E-book jest zabezpieczony znakiem wodnym

Natalii

Nie wiem, od czego zacząć.

Standardowo zaczyna się tak: „mam na imię Krystyna, jestem alkoholiczką i narkomanką”. To bardzo chujowa formuła. Wszyscy musimy się jej nauczyć.

To znaczy: nie wszyscy. Ci, którzy mają problem.

Postanowiłam przed trzydziestką zostać osobą zdrową. Usłyszałam, że w związku z tym nie mogę już palić jointów i mam pójść do betonowej przychodni ds. uzależnień, gdzie nie trzeba płacić za terapię, i żebym miała blisko, bo nie będzie mi się chciało chodzić.

I tak mi się nie chciało.

Bo komu by się chciało zamieniać upojne noce w Jadłodajni Filozoficznej, gdzie każdy może zostać menadżerem twojego zespołu, na spotkania w przychodni NFZ z tym państwem, co mają kuratora, wyrok i rozwód w toku. Kiedy wskoczyłam tam za pierwszym razem w swoich zielonych baletkach, czułam się, jakby mnie ktoś wyciął z innego magazynu lajfstajlowego.

To jest oczywiście długa historia.

Myślałam wielokrotnie