiąc najogólniej, kradzieże musiały mieć skuteczność na poziomie 70 procent, żeby podnieść ogólną liczbę biegów.

Siłę ofensywną, którą Damon dawał Oakland A’s w 2001 roku, łatwo było zrekompensować. Jego wartości w defensywie już nie. Problem stanowiło zmierzenie, co Oakland A’s tracił, kiedy Terrence Long, a nie Johnny Damon grał na środku pola. Odpowiedź najprostsza brzmiała, że nie da się tego precyzyjnie ustalić. Ale mogli wypracować odpowiedź z największym możliwym przybliżeniem, a przynajmniej uważali, że mogą. Coś się zmieniło od momentu, kiedy Bill James po raz pierwszy stwierdził bezsensowność statystyk w polu. Pojawiła się nowa informacja, nowy sposób spojrzenia na stary problem. Dziwne może się wydawać, że impuls do tego nowego sposobu patrzenia przyszedł z Wall Street.

Na początku lat 80. XX w. amerykańskie rynki finansowe doświadczyły zadziwiającej przemiany. Połączenie mocy obliczeniowej z postępem intelektualnym doprowadziło do powstania nowego rynku transakcji terminowych i opcyjnych. Opcje i operacje terminowe stanowiły zaledwie fragment rynku akcji i obligacji, ale ten fragment wkrótce stał się tak tajemniczy i niewytłumaczalny, że na Wall Street powstało nowe słowo opisujące wszystkie te transakcje: „derywaty” (pochodne). Te nowe papiery wartościowe od tradycyjnych akcji i obligacji różniły się jednym: miały pewną, precyzyjnie wymierzalną wartość. Nikt nie może powiedzieć, ile warta jest konkretna akcja lub obligacja. Ich wartość determinuje opinia finansowa. Są tyle warte, na ile wycenia je rynek. Ale fragmenty akcji i obligacji, kiedy się je z powrotem poskleja, muszą mieć wartość odpowiadającą wartości akcji i obligacji. Gdyby były warte więcej lub mniej niż oryginalne papiery, o ich rynku powiedziano by, że jest „nieefektywny”, i inwestorzy giełdowi mogliby dorobić się fortun, sprzedając fragmenty zamiast całości.

Przez dużą część dekady ludzie, którzy do tego doszli, mieli praktycznie pozbawioną ryzyka możliwość osiągania ogromnych zysków. Ludzie, którzy szybko złapali, o co chodzi, nie byli typowymi inwestorami giełdowymi, lecz matematykami, statystykami i naukowcami — porzucili zajęcia na Harvardzie czy MIT i zaczęli zarabiać góry pieniędzy na Wall Street. Fantastyczne sumy ściągnięte przez uczonych spekulantów całkowicie przekształciły kulturę Wall Street i uczyniły z analizy ilościowej, jako antytezy wyczucia, godny szacunku sposób prowadzenia operacji na rynku. Główną ekonomiczną konsekwencją powstania pochodnych papierów wartościowych było dokładniejsze ocenianie ryzyka i jego bardziej efektywna dystrybucja, a społeczną — wbicie do głów całych pokoleń niezmiernie ambitnych ludzi nowego związku między „nieefektywnością” a „okazją” i umocnienie starej zależności między „umysłem” a „pieniędzmi”.

Ken Mauriello i Jack Armbruster należeli do tego pokolenia. Ken zajmował się analizą wartości pochodnych papierów wartościowych — derywatów, a Jack nimi obracał dla jednej z przynoszących największe zyski chicagowskich firm maklerskich. Ich przedsiębiorstwo oceniało ryzyko finansowe tak precyzyjnie jak nikt inny nigdy wcześniej. „Pod koniec lat 80. Kenny zaczął się zastanawiać nad zastosowaniem tego samego podejścia do graczy Pierwszej Ligi Baseballu” — wspominał Armbruster. „Szukał miejsc, gdzie statystyki nie mówiły całej prawdy albo nawet wprowadzały w błąd co do oceny sytuacji”. Celem Mauriella i Armbrustera była dokładniejsza niż dotychczas ocena zjawisk na boisku baseballowym. W 1994 roku pożegnali się z analizą derywatów i założyli firmę mającą się zajmować analizą osiągnięć i wartości graczy baseballowych. Nadali jej nazwę AVM Systems.

Ken Mauriello dostrzegł związek między nowymi, złożonymi rynkami finansowymi a baseballem — „nieefektywność powodowaną przez byle jakie dane”. Jak wykazał Bill James, baseballowe dane statystyczne mieszały szczęście z umiejętnościami, a ponadto po prostu ignorowały większość z tego, co działo się podczas meczu. Przy dwóch autach i biegaczu na drugiej bazie miotacz narzuca wspaniałą piłkę. Pałkarz posyła na lewe zapole „balona”, który mógłby zostać wyłapany, gdyby lewym polowym nie był Albert Belle. Sprytny biegacz z drugiej bazy, wiedząc, że Albert Belle jest powolny nie tylko w biegu do piłki, ale także na płycie, dociera do bazy domowej. W rejestrze pałkarzowi zapisano sukces, miotaczowi porażkę, a lewemu zapolowemu i biegaczowi obecność na boisku. To była rażąca niesprawiedliwość. I miotacz, i biegacz zasłużyli na ocenę pozytywną, pałkarz i lewy zapolowy na ocenę negatywną (pierwszy powinien był mocniej uderzyć, drugi jakoś powinien uniknąć „błędu”, pozwalającego na zaliczenie biegu przez przeciwnika).

Prawie każdy element gry trzeba było precyzyjnie ocenić i wprowadzić do niego korekty. Tym, do czego naprawdę dążono w AVM Systems, była wiedza o każdym wydarzeniu na boisku, zaangażowaniu poszczególnych graczy i ich odpowiedzialności za wynik — to wszystko pozwalałoby właściwie ocenić każdego zawodnika. Dawałoby też odpowiedzi na wiele pytań. Na przykład: ile dubli musiałby Albert Belle uderzyć, żeby nadrobić to, co stracił przez wysoką piłkę, której nie wyłapał?

To, w jaki sposób rozliczyć gracza z występów na boisku, nie budziło kontrowersji: biegi. Biegi to były baseballowe pieniądze, element, który zdominował całkowicie wszystko, co działo się na boisku. Określenie, jaka jest wartość jakiegoś pozornie niewielkiego wydarzenia na boisku, było bardziej skomplikowaną sprawą. AVM rozpoczęło od zebrania dziesięcioletnich danych z gier pierwszej ligi baseballu, dotyczących każdej piłki wprowadzonej do gry. Każde wydarzenie, które nastąpiło po wprowadzeniu piłki do gry, było porównywane do tego, co zazwyczaj się zdarzało w okresie tych dziesięciu lat. „Na boisku baseballowym nie wydarzy się nic” — mawiał Armbruster — „co już się nie wydarzyło tysiące razy w przeszłości”. Występ każdego gracza był w tym systemie konfrontowany z występem statystycznego zawodnika.

Duża część ich przemyśleń nie różniła się zasadniczo od tego, co nakreślili dziesięć lat wcześniej Bill James i Dick Cramer, kiedy tworzyli STATS Inc. Oryginalny wkład AVM Systems w nową wiedzę o baseballu to bardziej precyzyjna analiza danych i dokładniejsze ocenianie występów poszczególnych graczy. Mauriello i Armbruster zaczęli od przekształcenia ligowego boiska w matematyczną macierz rozkładu punktów, w których lądowała piłka. Każdy punkt oznaczali liczbą. Następnie klasyfikowali każde uderzenie piłki. W ich kalkulacjach nie było czegoś takiego jak dubel — uznali to za zbyt nieokreślone zjawisko. Nie było takich rzeczy, jak krótki balon (pop fly), niska, ostra piłka (line drive), czy piłka po odbiciu tocząca się po ziemi (grounder). Potrzebowali precyzyjniejszych określeń. Piłka po uderzeniu ma pewną prędkość i trajektorię i trafia do pewnej kratki na polu. Typowy, opracowany przez AVM rejestr gry wyglądał następująco: niski, ostry dubel w lukę na lewo od centrum notowany był jako piłka uderzona z określoną prędkością, która trafiła w punkt nr 643.

System rejestrował to, co wydarzyło się w każdej baseballowej rozgrywce, w niezliczonych maleńkich fragmentach. Derywatach. „Istnieje bardzo wiele rzeczy dziejących się w kontekście rozgrywki baseballowej” — twierdził Armbruster — „które nigdy nie były rejestrowane”. Mały przykład: po singlu na prawe pole biegacz, który był na pierwszej bazie, widząc, że Raul Mondesi jest prawym polowym, zatrzymuje się na drugiej bazie, zamiast popędzić na trzecią. Biegacze rzadko próbowali przenosić się z pierwszej do trzeciej bazy przy piłce wybitej na prawe pole, kiedy grał tam Raul Mondesi. Ta informacja jest coś warta. Tylko ile? Tak jak nikomu na Wall Street nie przyszło do głowy zastanawiać się nad wartością ułamkowych akcji lub obligacji do momentu, kiedy okazało się, że na tym ćwiczeniu można zarobić sterty pieniędzy, tak nikomu działającemu na rynku baseballowym nie przyszło do głowy przypisywanie wartości maleńkim elementom składowym występu baseballisty na boisku. Aż do chwili, kiedy się okazało, że gracze są nieprawdopodobnie drodzy.

Cała praca Billa Jamesa była wyzwaniem rzuconym tradycyjnemu rozumieniu gry i zakwestionowaniem znaczenia jej statystyk. Eksperci finansowi AVM przesunęli to jeszcze dalej przez rejestrowanie wydarzeń na boisku bez jakiegokolwiek odnoszenia ich do tradycyjnych statystyk. Eksperckie statystyki zliczające kategorie, takie jak: „uderzaj i biegnij” czy „ratunki”, model AVM całkowicie ignorował. Ignorował zresztą baseballową konwencjonalną statystykę w całości. System zastępował grę oglądaną oczami kibica abstrakcją. W komputerach AVM gra stawała się zbiorowiskiem derywatów, światem równoległym, w którym baseballiści mogli być oceniani znacznie dokładniej niż w świecie realnym.

Paul DePodesta był stażystą w Cleveland Indians, kiedy natknął się na byłych finansistów z Wall Street, którzy zostali analitykami baseballu — właśnie po raz pierwszy objeżdżali kluby Pierwszej Ligi Baseballu. Pamięta swoją pierwszą reakcję na ich prezentację: „O mój Boże!”. „Otworzyli mi oczy”, wspomina Paul. „Najpiękniejszym dokonaniem AVM było abstrahowanie od szczęścia. Wszyscy w baseballu wiedzą, jak wielką rolę odgrywa szczęście, ale powtarzają, że przypadki szczęścia i pecha wzajemnie się znoszą. Nie wystarczy jednak powiedzieć: „Och, znoszą się wzajemnie”.

Spostrzeżenia przeniesione z rynków finansowych zainspirowały młodego mężczyznę — już wkrótce miał on wykazać się siłą konieczną do wprowadzenia rozwiązań stamtąd do Pierwszej Ligi Baseballu. Niedługo po tym, jak w 1998 roku został zatrudniony przez Billy’ego Beane’a, Paul namówił swojego szefa do nawiązania kontaktów z AVM Systems. „Nadal byli dla mnie interesujący” — wspomina — „ponieważ to, co proponowali, nie było jałową konwencjonalną statystyką”. System AVM stanowił luksus, na który mogły sobie pozwolić tylko bogate kluby, ale o którego wykorzystaniu mogły pomyśleć jedynie ubogie drużyny desperacko poszukujące ratunku. Billy i Paul używali systemu AVM przez kilka lat, a następnie dla oszczędności skopiowali to, co zrobiono w AVM. Kiedy Paul ukończył replikowanie równoległego świata derywatów, mógł wraz z Billym przystąpić do poszukiwania odpowiedzi na pytanie o rolę Johnny’ego Damona w defensywie.

Każde wydarzenie na boisku baseballowym Paul pojmował jako mające „oczekiwaną wartość w biegach”. Nie trzeba umieć wyliczać oczekiwanej wartości w biegach, żeby ją zrozumieć. Cokolwiek zdarzy się na boisku, zmienia, czasami bardzo nieznacznie, szansę drużyny na zdobycie biegów. Każde wydarzenie na boisku zmienia, często niedostrzegalnie, stan gry. Na przykład wartość sytuacji bez biegaczy na bazach, bez graczy na autach i bez szans na poprawę daje w przybliżeniu 0,55 biegu, ponieważ to tyle przeciętnie ugra drużyna baseballowa w takiej sytuacji. Jeżeli pałkarz walnie dubla, zmieni „stan” gry: nikogo nie ma na aucie, ale jeden biegacz jest na drugiej bazie. Oczekiwana wartość biegu przy tym nowym stanie wynosi 1,1. Z tego wynika, że udział dubla wykonanego przez pierwszego pałkarza w oczekiwanej ilości biegów drużyny wynosi 0,55 (1,1 minus 0,55). Jeżeli pałkarz zamiast dubla uderzy na aut, obniży drużynową oczekiwaną ilość biegów do około 0,30. Koszt takiego błędu wynosi więc 0,25 biegu — jest to różnica między wartością w stanie początkowym a wartością przy stanie, w którym pałkarz drużynę pozostawił.

Wyliczenia zaledwie dotykają powierzchni problemu. Gdyby się chciało wyeliminować element szczęścia i lepiej zrozumieć wartości zachowań gracza, należałoby postawić baseballowe odpowiedniki pytań egzystencjalnych. Na przykład: co to jest dubel? Nie wystarczy powiedzieć, że sytuacja ta zachodzi, kiedy biegacz uderza piłkę i dociera do drugiej bazy bez błędu popełnionego przez gracza polowego przeciwnika. Ktokolwiek obserwował grę, wie, że nie wszystkie duble są podobne. Są duble, które powinny być wyłapane. Tak samo zresztą jak są piłki uderzone tak, że powinny być dublami, a zostały złapane z powietrza przez nadnaturalnie sprawnego polowego. Istnieją szczęśliwe duble i pechowe auty. Wyeliminowanie współczynnika szczęścia to coś na kształt platońskiej idei dubla.

Zestaw platońskich idei to jeden z podarunków od handlarzy z Wall Street dla Paula DePodesty. Precyzja skopiowanego przez Paula systemu AVM umożliwiła mu analizowanie każdego wydarzenia z boiska w nowy, bardziej satysfakcjonujący go sposób. Każda piłka trafiająca w dowolne miejsce na polu została uderzona w dokładnie taki sam sposób już tysiące razy: średnia wszystkich takich uderzeń to platońska idea. Weźmy za przykład proste uderzenie posyłające piłkę po trajektorii x z prędkością y do punktu nr 968. Z gromadzonych przez dziesięć lat danych wynika, że w tym czasie były 8642 praktycznie identyczne uderzenia. Można też wyczytać, że 92 procent tych uderzeń to były duble, 4 procent single, a w 4 procentach wypadków piłka została wyłapana. Załóżmy, że średnia wartość wydarzenia wynosi 0,50 biegu. Niezależnie od tego, co faktycznie się zdarzy, system przyzna pałkarzowi wygenerowanie 0,50 biegu, a miotaczowi oddanie 0,50 biegu. Jeżeli Johnny Damon przypadkowo wykona jedną ze swych słynnych robinsonad i złapie piłkę, system przyznaje mu uratowanie 0,50 biegu dla drużyny.

Urok wartości uderzenia (lub przechwytu) polegał na tym, że gra dostarczała ci informacji; gra mówiła ci, jak wartościowe było każde wydarzenie, zestawiając je z takimi samymi wydarzeniami w przeszłości, na przestrzeni dziesięciu lat. Wsłuchując się w to, co gra mówiła o wartości wydarzeń, Paul mógł wziąć dowolną piłkę wybitą w rejion pola z grubsza określony jako pole centralne i określić jej „oczekiwaną wartość w biegu”.

To pozwala powrócić do sprawy Johnny’ego Damona. W sezonie 2001 roku wiele piłek zostało przez przeciwników Oakland A’s wybitych na obszar zwykle pokrywany przez centra zapola. Przez zsumowanie wyników uzyskanych wtedy, gdy Johnny Damon był na zapolu, i porównanie uzyskanego wyniku ze średnią, Paul był w stanie ocenić, ile biegów Damon uratował dla drużyny. Mógł też oszacować, ile będzie kosztował drużynę Terrence Long, zmiennik Damona. Część z tego da się dostrzec gołym okiem. Można zobaczyć, jak Damon zrywa się do biegu w momencie, kiedy piłka traci kontakt z pałką, a także to, jak Terrence Long zamiera w bezruchu albo rusza w złym kierunku, kiedy piłka jest w połowie drogi. Do tego, żeby ocenić, który z nich dwóch jest lepszym centralnym zapola, niepotrzebni byli handlowcy z Wall Street. System zrodzony na Wall Street po prostu pomagał Paulowi w przyklejeniu ceny do różnicy. Już nie trzeba było zgadywać, nie było miejsca na wyczucie czy konwencjonalną statystykę. Ogólny koszt postawienia Terrence’a Longa na miejscu dotychczas zarezerwowanym dla Johnny’ego Damona wyniósł piętnaście biegów, czyli mniej więcej jeden bieg na dziesięć gier.

Piętnaście biegów to nie przelewki. W końcu Paul doszedł do wniosku, że gra Johnny’ego Damona w polu jest ważniejsza niż się Bily’emu Beane’owi wydawało (pierwsza broszura traktująca o baseballu, jaką Billy przeczytał, twierdziła, że gra w polu stanowiła „nie więcej niż 5% gry w ogóle”), ale nie na tyle ważna, żeby Johnny’emu Damonowi zapłacić 8 milionów za rok, czego żądał jego agent. Prawdą było też, że nie istniał jeszcze sposób na perfekcyjne wycenianie gry w polu. „Nadal nie dysponowaliśmy dokładnymi liczbami” — mówił Paul — „ponieważ system nie mierzy, z którego miejsca gracz wystartował. Nie był w stanie stwierdzić, jak długą drogę musiał gracz pokonać, żeby chwycić piłkę”. Dająca przewagę defensywa mogła być inteligentnym defensywnym ustawieniem drużyny przez trenera.

System miał jeszcze jedną dużą wadę: ten rodzaj obliczeń pozwalał jedynie na ocenianie boiskowych zachowań z przeszłości. Niezależnie od tego, jak dokładna byłaby ocena działania z przeszłości, przy przewidywaniu na jej podstawie przyszłych działań pojawiała się niepewność. Johnny Damon (lub Terrence Long) mógł się potknąć, mógł poprzedniego wieczoru wypić o jednego za dużo albo mogła od niego odejść żona. Johnny Damon (lub Terrence Long) mógł dojść do wniosku, że zarobił już dość pieniędzy, i stracić charakterystyczny dla klasy średniej zapał do biegania po polu za latającymi piłkami. W ludzkich zachowaniach zawsze istnieje pierwiastek niepewności i związane z nim ryzyko. Cel zarządu Oakland A’s stanowiła minimalizacja ryzyka. Zastosowane rozwiązanie nie było idealne, a tylko trochę lepsze od mocno podstarzałej alternatywy zasadzającej się na podejmowaniu decyzji na wyczucie.

Jednego byli pewni: system pozwalał na znacznie bliższą prawdy ocenę wartości działań zawodnika niż jakiekolwiek inne procedury. A to potwierdzało roboczą teorię Oakland A’s, że umiejętność uderzania konkretnego gracza miała znacznie większy wpływ na działania zespołu niż jego umiejętność postępowania w polu. Albert Belle przepuścił więcej wysokich piłek niż jakikolwiek inny lewy zapolowy, ale system udowodnił, że z nawiązką odrobił to, wybijając więcej dubli. Lub inaczej, jak ujął to Paul: „Rozbieżność między najlepszym a najgorszym graczem w polu, jeżeli chodzi o jego wpływ na wynik gry, jest znacznie mniejsza niż rozbieżność między najlepszym a najgorszym pałkarzem”. Rynek jako całość przeoczył ten fakt i dlatego wyżej niż powinien wycenił umiejętności w obronie. Odpowiedź na pytanie o rolę Johnny’ego Damona w defensywie była gotowa: prawdopodobnie zastąpienie go kosztowałoby więcej, niż było warte. Ktokolwiek, kto mógłby grać w środku pola tak dobrze jak Damon, byłby albo znacznie gorszy od niego w ofensywie, albo jego cena byłaby zawyżona. Najbardziej efektywny sposób zrekompensowania utraty Johnny’ego Damona w defensywie to wzmocnienie ataku.

Z Raportu Komitetu Ekspertów wynikało, że niezasobny klub nie ma szans przeżyć utraty sprawdzonych gwiazd na skutek odzyskania przez nich karty zawodniczej lub wykupienia ich przez bogatsze zespoły. Ale problem był znacznie bardziej skomplikowany. Odejście Johnny’ego Damona i Jasona Isringhausena — obaj byli sprawdzonymi w boju gwiazdami — nie powaliło Oakland A’s. Strata Isringhausena nie była w istocie stratą, ale przypadkiem bezwzględnej spekulacji. Odejście Damona było stratą, ale mniejszą niż wydanie 32 milionów dolarów za cztery lata jego gry — tyle zagwarantowali mu Red Sox. Gdyby Oakland A’s utracił tylko tych dwóch zawodników, komputer Paula mógłby przewidzieć, że w 2002 roku drużyna wygra taką samą liczbę meczów, jak w 2001 roku. Ale stracili także Jasona Giambiego, a w tym przypadku sprawa wyglądała całkiem inaczej. Giambi był chyba najgorszym defensywnym pierwszym pałkarzem w pierwszej lidze, ale był też maszynką do zarabiania biegów, a więc jednym z najbardziej efektywnych ofensywnych graczy. Co gorsza Giambi miał się pojawiać na boisku Oakland A’s jako zawodnik innego zespołu.

ROZDZIAŁ 7

LUKA PO GIAMBIM

Mamy zamiar kierować organizacją od góry do dołu.

Kontrolujemy graczy. To nasza praca.

Nie będę za to przepraszał.

Panuje przekonanie, że w drużynie baseballowej

najważniejszy jest manager. Tak nie jest.

Billy Beane, „Boston Herald” z 16 stycznia 2003 roku

Dom klubowy Oakland A’s był najtańszą i najmniej czarującą nieruchomością w zawodowym baseballu, z czego zresztą słynął, a sala telewizyjna stanowiła najpaskudniejszy jej zakątek. Niedostępne dla reporterów pomieszczenie znajdowało się kilka metrów za łaźniami. W tym miejscu gracze się ukrywali przed dziennikarzami; przychodzili tam także wówczas, gdy chcieli się zastanowić nad sobą. Jedna ściana przeznaczona była na taśmy z gier A’s, druga na sprzęt wideo. Zaplamione biurka z laminatów i dwa stare ekrany na pozostałych ścianach dopełniały wystroju. Jedyne elementy dekoracyjne to mapa Stanów Zjednoczonych — od czasu do czasu gracze chcieli zobaczyć, dokąd zaprowadzi ich kolejna tura rozgrywek — i dwie połówki pałki rozbitej o jedno z biurek przez byłego zapolowego A’s Matta Stairsa. W pomieszczeniu mogło usiąść jednocześnie sześciu baseballistów (co się często zdarzało).

Między połamaną przez Matta Stairsa pałką a mapą Stanów Zjednoczonych zwykle siedział młody człowiek o nazwisku Dan Feinstein — Feiny, jak go powszechnie nazywano. Dwadzieścia minut przed rozpoczęciem gry w sali telewizyjnej leżało wyrzucone przez Miguela Tejadę opakowanie po ciastku figowym. Feiny dostrzegł je i pokręcił głową. Łącznik A’s był jednym z ludzi, którym trzeba było kazać sprzątać po sobie, a Feiny nigdy nie wahał się tego robić.

Feiny odłożył na bok pracę dyplomową dotyczącą średniowiecznej historii Europy, żeby pracować przy przygotowywaniu taśm magnetowidowych dla Oakland A’s. Był dumny ze swego niewielkiego królestwa. Uważał, że chociaż bogate kluby dysponują znacznie elegantszymi i droższymi obiektami, tracą na tym. Gracze z bogatych klubów nigdy nie są ze sobą tak blisko, jak zawodnicy mniej zasobnych zespołów. Feiny poznawał wszystkich graczy Oakland po zapachu i po tym, jak brali zamach; dążył do tego, żeby oni też nawzajem się rozpoznawali.

W nocy mojego przyjazdu A’s grali z New York Yankees, dla których miotać miał David Wells. Obok Feiny’ego leżała sterta taśm: Tejada przeciwko Wellsowi, Menechino przeciwko Wellsowi, Chavez przeciwko Wellsowi. Spojrzałem na taśmy, a później na Feiny’ego.

— Nie mam dobrych przeczuć co do dzisiejszego wieczoru — powiedział.

— Dlaczego? — spytałem.

— Są lepsi od nas — odparł.

Obok Feiny’ego, w kącie sali telewizyjnej siedział David Forst, dwudziestopięcioletni były łącznik z Harvardu. Dwa lata wcześniej, po tym jak z wyróżnieniem uzyskał dyplom z socjologii, Forst został zaproszony na wiosenny obóz treningowy Red Sox. Odprawiony na ostatnim szczeblu eliminacji do zarządów pierwszej ligi rozesłał swój życiorys. Zwrócił na siebie uwagę Paula DePodesty. W ten sposób, z pewnością po raz pierwszy od epoki martwej piłki (lata 1900—1919), wychowanek Harvardu trafił do baseballu. Paul siedział przy biurku w przeciwległym rogu pokoju. Pytałem ich, czy nie mieli wątpliwości w związku z tym, że poświęcają swoje życie i kosztowną edukację dla trywialnej gry. Patrzyli na mnie, jakbym zwariował, a w końcu Paul się roześmiał: „Ach, masz na myśli baseball jako przeciwieństwo pracy na Wall Street?” — spytał.

Nietrudno było dostrzec, co Billy widział w Paulu, kiedy go zatrudniał: antytezę siebie. Billy był niezdyscyplinowanym wszystkożercą. Obstawiał najwyższą stawkę, by potem myśleć o konsekwencjach. Każdego dnia zjadał około dziesięciu tysięcy kalorii w postaci junk food, zakładając, że zawsze będzie w stanie je spalić. Idee pochłaniał tak samo szybko i bezrefleksyjnie jak ptysie serowe. Przyszedł na świat, żeby pożreć je wszystkie. Jeśli chodzi o Paula, to wydawało się, że stara się pobić jakiś rekord energooszczędności. Do jedzenia podchodził z podejrzliwością, jakby wszyscy kucharze świata umówili się, żeby go otruć. Jakoś udało mu się przebrnąć przez prywatne liceum i college, nie wypijając ani kropli alkoholu. Nie z powodu jakichś moralnych zastrzeżeń, ale dlatego, że badania wykazały, iż alkohol zabija komórki mózgowe. Fantastycznie poważnie podchodził do swej kariery. W wieku dwudziestu ośmiu lat odrzucił lukratywną ofertę Toronto Blue Jays — proponowano mu, aby został najmłodszym dyrektorem generalnym w historii baseballu. Był gotów odrzucać kolejne oferty do momentu, kiedy otrzyma tę właściwą. Nie przyjmował bezkrytycznie wszystkich popularnych idei dotyczących baseballu, ale wierzył, że istnieje coś takiego jak nowa wiedza baseballowa.

Paul był rozsądnym człowiekiem i miał liczne inne zalety. W liceum uprawiał różne dyscypliny sportu i udowodnił, że młody człowiek o posturze świętego Franciszka z Asyżu może grać na pozycji skrzydłowego w reprezentacyjnej drużynie futbolu amerykańskiego. („Miał wielkie serce do gry” — powiedział jego były trener Mac Singleton). Paul nie należał do ludzi, którzy zazwyczaj dochodzą do władzy w pierwszoligowych organizacjach. A jednak on tego dokonał. Był outsiderem, który znalazł sposób na dotarcie do miejsca zaprojektowanego tak, aby outsiderzy nie mogli się do niego dostać. Billy Beane stał się swoistym pomostem łączącym dwie zwaśnione krainy — lenno Gra w Zawodowym Baseballu i Republikę Wolnej Myśli zajmującej się problemem, Jak Grać w Zawodowy Baseball — a Paul biegł przez ten pomost. Pod pachą niósł zestaw narzędzi; przyświecała mu idea Billa Jamesa. „Istotą tego, co robił Bill James, a co my próbujemy kontynuować” — powiedział Paul — „było zadawanie pytania: dlaczego?”.

Pytanie, na które Paul mógłby szukać odpowiedzi w ten wczesny wieczór w sezonie 2002, brzmiało: dlaczego, do diabła, pozwoliliśmy Jasonowi Giambiemu odejść? Jednak pytanie, które postawił, było nieco inne: dlaczego ma dla nas znaczenie fakt, że Jason Giambi od nas odszedł?

Zarząd A’s natychmiast zorientował się, że oczywiście nie jest w stanie zastąpić Jasona Giambiego innym pierwszym pałkarzem. Nie było podobnego pierwszego pałkarza, a nawet gdyby taki istniał, drużyny nie byłoby na niego stać. Zarządzający zespołem zastanawiali się więc nad luką, którą musieli zapełnić. „Najważniejsze, żeby nie próbować odtworzyć indywidualności” — tłumaczył nieco później Billy Beane. „Najważniejsze jest odtworzenie agregatu”. Nie mógł i nie zamierzał szukać drugiego Jasona Giambiego, ale mógł wyszukać te kawałki Giambiego, bez których najtrudniej było się obyć, i kupić je za maleńki ułamek tego, ile kosztował sam Giambi.

Zarząd A’s rozłożył Giambiego na elementy, czyli wypunktował jego oczywiste walory ofensywne: spacery, single, duble, biegi do mety, i mniej oczywiste — takie jak liczba narzutów na jedno pojawienie się na płycie, spacery w relacji do wyautowań. I zadał sobie pytanie: które z tych elementów jesteśmy w stanie zastąpić? Członkowie zarządu zdali sobie sprawę, że nie stać ich na zastąpienie jego najważniejszego ofensywnego waloru — procentu na bazie — oraz kilku pomniejszych.

W poprzednim sezonie procent na bazie Giambiego wyniósł 0,477. Był to najwyższy wynik w Lidze Amerykańskiej, o 50 punktów przewyższający wynik drugiego zawodnika na liście (Edgara Martineza z Seattle z wynikiem 0,423; średnia w tej kategorii wynosiła 0,334). Nie było ani jednego gracza, na którego byłoby stać Oakland A’s, potrafiącego zdobyć 50 procent baz jako pałkarz. W dodatku Jason Giambi nie był jedynym graczem, którego musieli zastąpić. Johnny Damon z procentem na bazie na poziomie 0,324 zniknął z centrum zapola, a mianowany pałkarz Olmedo Saenz (0,291) zasiadł na ławce rezerwowych. Średni procent na bazie (0,364) to było to, co Billy i Paul musieli zastąpić. Zaczęli szukać trzech graczy, którzy mogliby rozdzielić między siebie pozycję pierwszego bazowego, zapolowego i mianowanego pałkarza i którzy potrafiliby uzyskać procent na bazie o trzydzieści punktów powyżej średniej baseballisty pierwszej ligi. Zadziwiające było, że biorąc pod uwagę, jak ważny jest procent na bazie, niewiele miało to kosztować. Żeby taki agregat zakupić, musieli się po prostu zdecydować na poświęcenie innych zalet gracza, na przykład takich jak umiejętność przegonienia sprzedawcy hot dogów na dystansie sześćdziesięciu metrów. „Nie dostaniemy idealnych graczy” — stwierdził Paul. „Czegoś musi im brakować, jeżeli są dla nas osiągalni”. Żeby wypełnić lukę po Giambim na lewym skrzydle, A’s zdobyło lub awansowało w ramach organizacji trzech graczy, z którymi większość drużyn nie chciała mieć nic do czynienia: byłego zapolowego Yankees Davida Justice’a, byłego łapacza Red Sox Scotta Hatteberga i młodszego brata Jasona Giambiego Jeremy’ego. Jak wyjaśnił Paul, na nich było ich stać, ponieważ działacze Pierwszej Ligi Baseballu uważali ich za ułomnych.

Kiedy drużyna Oakland A’s wbiegała na pozycje na polu, Paul zajął swoje zwykłe miejsce naprzeciwko ekranu magnetowidu. Kamera panoramuje lewą połowę boiska. Tam stoi Jeremy Giambi, z niepokojem przestępując z nogi na nogę, jak człowiek oczekujący na nieprzyjemny telefon. Musiał wiedzieć, że stoi w miejscu, w którym czeka go publiczne upokorzenie. Paul odgaduje, co Jeremy myśli: „Proszę, nie posyłajcie piłki w moją stronę”. A może: „Jeżeli poślecie ją w moją stronę, bądźcie tak mili i nie kierujcie jej wprost we mnie”.

W drugim narzucie w grze Alfonso Soriano nie spełnia jego prośby. Drugi bazowy Yankees przyjmuje szybką piłkę od miotacza A’s Erica Hiljusa na środku płyty i wysyła ją daleko na lewe pole. Jeremy Giambi rozpaczliwie biegnie w stronę lewego ogrodzenia boiska, jak listonosz uciekający przed wściekłym psem. Jest najpowolniejszym człowiekiem w najwolniejszym zespole w profesjonalnym baseballu. Kiedy biegnie, w jakiś sposób udaje mu się okazać zakłopotanie. W tym momencie jest zbyt zajęty, żeby się zastanawiać, dlaczego gra na lewym skrzydle, ale przecież nie miał wyboru. Gra na lewym skrzydle nie dlatego, że ma jakiś szczególny dar do wyłapywania piłek z powietrza, ale dlatego, że jeszcze bardziej jest nieudolny w wyłapywaniu piłek toczących się po ziemi. Jeremy Giambi gra na lewym skrzydle dlatego, że w najbardziej efektywnym rozstawieniu zasobów A’s jemu przypadło właśnie lewe skrzydło.

Jeremy Giambi uznaje, że dotarł do ogrodzenia, zanim tego faktycznie dokonał. Lewą ręką po omacku szuka w powietrzu za sobą, a następnie spogląda w górę. Gdzieś na nocnym niebie jest piłka, ale on wyraźnie nie ma pewności gdzie. Skacze, a przynajmniej udaje, że to robi. Piłka przelatuje pod jego rękawicą i uderza w mur na dubla. Kiedy Soriano obiega pierwszą bazę, wrzeszczę do ekranu telewizyjnego: „Nie przyszedłem tu, żeby patrzeć, jak słabszy przegrywa” i w ostatniej chwili powstrzymuję się przed stwierdzeniem, że kibice powinni pozwać klub za postępowanie niezgodne z etyką zawodową. Jest coś nieprzyzwoitego w obrzucaniu obelgami graczy pola Oakland A’s, coś przypominającego obrażanie kalek. To nie ich wina, że trafili w sam środek eksperymentu naukowego. Jeremy Giambi nigdy nie mówił, że chce grać na lewym skrzydle.

Paul DePodesta nawet nie zmrużył oczu. Życie bez pieniędzy jest pełne małych żenujących kompromisów. Sztuka polega na tym, żeby dokładnie wiedzieć, jakie kompromisy się zawiera. Farsa na lewym skrzydle to tylko cena robienia interesów z pałką Giambiego. Ale transakcja jest złożona. Za nami są ledwie dwa narzuty, a koszt już jest odczuwalny.

Soriano stoi na trzeciej bazie, a Derek Jeter na pierwszej, kiedy Jason Giambi po raz pierwszy pojawia się na płycie. Trzej Jankesi w polu otrzymują rocznie prawie tyle, ile zarabia cały dwudziestopięcioosobowy zespół A’s. Giambi, pieniądze Giambiego, spowodowały przemianę areny. Gdyby wywiercić otwór w dachu albo we frontowej ścianie sali telewizyjnej, szybko dostrzegłoby się największą widownię w dziejach Oakland A’s: 54 513 ludzi przyszło tego wieczoru na stadion i to nie tylko dlatego, że do miasta przyjechała drużyna New York Yankees. Przyszli dlatego, że w ostatnich dwóch latach A’s był o parę autów od wykopania Yankees z play-off. Pojawili się, żeby zobaczyć najnowszy epizod walki Dawida z Goliatem w zawodowym sporcie: Goliat, niezadowolony z przewagi wzrostu, odkupił od Dawida jego procę. Kibice Oakland machają do Giambiego: ZDRAJCA, SPRZEDAWCZYK, CHCIWIEC. Wykrzykują i gorsze rzeczy, ale tu w sali telewizyjnej nie słychać ich głosów. Sześć ekranów pokazuje bezgłośną gorączkę. Nikt w sali nie śmie westchnąć. Nikt nie zdradza zainteresowania umoralniającymi opowieściami. Moralność jest dla kibiców.

Kiedy Jason Giambi wchodzi na stanowisko pałkarza, kamery telewizyjne pokazują na zmianę jego i jego młodszego brata na lewym skrzydle. Spikerzy robią kilka porównań. Biedny Jeremy. Jedynie baseballowy geniusz byłby w stanie ocenić jego prawdziwą wartość, ale każdy dureń zachwyca się talentami jego starszego brata. W ciągu ostatnich kilku lat w baseball grał tylko jeden pałkarz tak pożyteczny w ataku jak on. Był to Barry Bonds. Giambi miał wszystkie atrybuty niezbędne w ofensywie — biegi do mety domowej, wysoką skuteczność na pałce, dużą liczbę dokonań w formule „wal i biegnij”. Miał także bardziej subtelne cechy. Kiedy nadchodzi jego kolej, miotacz przeciwnika jest zmuszony do narzucania znacznie większej liczby piłek. Im więcej piłek miotacz przeciwnika rzuca, tym wcześniej musi być zmieniony. Miotacze zmiennicy nie są pierwszymi miotaczami z prostego powodu: nie są tak dobrzy. Kiedy drużyna pojawia się na służącym do rozgrzewki boisku, można się napawać ich widokiem. W drugiej lub trzeciej rozgrywce, przy licznych narzutach, miotacz ma nie tylko obniżone morale, ale i jest wyczerpany. „Baseball jest wojną na wyniszczenie” — z dumą mawiał Billy Beane — „i tym, co podlega wyniszczeniu, są ramiona miotaczy”.

Superpałkarz taki jak Giambi świadczył na rzecz swej drużyny wiele usług. Jego zdolność do wyniszczania miotaczy z pierwszego szeregu dawała kolejnym pałkarzom szansę na wybijanie przeciwko miotaczom z drugiego szeregu. Ta zdolność, jak każda inna, wyrastała bezpośrednio z doskonałego rozumienia problemu strefy wybicia. Był pierwszorzędnym pałkarzem, odpowiednikiem doskonałego miotacza — młodzi ludzie w sali telewizyjnej świetnie o tym wiedzieli.

„Patrz” — mówi Paul, kiedy wyceniony na 17 milionów dolarów pałkarz wchodzi na płytę i obojętnie patrzy na wartego 237 500 dolarów miotacza. „Giambi przeciął strefę uderzenia dokładnie na pół”. To nie oczywiste walory Giambiego wywołują jego podniecenie. To jego samokontrola i wpływ, jaki ma na miotaczy. Giambi sprawia, że nawet bardzo dobry miotacz prawie nie ma możliwości robienia tego, co zwykle robi, grając przeciwko słabszym pałkarzom: nie może kontrolować przebiegu gry. A w dodatku dzisiejszego wieczoru Eric Hiljus nie jest w najlepszej formie.

David wskazuje na ekran i pokazuje mi kawałeczek płyty, nad którym musi przelecieć narzut, żeby Giambi mógł piłkę uderzyć. Nakreślona przez niego linia omija znaczną część wewnętrznej połowy płyty. „Ma dziurę po wewnętrznej, gdzie niewiele może zrobić z narzutem, więc zostawia go w spokoju” — mówi David.

Każdy pałkarz ma taką dziurę. „Strefa uderzenia jest zbyt duża, by ją pokryć w całości” — stwierdza Paul. Ted Williams napisał książkę noszącą tytuł Sztuka uderzania — przedstawił w niej strefę uderzenia jako siatkę z siedemdziesięciu siedmiu piłek baseballowych i pokazał, z którymi mógł sobie poradzić, a z którymi nie. W przypadku jedenastu miejsc — niskich i najbardziej odległych — uzyskiwał skuteczność na poziomie 0,270. Barry Bonds podczas wiosennych treningów udzielił wywiadu telewizji ESPN, w którym oświadczył ni mniej, ni więcej, że „jeżeli robisz narzut, możesz mnie wyautować”. Nie chodziło o to, czy pałkarz ma słabości, ale o to, jakie to słabości. Każdy miotacz w pierwszej lidze wiedział, że słaby punkt Giambiego to miejsce wielkości półlitrowej butelki na mleko, wysokości dwóch piłek baseballowych i szerokości jednej na wysokości talii w wewnętrznym narożniku płyty.

Więc dlaczego miotacze nie celują w tę butelkę na mleko? Kiedy zadałem to pytanie, Feiny uśmiechnął się i pokręcił głową.

— Próbowali to robić — odpowiada David. — Ale on potrafił się cofnąć i posłać fałsza na górną trybunę. Po takim doświadczeniu miotacze nie próbują już takich sztuczek.

— Bo jego największa słabość jest tuż obok jego największej siły — wyjaśnia Paul. — Jeżeli miotacz pomyli się o pięć centymetrów w wysokości nad płytą, piłka jest stracona. Miotacz tam na stanowisku myśli: „Mogę go wyautować. Ale jeżeli chybię, on mnie zniszczy”.

Nie wiadomo, co sobie myśli Eric Hiljus poza tym, że nie ma ochoty eksperymentować z wewnętrzną częścią płyty. Jego pierwszy narzut o centymetry mija zewnętrzny narożnik; jego drugi narzut, szybka piłka, trafia bliżej środka. Giambi posyła ją na prawe pole na singla, który doprowadza Soriana do domu.

Pałkarze A’s wychodzą spokojnie na pierwszą turę. W szczycie drugiej Eric Hiljus nadal dogadza pałkarzom szybkimi piłkami kierowanymi w dół środka płyty, a oni wybijają na cztery następne biegi, z tego trzy to bieg Dereka Jetera do bazy domowej. Kiedy chyba po raz trzeci wrzeszczę, podczas gdy reszta w pomieszczeniu zachowuje ciszę, dochodzę do wniosku, że nie chodzi o to, iż inaczej odbieram grę — po prostu patrzę na inny mecz. Gapię się w ekran telewizyjny, na którym w tej chwili są wyświetlane reklamy, a oni koncentrują się na innym obrazie — na ekranie z telewizji przemysłowej z kamery umieszczonej w środku pola, która daje najlepszy widok na pole uderzeń. Ja obserwuję całą grę i reaguję tak, jak reaguje zwykły kibic. Poluję na dramatyczne wydarzenia i coś, co powoduje, że emocje rosną. Oni obserwują fragmenty. Nie samą grę, ale jej derywaty i na tyle, na ile mogę to osądzić, w ogóle nie reagują. W końcu jakoś to komentuję.

— To obserwowanie procesu, a nie jego wyniku — wyjaśnia Paul. — Zbyt wielu ludzi podejmuje decyzje na podstawie wyników, a nie procesów — dodaje.

— Droga, którą narzut trafia do rękawicy łapacza, jest wynikiem — twierdzę. — To po prostu wynik bardziej subtelny.

— Nie chodzi o to, co się wydarzyło — mówi Paul — rzecz w tym, jak nasz facet do tego podchodzi.

Z trybun, z ławy rezerwowych, z luksusowej loży lub sprzed telewizora nie da się określić, czy piłka pędząca z prędkością 145 kilometrów na godzinę była o centymetr poza czy centymetr ponad płytą. Tylko tutaj można zobaczyć najważniejsze rzeczy, które są niezbędne do oceny zawodników, np. czy narzut był łatwy czy trudny do uderzenia. „Strefa uderzenia to serce gry”

— napisał Billy James i zachowanie ludzi zgromadzonych w tym pomieszczeniu to potwierdzało.

Gdy Yankees przestają znęcać się nad Erikiem Hiljusem i A’s weszli na pałkę, David wyciąga starannie zapisaną kartkę papieru — swoją ściągawkę. Można na niej przeczytać:

Tejada: 38%,

Chavez: 34%,

Long: 31%,

Hernandez: 29%,

Pena: 27%,

Menechino: 19%,

Justice: 18%,

Giambi: 17%,

Hatteberg: 14%.

Zarząd A’s rejestruje każdy narzut wykonany do pałkarzy Oakland A’s, jego typ i lokalizację. Wymyślili to, żeby określić procenty narzutów poza strefę narzutów, które każdy z graczy zdołał trafić. Każde pojawienie się na płycie rozpatrują jako miniaturę całej gry, w której notowania nieustannie się zmieniają. Notowania zależą od tego, kto narzuca i kto uderza, ale także od trwających mgnienie oka wydarzeń na boisku. Każde pojawienie się na płycie jest jak ręka w blackjacku: wszystko się zmienia wraz z każdą rozdaną kartą. Na przykład uderzenie przy pierwszym narzucie obniża średnią pałkarza o mniej więcej siedemdziesiąt pięć punktów, a piłka przy pierwszym narzucie podnosi notowania o prawie taką samą wartość. Ale to nie pierwszy narzut był najważniejszy, a dopiero trzeci. „Różnica między stanem 1:2 a 2:1 z punktu widzenia oczekiwanego wyniku jest przeogromna” — mówi Paul. „To największa rozbieżność dotycząca oczekiwanych wyników w przypadku każdego narzutu. Przy stanie 2:1 większość przeciętnych pałkarzy pierwszej ligi awansuje do drużyny gwiazd, przy 1:2 są anemicznymi nieudacznikami. Ludzie rozmawiają o uderzeniach przy pierwszych narzutach. Ale w rzeczywistości za każdym razem liczy się jeden z trzech i to może być ten trzeci”.

Każda piłka wychodząca poza pole uderzeń to dla pałkarza okazja do przechylenia szali na swoją korzyść. Wystarczy po prostu nic nie robić! Dolna połowa obsady A’s systematycznie i celowo zwiększała szanse na korzyść miotacza. „Zazdroszczę dyrektorom kasyn” — wyznał Paul. „Mają przynajmniej pewność, że rozdający karty w blackjacku nie będą przebijać dziewiętnastu punktów”.

Cała dolna połowa listy A’s (Miguel Tejada, Eric Chavez, Ramon Hernandez, Carlos Pena i Terrence Long) gra inną, bardziej brawurową grę niż górna połowa (Jeremy Giambi, Scott Hattenberg, David Justice i Frank Menechino). Ci z górnej połowy uderzają z dużą dyscypliną i unikają zamachu do złych narzutów. Ci z dolnej połowy walą na ślepo. Górna połowa została pozyskana na drodze wymiany z innych klubów, a dolna, z wyjątkiem Terrence’a Longa i Carlosa Peny, to wychowankowie.

Faceci, którzy nie zachowują się właściwie na płycie, to dokładnie ci, którym podejście do gry było wbijane do głowy przez trenerów A’s od momentu, gdy zostali zawodowymi graczami. Wyraźnie odwrotna korelacja między poziomem dyscypliny pałkarza pierwszej ligi i ilością czasu, jaką jego zespół poświęcił na nauczenie go jej, doprowadziła Billy’ego Beane’a do konkluzji, że dyscypliny nie można nauczyć. (Obecnie mówi na ten temat: „Można jej nauczyć, ale żeby tego dokonać, musielibyśmy każdego z nich cofnąć do czasów niemowlęctwa”). Patrząc na listę Davida, można zobaczyć, dlaczego Billy twierdził, że musi wyrwać kontrolę nad draftem amatorów z rąk skautów. To, co większość z nich uważała za wyuczoną umiejętność o drugorzędnym znaczeniu, zarząd A’s uznał, po przeprowadzeniu doświadczeń, za cechę genetyczną, i to taką, która gracza może doprowadzić do sukcesu w baseballu.

I tu pojawia się kolejne oczywiste pytanie: skoro Miguel Tejada, Ramon Hernandez i Eric Chavez po tylu latach przekonywania ich, żeby tego nie robili, nadal robią wymach do złych piłek, po co jakieś listy? Tym razem, kiedy zadaję pytanie, Feiny nie śmieje się z mojej głupoty.

— Spędzili pięć lat z Miggym (wszyscy nazywają Tejadę „Miggy”), usiłując go nauczyć, do czego nie brać zamachu — mówi — a on nadal robi go do każdej piłki.

— Kiedy masz to w papierach, masz dowód — dodaje David. — Mówią, że ci nie wierzą, ale kiedy pokazujesz im, że robiąc wymach do pierwszego narzutu, trafiają 0,130, to zwraca ich uwagę. Czasami.

David Justice przerywa konwersację. W kilka sekund po tym jak A’s zeszli z boiska, Justice, który grał na prawym skrzydle, pojawia się w sali telewizyjnej.

— Feiny, mogę zobaczyć moją grę na pałce? — pyta. Nie jest nawet zasapany. Wspaniałą rzeczą u baseballistów jest to, że rzadko się pocą.

Justice siada i ogląda replay z sobą wzywanym na płytę. Trzecie uderzenie było wyraźnie poza płytą, co najmniej siedem centymetrów. Przepuszcza kilka pierwszych narzutów i dociera do wywołanego błędu.

— Sędzia stał po wewnętrznej — mówi Justice. — Nie mógł widzieć tego wychodzącego na zewnątrz narzutu.

Ma rację: sędzia musi wybrać, przez które ramię łapacza patrzeć, a ten zdecydował się patrzeć ponad wewnętrzną częścią płyty. Justice chce przewijać taśmę i dowodzić swej racji ciągle od nowa, ale najmniej zdyscyplinowani pałkarze A’s wstają i wychodzą z zadziwiającą szybkością. Wojna na wyniszczenie przeradza się w pogrom. Eric Hiljus wykonał pięćdziesiąt cztery narzuty w pierwszych dwóch inningach. David Wells rzuca dwanaście piłek w pierwszej i sześć w drugiej, po dwie dla Tejady, Chaveza i Longa, zanim powraca na ławę rezerwowych. Justice nie może nawet skończyć swej skargi, kiedy musi biec, żeby zająć stanowisko na prawym polu. Justice był wadliwą częścią z trzech, które zarząd A’s najął, żeby zastąpić Jasona Giambiego na pałce. W rzeczywistości Paul nie użył słowa „wadliwy”, lecz wyrazu „brodawka”. Żeby się przekonać, co Paul miał na myśli, wspominając o brodawce, wystarczyło przejść się po domku klubowym Oakland A’s, kiedy gracze wychodzą spod natrysków. Nie był to miły dla oka widok. Justice był jednak wyjątkiem. Justice był fizycznym okazem. Wyglądał tak pewnie i sprawnie jak zawsze. Brodawki? Na Boga, myślałem, to przecież David Justice. Zanotował więcej posezonowych trafień niż jakikolwiek gracz w historii. Jest eks-partnerem Halle Berry. Cokolwiek się wydarzyło między nim a Halle Berry, trudno uwierzyć, że to tylko wina Davida Justice’a.

— Co z nim nie tak? — pytam, kiedy go już nie ma.

— Ma trzydzieści sześć lat — odpowiada Paul.

W ubiegłym roku pojawiły się u niego pierwsze oznaki wieku. W World Series robił wymachy prawie jak amator. Ale przez większość poprzedniego sezonu grał z kontuzją i trudno było osądzić, jaka część spadku formy wynikała właśnie z niej, a jaka z wieku. Baseballista dojrzewa, kiedy zbliża się do trzydziestki, kiedy osiąga granicę trzydziestu pięciu lat, traktowany jest jak winny, dopóki nie udowodni swej niewinności. Rok temu Justice prawie przyznał się do baseballowego przestępstwa, czyli starzenia się. A to spowodowało odesłanie go do ligi A. U szczytu kariery Justice był rodzajem sensacyjnego pałkarza, na którego nabycie na otwartym rynku Oakland A’s nigdy nie byłoby stać. Teraz klub mógł sobie na niego pozwolić, ponieważ nikt inny go nie chciał. Wszyscy widzieli w nim gracza już skończonego. Billy Beane zawarł z Yankees porozumienie, na mocy którego Justice grał w Oakland przez rok z wynagrodzeniem 3,5 miliona dolarów, czyli za połowę tego, co Yankees zapłacili mu rok wcześniej. Yankees wzięli na siebie drugą połowę. W efekcie Yankees płacili Davidowi Justice za grę przeciwko sobie. Zwróciłem uwagę Paulowi, że nie uważam tego za najlepszą drogę do pokonania Yankees.

— To jeden z naszych eksperymentów — wyjaśnia Paul. — W baseballu widzimy grę umiejętności, a nie zmagania siłowe. Chcemy się przekonać, czy umiejętności techniczne pozostają na tym samym poziomie, nawet jeżeli zawodnik nie ma dość sił fizycznych, żeby je w pełni wykorzystać.

Zabawne było nazwanie tego eksperymentem. Jaką prawidłowość można odkryć z badania nad pojedynczym człowiekiem?

— Justice nie jest pojedynczym człowiekiem — mówi Paul. — Jest typem zawodnika, starzejącym się superpałkarzem szczególnego rodzaju.

Paul przeprowadził także inne badanie. Odkrył, że bardziej prawdopodobne jest, iż zawodnik do końca kariery zachowa nadzwyczajną umiejętność docierania do bazy, niż nadzwyczajną zdolność do wybijania na dotarcie do bazy domowej. Gracze, którzy wcześniej zaliczali wiele spacerów, gdy się starzeją, jeszcze chętniej to robią — tak było w przypadku Justice’a. Jeszcze kilka lat temu jego talent do wyczekiwania na narzuty, które miałby szansę nadzwyczaj skutecznie uderzyć, do unikania niepotrzebnych wymachów przy niepasujących mu narzutach, umożliwiał mu zaliczenie wielu biegów do mety. Teraz stracił dużą część sił. Jego nowi koledzy z drużyny Oakland widzą, że jego siły bliskie są wyczerpania. Po trafieniu długiej wysokiej piłki Justice wracał na ławę i mówił obojętnie: „To byłby aut”. Było w tym coś z makabry, jak oglądanie filmu, klatka po klatce, z zapisem czyjejś śmierci.

Zarząd A’s nie zwracał na to uwagi. Chciał z Davida Justice’a, zanim odejdzie, wydoić jak najwięcej procentów na bazie.

— Czy Justice domyśla się, że myślicie o nim w taki sposób? — zapytałem.

— Nie.

Nie. Nikt z nich się nie domyślał. Szczurów doświadczalnych nie informuje się o szczegółach prowadzonych na nich doświadczeń. Wychwala się je za spacery, krytykuje za wymachy do piłek lecących poza strefę uderzenia. Ale nie informuje się ich o tym, że zarząd z ataku zrobił dyscyplinę naukową. Szczury doświadczalne nie miały pojęcia o tym, że zarząd zredukował je do podstawowych baseballowych składników, wśród których nie ma ikry, serca, determinacji ani niczego innego, za co kochaliby je kibice. Gracze wiedzieli, że ich akcjami kieruje jakaś wyższa siła. Wiedzieli też, że tą siłą wyższą nie był, jak w większości drużyn, trener. Terrence Long skarżył się, że zarząd A’s nie pozwala mu kraść baz. Miguel Tejada wyznał, że ma świadomość, iż Billy Beane chce, żeby był on bardziej cierpliwym pałkarzem. „Jeżeli nie wezmę dwudziestu spacerów” — powiedział — „Billy wyśle mnie do Meksyku”. Eric Chavez wspomniał w rozmowie z „Baseball America” o dziwnym systemie treningowym stosowanym w A’s przez Billy’ego Beane’a: „Trener zaczął mi pokazywać liczby informujące, jak ważni są goście z procentami na bazie. To było tak, jakby nie chcieli, żebym uderzał na średnią albo na biegi domowe. To spacery miały mnie zaprowadzić do pierwszej ligi”. W wyobraźni zawodników to Billy Beane był liczącą się postacią, chociaż niezbyt wyraźnie zarysowaną.

Pod koniec trzeciej kolejki A’s zaliczył bieg. Goliat—Dawid: 5:1.

— Gdzie jest Billy? — pytam w końcu.

— W siłowni — odpowiada Paul, nie podnosząc wzroku.

— W siłowni?

— Billy dosyć dziwnie zachowuje się podczas meczu — mówi David.

Nie upływało dużo czasu od momentu przejścia gracza do Oakland A’s, kiedy ten orientował się, że jego nowy klub działa całkiem inaczej niż te, w których był poprzednio. Więcej czasu potrzebował, żeby się zorientować, dlaczego tak jest. W jakimś momencie gracz orientował się, że jego nowy dyrektor generalny jest całkiem inny niż ten stary. Większość dyrektorów generalnych podawała zawodnikowi rękę, podpisując z nim umowę, i telefonowała, kiedy się go pozbywała. Między przybyciem a odejściem gracz miał szansę zobaczyć wielkiego bossa tylko przelotnie, gdzieś na wyżynach jego luksusowego apartamentu, bo zwykle był kimś bardzo odległym. Z tym dyrektorem generalnym było całkiem inaczej. Ten dyrektor generalny nigdy nie postawił stopy w przysługującym mu luksusowym apartamencie.

Jego nowi gracze dostrzegali natychmiast, że Billy Beane spędza w domu klubowym więcej czasu niż którykolwiek z pozostałych dyrektorów generalnych. David Justice, który czternaście lat grał w Braves, Indians i Yankees, stwierdził, że w pierwszej połowie sezonu 2002 więcej obcował z Billym niż w ciągu tych czternastu lat z pozostałymi dyrektorami generalnymi. Nowy członek drużyny widział Billy’ego w szatni, kiedy ten pytał jeszcze pozostającego w szoku meczowym miotacza, dlaczego wykonał określone narzuty w określonej kolejce. Albo biegnącego za panamskim zmiennikiem pałkarza i wiercącego mu dziurę w brzuchu za jakiś lekceważący komentarz o bazie na piłkach, lub też w środku meczu pędzącego z ławy rezerwowych do sali telewizyjnej w celu obejrzenia taśmy z poprzednim występem któregoś zawodnika na pałce. Albo ociekającego potem po treningu, ubranego w szorty i trykotową koszulkę. Albo rzucającego sprzętem o ściany domku klubowego, kiedy jakiś mecz nie przebiegał po jego myśli.

Trudno było osądzić, które z cech Billy’ego miały największe znaczenie dla sukcesu jego drużyny: energia, zaradność, inteligencja czy umiejętność przestraszenia każdego, nawet potężnego zawodowego baseballisty. Większość dyrektorów generalnych nie grała nigdy w baseball i czuła onieśmielenie w obecności wielkich ligowych osobowości. Billy nie tylko grał — nawet mógłby nosić na piersiach napis: Jestem stąd, więc nie próbuj mi wciskać jakiegoś pierwszoligowego kitu. Nie chciał autografów od swoich zawodników. Nie próbował być kumplem. Gracze rzadko miewali okazję spotkać się z Billym na gruncie towarzyskim, z dala od domku klubowego. Billy trzymał cię na dystans, nawet stojąc z tobą twarzą w twarz. Ale zawsze był obecny.

Po jakimś czasie nowy gracz zaczynał się zastanawiać, czy w Oakland jest jakiekolwiek miejsce, wcześniej zarezerwowane dla ludzi w dresach, którego Billy by nie opanował. Było takie miejsce, ale jedno jedyne: ława rezerwowych. Reguły Pierwszej Ligi Baseballu zabraniały dyrektorowi generalnemu pojawiać się na ławie rezerwowych. Ale nawet nad nią dyrektor generalny miał kontrolę, ponieważ manager Art Howe przechadzał się przy ławie z miniaturowym Billym Beane’em przycupniętym na jego ramieniu i wrzeszczącym mu do ucha. Przy ławie rezerwowych Oakland A’s można było obserwować niezwykłe efekty kontroli umysłu. Gdyby Art miał w głowie łyżeczkę, Billy byłby w stanie zgiąć ją, używając do tego fal mózgowych. Pewnego razu Adam Piatt, rezerwowy zapolowy, stanął na płycie i nawiązał wyrównaną walkę z biegaczem na pierwszej bazie i przy jednym aucie wykiwał faceta piłką uderzoną bez zamachu — potoczyła się ona powoli przez przedpole. Tak jak od niego tego oczekiwano. Tak jak zrobiłby to każdy gracz. Art głośno nie wyraził dezaprobaty, w głębi serca był bowiem facetem ze starego baseballu. Wręcz przeciwnie, co było niesłychane, podszedł do miejsca na ławie, gdzie Piatt usiadł, i powiedział: „Zrobiłeś to z własnej inicjatywy, tak?”.

Widownia telewizyjna zobaczyła mądrego starego managera konferującego z młodym graczem. Prawdopodobnie każdy widz doszedł do wniosku, że był świadkiem, jak manager chwali sztukę fałszywego uderzenia, zwanego poświęconym uderzeniem (sacrifice bunt). Jednak manager był bardziej zaniepokojony czym innym. Art Howe chciał się upewnić, że to nie na niego dyrektor generalny nakrzyczy po skończonej grze. Oczywiście następnego dnia w gazetach pojawiła się spowiedź Piatta: uderzył w ten sposób na własną rękę i nie Art kazał mu wykonać takie uderzenie. Sam Art zrobił reporterom zaimprowizowany wykład, który równie dobrze mógłby wygłosić dyrektor generalny, o tym, dlaczego poświęcone uderzenie jest złym zagraniem. (Gracze i trenerzy często wykorzystywali gazety do przekazywania memorandów dyrektorom generalnym).

Nowy członek drużyny nie potrzebował dużo czasu, żeby się zorientować, że osobą kierującą całym widowiskiem jest Billy Beane. Był on jak producent z Hollywood, nie tylko uzurpujący sobie prawo do wtrącania się w scenariusz, ale także próbujący ustawiać kamery i światła oraz decydujący o garderobie aktorów. Nie tylko wymieniał zawodników, nadzorował skautów, ale robił także wszystko to, co robią pozostali dyrektorzy generalni. Decydował, kiedy fałszować, kiedy kraść bazy, kto ma grać, kto siedzieć na ławie, w jakiej kolejności do gry wchodzą pałkarze, który miotacz ma się rozgrzewać, a nawet o subtelnych psychologicznych posunięciach. Ktoś oglądający mecz z bliska mógłby dostrzec Arta Howe’a stojącego na stopniach obok ławy, powyżej graczy, z podbródkiem wysuniętym do przodu, z wyrazem filozoficznej zadumy na twarzy. Art miał wspaniały podbródek. Kiedy wysuwał go w przód, wyglądał jak Jerzy Waszyngton przekraczający rzekę Delaware. Żaden manager w baseballu nie potrafił lepiej wyrażać owym wysunięciem podbródka, że w pełni panuje nad sytuacją. Dziesięć razy w każdym meczu telewizja dawała przebitki z obrazem Arta, a spiker co chwilę czuł się zmuszony do podkreślenia uspokajającego wpływu managera na młodych graczy. W całym baseballu Art stał się znany jako pewna ręka na rumplu. Dlaczego? Dlatego, że taka rola została mu przypisana!

Całość była dobrym przedstawieniem. Billy powiedział Artowi, jak i gdzie ma stać podczas meczu, żeby zawodnicy patrzeli na niego z dołu i czerpali siłę z jego oblicza, ponieważ kiedy Art siedział na ławie, jak zresztą wolał robić, wyglądał jak jeniec wojenny.

Inaczej było teraz w Oakland i jednym to się podobało bardziej, innym mniej. Trzydziestodziewięcioletni wszechstronny zapolowy Randy Velarde często skarżył się reporterom, że drużyna jest sterowana z biura zarządu i że biuro zarządu nie pozwala nikomu na fałszywe uderzenie ani na kradzież bazy. Mający zadatki na gwiazdę dwudziestotrzyletni miotacz Barry Zito twierdził, że nie miało znaczenia, kto gra dla Oakland A’s ani ile pieniędzy klub musi wydać: tak długo jak Billy Beane kierował zespołem, celem drużyny jest i będzie mistrzowski tytuł. Gracz, który wolał zachować anonimowość, zapytany, jaki wpływ na drużynę miałoby wyrzucenie Arta Howe’a, odpowiedział, że nie dostrzegłby różnicy, ponieważ „i tak Billy kieruje drużyną z siłowni”. To była prawda. Przed każdym meczem u siebie Billy wkładał dres i kierował się do siłowni. Podczas kilku pierwszych inningów przebiegał kilka mil i kilkakrotnie wyciskał sztangę, jakby dla przypomnienia wymigującym się od treningu, że grają dla jedynego klubu w historii baseballu, którego dyrektor generalny jest także sportowcem. To, co robił później, zależało od sytuacji.

Za to nigdy nie oglądał gier. Gdyby oglądał mecz swojej drużyny na żywo, tak by się denerwował, że mógłby stanowić zagrożenie dla nauki o baseballu. Stawałby się subiektywny, jak to sam ujmował. Złość mogłaby go doprowadzić do jakiegoś nierozważnego zachowania. Tłoczenie się w jego luksusowym apartamencie z przyjaciółmi, rodziną i przybyłymi dostojnymi gośćmi też nie wchodziło w rachubę. Gdyby któryś gość wyraził chęć oglądania meczu z apartamentu Billy’ego, Billy by mu odpowiedział: „Dobrze, tylko nie spodziewaj się, że będę go oglądał razem z tobą”. Gość uznałby to za żart aż do momentu odkrycia, że ma apartament do wyłącznej dyspozycji.

Billy nie cierpiał oglądać meczów. Ale równocześnie nie cierpiał meczu nie oglądać. Zawsze nosił w kieszeni małe białe pudełeczko przypominające pager, przez które za pośrednictwem satelity odbierał wyniki meczów baseballowych. Białe pudełeczko było głównym źródłem informacji o zespole, którym kierował. Czasami wsiadał do swego SUV-a i jeździł dookoła Coliseum, co kilka minut zerkając na białe pudełeczko. Albo siadał gdzieś w zakamarkach domku klubowego — zawsze z białym pudełeczkiem w ręku. Był jak tragiczna postać z mitologii greckiej, której występki tak dokuczyły bogom, że zaprojektowali tylko dla niego wyjątkową torturę: musisz koniecznie oglądać to, czego nie cierpisz oglądać.

Rzadko, ale się zdarzało, Billy Beane oglądał mecz. Pozwalał sobie na ukradkowe rzucanie okiem na ekran z transmisją telewizyjną na żywo, ale tylko za zamkniętymi drzwiami biura Arta Howe’a. Zwykle kończyło się to tym, że musiał się komuś poskarżyć, wtedy szukał Paula i Davida w sali telewizyjnej.

Tego wieczoru miał miejsce jeden z takich przypadków. W środku czwartego inningu, w sytuacji, kiedy A’s nadal przegrywał 5:1, Billy stanął w drzwiach sali telewizyjnej. Miał zaczerwienione policzki i był ubrany w szorty i trykotowy podkoszulek przesiąknięty potem, w ręku trzymał białe pudełeczko. Nie obserwował gry, ale wydedukował jej istotę na podstawie informacji z białego pudełka.

— Pieprzony Hiljus — mówi. — Dlaczego nie wywiesi transparentu, że będzie celował dokładnie w środek płyty?

W istocie nie chce rozmawiać o grze. Chce znaleźć temat, który pozwoliłby mu zapomnieć o grze. Zwraca się do mnie. Musiał usłyszeć, że do niedawna mieszkałem w Paryżu. On sam nigdy tam nie był.

— Czy Bastylia nadal stoi? — pyta. — Czy może zrównali ją z ziemią po rewolucji?

— Nadal tam jest — odpowiadam niezgodnie z prawdą. Obserwuję Davida Justice’a rozpoczynającego drugą wędrówkę na płytę. Chciałbym zobaczyć, co zrobi z wiedzą zdobytą podczas oglądania, jak został oszukany przez sędziego. Kogo teraz obchodzi Bastylia?

Billy’ego Beane’a. Jest bardzo zainteresowany tematem Bastylii. Jadąc na stadion i wracając z niego, wysłuchuje nieskończenie długiego wywodu o historii Europy.

Justice szybko zostaje w tyle, a Wells opiekuje się zewnętrznym narożnikiem płyty. Wells wie to, co wie Justice: sędzia zrekompensuje miotaczowi niesprawiedliwy werdykt, uznając nieprawidłową piłkę. Nie grają już w grę, teraz rozgrywają teorię gry. Tym razem Justice nie bierze zewnętrznych narzutów za prawidłowe piłki. Sięga na zewnątrz i wyrzuca na pole faulu. W końcu Wells popełnia błąd — narzut nad płytą i Justice posyła prostą piłkę na singla na przeciwległe pole.

— Jak ona wygląda?

— Co?

— Jak wygląda Bastylia?

— To sterta gruzów, tak mi się przynajmniej wydaje — mówię.

— Więc nigdy tam nie byłeś?

Przyznaję się, że nigdy nie widziałem Bastylii. W tym momencie Billy Beane traci zainteresowanie mną. Zgrzeszyłem wobec Bastylii. Jego myśli, nie mając dokąd się udać, powracają do akcji toczącej się na boisku. Justice jest na pierwszej bazie, pozostałe są puste; Miguel Tejada wchodzi na płytę. Ten prosty fakt w początkowej fazie sezonu wystarcza, żeby zirytować Billy’ego.

— Wspaniale — mówi z prawdziwym obrzydzeniem. — Oto nadchodzi Mister Robiący Zamach do Wszystkiego.

Patrzę na wykresy Davida. Mister Robiący Zamach do Wszystkiego, Tejada, jest tym, kim tego wieczoru na początku sezonu 2002 powinien być. Kiedy podnoszę wzrok, Billy’ego już nie ma. Na zawsze. Zabrał swoje białe pudełko do samochodu i dłuższą drogą pojedzie do domu, słuchając wykładu o historii Europy, i będzie jechał tak długo, aż zyska pewność, że zanim dotrze w pobliże telewizora, gra będzie dawno skończona.

Mister Robiący Zamach do Wszystkiego przez długi czas spełniał oczekiwania wynikające z jego reputacji. Miguel Tejada dorastał w biedzie w Republice Dominikańskiej. Jedno z tamtejszych przysłów brzmiało: „Wyspy nie opuścisz na piechotę”. Dominikańscy pałkarze byli mistrzami pałki, ponieważ wiecznie im powtarzano, że jeżeli chcą przeżyć, muszą być najlepsi. Przez lata trenerzy A’s usiłowali wybić Tejadzie z głowy swobodny wymach i troszeczkę udało im się go zmienić, ale nie na tyle, na ile chcieli go zmienić. Mimo to ich idee jakoś utkwiły mu w głowie. „Pierdolony narzut!” — krzyczy Tejada do siebie i do kamery telewizyjnej za każdym razem, kiedy bierze zamach do rogala spadającego na zakurzoną ziemię lub wystrzał lecący prosto w oczy. W tej grze wyautowano go już dwukrotnie, więc może się czuć znużony. Właśnie w tej chwili pierwszy narzut Wellsa przelatuje nad samym środkiem płyty. Wells, może doszedłszy do wniosku, że Tejada zaczyna się obawiać biletu w jedną stronę do Meksyku, próbuje trafić w to samo miejsce, czego nie powinien robić. Tejada wali piłkę krótkim, prostym uderzeniem i wysyła ją na otwartą trybunę po lewej stronie. Yankees 5, Oakland 3. Goliat trafił na swojego Dawida.

Dwa inningi później, pod koniec szóstego, David Justice znowu rozpoczyna inning i tym razem wyrywa spacer Wellsowi. Parę minut później przekracza płytę, wynik jest 5:4 i bazy są zajęte. Na płytę wchodzi wiodący pałkarz A’s Jeremy Giambi. Jeremy’emu Giambiemu brak jedynego talentu, jaki każdy kibic i manager kojarzy z funkcją wiodącego pałkarza. „Jestem jedynym managerem w baseballu” — skarżył się manager A’s Art Howe — „który musi rezerwowego biegacza ustawić na pozycji wiodącego pałkarza”. Wstawianie konnego powozu na miejsce zarezerwowane dla najlepszego pałkarza było kolejną sztuczką zarządu A’s. Tym, czym Jeremy naprawdę dysponował, była fenomenalna umiejętność zamęczania miotaczy i zajmowania bazy. W tym pierwszym elemencie był naprawdę lepszy od brata. Od Mike’a Stantona wydziera spacer i doprowadza do remisu 5:5.

W sali telewizyjnej po raz pierwszy słyszymy trybuny. Pięćdziesiąt pięć tysięcy kibiców wychodzi z siebie. Przyjemność kibicowania Goliatowi polega na tym, że oczekuje się od niego zwycięstwa. Przyjemność kibicowania Dawidowi wynika z tego, że jest szansa na dodatkowe emocje — nigdy nie wiadomo, czego się po Dawidzie spodziewać.

W szczycie siódmego inningu rezerwowy A’s Mike Magnante nie pozwala nikomu wytchnąć. Oddaje dubla Berniemu Williamsowi. Derek Jeter idzie na płytę, Jason Giambi jest na stanowisku oczekującego, a Art Howe wprowadza Jima Mecira. Mecir nawet nie truchta — kuśtykając, wychodzi z ławy rezerwowych A’s. Naprawdę nie wygląda jak zawodowy baseballista, czyli inaczej mówiąc, co zaczynam rozumieć, wygląda tak, że odpowiednim dla niego miejscem jest Oakland A’s. Ten klub to baseballowa wersja Wyspy Nietrafionych Zabawek.

— Co mu jest? — pytam.

— Ma zniekształconą stopę — odpowiada Paul.

W pierwszej chwili jestem przekonany, że żartuje, ale nie. Mecir urodził się z deformacją dwóch stóp. Jako dziecko przeszedł wiele operacji, ale nadal utykał. Nie wiadomo jak, ale zdołał swój mankament przekształcić w zaletę. Jego dziwne uderzenie — nie mógł odbijać się od pagórka prawą stopą — nadawało niezwykle gwałtowną rotację podkręcanym piłkom. Jego narzut okazał się niesłychanie efektywny przeciwko leworęcznym pałkarzom.

Mecir funduje spacer Jeterowi, na płytę wchodzi Giambi. Mecir natychmiast atakuje dziurę w zamachu Giambiego i wewnętrznym narzutem posyła mu piłkę na wysokości talii. Podkręcane piłki jedna za drugą nurkują ponad wewnętrzną częścią płyty. Pierwszy narzut jest zwykły, ale drugi to bomba. Giambi nawet nie myśli się składać do żadnego z nich. Wynik 1:1. Trzeci narzut Giambi bierze za prawidłową piłkę. Jego szanse niebezpiecznie wzrastają. Mecir nie daje się: kolejny wywołany aut na wewnętrznym narożniku. Piąty narzut powinien być ostatnim. Coś pięknego; Giambi wzdryga się, kiedy piłka mija go po wewnętrznym narożniku płyty. Trzecia chybiona piłka. Sala telewizyjna kwituje ją okrzykami radości.

Sędzia oznajmia, że była prawidłowa.

To fatalna decyzja w krytycznej sytuacji. Wystarczająca do tego, żeby załamać nawet Paula. „Mam dosyć tych pierdolonych Yankees i sędziowskich decyzji!” — wykrzykuje i rozgląda się za czymś, w co mógłby przywalić. Kończy się na ścianie. Opuszcza salę telewizyjną. Nawet on nie chce obserwować tego, co za chwilę będzie się działo. Nie można dać Jasonowi Giambiemu czterech uderzeń i oczekiwać, że się to przeżyje. Giambi fauluje następny narzut, a następnie siódmy wysyła na prawe pole na dubla, zyskując dwa biegi.

Oakland A’s nie udało się zdobycie kolejnego punktu. W kilka minut po tym, jak udatnie naśladował swego szefa, Paul wraca, żeby z maską obojętności na twarzy obejrzeć, jak jego zespół przegrywa. W końcu to był tylko jeden mecz. Nie wydarzyło się nic takiego, co mogłoby podważyć jego przewidywania na temat sezonu A’s (dziewięćdziesiąt wygranych i miejsce w play-off). Dziewięćdziesiąt pięć wygranych oznaczało sześćdziesiąt siedem porażek, a ta była jedną z nich.

W tym momencie Scott Hatteberg wchodzi do sali telewizyjnej. Jest trzecim i ostatnim elementem, który ma zastąpić Jasona Giambiego. Chce obejrzeć taśmę ze swoim występem.

Pierwszych sześć lat kariery Hatteberg spędził w Boston Red Sox jako łapacz. Zdobył wolną kartę po zakończeniu sezonu 2001, ale Red Sox nie byli zainteresowani przedłużeniem kontraktu. Kiedy Billy podpisywał z nim umowę, Hatteberg był rezerwowym, wykończonym łapaczem. I oto jest tu: ostatni kawałek niechlujnej układanki. Przyglądam mu się bacznie, kiedy przewija taśmę i nie mogę się dopatrzyć żadnej ułomności. Ma metr osiemdziesiąt pięć i 98 kilo, ale waga to same mięśnie bez śladu tłuszczu. Ma obie ręce i wszystkie dziesięć palców u rąk. Z pewnością nie jest kaleką. Jego uśmiech pozwala dostrzec komplet pięknych zębów. Słuch ma także nadzwyczajny. Usłyszał, kiedy szeptem pytam Paula, dlaczego Billy zrezygnował z wprowadzonego z inicjatywy Sandy’ego Aldersona psychologa. „Niektóre drużyny potrzebują psychiatry bardziej niż inne” — odpowiada Hatteberg. „W Bostonie mieliśmy cały zespół”.

Ma także nadzwyczajne poczucie humoru.

— Co jest z nim nie tak? — powtarzam pytanie, kiedy wychodzi.

— Jego kariera łapacza jest skończona — odpowiada Paul. — Odniósł kontuzję i nie może rzucać.

Orientuję się, że Scott Hatteberg był na liście życzeń Oakland A’s przez kilka lat. Nigdy nie zrobił niczego sensacyjnego. Nie zdobywał przyciągającej uwagę liczby biegów domowych, nigdy nie uderzał ze skutecznością poniżej ani powyżej 0,270. Miał pewne nudne zalety, takie same jak David Justice i Jeremy Giambi: dyscyplinę na płycie i umiejętność dotarcia do bazy. Tak samo jak oni był rozdającym w blackjacku, który rozumiał, dlaczego nie można dobierać do 19. Reszta baseballowego świata widziała w nim łapacza, który może uderzyć, a nie efektywne narzędzie do zdobywania biegów, które potrafi także łapać. Kiedy zerwał nerw w łokciu miotającej ręki, jego kariera łapacza się skończyła. I skończył się on, przynajmniej w oczach większości działaczy baseballowych. Dlatego przyszedł do Oakland za niewielkie pieniądze.

Fakt, że stracił swoją pozycję w defensywie, niewiele znaczył dla Oakland A’s, który zawsze rozglądał się za tanimi jak barszcz okazjami i akceptował słabą grę w defensywie w zamian za umiejętność zdobywania baz. Jedną z ulubionych sztuczek klubu było przechwytywanie graczy zaraz po tym, jak odnieśli wyglądającą na zagrażającą karierze kontuzję. Billy Beane miał ulubione powiedzonko, które zapożyczył od inwestora z Wall Street Warrena Buffeta: „Najtrudniejszą rzeczą do znalezienia jest dobra inwestycja”. Hatteberg nie był jak Jeremy Giambi, gracz niższej ligi, któremu udało się przebić do pierwszej ligi. Nie przypominał też Davida Justice’a, bo nie był starzejącą się gwiazdą gwałtownie tracącą formę. Był towarem, który nie miał racji bytu: graczem pierwszej ligi u szczytu kariery ze statystyką wskazującą na niezwykłą zdolność do kreowania biegów, ale dostępnym za nową, niezwykle niską cenę poniżej miliona dolarów za rok. Jedyną niewiadomą dla Billy’ego i Paula było, gdzie go ustawić na boisku baseballowym. Między Justice’em, który z powodów zdrowotnych nie mógł grać w polu każdego dnia, i Jeremym Giambim, który z powodów psychicznych nie mógł codziennie grać w polu, mieli już wyznaczonego pałkarza. Żeby Hatteberg mógł stawać na pałce, musiał grać na jakiejś pozycji w polu. Ale na której?

ROZDZIAŁ 8

SCOTT HATTEBERG,

MASZYNKA DO ŁAPANIA PIŁEK

Światełka na świątecznej choince były już pogaszone, córki leżały w łóżku, żona spała, a on ciągle był na nogach. Prawą rękę nadal czuł, jakby należała do kogoś innego. Przez pół sezonu grał dla Red Sox z naderwanym nerwem łokciowym — uciskał go, prostując rzucającą rękę. Zgodził się w końcu na złamanie ręki i wprowadzenie nerwu we właściwe miejsce. Po operacji okazało się, że nie może utrzymać pałki w ręce, nie mówiąc już o machaniu nią. Musiał ją wytrenować, żeby znowu stała się częścią ciała łapacza. Musiał uczyć się od nowa wykonywania prostych zwykłych czynności, które umożliwiałyby mu zarabianie na życie.

Boston Red Sox postawił na nim krzyżyk. Już tydzień wcześniej sprzedał go Colorado Rockies za polowego Pokeya Reese’a. Scott już szósty rok grał w pierwszej lidze i miał pełne prawo do arbitrażu, więc w Rockies szybko mu wyjaśniono, że nie mają zamiaru ryzykować, iż jakiś rozjemca nakaże im zapłacić mu 1,5 miliona dolarów. Taka kwota teoretycznie nie była za wysoka jak za faceta, który spędził ponad pięć lat w pierwszej lidze, ale według zarządu Rockies trzykrotnie przewyższała jego faktyczną wartość. Uważając, że nikt się nie zainteresuje łapaczem nie mogącym rzucać, natychmiast oddali mu jego kartę zawodniczą. Zaraz też złożyli mu propozycję: pięćset tysięcy za rok. Było to trochę więcej niż połowa kwoty 950 000, którą zarobił w Bostonie rok wcześniej. Hatteberg ofertę odrzucił. Dwudziestego grudnia 2001 roku o północy prawo Rockies do Scotta Hatteberga wygasło. Minutę później, dokładnie o 12.01 w nocy, do agenta Hatteberga zadzwonił Paul DePodesta, asystent dyrektora generalnego Oakland A’s.

To było bardzo dziwne. Hatteberg nie miał najmniejszego pojęcia, dlaczego Oakland A’s tak się nim interesowało. Skonstatował tylko, że jeden pierwszoligowy klub potraktował go jak zużytą szmatę na pchlim targu, dwadzieścia osiem klubów nie interesowało się jego osobą w ogóle, a jeden tak bardzo go pożądał, że nie mógł poczekać do rana ze złożeniem oferty. Zawracali głowę jego agentowi w Boże Narodzenie! Kiedy do zarządu Rockies dotarła wiadomość o telefonie z Oakland — uznano to za otwarcie przetargu — drużyna z Bostonu podniosła swoją ofertę. Ich propozycja była bardzo zbliżona do tej z Oakland. Co z tego? W Bostonie chcieli go zatrzymać na wszelki wypadek. Na przykład gdyby kontuzja przydarzyła się innemu zawodnikowi. A Billy Beane pragnął, żeby Scott u niego grał. Chciał, żeby dla niego machał pałką. Hatteberg powiedział agentowi, żeby dopiął kontrakt z Oakland: rok z opcją dla klubu na drugi rok przy podstawowej pensji 950 tysięcy dolarów plus kilka klauzul dotyczących premii. W momencie kiedy złożył podpis, kilka dni po Bożym Narodzeniu, odebrał telefon od Billy’ego Beane’a. Dyrektor generalny Oakland A’s powiedział, że jest bardzo szczęśliwy, że może go powitać w składzie swojej drużyny.

I że będzie grał na pierwszej bazie.

Baseballistów i pilotów linii lotniczych, kiedy nie pracują, łączy jedno pragnienie: żeby ich zamknięto w komorze deprywacyjnej. Poza sezonem można ich spotkać na Florydzie lub na przedmieściach Phoenix. Hatteberg i jego żona Bitsy kupili dom z polem golfowym na południe od Tacomy w stanie Waszyngton. Nie był to wymarzony dom. Na ich miejsce na ziemi będą musieli poczekać, aż on skończy grać. Ta posiadłość stanowiła odtrutkę na zawodowy baseball. Nie powinna stracić na wartości — w razie czego mogła być szybko sprzedana. Kiedy był w drodze, wiedział, że jego dziewczynki są bezpieczne. W takim miejscu szczekanie psa to już przestępstwo.

Późną nocą psy wiedziały, że nie wolno im szczekać. Otoczony przez ściany ciszy Scott, drepcąc w kółko i usiłując jakoś uporządkować to, co mu Billy Beane powiedział, natknął się na pamiątki ze swej kariery. Stare rękawice łapacza, pałkę z wyrytym na niej jego nazwiskiem. Zdjęcia ze stanu Waszyngton, gdzie przez trzy lata grał jako łapacz. Oprawiona w ramki koszulka, którą nosił jako łapacz w reprezentacji USA podczas Igrzysk Dobrej Woli w 1990 roku, i druga — łapacza Boston Red Sox. Łapacz. Był łapaczem. Był łapaczem od chwili, kiedy skończył dziesięć lat. Dwa tygodnie temu skończył trzydzieści jeden. Dwadzieścia dwa lata z tyłu płyty.

Okno salonu wychodziło na niebiesko-zieloną aleję dopiero co wyciętą w nieskażonych lasach Waszyngtonu. Poza sezonem większość kumpli grała w golfa, on wolał wędkarstwo muchowe. Wilgoć na nawierzchni alei pobłyskiwała w sztucznym oświetleniu. O tej porze roku ciemność panowała prawie przez pół doby, a kiedy nie było ciemno, to padało.

Pierwsza baza!

Billy Beane obiecał mu, że nie ujawni przed prasą, że go zwerbował, by zastąpił Jasona Giambiego. Nie był w stanie go zastąpić. Jasona Giambiego nie zastąpiłoby dwóch gości... Pierwsza baza!

Scott Hatteberg zdał sobie sprawę, że musi coś zrobić, zaczynał wariować. Pomyślał o asfaltowym korcie tenisowym w dole drogi, wybudowanym na pocieszenie dla paru niegrających w golfa więźniów tej zamkniętej społeczności. Parę dni po Gwiazdce zapakował córki i żonę do samochodu, wziął swoją baseballową rzutnię, wiadro piłek i nowiuteńkie rękawice pierwszego bazowego. Dziewczynki zostawił w piaskownicy obok kortów, a Bitsy poprosił, żeby odbiła mu kilka niskich piłek. Pani Hatteberg miała niespełna metr sześćdziesiąt wzrostu i ważyła zaledwie 45 kilogramów. Nie była więc zbudowana jak pałkarz pierwszej ligi. Zdawało się, że nawet nie da rady odbić piłki do pierwszej bazy.

Bitsy dobrze znała swego męża. Chociaż grał w pierwszej lidze od pięciu lat i był wychodzącym łapaczem Boston Red Sox, nigdy nie myślał o sobie jak o wielkim zawodniku. Inni baseballiści przed grą nawet nieproszeni rozdawali autografy kibicom. On tego nigdy nie robił. Nie dlatego, że mu nie zależało, ale ponieważ obawiał się, że nie będą wiedzieli, kim jest. Nie przyznawał się do tego, jednak ona wyczuwała, że tak było, i nie bardzo się jej to podobało. Nie chodziło o jej pragnienie, żeby kibice rozpoznawali jej męża. Chciała, żeby on wiedział, że oni go znają. Więc od końca grudnia do rozpoczęcia wiosennych treningów, nawet podczas zamarzającej mżawki, z córkami czekającymi, aż je zabiorą do domu, Bitsy waliła niskie piłki w kierunku męża.

Ron Washington był trenerem graczy pola wewnętrznego Oakland A’s. Grał z Billym Beane’em, kiedy obaj byli w Minnesota Twins, ale to nie dlatego został u niego trenerem. Został nim, ponieważ miał talent: pod jego kierunkiem gracze byli gotowi do największego wysiłku — on nigdy w ten sposób o sobie nie myślał. Wash przygotowywał graczy, których Billy Beane przysyłał mu na wiosenne treningi, żeby drużyna nie musiała się wstydzić w dniu otwarcia sezonu. A o tym, kogo Billy Beane przysyłał, Wash mógłby opowiadać godzinami. Był jedynym trenerem graczy przedpola w lidze mającym pewność, że jego dyrektor generalny nie przeznaczy ani grosza na umiejętności gry w polu. Gdyby zapytać Washa, jak to jest być trenerem graczy przedpola w drużynie, która wstawiłaby do składu ślepca, gdyby miał talent do zdobywania bazy, skrzywiłby się i odparł: „Tyle mogę powiedzieć: takie coś już widziałem”. Zdarzało się, że Wash dochodził do wniosku, że gracze, których mu Billy przysłał, nie powinni nawet zawracać sobie głowy zakładaniem rękawic. Najlepiej by było, gdyby wzięli swoje pałki na boisko i odbijali piłki prosto w miotacza.

Wash miał mniej więcej sześć tygodni na przerobienie Scotta Hatteberga na pierwszego bazowego Oakland A’s. Zabierał Hatty’ego na boisko treningowe w Arizonie, zarzucał go piłkami toczącymi się po ziemi i starał się go nauczyć pracy nóg. Zastanawiając się nad tym ponurym okresem kilka miesięcy później, Wash powiedział: „Widać było wyraźnie, że on nie powinien stać na tym miejscu. Bardzo się starał, ale nie wiedział, w którą stronę się obrócić, co robić i jak to robić. W głowie kołatała mu się jedna myśl: »Nie chcę, żeby cokolwiek się działo w moim obszarze«. Robił wszystko, co zmusza kibiców do zerwania się na nogi i podniesienia wrzasku: »Ten facet jest do bani!«. A co tacy kibice wiedzą? Co on wie? Nie wie nic! Ale wie jedno na temat Hatty’ego. Ten dzieciak naprawdę jest do bani”.

Wash nie powiedział Scottowi Hattebergowi, nie dał mu w żaden sposób do zrozumienia, jakie wulgarne słowa mogą przychodzić do głowy przeciętnemu kibicowi podczas obserwowania jego gry na pierwszej bazie. Hatty potrzebował poczucia pewności siebie, nawet jeżeli nie miałoby ono żadnych podstaw. Podczas jednego ze spotkań na zakończenie treningów wiosennych, kiedy zarząd A’s i inni trenerzy pytali, czy Hatty dorósł do tego, aby stanąć na pozycji pierwszego bazowego, odpowiedział: „Możemy go tam wystawić w co trzecim lub co czwartym meczu, ale nie myślcie, że może na tej pozycji występować w każdym spotkaniu”.

Od pierwszego dnia wiosennych treningów każde pojawienie się na pozycji pierwszego bazowego wywoływało u Hatty’ego serię ataków paniki. „Z pierwszą bazą jest jeden szkopuł” — mawiał. „Nie wolno ci upuścić piłki, ani jednej”. Niesłychanie go to stresowało, częściowo dlatego, że nie miał pojęcia, co robić, ale także dlatego, że stawka była naprawdę wysoka. „Przypuszczam, że gdybym popełniał straszliwe błędy, zwolniliby mnie” — powiedział. Popełniał makabryczne błędy, ale nie został zwolniony. Kiedy nadszedł dzień otwarcia, tymczasowo ustawiono go na pozycji wyznaczonego pałkarza. Stały prawy polowy Jermaine Dye potrzebował więcej czasu na wyleczenie nogi, którą złamał podczas play-off w poprzednim sezonie. To spowodowało przesunięcie Davida Justice’a na prawe pole, a Jaremy’ego Giambiego na lewe i zwolnienie pozycji wyznaczonego pałkarza dla Hatteberga. Aby zapełnić lukę na pierwszej bazie, Billy Beane ściągnął Carlosa Penę, niesamowitego młodego gracza z niższej ligi, który wydawał się gotowy do narobienia zamieszania w pierwszej lidze. „Mówiło się, że Carlos będzie drugim Alexem Rodriguezem” — powiedział Hatteberg — „więc kiedy się pojawił, miałem nadzieję, że to on będzie grał na pierwszej bazie”. Po powrocie Dye’a Hatty miał usiąść na ławie — tak jak się spodziewał.

Wszystko potoczyło się inaczej. Po niezłym początku drużyna zaczęła pogrążać się w chaosie. Kiedy zespół Yankee pojawił się w Oakland pod koniec kwietnia, A’s uzyskał wynik 11:8. Trzy tygodnie później miał cztery gry poniżej 0,500 i szybko spadał w tabeli. W połowie maja drużyna poleciała do Toronto i została rozbita przez Blue Jays. Hatteberg myślał, że widział już wszystko, ale to, co działo się po porażce z Blue Jays, było czymś wyjątkowym w pierwszej lidze.

Tak jak inni gracze, Scott Hatteberg wyczuwał, że klub Oakland A’s był prowadzony nieco dziwnie jak na standardy ligowe. Drużyna, nawet wtedy gdy grała, była kierowana nie przez trenera obecnego na ławie rezerwowych, ale przez zarząd. A zarząd był wyraźnie wkurzony. W ramach akcji wyglądającej na czystkę Billy Beane wysłał do niższej ligi podstawowego pierwszego bazowego Carlosa Penę, podstawowego drugiego bazowego Frankiego Menechina oraz wychodzących w podstawowym składzie: miotacza Erica Hiljusa i praworęcznego przedostatniego miotacza Jeffa Tama. Jeremy’ego Giambiego, podstawowego lewego polowego, przehandlował do Phillies za wiecznego rezerwowego Johna Mabry’ego. W ciągu paru godzin zarząd A’s pozbył się trzech z ośmiu podstawowych graczy, włącznie z facetem, któremu z góry przyznano tytuł Debiutanta Roku (Pena), i drugim, którego uważano za ulubieńca zarządu (Giambi). Takie było pierwsze spotkanie Hatteberga z eksperymentami Billy’ego Beane’a. W pierwszej chwili pomyślał: Och, mój Boże! Nie ma czegoś takiego, czego by ten człowiek nie zrobił! Po raz kolejny drużyna nie miała zawsze gotowego do gry pierwszego bazowego. Z braku innych kandydatów ta pozycja przypadła jemu.

Na początku jego występom brakowało elegancji. Ciężko pracował nad podstawowym zadaniem: wyjściem na pozycję i odbieraniem piłek od innych polowych. „Kiedy robią to inni, wygląda, jakby nie było nic łatwiejszego” — mówił — „ale jest wręcz przeciwnie, wierzcie mi”. Gra oglądana z pierwszej bazy toczyła się znacznie szybciej niż widziana z pozycji łapacza. Powiedzmy, że tocząca się po ziemi ostra piłka trafia do łącznika lub trzeciego bazowego i podanie leci w jego okolice, kiedy jeszcze nie jest gotowy na jego przyjęcie. Gdzie jest jego tylna noga? Gdzie jest jego baza? Czy już się ze mnie śmieją? Tracił z oczu proste wysokie piłki, a one spadały w odległości dziesięciu metrów od niego. „Wiele wrzuconych w pole piłek, których nie udało mi się wyłapać, trudno było nawet zaliczyć do błędów” — powiedział — „ponieważ nie potrafiłem się nawet znaleźć w pobliżu piłki”.

I wtedy coś zaczęło się dziać. Im częściej przychodziło mu grać nie pierwszej bazie, tym bardziej komfortowo się czuł na tej pozycji. Pod koniec czerwca mógł powiedzieć z uśmiechem: „Różnica między wiosennymi treningami i tym, co się dzieje teraz, polega na tym, że kiedy teraz niska piłka leci w moją stronę, ciśnienie nie skacze mi w górę”. Dużą część tej przemiany zawdzięczał Washowi. Wash siedział mu w głowie, bo — no właśnie — bo sam Hatty chciał, żeby Wash grzebał mu w głowie. Każde zagranie, włącznie z podaniami do innych polowych, Hatty po powrocie na ławkę przedyskutowywał z Washem. Trener tworzył nową skalę, według której Hatty miał oceniać swoje występy. Kiedy zasłużył na dwóję, w skali Washa zasługiwał na czwórkę — i Hatty czuł się, jakby zasłużył na czwórkę. Z nadzieją na więcej. „Wash wiedział, że to, co wyglądało na rutynową grę, dla mnie nie było rutyną” — powiedział Hatty. Wash pomagał mu w samooszukiwaniu się. Wszystko po to, żeby czuł się lepszy niż w istocie był, przynajmniej do momentu, kiedy rzeczywiście stanie się lepszy. Na stadionie Coliseum z ławy rezerwowych do pierwszej bazy było daleko, ale za każdym razem, kiedy Hatty podnosił piłkę z ziemi — czynność, którą każdy pierwszy bazowy wykonywał z zamkniętymi oczami — słyszał Washa krzyczącego z ławy: — Maszynka do łapania piłek!

Patrzył wówczas na Washa i widział jego zaciętą minę: Maszynka do łapania piłek!

Hatty wyczuwał, że jest bardziej wysportowany niż większość graczy wystawianych przez trenerów na pierwszą bazę. I miał rację. A teraz zaczynał się odprężać. Zaczynał pragnąć, żeby piłka była uderzana w jego stronę. Zaczynał czuć się na swojej pozycji komfortowo. Zaczynał być sobą. W grze na pozycji łapacza zawsze lubił to, że mógł sobie pogadać z graczami z innych drużyn. Pierwsza baza pod tym względem stwarzała znacznie większe możliwości. Występy na pozycji łapacza w porównaniu do gry na pierwszej bazie były jak uczestniczenie w nieudanym przyjęciu. A na dodatek wiązały się z obecnością za plecami sędziego, kibiców i kamer. Na pierwszej bazie można było sobie naprawdę pogadać. Na drzwiach domku klubowego Oakland A’s wisiała instrukcja podpisana przez Boba Watsona z Pierwszej Ligi Baseballu:

Graczy przeciwnych zespołów uprasza się o niefraternizowanie się podczas oficjalnych spotkań.

Zasada Ligi Baseballu nr 3.09

W lecie 2002 roku adresatem tej instrukcji mógł być Scott Hatteberg. Na pierwszej bazie, kiedy na niej grał, cały czas odbywało się coś w rodzaju przyjęcia. „Faceci wchodzą na pierwszą” — opowiadał — „więc wchodzą do mojego małego biura. A ja lubię sobie pogadać”. Rafael Palmeiro wywalczył spacer, a Hatty pyta go, który z mańkutów A’s jest trudniejszy do trafienia: Mark Mulder czy Barry Zito. (Raffy twierdzi, że Mulder). Jeff Cirillo trafia singla i odrobinę zachęcony zaczyna się skarżyć, że jest na dziewiątej pozycji w składzie Seattle. Jeff Bagwell trafia na bazę przez pomyłkę polowego, a Hatty zaczyna mu mówić, że jest jego wielkim fanem, skłaniając go przez to do żałosnych lamentów, jaki to z niego kiepski pałkarz. „Ciągle powtarzał: »Nienawidzę swojego wymachu! Nienawidzę swojego wymachu!«, a ja swoje: jesteś nieprawdopodobny”. Hatty zachęcał do takich zwierzeń. „Najzabawniejsze są te zagajenia” — mawiał. „Trzeba wiedzieć, jak przełamać lody. Staram się być uprzejmy. Kiedy gość zaliczył trafienie, mogę mu powiedzieć: »Wspaniałe uderzenie«. Zanim się zorientuje, zaczyna trajkotać jak najęty”.

Dobrze się bawił. Zaczął dokonywać czynów, których nikt, nawet Wash, po nim się nie spodziewał. Nadal uważał, że cały eksperyment Oakland jest trochę niekonwencjonalny. „Wydaje mi się to dziwne” — mówił — „sposób, w jaki przestawiali ludzi w defensywie z miejsca na miejsce”. W połowie lata podsłuchał ludzi określających go jako „ponadprzeciętnego” pierwszego bazowego. Kiedy pod koniec lipca ktoś spytał Washa, jak doprowadził do przemiany Scotta Hatteberga w ponadprzeciętnego pierwszego bazowego, ten pokręcił głową i uśmiechnął się. „Zrobił ze mnie kłamcę” — powiedział. „Teraz wychodzi na boisko i robi to, co robi. Jest baseballistą. Reaguje na sytuację”. Po chwili namysłu dodał: „To ten rodzaj gości, z którymi człowiek chętnie idzie na wojnę. Tacy Scottowie Hattebergowie”.

Talent do grania na pierwszej bazie niewiele miał wspólnego z zainteresowaniem Oakland A’s Scottem Hattebergiem. To była premia, którą Scott wypłacał drużynie. Ale mógłby grać gorzej bez wpływu na zadowolenie zarządu z jego dołączenia do drużyny. Hatty był na kursie kolizyjnym z Oakland od momentu, kiedy Paul DePodesta i Billy Beane doszli do wniosku, że procent na bazie jest trzykrotnie ważniejszy od procentu na pałce i że pewne drugorzędne cechy łapacza, ignorowane w świecie baseballu, także mają podstawowe znaczenie dla sukcesu drużyny. Hatty miał krzepę, ale tym, co najbardziej się liczyło, było jego specyficzne podejście do wyłapywania, które pomagało w kreowaniu biegów. Kiedy grał z Red Sox, zdobywał za bazy około 25 punktów więcej od ligowej średniej i dokonywał tego, pomimo że a) nie grał regularnie, b) był wyczerpany grą za płytą domową. Wypoczęty i grający regularnie mógł zaliczać więcej baz[10].

Zrobił coś więcej: zamęczył miotaczy przeciwników. Scott Hatteberg na pałce ciągnął grę i ciągnął, inningi przeciągały się prawie tak jak przy występach Jasona Giambiego — a miotacze nie mieli powodów, by obawiać się go tak jak Giambiego[11]. Hatteberg był bardziej subtelny, jego siła nie rzucała się w oczy. Nie bał się wybicia na aut i ten brak strachu przejawiał się w tym, że często trafiał w dwóch uderzeniach. Powodem braku obaw było to, że bardzo rzadko przydarzały mu się auty. Systematycznie poprawiał swoje osiągnięcia punktowe i pomimo częstego trafiania przy drugim uderzeniu, zwykle wprowadzał piłkę do gry. Uzyskany przez niego współczynnik spacerów i autów należał do najwyższych w lidze[12].

Jego umiejętność unikania wyautowań także należała do atutów, co w kalkulacjach Oakland podnosiło jego wartość. Wyautowanie to jedna z najbardziej kosztownych rzeczy, jaka może się przydarzyć pałkarzowi. W centrum systemu trenowania pałkarzy niższej ligi było kłamstwo. Żeby przekonać młodych graczy do cierpliwości, do wypracowywania punktów, do zdobywania spacerów, czekania na błąd miotacza, który spowodowałby jego zniknięcie z boiska, trenerzy pałkarzy musieli wbijać im do głów, że w wybijaniu piłki na aut nie ma nic specjalnie złego. „Przez długi czas wyautowanie nie różniło się zbytnio od wszystkich innych autów” — twierdził Paul. — „Ale w istocie tak nie jest”.

Idealnie by było, gdyby pałkarz ani nie wybijał na aut, ani nie nastawiał się na to, żeby się nie dać wyautować. Ale ideały są trudne do osiągnięcia. Większość pałkarzy miała jakieś luki i wiedziała o nich. Większość pałkarzy nienawidziła wybijania w dwóch uderzeniach. Wiedzieli, że wtedy jest duże prawdopodobieństwo, iż popełnią kolejny błąd. Paul przeprowadził badanie wśród drużyn pierwszoligowych. Większość pałkarzy pierwszej ligi, nawet tych bardzo dobrych, miała oczywiste słabości. Paul zwykle szybko dostrzegał, jak miotacz powinien narzucać każdemu wskazanemu pałkarzowi i jak mógł go odstawić na boczny tor. Hatty’ego nie potrafił rozgryźć. Hatty na pałce często nie zaczynał się przymierzać, dopóki nie miał za sobą dwóch fauli. Hatty nie obawiał się uderzać przy dwóch faulach, wydawało się, że pasuje mu taka sytuacja. Dlatego, że Hatty nie miał słabych punktów. To oczywiście nie była prawda, bo każdy pałkarz je ma. Ale Paul wielokrotnie obserwował Hatty’ego i nadal nie potrafił odkryć jego słabości.

Te drugorzędne cechy pałkarza, szczególnie w tak ekstremalnym wydaniu jak w przypadku Scotta Hatteberga, były naprawdę cenne dla baseballowej ofensywy. A przecież w konwencjonalnym świecie baseballu nie przedstawiały żadnej wartości.

Skąd się te cechy brały? To było ważne pytanie, które zadawał sobie zarząd Oakland A’s. Czy to była kwestia treningu czy charakteru gościa? Natura czy wychowanie? Czy natura, w co z coraz większym przekonaniem wierzył zarząd, czy zdolności fizyczne lub predyspozycje psychiczne? W tej sprawie Scott Hatteberg miałby chyba coś do powiedzenia.

Tak daleko jak Hatteberg mógł sięgnąć pamięcią — a pamiętał doskonale jeszcze Małą Ligę — dwie rzeczy można było o nim powiedzieć jako o pałkarzu. Po pierwsze, miał nadnaturalną zdolność przykładania pałki do piłki. Niekoniecznie wiązało się to z wybiciem piłki poza boisko; chodziło po prostu o trafianie w piłkę. („Złożenie się i nietrafienie to było dla mnie: Chryste! Co się stało?!”). Po drugie, mniej go stresowało przyjęcie wywołanego błędu odbicia niż złożenie się do narzutu, z którym niewiele mógł zrobić — efektem był powolny balon lub słaba piłka tocząca się po ziemi. Spacery nie wywoływały u niego szczególnego dreszczyku emocji. „Niczego nie nienawidziłem tak bardzo jak zrobienia zamachu do pierwszej piłki i wysłania jej po ziemi na aut. Bolało mnie to jako pozbawione wartości doświadczenie”.

Prawdą było także, że jeszcze jako chłopiec szukał i w końcu znalazł wzorce, dzięki którym mógł szlifować naturalne odruchy. Pierwszym i najważniejszym był Don Mattingly. Plakaty z Donem zdobiły ściany jego pokoju, przechowywał wycinki z artykułów na jego temat. Podczas podróży na Florydę udał się na boisko treningowe Yankees, przemknął się pod linami bezpieczeństwa tylko po to, żeby przez chwilę zobaczyć wielkiego Dona Mattingly’ego. Ochroniarze schwytali go i usunęli z obiektu, nie na tyle jednak szybko, żeby uniemożliwić mu dobre przyjrzenie się bohaterowi w klatce dla pałkarzy. Kiedykolwiek Yankees grali z Mariners, odbywał dwuipółgodzinną podróż z Yakimy — gdzie dorastał — do Seattle, żeby zobaczyć grę Mattingly’ego. „Był niepozorny” — wspomina Hatteberg — „i ja byłem chudy, w okresie kiedy rosłem. Więc byłem do niego podobny. I uwielbiałem jego wymach. To była czysta poezja ten jego wymach. Ja też się podobnie składałem do uderzenia, a przynajmniej tak się chciałem składać. Obaj w tym momencie troszeczkę przykucaliśmy”. Mattingly, podobnie jak Hatty, był wybrednym pałkarzem: większą od innych graczy uwagę zwracał na to, do czego się składa.

Hattebergowi szczególnie podobała się ta ostatnia cecha Mattingly’ego, chociaż trudno było ją nazwać. Baseballista mógłby ją określić jako „cierpliwość”, ale bardziej się kojarzyła z „rozwagą”. Mattingly, podobnie jak Hatteberg, ale odwrotnie niż większość facetów, z którymi mu przychodziło grać, nie uważał uderzenia pałką za czysto fizyczną reakcję. Uderzenie było czymś, co robiło się lepiej, jeżeli się o tym myślało. Hatty posiadał zapis wypowiedzi Mattingly’ego o uderzeniu. Nosił on tytuł: „Sztuka uderzania 0,300”. Przesłuchał go dziesiątki razy. „Mattingly powiedział” — wspomina Hatteberg — „że patrząc na autowe wybicia faceta i na jego spacery, można było powiedzieć, czy ma dobry czy zły rok. To utkwiło w mojej pamięci”. (Dziwną rzeczą w tym kazaniu było, że Mattingly nigdy nie zaliczył zbyt dużej liczby spacerów).

Problem Billy’ego Beane’a był taki, że nie potrafił się pozbierać, kiedy stawał w klatce dla pałkarza. Scott Hatteberg najchętniej nigdy by jej nie opuszczał. Świat zewnętrzny nigdy tego do końca nie zrozumiał, często próbował wcisnąć go w ramy, do których nie pasował. Drużyna Phillies na przykład zwerbowała go z liceum w ósmej rundzie, kiedy on jeszcze nie miał pewności, czy jest gotowy. Skauci naciskali na niego, żeby podpisał kontrakt, mówiąc, że to dla jego dobra. Hatteberg nie był wielkoludem — kiedy kończył liceum, miał niespełna metr osiemdziesiąt wzrostu i ważył siedemdziesiąt dwa kilogramy. „Wyglądałem, jakbym chorował na suchoty” — wspominał. Phillies zignorowało te zastrzeżenia. Kiedy Scotta wypożyczono z Phillies, jego szkolny trener powiedział mu, że popełniłby wielki błąd, odrzucając wycenioną na osiemdziesiąt pięć tysięcy ofertę Phillies i idąc do college’u. Zrezygnował z pieniędzy i poszedł do college’u. „Gdybym wtedy nie poszedł do college’u, nie zrobiłbym tego w ogóle” — powiedział.

W college’u został zwerbowany przez Red Sox w pierwszej rundzie draftu w 1991 roku. Kiedy trafił do wyższej ligi, dzięki swoim zdolnościom awansował do ligi Double-A. Tam napotkał dwie przeszkody, które zwykle kończyły zawodową karierę pałkarza: miotaczy, którzy dysponowali nie tylko siłą, ale także mieli kontrolę nad grą i znali teorię gry. W lidzie Double-A, tak samo jak w pierwszej lidze, pałkarz spotyka się z tym samym miotaczem więcej niż raz. Przez to miotacz też spotyka się z określonym pałkarzem więcej niż raz. I inwestuje trochę czasu i energii, żeby wykorzystać wcześniej zdobytą o nim wiedzę. On zaczął zapisywać swoje poczynania na pałce: co mu miotacz narzucał, jak on reagował. Prowadzenie dokumentacji, podobnie jak spotykanie się z licznymi miotaczami podczas występów na pałce, było sposobem gromadzenia informacji. Im więcej informacji udało mu się zgromadzić na temat danego miotacza, tym lepiej mógł przeciwko niemu zagrywać. Nie mógł sobie pozwolić na bazowanie na samym talencie, bardzo niewielu graczy może sobie na to pozwolić. Z pewnością można dostać się do pierwszej ligi i zaliczyć tam sensacyjny miesiąc lub dwa, ale jeżeli miało się jakąkolwiek wadę, po tym okresie, ale zwykle wcześniej, wychodziła na jaw. Na przykład Kevin Maas! Mass w 1990 roku trafia do Yankees i zdobywa dziesięć spacerów domowych w trakcie siedemdziesięciu siedmiu występów na pałce. Gdyby nadal zdobywał je w takim tempie przez cały sezon, pobiłby rekord Rogera Marisa już w debiutanckim roku. Nie udało mu się. Przestał wybijać na spacery domowe, przestał wybijać w ogóle. Po paru frustrujących sezonach Kevina Maasa już nie było w baseballu.

Dlaczego tak się stało? Hatteberg wiedział. Tak się stało, ponieważ pierwsza liga była bezwzględnie efektywnym ekosystemem. Każdy pałkarz ma jakąś słabość. Kiedy zaczyna grać w pierwszej lidze, przeciwnicy oglądają go wystarczająco często, żeby odkryć tę słabość i ją wykorzystać. „Kiedy twój słaby punkt zostanie ujawniony” — twierdzi Hatteberg — „musisz dokonać korekty albo liga zmusi cię do odejścia. Dla miotacza, który nie potrafi wykorzystać słabej strony pałkarza, nie ma miejsca w pierwszej lidze”. Jeżeli nie potrafisz się zaadaptować, jesteś skazany. Jeżeli twoim słabym punktem są narzuty poza strefą uderzenia i nie masz nadzwyczajnego talentu do kompensowania tego, jesteś zgubiony. Hatteberg pociągnął tę prawidłowość jeszcze dalej. Był przekonany, że jeżeli bierze zamach do każdej piłki, której i tak nie może silnie uderzyć, jest zgubiony. „Gdybym wchodził do klatki i walił w co popadnie” — powiedział — „zostałbym wyeliminowany na długo przed dostaniem się do pierwszej ligi”. Mobilizował się do wyszukiwania typowych narzutów każdego miotacza, a następnie trenował, żeby zobaczyć takie narzuty. Wiedział nie tylko, co powinien z takim narzutem zrobić, ale także czego nie mógł zrobić. Wiedział, których narzutów nie mógł dobrze uderzyć.

Billy’ego Beane’a, nadmiar myślenia przegonił z boiska baseballowego. Scott Hatteberg dzięki myśleniu znalazł dla siebie miejsce w baseballu. Po raz pierwszy stanął na boisku w końcówce sezonu 1995. Mając tytuł dywizji w kieszeni, drużyna trafiła na stadion Yankees na nic nie znaczący mecz, jeżeli jakiekolwiek spotkanie między Red Sox a Yankees mogło nie mieć znaczenia. Hatty’ego wyznaczono na drugiego miotacza, więc zasiadł na ławie rezerwowych i nie spodziewał się, że zagra. Wyszedł na stadion wcześniej, ponieważ nie chciał stracić okazji do obejrzenia pierwszego pałkarza Yankees Dona Mattingly’ego podczas rozgrzewki. Mecz był tragedią. Red Sox szybko wysoko przegrywali. W trakcie ósmego inningu miotacz Yankees David Cone męczył się przy podwójnym wywołaniu błędu. Przy wyniku 9:0 dla Yankees manager wezwał Hatteberga i kazał mu zmienić pałkarza. Scott wybiegł z ławy, stanął w klatce i patrzył na linię pierwszej bazy. Stamtąd spoglądał na niego Don Mattingly.

Hatty przyjął pierwszy narzut, jak prawie zawsze robił, żeby poczuć się pewnie. Piłka numer jeden. Drugi narzut to była piłka numer dwa. Cone postawił na swoje najlepsze sztuczki. Hatteberg wiedział o trzecim narzucie, że zobaczy coś w strefie uderzenia. I tak się stało. „Prawie wyskoczyłem z butów” — wspominał. „Faul. Cone spudłował przy następnym narzucie i było 3:1. Dla pałkarza. Hatteberg pomyślał: jeżeli trafię, piłka będzie moja. Zawsze dają piłkę po pierwszym dobrym ligowym trafieniu. Po chwili pojawiła się kolejna myśl: jestem o jedną piłkę od spotkania się z Donem Mattinglym. Tym Donem Mattinglym. To było jego pierwsze pojawienie się w klatce pałkarza w pierwszoligowym spotkaniu, a on spodziewał się, że zdobędzie spacer.

David Cone nie miał zamiaru dać mu do tego okazji. Następna jego piłka to było bardziej zaproszenie niż narzut. Wewnętrzna szybka piłka skierowana w to, co Hatteberg nazywał swoją „szczęśliwą strefą” — walnął ją wzdłuż prawej linii pola. Odbiła się od ściany kilka centymetrów poniżej szczytu i leniwie spadła na pole gry. Prawy polowy Yankees Paul O’Neill uznał ją za to, czym rzeczywiście była — za czysty dubel — i ją sobie odpuścił. Hatteberg pod pełną parą okrążył pierwszą bazę, zauważył O’Neilla biegnącego po piłkę i... Dona Mattingly’ego. Mattingly stał bezpośrednio na linii jego wzroku. Dwudziestopięciolatkowi debiutującemu w pierwszej lidze można było wybaczyć, gdyby w głowie rozbrzmiało mu: Moje pierwsze trafienie w pierwszej lidze! Hatteberg usłyszał co innego: Dokąd biegnę? W połowie drogi do drugiej bazy zatrzymał się i potruchtał wstecz do swego dzieciństwa. „Hej, Don, jak ci leci?” — zapytał.

W tym momencie spikerzy telewizyjni Bob Costas i Bob Uecker wyrazili swoje bezgraniczne zdziwienie tym, co właśnie zobaczyli — nowicjuszem, który zdecydował, że woli singla od dubla. Zgodzili się, że ten debiutant będzie się musiał jeszcze paru rzeczy nauczyć, zanim zdobędzie ostrogi pierwszoligowca. Mattingly spojrzał na Scotta ze zdziwieniem i spytał: „Hej, chłopczyku, czy nikt ci nie pokazał, gdzie jest druga baza?”. Następne kilka minut, zanim okrążył bazy, żeby zdobyć jedyny bieg dla Red Sox w tej grze, Hatteberg zapamiętał z detalami — obraz w jego głowie był tak dokładny jak malowidło van Eycka. Mattingly stojący za jego plecami. Mattingly skradający się za nim, udający zainteresowanie jego biegiem. Mattingly naśmiewający się z niego: „Hej, chłopcze, jesteś prawie tak szybki jak ja. Hej, chłopczyku, powinieneś sprawdzić hamulce”. Kilka tygodni później Mattingly odszedł na emeryturę i Hatteberg nigdy więcej go nie zobaczył.

Nawet w nowej stresującej dla niego sytuacji walory Scotta Hatteberga na pozycji centra, jego wewnętrzny przymus pchający go do bazy domowej, tendencja do spowalniania gry, żeby przyszła do niego, żeby to była jego gra, stawały się coraz bardziej widoczne. Był jednym z tych ludzi, których osobowość nierozerwalnie związała się z występami na boisku. Inaczej. Jego osobowość była mu niezbędna, żeby mógł grać tak, jak grał. Dziwne, że zawodowemu baseballowi wystarczył jeden rzut oka do podjęcia decyzji, że osobowość trzeba mu wybić głowy.

Przed końcem 1996 roku zadomowił się już w pierwszej lidze. Skoro tylko się w niej pojawił, musiał zmierzyć się z głupotą Boston Red Sox. Jego wystudiowane podejście do uderzenia, jego rozwaga, cierpliwość, potrzeba podejmowania przemyślanych decyzji, to wszystko zostało uznane przez Boston Red Sox za wadę. Klub zachęcał graczy do mistycznych biegów. Do domu klubowego wprowadzono psychoanalityków i specjalistów od motywacji, żeby uczyli zawodników, jak wykorzystywać agresję. Bądźcie mężczyznami! Był wśród nich jeden szczególny typ, którego Hatteberg zapamiętał. Powiedział on graczom, że każdy człowiek ma w klatce piersiowej gruczoł zwany grasicą. „Powinniście tuż przed uderzeniem walnąć się w klatę” — wspomina Hatteberg — „żeby wyzwolić niewykorzystaną energię i agresję”. (Jeden z byłych zawodników Red Sox Bill Selby nadal to robi). Hatty przeczuł, że może popaść w kłopoty, kiedy zobaczył, jak zarząd Red Sox traktuje Wade’a Boggsa. Scott spędzał z nim wiele czasu w klatce dla pałkarzy podczas wiosennych treningów, starając się jak najwięcej nauczyć od swojego mistrza. Boggs, wieloletni uczestnik meczów All-Stars, był znany z tego, że nigdy nie składa się do pierwszego narzutu. Ani do żadnego następnego, jeśli mu się nie podobają. Mimo to był efektywną maszyną, ponieważ skwapliwie i systematycznie zbierał informacje o miotaczach konkurencyjnych zespołów. Zanim Boggs skończył swą robotę na pałce, jego zespół miał okazję zobaczyć, ile jest wart miotacz drużyny przeciwnej.

Kiedy Boggs odmówił demonstrowania agresji, spotkał się z ostracyzmem ze strony Red Sox. „Wsiedli na niego za wywalczenie spaceru, kiedy na drugiej bazie był ktoś inny” — wspominał Hatteberg. „Za coś takiego okrzyknięto go egoistą”.

Jeżeli Boggs nie miał pozwolenia na cierpliwość, myślał sobie Hatteberg, on takiego pozwolenia także nie dostanie. Kiedy Hatteberg pozwalał, żeby piłka przeleciała obok niego jako nie trafiona przez pałkarza, ponieważ była to piłka, z którą niewiele mógł zrobić, managerzy Red Sox klęli na niego z ławy rezerwowych. Trenerzy próbowali go przekonać, że szkodzi drużynie, jeżeli nie angażuje się bardziej w branie zamachu, gdy ma ludzi na bazach i w układzie 2:0. Trener pałkarzy, były superpałkarz Red Sox Jim Rice, jeździł po nim długo i boleśnie. Na oczach kolegów z drużyny wyśmiewał go, że ma średnią uderzenia na poziomie 0,270, i twierdził, że gdyby składał się do pierwszego narzutu, uzyskiwałby wynik na poziomie 0,500. „Jim Rice uderzał jak połamaniec, ale chciał, żeby wszyscy uderzali tak jak on” — stwierdził Hatteberg. „Nie rozumiał, że dlatego miałem wynik 0,500, kiedy składałem się do pierwszego narzutu, ponieważ robiłem to tylko wtedy, gdy był on zbyt dobry, żeby się do niego nie złożyć”. Hatty miał talent do przykrawania gry do swego talentu. Przez klub było to zupełnie ignorowane. Jedyne, co się Rice’owi udało, to wyrobienie w Hattebergu przekonania, że z kiepskich pałkarzy wyrastają najlepsi trenerzy pałkarzy, ponieważ nie starają się oni swych uczniów urobić na swoją modłę.

Za każdym razem kiedy Scott Hatteberg grał dla Boston Red Sox, wchodząc na pałkę, musiał stawić intelektualny opór swojej własnej organizacji, żeby robić to, co było dobre dla drużyny. Dla niego praca na pałce była aktem przemyślanym. Nie wiedział, jak można uderzyć, jeśli się o tym nie pomyśli. Nadal więc planował swoje działania. Patrząc z dzisiejszej perspektywy, trzeba to uznać za uderzający akt samookreślenia, ale wówczas było to raczej nieprzyjemne doświadczenie. Ani razu podczas jego dziesięcioletniej kariery w Red Sox nikt nie zająknął się na temat tego, że w jego podejściu do pracy na pałce, w podejściu do fauli, w zawężaniu strefy uderzenia, zdobywaniu spacerów, zaliczaniu baz, w tym, że nie robił autów, może tkwić jakaś wartość. „Nigdy” — wspominał — „żaden trener nigdy nic takiego nie powiedział. Co najwyżej słyszałem: wstań i wal. Ich działania ograniczały się do kupowania najlepszych pałkarzy, jakich można było dostać za pieniądze, i puszczania ich luzem”. Red Sox zupełnie nie interesowała toczona przez niego ciężka walka. Nawet gdyby wymusił na miotaczu osiem prostych narzutów i wybił je prosto na środek pola. Ale gdyby zrobił aut, natychmiast by mu zwrócono uwagę. A jednocześnie chwalono go wtedy, kiedy na to nie zasłużył. „Bywały gry, kiedy nie zaliczyłem nawet dwóch uderzeń i ani raz dobrze się nie złożyłem” — opowiadał „i wtedy słyszałem: »Wspaniała gra, Hatty«”.

Profesjonalny baseball nigdy nie podjął najmniejszej próby, żeby zachęcać go do tego, co robił najlepiej: by dokładnie przymierzał się do strefy uderzenia i do tego dopasowywał swoje umiejętności. W Boston Red Sox wszyscy mieli obsesję na punkcie wyniku, a on koncentrował się na procesie. Tylko to pozwalało mu zachować zdrowie psychiczne. Nie myślał o tym w taki sposób. Próbował jedynie okiełznać chaotyczne działania przy użyciu intelektu. I w zadziwiającym stopniu mu się to udało.

Dla zarządu Oakland A’s Hatteberg był napełniającym głębokim zadowoleniem naukowym odkryciem. Rzeczy, których dokonywał na płycie, były tymi, które tylko nauka, a w najlepszym przypadku nadzwyczajnie dokładna analiza mogła ujawnić. W swoim podejściu do uderzania był przeciwieństwem Billy’ego Beane’a, ale był także jego dziełem. Od chwili przybycia do Oakland napięcia w jego życiu pałkarza zniknęły. W Oakland doświadczał jakby odwrotności tego, co w Bostonie. „Tu mam 0:3 z dwoma wybiciami i spacerem, a dyrektor generalny przechodzący obok mojej szafki mówi: »Hej, wspaniała praca na pałce«. Po raz pierwszy w mojej karierze usłyszałem od kogoś stwierdzenie, że uwielbia moje podejście do gry. Wiem, jak powinno się podchodzić do pracy na pałce, ale nigdy nie przyszło mi do głowy, że ktoś jeszcze zawraca sobie głowę myśleniem o tym”. Celem wszystkiego, co robił, było odniesienie sukcesu. Ale dopiero w Oakland zachęcano go do tego. Oakland A’s ubrało w słowa to, co on tylko wyczuwał. „Kiedy wchodzisz na płytę” — mówił Hatty — „to robisz chyba jedyną rzecz w baseballu, która jest aktem indywidualnym. Tu przekształcono ten indywidualny akt w akt zespołowy”.

To był jeden z produktów ubocznych eksperymentu prowadzonego w Oakland. Usiłowali podporządkować interesy pojedynczego pałkarza interesom drużyny. Na takie podejście niektórzy pałkarze reagowali lepiej, inni gorzej. „To największa radość od czasu, kiedy grałem w Triple-A” — podsumował Hatteberg.

Przed i po grze Hatteberg miał zwyczaj udawać się do sali telewizyjnej, żeby dokładnie studiować miotaczy przeciwnika i swoje zagrania. Pewnego wieczoru A’s grali z Seattle Mariners. Leworęczny Jamie Moyer został wystawiony do miotania dla Seattle. Moyer był odnoszącym wielkie sukcesy pierwszoligowym miotaczem, pomimo że brakowało mu konwencjonalnych narzędzi. Kiedy się po raz pierwszy pojawił w składzie Chicago Cubs, rzucał tak twardo jak większość dobrych miotaczy. Ale odniósł kontuzję i musiał się przestawić. Teraz, parę miesięcy przed czterdziestymi urodzinami, nadal grał dzięki mistrzowskiemu wyczuciu strefy uderzenia i wiedzy na temat pałkarzy przeciwników. Był odpowiednikiem Scotta Hatteberga, tyle że w narzucie. Gdyby któryś z nich dwóch miał inne podejście do gry, nie wytrwałby długo w pierwszej lidze.

Hatteberg nie miał zbyt wielu okazji oglądania Moyera, więc taśmy wideo były ważniejsze niż zwykle.

— Nie myśl, że za dobrze zagram przeciw temu gościowi — mówi, wkładając kasetę do odtwarzacza. — Feiny, czy kiedykolwiek grałem przeciwko Moyerowi?

Feiny nawet nie podnosi głowy ze swego miejsca pośrodku pomieszczenia.

— 0 do 9 — odpowiada.

— Moje zero czy dziewięć? — mówi Hatty z przekornym uśmiechem i dłonią uderza w blat stołu. — Niezbyt obiecujący wynik, co?

Feiny milczy. Zajęty jest cięciem taśmy z rozgrywki między A’s a Texas Rangers. Na jego ekranie Alex Rodriguez czeka na piłkę.

— On oszukuje — mówi Hatty. Feiny spogląda na niego, jest zaskoczony jego rozmownością. — Patrz na to — ciągnie Hatty.

Wszyscy patrzymy na zamrożony obraz Roda na ekranie Feiny’ego. Faktycznie, tuż przed momentem, kiedy piłka trafia na płytę, Rod samym ruchem gałek ocznych spogląda w tył, sprawdzając, gdzie dokładnie za jego plecami ustawiony jest łapacz.

— Nienawidziłem tego, kiedy byłem łapaczem — mówi Hatty. — Uważaj chłopie, bo zostaniesz trafiony.

— Nikt inny tylko Rod — zgadza się Feiny. — A i jego można wytresować.

Hatty powraca do taśm Jamiego Moyera, który przyczynił się do porażki A’s już kilka razy w tym sezonie. Hatty był na liście wyjściowej tylko raz. Stanowił wątek poboczny w dyskusji między zarządem a Artem Howe’em. Zarząd chciał, żeby Hatteberg był wstawiany do składu za każdym razem. Art Howe chciał robić to, co zwykle — trzymać leworęcznych z dala od składu przeciwko mańkutom. Podczas ostatnich dwóch spotkań, kiedy A’s walczył z Moyerem, Hatteberga nie było w składzie. Moyer rozstrzelał A’s w obu meczach, poddając jedynie sześć uderzeń. Teraz zarząd miał postawić na swoim. (Zadziwiające, jak dużo czasu im to zabrało). Hatteberg wie to wszystko. Nie mówi tego, ale bardzo chciałby udowodnić, że manager się myli, a zarząd ma rację.

Obserwuje Jamiego Moyera narzucającego przeciwko szeregowi leworęcznych pałkarzy. Moyer ma prawie metr osiemdziesiąt, wąskie ramiona i wygląd dyplomowanego księgowego. Kiedy jego szybka piłka osiąga prędkość 130 kilometrów na godzinę, znaczy to, że ma dobry dzień.

— Stawałem przeciwko facetom lepiej rzucającym już w liceum — mówi Hatteberg. — I oni nie załapali się do draftu. Gdyby go przetestowali arbitrzy niewiedzący, kim jest, nie zakwalifikowałby się.

To, że jeden z najlepszych miotaczy w pierwszej lidze nie byłby w stanie zdać egzaminu kwalifikacyjnego, wiele mówi o pierwszej lidze. Mówi też coś o miotaczach. Dobry miotacz, twierdzi Hatteberg, tworzy coś na kształt świata równoległego. Nie ma znaczenia, jak mocno — w liczbach bezwzględnych — uderza dopóty, dopóki jest w stanie zakłócać percepcję pałkarzy. Reakcje pałkarzy na to, co oglądają na taśmie magnetowidowej, ujawniają, że kiedy Moyer jest na górce, klatka pałkarzy wygląda jak Strefa Cienia. Oglądamy, jak Moyer pozbawia nadziei Johna Vandera — „Wala”, jak wszyscy go nazywają. Wbija go w ziemię szybką piłką, tak że Vander Wal nie jest w stanie zrobić wymachu i uderzyć w piłkę.

— Wiesz, ile razy Moyer wbijał facetów w ziemię szybką piłką lecącą z prędkością 130 kilometrów na godzinę? — pyta Hatteberg. — Zawsze. To dlatego, że rzuca piłkę z prędkością stu kilometrów na godzinę, a piłka udaje szybką piłkę. Rzuca prosto w przód, wprowadzając piłkę w wolny zakręt. Ma jeszcze wolniejszą fałszywą szybką piłkę. Patrz. Całe to gówno sprawia, że wydaje się, iż jego szybka piłka ma prędkość 150 kilometrów na godzinę. — Patrzy, jak Moyer zbija dwóch innych leworęcznych piłkami o prędkości 130 kilometrów na godzinę i mówi: — Mnie też to zrobi. Jeżeli dostanie na mnie dwa uderzenia, spróbuje mnie dopaść, rzucając na wewnętrzną. — Po chwili zastanowienia uśmiecha się i dodaje: — Chyba że pomyśli, że patrzę na środek.

Moyer był jednym z niewielu miotaczy, którzy tyle myśleli o Hattebergu, co Hatteberg o nich. Moyer wiedział, że Hatteberg nigdy nie składa się do pierwszego narzutu — nieliczne wyjątki robił tylko po to, żeby miotacze rzucali uczciwie. Tak więc Moyer mógłby narzucić pierwszą piłkę na stracenie. Ale Moyer wiedział, że Hatteberg wie, że Moyer wie. Co znowu zaprowadziło Hatteberga donikąd.

Był po uszy zagłębiony w teorii gry, a miał tylko godzinę do rozpoczęcia meczu. Jednym z głównych powodów, dla których przeglądał taśmy, było przekonanie, że każdy miotacz ma jakiś wzór postępowania. Gdyby go odkrył, mógłby liczyć na pewien konkretny narzut w jakimś określonym momencie. Moyer tak jednak mieszał w swoich narzutach, że doszukiwanie się jakiegoś wzoru było stratą czasu. Obserwował więc Moyera choćby po to, żeby sobie wyobrazić, jak gra może się potoczyć.

Wtedy do sali telewizyjnej wszedł John Mabry.

— Cześć, Hatty.

Hatty robi dla niego miejsce przed ekranem telewizyjnym. Ogląda się do tyłu na Feiny’ego i mówi:

— Rozumiem, że tu odbywa się jakieś czytanie z warg.

— Tak? — dziwi się Mabry.

Feiny czerwieni się, a Mabry uśmiecha, przynajmniej próbuje. Mabry i Feiny są w fazie drobnej różnicy zdań dotyczącej tego, dlaczego Mabry nie gra częściej. Zaraz po tym jak przyszedł z Phillies w zamian za Jeremy’ego Giambiego, był napalony na grę. W ciągu następnych paru tygodni, grając nieregularnie, natłukł wynik 0,400 z sześcioma spacerami domowymi, a nadal manager niechętnie wpisywał go do składu. Spytał Feiny’ego, dlaczego manager go pomija. Feiny wyjaśnił mu, że dlatego, że zarząd nie chce go w składzie.

Billy’ego Beane’a w podejściu Mabry’ego do uderzania tak naprawdę niepokoiło to, że stanowił całkowite przeciwieństwo Scotta Hatteberga. Kiedy Mabry wchodził do klatki, nastawiał się na pełny wymach do pierwszego narzutu, który mu się wydawał smakowity. Mabry miał entuzjastyczne podejście do gry na pałce, uważał, że wchodzący na zmiany pałkarz musi być agresywny, jeżeli chce odnieść sukces. A to nie było to, czego pragnął Billy. Z nieznanych powodów Billy chciał mieć Mabry’ego w Oakland A’s, ale nie chciał, żeby Mabry grał. Kiedy Art Howe wpuścił Mabry’ego w kilku grach, żeby dać odpocząć innym graczom, a Mabry zaczął zdobywać bazy domowe, zarówno Billy, jak i Paul zareagowali, jakby weszli do kasyna, wsunęli ćwierć dolara do jednorękiego bandyty i wygrali najwyższą kumulację. Byli szczęśliwi, wydawało się im, że nareszcie nadszedł czas na rozpoczęcie serii zwycięskich spotkań. „Mabry to wspaniały gość” — Billy powiedział owej nocy — „ale prędzej czy później wyjdzie z niego dobosz i trzeba go będzie zdjąć z wyspy”.

Kilka dni wcześniej Mabry skarżył się Feiny’emu, że za mało gra, i Feiny próbował mu pomóc. „Wiesz, John” — powiedział — „może byś chciał spróbować porzucać”.

Tego wieczoru Mabry grał i cały czas myślał nad propozycją Feiny’ego. Za pierwszym razem przyjął pierwsze pięć narzutów, które zobaczył. W tym momencie wynik brzmiał 3:2. Następną piłkę zaatakował potężnym hakiem i wyrzucił ją na aut. Kiedy wracał na ławę, na ekranie telewizyjnym z ruchu jego warg można było odczytać: „Pierdolony Feinstein”. Mabry zaliczył dwa spacery — jeden z nich dał wygrywający bieg. Nadal nie było wiadomo, czy wybaczył Feiny’emu, czy choćby pomyślał, że powinien mu wybaczyć.

Dzisiejszej nocy Mabry także gra. Ogląda taśmy Moyera i chciałby o nim podyskutować.

— Do tego faceta trudno się przygotować — mówi. — Zjada młodych graczy, ponieważ żywi się ich agresją.

— Jest inny niż wszyscy — wtrąca się Hatty. — Ty nastawiasz się na szybsze piłki. Prawie trzeba ci przypominać, jak składałeś się do uderzenia w liceum.

— On pasie się twoją agresją — mówi Mabry, starając się przedstawić Moyera jako wampira. — Robi tak, że myślisz, że możesz trafić narzuty, których nawet nie jesteś w stanie dosięgnąć.

— Jeżeli to nie jest uderzenie na faul dla pałkarza, jak trudno je odpuścić? — pyta Feiny. Nadal patrzy na swój ekran, obserwując Alexa Rodrigueza w klatce.

— Och, to trudne — odpowiada Mabry.

Na ekranie widać, że Moyer raczej upuszcza piłkę niż ją rzuca. Widywałem mniej zakręcone piłki podczas ceremonialnych narzutów rozgrzewkowych.

— Po prostu odpuszczaj sobie złe narzuty, John — mówi Feiny żartobliwie.

— Feiny — cierpko odpowiada Mabry. — Czy kiedykolwiek stałeś w klatce pałkarza pierwszej ligi?

Feiny nie odpowiada.

— Powtarzam ci — ciągnie Mabry, odwracając się. Pokazuje na ekran, na którym Moyer rzuca kolejnego balonika. — Widzisz, że coś takiego do ciebie leci i wygląda, jakbyś mógł to wybić na pięć kilometrów.

— Więc po prostu nie bierz wymachu, John — mówi Feiny.

— Taa — odpowiada Mabry, odwracając się ponownie, żeby spojrzeć na Feiny’ego. — I w czasie, kiedy ty nie bierzesz zamachu, on ci rzuci trzy fałsze.

— To prawdziwy cwaniak — zgadza się Hatty, starając się uspokoić dyskusję. — Trudno coś na niego zaplanować.

Ale Mabry nadal wpatruje się w Feiny’ego, a ten celowo na niego nie patrzy.

— Feiny, czy kiedykolwiek stanąłeś twarzą w twarz z miotaczem pierwszej ligi?

— Nie, John — odpowiada Feiny ze znużeniem w głosie. — Nigdy nie stałem naprzeciwko pierwszoligowego miotacza.

— Tak myślałem — stwierdza Mabry. — Nie przypuszczam, żeby Feiny kiedykolwiek miał stanąć naprzeciwko pierwszoligowego miotacza — dodaje.

To wyglądało jak zakończenie rozmowy. W tym momencie pojawia się David Justice. Widzi, że oni oglądają taśmę Moyera, i natychmiast się orientuje, o co się spierali. Spierali się o cenę zachłanności w klatce pałkarza.

— Jedyną nadzieją w grze przeciwko miotaczowi mającemu takie opanowanie strefy uderzenia jak Moyer — mówi Justice — jest rezygnacja z planów szybkiego wzbogacenia się i zadowolenie się tym, że zarobki wystarczają na życie. Wydaje ci się, że możesz wybić w trybuny, a nie zdołasz tego trafić w ogóle.

— Właśnie — potwierdza Mabry.

— I dlatego w ogóle nie robisz zamachu — podsumowuje Feiny.

Mabry wstaje i wychodzi. Kiedy jest już za drzwiami, Hatteberg zastanawia się, dlaczego wszyscy nie szykują się na Jamiego Moyera tak jak on, przeglądając taśmy, próbując sobie wyobrazić przebieg gry, szukając u przeciwnika swojej szansy, z góry decydując, do czego nie brać wymachu.

— Ci najlepsi są najbardziej tępi — stwierdza. — Źle powiedziane, oni są bezmyślni.

Głupota to zaleta?

— Oczywiście. Nikt nie może cię wrobić. Nie masz wzoru postępowania. Nie jesteś w stanie zapamiętać ostatniego uderzenia — śmieje się. — Arogancja to także zaleta. Głupota i arogancja. Brakuje mi obu tych cech. I to mnie irytuje.

Już niedługo będzie musiał przestać myśleć i wejść na boisko. Podczas gry jest tak wybredny jak zawsze. Czeka na narzuty jak człowiek przekopujący się przez sterty jabłek i wybierający tylko te najbardziej dojrzałe. Pierwszy owoc nie jest dobry. Na pierwsze cztery narzuty tylko patrzy martwym wzrokiem, wszystkie przelatują o milimetry obok płyty, i idzie na pierwszą bazę. Jego drugie pojawienie się w klatce. Moyer rzuca fałszywe szybkie piłki. Hatteberg obserwuje pierwszą przelatującą obok i fauluje drugą. Przy dwóch fałszach uznaje, że Moyer puści mu narzut do środka. I tak się dzieje. Scott posyła piłkę na prawe pole na singla i wybija coś, co miało się okazać jedynym biegiem tej gry. W trzecim wyjściu wybija piłkę głęboko na lewo — przez moment wydaje się, że ulatuje w przestrzeń, ale zostaje wyłapana na pasie między trawą a ogrodzeniem.

Jednak żaden z tych występów na pałce nie utkwił Hatty’emu w pamięci tak jak czwarty. W czwartym i ostatnim pojawieniu się w klatce Moyer zadręczał go narzutami na krawędzi strefy uderzenia i szybko wyszedł na prowadzenie 2:0. Następne cztery narzuty to były piłki, które albo Hatty przyjmował, albo faulował, ponieważ nic z nimi nie mógł zrobić. Sześć narzutów podczas pobytu na pałce; przy stanie 2:2 Jamie Moyer schodzi z pagórka. Coś mówi do Hatty’ego i staje koło niego, jakby czekając na odpowiedź.

To coś nowego. Hatty na pałce, więc nieuchronne są konwersacje, ale raczej niewerbalne. Nie zdarza się jednak, żeby miotacz zatrzymał się w środku gry dla odbycia towarzyskiej pogawędki. „Nie spotkałem się z miotaczem, który by zagadał do mnie, kiedy stałem w klatce” — powiedział później. Kiedy Moyer tam stoi i nie ma zamiaru się ruszyć, Hatteberg wychodzi z klatki i krzyczy:

— Czego?

— Po prostu powiedz mi, na co czekasz — ze znużeniem w głosie mówi Moyer.

Hatty wzrusza ramionami. Nie wie, co odpowiedzieć.

— Powiedz mi, co chcesz, a ja ci to rzucę — mówi Moyer.

Hatty zawsze musiał zgadywać, jaką piłkę dostanie. Jego zdolność w tej dziedzinie zasadzała się na założeniu, że miotacz będzie się starał go oszukać. Tak bezpośrednie podejście wprawiło go w zakłopotanie. Zepsuło całą jego kalkulację, wytrąciło go z równowagi. Nie czuł się z tym dobrze. Po pierwsze, nie mógł wymyślić, co ma powiedzieć, więc nie powiedział nic. Nie chciał wiedzieć. Wolał się trzymać swojego podejścia do gry.

W następnym narzucie Moyer ciska fałszywą szybką piłkę i Hatteberg odbija ją prosto w niego. Kolejny aut — a jednak nie. Zrobił to, co zrobił, tak spokojnie, że baseball nigdy nie docenił prawdziwej wartości jego wyczynu. Scott Hatteberg miał skończyć sezon na pierwszej lub którejś z czołowych pozycji w kilku dziwnych kategoriach statystycznych i w jednej nie tak dziwnej. Był pierwszy w całej Lidze Amerykańskiej w kategorii: nieskładanie się do pierwszego narzutu i trzeci w kategorii: procent narzutów, do których nie bierze się wymachu (64,5 procent). Przeciętne osiągnięcia, gdyby nie prowadziły do innego, znacznie mniej banalnego wyczynu. Po zakończeniu sezonu Paul DePodesta zmierzył osiągnięcia każdego pałkarza A’s. Chciał wiedzieć, jak efektywnie każdy z nich wykorzystywał nadarzające się okazje. Zrobił to w niekonwencjonalny sposób. Zadał sobie pytanie: jak wiele biegów wywalczyłaby drużyna, gdyby w jej skład wchodziło dziewięć replik danego pałkarza? Gdyby na przykład Scott Hatteberg w całym sezonie 2002 grał jako pałkarz w Oakland A’s, ile biegów by wywalczył? Dziewięciu Scottów Hattebergów wywalczyłoby od 940 do 950 biegów, co byłoby wynikiem bardzo zbliżonym do osiągnięć Miguela Tejady i Erica Chaveza (przy czym obaj jako pałkarze bardziej rzucali się w oczy). Dla porównania: mający w 2002 roku najlepszą ofensywę New York Yankees zdobył 897 biegów. Dziewięciu Scottów Hattebergów tworzyłoby najlepszą ofensywę w całym baseballu.

ROZDZIAŁ 9

BIURKO, PRZY KTÓRYM

ROBI SIĘ INTERESY

To nie jest tak, że zmieniam miotacza podczas gry.

Billy Beane, „Boston Herald” z 16 stycznia 2003 roku

Koniec lipca nie był najlepszym momentem dla Mike’a Magnantego na eksperymenty ze złymi narzutami. „Mags”, jak go powszechnie nazywano, wyszedł na boisko w meczu przeciwko Cleveland w końcówce siódmego inningu z dwoma biegaczami i prowadzeniem trzech biegów. Najpierw pozwolił na spacer Jimowi Thome’owi — nikt go za to nie mógł winić. Następnie rzucił loba do Miltona Bradleya na singla i odziedziczeni po poprzedniku biegacze zdobyli punkty — normalny pech. Ale później rzucił cztery proste piłki do Lee Stevensa. Stevens posłusznie przyjął faule i czekał, aż Mags rzuci mu piątą piłkę.

Pierwsze pytanie, jakie Billy Beane miał zadać Artowi Howe’owi po skończeniu gry, brzmiało: dlaczego, do cholery, wpuścił Magnantego do gry przy tak wyrównanym meczu? W takiej sytuacji Art powinien był wpuścić na boisko Chada Bradforda. Bradford był asem zagrody. Żeby Art nie miał wątpliwości, Billy poinstruował go, że ma traktować Bradforda jako „zamykającego przed dziewiątym inningiem”. Pierwsza odpowiedź Arta brzmiała, że uznał Magnantego, mańkuta, za bardziej skutecznego od praworęcznego Bradforda w grze przeciwko leworęcznemu pałkarzowi, jakim był Thome. Było to głupotą, ponieważ Mags nie wyautował nikogo od tygodni, a Bradford był dobry przeciwko mańkutom. Drugą odpowiedź Arta stanowiło stwierdzenie, że to Billy wstawił Magsa do drużyny i że jeżeli facet jest w składzie, trzeba go wykorzystywać — Art nie powiedział tego Billy’emu, tylko tak pomyślał. Trenerzy byli już zmęczeni wysłuchiwaniem wywrzaskiwanych pretensji Billy’ego o to, że wystawili Magnantego. „Ten facet ma aparaty korekcyjne na obu nogach” — mówi trener miotaczy, Rick Peterson. „Nie będziemy go wystawiać jako zmiennika biegacza. A jeżeli nie chcesz, żebyśmy w ogóle go wypuszczali, sprzedaj go”.

Mike Magnante wchodzi na ścieżkę i wypatruje sygnału. Miesiąc wcześniej skończył trzydzieści sześć lat i brakuje mu czterech dni do dziesięciu pełnych lat w pierwszej lidze, a więc do nabrania praw do pełnej emerytury. Nietrudno zauważyć jego mankamenty, odkryć defekt sprawiający, że był dostępny dla Oakland A’s. Ma gruszkowatą sylwetkę, gapiowatą minę i mniej przypomina zawodowego baseballistę niż większość reporterów kręcących się wokół drużyny. Ale ma podstawy do nadziei: historia jego narzutów wskazuje, że w drugiej połowie meczu jest znacznie lepszy niż w pierwszej. Drużyna otworzyła sezon z trzema mańkutami w składzie, czyli z dwoma więcej niż w większości klubów. Miesiąc wcześniej zarząd zwolnił jednego — Mike’a Holtza, a dwa dni temu kolejnego — Mike’a Venafra. W przededniu 29 lipca 2002 roku Mike Magnante tłumaczył, że miotał tak rzadko, bo nie mógł odnaleźć swego rytmu. Bywały tygodnie, gdy miał okazję do trzech narzutów w grze. Kiedy konkurenci odeszli, w końcu dostał szansę na złapanie rytmu.

Wykonuje niemal doskonały narzut do Lee Stevensa, piłka szybka, niska i daleka. Łapacz ustawił się nisko i na zewnątrz. Na replayu wyraźnie widać, że trafił w punkt. Gdyby chybił, to o milimetry. To narzut, jaki Mike Magnante chciał wykonać. Dobry narzut, złe skutki. Piłka trafia w górną część pałki. Wznosi się i wznosi, a dwaj biegacze na bazach zaczynają okrążenie daleko przed pałkarzem. Mags może tylko stać i obserwować: strzał na przeciwległe pole i to w nocy jest w Oakland rzadkim, robiącym duże wrażenie przypadkiem. To pierwszy bieg domowy Lee Stevensa jako zawodnika Cleveland Indian. Do momentu, w którym piłka spada na ziemię, pierwszy i trzeci bazowy zbliżają się do pagórka jak termin płatności, a Art Howe wyskakuje na górne stopnie obok ławy rezerwowych. Przeklęty Mike podarował przeciwnikowi pięć biegów i nikogo nie wyautował. To nie był pierwszy przypadek, że został wykopany z gry, ale nieczęsto mu się zdarzało być wykopanym z pozycji miotacza. Tak się dzieje, kiedy ma się trzydzieści siedem lat: człowiek robi to, co zawsze, ale wynik jest zupełnie inny.

Praktycznie już jest po grze. Chad Bradford wychodzi na boisko i zdobywa trzy szybkie auty. Za późno. Leworęczny rezerwowy miotacz Ricardo Rincon w trzech narzutach wyautowuje Davida Justice’a i pozwala, żeby Eric Chavez wskoczył na czwarty. W porównaniu Magsa wypada fatalnie. A’s ma najsłabszego leworęcznego rezerwowego miotacza w lidze, a Indians — tylko najlepszych. Żeby dostrzec tę różnicę, Billy Beane nie musi oglądać gry.

Przypominający w tym momencie zwierzę prowadzone do rzeźni Billy Beane wyprostował się na stojącym obok biurka krześle i czekał z niecierpliwością na telefon od Marka Shapira. Mark Shapiro był dyrektorem generalnym Cleveland Indians.

Kiedy Billy siedział w swoim fotelu w pomieszczeniu oddalonym o kilkadziesiąt metrów od stadionu Coliseum, przed oczami miał ścianę zasłoniętą białą tablicą zapisaną kilkuset nazwiskami graczy kontrolowanych przez Oakland A’s. Na tablicy widniało także nazwisko Mike’a Magnantego. Odwróciwszy się w bok, mógł zobaczyć drugą białą tablicę z nazwiskami prawie tysiąca dwustu graczy innych klubów ligowych. Na niej było między innymi nazwisko Ricarda Rincona. O tej porze roku Billy nie musiał patrzeć na tablice, wiedział doskonale, którego z graczy innego zespołu chciałby mieć, i pamiętał nazwisko każdego swojego zawodnika, którego chciałby się pozbyć. Sztuka polegała na tym, żeby przekonać jakiś klub do kupienia jego gracza za więcej, niż był on wart oraz kupienia czyjegoś gracza poniżej jego wartości. Przez ostatnie kilka lat robił to tak efektywnie, że teraz wiele klubów raczej niechętnie robiło z nim interesy. Ale Cleveland Indians nie należał do tej grupy.

Czekając, aż Shapiro do niego zadzwoni, Billy myślał o kilku rzeczach jednocześnie. Na biurku leżało najnowsze wydanie „Harvard Magazine” zawierające artykuł na temat harwardzkiego profesora statystyki o nazwisku Carl Morris, fana Billa Jamesa. W artykule opisano, jak Morris wykorzystał teorię statystyczną do określania liczby biegów, które drużyna spodziewa się zdobyć w różnych stadiach gry. Zero autów i nikt na bazie: 55, zero autów i biegacz na pierwszej bazie: 90. I tak dalej dla dwudziestu czterech dopuszczalnych stanów gry w baseball. „Wiedzieliśmy o tym trzy lata temu” — mówi Billy — „a na Harvardzie myślą, że wynaleźli proch”.

Wsuwa prymkę tabaki pod górną wargę, po czym odwraca się w stronę ekranu komputera, na którym widnieje strona główna Amazon.com. W ręku ma wyrwaną z „Time’a” recenzję powieści noszącej tytuł Marzenia Scypiona, thrillera o intelektualnych pretensjach. Odczytuje zdanie z recenzji, które go zainteresowało: „Cywilizacja uczyniła z nich ludzi nauki, ale żeby mogli ją obronić, muszą porzucić studia i stać się ludźmi czynu”. Kiedy uderza w klawisze komputera, na ekranie telewizora wiszącego nad jego głową odtwarzany jest domowy bieg Mike’a Magnantego z ubiegłej nocy. Spikerzy Oakland A’s usiłują wyjaśnić, dlaczego klub jest za Anaheim Angels i Seattle Mariners w rankingu dywizji. „Głównym powodem, dla którego drużyna wlecze się w ogonie Dywizji Zachodniej” — przekonuje spiker — „jest to, że nie udał się im nabór, nie trafili z graczami mającymi zdobywać punkty”. Billy rzuca czasopismo, zapomina o Amazon i sięga po pilota. Z wielu fałszywych przekonań rozpowszechnianych przez spikerów telewizyjnych te dotyczące błędów w naborze chyba najbardziej wkurzają Billy’ego. „To pieprzony pech” — mówi i kręci gałką, aż znajduje program Lou Dobbsa Moneyline. Woli oglądać teleturnieje niż baseball.

W przeddzień zamknięcia okienka transferowego, 30 lipca, nie ustawał w pogoni za dwoma graczami. Jednym z nich był leworęczny Cleveland Indians Ricardo Rincon. W tym momencie Rincon jest na wyciągnięcie ręki — w szatni gości ubiera się przed drugą odsłoną trzymeczowej serii spotkań z Oakland A’s. Poprzedniego wieczoru narzucał tylko siedmiokrotnie. Jego ramię bez wątpienia sprawowało się dobrze. Cleveland Indians straciło nadzieję na wygraną w tym sezonie i teraz było zajęte wyprzedażą swoich aktywów. „Podstawowy leworęczny wychodzącego składu to luksus, na który nas nie stać” — twierdzi Shapiro, dyrektor generalny Indians. Oferował Rincona wszędzie i powiedział Billy’emu, że oprócz niego jest jeszcze przynajmniej jeden kupiec. Billy odkrył — nie chce ujawnić, w jaki sposób — że drugim chętnym był zespół San Francisco Giants i że oferta tego klubu była najprawdopodobniej lepsza od tego, co on sam mógł zaproponować. Billy mógłby zaoferować co najwyżej drugiego bazowego z niższej ligi Marshalla MacDougala, w sumie nie tak słabego gracza.

Ktokolwiek usiłowałby zrozumieć, jak klub bez pieniędzy wygrywa coraz więcej gier, musiałby zauważyć jego fenomenalną umiejętność poprawiania gry w połowie sezonu. Od 1999 roku Oakland A’s po przerwie na rozgrywki All-Stars grał, jakby był zupełnie innym zespołem. W ubiegłym roku różnica była prawdziwie zadziwiająca: 44:43 przed przerwą i 58:17 po niej. Od czasu zainicjowania rozgrywek All-Stars w 1933 roku żaden inny zespół nie ugrał tak wiele w trakcie finałowych siedemdziesięciu pięciu gier[13].

Oakland A’s kierowany przez Billy’ego Beane’a grał w drugiej połowie sezonu jak inny zespół dlatego, że to był całkiem inny zespół. Kiedy wiosna przechodziła w lato, rynek pozwalał Billy’emu robić rzeczy, których nie mógł zrobić w żadnym innym okresie. Słabsze zespoły traciły nadzieję, a wraz z utratą nadziei przychodziła konieczność cięcia kosztów — a to z kolei wywoływało zmianę relacji między podażą i popytem. Ponieważ podaż zawodników rosła, ich ceny spadały. Na początku lata Billy Beane mógł pozyskać graczy, na których nie byłoby go stać przed sezonem. W połowie czerwca, na sześć tygodni przez zamknięciem okienka transferowego, wszedł do biura Paula DePodesty i powiedział: „To jest czas na robienie pierdolonych transakcji A”. Kiedy został zapytany, co należy rozumieć pod hasłem „pierdolonych transakcji A”, odpowiedział: „Pierdolone transakcje A to takie, które sprawiają, że wszyscy siedzący w interesie mówią o nich jako o pierdolonych transakcjach A”.

Pod koniec lipca (okienko transferowe zamykało się 31 lipca) anteny Billy’ego były nastawione na pertraktacje. Zakupy graczy tuż przed terminem zamknięcia okienka transferowego to jak szukanie modnych kreacji w dzień po ogłoszeniu Oscarów lub używanych pierścionków zaręczynowych w Reno. Jego celem na starcie sezonu było zbudowanie drużyny wystarczająco mocnej do utrzymania się w rywalizacji do końca czerwca. Pierwszego lipca ranking Konferencji Wschodniej Ligi Amerykańskiej przedstawiał się następująco:

Wygrane

Przegrane

Strata do lidera

Seattle

52

30

—

Anaheim

47

33

4

Oakland

46

36

6

Texas

35

45

16

Dzięki temu, że zespół utrzymał się w strefie nadziei, Billy mógł się rozejrzeć i kupić tego, kogo potrzebował do przedarcia się do play-off. Przygotowując się do szaleństwa zakupowego, Billy powtarzał sobie pięć prostych zasad:

1. Niezależnie od tego, jakie sukcesy odniosłeś, zmiana jest zawsze dobra. Nigdy nie ma dobrego status quo. Jeżeli nie masz pieniędzy i nie stać cię na rozwiązania długoterminowe, skoncentruj się na działaniach doraźnych. Zawsze musisz dążyć do udoskonalenia drużyny. W przeciwnym wypadku jesteś udupiony.

2. W dniu, w którym mówisz sobie, że musisz coś zrobić, już jesteś spóźniony. Ponieważ w takiej sytuacji zrobisz kiepski interes. Jeżeli nie zwerbujesz jakiegoś gracza, zawsze masz szansę się pozbierać. Jeżeli kupisz gracza za niewłaściwą cenę, możesz się nigdy nie pozbierać.

3. Wiedz dokładnie, ile każdy gracz w baseball jest dla ciebie wart. Możesz określić to w dolarach.

4. Wiedz dokładnie, kogo chcesz pozyskać, i zasadź się na niego. (Nie przejmuj się gadaniem, komu oni mogą go sprzedać).

5. Każdego dnia będziesz kontrolowany przez kierującą się subiektywnym osądem opinię publiczną. Gdybym był Lou Gerstnerem, dyrektorem naczelnym IBM, nie przejmowałbym się tym, że każda moja decyzja personalna znajdzie się na pierwszej stronie. Nie wszyscy na świecie są przekonani, że wszystko wiedzą o komputerach osobistych. Ale każdy, kto choćby raz wziął do ręki pałkę baseballową, uważa, że zna się na baseballu. Żeby robić swoje, musisz ignorować gazety.

Zupełną niezdolność podporządkowania się zasadzie numer 5 Billy Beane kompensował przez fanatyczne trzymanie się pozostałych czterech. Jego podejście do rynku graczy baseballowych było z natury niesystematyczne, ale za to nieprawdopodobnie efektywne.

Brak gotówki jest zawsze problemem dla człowieka wybierającego się na zakupy. Ricardowi Rinconowi do końca sezonu będzie się należało 508 000 dolarów, a kwoty 508 000 dolarów właściciele Oakland A’s nie zgodzą się wydać. Żeby dostać Rincona, Billy musi nie tylko przekonać Shapira, dyrektora generalnego Indians, że jego oferta jest najwyższa, ale także znaleźć pieniądze na wypłacenie Rinconowi pensji. Gdzie? Jak? Jeżeli dostanie Rincona, nie będzie potrzebował Mike’a Magnantego. Nie potrzebował go nikt inny, więc na nim nie zaoszczędzi ani grosza. Niezależnie od tego, co zrobi, A’s będzie musiał jakoś przełknąć wynagrodzenie Magnantego. Ale może mógłby uruchomić Mike’a Venafra, niedrogiego leworęcznego zmiennika, którego dopiero co odesłał do Triple-A. Venafro jest znacznie młodszy od Magnantego, więc inne zespoły mogą być nim zainteresowane.

To podsuwa Billy’emu pomysł: zaoferuje Mike’a Venafra drużynom, które mogą z nim konkurować o Ricarda Rincona.

Wie, że klub San Francisco Giants jest zainteresowany Rinconem. Wie także, że Giants nie ma za dużo do wydania i że jeżeli dostanie tańszą ofertę, być może odpuści sobie walkę o Rincona. „Odchudźmy ich trochę” — mówi do siebie, sięgając po słuchawkę, by zatelefonować do dyrektora generalnego Giants Briana Sabeana. Zaoferuje mu Venafra za grosze. Jednym posunięciem zdobędzie pieniądze niezbędne do zakupienia Rincona (ponieważ nie będzie musiał płacić Venafrowi) i zmniejszy zainteresowanie rywala Rinconem, ponieważ w Venafrze będzie on widział alternatywę dla Rincona.

Brian Sabean wysłuchuje wspaniałomyślnej oferty: Billy proponuje Mike’a Venafra, a w zamian chce tylko gracza niższej ligi. Sabean mówi, że jest zainteresowany. „Sabes” — mówi Billy, przedłożywszy swoją propozycję. — „Nie chcę od ciebie za dużo. Przemyśl to i oddzwoń”.

Natychmiast po zakończeniu rozmowy dzwoni do Marka Shapira, obecnego właściciela Ricarda Rincona, i oświadcza mu, że według jego przeczuć rynek na Rincona się kurczy. „Kimkolwiek jest drugi licytant” — mówi — „powinieneś wiedzieć, że moja oferta jest ważna”.

Kiedy odkłada słuchawkę, Paul wsadza głowę w drzwi. „Billy, co z Mets w sprawie Venafra? Żebym miał alternatywę”. Sabean jest mistrzem w ocieraniu się. Zawsze poważnie interesuje się graczem, ale kiedy dochodzi do transakcji, robi się mniej poważny.

— Metsi mogą chcieć Rincona — mówi Billy.

Dzwoni telefon. To oddzwania Mark Shapiro. Mówi Billy’emu, że ten drugi kupiec przed chwilą zażądał obniżenia ceny. Billy pochyla się na krześle w przód i zagryza górną wargę, jakby czekając, czy wysoka piłka trafiona przez Oakland przeleci nad murem. Kiedy to widzi, podnosi pięść w geście tryumfu.

— Muszę porozmawiać z właścicielami — mówi. — Dzięki, Mark. — Odkłada słuchawkę. — Mamy dwugodzinne okienko na Rincona.

Potrzebuje czasu. Ma dwie godziny na znalezienie 508 000 dolarów w kieszeni innego zespołu albo na wciągnięcie właściciela do wymiany. Co z tego, że właściciel Steve Schott już mu zapowiedział, że nie wyda pieniędzy na Rincona. Bill krzyczy przez korytarz:

— Paul! Co zostało z kontraktu Venafra?

— Dwieście siedemdziesiąt tysięcy osiemset trzydzieści trzy dolary.

Szybko przelicza. Jeżeli pozbędzie się Venafra, nadal będzie potrzebował 233 000 dolarów na pokrycie pensji Rincona, ale na razie o tym nie myśli. Właściciel powiedział mu, że nie strawi 508 patyków, ale nic nie powiedział o strawieniu 233 patyków. Ma dwie godziny na znalezienie kogoś, kto zdejmie mu Venafra z głowy. Mets, to nie jest zły pomysł. Billy podnosi słuchawkę i wybiera numer Steve’a Phillipsa, dyrektora generalnego Mets. Odbiera sekretarka.

— Denise — mówi Billy — tu Billy Beane, wiceprezydent i dyrektor generalny Oakland Athletics. Denise, kto jest najprzystojniejszym dyrektorem generalnym w tej grze? — Milczenie. — Właśnie tak, Denise. Jest tam Steve?

Steve’a nie ma, ale do telefonu podchodzi jakiś Jimmy.

— Jimmy — mówi Billy. — Hej, jak leci? Mam do was pytanie. Szukacie leworęcznego zmiennika miotacza. — Znowu unosi zaciśniętą pięść w górę. Tak! Mówi Jimmy’emu o Venafrze. — Mogę to dla was szybko załatwić.

Wie, że chce sprzedać Venafra, ale nie wie, kogo chciałby w zamian.

— Jak szybko?

— Piętnaście minut?

— Dobrze.

— Mogę ci podać nazwiska w ciągu piętnastu minut — mówi Billy. — Tak, zrobiłbym to, gdybym był na twoim miejscu. I wcale cię nie oszukuję, Jimmy. Mówię uczciwie.

Paul widzi, co się dzieje, i wychodzi, zanim Billy kończy. „Muszę znaleźć jakichś dodatkowych kandydatów” — mówi do siebie. Musi znaleźć kogoś, kogo mogliby chcieć od Mets w zamian za Venafra.

Billy odkłada słuchawkę.

— Paul! Mamy piętnaście minut na spisanie nazwisk.

Znajduje Paula w jego biurze, kartkującego różne informatory zawierające listę zawodników posiadanych przez Mets. Siada koło niego i bierze do ręki jeden z przewodników i razem przeszukują cały system lokalnych drużyn Mets. To nowa rozgrywka: muszą zmaksymalizować to, co uda im się wybrać z systemu lokalnych drużyn Mets w przeciągu piętnastu minut. Są jak para klientów, których wpuszczono do domu towarowego na piętnaście minut przed jego oficjalnym otwarciem i powiedziano im, że to, co załadują na wózek w ciągu owych piętnastu minut, dostaną za darmo. Przechodzący mimo prezydent A’s Mike Crowley uśmiecha się.

— Co to za pośpiech? — pyta Billy. — Nie potrzebujemy Rincona wcześniej niż w szóstym lub siódmym inningu.

— A może Bennett? — podsuwa Paul.

— Ile ma lat? — pyta Billy.

— Dwadzieścia sześć.

— Kurwa. Ma dwadzieścia sześć lat i jest w Double-A. Zapomnij o nim.

Billy zatrzymuje się przy kolejnym nazwisku i śmieje się.

— Virgil Chevalier? A kto to taki?

— Co sądzisz o Eckercie? — pyta Paul. — Ale on ma dwadzieścia pięć lat.

— A co myślisz o tym facecie? — mówi Billy i śmieje się. — O jego nazwisku: Furbush![14]

Każdy godny pożądania gracz w wieku poniżej dwudziestu trzech lat będzie też oczywiście zbyt cenny dla Mets — nie zrezygnują z niego. Oni szukali gracza, którego przyszłość oceniliby lepiej niż Mets. Kogoś bardzo młodego. Musi to być ktoś, kogo nie znali i nigdy nie widzieli, i na jego znalezienie mieli trzydzieści sekund.

— A Garcia? — pyta w końcu Paul.

— Kto to jest Garcia? Dwadzieścia dwa?

— Dwadzieścia dwa — potwierdza Paul.

Pokazuje Billy’emu statystyki dotyczące Garcii, a Billy stwierdza:

— Garcia jest dobry. Zapytam o niego. — Wstaje i wraca do swego biura. — Cholera! — mruczy pod nosem. — Wiem, co zrobię. Dlaczego nie mielibyśmy się z nimi skontaktować ponownie i powiedzieć: „Chcemy też pieniędzy!”. Jaka jest różnica między Rinconem a Venafrem?

Paul wbija kilka cyfr w kalkulator i pokazuje wynik: 232 923.

— Zaproponuję mu dwieście trzydzieści trzy patyki plus ten młody człowiek — mówi Billy. — Mets nie muszą się liczyć z pieniędzmi.

Jeżeli jest się biednym, bogatsze kluby traktuje się jak bankomaty: 233 000 to różnica między wynagrodzeniem należnym Venafrowi i Rinconowi do końca roku. Gdyby Mets zgodzili się mu zapłacić tę kwotę, nie musiałby nawet dzwonić do właściciela. Mógłby ubić interes na własną rękę.

Przed podniesieniem słuchawki bierze głęboki wdech. Zadaje sobie pytanie, czy nie powinien najpierw zadzwonić do Sabeana? I sam sobie odpowiada: nie. Kiedy telefonuje do Steve’a Phillipsa, ponownie pojawia się Paul.

— Billy — mówi — możesz także spytać o Duncana. Co oni na to powiedzą? Uderza 0,217.

— Kogo byśmy woleli chcieć, Garcię czy Duncana? — pyta Billy.

Sekretarka odzywa się wcześniej niż Paul. Billy buja się na krześle i uśmiecha pod nosem.

— Denise — mówi do słuchawki. — Billy Beane, wiceprezydent i dyrektor generalny Oakland Athletics. Denise, kto jest najbardziej cool dyrektorem generalnym w tej grze? — Milczenie. — Jeszcze raz, Denise.

Śmiech Denise słychać w najdalszym kącie biura Billy’ego. „Billy ma dar sprawiania, że ludzie go lubią” — powiedział Sandy Alderson, człowiek, który go uczynił dyrektorem generalnym. „To niebezpieczny dar”.

Tym razem Steve Phillips jest obecny i gotów rozmawiać.

— Nie będę żądał dużo — mówi Billy wielkodusznie, jakby całe przedsięwzięcie było pomysłem Phillipsa. — Potrzebuję gracza i dwustu trzydziestu trzech patyków. Nie mam zamiaru prosić cię o nikogo wartościowego. Mam dwa nazwiska, które chciałbym ci podać. Garcia, drugi bazowy, i Duncan, zapolowy, który na pałce miał w ubiegłym roku 0,217.

Phillips, jak każdy dyrektor generalny rozmawiający z Billym Beane’em, zastanawia się, czy w jego propozycji nie ma jakiegoś haczyka, którego on nie dostrzega. Pyta, dlaczego Billy odesłał Venafra do Triple-A. Zastanawia się nad zdrowiem zawodnika. Dziwi się też, dlaczego Billy prosi go o pieniądze.

— Venafro jest w porządku, Steve — mówi Billy. Znów zachowuje się jak sprzedawca używanych samochodów. — Taką mamy sytuację. Potrzebuję pieniędzy na... coś, co będę chciał zrobić później.

Phillips nadal się zastanawia, co się dzieje z Venafrem. Podczas ostatnich kilku występów na stanowisku miotacza został zmiażdżony. Billy wzdycha: trudnej idzie mu wciskanie Venafra New York Mets niż przypuszczał.

— Steve, obaj wiemy, że nie ocenia się miotacza na podstawie ostatnich dziewięciu inningów. Art źle go wykorzystał. Żeby się przekonać o jego wartości, powinieneś wystawić go na cały inning. Jest dobry także przeciwko praworęcznym!

Z jakiegoś powodu ryba nie chwyta przynęty. W tym momencie Billy dochodzi do wniosku, że Mets drążą sprawę Venafra, ponieważ są przekonani, że dostaną Rincona.

— Pomyśl — mówi Billy. — Proponuję ci następujący interes, Steve. — Nie jest już sprzedawcą używanych samochodów. Teraz organizuje ćwiczenia przeciwpożarowe w liceum i nie toleruje żadnych wygłupów. — Mam zamiar dostać Rincona. To już zrobione. Tak, już przyklepane. Giants chcą Venafra. Powiedziałem im, że mogą go mieć za Luke’a Robertsona.

— Andersona — szepce Paul.

— Luke’a Andersona — poprawia się Billy, nieco się odprężając. — Anderson się nam podoba, uważamy, że trafi do pierwszej ligi. Ale wolałbym ubić interes z tobą, bo Sabes nie ma pieniędzy. Możesz wygrać w tej sytuacji, bo ty jesteś w stanie mi zapłacić dwieście trzydzieści trzy patyki, a on nie. Nie muszę mieć tych dwustu trzydziestu trzech patyków w gotówce. Chodzi głównie o to, że chcę pracować z tobą. — Rezygnuje z przebrania instruktora ochrony przeciwpożarowej i przybiera postać osobistego trenera. — Ty możesz to zrobić, Steve! Możesz to wygrać!

Dokądkolwiek dotarł w tej rozmowie, jest z siebie zadowolony.

— Tak — mówi do słuchawki. — To nie musi być Garcia czy Duncan. Znajdę u ciebie innego gracza, gdybyś dzięki temu poczuł się lepiej. (Chcę, żebyś ty i tylko ty dostał Venafra). OK! Steve, ktokolwiek zadzwoni do mnie pierwszy, dostanie Venafra. (Ale jeżeli się spóźnisz, to będziesz tego żałował przez resztę życia).

Asystent Billy’ego mówi mu, że Peter Gammons, reporter z ESPN, jest na linii. W godzinach poprzedzających zamknięcie okienka transferowego Billy odmówił rozmowy z kilkoma reporterami. Jednej z reporterek udało się z nim połączyć przez przypadek i bardzo tego pożałowała. Billy wie z doświadczenia, że większość dziennikarzy po prostu próbuje wcześniej dowiedzieć się czegoś, czego i tak się dowie po zamknięciu okienka. „Oni wszyscy polują na sensacje” — skarży się. „A tu nie ma żadnych sensacji. Cokolwiek byśmy zrobili, będzie we wszystkich gazetach następnego dnia rano. Nie ma takiej gazety, którą dałoby się wypuścić w godzinę”.

Peter Gammons to inna sprawa. Różnica między Gammonsem a pozostałymi reporterami polegała na tym, że ten pierwszy mógł powiedzieć Billy’emu coś, czego on nie wiedział. „Zdobądźmy trochę informacji” — mówi i podnosi słuchawkę. Gammons pyta o Rincona, a Billy odpowiada mu spokojnie: „Tak, właśnie kończę sprawę Rincona”, jakby wszystko było już przesądzone. Wie, że Gammons przekaże innym to, co mu powiedział. W zamian dowiaduje się, że Montreal Expos zdecydowali się na przehandlowanie mocno walącego pałką zapolowego Cliffa Floyda do Boston Red Sox. Billy szybko obiecuje Gammonsowi, że jemu pierwszemu powie, cokolwiek zrobi. Odkłada słuchawkę i mówi: „Cholera!”.

Cliff Floyd był drugim graczem, którego Billy usiłował dostać. „Na tym sezonie świat się nie kończy” — często powtarzał. Miał na myśli to, że niejeden skład nosił barwy Oakland A’s. Najpierw był zespół, który otwierał sezon i 23 maja został wykopany z miasta. Trzy ósme składu wyjściowego i komplet miotaczy. Graczy, w których kilka miesięcy wcześniej święcie wierzył, wyrzucił i nawet nie pomachał im ręką na pożegnanie. Na przykład Jeremy’ego Giambiego. Jeszcze w kwietniu Jeremy był eksponatem numer jeden podczas wykładu Billy’ego Beane’a na temat nowych i lepszych sposobów myślenia o budowaniu zespołu baseballowego. Jeremy stanowił potwierdzenie tezy Billy’ego, że korpulentny, powolny i nieznany gracz może być najlepszym w lidze pierwszym pałkarzem. Teraz Billy miałby do powiedzenia à propos Jeremy’ego jedynie to, że jego, Billy’ego, wyprawa do Coliseum po to tylko, żeby mu powiedzieć, że jest wylany, była „zastrzeleniem Starego Yellera”[15].

Istniała też mniej sentymentalna historia o Starym Yellerze, ale nigdy nie została opowiedziana. W połowie maja, kiedy Oakland A’s został w Toronto rozniesiony przez Blue Jays, zachowanie Billy’ego stało się nieobliczalne. Kiedy nocą jechał do domu, zdarzało mu się przegapić zjazd — dopiero piętnaście kilometrów dalej zdawał sobie z tego sprawę. Do Paula DePodesty wydzwaniał w środku nocy, żeby go wypytywać, czy nie powinien zrezygnować. „Nie uważasz, że niczego nie dam rady zrobić?”. Kiedy drużyna wróciła do Oakland, wykrył, że przeszkadza mu zbytni optymizm w klubie. Powiedział wtedy trenerom: „Przegrana nie powinna być przyjemnym wydarzeniem. Nie jest miłym doświadczeniem dla mnie. Jeżeli ja jestem nieszczęśliwy, wy także powinniście być nieszczęśliwi”.

Tuż przed wyjazdem do Toronto zespół był w Bostonie, gdzie Jeremy Giambi popełnił błąd, bo pozwolił się sfotografować w klubie ze striptizem. Trzeba przyznać, że już wcześniej wyrobił sobie niezłą reputację. Przed wiosennymi treningami został złapany przez policję Las Vegas z marihuaną. Trenerzy poszeptywali, że Jeremy za dużo pije podczas drużynowych przelotów. Kiedy do Billy’ego Beane’a dotarły raporty z Bostonu, Jeremy już nie był maszynką na bazie i efektywną bronią ofensywną. Był trzydziestosiedmioletnim zawodowym baseballistą robiącym sobie żarty z porażki drużyny. Billy obdzwonił całą ligę, żeby znaleźć kogoś, kto zdjąłby mu Jeremy’ego z pleców. Nie dbał o to, co może dostać w zamian. Choć to nie była cała prawda. Potrzebował czegoś, żeby odpowiedzieć na pytania przedstawicieli prasy. „Sprzedaliśmy Jeremy’ego za X, ponieważ uważamy, że X bardziej pomoże nam w defensywie” albo jakiś podobny nonsens. Phillies zaoferowało Johna Mabry’ego, o którym Billy nic nie wiedział.

Idąc, żeby powiedzieć Jeremy’emu Giambiemu, że jest wylany, Billy usiłował wytłumaczyć się Paulowi DePodeście: „To najgorsza decyzja w baseballu, jaką podjąłem” — powiedział. „Ale to najlepsza decyzja, jaką podjąłem jako dyrektor generalny”. Paul wiedział, że to bzdety, i powiedział to. Przez całą drogę do domku klubowego próbował skłonić Billy’ego, aby tego nie robił. Usiłował wyjaśnić swemu szefowi, jak irracjonalnie zaczął działać. Billy nie myślał obiektywnie, tylko szukał kogoś, na kim mógłby wyładować swą złość.

Billy nie chciał słuchać. Po transakcji powiedział dziennikarzom, że sprzedał Jeremy’ego Giambiego, ponieważ był „zaniepokojony jego zbytnią jednostronnością”, i że John Mabry będzie pomocny w defensywie. A później nachylił się nad Artem Howe’em i powiedział mu, żeby nie wstawiał Mabry’ego do składu meczowego. Art od czasu do czasu ignorował jego polecenie. A Mabry zaczął walić na biegi domowe i wygrywające trafienia w tempie, w jakim nie robił tego w całej swojej zawodowej karierze. Oakland A’s zaś zaczęło wygrywać. Kiedy Billy Beane sprzedał Jeremy’ego Giambiego, A’s miał wynik 20:25 i przegrał 14 z ostatnich 17 gier. Dwa miesiące później wynik brzmiał 60:46. Wszyscy teraz opowiadali, jakim geniuszem jest Billy Beane, że dostrzegł talent tkwiący w Johnie Mabrym. Jednak zastrzelenie Starego Yellera się opłaciło.

Ani sprzedaż Jeremy’ego Giambiego, ani inne działania Billy’ego nie miały cech ostrożnego eksperymentu laboratoryjnego. Wyglądało to raczej, jakby naukowiec doprowadzony do wściekłości tym, że jego szczegółowo zaplanowane doświadczenia nie wychodzą tak, jak powinny, wpadł do laboratorium i zaczął rozwalać próbówki. A to sprawiło, że to, co działo się teraz, było jeszcze dziwniejsze. Billy Beane usiadł w swoim biurze w lipcu, zaledwie kilka miesięcy po tym, jak wykopał trzy ósme wyjściowego składu drużyny, i stwierdził, że całe to trzęsienie ziemi nie było wcale potrzebne. Pomiędzy telefonami do różnych dyrektorów generalnych wyjaśnił, że czystka przeprowadzona w maju „prawdopodobnie nie przyniosła żadnego efektu. W tym czasie mieliśmy stan 21:26 i to była za mała próbka. Poradzilibyśmy sobie, gdybym nic nie zrobił”. Co najwyżej, przypuszczał, jego akcja dała efekt placebo. A najdziwniejsze było, że sam prawie w to uwierzył.

Dwa miesiące później nadal nie chciał rozmawiać o Jeremym Giambim. Najważniejsze, że Oakland A’s znowu wygrywał. Ale nadal byli na trzecim miejscu w absurdalnie silnej Dywizji Zachodniej i Billy obawiał się, że w tym roku samo bycie dobrym może nie wystarczyć. „Możemy wygrać dziewięćdziesiąt gier, a zanotować tylko miły, dobry sezon” — powiedział. „Czasami trzeba sobie powiedzieć: pieprzyć to, i pogodzić się z losem”.

Tak więc wydzwaniał do najwyraźniej losowo wybranych dyrektorów generalnych i proponował im taki lub inny interes, próbując robić, jak to nazwał, „pierdolone transakcje A”. Tę działalność określał jako „trałowanie”. Jego nieustanny trajkot był sposobem na trzymanie ręki na pulsie i zdobywanie informacji niezbędnych do osiągnięcia sukcesów handlowych. Przede wszystkim tych dotyczących wagi, jaką dyrektorzy przywiązywali do pojedynczych graczy. Handlowanie zawodnikami niczym się nie różniło od handlu papierami wartościowymi. Makler posiadający lepsze informacje mógł szybko i łatwo zarobić duży szmal, a Billy był niemal pewny, że dysponuje lepszymi informacjami. Z pewnością miał inne informacje. Na przykład w czasie krótkich dwóch miesięcy w Oakland Carlos Pena przerodził się w gracza, którego wszyscy oceniali znacznie wyżej niż sam Billy. On wiedział, a przynajmniej powinien wiedzieć, że Carlosa rynek wyceniał zbyt wysoko. Pytanie brzmiało: ile może za niego dostać?

Kusząc decydentów Pittsburgh Pirates Carlosem, Billy próbował namówić ich do oddania mu mocno uderzającego zapolowego Briana Gilesa. Kiedy Pittsburgh się opierał, zaproponował, że wyśle Carlosa wraz z czwartym zapolowym Adamem Piattą do Bostonu w zamian za zapolowego Trota Nixona, a później odda Trota Nixona i narzucającego błyskawiczne piłki zmiennika A’s z Triple-A Franklyna Germana Pittsburghowi za Gilesa. Znowu mu się nie poszczęściło. Więc zrezygnował z Gilesa i bez powodzenia próbował przekonać Shapira, dyrektora generalnego Cleveland, do zamiany ich asa Bartola Colona i najlepszego łapacza Jima Thome’a za Cory’ego Lidle’a i Carlosa Penę.

W tej całej kombinacji Billy Beane musiał odnosić więcej porażek niż sukcesów, ale nie dbał o to! Niepowodzenie nie docierało do wiadomości publicznej, a sukces — tak. „Trałując” w czerwcu i używając Carlosa Peny jako przynęty, wpadł na nową informację, że Detroit Tigers miałby ochotę sprzedać młodego, ale drogiego asa — Jeffa Weavera. Weaverem za bardzo się nie interesował (2,4 miliona dolarów to było dla niego za dużo), ale wiedział, że Yankees mogą go chcieć, a on miał od dawna chrapkę na grającego u nich młodego, taniego, rozpoczynającego karierę miotacza Teda Lilly’ego (był tak samo dobry jak Weaver, przynajmniej zdaniem Billy’ego, a znacznie tańszy — wyceniono go na 237 000 dolarów). Wysłał więc Carlosa Penę do Detroit za Weavera, następnie przerzucił Weavera do Nowego Jorku za Lilly’ego i parę dobrze się zapowiadających zawodników Yankees. Tak jakoś przy okazji wyrwał z Detroit 600 000 dolarów. Kiedy dyrektor Yankees Brian Cashman zapytał go, jak na Boga udało mu się to zrobić, Billy odparł, że zainkasował swoją „prowizję maklerską”.

To wszystko działo się 5 lipca. Ale on jeszcze nie skończył, dopiero się rozkręcał. Wywalczył bieg na środkowym polowym Tampa Bay Randym Winnie i chociaż zarząd Tampa Bay chciał z Billym rozmawiać, to za bardzo się go obawiał, żeby robić z nim interesy. Ktoś z dawnego kierownictwa Tampa miał powiedzieć: „...po tym, w jaki sposób Billy wyrwał im (rozpoczynającego miotacza) Cory’ego Lidle’a, już nigdy nie będą robili z nim interesów. On ich przeraża”. Prawie udało mu się dostać zapolowego Kansas City Raula Ibaneza, ale akurat wtedy Ibanez miał serię wspaniałych uderzeń, co skłoniło zarząd klubu do dokładniejszego przyjrzenia mu się. Doszli do wniosku, że mało brakowało, a Billy Beane by ich wyrolował. (Rok wcześniej, tuż przed zamknięciem okienka transferowego, Billy dawał Kansas City niezbyt przydatnego zawodnika za Jermaine’a Dye’a, a dwa lata wcześniej za podobnie słabego gracza chciał Johnny’ego Damona).

Ponieważ nie miał już Carlosa Peny, Billy jako przynęty użył Cory’ego Lidle’a. W pierwszej połowie sezonu na pozycji miotacza Cory sprawował się niezbyt dobrze, ale ostatnio zaczął się poprawiać. Kiedy Lidle wychodził na boisko miotać, Billy trzymał za niego kciuki jak nigdy wcześniej. Nie tylko za to, żeby Lidle zdobywał punkty, ale także za to, żeby jego cena rosła. Kenny Williams, dyrektor generalny Chicago White Sox, wyraził zainteresowanie Lidle’em. Billy przedstawił pakiet, który chciałby uzyskać w zamian — mocno uderzającego zapolowego White Sox Magglia Ordoneza. White Sox odrzucił propozycję, ale podczas rozmowy Billy odkrył, że drużyna z Chicago chciałaby się pożegnać z drugim bazowym i prowadzącym pałkarzem Rayem Durhamem. Żeby zdobyć Durhama i gotówkę na zapłacenie reszty jego należności za 2002 rok, Billy musiał oddać specjalistę od szybkich piłek, miotacza z Triple-A, Jona Adkinsa. W ciągu ostatnich osiemnastu miesięcy Billy sprzedał każdego miotacza z systemu lokalnych drużyn A’s, którego piłki przekraczały prędkość 150 kilometrów na godzinę. Z wyjątkiem Adkinsa.

Ray Durham, pozyskany 15 lipca, był przedmiotem „pierdolonej transakcji A”. (Cała operacja zainspirowała autora artykułu, który ukazał się w najważniejszej witrynie sabermetryków baseballprospectus.com pod tytułem Kanny Williams, fan A’s). Zdobywając Durhama, Billy zyskał znacznie więcej niż tylko bardzo dobrego gracza na ponad pół sezonu. Po zakończeniu sezonu Durham uzyskiwał wolną kartę zawodniczą typu A. Utrata zawodnika z wolną kartą typu A oznaczała zysk w postaci prawa wyboru w pierwszej rundzie draftu plus tytułem rekompensaty dodatkowe prawo wyboru pod koniec pierwszej rundy. Gdyby Kenny Williams właściwie ocenił prawa wyboru, zatrzymałby Durhama do końca sezonu i dopiero wtedy pozwoliłby mu odejść. Tylko te dwa prawa wyboru były warte tego, żeby zapłacić Durhamowi za pół sezonu, a z pewnością były warte więcej niż miotacz z niższej ligi, którego White Sox otrzymał za Durhama.

Taka strategia zakupowa niosła jednak nowe ryzyko. Pod koniec czerwca właściciele klubów i gracze pracowali nad nowymi umowami o pracę. Zawodnicy grozili strajkiem, właściciele straszyli, że pozwolą im strajkować. Raport z panelu Komitetu Ekspertów dodał pary ruchowi kierowanemu przez właściciela Milwaukee Brewer i komisarza baseballu Buda Seliga, dążącemu do ograniczenia wynagrodzeń graczy i wprowadzenia zasady podziału dochodów między zespoły. Jedna z propozycji Seliga, wstępnie zatwierdzona przez związek graczy, polegała na eliminacji kompensaty za zawodników z wolną kartą. To oznaczało koniec draftów. Billy Beane gotów był się założyć, że do tego nie dojdzie. Przypuszczał, że nowe porozumienie w sprawie zatrudnienia byłoby możliwe, gdyby gracze zgodzili się na jakąś formę ograniczenia wolnego rynku: albo przez podział dochodów, albo przez limit wydatków na pensje. Gdyby gracze zgodzili się na to, właściciele poczuliby ulgę i zaakceptowaliby żądania graczy w każdej mniej ważnej kwestii[16]. „To detal w całościowym problemie” — mówił. „Historia negocjacji ze związkami podpowiada, że umowy nigdy nie są uzgodnione w każdym najdrobniejszym szczególe. Gdyby właściciele dostali podział wpływów, gracze dostaliby czytelny sygnał: »róbcie z nami, co chcecie. Ubijcie nas jak zwierzęta hodowlane«”[17].

Powiedziawszy to, pochylił głowę, żeby zilustrować, jak mogliby wyglądać właściciele klubów.

Sprawa Cliffa Floyda była powtórzeniem sprawy Raya Durhama. Floyd miał odzyskać kartę zawodniczą po zakończeniu sezonu, więc tak jak Durham miał wartość dwóch kolejek w pierwszej rundzie draftu. Kłopot z Floydem, przynajmniej z punktu widzenia chcącego go pozyskać zubożałego klubu, polegał na tym, że w tym momencie był jedyną wielką gwiazdą dostępną na rynku. „Jego wartość spadnie tylko do pewnego poziomu” — stwierdził Billy.

W czasie, który zmitrężył na przyszpilenie Rincona, Billy stracił Floyda. A przynajmniej na to wyglądało. Nagle zauważa, że dostał wiadomość głosową. Podczas gdy rozmawiał z Gammonsem, ktoś do niego telefonował. Przypuszczał, że dzwonił Sabean lub Phillips, żeby zdjąć mu z pleców balast w postaci konieczności płacenia pensji Venafra. Potrzebuje pieniędzy, więc chwyta telefon, jakby pieniądze były w środku. Nie ma ich. „Billy” — mówi miękki sympatyczny zarejestrowany na sekretarce głos — „tu Omar Minaya. Oddzwoń”. Minaya to dyrektor generalny Montreal Expos, w jego rękach jest przyszłość Cliffa Floyda.

Billy opiera głowę na rękach i mówi: „Niech pomyślę”. Po dziesięciu długich sekundach dzwoni do dyrektora generalnego Expos. Wysłuchuje, że jego oferta za Cliffa Floyda jest bardzo odległa od tego, co oferuje Red Sox — wiedział już o tym od Petera Gammonsa. Billy Beane zaproponował miotacza z Double-A, który jest obiecujący, ale ma wartość trudną do wycenienia, a Red Sox zgodził się nie tylko pokryć 2 miliony dolarów należne Floydowi z tytułu kontraktu, ale także zaoferował duży wybór należących do Montrealu graczy z pierwszej i niższej ligi, a wśród nich miotacza Red Sox Rolanda Arroja i miotacza pochodzącego z Korei Południowej o nazwisku Seung-jun Song. W dodatku zgodnie z tym, co twierdzi agent Cliffa Floyda, jego podopieczny marzy o grze dla Boston Red Sox (Red Sox najprawdopodobniej gotów jest zapłacić więcej niż wartość kontraktowa, w związku z tym że po zakończeniu sezonu Floyd będzie miał wolną kartę zawodniczą), a wyraźnie nie chce grać dla Oakland A’s (które będzie go obciążało za wodę sodową wypijaną w domku klubowym). Floyd ma w kontrakcie klauzulę, która pozwala mu zawetować przejście do Oakland.

Billy wysłuchuje wielu przekonujących powodów, dla których Omar bliski jest sprzedania Cliffa do Red Sox, i mówi grzecznym tonem kogoś, kto przed rozmówcą usiłuje ukryć, że właśnie dostrzegł jakiś idiotyzm:

— Omar, naprawdę chcesz to zrobić?

Omar potwierdza.

— Pytam o to, czy naprawdę podobają ci się faceci, których masz dostać z Bostonu.

Omar już z mniejszą pewnością siebie mówi, że podobają mu się ci, którzy mają do niego przejść z Bostonu.

— Tak bardzo podoba ci się Arrojo, hę? — Nazwisko Arrojo wymawia z wyraźnym znakiem zapytania na końcu. Arrojo? Dyrektor Toronto Blue Jays J.P. Ricciardi mawiał, że obserwowanie Billy’ego robiącego interesy jest „jak patrzenie na rozmowę złego wilka z Czerwonym Kapturkiem”.

Pełne dwadzieścia sekund Omar przeprasza za to, że interesuje się Rolandem Arrojem.

— A kim jest ten drugi gracz? — pyta Billy. — Ten koreański miotacz. Jak on się nazywa? Song Song?

Omar wie dokładnie, jak wymawia się jego nazwisko.

— W porządku — mówi Billy. Kolejna zmiana w tonie głosu. Teraz jest niewinnym, pełnym dobrej woli przechodniem, który zatrzymał się, by udzielić pomocy kierowcy unieruchomionego samochodu. — Jeżeli masz zamiar wysłać Floyda do Bostonu — mówi — dlaczego nie miałbyś go wysłać za moim pośrednictwem?

Billy Beane usiłuje teraz zrobić to, co robił już wiele razy w przeszłości: wejść w środek interesu, w którym nie było dla niego miejsca.

— Omar — mówi — jesteś na uprzywilejowanej pozycji. Możesz sobie pozwolić na czekanie, aż rynek przyjdzie do ciebie.

Przystępuje do wyjaśnień: Omar może mieć pieniądze Red Sox i graczy Red Sox plus kolejnego gracza niższej ligi od Oakland A’s. Prawie każdego gracza, którego sobie zażyczy. A wystarczy, że zgodzi się oddać Cliffa Floyda Billy’emu Beane’owi tylko na chwilę i pozwoli, żeby Billy podjął negocjacje z Red Sox. Tłumaczy, nie wchodząc w szczegóły, że Omar nie dostaje od Red Sox wszystkiego, co mógłby dostać za Cliffa Floyda.

Red Sox wpadł w zwyczajną dla tego klubu zadyszkę w walce o play-off. Sami siebie ustawili w takim miejscu, że nie mogli sobie pozwolić na przegranie walki o Cliffa Floyda. Red Sox należał do tych niemądrych klubów przekonanych, że ich problemy może rozwiązać jeden gracz — dla Red Sox był nim Cliff Floyd. Za jego pozyskanie bostońskie gazety miały wychwalać klub pod niebiosa. Cliff miał przynieść na Fenway Park fałszywą nadzieję. Mówiąc krótko, Cliff Floyd był graczem, za którego Red Sox musiał przepłacić. I jeżeli Omar Minaya nie ma na tyle dużych jaj, żeby wydrzeć od Red Sox każdy gram mięcha, z którym drużyna jest gotowa się pożegnać, byle tylko dostać Cliffa Floyda, Billy chętnie zrobi to za niego. A kiedy już tego dokona, przekaże Omarowi graczy, których i tak by dostał plus zawodnika z lokalnych drużyn Oakland A’s.

Billy Beane nie liczył, że zdobędzie Cliffa Floyda. Żeby Cliff mógł przejść do Oakland A’s, Montreal Expos musiałby zapłacić resztę jego wynagrodzenia za 2002 rok. Expos był w tym momencie upadającym przedsięwzięciem kierowanym przez Pierwszą Ligę Baseballu, czyli przez Buda Seliga, i należącym do niej. Nie istniała najmniejsza szansa na to, że Bud Selig opłaci gwiazdę dla zespołu walczącego o miejsce w play-off. Billy o tym wiedział. Chciał jedynie włączyć się w rozmowy na temat Cliffa Floyda. Wszyscy ich uczestnicy mieli pieniądze. On miał jedynie tupet.

Omar jest zaciekawiony. Chce poznać więcej szczegółów tej nowej operacji. Billy powtarza: ty mi dasz Floyda, a ja dostarczę ci Arroja i Song Songa plus jeszcze kogoś. Kogoś z niższej ligi, z lokalnych drużyn Oakland A’s.

Omar niezupełnie chwyta: jak on ma zamiar to zrobić? Billy wyjaśnia, że użyje Floyda, żeby dostać Arroja i Song Songa i coś jeszcze na dodatek, wszystko od Red Sox. Udaje mu się nie wspomnieć, że to dodatkowe coś zatrzyma dla siebie.

Teraz Omar zrozumiał. Operacja wydaje mu się nieco brudna.

— W porządku, Omar — mówi Billy. — Zróbmy tak. Oddzwoń do nich i powiedz, że chcesz jeszcze jednego gracza oprócz Arroja i Song Songa. Jego nazwisko to Youkilis.

Euclis.

Grecki bóg spacerów.

Youkilis, zeszłoroczny draft w ósmej rundzie, pierwszy gracz z college’u, którego wskazał komputer Paula DePodesty i który został zignorowany przez dział skautingu Oakland A’s. Youkilis, człowiek, który tylko dzięki resztkom starej baseballowej mądrości działu skautingu Billy’ego został wzięty przez Oakland A’s w trzeciej rundzie draftu 2001. Youkilis był Jeremym Brownem draftu z roku 2001. Zdzierał piłki w Double-A i był na najlepszej drodze do pierwszej ligi. Grał, jakby chciał pobić rekord świata w spacerach i doprowadzić do kompletnego zużycia ramion miotaczy przeciwnika.

Od momentu, kiedy rozpoczął z Omarem Minayą rozmowę o Floydzie, Billy Beane myślał o Youkilisie.

Omar nie wiedział, kim jest Youkilis.

— Kevin Youkilis — powtarza Billy, jakby to miało pomóc. — Omar, to nikt ważny. To tylko grubawy trzeci bazowy z ligi Double-A.

Tłusty trzeci bazowy z Double-A, który jest greckim bogiem spacerów. Który przypadkiem wyspacerował sobie pozycję w ubiegłym roku. Tak. Grecki bóg spacerów zdobywa teraz parę dodatkowych biegów domowych. Bo, co oczywiste, takie jest przeznaczenie greckiego boga spacerów.

Omar nie rozumie, jak mógłby dostać Youkilisa od Red Sox. Przecież klub już mu powiedział, że przedstawiono mu najlepszą ofertę.

— Nie, Omar — mówi Billy. — Oto, jak to zrobisz. Jeżeli to przejdzie, Omar, możesz to wpisać do banku dziwów natury. Zaufaj mi, Omar. Agent Floyda chce go w Bostonie. A wiesz dlaczego? Bo Boston może mu zapłacić. Nie prosiłeś ich o Youkilisa. Powiedz im po prostu, że Youkilis jest w tej transakcji. Zadzwoń do nich i powiedz, że bez Youkilisa nici z interesu, i odłóż słuchawkę. Gwarantuję ci, że natychmiast oddzwonią i oddadzą ci Youkilisa. W końcu kim jest Youkilis? — Wymawia to nazwisko, jakby odczuwał pogardę do kogoś, kto interesuje się Youkilisem. — Youkilis za Cliffa Floyda — mówi. — To śmieszne. Oczywiście, że to zrobią. Pieprzony Larry Lucchino (prezydent Red Sox) nie wie, kim jest pieprzony Youkilis. Jak mogliby wytłumaczyć ludziom, że nie dostali Cliffa Floyda tylko dlatego, że nie chcieli oddać Youkilisa?

Biedne zespoły miały przewagę nad bogatymi klubami: immunitet na publiczne ośmieszenie. Billy mógł sobie nie zawracać głowy prasą Oakland, chociaż i tak była bardzo obłaskawiona w porównaniu z bostońską, a już z pewnością prasa nie miała żadnego wpływu na jego postępowanie. Oprócz tego, że doprowadzała go do furii przynajmniej raz w tygodniu. Także kibice Oakland A’s byli apatyczni w porównaniu z maniakami z Fenway Park czy Yankee Stadium. Mógł sobie pozwolić na ignorowanie ich ryków.

Omar tego nie kupuje. Może myśli, że Billy usiłuje spieprzyć mu interes.

— Omar, ja po prostu chcę ci dać za darmo zawodnika od siebie. A jeżeli oni na to nie pójdą, co ty na tym tracisz? Nadal możesz zrobić interes.

Omar wyraża obawę, że straci interes. Bud Selig siedzi mu na głowie. Omar przez Buda Seliga narusza zasadę numer 2 z katechizmu Billy’ego Beane’a: „W dniu, w którym mówisz sobie, że musisz coś zrobić, jesteś spóźniony. Ponieważ w takiej sytuacji zrobisz kiepski interes”.

— Omar — powtarza Billy po raz setny — jeżeli oni chcą Floyda, Kevin Youkilis nie może im w tym przeszkodzić. — Billy pomaga Omarowi wyobrazić sobie nagłówki w bostońskich gazetach: WŁAŚCICIEL RED SOX TRACI SZANSE NA MISTRZOSTWO, BO ZATRZYMUJE GRUBEGO GRACZA NIŻSZEJ LIGI.

Teraz Omar zrozumiał i nieomal w to uwierzył. Ale ciekawi go, kim jest ten Youkilis, że Billy tak kombinuje? Może Youkilis jest kimś, kto powinien grać w Montreal Expo, a nie w Oakland A’s?

— Youkilis? — mówi Billy, jakby po raz pierwszy usłyszał o facecie i prawie zapomniał jego nazwisko. — To tylko gruby dzieciak w Double-A. Przejrzyj swoje raporty. Dla ciebie to „nie”, dla mnie „może”. Z naszego punktu widzenia to po prostu facet, który nam się podoba, bo zdobywa bazy.

(Oszukuje nas!).

Teraz Omar chce rzecz całą jeszcze bardziej skomplikować.

— Omar, Omar — mówi Billy — moim zdaniem możesz go dostać i jeżeli go dostaniesz, ja daję ci coś dodatkowo za darmo.

Odkłada słuchawkę.

— Zadzwoni do Bostonu, ale nie sądzę, żeby się zdecydował ich przycisnąć — mówi.

Prezydent A’s Mike Crowley wsuwa głowę do biura Billy’ego.

— Steve jest na linii. — W tym przypadku chodzi o Steve’a Schotta, właściciela A’s.

Myśli Billy’ego nadal krążą wokół Youkilisa. Wyobraża sobie, jak to się miało zaraz okazać dosyć dokładnie, słowa, które usłyszy od Red Sox. Wiedzą oczywiście, że to on, a nie Omar wrzucił cuchnącą bombę w postaci Youkilisa, bowiem nikt inny, tylko on wcześniej usiłował od nich go wyrwać. Wiedzą także dlatego, że asystent dyrektora generalnego Red Sox Theo Epstein rozmawia z Billym tak często jak to tylko możliwe. Epstein jest dwudziestoośmioletnim absolwentem Yale, który od jakiegoś czasu wiedział, że chciałby zostać dyrektorem generalnym dużego klubu baseballowego, a także to, który to miałby być klub. Boston Red Sox za moment powalczy z Billym Beanem o wyzwolenie grubego chłopaka, który nie robi autów. Billy nadal jest przekonany, że Boston zrezygnuje z Youkilisa. Nie wie jednak, że nowy właściciel Red Sox John Henry słuchał wszystkiego, co Billy mówił, i wykorzystał to, żeby z Kevina Youkilisa uczynić sztandarową postać systemu szkoleniowego Boston Red Sox. („Trzy miesiące wcześniej” — powie nieco później Epstein — „Billy byłby go dostał”).

— Billy, Steve nadal czeka na rozmowę z tobą! — odzywa się Mike Crowley. Znowu właściciel. Billy rozgląda się wokół, jakby o czymś zapomniał. Za dużo czasu zajął mu Youkilis. Musi zgromadzić trochę gotówki. Ostatni raz dzwoni do Steve’a Phillipsa, dyrektora generalnego Mets.

— Steve. Oto propozycja. Nie chcę, żeby Rincon narzucał przeciwko mnie dzisiejszego wieczoru. — Słucha przez chwilę i nie słyszy niczego, co uczyniłoby go szczęśliwym. Odwieszając słuchawkę, mówi: — Nie ma pieniędzy. Cała kasa jest mu potrzebna na Kazmira. (Kazmir to miotacz z liceum, obecnie szkolny narzucający, as w rękawie jego drużyny, zwerbowany przez Mets niespełna dwa miesiące wcześniej).

Mets nie mają pieniędzy do stracenia. To także nowość. Rynek baseballistów ciągle się zmienia tak jak rynek akcji i obligacji. Jeżeli chce się zarabiać, trzeba umieć się adaptować do zmian na rynku.

W każdej minucie Brian Sabean (lub nawet Steve Phillips!) mogą przekonać Marka Shapira do wycofania się z dwugodzinnej gwarancji danej Billy’emu. Billy krzyczy do Mike’a Crowleya:

— Powiedz Schottowi, że jeżeli nie ruszymy Venafra, w przyszłym roku sprzedam Rincona za podwójną cenę. Nie. Powiedz mu, że zawieram z nim umowę. Jeżeli tego nie zrobię, sam pokryję koszty. Ale zatrzymam wszystko, co przekroczy dwukrotną wysokość oszczędności.

Mike nie wie, co z jego deklaracją zrobić. Jego dyrektor generalny, który zarabia 400 patyków rocznie, mówi właścicielowi klubu, że weźmie roczne wynagrodzenie w postaci jednego zawodnika. Jeżeli pójdzie tą drogą, Billy Beane stanie się bogatym człowiekiem, po prostu handlując zawodnikami. Nie otrzymują żadnej odpowiedzi od właściciela, więc Billy zakłada, że ma wolną rękę i może zrobić z Rinconem, co chce. (Później, już po fakcie, właściciele rzeczywiście dadzą mu upoważnienie do dokonania operacji). Daje Mets i Giants dodatkowe piętnaście minut. W końcu podejmuje decyzję. Zaryzykuje. Podnosi słuchawkę i dzwoni do Marka Shapira, żeby zdobyć Rincona.

Ze słuchawką w ręku, jakby od niechcenia Billy pyta Paula DePodestę siedzącego na sofie, czy chciałby zwolnić Magnantego?

— Czy ja chcę? — dziwi się Paul. Patrzy w lewo, w prawo, jakby Billy mówił do kogoś innego, kogoś, kto by z przyjemnością oświadczył trzydziestosiedmioletniemu miotaczowi, że jest wylany. Kiedy patrzy w lewo, widzi przez okno biura Billy’ego odległe o kilkadziesiąt metrów Coliseum. Nie chodzi o to, że Magsowi brakuje czterech dni do dziesięcioletniego kontraktu. Chodzi o to, że Mags jest skończony w pierwszej lidze.

— Ktoś będzie musiał z nim porozmawiać — mówi Billy. Nagle wyraźnie widać, czym różni się sprzedaż i kupno akcji i obligacji od handlu istotami ludzkimi. To dosyć kłopotliwe. Ale Billy nigdy nie pozwala, żeby to wpływało na jego postępowanie. Potrafi myśleć o graczach jak o pionkach na szachownicy. Dlatego może nimi handlować tak skutecznie.

— Wezwij Arta — mówi Paul. — To jego robota.

Billy zaczyna wybierać numer Arta, ale przypomniawszy sobie, że jeszcze nie dokonał transakcji, odwraca się i dzwoni do Marka Shapira z Cleveland. Jest 18.30. Mecz z Indians rozpoczyna się za trzydzieści pięć minut.

— Mike Magnante właśnie wykonał swój ostatni narzut w pierwszej lidze — stwierdza Paul.

— Przepraszam, że to tak długo trwało, Mark — mówi Billy.

— Żaden problem. Ale skoro tak się stało, czy chcesz czekać i wziąć Rincona po zakończeniu gry?

— Nie, chcemy go teraz. Chcemy go na naszej ławie jeszcze tego wieczoru.

— Skąd taki pośpiech?

— W dużym stopniu przez Magnantego przegraliśmy mecz ostatniego wieczoru, a Rincon wygrał to spotkanie.

— W porządku. Nie ma sprawy. Zróbmy to teraz.

— Nie masz zastrzeżeń do zdrowia Ricarda, hę?

— Nie mam.

— Będziemy musieli zwolnić jednego faceta przed grą — mówi Billy. — Żeby przyspieszyć sprawę, zechciałbyś zadzwonić do Joela? — Joel Skinner jest managerem Indians. Na twarzy Billy’ego pojawia się wyraz paniki. — Cholera — mówi. — McDougal. Ma niewielkie drżenie nogi. Wiedziałeś o tym, prawda?

McDougal to gracz, którego Billy oddaje. McDougal obijał się podczas treningów. Został przesunięty do niższej ligi A’s za brak zaangażowania w grę. Tego Cleveland Indians dowiedzą się później.

— Nie ma sprawy. Wiem o drżeniu.

Billy kończy rozmowę i wykręca numer Arta Howe’a. Manager A’s właśnie wrócił do swego biura obok domku klubowego.

— Art, tu Billy. Mam dobre i złe wiadomości.

— Okay — z ust Arta wydobywa się urywany nerwowy chichot.

— Dobra wiadomość jest taka, że masz Rincona.

— Serio?!

— Zła, że musisz zwolnić Magnantego.

Cisza w słuchawce.

— Dobrze — mówi w końcu Art.

— Ale musisz to zrobić przed rozpoczęciem gry.

— Dobrze.

— Wiem, że to nie jest najlepszy sposób pozbycia się faceta, ale masz za to dobrego miotacza.

— W porządku.

Billy odkłada słuchawkę i zwraca się do Paula.

— Czy możemy dać Magnantemu przydział? — To subtelniejszy sposób zwolnienia zawodnika, ponieważ zostawia otwartą możliwość, że jakiś inny klub się o niego upomni i weźmie na siebie jego wynagrodzenie. Jeżeli daje się zawodnikowi przydział, wyjaśnia Billy, „kieruje się tego zawodnika do baseballowego czyśćca, a on może sobie wymodlić drogę wyjścia”.

Szybko dzwoni w kilka miejsc. Wybiera numer managera odpowiedzialnego za wyposażenie Steve’a Vucinicha.

— Voos, do czasu rozpoczęcia gry musimy się pozbyć Magsa. Tak. Masz dwadzieścia pięć minut, żeby się go pozbyć.

Dzwoni do Steve’a Phillipsa z Mets:

— Steve, mam faceta, którego chciałem. Rincona. (Dla ciebie jest Venafro lub nic).

Dzwoni do Briana Sabeana z Giants:

— Brian? Cześć Brian. Tu Billy. Właśnie dopiąłem interes w sprawie Rincona. (Więc nie myśl sobie, że możesz mnie przeczekać).

W końcu dzwoni do Petera Gammonsa i mówi mu, co zrobił i że nie robi już nic więcej.

Następnie wzywa Jima Younga, człowieka odpowiedzialnego za PR, który zgadza się z nim, że trzeba przygotować komunikat prasowy przed rozpoczęciem gry. Young mówi także Billy’emu, że powinien pokazać się mediom.

— Czy koniecznie muszę z nimi rozmawiać? — pyta Billy. Już przecież rozmawiał z każdym, z kim chciał rozmawiać.

— Tak.

Po zakończeniu ostatniej rozmowy dzwoni telefon Billy’ego. Billy patrzy na wyświetlacz i widzi, że to ktoś z pomieszczenia dla gości w domku klubowym. Odbiera połączenie.

— Och, cześć Ricardo. — To Ricardo Rincon, który jest Meksykaninem i zwykle udziela wywiadów przy pomocy tłumacza. — Ricardo, wiem, że to dla ciebie szokujące — mówi Billy. Składnia jego zdań trochę się zmienia. Stara się przestawić na meksykańską ekspresję, ale szybko rezygnuje i mówi tak, żeby Ricardo mógł go zrozumieć. — Staraliśmy się o ciebie od dłuższego czasu. Pokochasz chłopaków z drużyny. Są fajni.

Ricardo stara się wszystko uporządkować: właśnie go poproszono, aby zdjął uniform Cleveland Indians, spakował swoje osobiste rzeczy, przeszedł do szatni Oakland A’s i włożył strój Oakland A’s. Nie za bardzo mu się to wszystko mieści w głowie.

— Tak, tak — potwierdza Billy. — Nie wiem, czy będziesz miotał tego wieczoru. Ale od dzisiaj jesteś w naszej drużynie.

Cokolwiek Ricardo mówi, ma na myśli: O mój Boże! Może będę musiał narzucać dzisiejszego wieczoru!

— Tak, tak. Może będziesz próbował wyautować Jima Thome’a! — Może ci się nawet uda wyautować Jima Thome’a. Billy szybko wskakuje w skórę imigranta z Meksyku. — Tak. Mamy dres i wszystko, co ci potrzebne. Czeka na ciebie. — Za dużo wzruszeń jak na jeden wieczór. Usiłuje prowadzić rozmowę tak, żeby nie doszło do straszliwie nienaturalnego zakończenia. — Skąd jesteś, Ricardo?

Ricardo odpowiada, że jest z Veracruz w Meksyku.

— To dobrze. Do Veracruz jest bliżej stąd niż z Cleveland. Będziesz bliżej domu.

Billy kończy rozmowę, odkłada słuchawkę i mówi:

— Dla Ricarda to będzie dłuższa droga niż przypuszcza.

Wygląda na całkowicie wyczerpanego. Prymka tabaki zniknęła spod górnej wargi, usta ma suche jak pieprz. Przepłukuje je wodą ze szklanki stojącej na biurku i spluwa.

— Muszę się zabrać do roboty — mówi.

Dokładnie w tym samym czasie Mike Magnante zdejmuje uniform Oakland, a Ricardo Rincon — strój Cleveland. Mags szybko opuszcza domek klubowy, wróci po swoje rzeczy, kiedy nikogo nie będzie. Żona przywiozła dzieciaki na mecz, więc nie może po prostu odjechać. Obserwuje grę wraz z rodziną aż do szóstego inningu i wtedy opuszcza stadion, żeby nie musieć odpowiadać na pytania dziennikarzy. Nie chce zwracać na siebie uwagi. Gdyby znalazł się w takiej sytuacji, kiedy był młodszy, pewnie by napyskował. Z pewnością uzewnętrzniłby swoją urazę. Ale już nie jest młody, ogarnia go jakieś odrętwienie. Myślał o sobie w taki sposób, w jaki rynek o nim myślał, uważał się za pozycję w aktywach, którą można kupować i sprzedawać. Już dawno temu zapomniał, co powinien był odczuwać.

Najważniejsze, że Mags wyniósł się z domku klubowego, zanim wszedł do niego Billy, żeby włożyć dres. Kiedy Billy tam wchodził, wpadł na Ricarda Rincona, który zmierzał do wyjścia w cywilnym ubraniu. Ricardo był zupełnie zdezorientowany. Słyszał, że ma przejść do San Francisco Giants albo do Los Angeles Dodgers. Nigdy sobie nie wyobrażał, że mógłby trafić do Oakland A’s. I nadal nie rozumiał implikacji tego, co mu się przydarzyło. Jedyny leworęczny wchodzący na zmiany miotacz A’s chce wyjść, pójść na trybuny i stamtąd oglądać mecz. Billy prowadzi go z powrotem do domku klubowego, gdzie pracownicy właśnie skończyli wprasowywać nazwisko RINCON na plecach klubowej kurtki Oakland.

— Już jesteś w naszej drużynie — mówi Billy.

Ricardo Rincon wchodzi do szatni nowego klubu, wkłada nowy uniform, siada i ogląda mecz w telewizji. „Nie byłem gotowy” — powiedział. „Nie mogłem się skoncentrować”. Ale swoją lewą rękę miał w doskonałej formie.

ROZDZIAŁ 10

ANATOMIA

NIEDOWARTOŚCIOWANEGO

MIOTACZA

Po tym jak Billy pozyskał Ricarda Rincona i Raya Durhama, drużyna radziła sobie lepiej niż dobrze. Na przestrzeni ostatnich pięćdziesięciu lat jedynym zespołem, który w drugiej połowie sezonu uzyskał lepsze wyniki niż Oakland A’s w 2002 roku, był zespół Oakland A’s z 2001 roku — różnica była niewielka: jednego meczu. Wieczorem 4 września ranking Dywizji Zachodniej Ligi Amerykańskiej był niemal dokładną odwrotnością tego sprzed sześciu miesięcy — o jedyny wyjątek postarał się Texas Rangers.

Wygrane

Przegrane

Strata

Oakland

87

51

—

Anaheim

83

54

3½

Seattle

81

57

6

Texas

62

75

24½

Anaheim Angels był drugą najlepszą drużyną w baseballu. Wygrał trzynaście z ostatnich dziewiętnastu gier, a pomimo to przegrał wyścig z Oakland. Powód był jeden: Oakland A’s wygrał wszystkie ostatnie dziewiętnaście meczów i wyrównał rekord Ligi Amerykańskiej w nieprzerwanej serii zwycięstw. Tego wieczoru w dniu 4 września 2002 roku, w obecności tłumu 55 528 widzów, najliczniejszej widowni podczas dotychczasowych meczów Oakland w sezonie podstawowym, drużyna szykowała się do dokonania czegoś, co nie udało się jeszcze nikomu w 102-letniej historii baseballu: do wygrania 20. spotkania z rzędu. W spotkaniu przeciwko Kansas City Royals do końca siódmego inningu, przy stanie 11:5, mecz wydawał się rozstrzygnięty.

Nagle Tim Hudson popada w kłopoty. Po dwóch szybkich autach oddaje singla na rzecz Mike’a Sweeneya i wykonuje kolejne, silniejsze uderzenia po narzucie Raula Ibaneza. Art Howe schodzi z ławy rezerwowych i spogląda na boisko rozgrzewkowe.

Każdego dnia sytuacja na boisku rozgrzewkowym wyglądała inaczej. Tego wieczoru na mniej ważnym końcu ławki siedzą cyniczny, niski leworęczny miotacz, którego Billy Beane usiłował się pozbyć, na razie bez powodzenia, Mike Venafro i dwaj nowo przybyli gracze z Triple-A, Jeff Tam i Micah Bowie. Na ważniejszym końcu ławy siedzą: mający zniekształconą stopę i kłopoty z kolanem miotacz; specjalizujący się w podkręconych piłkach niski, przysadzisty meksykański mańkut, tak kiepsko mówiący po angielsku, że każdego kolegę z drużyny nazywa „Poppy”; oraz specjalista od superszybkich narzutów, mający trudności z kontrolą siebie i piłki. Jim Mecir, Ricardo Rincon i Billy Koch. Zarząd Oakland A’s spośród rozgrzewających się największe nadzieje wiązał z Chadem Bradfordem, dobrodusznym baptystą, którego narzut nie przypominał narzutu żadnego innego miotacza w lidze. Billy poinstruował Arta, żeby korzystał z Bradforda za każdym razem, kiedy wynik był bliski remisu. W większości przypadków kiedy Bradford wychodził na boisko, wynik był remisowy i biegacze stali na bazach. Tego wieczoru nie ma mowy o remisie i ani śladu biegaczy na bazach. Tego wieczoru historia wzywa Chada Bradforda na boisko.

Art Howe wyciąga prawą rękę z kieszeni i wykonuje nią gest, jakby rzucał kulę — tak jak gracz w bowls. Zrozumiawszy ten gest, Bradford schodzi z pola rozgrzewki i idzie w kierunku boiska, na którym trwa mecz. Zanim do niego dociera, opuszcza daszek czapki na oczy i wbija oczy w ziemię w odległości metra przed czubkami swoich stóp. Ma metr dziewięćdziesiąt pięć wzrostu, ale idzie krótkimi krokami. Wygląda, jakby chciał się zapaść pod ziemię. Zanim prawie ukradkiem dociera do linii fauli, już wzbudził zainteresowanie tłumu kibiców. Gdyby ktoś nie wiedział, kim jest ani co robi, mógłby powiedzieć, że nie jest to wielkie wejście, ale coś, co bardziej przypomina szybką ucieczkę.

Baseball uwielbia ekscentryczność, i pierwszoligowe ławy pełne są pewnych siebie dziwaków. Chad Bradford to ich zupełne przeciwieństwo. Nie szoruje zębów między inningami jak Turk Wendell, nie miewa napadów furii na górce jak Al Hrabosky. Nie tupie, nie rzuca groźnych spojrzeń i nie podskakuje dramatycznie na linii faulu. Jego matka, nadal mieszkająca w rodzinnym Missisipi, często uskarża się na zachowanie syna na boisku. Szczególnie ma do niego pretensje o to, że nie daje ludziom zobaczyć, jaki jest przystojny i czarujący. Nigdy nie pozwala telewizji pokazać swego czarującego uśmiechu, nawet kiedy zasiada na ławie po skutecznym wyautowaniu przeciwnika. Chad nigdy się nie uśmiecha, ponieważ w zażenowanie wprawia go sam widok kamery.

Nic z tego nie pomaga mu w pozostaniu niezauważonym. Kiedy stoi na górce, nic, co robi, nie może ujść uwagi tłumu i kamer telewizyjnych. Zarabia na życie na jedynym wyniesionym punkcie na baseballowym boisku i to w taki sposób, że wszystkim kojarzy się to z występem cyrkowym. Prędzej czy później musi wykonać swój rozgrzewający emocje narzut i kiedy to robi, kibice, którzy nigdy wcześniej go nie widzieli, gapią się na niego i pokazują go sobie nawzajem palcami. W wozach transmisyjnych stojących za ogrodzeniem obiektu producenci uwijają się, przewijając taśmy, które będą potrzebne spikerom do wyjaśnienia tej ciekawostki. Narzucając z górki, nie pochyla się w przód i w tył, jak to robi większość miotaczy. Chad składa się w pasie jak scyzoryk, jak tancerz rockandrollowy wyciągający rękę do partnerki. Jego miotająca ręka nurkuje w dół w kierunku płyty i do ziemi, zatrzymuje się dwa centymetry nad nią, prawie w miejscu, gdzie płyta styka się z zielenią murawy, i obraca piłkę trzymaną opuszkami palców. Kiedy ogląda się to w zwolnionym tempie, mniej przypomina to narzut baseballisty, a bardziej rzut kośćmi do gry. Spikerzy często nazywają go miotaczem strzelającym z biodra, ale to nieprawda, przynajmniej do teraz. Teraz Chad jest „podwodniakiem”, co w baseballu stanowi bardziej męski sposób określania faceta rzucającego od dołu.

Faktem jest, że nie ma dobrych słów na opisanie poprzedzających narzut ruchów Chada Bradforda. „Spod ręki” nie oddaje w pełni komplikacji tych ruchów. W tym roku, po raz pierwszy w swej karierze, kostkami dłoni Chad Bradford porysował ziemię podczas wymachu. Kiedyś podczas rozgrzewki jego ręka tak gwałtownie odbiła się od ziemi, że piłka zrykoszetowała ponad głowę zaskoczonego zapolowego Toronto Blue Jays Vernona Wellsa i wpadła na trybuny. Replay tej sytuacji ESPN puszczało wielokrotnie. Chad znalazł nowy powód do strachu: bał się, że zrobi to raz jeszcze, tym razem podczas gry, i że przyłapią go na tym kamery telewizyjne, i że znowu wszyscy będą na niego zwracali uwagę.

W osobowości Chada Bradforda dziwne było to, że bardzo chciał, aby postrzegano go jako zwyczajnego człowieka. A zwyczajny to on nie był. I nie chodziło o to, że dziwnie miotał piłkę. Już jego charakter sprawiał, że znacznie różnił się od innych. Jeszcze w liceum miał ten błyszczący biały kamyk, który zwędził z górki. Zauważył go pewnego dnia podczas treningu. Tego dnia rzucał wyjątkowo dobrze, a poza tym kamyk wyglądał inaczej niż te, które widział wcześniej na górce. Powiązał jakąś część swego powodzenia z obecnością błyszczącego białego kamyka. Po zakończeniu treningu podniósł kamyk i zabrał go do domu. Przez następne trzy lata nie stanął na górce bez tego kamyka. Przemycał go w kieszeni dresu i układał na górce. Starał się to robić tak, żeby nikt tego nie zauważył.

Zanim trafił do pierwszej ligi, pozbył się swego szczęśliwego kamyka, ale nie wyzwolił się z nastroju, jaki kamyk wytwarzał w jego mózgu. Pod pewnymi względami był nieco szalony. Miotacz pierwszej ligi nie chcący wzbudzać zainteresowania. Z czasem Chad Bradford nauczył się ukrywać przesądy pod płaszczykiem rutynowych zachowań. Były rzeczy, które robił zawsze tak samo, na przykład zawsze w tej samej kolejności wykonywał tę samą liczbę narzutów na boisku treningowym. Poprosił żonę, żeby opuszczała stadion w momencie, gdy on wchodzi do gry. Były też rzeczy, których nie robił. Na przykład nigdy nie dotykał woreczka z kalafonią.

Jego dwa pragnienia — odnieść sukces i pozostać niezauważonym — z każdym dniem wchodziły ze sobą w konflikt. Statystyki Chada Bradforda za 2002 rok sugerowały zarządowi Oakland A’s, że jest on nie tylko najlepszym miotaczem w klubie, ale i jednym z najlepszych i najbardziej efektywnie grających miotaczy zmienników w całym baseballu. Oakland A’s płacił mu 237 000 dolarów rocznie, ale jego wyniki uzasadniałyby kwotę wielokrotnie wyższą. W pewnym momencie zarząd Oakland A’s doszedł do wniosku, że jeżeli Bradford będzie grał tak skutecznie, przyjdzie taki dzień, że upomni się o wieloletni kontrakt w wysokości 3 lub więcej milionów za rok. Cudem było nie tylko to, że dostali go tak tanio, ale także to, że dostali go w ogóle. Na cud zakrawało też to, że dopóki nie kupili go za marne grosze, nikt w pierwszej lidze nim się nie interesował.

Pod tym względem Chad Bradford bardzo przypominał większość miotaczy Oakland A’s. Klub miał najlepszy skład w Lidze Amerykańskiej, choć tylko Mark Mulder, jeden z trzech fantastycznych miotaczy rozpoczynających grę, nie wzbudził poważnych wątpliwości wśród skautów. Drugi as zespołu, Tim Hudson, był niskim praworęcznym miotaczem, który nie załapał się w drafcie 1996 roku po pierwszym roku w college’u ani w żadnym innym aż do szóstej rundy draftu 1997 roku. Trzeci as drużyny, Barry Zito, został wypluty zarówno przez Texas Rangers, który wziął go w trzeciej rundzie w 1998 roku, ale odmówił zapłacenia mu 50 000 dolarów należnych za podpisanie kontraktu, jak i San Diego Padres, do którego sam się zgłosił, ponieważ bardzo chciał tam grać. W Padres powiedziano mu, że nie rzuca dostatecznie twardo jak na pierwszą ligę. Oakland A’s z tą opinią się nie zgodził i wybrał go w dziewiątej kolejce draftu w roku 1999. Trzy lata później jeden z zarządzających San Diego Padres miał powiedzieć, że powodem, dla którego niezbyt zasobne Oakland wygrywa bardzo dużo gier, jest to, że „Billy miał szczęście do tych miotaczy”.

I rzeczywiście miał szczęście. Ale to szczęście nie było przypadkowe. Ograniczenia finansowe zmusiły Billy’ego Beane’a do przyjęcia innego modelu psychicznego poszukiwanego miotacza pierwszej ligi. W jego świecie miotacz w żadnym razie nie miał się kojarzyć z wyczynowym sportowym samochodem, koniem wyścigowym czystej krwi czy jakimś ideałem. W jego świecie bardziej miał się kojarzyć z pisarzem, bowiem tak jak pisarze, miotacze inicjują akcję i nadają ton grze. Dysponują wieloma środkami służącymi do osiągania zamierzonych efektów i powinni być oceniani po tych efektach, a nie po wyglądzie zewnętrznym czy technice. Premiowanie prędkości narzutu dla samej prędkości to tak, jakby nagradzać pisarzy tylko za bogate słownictwo. Stwierdzenie, że wszyscy miotacze powinni narzucać tak jak Nolan Ryan, jest tak samo absurdalne jak żądanie, aby wszyscy autorzy pisali jak John Updike. Tymczasem dobrzy miotacze to tacy, którzy autują przeciwników, a to, jak to robią, nie ma większego znaczenia.

Miotacze przypominają pisarzy jeszcze pod jednym względem. Wynik ich działania jest trudny do przewidzenia. Dwudziestodwuletni fenomen, który wspaniale opanował rzemiosło, budzi się pewnego ranka w tak dziwnym stanie umysłu, że rzuca piłki ponad głową łapacza. Wielka nadzieja niknie z horyzontu, a tymczasem z uśpionych talentów wyrastają gwiazdy. Trzydziestoletnia miernota wymyśla nową technikę narzutu i z dnia na dzień staje się asem. Są miotacze, których statystyki pierwszoligowe prezentują się znacznie lepiej niż ich statystyki z niższych lig. Jak to możliwe? Dziwna sprawa to zdobywanie autów. Jest to oczywiście czynność fizyczna, ale w dużej części to także efekt działania wyobraźni. W niższej lidze Tim Hudson opracował nowy narzut, niszczycielski fałsz, co sprawiło, że stał się zupełnie innym miotaczem — tak jakby A’s wybrał w szóstej rundzie kogoś innego. Między ligą młodzików a college’em Barry Zito, wychodząc od pozornie nieciekawego, szybkiego narzutu, udoskonalił swoją zakręconą piłkę do takiego stopnia, że stała się praktycznie nie do złapania. Korekty prowadzące do osiągania sukcesów w narzutach są w równym stopniu aktem fizycznym, jak i psychicznym.

Ze wszystkich dziwnych punktujących dla Oakland A’s miotaczy Chad Bradford jest najbardziej niekonwencjonalny. Przedarcie się do pierwszej ligi umożliwiła mu nie siła jego rąk, lecz potęga wyobraźni. Nikt tego teraz nie widzi, bo nikt naprawdę nie wie, kim jest, i nikt sobie tym głowy nie zaprząta. Jeśli jednak się go zna, można dostrzec, co potrafi wyobraźnia miotacza. Ale żeby ten problem zgłębić, trzeba się cofnąć w daleką przeszłość Chada Bradforda, który właśnie rozpoczyna swój wielki występ przed 55 528 kibicami zasiadającymi na trybunach Oakland’s Coliseum.

Chad Bradford był najmłodszym dzieckiem w rodzinie należącej do niższej klasy średniej, mieszkającej w Byram w stanie Missisipi, w pobliżu nieco większego miasteczka Jackson. Sam o sobie mówił jako o „wieśniaku”. Tuż przed drugimi urodzinami Chada jego ojciec doznał udaru, który prawie pozbawił go życia i spowodował paraliż. Lekarze powiedzieli, że już nigdy nie będzie chodził. Ojciec upierał się, że się mylą. Z nieruchomą twarzą patrzył z łóżka na lekarzy i twierdził, że będzie zarabiał na utrzymanie swoich trzech synów. Dzięki sile woli, którą — jak twierdził — zawdzięczał Bogu, udało mu się. Zanim Chad skończył siedem lat, ojciec nie tylko chodził, ale i grał z synem w piłkę. Nie mógł podnieść ręki powyżej ramienia, więc nie potrafił poprawnie rzucać piłki. Ale mógł włożyć rękawicę i chwytać piłkę rzuconą przez syna. Po złapaniu piłki odrzucał ją od dołu. Ten dziwny ruch utkwił w głowie chłopca.

Gra w piłkę z ojcem była jedną z jego ulubionych rozrywek. Ojciec nie miał wobec niego żadnych specjalnych wymagań. Chciał, żeby był szczęśliwy, pozostał chrześcijaninem i żeby szczęście znalazł w Missisipi. Bradfordowie nie znali żadnego zawodowego baseballisty ani nikogo, kto by któregoś z nich znał. Ale za każdym razem — a zdarzyło się to dwukrotnie — kiedy Chad miał napisać autobiograficzne wypracowanie, temat przewodni stanowił baseball. Ośmioletni Chad w wypracowaniu noszącym tytuł: „Kim chciałbym zostać, kiedy dorosnę” napisał:

Kiedy będę dorosły,

będę graczem baseballu.

I będę grał dla Dodgers.

Mam nadzieję zagrać także dla Cardinals.

Mam też nadzieję grać dla Orioles.

I we wszystkich tych drużynach

będę grał na pozycji łącznika.

Słowo łącznik napisał tak, jak się je wymawia w Byram w Missisipi. Pięć lat później nauczyciel poprosił Chada i jego kolegów o napisanie historii ich życia tak, jakby je widzieli wstecz z pozycji starego człowieka. Z takiej perspektywy Chad Bradford opisał siebie w sposób następujący: ożenił się zaraz po zakończeniu szkoły, miał dwoje dzieci, syna i córkę, ale nie został wielkim łącznikiem pierwszej ligi, lecz pierwszoligowym miotaczem. Nie wyobrażał sobie innej przyszłości, więc miał ogromne szczęście, że żadna inna przyszłość go nie czekała. Zaraz po skończeniu liceum, w wieku osiemnastu lat ożenił się ze swoją dziewczyną Jenny Lack — wkrótce urodził się im syn, a potem córka. Pomiędzy tymi narodzinami, kiedy miał dwadzieścia trzy lata, Chad Bradford zadebiutował w pierwszej lidze w drużynie Chicago White Sox. Wyobraźnia może przekraczać wszelkie granice.

Między ósmą klasą a pierwszą ligą Chada trapiła jedna myśl: nie jest dobry. Jego nadzieje były czystym urojeniem. Prawie każdy baseballista, któremu udało się wejść do pierwszej ligi, w liceum był omnibusem. Tak jak prawie każdy miotacz pierwszoligowy był w liceum pałkarzem. Jako piętnastoletni uczeń Chad Bradford nie posiadał się ze szczęścia, że załapał się do drużyny. Oprócz baseballu nie uprawiał żadnego innego sportu, nie zdradzał żadnych atletycznych uzdolnień. Central Hinds Academy w Byram w stanie Missisipi wypuściło setki baseballistów bardziej obiecujących niż Chad, ale żaden z nich nigdy nie zagrał w zawodowej drużynie. Każdy, komu Chad zdradzał, że planuje zostać zawodowym miotaczem, patrzył na niego z takim samym zdziwieniem, jak później spoglądali na niego widzowie na pierwszoligowym boisku. W końcu przestał o tym opowiadać.

Jedną z osób, której nigdy nie zdradził swoich planów, był szkolny trener baseballu Bill „Moose” Perry. Chad, podobnie jak wszyscy, których znał, należał do Kościoła baptystów. Moose był nie tylko trenerem, ale także pastorem. To dziwne pomieszanie ról sprawiło w praktyce, że jeżeli Moose musiał coś wbić do głowy któremuś ze swych graczy, robił to w przekonaniu, że jego ręką kieruje wola Boga. Moose patrzył na piętnastoletniego Chada i widział w nim gracza potrzebującego tęgiego klapsa. Dla trenera Chad był głupim, leniwym chłopcem, który przyszedł do drużyny baseballowej nie dlatego, że lubi tę grę albo się nią szczególnie interesuje, lecz dlatego, że chciał przebywać z grającymi w baseball kolegami. „Problem z Chadem polegał na tym, że był dobrym uczniem” — wiele lat później powiedział Moose, chcąc powiedzieć coś miłego. „Tak to się dzieje w szkole: jeżeli dzieciak zdradza jakiekolwiek uzdolnienie do czegokolwiek, staramy się go mobilizować. Ale Chad po prostu chciał się związać z baseballem. Tak to było. Straszne jest to, co mówię, ale to prawda”.

Chad powiedział Moose’owi, że chciałby miotać, ale Moose nie widział takiej możliwości. „Mógłby być miotaczem, ale tylko w grach bez znaczenia” — powiedział Moose. — „Z pewnością nie pozwoliłbym mu grać w meczu o dużą stawkę. Jego podkręcona piłka jedynie się kręciła. Nie rzucał mocno. Jego szybka piłka taką nie była”.

Moose oprócz trenowania i wygłaszania kazań baseballistom z liceum miał inne zajęcia. Jednym z nich była funkcja kapelana drużyny Double-A New York Mets z Jackson w Missisipi. Kilka lat wcześniej wprowadzał Billy’ego Beane’a w tajniki praktyk religijnych. (Billy, niepraktykujący katolik, twierdził, że chciał się zabezpieczyć). W sezonie poprzedzającym przejście Chada Bradforda do drugiej klasy Moose wygłaszał kazanie miotaczom drużyny gości. Po mszy spytał miotacza, jak doszedł do tak dobrych wyników, a ten udzielił mu wyjaśnień. Pewnego zimowego popołudnia przed rozpoczęciem nowego sezonu, kiedy na szkolnym boisku baseballowym stała woda i zespół nie mógł trenować, Moose zabrał Chada na boisko futbolowe i zaproponował mu wypróbowanie technik, które pokazał mu miotacz z niższej ligi. Chad opuścił ramię w dół, ale niewiele poniżej barku, powiedzmy z godziny dwunastej na godzinę drugą, i jego szybka piłka była lepsza. Nadal nie potrafił niczego więcej niż rzucić szybką piłkę, ale teraz przynajmniej sprawiała ona duży kłopot praworęcznym pałkarzom — od leworęcznych musiał trzymać się z daleka. Chad zawsze mógł przerzucić piłkę ponad płytą, a teraz dzięki instrukcjom trenera i pastora rzucał ją w taki sposób, którego pałkarze nie lubili.

Całkiem niespodziewanie Moose miał miotacza — mógł go wykorzystywać, przynajmniej teoretycznie. W praktyce Chad był w dalszym ciągu, jak to ujął trener, „głupi”. Żeby zmniejszyć tę wadę, żeby go wzmocnić, Moose nalegał, aby Chad przeklinał za każdym razem, kiedy ciskał piłkę. Każdy, kto by na początku lat 90. wieczorem zabłądził w okolice boiska baseballowego Central Hinds Academy, zobaczyłby niegrzecznego rudowłosego młodego człowieka, który wykonując boczne narzuty do swego pastora, wykrzykiwał: „Gówno!”.

Rzucanie z boku nie było dla Chada naturalne. Musiał trenować co wieczór. Po powrocie do rodzinnego, zbudowanego z cegły domu nadal grywał w piłkę z ojcem, który ciągle nie mógł unosić częściowo sparaliżowanej prawej ręki ponad wysokość barku i odrzucał mu piłki spod ręki. Ojciec pamięta, kiedy Chad przyszedł do domu z tym swoim nowym bocznym narzutem i z nowym składaniem się do rzutu. „Nie zdołałem tego chwycić!” — wspomina. „To było śmignięcie. Szust! Jakby mnie chciał zabić. Od razu powiedziałem: »Aha! Koniec naszej gry w piłkę«”.

Chad zaczął wykorzystywać podczas treningu boczną ścianę domu. Odstęp między dwoma krzakami ostrokrzewu przed domem miał mniej więcej szerokość płyty domowej. Mógł w tym miejscu rzucać piłkę w ścianę domu — musiał się starać, aby nie wrzucić jej w gąszcz. Zbił kilka szyb. Ojciec doszedł do wniosku, że zbuduje dla Chada górkę miotacza („Mój ojciec potrafi zbudować każdą rzecz”). Do słupków o wymiarach podstawy 10 x 10 centymetrów na hakach umocował siatkę, na wierzchu przybił dywan i na nim narysował strefę uderzenia. Odmierzył osiemnaście i pół metra i w tej odległości z wydobytego z Missisipi błota ukształtował górkę dla miotacza. Każdego dnia po treningu Chad ćwiczył narzuty z tej górki. Przez wiele lat, kiedy podczas przerwy w rozgrywkach wracał do Byram, do treningu wykorzystywał zrobioną przez ojca górkę.

Ruch nadal go męczył, ale im dłużej ćwiczył, tym lepiej sobie z nim radził. Kiedy zobaczył, jakie kłopoty jego trik sprawia pałkarzom, zdecydował, że nie będzie się przejmował swoją wygodą. „Spostrzegłem, że pałkarze cofają się przede mną, i pomyślałem: »Hej, to działa«”. Nadal jednak nie był uniwersalnym zawodnikiem. Nikt nie przypuszczał, że osiągnie coś więcej niż pozycja dobrego miotacza na poziomie szkolnym. W chwili promocji Chad był jedyną osobą uważającą, że jego przyszłością jest baseball. „Nie zostałem zwerbowany przez żadną ze szkół z Dywizji I”

— zwierzył się i roześmiał. „Nie zostałem także zwerbowany przez żadną ze szkół z Dywizji II”. Wtedy pojechał porozmawiać z trenerem Hinds Community College, oddalonego o kilka mil od domu. Trener powiedział, że być może będzie potrzebował jeszcze jednego miotacza, więc Chad poszedł do tej szkoły, ale wcześniej wziął ślub.

Na każdym szczeblu baseballowej kariery, włącznie z Małą Ligą, Chad Bradford mógłby nie bez podstaw uznać, że jego kariera przysparza mu więcej kłopotów niż radości. A pomimo to grał dalej. Nie potrafił tego wyjaśnić inaczej, jak stwierdzając, że kocha tę grę. „Chciałbym móc znaleźć odpowiedź na pytanie, skąd się ta miłość wzięła” — wyznał — „ale nie potrafię”. W dwuletnim college’u dobrze miotał, ale nie na tyle dobrze, żeby ktokolwiek o nim pomyślał jako o profesjonalnym graczu. Jednak znalazł się taki człowiek — Warren Hughes, skaut Chicago White Sox. Hughes był dziwakiem, Australijczykiem, który grał jako miotacz w australijskiej reprezentacji narodowej, zanim wylądował na stypendium baseballowym na Uniwersytecie Południowej Alabamy. Kiedy Hughes po raz pierwszy zobaczył rzut Chada, dopiero co zaczął pracować jako skaut dla White Sox i nikt jeszcze nie zdążył go odwieść od werbowania graczy nie pasujących do żadnego z baseballowych wzorników. „Nieczęsto widuje się facetów rzucających z tego kąta, u których wygląda to naturalnie”

— powiedział Hughes. „Zaintrygowało mnie, że Chad ten rzut ma tak dobrze opanowany”. Dojazd z domu Hughesa w Mobile w Alabamie do Hinds Community College zajmował trzy i pół godziny, ale Hughes często tam bywał.

Na początku Chad nawet nie wiedział, że jest obserwowany. Był zszokowany, kiedy pod koniec sezonu 1994 dostał telegram od Chicago White Sox informujący go, że klub wybrał go w trzydziestej czwartej rundzie draftu. Nie zamierzali zaproponować mu kontraktu, informował telegram, ale zarezerwowali sobie prawo do zrobienia tego w roku następnym. Planowali mieć go na oku. W ciągu kolejnego sezonu Warren Hughes, który nigdy nie zamienił z Chadem ani słowa, często pojawiał się na meczach. „Miotacza takiego jak ten trzeba obejrzeć wielokrotnie, żeby go docenić” — wyjaśnił Hughes. „Im więcej razy go oglądam, tym bardziej doceniam jego grę”.

Hughes powiedział Chadowi, że White Sox nie mieli pieniędzy na kontrakt z nim w 1995 roku i że powinien kontynuować edukację. Tak więc w tym roku również nie został zwerbowany. Żaden inny zespół pierwszej ligi nawet go nie zauważył, więc zapisał się na Uniwersytet Południowego Missisipi. Tam kontynuował narzucanie dla jednoosobowego audytorium pierwszej ligi w osobie ekscentrycznego Australijczyka. Na amerykańskim Południu roiło się od baseballowych skautów, ale żaden nie wykazał najmniejszego zainteresowania Chadem Bradfordem. Poza owym Australijczykiem żaden skaut White Sox nie przyjechał, żeby się przyjrzeć Chadowi. W 1996 roku Warren Hughes, chcąc skłonić White Sox do wzięcia Chada w drafcie, zawiózł do Chicago taśmy magnetowidowe z nagraniami jego narzutów. Ale zanim to zrobił, zatelefonował do Chada, żeby się upewnić, że jest on gotów podpisać kontrakt.

— Chad — powiedział. — Ilu skautów raczyło z tobą porozmawiać?

— Ani jeden.

— A więc, Chad — stwierdził. — Wygląda na to, że jestem twoją jedyną nadzieją.

Powiedział Chadowi, że gdyby z wyprzedzeniem zgodził się podpisać kontrakt, White Sox wybrałby go w niższej rundzie, i zaoferowałby mu kwotę 12 500 dolarów. Chad wyczuwał, że White Sox nie traktuje go poważnie, że dla nich jest facetem do zapchania listy startowej w niższej lidze. Jedynym dowodem zainteresowania klubu był ten samotny Australijczyk, który z jakiegoś powodu ciągle fatygował się do rolniczego Missisipi. Nie mógł się zdecydować, czy skończyć college czy zostać miotaczem White Sox w niższej lidze. Zrobił to, co zawsze — zatelefonował do Moose’a i spytał go, co powinien zrobić.

— Chad — powiedział Moose bardziej jako pastor niż trener — jak bardzo chcesz zostać profesjonalnym baseballistą?

— To coś, o czym zawsze marzyłem.

— Byłbyś więc głupcem, gdybyś nie wziął tych pieniędzy.

Cały pierwszy sezon spędził w niższej lidze i nie szło mu za dobrze. W uniwersyteckim baseballu jego osiągająca prędkość 140 kilometrów na godzinę szybka piłka budziła szacunek. W nowym miejscu ta prędkość była trochę za mała. Miał żonę i syna i zastanawiał się, czy nie popełnił błędu, rezygnując ze studiów. Powoli przejadali premię za podpisanie kontraktu. W niższej lidze zarabiał tysiąc dolarów miesięcznie. Poza sezonem kierował wózkiem widłowym i jeździł zamiatarką ulic. „Poza sezonem łapię się za każdą pracę” — opowiadał — „i zastanawiam się, czy powinienem robić takie rzeczy”. Kiedy pojawił się na wiosennych treningach przed sezonem 1998, w White Sox zadano mu to samo pytanie. Trener miotaczy poinformował go, że został oficjalnie zaklasyfikowany jako „warunkowo obiecujący”. Powiedział mu, że jeżeli będzie miał dobry sezon, pozostanie w klubie, jeżeli nie, znajdzie się na wylocie.

Na początku sezonu 1998 celem numer jeden było utrzymanie roboty. Późną wiosną kilka osób zauważyło, że zaczął inaczej podchodzić do gry. Zmienił podanie tak, że przeszedł do kategorii miotacza z niskiego kąta. W college’u, nie zastanawiając się nad tym, zmienił narzut z godziny drugiej na godzinę trzecią, przeszedł od narzutu trzy czwarte do narzutu bocznego. I tak narzucał w trakcie fatalnego dla niego pierwszego sezonu w niższej lidze. Teraz po raz pierwszy w karierze odkrył, że wyrzuca piłkę z punktu daleko poniżej talii. Zanim nie zobaczył siebie na taśmach, nie miał pojęcia o tym, że w ogóle cokolwiek zmienił. Nie uświadamiał sobie tego, że na boisku wyglądał tak, jakby grał w softball. Czując, że się pogrąża, na oślep szukał czegokolwiek, czego mógłby się uchwycić — jego wybór padł na ten dziwaczny zamach. „Moose przeprowadził mnie z godziny dwunastej na drugą” — opowiadał. — „Ale muszę szczerze przyznać, że nie wiem, jak to się stało, że poszedłem jeszcze niżej. Nie mam pojęcia, jak to się stało. Nie potrafię tego wyjaśnić”. Wiedział tylko, że jeżeli narzucał, wyprowadzając zamach od dołu, jego piłka uzyskiwała nową rotację, powodując dezorientację pałkarzy podczas wiosennych treningów niższej ligi. Kontynuował więc dezorientowanie ich w rozgrywkach Double-A.

Pod koniec czerwca Chicago White Sox awansował Chada z zespołu Double-A do drużyny Triple-A w Calgary. Kiedy Chad stawił się na miejscu, odkrył, dlaczego go tam wysłano: jego nowe boisko położone wysoko na stokach kanadyjskich Gór Skalistych było bardzo wietrzne. Miejsce to zwano piekłem dla miotaczy: facet, którego miał zastąpić, po prostu pewnego dnia zrezygnował i zjechał na dół. W pierwszej grze po przybyciu Chada rozpoczynający grę miotacz jego zespołu podarował przeciwnikom sześć biegów w dwóch trzecich inningu. Pierwszy zmiennik wszedł na górkę i dołożył kolejne siedem biegów, nie zdobywając ani jednego autu. To, co powinno być zwyczajną piłką odbitą wysoko w górę, pomykało w rozrzedzonym górskim powietrzu poza ogrodzenie. Jeszcze pod koniec pierwszego inningu, kiedy jego zespół przegrywał 13:0, manager Calgary wskazał na Chada. „Co ja tu robię” — sam siebie zapytał Chad. „Co ja tu, do diabła, robię?” Wszedł do gry i znalazł tam czekającą na niego odpowiedź. Kiedy schodził z boiska dwie godziny później, pod koniec ósmego inningu, wynik brzmiał 14:12. Przetrwał inningi szósty i trzeci, pozwalając przeciwnikowi na zdobycie tylko jednego biegu. Miotacz, który go zastąpił, szybko oddał pięć kolejnych biegów — ostateczny rezultat to 19:12.

Mało znany, rzucający miękkie piłki miotacz ligi Double-A, który nigdy nie zaliczył więcej niż parę inningów w grach niższej ligi, narzucał w bezlitosnych trzecim i szóstym inningu prawdopodobnie na najtrudniejszym boisku baseballowym w Triple-A. Jego występ był zadziwiający, ale jeszcze bardziej niezwykły był sposób, w jaki narzucał: przed wyrzutem opuszczał miotającą rękę jeszcze niżej. Jak zwykle Chad nie zdawał sobie z tego sprawy, dopóki nie zobaczył nagrań. Może to rozrzedzone powietrze, może presja, jakaś niewidzialna siła, a może obrazy zapamiętane z dzieciństwa sprawiły, że ręka jeszcze bardziej zbliżyła się do ziemi. Po raz pierwszy w życiu zaatakował pałkarzy rzutem spod ręki. Znał jednego faceta, którzy rzucał w ten sposób.

Kiedy go poproszono o komentarz do tego, co się wydarzyło na boisku, Chad zdołał z siebie wydusić: „Bóg ma wobec mnie plany”. Wyglądało na to, że Bóg chciał zilustrować baseballistom nauki Karola Darwina. Ilekroć Chad Bradford trafiał do nowego środowiska, instynktownie potrafił się zaadaptować, choć nie tak, jak oczekiwał on sam i klub White Sox. Kiedy został zwerbowany przez Warrena Hughesa, jego szybka piłka miała prędkość około 140 kilometrów na godzinę. Hughes wcisnął Chada szefom White Sox jako gracza, który będzie coraz lepszy i pewnego dnia zacznie rzucać boczne kontrolowane piłki z prędkością 145 kilometrów na godzinę. Chadowi podobała się myśl, że kiedyś będzie mógł rzucać tak mocno jak większość graczy, że nareszcie będzie normalny. Tymczasem jednak rzucał spod ręki z prędkością 130 do 135 kilometrów na godzinę.

To, że obniżył punkt, w którym uwalniał piłkę, miało różne skutki, ale najbardziej rzucający się w oczy efekt stanowił fakt, że w ten sposób Chad skracał dystans między miejscem, w którym znajdowała się ręka w momencie wyrzucania piłki, a rękawicą łapacza. Jego lecącej z prędkością 135 kilometrów na godzinę szybkiej piłce pokonanie odległości do płyty zabierało tyle samo czasu, co rzuconej normalnie piłce lecącej z prędkością 150 kilometrów na godzinę. Rzucona spod ręki spadająca piłka, tak zwany sinker, zanim spadła, szła w górę, podobnie jak tenisowy serwis bity straszliwym topspinem. Tak samo jego slider (piłka kierująca się w bok i w dół), który leciał prosto w oczy praworęcznego pałkarza, zanim skręcił w dół i w bok. Nawet pałkarze, zanim przezwyciężyli instynktowne mrużenie oczu, twierdzili, że nie mają możliwości wejścia pod piłkę i wybicia jej w górskie powietrze. Rozpoczynali wymach do wznoszącej się piłki, a kończyli go do piłki ostro spadającej w dół. Najlepsze, co się im udawało robić z takimi narzutami, to wbijać je w ziemię. Większość miotaczy uważała kanadyjskie Góry Skaliste za pechowe, ale nie Chad Bradford. Niezależnie od tego jak rozrzedzone było powietrze, niezależnie od siły wiatru, nie dało się wybić jego piłek za ogrodzenie.

Prowadzony przez specyficzne zestawienie instynktu i nieumiejętności wyobrażenia sobie siebie w innej roli niż miotacz w Pierwszej Lidze Baseballu Chad Bradford niemal znokautował pałkarzy ligi Triple-A — pozostali miotacze starali się mu dorównać. Na boisku zbudowanym dla mocno bijących pałkarzy narzucał w pięćdziesięciu jeden inningach i uzyskał wynik 1,94 inningu na mecz, oddając tylko trzy biegi domowe. Pałkarze skarżyli się, że czują dyskomfort, grając przeciwko niemu: tak trudny był Chad do rozszyfrowania, tak zwodnicze były jego piłki. To było nawet zabawne. Z pagórka dla miotaczy Chad nie miał możliwości oszukania kogokolwiek. Był tym, kim był. Wieśniakiem. Od czasu do czasu wyjeżdżał z czymś, na przykład sprzątaniem garażu — obiecał żonie, że to zrobi. Po prostu nie mógł przejść nad tym do porządku dziennego. „Nie można czegoś nie zrobić i nie ponieść za to kary” — powiedział. „Nienawidzę poczucia winy”. Na górce dla miotaczy nie miał poczucia winy. W momencie, kiedy pod podeszwą buta poczuł gumę wyściełającą górkę, stawał się bezlitosnym kuglarzem, złowrogim magikiem. Przepiłowywał kobiety na pół i sprawiał, że pojawiały się i znikały gumowe króliczki.

Doszedł do wniosku, że jeżeli nadal będzie w tym tempie wyautowywał pałkarzy, zarząd White Sox nie będzie miał innego wyjścia, jak ściągnąć go z powrotem. Jak się okazało, nie mylił się. Kiedy pewnego dnia rzucali piłką z jednym ze starszych graczy, został wezwany do biura managera Calgary. Polecenie brzmiało: łap pierwszy samolot do Dallas. Miał zostać włączony do składu White Sox w grze przeciwko Texas Rangers. Powrócił na boisko i dalej rzucał piłką. Starszy gracz, miotacz Larry Casian, który po zakończeniu sezonu miał przejść na emeryturę, zapytał go, czego od niego chciał manager. Chad mu powiedział. Casian zapytał, dlaczego, do diabła, gra w piłkę na boisku Triple-A, kiedy powinien lecieć na mecz pierwszej ligi? Chad odparł, że nie wie, i rzucał piłkę dalej. „Chyba byłem w szoku” — wyznał później. Osiem lat po tym, jak jego pastor i trener pokazał mu trik mający mu oszczędzić wstydu związanego z wyrzuceniem z licealnej drużyny, dostał nareszcie szansę na grę w pierwszej lidze.

Został powołany na drugie spotkanie trzymeczowej serii rozgrywanej na Ballpark w Arlington. Nie czuł się tam dobrze, był wyobcowany. „Myślisz sobie: jak ja mam to zrobić? Myślisz sobie, że przecież jest to całkowicie inna gra niż ta, w którą grałeś przez całe życie”. Przetrwał pierwszych siedmiu pałkarzy, z którymi przyszło mu się zmierzyć, i to z niezłym skutkiem. W ciągu ostatnich dwóch miesięcy sezonu miotał w trzydziestu i dwóch trzecich inningu, grając jako zmiennik w pierwszym zespole White Sox, i zakończył sezon ze średnią 3,23 biegu. W pewnym okresie zaliczył dwanaście kolejnych występów bez straty biegu. W sezonie słusznie uznanym za rekordowy pod względem biegów domowych żaden z nich nie został zdobyty na Chadzie Bradfordzie.

Po zakończeniu sezonu powrócił, jak to zawsze robił i jak zawsze miał robić w przyszłości, do Byram w Missisipi. Po raz pierwszy od dłuższego czasu, chociaż nie wiedział dlaczego, nie zaczął trenować na górce zrobionej dla niego przez ojca. Niski zamach i rzucanie spod ręki położyły kres ich wspólnej grze w piłkę. Dostanie się Chada do pierwszej ligi jakby to potwierdziło. Nie myślał o tym. Porzucenie starej górki było po prostu kolejną rzeczą do zrobienia. Kiedy jechał na obóz treningowy wiosną 1999 roku, myślał: „Wspaniale, jestem w pierwszej lidze”.

Nie był. White Sox nie wierzył w Chada Bradforda. Zarząd klubu nie ufał statystykom, nadal polegał na subiektywnych ocenach. Chad nie wyglądał na gracza pierwszej ligi. Chad nie zachowywał się jak pierwszoligowiec. Jego sukces wydawał się im przypadkowy. Był wykonawcą sztuczki, którą pałkarze pierwszej ligi z pewnością szybko rozszyfrują. Grube szychy White Sox oczywiście mu tego nie powiedziały. Podczas wiosennego treningu dyrektor generalny White Sox, były miotacz pierwszoligowy Ron Schueler, zakomunikował mu, że jego narzuty nie wyglądają tak jak niegdyś. Odesłał Chada do Triple-A. Chad nie miał odwagi powiedzieć mu tego, co sobie pomyślał: Moja piłka nie jest skuteczna? Przecież moim najmocniejszym punktem jest skuteczność! W Triple-A trener zapewnił go, że jego piłka jest tak skuteczna jak zawsze i że dyrektor generalny po prostu powiedział mu coś na odczepnego, a prawda była taka, że zarząd White Sox widział w nim gracza Triple-A.

Dobry Bóg mógł mieć plany w stosunku do Chada Bradforda, ale widocznie nawet On musiał je zmienić z powodu decyzji podjętych za zamkniętymi drzwiami domku klubowego pierwszej ligi. Przez następne dwa lata Chad narzucał głównie w niższych ligach i tylko czasami wskakiwał do drużyny pierwszoligowej — zazwyczaj odnosił w niej sukces. Przez dwa lata bezapelacyjnie wygrywał z pałkarzami Triple-A, ale mimo to z goryczą konstatował, że przeskakują go miotacze ze znacznie gorszymi wynikami. „Obserwowałem chłopaków powoływanych z Double-A i zacząłem zdawać sobie sprawę, że jestem zapchajdziurą. Powoływano mnie w przypadku, gdy ktoś odniósł kontuzję albo gdy kogoś sprzedano. Zdałem sobie sprawę, że niezależnie od tego, jak dobrze gram, nie zostanę powołany”. Rozmawiał z żoną, czy nie zrezygnować z gry w White Sox i nie wyjechać do Japonii, gdzie mógłby zarabiać na dostatnie życie. Odkrył w którymś momencie, że jedynym sposobem, żeby zwlec się z łóżka rano i wyruszyć na boisko treningowe, było przypominanie sobie, że nie miota tylko i wyłącznie dla White Sox. „W połowie sezonu 1999 grałem przeciwko prawie każdemu pierwszoligowemu zespołowi i moja gra mogła być obserwowana” — powiedział. „Siedzę w tym i żywię się nadzieją, że ktoś mnie obserwuje”.

Ktoś go obserwował.

Grono osób, których Chad Bradford nawet nie znał, a które uznawały go za wartego zainteresowania, potroiło się. Kiedy był jeszcze amatorem, interesował się nim pewien skaut z pierwszej ligi. Kiedy został zawodowcem, miał dwóch obserwujących go z daleka nowych wielbicieli. Jednym był Paul DePodesta, który nie mógł uwierzyć, że White Sox trzyma tego miotającego zabójcze piłki gracza w Triple-A. Nawet wspomniał Billy’emu Beane’owi, że byłoby wspaniale, gdyby mógł porozmawiać z Chicago White Sox na temat przejścia Chada do Oakland A’s. Drugim nowym wielbicielem był pracownik kancelarii prawnej z Chicago o nazwisku Voros McCracken. Poszukując sposobu na oderwanie się od tego, co robił dla swojej firmy, a co niespecjalnie go interesowało, Voros McCracken zainteresował się baseballem. Nie wiedział, ale był bliski wyjaśnienia, dlaczego Chicago White Sox miał trudności z docenieniem Chada Bradforda, a Oakland A’s nie.

Voros marzył o zwerbowaniu Chada Bradforda do swej wirtualnej drużyny baseballowej. Zanim to zrobił, chciał lepiej zrozumieć problem miotania w pierwszej lidze. Szczególnie chciał się dowiedzieć, jak sprawdzić, czy miotacz jest naprawdę dobry.

Voros grał w baseball jako dziecko — w pewnym okresie bardzo interesował się tym sportem. W 1986 roku stało się to obsesją. Wówczas, jako czternastoletni chłopiec, natknął się na najnowsze wydanie Abstract Billa Jamesa. Był zaskoczony tym, co znalazł w środku. „Właściwie wszystko, co czternastolatek wie o baseballu, pochodzi od sprawozdawców” — powiedział Voros. „A tu pojawia się facet twierdzący, że osiemdziesiąt procent tego, co sprawozdawcy opowiadają, to kompletna bzdura, i następnie przekonująco wyjaśnia, dlaczego tak jest”. Jego zainteresowanie baseballem przygasło w okresie, kiedy z nastolatka zmieniał się w dorosłego człowieka, ale niedługo później odkrył go ponownie, tym razem w formie wirtualnej gry w Internecie, w dodatku przesiąkniętej ideą Billa Jamesa.

Pojawienie się Internetu znacznie ułatwiło nie tylko poszukiwanie nowej wiedzy o baseballu, ale także kontakty między mieszkającymi w dużej odległości od siebie ludźmi, których łączyło wspólne zainteresowanie. Internetowe grupy dyskusyjne i strony www, takie jak baseballprimer i baseballprospectus, mnożyły się błyskawicznie. Tworzyli je młodzi ludzie, których wcześniej porwały pisma Billa Jamesa. W jednej z takich grup dyskusyjnych, do której się przyłączył, żeby podyskutować o swej wirtualnej drużynie baseballowej, Voros spotkał kogoś, kto twierdził, że nikt nie jest w stanie oddzielić miotania od gry obronnej. Utrzymywał, że nikt nie da rady opracować dobrej statystyki dotyczącej gry w polu, a więc także dobrej statystyki dotyczącej miotania. Jeżeli nie wie się, jak nagradzać zawodnika pola za to, co dzieje się po wprowadzeniu piłki do gry, nie wie się też, jak nagradzać miotacza. I dlatego nie można ocenić ze stuprocentową pewnością, jak dobry jest określony miotacz. A jeżeli chodzi o ścisłość, także określony gracz pola.

Kiedy Voros to przeczytał, pomyślał, że to głupie podejście. „Nie można czegoś zrobić? Nie miało dla mnie sensu podejście do problemu z założeniem, że od razu daje się za wygraną”. Próbował to logicznie przeanalizować. Podzielił statystyki dotyczące miotacza na takie, na które mogła mieć wpływ defensywa stojąca za nim (przechwyty i zdobyte biegi), i na takie, które pokazywały samodzielne działania miotacza (spacery, wyautowania i biegi domowe). Sporządził ranking miotaczy ligowych według tej drugiej kategorii. Kiedy przebrnął przez statystyki z 1999 roku, przygotował listę, na której czele była następująca piątka: Randy Johnson, Kevin Brown, Pedro Martinez, Greg Maddux i Mike Mussina. „Spojrzałem na tę listę i powiedziałem do siebie: »Cholera, więc to jest piątka najlepszych miotaczy w baseballu«”. Następnie zadał sobie pytanie: jeżeli jego redukcyjne podejście, polegające na zliczaniu tylko spacerów, wyautowań i biegów domowych, pozwoliło na zidentyfikowanie pięciu najlepszych miotaczy w baseballu, jak ważne mogą być pozostałe elementy?

Tak się złożyło, że 1999 był chyba najlepszym rokiem dla Grega Madduxa. Jego średnia wywalczonych biegów wzrosła z 2,22 w 1998 roku do 3,57, głównie dlatego, że oddał pięćdziesiąt siedem uderzeń w mniejszej liczbie trzydziestu dwóch inningów. Kilka razy podczas sezonu Maddux sam mówił, że jest zdziwiony niewielką liczbą kiepskich narzutów, ale oczywiście nikt nie zwrócił na to uwagi. Voros zauważył, że jeżeli chodzi o liczbę rzutów pozwalających na skuteczne uderzenie w relacji do liczby piłek wprowadzonych do gry, Maddux miał skuteczność wyższą niż zwykle — gwoli ścisłości: najwyższą w pierwszej lidze. Tak się złożyło, że w tym samym roku miotacz Kevin Millwood, kolega Madduxa z drużyny, miał najniższy poziom skutecznych uderzeń w relacji do piłek w grze. Rok później ich statystyki były odwrotne. Millwood miał najwyższy współczynnik uderzeń na piłkę w grze, Maddux najniższy. To było bez sensu.

Voros zadał sobie kolejne pytanie: czy istnieje jakaś współzależność między statystykami dotyczącymi miotaczy w następujących po sobie sezonach? Była. Zdecydował się nie brać pod uwagę spacerów i biegów domowych. Liczba odnotowywanych przez niego wyautowań była może nieprzewidywalna, ale przynajmniej łatwa do zrozumienia. Facet, który oddawał dużą liczbę skutecznych uderzeń w jednym roku, zwykle taki sam wynik uzyskiwał w roku następnym. Tak samo było w przypadku gracza pozwalającego na wiele biegów domowych. Ale kiedy chodziło o liczbę uderzeń na piłkę wprowadzoną do gry, nie istniała żadna korelacja.

Wtedy w głowie Vorosa McCrackena pojawiła się radykalna myśl.

Co się dzieje, kiedy miotacz nie ma kontroli nad tym, czy piłka nadaje się do uderzenia, gdy została ona już wprowadzona do gry?

Oczywiste, że niektórzy miotacze pozwalają na mniejszą liczbę uderzeń niż inni — może dzieje się tak dlatego, że równocześnie oddają więcej narzutów autujących, przez co uniemożliwiają wprowadzenie większej liczby piłek do gry. Powszechnie zakłada się, że miotacz ma wpływ na sposób, w jaki piłka jest wprowadzana do gry. Uważa się, że bardzo dobry miotacz, taki jak Randy Johnson czy Greg Maddux, zmusza pałkarzy do nieskutecznego uderzenia piłki. Problem z powszechnymi przypuszczeniami polega na tym, że nie weryfikują ich zapisy statystyczne. Bywały lata, kiedy Maddux i Johnson należeli do najgorszych miotaczy.

Gdyby Voros McCracken miał rację, wtedy to, co dotychczas przypisywano umiejętnościom miotaczy, byłoby efektem działań obrony, jakości boiska lub szczęścia. Ale przypadki Grega Madduxa i Kevina Millwooda sugerowały, że obrona i stadion mają drugorzędne znaczenie. Ci dwaj baseballiści miotali w obecności tej samej grupy graczy pola i zwykle na tych samych stadionach. Tak Voros doszedł do kolejnej radykalnej myśli:

A co, jeżeli to, co dotychczas było uznawane za efekt działania miotaczy, jest kwestią szczęścia?

Przez sto pięćdziesiąt lat miotacze byli oceniani po części na podstawie umiejętności zapobiegania uderzeniom po tym, jak piłkę wprowadzili do gry. Miotacz, który oddawał dużą liczbę rzutów umożliwiających skuteczne uderzenie, darowywał przeciwnikowi więcej biegów i oddawał więcej meczów niż taki, który takich rzutów nie wykonywał. Miał gorszą opinię od miotaczy, których piłki wyłapywali gracze pola. Przyszły bezrobotny młody człowiek, który niedługo miał powrócić pod rodzinny dach w Phoenix w Arizonie, miał odmienne zdanie. Doszedł do wniosku, że miotacze mogli zapobiegać skutecznemu uderzeniu po wprowadzeniu piłki do gry. Mogli uniemożliwiać biegi domowe, spacery i w ogóle zdobywanie punktów przez przeciwnika przez taki narzut, żeby pałkarz w nią nie trafił. I to w zasadzie wszystko, co może miotacz.

Voros McCracken stworzył radykalną teorię. I zaczął szukać twardych dowodów, które by ją podparły. To, co nastąpiło później, wzmacniło wiarę w amerykański system edukacyjny: Voros McCracken podjął próbę udowodnienia, że jest w błędzie. Napisał program komputerowy łączący w pary miotaczy pierwszej ligi, którzy mieli podobne statystyki spacerów, wyautowań i biegów domowych, ale zupełnie odmienne te, które dotyczyły liczby uderzeń. W statystykach za 1999 rok udało mu się znaleźć dziewięćdziesiąt takich par. Gdyby uderzenia na piłkę w grze były rzeczywiście czymś, co miotacz mógł kontrolować, rozumował Voros, wtedy miotacze, którzy dopuścili do mniejszej liczby skutecznych uderzeń w 1999 roku, zezwoliliby na mniej skutecznych uderzeń także w roku 2000. A tak nie było. Nie istniała praktycznie żadna współzależność między możliwościami zapobiegania skutecznym uderzeniom na piłkę w poszczególnych latach.

W tym czasie w baseballu zdarzały się sytuacje, które przewidziała teoria Vorosa. Na przykład w połowie sezonu 2000 w gazetach pojawiło się mnóstwo artykułów o tym, jak do tej pory średni miotacz White Sox James Baldwin wyrósł na następnego Pedra Martineza. Voros dokładniej przyjrzał się liczbom i stwierdził, że Baldwin miał bardzo niską liczbę piłek wprowadzonych do gry. Jego średnia zdobytych biegów była sensacyjna — miał szczęście. Oczywiście pałkarze zaczęli w końcu trafiać jego piłki, Baldwin powrócił na pozycję średniaka, a ludzie przestali porównywać go do Martineza.

Przez cały 2000 rok Voros McCracken zajmował się problemem, który tak później określił: „Doszukiwałem się przyczyny, dla której Maddux miał taki wynik w 1999 roku — do dzisiaj jej szukam”. Wreszcie napisał artykuł dla baseballprospectus.com o swoich odkryciach. Konkluzja tego artykułu brzmiała: „Jeżeli chodzi o możliwość zapobiegania skutecznemu uderzeniu piłki wrzuconej w pole gry, istnieje niewielka różnica między poszczególnymi miotaczami pierwszej ligi”. Felietonista ESPN Rod Neyer zauważył artykuł Vorosa i zaskoczony zarówno jego przemyśleniami, jak i siłą argumentów, napisał komentarz. Zareagowało na to kilka tysięcy amatorów analityków baseballu — stwierdzili, że na pierwszy rzut oka argumentacja Vorosa jest niezbyt mądra. Kilku sugerowało, że „Voros McCracken” to pseudonim Aarona Sele’a, dobrego miotacza wówczas grającego dla Seattle Mariners.

Bill James także przeczytał artykuł Roba Neyera. Stwierdził, że jeśli teoria Vorosa McCrackena jest prawdziwa, to jest również bardzo ważna, ale on osobiście nie wierzy w jej prawdziwość. Bill oraz około trzech tysięcy ludzi próbowali podważyć teorię Vorosa. Nikomu się to nie udało. Jedyne co stwierdzili, to to, że miotacze rzucający z knykci, zwani knuckleballers, mają niewielką kontrolę nad uderzeniami na piłkę wprowadzoną do gry. Dziewięć miesięcy później na stronie 885. gigantycznej rozprawy Historical Baseball Abstract Bill James przytoczył argumenty Vorosa McCrackena i wypunktował cztery ważne sprawy:

1. Argumenty McCrackena mogą być brane zbyt dosłownie. Miotacz ma wkład w uderzenie i związany z tym współczynnik inningów — nie tylko ten, którego odbiciem jest ilość biegów domowych i wyautowań.

2. Z tym zastrzeżeniem jestem całkowicie pewny, że McCracken ma rację.

3. Ta wiedza jest nie tylko znacząca, ale i bardzo użyteczna.

4. Czuję się głupcem, że tego nie dostrzegłem 30 lat wcześniej.

Jednym z mniej znaczących skutków analiz Vorosa McCrackena było to, że doprowadziły go one do Chada Bradforda, miotacza Triple-A Chicago White Sox. Voros opracował wiarygodne statystyki i nazwał je NOSM, co było skrótem od Niezależne od Obrony Statystyki Miotacza. Mógłby im nadać nazwę NSSM — od Niezależne od Szczęścia Statystyki Miotacza — ponieważ czynnik szczęścia został przez niego usunięty. Uznał, że ten element bardziej zniekształcał prawdziwy obraz miotacza niż dane związane z obroną. W każdym razie niezależne od obrony statystyki Chada Bradforda były jeszcze lepsze niż jego świetne statystyki zależne od obrony. (Chad miotał w 202 i 2/3 inningów w Triple-A ze średnią zdobytych biegów na poziomie 1,64). W efekcie Voros wstawił Bradforda do swej wirtualnej drużyny, chociaż gracz ten nie poprawiał gry zespołu, jeżeli nie zaliczał inningów w pierwszej lidze. „W zasadzie czekam, aż ktoś dostrzeże to, co ja zauważyłem w Bradfordzie, i postanowi go wykorzystać” — powiedział Voros.

Czekał prawie rok. Niezamierzenie Voros McCracken pomógł w wyjaśnieniu, dlaczego White Sox uznawał Chada Bradforda za gracza nadającego się tylko do Triple-A. Powodem było to, że przy ocenianiu młodych miotaczy zarząd White Sox, jak prawie wszystkie zarządy pierwszej ligi, wolał opierać się na subiektywnych opiniach i statystykach niższych lig. Statystyki dotyczące miotania były obarczone błędem. Może nie aż tak bardzo jak statystyki dotyczące pałkarzy, ale i tak wystarczająco, żeby rodzić niepewność. Wybory działaczy podejmowane były bez uwzględnienia twardych danych. Po prostu w Triple-A widzieli zbyt wielu graczy z niskim wskaźnikiem zdobytych biegów, którzy wyrastali na gwiazdy w pierwszej lidze. A jeżeli facet wyglądał tak zabawnie i rzucał tak wolno jak Chad Bradford, w ich oczach był skazany na porażkę.

Można by pomyśleć, że artykuł Vorosa McCrackena w witrynie baseballprospectus.com będzie powodem świętowania w całej pierwszej lidze baseballu. Ktoś przecież wiedział lepiej. Voros miał lepszą wiedzę. „Kłopot z pierwszoligowym baseballem polega na tym, że to instytucja samowystarczalna” — powiedział. „Wiedza jest zinstytucjonalizowana. Ludzie zaangażowani w baseball, którzy nie są baseballistami, są byłymi graczami. Co prawda struktura klubów nie jest typowo korporacyjna, ale ludzie w niej tkwiący nie mają środków do oceniania swego systemu. Nie dysponują mechanizmem, który by promował dobre elementy, a pomagał pozbywać się złych. Działacze mogli wszystko pozostawić w stanie niezmienionym albo wszystko zmienić, ale to drugie robili niesłychanie rzadko” — podsumował. Współczuł właścicielom klubów baseballowych, którzy nie wiedzieli, co myśleć, a nawet nie wiedzieli, czy powinni w ogóle myśleć. „Jeżeli ktoś jest właścicielem, a nigdy nie grał, czy skłonny byłby uwierzyć Vorosowi McCrackenowi czy Larry’emu Bowiemu? Bezrobotnemu, wcześniej pracownikowi firmy prawnej mieszkającemu z rodzicami czy byłemu łącznikowi drużyny All-Stars i obecnemu managerowi, który posiada co najmniej jeden dom na własność?

Zadziwiające odkrycie Vorosa McCrackena dotyczące pierwszoligowych miotaczy nie miało praktycznie żadnego wpływu na sposób zarządzania klubami i system oceniania miotaczy. Nikt ze świata baseballu nie zatelefonował do niego, żeby przedyskutować jego odkrycia. Prawie nikt ze środowiska baseballowego nawet o nim nie czytał. Wyjątek stanowił Paul DePodesta. Stwierdził on m.in.: „Gdybyś chciał porozmawiać o facecie, który mógłby być nowym Billem Jamesem, to Voros McCracken jest idealnym kandydatem”. Jednak pierwszą intuicyjną reakcją była myśl o Chadzie Bradfordzie.

Voros McCracken zaprezentował teorię wyjaśniającą to, w co zarząd Oakland A’s już wcześniej wierzył: że można opracować wiarygodną statystykę dotyczącą miotaczy. Prawdą było, że wraz ze zwiększającą się odległością od pierwszej ligi malała wiarygodność opartych na statystyce przewidywań dotyczących przyszłych losów zawodnika w pierwszej lidze. Ale gdyby skoncentrować się na prawidłowej statystyce, można by z powodzeniem opracować prognozę na podstawie danych z Triple-A, a nawet Double-A. Właściwe liczby obejmowały spacery, biegi do mety domowej, wyautowania plus kilka innych elementów. Gdyby się zaufało tym liczbom, nie trzeba by marnować czasu na oglądanie zawodnika i zastanawianie się nad tym, jak szybko miota. Można by ocenić miotacza obiektywnie. Na podstawie tego, czego już dokonał.

Dla zarządu Oakland A’s Chad Bradford nie stanowił problemu, nad którym trzeba by łamać sobie głowę. „Nie chodziło o to, że on to robił inaczej” — powiedział Paul DePodesta. „Chodziło o to, że skuteczność, z jaką wymuszał auty, była zadziwiająca”. Chad Bradford uruchomił kilka różnych dzwonków alarmowych w komputerze Paula. Rzadko dopuszczał do zaliczenia spaceru przez pałkarza, praktycznie nie pozwalał na biegi do mety domowej i zmuszał do błędu w wybiciu statystycznie prawie jednego pałkarza na inning. Paul, podobnie jak Bill James, uważał, że możliwe jest dosłowne traktowanie teorii Vorosa. On sam uważał, że oprócz spacerów, wyautowań i biegów do bazy domowej istniał jeszcze jeden ważny element, który miotacz był w stanie kontrolować: wybicia na dodatkowe biegi. Chad Bradford oddawał część uderzeń na piłkę w grze, ale częściej niż u innych miotaczy były to niskie uderzenia. W niższej lidze jego współczynnik niskich do wysokich piłek wynosił 5:1. W tej kategorii średnia ligowa to 1,2:1. Niskie piłki były nie tylko trudne do wybicia poza ogrodzenie, trudno było je także wybić na dubla i tripla.

Rodziło się więc oczywiste pytanie: dlaczego w pierwszej lidze nie było podobnych do Chada Bradforda odnoszących sukcesy miotaczy, specjalistów od niskich piłek? Odpowiedź była równie oczywista: nie było miotaczy podobnych do Chada Bradforda. Specjaliści od niskich piłek, rzucający znad głowy, mieli tendencję do miotania nurkujących piłek i często ich nie kontrolowali, a w dodatku rzadko udawało im się wyautować pałkarza przeciwnika. Chad Bradford z punktu widzenia statystyki i zwyczajnie po ludzku był ewenementem.

Najdziwniejsze było to, że nie podobał się skautom. Grecki chór skautów z dezaprobatą odnosił się do „oszustów”, jak nazywał tego typu graczy. Paul uznał, że odesłanie Chada do Triple-A było śmieszne, ale domyślał się, dlaczego to zrobiono. Od czasu do czasu siadał z tyłu płyty domowej, podczas gdy Chad Bradford miotał piłkę za piłką. Słyszał skautów naśmiewających się z niego nawet wtedy, kiedy Chad robił w konia pałkarza za pałkarzem. Facet wyglądał zabawnie, kiedy rzucał, to było bezsporne, a jego szybka piłka osiągała zaledwie prędkość 130—135 kilometrów na godzinę. Chad Bradford nie mógł wiedzieć, że kiedy opuścił rękę i zamachnął się do wyrzutu nowym sposobem, wywalczył sobie drogę do Oakland A’s. „Pomyśleliśmy sobie, że ze względu na wygląd być może będzie dla nas osiągalny” — powiedział Paul. „Zwykle goście, którzy uruchamiają dzwonki alarmowe w moim komputerze, są ogólnie znani. Ale o tym człowieku nikt nic nie wiedział. I to z powodu tego, jak rzucał. Gdyby w Triple-A miał identyczne statystyki i rzucał z prędkością 150 kilometrów na godzinę, nigdy by nam go nie odsprzedali”.

W momencie, kiedy Billy Beane się nim zainteresował, okazało się, że Chad jest jakby mniej dostępny. Pod koniec sezonu 2000 Billy w końcu zadzwonił do nowego dyrektora generalnego White Sox Kenny’ego Williamsa, który zastąpił starego dyrektora Rona Schuelera, i powiedział bardzo niezobowiązująco, że szuka „chłopaka, który byłby dwunastym lub trzynastym miotaczem w składzie”. Kogoś z lokalnych drużyn White Sox. Na przykład z Triple-A. Gotów jest oddać za niego łapacza z niższej ligi. Zaproponował, żeby White Sox podało kilka nazwisk. Kenny Williams oddzwonił po jakimś czasie i w końcu wspomniał o Chadzie Bradfordzie. Powiedział, że niechętnie podaje jego nazwisko, bo ten młody człowiek właśnie telefonował do niego z Missisipi i powiedział, że bolą go plecy i że być może konieczna będzie operacja. „Niech będzie” — rzucił szybko Billy.

ROZDZIAŁ 11

ELEMENT LUDZKI

Wcześniej tego historycznego wrześniowego wieczoru, kiedy Chad Bradford zajął pozycję na górce, korek uliczny, nadzwyczajny nawet jak na standardy północnej Kalifornii, ciągnął się jak okiem sięgnąć. Biuro biletowe Oakland A’s nigdy nie doświadczyło takiego ruchu jak podczas poprzednich dwóch dni. Kiedy się okazało, że Kansas City Royals przyjeżdżają do miasta, dział sprzedaży Oakland A’s oczekiwał, że na stadion wybierze się około dziesięciu tysięcy kibiców. Tymczasem tylko w ciągu ostatnich dwudziestu czterech godzin ponad dwadzieścia tysięcy ludzi zgłosiło się osobiście, żeby z wyprzedzeniem kupić bilety. Przed rozpoczęciem meczu widok z lotu ptaka ujawniał tłumy zmierzające w stronę Coliseum. I tylko samotny Billy Beane podążał w przeciwnym kierunku.

Billy nie zamierzał przyglądać się, jak jego zespół wchodzi do historii. To zwykła gra — powiedział — a on nie ma najmniejszej ochoty obserwować zwykłej gry. „Zwykłe gry wywołują u mnie subiektywne emocje” — stwierdził. Wymyślił, że może da kilka wywiadów prasie, a później siądzie za kierownicę range rovera i wyruszy do Modesto. Tej samej nocy, kiedy Oakland A’s miało podjąć próbę wygrania dwudziestego spotkania z rzędu, w Modesto Visalia Oaks grało przeciwko Modesto A’s. Obie drużyny były oddziałami Oakland w lidze Single-A. Większość graczy, których Oakland A’s zwerbował kilka miesięcy wcześniej, grało przeciwko sobie w jednej albo drugiej drużynie. Billy mógł sobie pozwolić na oglądanie graczy mających jeszcze czas na to, żeby go zawieść: Nicka Swishera, Steve’a Stanleya, Marka Teahena i Jeremy’ego Browna. Zwłaszcza Jeremy’ego Browna, łapacza o miernych warunkach fizycznych pochodzącego z Hueytown w Alabamie. Wszyscy się śmiali, kiedy Oakland A’s wybrało Browna w pierwszej rundzie. Tymczasem każdego dnia Brown interesował Billy’ego coraz bardziej.

Tak więc w tym momencie, na który Billy Beane czekał tak długo, w dniu, który miał być dniem jego triumfu, on usiłował się wymknąć. Na swej drodze spotkał wszystkich członków działu marketingu. Ludzie, którzy sprzedawali Oakland A’s publiczności, nie mogli uwierzyć, że człowiek, który zbudował ich potęgę, zamierza się cichcem wynieść. Tłumaczyli Billy’emu, że jeśli odjedzie, to tak jakby rozrzucił pliki banknotów po ulicach lub wrzucił je w ogień. Jego nieobecność rujnowała szansę na promowanie Oakland A’s, której nie mieli od lat. Informacja o serii wygranych przez Oakland A’s meczów była najważniejszą wiadomością w całym kraju. I tak z lekka urażony Billy został. Posiedział trochę z przedstawicielami CBC Evening News, CNN, Fox Sports News, ESPN i paru innych stacji, po czym zszedł do siłowni z nadzieją, że ukryje się przed przedstawicielami mediów i samą grą.

W pewnym momencie, idąc między bieżnią a rowerem stacjonarnym, zerknął na swoje białe pudełeczko: koniec trzeciego inningu — jego zespół prowadzi 11:0. Po raz pierwszy od dłuższego czasu odprężył się. Nadal jednak ociekał potem, kiedy siadał w pustym biurze managera Arta Howe’a i włączał telewizor. Seria dziewiętnastu wygranych meczów i prowadzenie jedenaście do zera, z jednym z najlepszych miotaczy nadal przebywającym na górce — wyglądało na to, że ten mecz można bezpiecznie obejrzeć. Takie spotkanie nie doprowadzi go do szału i nie skłoni do zrobienia czegoś, czego by potem żałował. W tej chwili w świecie Billy’ego Beane’a panował taki spokój, że nawet mnie do niego wpuścił.

Nogi położył na laminatowym blacie biurka Arta Howe’a. Był zrelaksowany, odprężony. Zadowolony z drużyny i z siebie. Tak czuł się wtedy, kiedy udawało mu się odseparować do baseballu. Powiedział, że nieco się zaniepokoił, gdy zobaczył, że Art Howe na listę startową tam, gdzie powinien być Scott Hatteberg, wpisuje Johna Mabry’ego. To byłby policzek dla Hatteberga — pomyślałem. Hatty w grę dla Oakland A’s wkładał całe serce, a w tym jednym spotkaniu, które ogląda cały świat, miałby nie zagrać? Art wyjaśnił Billy’emu, że Hatteberg nigdy nie grał przeciwko asowi Kansas City Paulowi Byrdowi, a Mabry nie tylko twardo odbijał piłki Byrda, ale także — jak sam twierdził — widzi, jak Byrd układa piłkę w dłoni, a to oznacza, że potrafi przewidywać jego narzuty. Billy mówi teraz, że zdał się na Arta, jakby to była najnormalniejsza rzecz na świecie. Mabry szybko się postarał o to, żeby Art Howe wyrósł na geniusza. Wbił jeden bieg na singla w połowie sześciobiegowego inningu i pomógł w przegonieniu Byrda z gry. Następnie w drugim inningu wywalczył solowy bieg do bazy domowej.

Ponieważ wynik brzmiał 11:0, a Tim Hudson cały czas kombinował z ustawieniem Royals, nieobecność Scotta Hatteberga była wydarzeniem bez znaczenia. Billy Beane ma prawo czuć się doskonale: szanse na to, że coś pójdzie źle, są niewielkie. Dzwoni do dwunastoletniej córki Casey, nadal mieszkającej w południowej Kalifornii.

— Cześć, Casey, patrzysz na mecz?

Cisza.

— American Idol? Oglądasz American Idol?

Casey ogląda program American Idol.

Przekazuje Casey nowiny: jego drużyna wysoko wygrywa, a cała społeczność kibiców baseballu obserwuje grę. Żartuje z nią przez chwilę, żegna się i rozłącza.

Billy Beane zawsze powinien być taki spokojny podczas meczów swej drużyny. Jeżeli wierzy w to, w co twierdzi, że wierzy, w to, że gra jest nauką społeczną, że jest kwestią oceny szans i wykorzystania reguł prawdopodobieństwa, że baseballiści postępują według łatwo przewidywalnych schematów, nie ma żadnego powodu, żeby się niepokoić. Denerwowanie się meczami jest tak samo nieproduktywne jak niepokój kierownika kasyna o wynik pojedynczego pociągnięcia dźwigni jednorękiego bandyty. Billy właśnie wskazuje ekran telewizyjny. Eric Chavez po trudnej, ale rutynowej obronie zaczyna kopać ziemię stopą.

— Eric prawie boi się przyznać do tego, że jest dobry — mówi Billy. — I w tym tkwi problem. Ma dwadzieścia cztery lata. Jeżeli dzisiaj jest tutaj — podnosi rękę na wysokość klatki piersiowej — wdrapie się aż tutaj — unosi rękę wysoko ponad głowę. — Możesz się założyć, że Chavvy jest najbardziej utalentowanym graczem na boisku.

Proszę go o przykłady, a on w swoim obecnym nastroju jest więcej niż szczęśliwy, mogąc sobie pogadać. Kiedy jego drużyna wygrywa jedenaście do zera, pozwala sobie na popisywanie się swym obiektywizmem.

— Wiek to krytyczny czynnik przy ocenianiu zawodnika — mówi i z półki Arta Howe’a na książki wyciąga przewodnik po baseballu, tom dotyczący Oakland A’s. — Tutaj. Chavvy to dwudziestoczterolatek. Ten sezon jeszcze się nie skończył, a on zaliczył 31 domowych, 28 dubli, 55 spacerów i ma średnią na pałce 0,283, a procent na bazie na poziomie 0,353. Z kim mam go porównać?

— Z Jasonem Giambim — odpowiadam.

— Dobrze — zgadza się i wyciąga tom przewodnika traktujący o New York Yankees.

Znałem wynik takiego zestawienia, ponieważ już wcześniej poszperałem w przewodnikach. Billy znajduje statystyki z kariery Giambiego.

— Kiedy Jason miał dwadzieścia cztery lata, spędził pół roku w Edmonton, w drużynie Triple-A. Drugą połowę w pierwszej lidze, gdzie zaliczył 6 domowych, zdobył 28 spacerów i uderzał ze skutecznością 0,256. Z kim jeszcze?

— Z Barrym Bondsem — odpowiadam. Po drugiej stronie zatoki Bonds każdego wieczoru próbuje udowodnić, że jest najlepszym pałkarzem wszech czasów.

— To trudniejsze — mówi Billy. — Bonds osiągnął poziom, na jaki nawet prawdziwy talent nie może cię zaprowadzić. Ale dobrze, weźmy Bondsa. — Bierze przewodnik dotyczący San Francisco Giants.

Wiem, co powie, bo tego zawodnika również sprawdziłem.

— Bonds urodził się w 1964 roku, w 1988 na pałce miał wskaźnik 0,283, 24 domowe, 72 spacery i 30 dubli. To daje ci pojęcie o tym, kim jest Chevvy. — Kogoś jeszcze? — pyta. Ale zanim zdążyłem wymyślić kolejne nazwisko, mówi: — Sprawdźmy A-Roda [chodzi o Alexa Rodrigueza]. Nikt nie miał szybszego startu od A-Roda. — Wyciąga tom Texas Rangers. — A-Rod miał 24 lata w 1999 roku, kiedy uderzał na 0,285 z 25 dublami, 42 domowymi i 111 biegami. — Zerka na mnie. — Jeżeli chodzi o porównania, to wystarczy, ale do tego dochodzi obrona. Chevvy jest najlepszym polowym na trzeciej bazie. A-Rod nie jest najlepszym łącznikiem w polu.

Nadal nie mieści mi się w głowie robienie takich prognoz w odniesieniu do istot ludzkich i mówię mu o tym. Mój problem można w uproszczeniu przedstawić następująco: każdy gracz jest inny. Każdy gracz powinien być rozpatrywany jako indywidualny przypadek, tymczasem wzorzec jest jeden. Jego odpowiedź jest równie lakoniczna: baseballiści postępują według jakichś wzorców i te wzorce znajdują odbicie w rejestrach. Oczywiście od czasu do czasu któryś gracz może nie pasować do statystycznego modelu, ale w drużynie liczącej dwudziestu pięciu zawodników odstępstwa znoszą się wzajemnie. A znakomita większość dosyć dobrze pasuje do modelu. Co do kariery Erica Chaveza, na przykład, nie ma cienia wątpliwości.

— Chaveza może zatrzymać jedynie to, że mu się znudzi granie — mówi. — Ludzie tego nie rozumieją. On nadal irytuje tych, którzy nie patrzą szerzej. Ma dwadzieścia cztery lata. Jeszcze nikt w wieku dwudziestu czterech lat nie dokonał tego, co on. Jeżeli nie będzie miał problemów ze zdrowiem, jego kariera się rozwinie.

Przypominam Billy’emu, że zdarza się, iż Chavvy wywołuje frustrację także u niego. Chavvy, tak samo jak Miguel Tejada, jest Misterem Robiącym Zamach do Wszystkiego. W obecnym nastroju Billy macha ręką na te zastrzeżenia. Nie może zrozumieć, jak mogę być tak nietolerancyjny.

— Chavvy jest młody — mówi. — Dobrze wygląda. Jest milionerem. W jakimś sensie to normalne, że składa się do każdej piłki. Jaki ty byłeś, kiedy miałeś dwadzieścia cztery lata?

Właśnie w ten sposób Billy kierował swoją drużyną baseballową: racjonalnie. Naukowo. To był obiektywny Billy Beane, dyrektor generalny, pewny swego: „nie przerobisz tych chłopców; są tacy, jacy są”. Nasuwa się tu analogia z „wyścigami samochodzików z mydelniczek”. Na początku roku budujesz swój samochodzik, a potem tylko puszczasz go z górki. Billy twierdził, że po naukowym opracowaniu planu i uruchomieniu całej maszynerii nie może się mieszać do przebiegu eksperymentu. Jego zdaniem nie było powodu, aby włazić z butami do głów graczy, żeby na przykład przebudować ich podejście do gry. Będą tacy, jacy będą. Gdy się słuchało obiektywnego Billy’ego Beane’a mówiącego o swoich graczach, człowiek się zaczynał zastanawiać, czy baseballiści mają wolną wolę.

Ale istniał także inny, mniej obiektywny Billy Beane. W końcówce czwartego inningu, kiedy Miguel Tejada przepuścił rutynowy, kończący inning rzut na dubla od drugiego bazowego Marka Ellisa, ten drugi Billy Beane budzi się ze snu. Pomimo że Royals zdobył pięć biegów, których nie miał prawa zdobyć, Billy zachowuje spokój: w końcu jest 11:5, a Tim Hudson nadal rzuca. Ale już zaczyna dopadać go napięcie. Zaczyna opowiadać o zawodnikach w inny sposób. I pozwala mi dostrzec, że eksperyment naukowy jest bardziej skomplikowany, niż główny eksperymentator chciałby przyznać.

W czwartej rozgrywce center z Oakland Terrence Long odbija bardzo niską piłkę wprost w miotacza i pędzi w kierunku pierwszej bazy. To coś nowego. Dotychczas, kiedy Terrence Long wybijał niską piłkę, kłusował wzdłuż linii i nie zwracał uwagi na publiczność. Zbyt młody, by wiedzieć, że jest się tym, kogo usiłuje się udawać, Terrence Long prawie do perfekcji opanował sztukę udawania, że na niczym mu nie zależy. Tak się złożyło, że kilka dni wcześniej Terrence, wszedłszy na parking dla graczy, zobaczył, że jego samochód został obrzucony jajami. Usłyszawszy o incydencie, Billy zatrzymał się obok szafki Terrence’a i powiedział mu, że winowajca, kibic Oakland A’s, wysłał e-maila, w którym napiał, że wściekł się, bo uznał za zmarnowane pieniądze wydane na bilety na mecz, podczas którego musiał oglądać truchty Terrence’a Longa. Reakcja Terrence’a była natychmiastowa. Zamiast jak dotychczas po niskiej piłce truchtać do pierwszej bazy, zaczął gnać z największą prędkością do momentu, kiedy mógł się zatrzymać, nie narażając Billy’ego Beane’a na ośmieszenie. Kiedy Terrence pędzi wzdłuż linii, Billy mówi, że prawdziwym problemem Longa jest „brak wiary w siebie podsycany dodatkowo przez media. Młodzi gracze popełniają jeden błąd — czytają gazety”.

W piątej rozgrywce Oakland, przy stanie 11:5, rozpoczyna Ramon Hernandez. W pierwszych czterech inningach łapacz Oakland dwukrotnie przyjmuje zewnętrzne szybkie piłki i wyciąga z tego duble. To także coś nowego. Przez cały długi sezon Ramon Hernandez próbował bez powodzenia dosięgać zewnętrznych szybkich piłek. Nie radził sobie w ofensywie i nie spełniał oczekiwań, które w nim pokładał zarząd. Pewnego dnia Billy zatrzymał się przy szafce Ramona i założył się z nim: za każdym razem, kiedy postąpi wbrew sobie, Billy mu zapłaci pięćdziesiąt dolców, a za każdym razem, kiedy będzie usiłował dosięgnąć zewnętrznego narzutu, on zapłaci Billy’emu pięćdziesiątkę. Celem tego było, jak mówi teraz Billy, ukierunkowanie Ramona. „To taki sposób, aby pozbył się złych nawyków i to tak, żeby sobie z tego nie zdawał sprawy”.

Większością graczy pojawiających się tego wieczoru na ekranach telewizorów Billy Beane manipulował. Twierdzi, że próby zmieniania ludzi nie mają sensu, ale i tak stale usiłuje ich zmieniać. Większość graczy zna lepiej, niżby pozwolił komukolwiek poznać siebie i to coś o nim mówi.

— Patrz na twarz Miggy’ego — mówi pod koniec szóstego inningu. — Obiektyw kamery jest skierowany na Tejadę siedzącego z wyjątkowo ponurą miną na ławie rezerwowych. — On jeden z całego składu nie zaliczył żadnego trafienia. Tak bywa z młodymi graczami: za bardzo chcą. Patrz na niego: będzie próbował zrobić więcej niż powinien.

I tak się właśnie dzieje. Po tym, jak Tim Hudson wpada w kłopoty i Chad Bradford zostaje wezwany z boiska rozgrzewkowego, on to robi.

Kiedy Chad Bradford staje na boisku do rozgrzewki, często myśli o ojcu. Pomaga mu to w odsunięciu od siebie presji. Lekarze powiedzieli ojcu, że nigdy nie będzie chodził, a tymczasem ojciec nie tylko chodził, nie tylko pracował, ale także grał w piłkę. Jeżeli jego ojciec zdołał czegoś takiego dokonać, jakich trudności on miałby się obawiać?

Ta myśl zwykle poprawia jego samopoczucie, ale tego wieczoru, wobec ogromu stawki, nie poskutkowała. Czuje się jak zupełnie inny miotacz niż ten, którym był kilka tygodni wcześniej. Zanim zaczęły się problemy, był tak efektywny, jak przewidywał to komputer Paula DePodesty. Przez prawie pełne dwa sezony żył jak we śnie. Chad nie do końca uwierzył, kiedy przed rozpoczęciem sezonu 2001, niedługo po operacji pleców, Billy Beane wezwał go, żeby mu powiedzieć, że zakupił go po to, aby został ważnym środkowym zmiennikiem w pierwszoligowej drużynie Oakland A’s. Billy powiedział Chadowi o statystykach, które jego zdaniem Chad jest w stanie wypracować. Chad był prawie pewien, że Billy wystawia go na próbę. Ku swemu zaskoczeniu Chad zrobił niemal dokładnie to, co przewidział Billy Beane. „Wygląda na to, że ten facet wie, co się wydarzy, zanim to się wydarzy” — stwierdził Chad.

Teraz nie ma już pewności, że wiara Billy’ego Beane’a w niego jest uzasadniona. Ściąga daszek czapki na oczy i rusza w stronę pagórka, osiągając go w dokładnie tej samej liczbie kroków co zawsze. Na zewnątrz wszystko wygląda dokładnie tak samo jak zawsze, w środku wszystko jest inaczej. Kilka tygodni wcześniej, kiedy patrzył w przód, czekając na sygnał od łapacza, był całkowicie nieświadomy otoczenia. Powtarzał w duchu swoje zwykłe zaklęcia, żeby zamknąć umysł na presję z zewnątrz.

Zrób swój narzut.

Zrób swój narzut.

Zrób swój narzut.

Tego wieczoru, kiedy schylał się, składał do wymachu, nie potrafił się wyłączyć, był świadomy wszystkiego, co się działo wokół. Wrzawy tłumu, sygnałów. Wiedział, że ogląda go cały kraj. I przez jego głowę co chwilę przelatywała nowa mantra:

Nie spieprz tego!

Nie spieprz tego!

Nie spieprz tego!

Doświadczał największego spadku formy w całej swojej zawodowej karierze i chociaż nie był to aż tak wielki regres — jeden zły aut na stadionie Yankee i drugi na Fenway Park — nie potrafił się pozbierać. Na półce w domu trzymał dwie książki, jedna obok drugiej, obie mocno sfatygowane od ciągłego używania. Jedna z nich nosiła tytuł: Mentalna gra w baseball. Drugą była Biblia — jego ulubiony fragment pochodzi z Listu do Filipian 4,13: „Wszystko mogę w Tym, który mnie umacnia”. Ale dzisiaj i Biblia nie daje mu pocieszenia. Kilka wieczorów wcześniej, po kolejnym szarpiącym nerwy aucie, zadzwonił do żony — Jenny, która wraz dziećmi była w Byram, ponieważ zaczynał się rok szkolny, i powiedział: „Nie mogę tego tak dalej ciągnąć”.

Trener miotaczy Oakland A’s Rick Peterson uważał, że problemy Chada zaczęły się na początku sierpnia, kiedy reporter ESPN przyjechał do Oakland i nakręcił o nim program: uznał Chada za najlepszego miotacza w kraju. Rozgłos zburzył koncentrację Chada. Peterson miał decydujący wpływ na sukcesy miotaczy Oakland A’s. Dbał o ich zdrowie, a w niektórych przypadkach starał się pomagać im w koncentrowaniu się. Z dumą powtarzał, że „jeżeli się ma dwunastu miotaczy, trzeba mówić dwunastoma różnymi językami”. Różnica między Chadem a pozostałymi miotaczami polegała na tym, że w ich językach były słowa pozwalające wymówić zdanie: „Jestem częścią pierwszej ligi”. W języku Chada brakowało słów wyrażających pewność siebie. Przez całą karierę Chad radził sobie z trudnościami nie przez zaglądanie do swego wnętrza, żeby zobaczyć, co się tam dzieje, lecz poprzez jeszcze niższe opuszczanie ręki przy wymachu. Teraz, kiedy składa się do rzutu, kostki jego dłoni szorują po ziemi. „Doszedł do ściany i nie ma już dokąd pójść” — stwierdził Peterson — „chyba że stanie na głowie”.

Trener próbował skłonić Chada do zajrzenia do swego wnętrza. Po jednym z autów, kiedy Chad wyglądał na całkowicie zagubionego, Peterson posadził go przed telewizorem i kazał mu oglądać taśmy z zapisem jego sukcesów w pierwszych pięciu miesiącach sezonu. Kiedy Chad oglądał swoje wyczyny, Peterson przeszedł do sedna:

— Jesteś chrześcijaninem, tak, Chad?

— Tak.

— Wierzysz w Jezusa?

— Tak.

— Czy kiedykolwiek go widziałeś?

— Nie, nigdy go nie widziałem.

— Czy kiedykolwiek widziałeś, jak wyautowujesz pałkarzy?

— Tak.

— To dlaczego, do jasnej cholery, wierzysz w Jezusa, skoro nigdy Go nie widziałeś, ale nie masz wiary w swoje umiejętności autowania pałkarzy, a robiłeś to raz za razem?

Trener zostawił go z tą myślą. Chad posiedział tam i w końcu stwierdził: „W porządku, to się trzyma kupy”. Ale chwilę później wątpliwości powróciły. Przez całą karierę prawie nikt w niego nie wierzył, a teraz, kiedy ktoś nareszcie to zrobił, on sam stracił wiarę we własne umiejętności. „To moja największa słabość” — powiedział. „Mam zerową wiarę w siebie. Mogę to wyjaśnić jedynie tak, że nie jestem facetem potrafiącym rzucać piłki z prędkością 155 kilometrów na godzinę. Ktoś, kto miota z prędkością 155 kilometrów na godzinę, zawsze widzi swój talent. Ale ja tego nie mam. Moja gra polega na oszustwie. Żeby się udało, wiele różnych rzeczy musi działać dobrze. Kiedy coś się psuje, myślę sobie: »O rety! Mam nadzieję, że dalej będę ich kiwał«. A potem zadaję sobie pytanie: »Jak długo jeszcze potrafię ich kiwać?«”.

Dopadł go kryzys wiary — nie ma chyba bardziej precyzyjnego określenia. Kiedy wie, zawsze mu się udaje, kiedy ma nadzieję, nie udaje mu się nigdy. A teraz tylko ma nadzieję. Głuchy na zapewnienia, że jest dobry, jest teraz podatny na argument, że jego sukces to trik, fuks albo czar, mydlana bańka, która w każdej chwili może pęknąć. Nie dba o to, że po raz pierwszy w swojej niewiarygodnej karierze jest jedyną osobą mającą takie wątpliwości.

Tego wieczoru na początku września toczy ze sobą walkę bardziej zażartą niż kiedykolwiek wcześniej. Billy Beane zdaje sobie z tego sprawę. Jego tania maszynka do autowania pałkarzy ma jakiś błąd w oprogramowaniu. A on nie ma pomysłu, jak to naprawić, nie wie, jak dostać się do głowy Chada Bradforda. Lenistwo, gnuśność, niezdyscyplinowanie, brak strachu przed zarządem — Billy wiedziałby, jak do takich problemów podejść. Poczucie zagubienia jest poza jego zasięgiem. Gdyby wiedział, jak ten problem rozwiązać, mógłby teraz skończyć swoją baseballową karierę i czekać na zaproszenie do Galerii Sławy. A on tego nadal nie wie i to go martwi. Także Chad nie wie, że będzie odsyłał pałkarzy na emeryturę w tak przewidywalnym tempie, w tak przewidywalny sposób, że można by uznać, iż jest robotem. A na skutek kryzysu wiary może tego wszystkiego nie dokonać.

Billy Beane tylko dlatego dalej patrzy na to, co się dzieje na boisku, że jakoś dał się namówić na oglądanie meczu ze mną. Na początku Chad Bradford demonstruje światu, jak szybko można utracić duże prowadzenie. Zostaje wyautowany ostatecznie w siódmym inningu po przyłapaniu na niskiej piłce. Prawdziwe problemy pojawiają się w ósmym inningu. Art Howe pozwala Chadowi powrócić na górkę, żeby stawił czoła kawalkadzie leworęcznych pałkarzy.

— Cieszę się, że Art zostawił go w grze — mówi Billy. — Byłby zniszczony, gdybyśmy go skreślili natychmiast po tym, jak dał się wyautować.

Pytam go, czy nie martwi się, że Chad tak mocno polega na wierze. Taka autentyczna, zrozumiała wiara Chada, że to dobry Bóg musi stać za jego fantastycznym talentem do pokonywania pierwszoligowych pałkarzy, sprawia, że łatwo może nabrać podejrzeń, że dobry Bóg zmienił zdanie.

— Nie — mówi Billy. — Ja też jestem człowiekiem wierzącym. Wierzę w potęgę niskich piłek.

W prawie siedemdziesięciu przypadkach, kiedy Chad Bradford zmieniał miotacza, pozwolił na spacer dziesięciu pałkarzom. Otwiera ósmy inning, fundując spacer Brentowi Mayne’owi.

Kiedy Mayne truchta do pierwszej bazy, kibice Oakland tupią i wrzeszczą. Ktoś z otwartej trybuny rzuca na środek boiska rolkę papieru toaletowego. Kilka minut zabiera jego uprzątnięcie, co wydłuża czas, w którym Chad jest sam na sam ze swymi piekielnymi myślami. Kiedy gra zostaje wznowiona, pięćdziesiąt pięć tysięcy widzów wstaje i wrzeszczy, może myśląc, że w ten sposób pomaga Chadowi się pozbierać.

— Dlaczego hałas miałby bardziej oddziaływać na pałkarza niż na miotacza? — pyta Billy cierpko. — Kiedy grasz na wyjeździe, po prostu udajesz, że widownia kibicuje tobie.

Chad wybija na spacer dla kolejnego pałkarza Dee Browna. Po raz pierwszy w tym roku puszcza dwa spacery pod rząd. Kamery telewizyjne pokazują, jak Miguel Tejada i drugi bazowy Mark Ellis konferują ze sobą, osłaniając się rękawicami.

— Jakieś dziesięć lat temu gracze zaczęli zasłaniać twarze rękawicami, kiedy chcieli pogadać — stwierdza Billy. — Nie znam w baseballu ani jednego specjalisty od czytania z ruchu warg. Co to za idiotyzm z tym zasłanianiem twarzy!

Trzeci pałkarz, Neifi Perez, odbija wolną niską piłkę do drugiego bazowego. John Mabry, grający na pierwszej bazie, biegnie na przełaj i dociera do bazy. Chad stoi na górce i przygląda się rozwojowi wypadków. Gdy podejmuje decyzję, jest za późno, żeby zdążyć na pierwszą bazę. W tej chwili bazy są zajęte, nikt nie przebywa poza nimi. Kolejna rolka papieru toaletowego rzucona z odkrytej trybuny ląduje na boisku. Cały tłum stoi i robi więcej hałasu niż dotychczas, nadal w przekonaniu, Bóg jedyny wie, z czego wynikającym, że Chad potrzebuje dopingu, żeby się wykaraskać z kłopotów. Billy z obrzydzeniem spogląda na telewizor, jak krytyk zmuszony do oglądania marnej adaptacji Hamleta.

— Nie wierzę, że muszę tu siedzieć i oglądać to gówno — mówi. Wyjmuje swoje małe białe pudełeczko i kładzie je na biurku przed sobą. Jego połyskliwa niegdyś powierzchnia jest starta. — Chybabym umarł, gdybym musiał być tam teraz i oglądać to widowisko — dodaje.

Fantazjuje — gdybym nie wciągnął go w pułapkę, byłby gdzieś na parkingu, maszerowałby w kółko i co pięć sekund spoglądałby na ekran małego białego pudełeczka. Ale i tak wolałby umierać tam, niż przebywać tutaj i razem ze mną gapić się w ekran.

Kolejny pałkarz, Luis Ordaz, zgodnie z przewidywaniami Billy’ego nie powinien zrobić krzywdy Miguelowi Tejadzie („Patrz na niego: będzie usiłował zrobić więcej niż powinien”). Ordaz odbija rutynową niską piłkę na prawo od Tejady. Ten zamiast zachować się rutynowo i wykonać wymuszone zagranie na trzecią bazę, czyli force at third, usiłuje niemal akrobatycznie wymusić na domową — force at home. Skacząca piłka odbija się od ziemi przed Ramonem Hernandezem i wszyscy biegacze są bezpieczni. Wynik: 11:6. Bazy są nadal zajęte, nikt nie jest na aucie.

Art Howe prawie skacze na ławie, chcąc wycofać Chada z gry. W drodze na ławę Chad wbija oczy w ziemię, bardzo się stara zachować kamienną twarz. Wszedł na boisko przy prowadzeniu sześciu biegów, opuszcza je w sytuacji, kiedy grozi wyrównanie. Podczas jego gry piłka nie opuściła pola wewnętrznego.

— Jezu Chryste, co za pieprzona wpadka — wykrzykuje Billy. Sięga do szuflady i wyjmuje pojemnik z tabaką. Wkłada prymkę pod górną wargę. — Dlaczego muszę oglądać to gówno?

Nowy miotacz, Ricardo Rincon, łapie dwa szybkie auty i podarowuje jeden bieg na poświęconej wysokiej piłce: 11:7. Przy dwóch autach i biegaczach na pierwszej i trzeciej Art Howe znowu wstaje z ławy. Tym razem wywołuje Jeffa Tama przybyłego z Triple-A, żeby stanął naprzeciwko praworęcznego Mike’a Sweeneya, który w tym momencie prowadzi w klasyfikacji pałkarzy Ligi Amerykańskiej.

— Cholera — zaklął Billy. — Dlaczego? Oni z tym lewo—prawo posuwają się za daleko. Co by się stało złego, gdyby zostawił Rincona w grze?

Jeff Tam spędził dwa lata na polu rozgrzewkowym A’s, pełniąc tę samą rolę, która teraz przypadła Chadowi Bradfordowi. Kiedyś Ron Washington, trener graczy zapola, nadał Tamowi przydomek „Papier Toaletowy” („Ponieważ zawsze musi wycierać gówno po wszystkich”). Ale coś się stało. Albo w głowie Tama, albo z jego podaniem. W ciągu ostatnich dwóch lat nie był tym samym facetem. „Zmiennicy to ulotna materia” — twierdzi Billy. „Są walorem, który bacznie należy obserwować i sprzedać dla szybkiego zysku”.

Kiedy jego manager i zmiennik konferują, Billy Beane patrzy na mnie przepraszająco. W niespełna czterdzieści pięć minut przeszedł od niezaangażowania do zainteresowania, od zainteresowania do irytacji, od irytacji do złości, a teraz bliski jest wściekłości. Jest zażenowany swoimi emocjami, ale nie na tyle, żeby je kontrolować.

— Dobra — mówi w końcu. — Musisz mi wybaczyć, idę się przejść.

Z tymi słowami wychodzi na korytarz domku klubowego, zamyka za sobą drzwi i zaczyna obchód. Przechodzi przez pokój trenerów, gdzie biednemu Timowi Hudsonowi, który musi się zastanawiać, co zrobić, żeby wywalczyć dla swej drużyny zwycięstwo, nakładają ciepły kompres na bark. Idzie obok Scotta Hatteberga i Grega Myersa, dwóch leworęcznych w składzie meczowym, którzy byli przekonani, że mają wolny wieczór, a teraz spieszą do klatki dla pałkarzy, żeby przećwiczyć wymachy na wypadek, gdyby ich jednak zaproszono na boisko. A w końcu mija pokój telewizyjny, w którym Paul DePodesta biedzi się nad kalkulacją prawdopodobieństw tego wieczoru. Paul już dawno wyliczył, że prawdopodobieństwo wygrania dwudziestu meczów z rzędu wynosi czternaście do miliona. Teraz próbuje policzyć, jakie jest prawdopodobieństwo utracenia jedenastobiegowego prowadzenia. (Może to nie jest aż czternaście do miliona, ale coś koło tego).

W Abstract z 1983 roku Bill James zastanawiał się nad grą dokładnie taką, jak ta dzisiejszego wieczoru. James zaobserwował w baseballu coś, co określił jako „równowagę w rywalizacji”. Napisał:

„Istnieje takie zjawisko jak pęd wsteczny, które działa stale, żeby zmniejszać różnicę między mocnymi a słabymi zespołami, między drużynami przodującymi w tabeli a tymi, które są na jej końcu, a także między dobrymi i słabymi graczami. Następstwa tego są następujące:

1. Każda forma siły ukrywa jakąś słabość i jest źródłem kolejnej. I dlatego każda forma siły jest także formą słabości, a każda słabość jest siłą.

2. Równowaga w rywalizacji zawsze działa na rzecz drużyny przegrywającej.

3. Psychologia ściąga wygrywającego w dół i popycha przegrywającego w górę.

Więcej w tym metafizyki niż fizyki, ale jest to prawda w odniesieniu do ludzi, a więc i do drużyn baseballowych. Ludzie, którzy bardzo chcą wygrać i którzy chcą się widzieć w roli wygrywających, mają taktyczną przewagę nad tymi, którzy pragną mniej. Jednak pragnienie, równoznaczne z koniecznością, to także słabość. W przypadku Billy’ego Beane’a ta cecha jest tak wyraźna, że już nie jest słabością, lecz przekleństwem.

Kiedy gra ponownie rusza, Jeff Tam i Mike Sweeney staczają prawdziwą batalię. W dziesiątym narzucie, po tym jak Tam czterokrotnie zmusił do faulu Sweeneya na pałce, ten ostatni przyjmuje rogala i wybija piłkę aż ponad napis „1-800-BAR-NONE”, wiszący tuż nad lewą ścianą boiska.

11:10.

Coś dużego w domku klubowym ulega zniszczeniu.

Na ekranie telewizyjnym zawieszonym nad biurkiem Arta Howe’a, Art we własnej osobie wędruje na górkę, żeby wymienić Jeffa Tama na leworęcznego Micaha Bowiego. Mike Sweeney z zapałem tłumaczy kolegom z drużyny, że był pewien, iż piłka, która pozwoliła mu na dobiegnięcie do bazy domowej, była faulem. Komentatorzy twierdzą, że Miguel Tejada popełnił błąd, „usiłując zrobić zbyt wiele” przy rutynowej niskiej piłce. Gdyby się tak nie starał, A’s wyszliby z inningu. Do pokoju wpada rozwścieczony Billy.

— Pierdolona drużyna — krzyczy. — Taki jeden myśli sobie, że swoim rogalem wykiwa najlepszego pałkarza w lidze!

Wycisza telewizor, bierze kolejną prymkę tytoniu z pudełka i znika, żeby w samotności oglądać mecz w pokoju swego managera.

W pokoju managera panuje kompletna cisza. Pięćdziesiąt pięć tysięcy kibiców podnosi trudną do opisania wrzawę, ale nie dociera ona do tego pogrążonego w mroku pomieszczenia. Biedny Art Howe. To, jak niewiele uczynił, żeby oswoić ten pokój, świadczy o jego postrzeganiu świata — tak różni się ono od postrzegania Billy’ego Beane’a, że aż dziwne, iż Art tak długo utrzymał się w tej pracy. W pokoju uwagę przyciąga oprawiony w ramki aforyzm noszący tytuł „Wyznanie optymisty”, plakietka z mądrością Vince’a Lombardiego oraz pusta filiżanka po kawie obok pojemnika z odtłuszczoną śmietanką. Na ścianie, za wykonanym z laminatu białym biurkiem managera, wisi tabliczka: „Dziękuję za niepalenie”. Są tu także fotografie stanowiące hołd dla baseballowej mistyki: na jednej z nich Art stoi na schodkach ławy rezerwowych, a na drugiej widać go z Calem Ripkenem juniorem (jest na niej podpis Ripkena). W telewizorze można zobaczyć, że Art zachowuje stoicki spokój. Na dole ekranu miga napis informujący, że żaden zespół nie przegrał meczu po prowadzeniu 11:0 od czasu spotkania Philadelphia A’s—St. Louis Browns w 1936 roku. Baseball to historia i tradycja. Można je szanować, można je wykorzystywać dla zysku — tak się robi wszędzie i zawsze.

Micah Bowie zdobywa ostatni aut w ósmej rozgrywce i Oakland A’s szybko wychodzi na swoją połowę. Pod koniec dziewiątej rozgrywki, dzięki zamykającemu Billy’emu Kochowi, Royals wprowadza zawodnika na drugą bazę. Przy dwóch autach i dwóch piłkach nie trafionych przez słabego pałkarza Luisa Aliceę znów się wydaje, że już po grze. Wtedy Alicea wysyła singla na lewego centra.

11:11.

Skądś z wnętrza domku klubowego dobiega ostry krzyk, a następnie łoskot metalu uderzającego w metal. Otwieram drzwi pokoju Arta Howe’a, żeby zobaczyć, co się tam dzieje, i widzę Scotta Hatteberga biegnącego z klatki dla pałkarzy do tunelu prowadzącego na ławę rezerwowych Oakland A’s.

Hatteberg nie jest gotowy do wzięcia udziału w grze. Jest w niewłaściwym stanie umysłu i trzyma w ręku niewłaściwą pałkę. Po tym, jak Art Howe powiedział mu, że tego wieczoru nie zagra, nalał sobie filiżankę kawy, a nieco później następną. Usiadł w kąciku i wdał się w rozmowę z człowiekiem, którego nie znał i którego nazwiska nie pamiętał, chcącym mu pokazać kilka własnoręcznie wykonanych pałek. Hatteberg wziął od tego gościa jedną z pałek z błyszczącego czarnego klonowego drewna z białym pierścieniem na szyjce. Dobrze mu leżała w dłoni.

Jak większość graczy Hatteberg, jeszcze jako zawodnik niższej ligi, podpisał kontrakt z Louisville Slugger, w którym zobowiązał się nie używać innych pałek niż wyprodukowane przez tę firmę. Więcej niż pewny, że tego wieczoru nie będzie grał, zabrał tę przemyconą pałkę ze sobą na ławę rezerwowych. W czasie, kiedy wynik brzmiał 11:0, trzymał pałkę między kolanami, a cztery filiżanki kawy krążyły w jego żyłach. Pod koniec dziewiątej rozgrywki jest chemicznie odmienionym człowiekiem. W ręku trzyma pałkę, którą nigdy jeszcze nie uderzał.

Utrzymuje się wynik 11:11. Zamykający Kansas City Jason Grimsley jest na górce i rzuca swoje zwykłe, piekielnie szybkie nurkujące piłki. Jermaine Dye bierze wymach w prawo na pierwszy aut. Kamera telewizyjna panoramuje na ławę Oakland A’s. Z twarzy zawodników można wyczytać, że uważają mecz za przegrany. Tracąc prowadzenie 11:0, stracili znacznie więcej. Wyglądają, jakby wiedzieli, że nic dobrego już ich nie czeka.

Art Howe każe Scottowi Hattebergowi wziąć się za pałkę. Uderzający fałszem Hatteberg chwyta pałkę podarowaną mu przez nieznanego rzemieślnika. Stanowi to naruszenie kontraktu podpisanego przez gracza niższej ligi z Louisville Slugger, ale do diabła z tym. Zresztą czyni to zupełnie nieświadomie.

Stał naprzeciw Grimsleya zaledwie dwa dni wcześniej, i to w podobnej sytuacji. Wyrównana gra, koniec dziewiątej, ale wówczas byli zawodnicy na bazach. Nie musiał oglądać taśm. Zawsze było wiadomo, co się dostanie od miotacza takiego jak Grimsley: ostrą piłkę lecącą z prędkością 155 kilometrów na godzinę. Zwykle wiedziało się też, gdzie się ją dostanie: tuż nad ziemią albo tuż poniżej strefy uderzenia. Dwa dni wcześniej Grimsley rzucił mu sześć prostych opadających piłek w dół i w bok. Po dwóch nietrafionych uderzeniach Hatteberg przyłożył się do ostatniej i posłał słabą piłkę po ziemi na drugą bazę. Miguel Tejada poszedł za nim z wygrywającym grę singlem do środka. Choć to nie było w pełni zadowalające, teraz musiało wystarczyć. Widział sześć narzutów od Jasona Grimsleya. Zebrał potrzebne mu informacje. Wiedział już, że nie powinien szaleć z niskimi opadającymi piłkami przeciwnika.

Tego wieczoru, wchodząc do klatki, obiecał sobie, że nie będzie brał zamachu do piłek lecących w dół strefy uderzenia aż do momentu, kiedy będzie miał zaliczone dwa nietrafione uderzenia. Będzie czekał na taką piłkę, jakiej potrzebuje, aż do chwili, gdy nie będzie miał wyboru i będzie musiał przyjąć, cokolwiek do niego poleci. Poczeka na coś wyższego, coś, co mógłby pociągnąć na dubla i nareszcie zapunktować.

Przyjmuje swoją zwykłą otwartą pozycję i macha błyszczącą, czarną, przemyconą pałką w tył i w przód, jak gracz w golfa przygotowujący się do pierwszego uderzenia. Kiedy Grimsley wchodzi na ścieżkę, na jego twarzy pojawia się groźna mina. Ma taki zwyczaj, że podczas narzucania uśmiecha się i nie jest to przyjazny uśmiech. To uśmiech człowieka, który uwielbia wyrywać skrzydełka muchom. Na telewizyjnym ekranie jego wygląd może wyprowadzić z równowagi. Ale Hatty nie widzi twarzy Grimsleya. Wpatruje się w ten punkt w przestrzeni, w którym zgodnie z jego przypuszczeniami piłka powinna opuścić dłoń Grimsleya. Musi zobaczyć sam moment wyrzutu, żeby do niego dostosować timing swojego uderzenia. Myśli: Jeżeli odpuszczę sobie pierwszą piłkę, mogę następną dostać w wyższy punkt strefy. Raz za razem powtarza sobie: Odpuść sobie pierwszy narzut. Człowiek, który w tym roku w Lidze Amerykańskiej miał przepuścić największą ilość pierwszych piłek, czuje, że musi taką gadaniną dodać sobie animuszu, aby odpuścić pierwszą piłkę. To na pewno działanie kofeiny.

Pierwszą piłkę przepuszcza. Jest prawidłowa, ale za niska. Kolejna runda straszliwych min i Grimsley jest gotowy do następnego rzutu. To kolejna szybka piłka, ale leci wysoko w strefę uderzenia. Hatty bierze krótki zamach. Piłka trafia w grubszą część pałki i pomyka głęboko na prawo od centrum pola.

Hatty opuszcza stanowisko i biegnie nisko pochylony. Porusza się tak szybko jak potrafi, przelotnie spoglądając na trzeciego bazowego. Nie widzi wściekłości Grimsleya. Nie słyszy ryku pięćdziesięciu pięciu tysięcy gardeł. Nie widzi, że pierwszy bazowy odwraca się, żeby zejść z boiska. Nie wie, że za nim podąża kumpel z Cooperstown, zbierając poduszki baz i że wkrótce zacznie szukać jego pałki. Jedynym człowiekiem, który naprawdę wie, gdzie leci piłka, jest ten, który ją wybił. Scott Hatteberg jako jedyny obserwuje piłkę pędzącą przez wieczorne powietrze i robi to z uczuciem podobnym do obojętności.

Piłka nie dość, że opuszcza boisko, to w dodatku ląduje wysoko na trybunie, piętnaście metrów za znakiem 362. Kiedy w końcu ma pewność, że piłka opuściła boisko na dobre, Scott Hatteberg podnosi obie ręce nad głowę, ale nie do końca w geście triumfu, bardziej z niedowierzania. Okrążając pierwszą bazę, rzuca spojrzenie na ławę Oakland A’s. Ale tam nie ma nikogo. Wszyscy ruszają na boisko. Euforia zmienia go. Coś krzyczy do kolegów z drużyny. Nie jest to: „Patrzcie, czego dokonałem!” — krzyczy: „Patrzcie, czego dokonaliśmy! Wygraliśmy!”. Kiedy tak biegnie, zrzuca z siebie lata, mniej więcej rok na każde pięć metrów. W momencie, kiedy dotyka bazy domowej, jest chłopcem, nie mężczyzną.

A niespełna pięć minut później Billy Beane jest w stanie spojrzeć mi prosto w oczy i powiedzieć, że to była tylko kolejna wygrana.

ROZDZIAŁ 12

PRĘDKOŚĆ ROZCHODZENIA SIĘ IDEI

Billy Beane nigdy nie pozwalał sobie na sentymentalizm w stosunku do gry czy zawodników ani tym bardziej do swoich doświadczeń. Od wyższych uczuć oddzielił się murem, a przynajmniej próbował to robić. Definiował siebie przez wstręt do swej dawnej gry w baseball, a nie przez miłość do niej. To oddaliło go od większości ludzi, którzy w baseballu zarabiali na życie. Co było o tyle dziwne, że dawni gracze pierwszoligowi zwykle byli przychylnie do siebie nastawieni.

Ciepłe uczucia, jakimi byli baseballiści darzyli swoje zawodowe doświadczenie, sposób, w jaki grali, były problemem w walczącym z tradycją klubie, takim jak Oakland A’s. Klub musiał zatrudniać ludzi z doświadczeniem, ale wraz z doświadczeniem przynosili oni swoje emocje, gesty i instynktowne zachowania. Billy często konstatował, że musi walczyć z przeszłością w głowach swych graczy i trenerów. Twierdził, że Paul DePodesta jest jedyną osobą w całej organizacji, która z tych samych danych wyciągała identyczne jak on wnioski. A kiedy zbliżały się baraże, zwane play-off, ten problem narastał.

Na dzień przez końcem sezonu podstawowego Ron Washington i Thad Bosley, trenerzy graczy pola i pałkarzy, spotkali się w klatce dla pałkarzy tuż obok przeznaczonej dla gości przebieralni przy stadionie w Arlington. Ich rozmowa zaczęła się dosyć niewinnie. Drużyna miała rozegrać przedostatni mecz w sezonie regularnym przeciwko Texas Rangers. Ray Durham przygotowywał się do kilku dodatkowych rozgrzewkowych uderzeń, Wash i Boz przyglądali mu się, bardziej jednak jak koneserzy niż trenerzy.

Uderzenie!

Wash i Boz rzucają ostatnie smętne spojrzenie na Raya Durhama, zanim ten odejdzie śladem wszystkich wypożyczonych gwiazd Billy’ego Beane’a. Istnieje niewielka szansa na to, że Billy przedłuży jego kontrakt na następny rok. Nie był wcale taki zły. Wcale nie był zły. Durham miał to wszystko, co każdy dyrektor generalny zawsze cenił w zawodniku: uderzenie, prędkość na ścieżce między bazami i reputację dobrego drugiego bazowego, chociaż, trzeba to przyznać, mniej zasłużoną obecnie niż pięć lat temu. Na wolnym rynku Durham byłby prawdopodobnie zbyt wysoko wyceniony, ale nawet gdyby zgodził się na realniejszą cenę, Billy by go nie zatrzymał. To nie miało nic wspólnego z rynkiem na usługi Raya Durhama.

— Patrz na Raya — mówi Wash.

Uderzenie!

— Ten mały skurwysyn ma jeszcze trochę pary — dodaje Wash. — Jeżeli rzucisz mu w niewłaściwe miejsce, potrafi zrobić ci krzywdę.

— Bierze zamach jak prawdziwy mężczyzna — stwierdza Boz. — I w tym jest problem.

— Stoi tam jak mały pluszowy niedźwiadek — mówi Wash. — Ale może ci zrobić krzywdę.

Uderzenie! Nie wiadomo, czy Ray ich słyszy czy nie.

— Wiesz, co zrobiło na mnie największe wrażenie, kiedy Ray się tu pojawił? — ciągnie Boz. — Sposób, w jaki biegnie do pierwszej bazy.

— To jedyny złodziej baz, jakiego mamy — mówi Wash. — Wiesz, kto to taki złodziej baz?

Ja nie wiedziałem.

— Złodziej baz to facet, który wtedy, gdy każdy na tym pieprzonym stadionie wie, że on zdobędzie bazę, on tę bazę zdobędzie.

Uderzenie!

Washa zwerbował Kansas City Royals na początku lat siedemdziesiątych, w czasie kiedy ten klub brał szybkobiegaczy, by ich przerabiać na baseballistów. Royals z szybkości uczynił fetysz i Wash, wyścigowiec, był beneficjentem tej polityki. Jak mówił Wash, przy pierwszym narzucie w każdej grze on i jego koledzy z drużyny zaczynali biegać i nie zatrzymywali się, aż ostatni dotarł do mety domowej.

— Czasami się zdarzało, że się nie biegało — mówi, ale długo się zastanawia, kiedy to mogło być. — Nie biegało się przeciwko Nolanowi Ryanowi — dodaje w końcu. — Ponieważ kiedy biegło się przy uderzeniu Nolana Ryana, on się strasznie wkurzał. Gdybyś się nie zatrzymał na pierwszej bazie, pałkarz mógłby ci coś zrobić.

Nie myśląc o tym, dokąd nas to może zaprowadzić, pytam Washa, ile baz ukradł w młodości.

— Ukradłem pięćdziesiąt siedem baz w ciągu jednego roku — odpowiada.

Ray Durham odwraca się lekko i z pełnym niedowierzania rozbawieniem patrzy w naszą stronę. Bez jaj.

Wash patrzy Rayowi prosto w oczy i mówi:

— Boz ukradł dziewięćdziesiąt!

Boz kiwa głową.

Ray upuszcza pałkę ze zdziwienia.

— Ukradłeś dziewięćdziesiąt? — upewnia się.

Boz znowu kiwa głową, jakby to nie było nic wielkiego.

— Cholera! — Ray poważnie się zainteresował. Jest jak amerykański turysta, który przed chwilą odkrył, że Niemiec siedzący obok niego w pociągu jest jego dawno utraconym kuzynem. — Teraz jest całkiem inaczej, co nie? — mówi.

Pytanie jest retoryczne. Ray Durham wie to z doświadczenia. Durham, kupiony dwa miesiące wcześniej przez Billy’ego Beane’a od Chicago White Sox za niewielkie pieniądze, przed pierwszym swoim meczem został usadzony na ławie rezerwowych wśród nowych kolegów. Dopuszczeni przez Oakland reporterzy mrowili się wokół niego. Ich drugim pytaniem było: „Co myślisz o tym, że Billy Beane ustawił cię na środku pola?”. W ten sposób Ray Durham po raz pierwszy usłyszał o nierealistycznych planach Billy’ego. Nie grał na zapolu od liceum. Odpowiedział, że zrobi wszystko, żeby pomóc swej nowej drużynie, ale z jego większych od spodków oczu można było wyczytać pytanie: „Czy wy, kurwa, kpicie sobie ze mnie czy co?”. Nie upłynęła nanosekunda, kiedy agent Durhama dzwonił do Billy’ego, żeby mu wyjaśnić, że jego klient, drugi bazowy z zespołu All-Stars, z końcem roku będzie miał swoją kartę zawodniczą i chociaż byłby szczęśliwy, mogąc grać w ofensywie dla nawet kiepsko płacącego klubu, który jakimś cudem zdołał położyć swoje spocone chłopskie łapy na nim na pół sezonu, to nie ma zamiaru narażać swojej finansowej przyszłości, robiąc z siebie pośmiewisko w centrum pola.

Ray nie poddał się więc zaplanowanej próbie sprawdzenia jego skuteczności w centrum pola. Ale kiedy trenerzy powiedzieli mu, że ma skończyć z próbami kradzieży baz, przestał to robić. Przez cały czas swej kariery Ray Durham był zatrudniany po to, by kradł bazy, a kiedy przybył do Oakland, trenerzy nakazali mu pozostawać na miejscu aż do chwili uderzenia piłki. Billy sięgnął po Raya nie z powodu jego umiejętności kradzieży baz, ale dlatego, że uznał, iż ma on talent do docierania do baz i dlatego, że nie zarabiał autów. Tak więc po raz pierwszy w karierze Ray grał bezpiecznie. Z estetycznego punktu widzenia była to strata. Gdyby pozwolić Rayowi Durhamowi robić na ścieżkach między bazami, co tylko chce, dostarczałby ludziom niezapomnianych emocji. Pewnej nocy w Seattle, po piłce przepuszczonej przez łapacza, przebiegł prawie bez tchu z drugiej na trzecią bazę i tam, zamiast się zatrzymać jak zdrowa psychicznie osoba, okrążył bazę i ruszył w kierunku mety. Cała widownia wpadła w panikę. Łapacz Seattle skoczył i odrzucił podkręconą piłkę, miotacz Seattle poczuł ucisk w gardle, a czterdzieści tysięcy kibiców Seattle łapało powietrze, jakby znalazło się w najwyższym punkcie gigantycznej kolejki górskiej. Milisekundy później Ray gwałtownie się zatrzymał, truchtem powrócił na bazę i zachichotał. Ray wiedział, jak używać nóg do igrania z ludzkimi emocjami.

Niebieganie jest prawie tak samo naturalne dla Raya jak nieoddychanie, ale musiał zmniejszyć swoją prędkość i okiełznać uczucia. Teraz powtarza: „Teraz jest całkiem inaczej, hę?”.

Wash prycha.

— To głupota — mówi. — Mamy dwadzieścia pięć skradzionych baz w ciągu całego roku. Osiem zrobili chłopcy na własną odpowiedzialność. Dziesięć było przy stanie 3:2. W siedmiu przypadkach Art dał zielone światło.

Podczas stu szesnastu meczów Art Howe dał biegaczom zielone światło do pójścia na całość siedem razy. To musi być jakieś rekordowe osiągnięcie.

— Ray, ile worków zdobyłeś w tym sezonie? — pyta Wash.

— Dwadzieścia pięć — odpowiada Ray.

— Kiedy tu przyszedł, miał dwadzieścia dwa — mówi Wash. — To tutaj zdobył tylko trzy worki, z czego dwa na własne ryzyko.

— Jeżeli grasz w tym zespole, musisz sam decydować — złowrogo mówi Boz.

— Taaa — zgadza się Wash. — W tym klubie są zasady. Jeżeli ci się uda, jest w porządku. Ale jeżeli się nie uda, czeka cię piekło.

A w roli szatana występuje Billy Beane.

Ray kręci głową ze zdziwienia i powraca do rozgrzewki.

Uderzenie!

— Jeżeli mówi się, że bieganie do bazy nie jest ważne, całkiem zapomina się o bieganiu do bazy — stwierdza Boz.

— Jeżeli chcesz zobaczyć coś zabawnego — mówi Wash — usiądź kiedyś ze mną w klatce trzeciej bazy i poobserwuj to gówno lecące prosto na ciebie. Nikt w tym klubie nie wie, jak przejść z pierwszej na trzecią bazę.

Wash jest trenerem graczy pola w drużynie, która nie mogła sobie pozwolić na tracenie pieniędzy na obronę, a także trenerem graczy na trzeciej bazie w zespole, który nie może tracić pieniędzy na prędkość. Gdy piłka leci do ściany, wymaga się od zawodnika, żeby przeprowadzał dostarczone mu przez Billy’ego Beane’a jakieś dziwne, skomplikowane kalkulacje, z uwzględnieniem talentu do biegania na bazę. Billy nie chciał słyszeć o tym, że prędkość biegu jest zbyt wysoko oceniana.

Ray nie może się skoncentrować na pracy kijem bejsbolowym.

— Przezorność nie działa w play-off — mówi.

Wash i Boz nie komentują jego wypowiedzi. Rayowi zostały maksimum trzy tygodnie do odzyskania wolnej karty zawodniczej — będzie mógł decydować o tym, którą wielomilionową ofertę przyjąć. Może więc głośno powiedzieć, co myśli o podejściu Billy’ego Beane’a do baseballu. Za kilka dni Oakland A’s zmierzy się z Minnesota Twins w pierwszej rundzie play-off, a w telewizji i gazetach nie pisze się o niczym innym, jak o tym, czym play-off różni się od gry w sezonie podstawowym. O tym, że w play-off chodzi o „produkowanie” biegów. W play-off chodzi o zwycięstwo, a nauka nie ma tu nic do rzeczy.

— Nie widziałem zbyt wielu gier w barażach, gdzie wynik byłby 8:5 — mówi Ray. — Zwykle jest 1:0 lub 2:1.

— Fakt — zgadza się Wash. — Billy Beane nie toleruje, kiedy robi się aut na ścieżce do bazy.

Ray ze smutkiem kręci głową i powraca do przerwanej rozgrzewki.

Tak oto natknąłem się na rewolucyjną komórkę w organizacji Oakland A’s, na trzech mężczyzn, którzy nadal wierzą w prędkość biegu. I to nie są głupcy. Ray, co oczywiste, jest tak bystry jak finansista. Ron Washington nie potrafi otworzyć ust, żeby nie zacytować czegoś z Bartletta. Boz odnosił sukcesy nie tylko w baseballu. Po trzynastu sezonach w pierwszej lidze przez kolejne siedem był kompozytorem i producentem muzycznym. Potrafił więc spojrzeć z zewnątrz na grę, i dlatego Billy go zatrudnił. Boz nie był w Oakland A’s „trenerem pałkarzy”, ale „instruktorem gry na bazie”. Nie przejmował się obojętnością zarządu na średnią na pałce, ale lekceważenie roli biegu w grze to była całkiem inna sprawa.

— Ray wychował się do agresywnego biegania między bazami — stwierdza Wash. — Do momentu przyjścia do nas nikt nie powiedział mu złego słowa z powodu agresywności na ścieżce.

Uderzenie! Ray odbija piłkę pod stopy dyżurnego łapacza Brandona Buckleya, który narzuca mu piłki. Kiedy Brandon podskakuje, starając się sprawdzić, czy czegoś sobie nie złamał, Ray odwraca się i mówi:

— W White Sox zawsze nam powtarzano, że agresywny błąd nie jest błędem.

Wash jest pełen współczucia. Mają tu okaz sprawności w biegu do bazy, a nikt o to nie dba.

— Ray, o czym myślisz, kiedy wprowadzasz piłkę do gry? — pyta.

— O drugiej bazie.

— A kiedy piłka jest w powietrzu?

— Biegnę.

— Biegniesz.

— I singla zamieniam w dubla — mówi Ray.

— A dubla w tripla — dopowiada Wash.

Przez dłuższą chwilę nikt się nie odzywa.

— Tu jest inna sytuacja. Ktoś z drużyny biegnie i pozwala na wyautowanie swego dupska, i natychmiast ma na głowie tych wszystkich guru, którzy mówią, że już go w tym inningu nie ma — stwierdza Wash.

— Nigdy z niczym takim się nie spotkałem — stwierdza Ray.

Pod koniec każdego sezonu, kiedy Oakland A’s już sobie zapewnił udział w play-off, działy się dwie rzeczy. Pierwszą były nieco niestosowne wysiłki podejmowane przez grupkę pracowników, polegające na angażowaniu gazet w celu wywarcia nacisku na dyrektora generalnego, żeby poprawił ich standard życia. Najbardziej rzucającą się w oczy próbą okazał się wywiad udzielony przez managera Arta Howe’a „San Jose Mercury News” na temat długoterminowego kontraktu. „Po tylu latach pracy i tylu dokonaniach” — powiedział — „myślę, że na to zasługuję. Jeżeli nie dostanę tego tutaj, otrzymam to gdzie indziej”. Po tym, jak żona Arta zwierzyła się, że ona była oburzona brakiem zainteresowania Billy’ego kwestią emerytur swoich współpracowników, Art wspomniał, że był zaskoczony tym, jak w tym klubie ustala się kolejność dziobania. „W Anaheim” — powiedział — „mówiło się wyłącznie o managerze. Nie przypuszczam, żeby ktokolwiek wiedział, kto jest dyrektorem generalnym”.

Kolejnym zagadnieniem, którym często się zajmowano, była analiza nierealnego kursu, jaki kapitan utrzymywał przez cały sezon. Trenerzy, gracze, reporterzy, wszyscy zaczynali się niepokoić o to, że Oakland A’s nie stosuje skrótów, nie toleruje biegów. Szczególnie chodziło o biegi. Kompletny brak zainteresowania Billy’ego Beane’a kradzieżą baz — co sprawdziło się podczas dotychczasowych 162 rozgrywek — w okresie dogrywek był uważany za kompletną głupotę. Nawet ludzie, którzy nie biegali zbyt szybko, w okresie po sezonie podstawowym mówili: „musimy zacząć to robić”. Podejmijmy akcję przeciwko rywalowi. Billy Beane nazywa to „atawistyczną potrzebą biegania”.

Nikt nie pamięta już o sezonie podstawowym, a to źle. Z którejkolwiek strony by nań patrzeć, był to prawdziwy cud. W całej Pierwszej Lidze Baseballu tylko New York Yankees wygrało tyle gier co Oakland A’s. Klub całkiem spisany na straty po tym, jak Jason Giambi opuścił jego szeregi, wygrał 103 mecze, o jeden więcej niż rok wcześniej. Może jeszcze bardziej zaskakujące było, przynajmniej z punktu widzenia ekonomicznego, że drużyny w najlepszej Dywizji Zachodniej zakończyły sezon w kolejności będącej odwrotnością wartości listy płac.

Wygrane

Przegrane

Strata

Lista płac[18]

Oakland

103

59

—

41 942 665 $

Anaheim

99

63

4

62 757 041 $

Seattle

93

69

10

86 084 710 $

Texas

72

90

31

106 915 180 $

Im więcej pieniędzy klub wydawał na zawodników, tym mniej oni wygrywali, przynajmniej w Dywizji Zachodniej. Nieco inaczej było w pozostałych dywizjach, ale i tam w kończącym się sezonie doszło do szeregu niespodzianek: klęski bogatych gigantów (Mets, Dodgers, Orioles) i sukcesu niezbyt zasobnego klubu Twins.

Mimo fantastycznego wyniku uzyskanego przez Oakland A’s, na klub nadal były wywierane naciski mające zmusić go, aby zmienił sposób prowadzenia interesu. Przodowały w tym media. Billy Beane po raz piętnasty usłyszał od jakichś telewizyjnych ekspertów, że Oakland A’s nie może wygrywać, ponieważ nie „produkuje biegów”. Billy zaczął się niepokoić, że w końcu trenerzy i gracze w to uwierzą. Wydrukował ofensywne statystyki Oakland A’s i Minnesota Twins i siadł nad nimi z trenerami. Twins miał średnią na pałce o 11 punktów wyższą od A’s, a procent skutecznych uderzeń o 5 punktów wyższy. A pomimo to zdobył trzydzieści dwa biegi mniej. Dlaczego? Jego drużynowy procent na bazie był tylko ociupinę niższy, ale jego zawodnicy zostali złapani na próbie kradzieży bazy sześćdziesiąt dwa razy, a Oakland tylko dwadzieścia i w dodatku miał dwukrotnie więcej skrótów. To oznacza, że Twins trwonił auty. „Oni usiłują manipulować grą, zamiast pozwolić, żeby gra przyszła do nich” — powiedział Billy. — „Arytmetyka działa. Ale niezależnie od tego, ile razy to udowodnisz, zawsze musisz dowodzić tego od nowa”.

W momencie rozpoczęcia baraży można było odczuć, jak świat baseballowych działaczy wstaje w oczekiwaniu na to, co Oakland A’s znowu wymyśli. Człowiekiem, który wypowiadał się w imieniu wszystkich, był Joe Morgan, drugi bazowy z Galerii Sław Baseballu — miał siedzieć w kabinie reporterskiej przez cały czas trwania pięciu gier między A’s a Twins. W którymś momencie każdej gry Morgan zwracał uwagę widowni na błąd w myśleniu Oakland A’s, chociaż za bardzo nie miał pojęcia, na czym to myślenie polega. Tym bardziej jednak był pewien, że strategia klubu nie ma sensu. Pierwszy mecz przegrany przez A’s 7:5 dał mu pretekst do podjęcia na początku pierwszego inningu drugiego meczu dłuższego wywodu na temat, dlaczego Oakland A’s popadł w kłopoty. „W posezonowych rozgrywkach trzeba produkować biegi” — powiedział, mając na myśli skróty i kradzieże baz. Niesamowite było to, że natychmiast przeszedł do wyjaśnienia, że dzięki „fabrykowaniu biegów” New York Yankees pobili Anaheim Angels poprzedniego wieczoru.

Widziałem ten mecz. Wynik 5:4 dla Anaheim w ósmym inningu, drugi bazowy Yankees, Alfonso Soriano wyrobił sobie bazę i ukradł drugą. Potem Derek Jeter zaliczył spacer, a Jason Giambi singla na Sorianie. Następnie Bernie Williams uderzył na trzybiegowy domowy. Rozsądna osoba zastanawiając się nad tym biegiem wypadków, powiedziałaby: „Uff, ten boski Soriano nie dał się złapać na kradzieży, ale oceniając to po fakcie, trzeba powiedzieć, że było to głupie ryzyko, które mogło doprowadzić do sromotnej porażki”. Joe Morgan przyglądał się temu i zakomunikował, że Soriano, kradnąc drugą i będąc o włos od „fabrykowania” na skalę produkcyjną, był przykładem godnym naśladowania. O dziwo, Morgan lekcję o strategii baseballowej zakończył stwierdzeniem: „Gdybyś siedział i czekał na trzybiegowy domowy, to nadal byś tam siedział”.

Najlepsze było to, że kiedy Joe Morgan wygłaszał swój wykład, tuż pod jego nosem Ray Durham wywalczył dla Oakland prowadzenie dzięki spacerowi. Nie próbował ukraść bazy, jak by to zrobił Morgan, gdyby był na jego miejscu. Potem zastąpił go Scott Hatteberg — on także nie wykonał skrótu, jakby to zrobił Morgan na jego miejscu. Walnął dubla. Kilka minut później Eric Chavez trafił trzybiegowego domowego. W ten sposób twierdzenie Joego Morgana o konieczności unikania gry na trzybiegowego domowego zostało zanegowane przez grę w polu. Tego wieczoru A’s wyspacerował sobie i wywalczył swoje dziewięć biegów oraz wygraną — Chad Bradford, odzyskawszy chwilowo formę, narzucił dwa inningi, które przeciwnikowi nie przyniosły punktów. Dwa dni później, przed trzecią grą w Minnesocie, Joe Morgan wygłosił dokładnie tę samą przemowę.

Jak się okazało, A’s wyświadczył wszystkim w baseballu przysługę i przegrał piątą grę z Twins[19]. Dwa wygrane spotkania przyniosły wyniki 9:1 i 8:3. W trzech przegranych meczach padły wyniki: 7:5, 11:2 i 5:4. To nie były mecze o niskich wynikach, jak to sobie wyobrażał Ray Durham. A jednak praktycznie wszystkie komentarze po porażce były powtórzeniami rozumowania zaprezentowanego przez Raya Durhama i Joego Morgana. Na łamach „San Francisco Chronicle” Glenn Dickey, czołowy baseballowy dziennikarz z regionu Zatoki, wyjaśniał czytelnikom, że „A’s nie umie »produkować« biegów, co powoduje, że przegrywa w wyrównanych meczach posezonowych. Manager Art Howe, który wierzył w »małą piłkę«, zanim przeszedł do A’s, przyzwyczaił się do podejścia spacer/domowy tak, że nie potrafi się przestawić w rozgrywkach po sezonie zasadniczym”. Pod koniec października Joe Morgan miał podsumować problemy Oakland A’s na piśmie: „A’s przegrywa, ponieważ to drużyna dwuwymiarowa. Ma dobry narzut i stara się uderzać na biegi do mety. Nie wykorzystuje szybkości i nie próbuje »produkować biegów«. Czekali na biegi do mety. I ciągle czekają”.

Wszystkie te komentarze wywołały reakcję zarządu Oakland A’s. „Kradzież bazy” — powiedział Paul DePodesta po tym, jak opadł już kurz. — „To jedyna rzecz, którą nam wszyscy wytykają: albo że ją robimy, albo że jej nie robimy. Jeżeli przegrywamy, to właśnie dlatego”. Po czym wstukał kilka liczb do swego kalkulatora. Podczas sezonu Oakland A’s zdobywał 4,9 biegu na grę, tymczasem w pięciomeczowym turnieju przeciwko Twins zdobył 5,5 biegu na grę. Nie „produkował” biegów, a jednak uzyskał więcej biegów w play-off niż podczas sezonu podstawowego. „Prawdziwym problemem” — powiedział Paul — „jest to, że podczas sezonu zasadniczego pozwoliliśmy na 4,0 biegu na grę, a w rozgrywkach play-off — na 5,4. Mała próbka sprawia, że liczby te nie są znaczące, ale wskazują na absurdalność krytyk naszej ofensywnej filozofii”. Prawdziwym problemem było, że Tim Hudson, do tej pory sprawujący się bez zarzutu w grach o dużą stawkę i perfekcyjnie grający przeciwko Minnesota Twins, miał dwa potworne auty. Tego nikt nie był w stanie przewidzieć.

Posezonowe dogrywki częściowo tłumaczą, dlaczego baseball jest tak wyjątkowo odporny na badania naukowe, na czysto racjonalną koncepcję, jak należy kierować drużyną. Nie chodzi tylko o to, że gra jest sterowana przez starych baseballistów, którzy upierają się przy tym, żeby wszystko było robione tak jak zawsze. Chodzi głównie o to, że sezon kończy się gigantyczną ruletką. Dogrywki, play-off, powodują frustrację racjonalnie działających zarządów, ponieważ problemy sprawiają im małe rozmiary próbki. Pete Palmer, sabermetryk i autor rozprawki The Hidden Game of Baseball (Ukryta gra w baseball), wyliczył kiedyś, że średnia różnica w baseballu wynikająca z umiejętności wynosi mniej więcej jeden bieg na grę, podczas gdy średnia różnica wynikająca ze szczęścia wynosi około czterech biegów na grę. W trakcie długiego sezonu czynniki szczęścia i pecha znoszą się wzajemnie, a umiejętności wychodzą na pierwszy plan. Ale w serii rozgrywek do trzech, a nawet czterech wygranych meczów wszystko się może zdarzyć. W pięciomeczowej serii najgorszy zespół pobije najlepszy w 15 procentach przypadków. Naukowy baseball może dawać drużynie małą przewagę, ale ta przewaga jest niwelowana przez pierwiastek szczęścia. Sezon baseballowy jest kształtowany przez pozorowaną, niemerytoryczną dyskusję.

Ponieważ nauka nie sprawdza się w najważniejszych grach, ludzie, którzy w nich uczestniczą, mają dodatkowe usprawiedliwienie swego powrotu do barbarzyństwa. Na płaszczyźnie psychologicznej, ale nie finansowej, gra jest oparta na zasadzie: wygrywający bierze wszystko. Nie ma w niej miejsca na twierdzenia, że drużyna, której niewiele zabrakło do awansu do Ligi Światowej, miała wspaniały sezon. Na końcu tego sezonu, powszechnie uznanego za nieudany, Paul DePodesta zdobył się na komentarz: „Mam nadzieję, że oni nadal będą wierzyli, że nasz sposób nie działa. To daje nam parę dodatkowych lat”.

Billy Beane był wyjątkowo spokojny podczas tej zespołowej debaty. Przed drugą grą przeciwko Twins, kiedy spytałem go, dlaczego jest taki wyluzowany, dlaczego nie wędruje po parkingu ze swoim nieodłącznym białym pudełeczkiem, odpowiedział: „Moje gówno nie działa w dogrywkach. Moim zadaniem jest wprowadzenie nas do play-off. To, co się dzieje później, to tylko pierdolone szczęście lub pech”. To Paul późną nocą po piątej grze, po tym, jak wszyscy rozeszli się do domów, zabrał pałkę do sali telewizyjnej. Billy niejako stwierdził, że wszystko, co zarząd może zrobić, to stworzenie drużyny na tyle dobrej, żeby odniosła triumf w długim sezonie podstawowym. Nie ma jednak żadnych sekretnych recept na rozgrywki posezonowe, może poza jedną: mieć trzech wspaniałych miotaczy. A Oakland A’s takich miał.

Jego duch obiektywizmu przeżył porażkę drużyny o tydzień. Dręczyło go, że jego zespół przegrał z ewidentnie słabszą drużyną Minnesota Twins. Nigdy tego nie powiedział, ale było oczywiste, że nie może uwierzyć, iż nie doceniono tego, co zrobił. Skarżył się nawet właściciel, który zainkasował wielokrotność tego, co włożył. Reakcje ludzi niepokoiły Billy’ego. Aby o tym nie myśleć, rozglądał się za jakimś korzystnym transferem. Ale nie miał gracza, na którym mógłby się skupić. Jedynym człowiekiem w całej organizacji, którego pozbycie się uczyniłoby go szczęśliwszym, był jego manager Art Howe. Więc dość szybko wpadł na pomysł, żeby sprzedać Arta.

Zajęło mu to około tygodnia. Zadzwonił do dyrektora generalnego New York Mets Steve’a Phillipsa i powiedział mu, że Art jest wspaniałym managerem, ale jego ostatni roczny kontrakt przewiduje znaczną podwyżkę w przypadku przedłużenia, a Oakland nie stać, żeby taką kwotę zapłacić. Phillips właśnie wylał swojego managera Bobby’ego Valentine’a i miał kłopot. Billy myślał nawet o tym, żeby w zamian za Arta dostać gracza, ale skończyło się na ustaleniu dotyczącym wynagrodzenia dla Arta — w końcu dostał pięcioletni kontrakt i wynagrodzenie w wysokości 2 milionów dolarów za rok. Na miejsce Arta Billy mianował Kena Macha, trenera Oakland A’s.

To sprawiło, że przez chwilę poczuł się lepiej. Ale później dawne wątpliwości powróciły. Miał poczucie, że doszedł do ściany. Prowadził ten niskobudżetowy interes tak efektywnie jak tylko się dało i nikt nawet tego nie zauważył. Nikt nie zanotował, że opracował zupełnie nowy sposób kierowania baseballową drużyną pierwszej ligi. Ale wszystkich interesowało, że im nie poszło w posezonowym kole fortuny. Za swoją pracę otrzymywał tyle co miotacz zmiennik w trzecim roku kariery, a Paul stawkę poniżej minimum pierwszej ligi. Billy był wart dużo więcej niż każdy z jego graczy, więc również jego działań nie dowartościowano znacznie bardziej niż usług któregokolwiek z graczy przez niego nabytych. Aby zademonstrować groteskowość tej sytuacji, postanowił sprzedać siebie.

Czas na takie posunięcie był idealny. Rynek, na którym działał Billy Beane, gwałtownie się zmieniał. To, co okazało się nowym trendem, po raz pierwszy ujawniło się rok wcześniej w Toronto. Rogers Communications, nowy właściciel Blue Jays, jasno postawiło sprawę, że drużyna, która traciła więcej niż każdy z jej konkurentów w baseballu, musi być samowystarczalna finansowo. Po sezonie 2001 nowy prezydent Blue Jays Paul Godfrey, były burmistrz Toronto, niemający żadnego doświadczenia w baseballu, uznał, że należy prowadzić zespół, opierając się na racjonalnych zasadach. Zaczął od wyrzucenia dyrektora generalnego, a następnie ułożył na biurku przewodniki z informacjami o dwudziestu dziewięciu klubach baseballowych i rozpoczął poszukiwania jego następcy. Zadzwonił prawie do wszystkich w świecie baseballu i przeprowadził z nimi rozmowy. Skontaktował się m.in. z Buckiem Showalterem, który niegdyś kierował drużyną Diamondbacks, a teraz był prezenterem telewizyjnym, z Dave’em Dombrowskim, prowadzącym Detroit Tigers, Patem Gillickiem, dyrektorem generalnym Blue Jays w najlepszych latach tego klubu, a obecnie dyrektorem generalnym Seattle Mariners, Dougiem Melvinem, który niedawno został wywalony przez Rangers, i Johnem Hartem, dyrektorem generalnym Cleveland Indians, mającym zastąpić Melvina w klubie Rangers. „Każdy dał mi identyczną odpowiedź” — powiedział Godfrey. — „Zawsze schodziło na to samo: daj mi takie pieniądze, żebym mógł konkurować z Yankees, i wchodzę w to. Nie rozumieli tego, co mówiłem o poszukiwaniu kogoś, kto ma strategię na przyszłość. Nie szukałem gościa, który mówi: »Daj mi pięćdziesiąt milionów dolarów, a ja ci zmontuję wygrywającą drużynę«”.

W całym świecie baseballu Godfrey znalazł tylko jednego człowieka, który nie miał bzika na punkcie pieniędzy. Był to Billy Beane z Oakland A’s. Godfrey doszedł do wniosku, że A’s gra w zupełnie inną grę niż wszyscy pozostali, i podjął decyzję, że niezależnie od tego, w co gra Oakland, chce, aby jego drużyna grała w to samo. Doszedł także do wniosku, że Billy Beane, związany z Oakland długoterminowym kontraktem, jest poza jego zasięgiem. Więc zaoferował najwyższe stanowisko w Blue Jays Paulowi DePodeście, ale Paul nie był zainteresowany. Tak więc Godfrey powrócił do przewodnika po Oakland A’s i dostrzegł zdjęcie faceta tuż poniżej zdjęcia DePodesty. Nazywał się on J.P. Ricciardi i był w A’s dyrektorem działu rozwoju zawodników. J.P. przyleciał do Toronto na rozmowę kwalifikacyjną i został zatrudniony w pięć minut. „Miał receptę na wszystko” — wspominał Godfrey. „Ze wszystkich ludzi, z którymi rozmawiałem, J.P. był jedynym, który powiedział mi, że wydaję za dużo pieniędzy. Przejrzał skład drużyny i stwierdził: »Tych ludzi można zastąpić takimi, o których nigdy nie słyszałeś«. Zapytałem go, czy jest tego pewien. A on mi odparł, że jeżeli przetrwam krytykę mediów, on może sprawić, że drużyna będzie i tańsza, i lepsza. »Będę potrzebował kilku miesięcy, żeby zacząć to robić taniej, i parę lat, żeby drużyna była lepsza. Ale wtedy będzie dużo lepsza«”.

Pierwszym posunięciem J.P. Ricciardiego po objęciu nowego stanowiska było zatrudnienie Keitha Lawa, dwudziestoośmioletniego absolwenta Harvardu, który nigdy nie grał w baseball, ale napisał wiele interesujących artykułów dla witryny baseballprospectus.com. To był, przynajmniej w części, pomysł Billy’ego Beane’a — powiedział on J.P., że jeżeli chce znaleźć głupca przy stoliku pokerowym, potrzebuje swojego Paula. Kolejny ruch J.P. to wyrzucenie dwudziestu pięciu skautów Blue Jays. Następnie w ciągu kilku miesięcy pozbył się prawie wszystkich wysoko opłacanych, zasiedziałych graczy ligowych i zastąpił ich zawodnikami z niższych lig, o których nikt nigdy nie słyszał. Pod koniec sezonu 2002 zaczął bacznie obserwować każdą grę Blue Jays z Keithem Lawem u boku. W końcu mógł w połowie gry odwrócić się do swego ulubionego sabermetryka i z radością krzyknąć: „Oto mamy na boisku drużynę, na którą wydaliśmy tylko 1,8 miliona dolarów!”.

To, że człowieka posiadającego wybitny talent managerski, uzbrojonego w wiedzę naukową, można było mieć do dyspozycji za relatywnie małe pieniądze, stanowiło najlepszy dowód na nieefektywność całego baseballu. Właściciele klubów znający prawa rynku wreszcie to dostrzegli. John Henry dopiero co kupił Red Sox i chciał przekształcić swój nowy zespół na podobieństwo Oakland A’s. Pod koniec października zatrudnił Billa Jamesa i powierzył mu stanowisko „Starszego Konsultanta Operacji Baseballowych”. („Nie rozumiem, dlaczego tak długo nikt nie zatrudnił tego człowieka” — powiedział Henry). Dla pewności zatrudnił także Vorosa McCrackena jako specjalnego doradcę do spraw miotaczy. I wtedy zaczął szukać kogoś, kto by tym wszystkim pokierował.

Był jeden taki, który udowodnił, że potrafi wprowadzić rozsądek do zarządzania pierwszoligowym klubem. I ten człowiek w dwa tygodnie po tym, jak jego drużyna została pokonana w barażach, był niezadowolony z obecnej pracy. Nie upłynęło dużo czasu i Billy Beane zgodził się na poprowadzenie drużyny Boston Red Sox. Zaoferowano mu 12,5 miliona dolarów za pięcioletni kontrakt — było to najwyższe na rynku wynagrodzenie za kierowanie zespołem baseballowym. Billy nie podpisał jeszcze papierów, ale była to czysta formalność. Udało mu się przekonać właściciela klubu do anulowania wiążącego ich kontraktu. Od razu zaczął przyglądać się Red Sox. Oczyma wyobraźni widział, jak sprzedaje trzeciego bazowego Red Sox Shea Hillenbranda jakiemuś zespołowi, który nie rozumie, że średnia na pałce na poziomie 0,293 jest ciosem w ofensywę, szczególnie kiedy jest połączona z procentem na bazie na poziomie 0,330. Do gry na drugiej bazie werbuje Edgarda Alfonza, a na trzeciej — Billa Muellera. Pozbywa się łapacza Jasona Veriteka, a na jego miejsce wprowadza zmiennika White Sox Marka Johnsona. Rękawicy Manny’ego Ramireza zażąda zarząd, więc ten superpałkarz przez resztę kariery w Red Sox będzie grał na pozycji wyznaczonego pałkarza. Wszystko to Billy już zaplanował.

W Oakland wieść o zbliżającym się odejściu Billy’ego Beane’a szybko się rozeszła. Paul DePodesta zgodził się objąć stanowisko dyrektora generalnego. Swego kolegę z Harvardu Davida Forsta mianował swoim asystentem. Głównym problemem zaprzątającym Paula było to, jak dużo Boston Red Sox powinno zapłacić za przejęcie Billy’ego Beane’a. Pewnego dnia Billy przyszedł do pracy i musiał stawić czoła nowej sytuacji. Tak to później opisał: „Nadziałem się na dwóch chłopczyków z Harvardu siedzących na mojej kanapie i zastanawiających się, jak mają mnie przekręcić”. Wyglądało to na początek całkiem nowej relacji między nimi. Billy i Paul długo się kłócili, ale w końcu doszli do porozumienia: graczem, którego Paul dostanie w zamian za Billy’ego Beane’a, będzie Kevin Youkilis, grecki bóg spacerów. Gracz, który zdaniem wszystkich, z wyjątkiem działu skautingu Oakland A’s, dawno powinien był trafić do tego klubu. Zawodnik z najwyższym procentem na bazie w całym zawodowym baseballu, wyprzedzony tylko przez Barry’ego Bondsa. Paul chciał wytargować jeszcze jednego gracza, ale chodziło mu przede wszystkim o Youkilisa.

Billy’emu pozostało tylko podpisać kontrakt z Red Sox. Ale nie potrafił tego zrobić. Czterdzieści osiem godzin po tym, jak zaakceptował ofertę Johna Henry’ego, Billy był rozdrażniony i irracjonalny, tak samo jak w maju, po tym jak Blue Jays zmiotło jego Oakland A’s. Łatwo podejmował decyzje dotyczące innych, ale kiedy chodziło o niego samego, był jak sparaliżowany. Bardzo podobało mu się, że będzie pracował dla Johna Henry’ego, który doskonale rozumiał rynek baseballowy i zdawał sobie sprawę, jak bardzo jest on nieefektywny. Ale nie jest łatwo ot tak przenieść się w miejsce oddalone o trzy tysiące mil i rozpocząć nowe życie. Pięć dni wcześniej Billy przekonał sam siebie, że nie decyduje się na to tylko dla pieniędzy. Ponieważ było jasne, że nie przechodzi do Red Sox z miłości do tego klubu, zrodziło się pytanie, dlaczego właściwie to robi. Doszedł do wniosku, że dlatego, żeby pokazać, że może to zrobić. Żeby udowodnić, że jego szczególny talent ma konkretną wartość rynkową. Wartość wyrażoną w dolarach. I że w zdrowym psychicznie świecie za ten talent płacono by mu fortunę.

Problemem było to, że już to wszystko udowodnił. W baseballowych gazetach pojawiło się mnóstwo artykułów o tym, że Billy Beane zostanie najlepiej opłacanym dyrektorem generalnym w historii baseballu. Teraz, kiedy wszyscy poznali już jego prawdziwą wartość, Billy niczego nie musiał udowadniać. Teraz jedynym powodem podjęcia nowej pracy byłyby pieniądze.

Następnego ranka zatelefonował do Johna Henry’ego i powiedział mu, że nie może podpisać kontraktu[20]. Kilka godzin później wygadał się przed którymś z reporterów (chyba nie powinien tego robić, chociaż powiedział prawdę): „W życiu podjąłem jedną decyzję dla pieniędzy — wtedy, kiedy podpisałem kontrakt z Mets, zamiast iść na Uniwersytet Stanforda. I obiecałem sobie, że nie zrobię tego nigdy więcej”. Po tej wypowiedzi Billy ograniczył się do zwyczajowego ględzenia o przyczynach osobistych. Nic z tego, co mówił, nie było ani racjonalne, ani obiektywne, ale przecież Billy nie był ani racjonalny, ani obiektywny. W ciągu tygodnia powrócił do kombinowania, jak wprowadzić Oakland A’s z powrotem do play-off — Paul DePodesta znowu stał u jego boku. Billy pozostał na placu boju ze swoją największą obawą: że nikt nigdy nie będzie w pełni świadomy tego, że on i Paul mogą znaleźć jeszcze mądrzejszy sposób budowania klubu baseballowego zupełnie bez pieniędzy. Ale o tym, o ile nie przywiozą do domu złotego medalu Ligi Światowej, nikt nie będzie wiedział. A nawet gdyby zdobyli taki medal, gdzie by go to zaprowadziło? Byłby jeszcze jednym dyrektorem generalnym wysławianym przez dzień lub dwa, a potem zapomnianym. Nikt nie będzie wiedział, że on miał rację, a świat był w błędzie.

Wydaje mi się, że w tej kwestii się mylił. Był najlepszym nosicielem dziwnie ukształtowanej idei. A idea krążyła po świecie tak, jak biegacz Oakland A’s od bazy do bazy. Ta idea skłoniła Billy’ego Beane’a do podjęcia działań — a one z kolei miały konkretne konsekwencje. Zmienił życie baseballistów, których ukryta wartość w innym przypadku nigdy nie zostałaby zauważona. A teraz ci gracze, którzy mu tyle zawdzięczali, starają się mu zrewanżować.

EPILOG

BORSUK

Jeremy Brown, który na początku października wchodzi do klatki dla pałkarzy, jest i nie jest tym grubym łapaczem z Hueytown w Alabamie, wybranym przez Oakland A’s podczas pierwszej rundy pamiętnego draftu. Nadal ma 172 centymetry wzrostu i 98 kilogramów wagi. Nadal sprzedawca dżinsów nie miałby z niego większego pożytku, ale pod innymi, ważnymi względami bardzo się zmienił.

Trzy miesiące wcześniej, zaraz po zakończeniu czerwcowego draftu, przybył do Vancouver w Kanadzie, żeby grać w drużynie debiutantów Oakland A’s. Był tam obiektem niezliczonych drwin. Najchętniej czytane w szatniach baseballistów czasopismo „Baseball America” ciągle publikowało niewybredne żarty na jego temat. Cytowano niewymienionych z nazwiska skautów obcych drużyn powtarzających na przykład, że: „On nigdy nie natknął się na pizzę, która by mu nie smakowała”. Naciskano na skauta Oakland A’s Erica Kubotę, żeby przyznał, że wybranie Jeremy’ego Browna w pierwszej rundzie draftu było perwersją. „Jeremy fizycznie nie za bardzo pasuje do baseballu” — stwierdził Kubota prawie przepraszającym głosem. „Nie ma najlepszych warunków fizycznych. [...] Ten facet to wspaniały baseballista, ale uwięziony w niewłaściwym ciele”. Czasopismo zamieściło zdjęcia Jeremy’ego z księgi pamiątkowej jego college’u, ilustrując nimi artykuł zatytułowany Ostatni kawałek niewłaściwego ciała. Jego matka w Hueytown czytała to wszystko i za każdym razem, kiedy ktoś kpił z jej syna, bardzo się denerwowała. Ojciec tylko się śmiał.

Pozostali chłopcy z zespołu debiutantów uważali to za zabawne. Nie mogli się doczekać kolejnego wydania „Baseball America”, żeby zobaczyć, co tym razem dziennikarze napiszą o Jeremym. Nick Swisher, nowy przyjaciel Jeremy’ego, zawsze pierwszy znajdował nowe wymysły redaktorów, ale lekceważył je. Nick Swisher, syn byłego pierwszoligowego gracza Steve’a Swishera i bezdyskusyjny wybór w pierwszej rundzie draftu, nie kpił z nikogo. Swish nie czekał, aż inni ludzie mu powiedzą, ile jest wart — sam im to mówił. Bez powodzenia próbował przekonać Jeremy’ego Browna, aby postępował tak samo. Pewnego wieczoru podczas kolacji z kilkoma chłopakami Swish powiedział mu: „Cała ta pisanina w »Baseball America« to kompletna bzdura. Potrafisz grać. Tylko to ma znaczenie. Potrafisz grać. Czy myślisz, że Babe Ruth[21] był ogierem? Do diabła, nie, był tłuścielem”. Jeremy za wolno myślał i potrzebował jednej lub dwóch sekund, żeby dotarła do niego dwuznaczność wypowiedzi Swisha. „Bebe Ruth był tłuścielem takim jak Brown” — powiedział. I wszyscy przy stole wybuchnęli śmiechem.

Kilka tygodni po przybyciu Browna do Vancouver trener drużyny powiedział jemu i Nickowi, że trenerzy chcieliby z nimi porozmawiać w swoim biurze. W pierwszym momencie Jeremy pomyślał: „O Boże! Musiałem palnąć jakieś głupstwo”. Taka była instynktowna reakcja Jeremy’ego, kiedy ktoś z przełożonych zwracał na niego uwagę. Tym razem chodziło o to, że ma stanąć na płycie w czasie o połowę krótszym od czasu potrzebnego do stanięcia na płycie. Jeremy Brown sprawiał, że narzuty debiutantów wyglądały na zbyt łatwe. Billy Beane chciał go sprawdzić w konfrontacji z bardziej doświadczonymi zawodnikami, chciał zobaczyć, ile naprawdę jest wart. Trener wręczył Jeremy’emu i Nickowi bilety lotnicze i powiedział im, że są pierwszymi z draftu 2002, których awansowano do Single-A.

Podróż z Vancouver w Kanadzie do miejscowości Visalia w Kalifornii trwała całą wieczność. Dotarli tam tuż przed rozpoczęciem gry; nie spali od trzydziestu jeden godzin. Nikt im nic nie powiedział, nikt nie chciał mieć z nimi nic wspólnego. W taki właśnie sposób wyglądał awans do wyższej ligi — koledzy z drużyny nigdy nie byli zadowoleni z takiego przybycia nowych. „Wszyscy przyglądają ci się i nie mówią ani słowa” — mówił Jeremy. „Starasz się być miły, nie chcesz od razu mieć złych układów z nowymi kolegami”.

Pierwszego wieczoru w Visalii on i Swish przebrali się i siedli na samym końcu ławki. Równie dobrze można by ich uznać za gości. Nikt nie podszedł do nich, żeby się przywitać. Gdyby Swisha nie było obok, Jeremy mógłby pomyśleć, że w ogóle nie istnieje. W trzecim inningu stały łapacz drużyny, zwalisty mężczyzna o nazwisku Jorge Soto, wszedł na boisko. Jeremy nigdy nie słyszał o Socie, ale doszedł do wniosku, zresztą słusznego, że konkuruje z Sotem o pozycję łapacza. Przy pierwszym narzucie Soto wybił piłkę w sposób, którego ani Jeremy, ani Swish nigdy jeszcze nie widzieli. Piłka poszła w górę i ciągle się wznosiła — leciała ponad maszt oświetleniowy w lewą stronę centrum pola. Przeleciała przez parking i tor wrotkarski znajdujący się po przeciwnej stronie parkingu. To była najdalej wybita piłka, jaką Jeremy widział. Sto osiemdziesiąt metrów, a może więcej. Kiedy Soto truchtem okrążał bazy, Jeremy odwrócił się w stronę Swisha i powiedział: „Nie przypuszczam, żebym kiedykolwiek miał tutaj łapać”.

Gdyby to zależało od jego nowych kolegów z drużyny, nigdy by nie łapał. Oni zamknęli przed nimi drzwi. Jeżeli Jeremy Brown i Nick Swisher chcieli się dostać do środka, musieli wyłamać zamki. Pewnego dnia Jeremy szedł przez domek klubowy, kiedy ktoś krzyknął za nim: „Hej, Borsuk”. Nie miał pojęcia, o co chodziło. Wkrótce się tego dowiedział. Jego koledzy, którzy nadal się do niego nie odzywali, nadali mu przydomek „Borsuk”. „To dlatego, że mam mnóstwo włosów na całym ciele” — wyjaśnił sobie Jeremy. Za jego plecami ciągle sobie z niego żartowano. Jeremy robił to, co zawsze, uśmiechał się i przechodził nad tym do porządku dziennego.

Po zakończeniu sezonu Jeremy Brown razem z większością graczy zwerbowanych przez Oakland A’s w drafcie 2002 roku został zaproszony do Ligi Instruktażowej w Arizonie. Do tego czasu, trzy miesiące po przeniesieniu do Visalii, nikt już się z niego nie naśmiewał. W Visalii szybko zajął miejsce Jorge Sota i doprowadził drużynę do osiągnięcia średniej na pałce na poziomie 0,310, w procencie na bazie do wyniku 0,444, a w procencie skutecznych wybić do wyniku 0,545. W pięćdziesięciu pięciu grach wywalczył czterdzieści biegów. Tak skutecznie przebijał się przez Single-A, że Billy Beane zaprosił go na wiosenny obóz treningowy przed sezonem 2003. Został w ten sposób uhonorowany jako jedyny z draftu 2002. Wszyscy inni zwerbowani przez Oakland A’s w ramach tego draftu, włącznie z Nickiem Swisherem, musieli doświadczać tego, co dyrektor niższej ligi Keith Lieppman określał jako „rzeczywistość”. Rzeczywistość, zgodnie z wypowiedzią Lieppmana, „to taka sytuacja, kiedy dowiadujesz się, że musisz kompletnie zmienić sposób gry, żeby przeżyć”. Jedynie Jeremy nie musiał zmieniać w swoim sposobie grania nic a nic. To świat wokół niego musiał się zmienić. I zmienił się. W „Baseball America” już się z niego nie naśmiewano. Kiedy czasopismo okrzyknęło go jednym z trzech najlepszych pałkarzy z draftu 2002 i jednym z czterech najbardziej obiecujących graczy w całej niższej lidze Oakland A’s, mama zadzwoniła do niego, żeby mu powiedzieć, że ktoś w końcu napisał o nim coś dobrego. Jego koledzy z Visalii już nie nazywali go „Borsukiem”. Wszyscy teraz zwracali się do niego per „Odznaka”.

Kiedy Jeremy Brown w połowie października wchodzi na płytę w Scottsdale w Arizonie, jest koniec drugiego inningu. Dotychczas nikt nie zdobył punktów, pusto jest na bazach. Potężny leworęczny przeciwnika szybko uporał się z trzema kolejnymi pałkarzami. Rzuca Jeremy’emu szybką piłkę na zewnątrz. Jeremy odprowadza ją wzrokiem. Pierwsza piłka. Narzut numer dwa to zmyłkowa piłka, określana jako change-up, skierowana na zewnętrzny narożnik, z którą Jeremy i tak niewiele mógłby zrobić, więc ją też przepuszcza. Piłka nie trafiona przez pałkarza numer jeden. Jeremy Brown wie co nieco o miotaczach: „Zawsze popełniają błędy” — mawia. „Wszystko, co musisz zrobić, to poczekać, aż go popełnią. Daj grze szansę na przyjście do ciebie, bo dosyć często tak się dzieje”. Kiedy przyjmuje zmyłkową piłkę na wywołanie błędu pałkarza, spostrzega możliwość doczekania się błędu miotacza. Szybkość ruchu ramienia miotacza podczas narzutu zmyłkowej piłki jest znacznie mniejsza niż podczas narzutu szybkiej piłki.

Następny rzut miotacza to szybka piłka poza płytę. Piłka numer dwa. Jest 2:1 dla pałkarza.

Czwarta piłka to błąd: miotacz powraca do swej zmyłki. Jeremy dostrzega, że ramię znowu porusza się powoli, i tym razem wie, gdzie ma czekać na piłkę — rzeczywiście nadlatuje na wysokości talii na środek płyty. Proste uderzenie Jeremy’ego wysyła warczącą piłkę ponad prawym uchem miotacza w lukę w lewej części centrum boiska.

Kiedy Jeremy opuszcza klatkę pałkarza, widzi, że polowi lewy i środkowy szybko zmierzają do tego samego punktu. Lewy polowy, który na początku miał nadzieję na przechwycenie piłki w powietrzu, teraz zbiega z pozycji, przygotowując się do zebrania piłki odbitej od muru. Jeremy wie, że uderzył ją mocno, więc wie też, co się stanie za chwilę, albo przynajmniej myśli, że wie. Piłka uderzy w ścianę i zrykoszetuje na boisko. Lewy polowy, który najprawdopodobniej ją wyprzedzi, będzie się musiał zatrzymać i w pogoni za nią pobiec w przeciwnym kierunku. W połowie drogi do pierwszej bazy Jeremy’emu przez głowę przymyka myśl: Może zdobędę triple’a.

To dla niego coś nowego. Nie jest zbudowany do tripli. Od wielu lat nie przydarzyło mu się uderzenie tripla. Dreszczyk emocji wywołany kolejną myślą: Jeremy Brown, zdobywca tripli. Kiedy jakimś cudem stał się najszybciej awansującym pałkarzem w systemie ligowym Oakland A’s, sprawy potoczyły się dziwnym torem. Był otoczony przez ludzi, którzy powtarzali mu z uporem, że jest w stanie zrobić prawie wszystko, więc w końcu sam zaczął w to wierzyć.

Obiega pierwszą bazę (ciągnę moje dupsko dalej!) i dostrzega lewego polowego, jak biegnie odwrócony plecami w jego stronę, ale nie dostrzega piłki. On sam pędzi tak szybko jak nigdy dotąd, ale nagle... już nie pędzi. Między pierwszą a drugą bazą stopa mu się podwija, a on pada na bok, całkiem jak Charlie Brown. Najpierw czuje przejmujący ból ręki: wybiłem sobie palec. Zbiera się, żeby powrócić do bezpiecznej przystani pierwszej bazy, kiedy dostrzega kolegów z drużyny na ławce rezerwowych. Chłopaki poklepują się wzajemnie i zataczają ze śmiechu. Swish, Stanley, Teahen, Kiger. Wszyscy się z niego śmieją, znowu. Ale ich śmiech ma inną tonację. To nie jest złośliwy śmiech ludzi naigrawających się z jego ciała. Jest w nim coś jeszcze. Patrzy w górę, w lukę w lewej części centrum boiska. Zapolowi stoją nieruchomo, przestali gonić piłkę. Bo piłka poleciała sobie w dal. Upragniony przez Jeremy’ego triple okazał się biegiem do mety.

POSŁOWIE

BASEBALLOWA WOJNA RELIGIJNA

OD ŚRODKA

Każdy, kto trafił do Pierwszej Ligi Baseballu, nie może nie zauważyć kontrastu między boiskiem a niespokojną przestrzenią w jego sąsiedztwie, gdzie działacze i skauci zarabiają na życie. Sama gra jest bezwzględną rywalizacją. Jeżeli nie jesteś bardzo dobry, nie przeżyjesz w tym środowisku. A w przestrzeni w bezpośrednim sąsiedztwie boiska nie ma poziomu niekompetencji, który nie byłby tolerowany. Dzieje się tak z wielu powodów, ale najważniejszym jest to, że baseball kształtował się bardziej jako klub towarzyski niż przedsięwzięcie biznesowe. W skład Klubu wchodzą nie tylko osoby, które zarządzają drużynami, ale także wielu pisarzy i komentatorów usiłujących wyjaśnić fenomen gry, tworzących coś na kształt Służby Pomocniczej Kobiet[22]. Klub nie jest dostępny dla wszystkich, a kryteria przyjęcia do niego i zachowania praw członkowskich są bardzo niejasne. Istnieje wiele sposobów na wprawienie Klubu w zakłopotanie, ale brak umiejętności i kompetencji do nich nie należą. Najcięższym przestępstwem przeciwko Klubowi jest nie niekompetencja, ale nielojalność. Gdyby Jim Bouton potrafił zachować dyskrecję, mógłby zrobić karierę jako skaut lub trener obiecujących zawodników dla pierwszej ligi. Ale dlatego, że napisał Ball Four (Czwarta piłka), został wygnany z Klubu.

Oczywiście są dobrzy działacze i źli działacze, dobrzy i źli skauci. Problem polega na tym, że nie są oni podzieleni na tych dobrych i tych złych. Baseball nie poddaje swych działaczy niczemu, co byłoby podobne do selekcji, nie poddaje ich presji, jakiej podlegają gracze czy ludzie prowadzący własne interesy. Kiedy działacze pierwszej ligi wydają ogromne pieniądze i tracą na tym, głowy mogą się potoczyć, ale niezbyt daleko. Ludzie z wewnętrznych kręgów baseballu mają niesłychany talent do kręcenia się wokół spraw z nim związanych: polują na młode talenty albo forsują swoje opinie o grze, oczywiście do momentu, kiedy pojawi się perspektywa objęcia wysoko płatnego stanowiska. Wtedy z autentyczną nadzieją w sercach stawiają się na rozmowy kwalifikacyjne wraz z innymi członkami Klubu, którzy skądś zostali wylani. I po rozmowach kwalifikacyjnych wchodzą na następne okrążenie karuzeli stanowisk. Nie istnieją standardy, ponieważ nikt nie jest zainteresowany udzieleniem precyzyjnej odpowiedzi na pytanie, co predestynuje tych ludzi na różne stanowiska? Gdyby brano pod uwagę inne kwalifikacje niż spolegliwość wobec Klubu, członkostwo każdego z zainteresowanych byłoby znacznie mniej bezpieczne.

Jak napisałem wiele stron wcześniej, powstanie tej książki sprowokowało proste, dosyć oczywiste spostrzeżenie, że niektórzy działacze baseballowi wydają się znacznie bardziej efektywni w wyciskaniu wygranej z dolara niż inni. Idea nie była moja. Zajmujący się baseballem doskonały pisarz Doug Pappas od dawna poruszał problem nieefektywności w tej grze. Pappas zwrócił uwagę, że jeden zespół, Oakland A’s, był zawsze znacznie bardziej efektywny od pozostałych. Do tego stopnia, że mogło się wydawać, iż działa w zupełnie innej dziedzinie. Ja usiłowałem jedynie wyjaśnić, jak do tego doszło.

Aby w pełni ocenić reakcję środowisk związanych z baseballem na Moneyball, czytelnik potrzebuje szerszego kontekstu. Kiedy zacząłem zbierać informacje, nie znałem nikogo z Oakland A’s, nigdy nawet nie słyszałem o Billym Beanie, dyrektorze generalnym tego klubu. W ciągu roku, który poświęciłem na badanie organizacji, tylko raz Beane zainteresował się moim projektem: powiedział mi wówczas, że nie powinienem koncentrować się na nim. Ani on, ani druga najważniejsza osoba w zarządzie Oakland A’s — asystent dyrektora generalnego Paul DePodesta — nigdy nie byli wobec mnie niegrzeczni, ale dawali mi wielokrotnie do zrozumienia, że mają znacznie bardziej interesujące zajęcia niż rozmowa ze mną. Poza tym kilka razy wyrzucili mnie z biura lub budynku klubowego, do czego mieli prawo. Smutną prawdą jest, że moja działalność niewiele ich interesowała. W gruncie rzeczy nie wiedzieli, że piszę książkę o Oakland A’s. Myśleli, że to praca o zderzeniu zdrowego rozsądku i baseballu. (Oni dwaj nie byli jedynymi, którym oczy szeroko się otworzyły ze zdziwienia, kiedy dotarło do nich, jaki był mój prawdziwy cel). Oczywiście znaleźli się na kartach książki, ale wśród wielu innych postaci, drużyn i klubów. Tak samo zresztą jak gracze, których życie zmienił nowy system oceniania, wprowadzony przez wyżej wymieniony tandem. Duża część książki miała być poświęcona duchowemu ojcu ich przedsięwzięcia, pisarzowi baseballowemu Billowi Jamesowi.

Dopiero kiedy skontaktowałem się z przedstawicielami innych zespołów i odkryłem, że moi rozmówcy niewiele mogą dołożyć do tej szczególnej historii, doszedłem do wniosku, że muszę się skupić na zarządzie i graczach Oakland A’s. W międzyczasie sezon baseballowy się skończył, a ja miałem to, czego potrzebowałem. Jak to się zwykle dzieje w przypadku obfitego materiału, historię należy skondensować przed przelaniem jej na papier. Czułem się zmuszony do wyrzucenia wszystkiego, co nie miało związku z konstruowaniem drużyny baseballowej. To nie miała być biografia czy coś w tym rodzaju, lecz opis dziejów pewnej idei — z tego powodu historia głównego bohatera zajmowała jedynie trzydzieści pięć stron.

Do momentu, kiedy ujrzeli książkę, członkowie zarządu Oakland A’s nie mieli pojęcia, co w niej będzie. Personel Oakland czytał książkę w tym samym czasie co recenzenci, około miesiąca przed jej pojawieniem się na półkach księgarskich. Każdy pracownik w nieco inny sposób reagował na treść. Dla Beane’a był to prawie horror. Dziwił się, że tak duża część książki poświęcona jest jemu. Przeszkadzało mu, że sportretowałem go jako maniaka. Prawdopodobnie mogłem nieco łagodniej go przedstawić. Jednak jestem niemal pewien, że większość czytelników zrozumie, że opisana postać to nie cały człowiek i że przedstawiając go w ten sposób, chodziło mi o coś innego. Chciałem pokazać Beane’a podczas robienia tego, co robił tak dobrze (oceniania, pozyskiwania i zarządzania baseballistami). Ale jednocześnie dążyłem do tego, żeby książka była zajmująca. Ale jest także prawdą, że kiedy Beane wykonywał swoją robotę, naprawdę miał w sobie coś z maniaka.

To właśnie, co wyżej opisałem, stanowi tło dla tego, co nastąpiło później i było dla mnie zupełnie nowym doświadczeniem. Ludzie, którzy żyli z baseballu — dyrektorzy generalni, skauci, a także najbardziej hałaśliwi członkowie wspomnianej „Służby Pomocniczej” — pisarze, sprawozdawcy itp. — po prostu się wściekli. Proszę sobie wyobrazić, że nie na mnie, ale na Billy’ego Beane’a. Przez sześć miesięcy sezonu baseballowego 2003 nie było dnia bez wymysłów na temat przerośniętego ego Billy’ego Beane’a. Połowa dziennikarzy radiowych wymyśliła, że wykaże się nadzwyczajną inteligencją: sami siebie nazwali „Wściekłymi psami”. Katalog słów pogardy, jakimi obrzucono tego biednego człowieka, którego jedynym przestępstwem było to, że zbyt rzadko wyrzucał mnie ze swego biura, jest za długi, żeby go zacytować w całości. Ale chyba warto przytoczyć kilka przykładów:

To Billy Beane stoi za bestsellerem Moneyball, książką poświęconą głównie jemu, w której bez końca przechwala się, jak to przechytrzył bogate kluby dzięki wynalezieniu nowego sposobu oceniania graczy.

Art Thiel, „Seattle Post Intelligencer”

...osoba wymieniana jako następca Evansa — Billy Beane z Oakland — wykonała wspaniałą robotę, dysponując skromnymi funduszami. Ale Beane jest także bezwstydnym autoreklamiarzem, który napisał książkę o swym wyimaginowanym geniuszu. Teraz gardzą nim wszyscy baseballowi skauci.

Doug Krikorian, „Long Beach Press”

W niedawno wydanej książce Moneyball. Sztuka wygrywania brudnych gier dwie rzeczy są oczywiste. Ego dyrektora generalnego Oakland A’s Billy’ego Beane’a eksplodowało...

Tracy Ringolsby, „The Rocky Mountain News”

Później powrócę do drugiej rzeczy z wypowiedzi pana Ringolsby’ego, ponieważ mówi on w imieniu większego odłamu Klubu. To, co mnie się wydawało oczywiste i co było przerażające, to fakt, że działacze baseballowi mieli zamiar zmusić mego bohatera do wycofania się, do stwierdzenia, że książka o ich organizacji jest śmiechu warta, bo nie ukazuje prawdy, i można ją spokojnie zignorować. Gdyby Oakland A’s otrzymywał jednego dolara od każdego dziennikarza, który pytał Billy’ego Beane’a albo Paula DePodestę, czy ich słowa zostały błędnie przytoczone, mogliby sobie za to kupić bardzo dobrego zawodnika. Presja na Beane’a, szczególnie na niego, była ogromna. Żaden człowiek nie był nigdy tak często oskarżany o wypowiedzenie słów, których nigdy nie wypowiedział, oraz o zrobienie rzeczy, których nigdy nie zrobił. Kilku działaczy nowatorsko podeszło do tematu, oskarżając Beane’a, że kłamie, twierdząc, że jego słowa zostały błędnie przytoczone, podczas gdy on nigdy nic takiego nie powiedział. „Nie był błędnie cytowany na dwustu stronach z okładem” — grzmiał z oburzeniem dyrektor generalny Seattle Pat Gillick tuż przed złożeniem przysięgi, że nigdy nie przeczyta książki, i tuż po tym, jak jego drogocenna drużyna Mariners kolejny raz została rozbita w pył przez dysponujący niewielkim budżetem klub Oakland A’s.

Ale Oakland A’s nie zaparł się siebie, a pozorowana debata wkrótce jeszcze bardziej się zaogniła. Nie była tak interesująca, jak mogłaby być prawdziwa debata, ponieważ nie było w niej szansy na prezentację argumentów. Bardziej się kojarzyła z wojną religijną albo niemającą końca i bezowocną dysputą między kreacjonistami i ewolucjonistami. Po jednej stronie tego sporu była zastanawiająca się nad używaniem i nadużywaniem statystyki baseballowej społeczność fanów baseballu, która starała się odpowiadać na pytania, a po drugiej stronie — członkowie Klubu połączeni głębokim, aczkolwiek nie do końca określonym pragnieniem zachowania swego statusu, którzy rzucali obelgi i zadawali prowokacyjne pytania.

Pytanie: Skoro Billy Beane uważa się za takiego cholernego geniusza, jak to się stało, że nie wybrał fenomenalnego gracza z liceum? Jak doszło do tego, że płaci Jermaine’owi Dye jedenaście milionów za rok?

Odpowiedź: Problem nie polega na tym, że Billy Beane jest nieomylny. Chodzi o to, że wprowadził do systemu myśl, żeby to, co z natury rzeczy jest niepewne, czyli przyszłe wyniki baseballisty, uczynić mniej niepewnym. On nie jest wróżbiarzem, po prostu rozdaje karty w kasynie.

Pytanie: Jeżeli Billy Beane jest taki sprytny i twierdzi, że procent na bazie jest tak ważny, jak to się dzieje, że A’s nie zdobywa więcej biegów?

Odpowiedź: Drużyna ta nie zdobywa większej liczby biegów, ponieważ jej procent na bazie wcale nie jest tak wysoki — teraz nawet znacznie niższy niż wcześniej. Ocena procentu na bazie zmieniła się, w dużej części dzięki sukcesom odnoszonym przez Oakland A’s. Nadal procent na bazie pozostaje jednym z ważnych elementów gry Oakland A’s — to dobre ze względów finansowych. Ale problem nie polega na osiąganiu wysokiego procentu na bazie, tylko na wygrywaniu gier tak tanio, jak to jest możliwe. A sposób na tanie wygrywanie meczów to kupowanie tych walorów baseballisty, które rynek ocenia zbyt nisko, i sprzedawanie tych cech, które rynek ceni zbyt wysoko.

Pytanie: Co to za egocentryk twierdzi, że odkrył tę całą statystykę? Procent na bazie! Mój stary kumpel (wpisz nazwisko starego kumpla) wiedział o procencie na bazie od 1873 roku.

Odpowiedź: Oakland A’s nigdy nie twierdził, że odkrył zaawansowaną analizę statystyczną. Twierdzi natomiast, że usiłuje wcisnąć ją w gardło pierwszoligowej drużyny baseballowej.

Chyba nie udało mi się w przekonujący sposób przekazać, że wszystkie idee, które Billy Beane połączył w spójny i skutecznie działający system, wylęgły się w umysłach innych. I rzeczywiście każdy czytelnik Moneyball, który zapoznał się także z opracowaniami Billa Jamesa albo z pracami najlepszych pisarzy baseballowych (Petera Gammonsa, Roba Neyera, Alana Schwarza) lub często odwiedzał strony www: ballprospectus i baseballprimer, mógłby się zastanawiać, o co w tym wszystkim chodzi: Przecież już to wiedzieliśmy. Zamieszanie, przynajmniej według mnie, związane było z tym, że mówiąc metaforycznie, koła w końcu przestały buksować i wjechały na twardą nawierzchnię — za doprowadzenie do tego Billy’emu Beane’owi należą się podziękowania (lub potępienie, w zależności od punktu widzenia). Jego wkładem była odwaga intelektualna. Nie bał się sięgać po pomysły odrzucone albo uznane za śmieszne przez członków Klubu. I miał odwagę je stosować. Nigdy nie myślałem o Beanie jako o geniuszu. Dla mnie był on raczej utalentowanym maklerem z Wall Street nie obdarzonym jakimś nadzwyczajnym talentem do pracy naukowej.

Podczas sezonu 2003 ciągle od nowa musiałem stawiać czoła szerszej grupie czytelników i węższej społeczności członków Klubu. Ale dopiero kiedy Joe Morgan przedstawił mi swoje zarzuty, w pełni zrozumiałem, na czym polegało nieporozumienie. Joe Morgan, gracz z Galerii Sław, komentator ESPN, człowiek zawsze związany z baseballem, był kimś, kogo można by nazwać Prezesem Klubu Towarzyskiego. I kiedy Joe Morgan podjął decyzję, że musi zabrać głos w sprawie Moneyball, ton dyskusji uległ zmianie: przeszedł od dziwnego do surowego i wściekłego. Podczas jednego z chatów w połowie sezonu Morgan został zapytany, co sądzi o książce. Tak odpowiedział:

To normalne, że kiedy pisze się książkę, chce się zostać jej bohaterem. I właśnie to Beane zrobił. Zgodnie z tym, co przeczytałem w „Timesie” („New York Times” przedrukował urywki z Moneyball), Beane jest sprytniejszy od wszystkich. Nie myślę, żeby przysporzyło mu to popularności wśród dyrektorów generalnych i innych ludzi baseballu.

Wielu ludzi wytknęło Joemu Morganowi, że to nie Billy Beane napisał Moneyball. Ale nie przyniosło to efektu. Tydzień później, podczas kolejnego chatu ktoś inny zapytał Morgana, co by zrobił na miejscu Billy’ego Beane’a, by poprawić grę Oakland A’s. Na to, angażując całą swą inteligencję, Joe odpowiedział: „Po pierwsze, nie byłbym Billym Beanem! A gdybym nim był, to nie napisałbym książki pod tytułem Moneyball!”.

W tym tkwiło sedno: Joe Morgan nie przeczytał książki, ale był pewien, że napisał ją Billy Beane. Nawet ludzie z Klubu, którzy mieli świadomość, że jakaś inna istota ludzka podjęła się zapisywania słów, które przyjęły formę książki Moneyball, byli przekonani, że w istocie jest to dzieło Billy’ego Beane’a. Billy Beane powtarzał, że istnieje obiektywny sposób oceniania występów drużyny baseballowej i że on jest najlepszy w tej dziedzinie. Jeszcze gorzej: Billy Beane napisał książkę, żeby powiedzieć, że rzeczy, które członkowie Klubu mówią i robią, są absurdalne.

Było to w pewnym sensie marzenie autora: ludzie najbardziej zbulwersowani jego książką nie mogli uwierzyć, że to on ją napisał. W tym samym czasie poza Klubem poziom zainteresowania i zrozumienia tez książki był wyższy od spodziewanego. Zarząd Oakland A’s odbierał telefony od przedstawicieli niemal wszystkich dziedzin amerykańskiego biznesu i dyscyplin sportowych: od zespołów NHL, NFL i NBA, od firm z Wall Street, koncernów z listy 500 magazynu „Fortune”, hollywoodzkich studiów filmowych, twórców programów baseballowych w college’ach i liceach. Zadzwonił facet kierujący siecią stoisk z hot dogami, który w eksperymencie prowadzonym w Oakland dostrzegł przydatne wskazówki dla siebie (proszę nie pytać o szczegóły). Wydawało się, że każda, nawet najmniejsza, grupka społeczeństwa amerykańskiego popadła w obsesję na punkcie wykorzystywania nieefektywności rynku. Jedynymi osobami więcej niż pewnymi, że nie muszą się niczego uczyć, byli, jak łatwo się domyślić, ludzie z klubów Pierwszej Ligi Baseballu.

To oczywiste, że oni niczego się nie uczyli! Oni to nie był biznes, to był Klub. W biznesie, jeżeli ktoś ujawnia ci sekrety handlowe najbardziej efektywnego konkurenta, wpadasz w zachwyt. Nawet jeżeli masz wątpliwości, bierzesz książkę, czytasz ją i analizujesz. Choćby po to, żeby wiedzieć. Ale nie w baseballu. Baseballowy Klub wpadł w furię. W Klubie nikt nie czuł potrzeby, żeby przeczytać książkę. Działacze wręcz chełpili się tym, że jej nie przeczytali, ponieważ „była obraźliwa, a także niesmaczna”. Tych określeń po raz pierwszy użył Wielki Najważniejszy, Jedyny Specjalista od Baseballu i dyrektor generalny Seattle Pat Gillick.

Co zrobił świat baseballu? Zaczął gwałtownie poszukiwać powodów do zanegowania tego, co się wydarzyło w Oakland A’s i co działo się w Toronto i Bostonie. Nerwowość wynikała z tego, że idea racjonalizacji zarządzania baseballem już się zaczęła rozprzestrzeniać. Boston Red Sox po nieudanej próbie zatrudnienia Billy’ego Beane’a zrobił drugą w kolejności najlepszą rzecz — zatrudnił bardzo inteligentnego młodego człowieka — Thea Epsteina, który uważał Beane’a za swego mistrza. Toronto Blue Jays już wcześniej ściągnął do siebie J.P. Ricciardiego, prawą rękę Beane’a. Zarówno Epstein, jak i Ricciardi spotkali się z kulturowym sprzeciwem — prasa była tak jadowita, że nie dało się oddzielić trucizny przeznaczonej dla nowych zarządzających od tej dla każdego, kto miał czelność przejść przez Fenway Park. W Bostonie interesująca była historia, która nigdy nie została napisana, oraz pytania, które nigdy nie zostały zadane: jeżeli załatwiamy sprawy w mniej więcej ten sam sposób od osiemdziesięciu lat, a rezultaty doprowadzają nas do rozpaczy, czy nie powinniśmy spróbować czegoś innego? Czy nauka nie znajdzie antidotum na „przekleństwo Babe Ruth”[23]?

To, co wydarzyło się w Toronto, doskonale ilustruje podejście „starego” świata baseballu do nowej idei. Ricciardi, nowy dyrektor generalny, zrobił to, co każdy oświecony dyrektor generalny w końcu robi: wylał większość skautów, zatrudnił kogoś obeznanego z analizą statystyczną (Keitha Lawa z baseballprospectus) i niezmordowanie zaczął kupować i sprzedawać graczy, kierując się ich rzeczywistą wartością. Wyrzucił tylu kosztownych graczy, ilu mógł, i zastąpił ich wieloma tańszymi. I zaczął wygrywać coraz więcej meczów. Największy problem miał ze znalezieniem drużyn, które chciałyby przejąć z jego rąk nadęte gwiazdy. (Najlepszym dniem roku był dla niego ten, w którym George Steinbrenner zobaczył, jak prawy polowy Yankee upuszcza wysoką piłkę, wpada we wściekłość i żąda, żeby Yankees odkupił Raula Mendosiego od Jays). On sam zmniejszył listę płac Jays z 90 do 55 milionów. Na efektywnym rynku, gdybyś zmniejszył listę płac o 40 procent, mógłbyś się spodziewać, że przegrasz znacznie więcej rozgrywek. Ale do tego oczywiście nie doszło. Wręcz przeciwnie, z dnia na dzień Jays zmienił się ze smętnej grupki wysoko opłaconych nieudaczników w ekscytującą drużynę. Byli młodsi, tańsi i lepsi.

Większość mieszkańców miasta Toronto doceniła zmianę. Ale nawet tam, w tym szlachetnym i przyzwoitym miejscu, pojawiło się niezadowolenie. Pożałowania godne piski protestu przedstawicieli „Służby Pomocniczej”. Pewnego ranka w sezonie 2003 w „Toronto Star” na pierwszej stronie ukazał się artykuł podnoszący problem nowego oblicza Blue Jays, pod tytułem Białe sójki. Lead, poprzedzony policyjnymi zdjęciami graczy, brzmiał: „W mieście chlubiącym się swą wielokulturowością miejscowy klub baseballowy jest najbielszy w całej lidze. Dlaczego?”. Autor Geoff Baker przeprowadził małe śledztwo. Odkrył, że w liczącej dwudziestu pięciu graczy drużynie pierwszoligowej jest średnio dziesięciu niebiałych zawodników, a w nowym zespole Jays było takich tylko sześciu. Nowy dyrektor generalny systematycznie kupuje tanich białych facetów. Jakie to smutne, jakie pożałowania godne, że w mieście sławnym ze swej różnorodności najważniejszy klub, Blue Jays, już takiej różnorodności nie prezentuje. „Ricciardi nie znajduje innego uzasadnienia jak zbieg okoliczności” — napisał Baker. On oczywiście znalazł własne uzasadnienie. Znalazł je w sposobie, w jaki J.P. Ricciardi kierował drużyną baseballową.

Była to intrygująca linia ataku, ale miała podstawową taktyczną słabość. Wymagała reakcji spoza Klubu. (To jest pięta achillesowa Klubu: nigdy nie może on całkowicie odizolować się od wspierających go ludzi z zewnątrz). Redakcja „Toronto Star” została zasypana listami, od rzecznika gazety zażądano przeprosin za artykuł, a inne dzienniki dokładnie przyjrzały się całej sprawie. W „The National Post” pojawił się miażdżący Bakera artykuł redakcyjny, w którym podkreślono, że twarzami kampanii promocyjnej Jays byli Carlos Delgado i Vernon Wells, obaj czarni. Przypomniano też, że w Toronto mieszka 8 procent czarnych i 2 procent Latynosów, a w drużynie jest 12 procent czarnych i 12 procent Latynosów, więc gdyby artykuł potraktować dosłownie, byłoby to nawoływaniem do zredukowania udziału mniejszości rasowych w drużynie Blue Jays. Za groteskę uznano generalizowanie na podstawie paru przedsięwzięć. „Artykuł zawierający mętne aluzje do rasizmu, niemającego oparcia w faktach, zawierał oszczerstwa na temat klubu baseballowego, którego jedynym celem jest wygrywanie meczów i satysfakcjonowanie kibiców” — napisał „Post”.

Ale największy gniew artykuł wzbudził w szatni Blue Jays. Gracze byli wkurzeni. Zawsze uważali, że są wybierani ze względu na umiejętności, a nie kolor skóry. Carlos Delgado powiedział „Toronto Star”: „To najgłupsza rzecz, z jaką się spotkałem. To kompletnie nie ma sensu. Nikt nie pisze, że w Maple Leafs nie ma ani jednego czarnego, ani że w Raptors 90 procent to czarni gracze. Rasa nie ma z tym nic wspólnego. W szatni nie mamy z tym żadnego problemu i wcale nie potrzebujemy takiego gówna”.

Richard Griffin, redaktor od lat piszący o baseballu w „Toronto Star”, który wsiadł na Ricciardiego od samego początku, zawsze wyrażał swą dezaprobatę wobec postępowania nowych zarządzających drużyną i nigdy nie przegapił najmniejszej okazji do rozdmuchiwania ich najdrobniejszych niepowodzeń, teraz podjął się wytłumaczenia czytelnikom, że zarząd nie powinien „strzelać do kuriera przynoszącego złą nowinę”. Artykuł jego kolegi nie dotyczył rasizmu, powiedział w wywiadzie, lecz... hm, czego on w końcu dotyczył? Rozpaczliwie szukał odpowiedniego sformułowania i stwierdził, że tekst omawiał: „Fluktuacje rasowej mozaiki w baseballu”. Ach, więc o to chodziło — zapewne pomyślał sobie niewinny czytelnik dziennika, drapiąc się po głowie. Po chwili Griffin wyjaśnił, co miał na myśli: „Dyrektor generalny J.P. Ricciardi do spółki z Billym Beane’em z Oakland i innymi wyznawcami nowej fali wierzy, że zbuduje ofensywę poprzez cierpliwość na boisku i niepodejmowanie ryzyka na bazach. To przedwojenny styl gry. Przy przyjęciu takich kryteriów Jackie Robinson[24] nigdy nie grałby w pierwszej lidze”.

Cóż, jeśli chce się oddalić rozmowę od rasizmu, lepiej wybrać bezpieczne tematy. To była akcja najbliższa popisom braci Marx: Griffin, w roli Harpo, widząc przyjaciela w płomieniach, chwyta wiadro i nie zauważywszy, że zawiera ono benzynę, chlusta na niego. Sprawa stała się podwójnie dziwna przez to, że Jackie Robinson był dokładnie takim graczem, jakiego A’s i Jays poszukiwali. Miał wysoki procent na bazie, ogromną siłę jak na drugiego bazowego itd. Także jego wycena była ogromnie zaniżona. Przecież w nowym sposobie budowania zespołu baseballowego chodzi o szukanie mniej spektakularnych wersji Jackiego Robinsona, graczy, którzy z jakiegoś powodu, często ze względu na wygląd, są szykanowani i za nisko oceniani przez rynek.

Jednak ci dwaj redaktorzy z Toronto mieli rację: niezależnie od tego, jak przebiegle insynuowali podtekst rasistowski, ich teksty nie dotyczyły rasizmu. Ta kwestia była tylko narzędziem, bronią w większej, ważniejszej walce, w walce przeciwko ludziom, którzy nie wierzyli w skautów i w ludzi żyjących z pisania o sporcie. Wszyscy ci ludzie tak postrzegali swoich adwersarzy: to głupki z sieciami komputerowymi, statystykami baseballowymi i komputerami, które uznały, że mają coś do powiedzenia na temat budowania drużyny baseballowej. Zasypywany zgniłymi owocami Baker skarżył się, że reakcja na jego artykuł nie była niczym innym jak spiskiem owych głupków. „Podejrzewamy” — napisał do mnie — „że wiele e-maili i listów krytykujących artykuł było częścią dobrze zorganizowanej kampanii zainicjowanej przez internautów i organizacje zainteresowane rozdmuchaniem całej sprawy”. Tych paskudnych ludzi z zewnątrz!

„Białe sójki”, perory niedoinformowanych pisarzy baseballowych, zbyt leniwych, by podnieść słuchawkę telefonu, drwiące uwagi w stacji ESPN, pełne zadufania i protekcjonalne żarty z „geniuszu” Billy’ego Beane’a, to wszystko, na co ich było stać. Żeby bronić Klubu przed nową ideą, jego członkowie musieli obrzydzić samą ideę.

Przed końcem sezonu 2003 czegoś się nauczyłem dzięki opublikowaniu Moneyball. Nauczyłem się, że jeżeli wystarczająco długo szuka się argumentu sprzeciwiającego się zdrowemu rozsądkowi, zawsze się go znajdzie. Przez sześć miesięcy w klubie dawało się wyczuć pragnienie, żeby Oakland A’s zawiódł. Na początku sezonu, już po ukazaniu się książki, przeważała nadzieja, że niedługo trzeba będzie na to czekać. Starając się domknąć budżet, Billy Beane musiał oddać White Sox swego gwiazdora, zamykającego Billy’ego Kocha. W zamian dostał Keitha Foulke’a, miotacza przez wielu znawców spisanego już na straty. Stracił też czwartego zaczynającego grę, Cory’ego Lidle’a, który okazał się za drogi. Jeszcze raz A’s przyszło grać w dywizji ze znacznie bogatszymi klubami. A co gorsza Red Sox i Blue Jays efektywnie polowały na graczy. Jak, na Boga, Oakland A’s miał nadal wygrywać?

A jednak wygrywał. W sezonie wygrał więcej gier niż inne drużyny (z wyjątkiem Giants, Yankees i Braves). Następnie wygrał pierwsze dwa spotkania z pięciomeczowej dogrywki z Red Sox. Oglądało się to z prawdziwą radością, nie tylko wynikającą z tego, że Dawid zwyciężał Goliata, ale i z tego, że można było zobaczyć miny tych, którzy zainwestowali w Goliata, a teraz muszą się psychicznie przygotować na nieuchronne zwycięstwo Dawida. Przez ostatnie trzy lata, zawsze po tym, jak Oakland A’s był wykopywany z play-off, „Służba Pomocnicza” powtarzała starą śpiewkę: A’s nie może wygrać! Ich niechęć do skrótu, sceptycyzm w odniesieniu do kradzieży baz, dziwny gust, jeżeli chodzi o dobór graczy, ich straszliwy brak szacunku do starych baseballowych mądrości — wszystko to, co sprawdzało się podczas sezonu podstawowego, obracało się przeciwko Oakland A’s w barażach. Tak więc po grze numer dwa nikt, dosłownie nikt nie powiedział: „Ach, Oakland A’s nie może pokonać Boston Red Sox. Mogli zawalczyć w pierwszych dwóch spotkaniach, ale z samej natury ich eksperymentu wynika, że nie mogą wygrać w dogrywce”. To, co robili, nie było niczym innym jak rozpaczliwym poszukiwaniem możliwości racjonalnego wytłumaczenia straszliwych przypadków, które miały wkrótce nadejść. Zgoda co do tego, co może się wydarzyć, jakoś krzepła:

Ramon Hernandez zastosował skrót!

A’s wygrał pierwsze spotkanie z serii meczów przeciwko Red Sox, kiedy ich łapacz po dwóch autach rzucił skrót wzdłuż linii trzeciej bazy. Sam akt wywołał chemiczną reakcję w umysłach członków Klubu.

Drużyny Moneyball nigdy nie rzucają skrótów! Te... małe głupki zawsze powtarzają, że sprytni menagerowie nie sprzedają autów w zamian za bazy. Ha! Patrzcie! W porządku, wygrali! Ale stosując skrót, udowodnili, że to my mamy rację!

Mniejsza już o absurd, jakim jest uznawanie, że wynik całego meczu to efekt pojedynczego wydarzenia. Mniejsza o to, że wyjątek nie jest złamaniem podstawowej zasady, że na dłuższą metę błędem jest oddawanie autów w zamian za bazy. Mniejsza o to, że niechęć do skrótów jest tylko niewielką częścią nowego podejścia do baseballu. To nie był skrót poświęcający. Były dwa auty! Ramon Hernandez nie usiłował przehandlować bazy za aut. Zrobił skrót, żeby zdobyć bazę.

Dzięki Bogu Oakland A’s przegrał w pięciu meczach. (Chociaż z pewnością byłoby lepiej, gdyby przegrał w trzech, nieprawdaż?). A wygranie Ligi Światowej przez Florida Marlins oczywiście było efektem charakteru tego zespołu — czegoś specjalnego, co tylko członkowie Klubu byli w stanie zrozumieć. Sprawozdawca sportowy „Baseball America” Tracy Ringolsby, z pewnością najgłośniejszy i najbardziej zajadły krytyk Billy’ego Beane’a, był na scenie, by sapać nad głową Jacka McKeona, managera Marlins, i wypowiedzieć największy komplement pod jego adresem: „on z pewnością nie kupuje teorii zaprezentowanych w książce Moneyball, z których wynika, że drużyny powinny kupować wyłącznie graczy, a już szczególnie miotaczy z college’ów”. Nie miało oczywiście znaczenia, co McKeon myślał o draftach, ponieważ to nie on zbudował drużynę Marlins — został do niej przeniesiony w połowie sezonu. McKeon miał to coś specjalnego, co rozumiał Ringolsby, a czego faceci tacy jak Billy Beane nigdy nie będą mieli. Ten kawałek męskości, którego te małe głupki nigdy nie zrozumieją. To coś orzeźwiającego, co Ringolsby czuje w kościach, a czego ci mający miękką szczękę outsiderzy mieć nie mogą. To coś specjalnego, co pozwala na zdobycie mistrzostwa.

Posiadanie tego czegoś specjalnego lub tego nieposiadanie przypadkiem jest kolejną rzeczą, która zdaniem Ringolsby’ego była wyraźnie widoczna w Moneyball. Problem nie polegał na tym, że ego Billy’ego Beane’a wymknęło się spod kontroli. Polegał na tym, że autor Moneyball „ma ograniczoną wiedzę o baseballu i jest całkowicie zauroczony osobą Billy’ego Beane’a”. Ograniczona wiedza o baseballu — to brzmi jak słowa ostatecznego potępienia, ale co to znaczy? Z pewnością nie oznacza to, że Ringolsby czegokolwiek dokonał na boisku baseballowym w poważnym meczu, bo on nigdy nawet nie zbliżył się do boiska. Nie oznacza to też, że ten dziennikarz podjął choćby próbę zrozumienia ludzi z Oakland i pojęcia, do czego oni zmierzają, bowiem nigdy się nie zniżył do przeprowadzenia z nimi wywiadu. Pomyślcie o tym! Facet, który zarabia na życie, pisząc o baseballu, nigdy nie zadał sobie trudu podniesienia słuchawki i poproszenia Billy’ego Beane’a o wyjaśnienie, do czego on zmierza. Ograniczona wiedza o baseballu? Co to oznacza? Wydaje mi się, że oznacza to, iż Ringolsby jest kolejnym niewysportowanym facecikiem, który sam sobie wyznaczył zadania: ma odstręczać ludzi od gry. Facecikiem, który w swoim mniemaniu robi to dla innych. On nie jest dziennikarzem baseballowym, on jest wykidajłą.

Jednak ten facet miał swoje pięć minut. Kiedy siada, żeby napisać artykuł, wie w głębi serca, że pisze w imieniu wielu ludzi pracujących na bliskich peryferiach baseballu. Może należeć tylko do „Służby Pomocniczej”, ale jego poglądy odzwierciedlają poglądy na grę tych, którzy są członkami Klubu. Wielu ludzi, którzy podejmują decyzje związane z budowaniem drużyn baseballowych, myśli tak jak on. To dlatego możliwe jest, że na boisku zespół bez pieniędzy może wygrać tak wiele meczów.

PODZIĘKOWANIA

Nigdy nie udałoby mi się napisać tej książki bez pomocy i zachęty ze strony Oakland A’s. Wiele osób pracujących w tej organizacji pojawia się na jej kartach, ale kilka postaci, które były dla mnie ważne, nie. I tym chciałbym podziękować w szczególności. Współwłaściciel drużyny Steve Schott zabrał mnie na mecz i zachęcał do prowadzenia rozmów. Stanowiące pierwszą linię obrony zarządu Betty Shinoda, Wilona Perry i Maggie Baptist nigdy nie dały mi odczuć, że w Coliseum nie jestem mile widziany. Jim Young i Debbie Gallas czynili moją pracę łatwiejszą. Mickey Morabito, który nie miał żadnego interesu w tym, żeby pozwolić mi się zbliżyć do firmowego samolotu, wziął mnie na przejażdżkę. Keith Lieppman i Ted Polakowski, choć pewnie się dziwili, dlaczego tak narzucam się ich graczom niższej ligi, ułatwili mi spotkanie z nimi. Steve Vucinich mógłby mnie zapytać, jaki interes mam w przebywaniu w ich domku klubowym, ale zamiast tego robił wszystko, żebym czuł się tam dobrze — mało brakowało, a dałby mi uniform Oakland A’s z nazwiskiem LEWIS i wysłał mnie na boisko. Jim Bloom przedstawił mnie graczom pierwszej ligi i pomógł mi w zaprezentowaniu im mojego projektu. Dwaj z tych graczy, Tim Hudson i Barry Zito, pomagali mi bardziej, niż to wynika z kart książki.

Kilku starych przyjaciół czytało rękopis w części lub w całości i ratowało mnie przede mną samym. Byli to Tony Horwitz, Gerry Marzorati, Jacob Weisberg i Chris Wiman. Kilku nowych przyjaciół przekopywało się przez pierwszy szkic i pomagało w zakresie wiedzy o baseballu: Rob Neyer, Dan Okrent i Doug Pappas. Dick Cramer i Pete Palmer oferowali bezcenne konsultacje dotyczące teorii i historii sabermetryki. Alan Schwarz pomógł mi w zgłębianiu historii baseballowej statystyki, było to niezwykle wspaniołomyślne z jego strony, ponieważ wówczas sam pisał książkę poświęconą tej tematyce.

Roy Eisenhardt przedstawił mnie Billy’emu Beane’owi — przez dłuższy czas nie mogło do tego dojść, i nie bez powodu. Kiedy przeglądam notatki, jest dla mnie jasne, że książka powstała dzięki trwającej w sumie rok rozmowie z Billym Beane’em, Paulem DePodestą i Davidem Forstem. A jednak ani razu żaden z nich nie próbował kontrolować, czy jakkolwiek ingerować w to, co zamierzałem napisać. Zawsze będę im wdzięczny za ich wielkoduszność.

Mam zaszczyt pisania dla edytorskiego odpowiednika Oakland A’s. Zachęcanie mnie do pisania o baseballu było tak odważnym posunięciem, jak powiedzenie Scottowi Hattebergowi, że będzie grał na pierwszej bazie. Za to jestem nadzwyczajnie wdzięczny mojemu wydawcy Starlingowi Lawrence’owi i jego asystentce Morgen Van Vorst. Bill Rusin, dyrektor biura sprzedaży Norton, powinien dać czerwone światło przedsięwzięciu, zanim się na dobre zaczęło, ale udawał, że je aprobuje. Miałem to szczęście, że mogłem zaprezentować tę książkę Oliverowi Gillilandowi, lecz radość z tego powodu przyćmiewa smutek związany ze świadomością, że już nigdy nie będę mógł tego zrobić.

Za pomoc praktycznie w każdej fazie projektu jestem wdzięczny mojej żonie Tabicie Soren. Jej imponujące oficjalne statystyki nie oddają w pełni perfekcji jej działań.

PRZYPISY

[1] Ron Guidry – leworęczny pałkarz New York Yankees (1975–1988) i w latach 2006–2007 trener pałkarzy tego zespołu, noszący przydomek „Luisiana Lightning” (Luizjańska Błyskawica) i „Gator” (Aligator).

[2] Pod koniec lat 40. XX w. zawodnicy mieli przelotny kontakt z psychoanalizą. Stary klub St. Louis Browns wynajął psychologa o nazwisku David Tracy, który specjalizował się w terapii hipnozą. Tracy napisał o swych doświadczeniach książkę pt. Psycholog na pałce, w której wyjaśnił, dlaczego ludzie związani z baseballem niechętnie zwracają się o pomoc do psychiatrów. Tracy opisał w niej także swoją technikę: „[Miotacz Brownsów] leży na kozetce, a ja stoję z tyłu. Trzymam palec jakieś sześć cali od jego oczu, każę mu się weń wpatrywać i równocześnie powtarzam: – Twoje nogi robią się ciężkie. Baaaarrrdzo ciężkie. Twoje ręce stają się ciężkie, baaaarrrdzo ciężkie. Zapadasz w głęboki, głłłęęęboooki sen”.

[3] Jose Canseco Capas – zawodowy manager baseballu, a wcześniej gracz pola i łapacz w zespole Yuma Scorpions.

[4] W celu pełniejszego zapoznania się z historią punktacji zawodników zob. Jules Tygiel Past Time: Baseball As History z 2000 roku.

[5] Niewidocznym dodatkowym efektem baseballowego fanatyzmu jest to, że wpływa on również na współmałżonka fanatyka. „Bill ukrywał swoje zainteresowanie baseballem, kiedy zaczęliśmy się spotykać” – powiedziała jego żona. „Gdybym wiedziała, jak jest wielkie, nie jestem pewna, czy zaszlibyśmy daleko”.

[6] Nazwa powstała z akronimu SABR, oznaczającego Society for American Baseball Research (Stowarzyszenie do Badań nad Amerykańskim Baseballem). W 2002 roku stowarzyszenie liczyło około siedmiu tysięcy członków.

[7] Wydana w 2001 roku przez Bibliotekę Amerykańską wspaniała antologia amerykańskiego pisarstwa o baseballu zawierała utwory Roberta Frosta, Johna Updike’a i innych znanych pisarzy, z których żaden nigdy nie powiedział nic tak interesującego o baseballu jak Bill James. A o nim nie było tam ani słowa.

[8] Fielder – w baseballu gracz defensywny pola (przyp. tłum.).

[9] Te „procenty” zostały wymyślone po to, żeby zwieść każdego, kto gotów byłby pomyśleć, że to idiotyzm. Istnieje jedna rzecz dająca 110 procent drużynie, ale i inna pozwalająca na zdobycie w większości przypadków 1000 procent na bazie. Procent na bazie to w rzeczywistości „na bazie na tysiąc”. Pałkarz, który zdobędzie bazę cztery razy przy dziesięciu próbach, ma procent na bazie na poziomie czterystu (0,400). Procent skutecznych uderzeń jest jeszcze bardziej mylący – w mianowniku ułamka jest liczba cztery tysiące. Najlepszy możliwy procent skutecznych uderzeń to wywalczenie biegów do bazy domowej za każdym razem – to cztery tysiące: cztery bazy na każde pojawienie się na stanowisku pałkarza. Ale ze względów praktycznych procenty na bazie i procenty skutecznych uderzeń przyjmuje się, jakby były mierzone w identycznej skali. Tak czy inaczej większość pierwszoligowych graczy ma procent na bazie na poziomie między 0,300 a 0,400, a procent skutecznych uderzeń zawiera się w zakresie od trzystu pięćdziesięciu (0,350) do pięciuset pięćdziesięciu (0,550).

[10] Pomimo że grał na pozycji łapacza, Hatteberg do spółki z kolegą z drużyny Rayem Durhamem skończył sezon 2002 na trzynastej pozycji w Lidze Amerykańskiej w kategorii procent na bazie. Za jego plecami, poza resztą Oakland A’s, znaleźli się multimilionerzy, o pokonaniu których nie miał prawa marzyć, tacy jak: Derek Jeter, Johnny Damon i Nomar Garciaparra.

[11] Hatteberg skończył sezon 2002 na trzeciej pozycji w lidze (zaraz za Frankiem Thomasem i Jasonem Giambim) w kategorii: ilości narzutów w relacji do liczby występów na płycie.

[12] Pod względem współczynnika spacerów do wyautowań w sezonie 2002 Hatteberg uplasował się na czwartej pozycji w Lidze Amerykańskiej za Johnem Olerudem, Mikiem Sweeneyem i Scottem Speziem.

[13] Tom Ruane, badacz kojarzony z „Retrosheet”, czasopismem, które wyewoluowało z „Project Scoresheet” Billa Jamesa, zamieścił następujące wyliczenie: od 1961 roku jedynym zespołem z lepszymi od Oakland A’s osiągnięciami w drugiej połowie sezonu zliczanymi w okresie czteroletnim 1999–2002 była drużyna Atlanta Braves w okresie 1991–1994. Żaden inny zespół tak bardzo nie poprawił się w połowie sezonu.

[14] W amerykańskim slangu furbush to wulgarne określenie owłosienia w miejscach intymnych kobiety (przyp. tłum.).

[15] Stary Yeller, w wersji oryginalnej Old Yeller, to żółty brzydki pies z powieści dla dzieci pod tym samym tytułem (przyp. tłum.).

[16] Można by myśleć, że gracze chcieliby wyeliminowania konieczności wypłaty rekompensaty przez kluby, które zwerbowały zawodnika z wolną kartą, na rzecz biedniejszych klubów, które takiego zawodnika straciły. Praktyką było opodatkowanie wolnej karty. Ale praktyka dawała także związkom graczy prawo weta w stosunku do zmian, które właściciele chcieliby wprowadzać do draftu amatorów, a ten element związki ceniły ponad wszystko.

[17] Miał rację w kwestii naboru w drafcie.

[18] Podane liczby pochodzą z oficjalnych dokumentów Pierwszej Ligi Baseballu z dnia 31 sierpnia 2002 r. Tabela odzwierciedla jakość sezonu 2002, podczas którego kilka ubogich klubów dostało się do play-off, a żaden z bogatych klubów nie awansował do Mistrzostw Świata, ale w żaden sposób nie wpłynęła na dominujący w Pierwszej Lidze Baseballu pogląd na rolę pieniędzy w baseballowym sukcesie. Komisarz Bud Selig nadal twierdzi, że klub Oakland A’s, który odnotował niewielki zysk, był i tak skazany. „Żądamy od nich (od Oakland A’s), żeby walczyli na stadionie, na którym nie da się walczyć” – powiedział w lutym 2003 roku. „Nie dadzą sobie rady bez nowego stadionu”.

[19] W liczącej pięć meczów serii Scott Hatteberg uzyskał wynik 7:14 z trzema spacerami, bez zbić, zwanych strajk autami, dzięki biegom domowym i paru dublom. Wywalczył pięć biegów i wybił trzy. Chad Bradford zmierzył się z dziesięcioma pałkarzami i wyautował dziewięciu z nich, siedmiu na niskich piłkach. Dziesiąty pałkarz trafił balona na singla. Bradford wyszedł ze swego dołka po dwudziestej wygranej. Jego wiara w siebie powróciła mniej więcej w tym samym czasie, kiedy Scott Hatteberg zaczął mu opowiadać to, że pałkarze mówili o niewielkich szansach na pierwszą bazę w grze przeciwko niemu. Po tym, jak drugi bazowy Anaheim Adam Kennedy wybił balona na singla z narzutu Bradforda, zwrócił się do Hatty’ego i powiedział: „Jezu Chryste, niemożliwe, żeby to było tylko 135 kilometrów na godzinę”.

[20] Stanowisko objął Theo Epstein, dwudziestoośmioletni absolwent Yale, który nie miał żadnego doświadczenia w zawodowym baseballu.

[21] Bebe Ruth – przydomek sławy baseballowej z lat 1914–1935 Johna Hermana Rutha (przyp. tłum.).

[22] Służba Pomocnicza Kobiet – autor nawiązuje do WAAF (Women’s Auxiliary Air Forces – Służba Pomocnicza Kobiet Sił Lotniczych) lub podobnych formacji istniejących w Wielkiej Brytanii albo, co bardziej prawdopodobne, do Women’s Auxiliary to the American Society for the Prevention of Cruelty to Animals (Służba Pomocnicza Kobiet Społeczeństwa Amerykańskiego dla Zapobiegania Okrucieństwu wobec Zwierząt), organizacji utworzonej w USA w 1907 r. (przyp. tłum.).

[23] Przekleństwo Babe Ruth – rozdmuchiwane przez media, wyimaginowane powody, dla których drużynie Boston Red Sox nie udało się wygrać Ligi Światowej w latach 1917–2005. „Babe Ruth”, „Bambino”, to przydomki George’a Hermana Rutha, fenomenalnego gracza Pierwszej Ligi Baseballu z lat 1914–1935, grającego kolejno w Boston Red Sox, New York Yankees i Boston Braves, uhonorowanego wprowadzeniem do Baseballowej Galerii Sławy (przyp. tłum.).

[24] Jack Roosevelt „Jackie” Robinson – pierwszy czarny gracz w Pierwszej Lidze Baseballu. W 1947 r. wszedł w skład Brooklyn Dodgers. Sześciokrotnie grał w Lidze Światowej, miał duży udział w zdobyciu przez Dodgers mistrzostwa świata w 1955 roku. W 1962 r. trafił do Baseballowej Galerii Sław (przyp. tłum.).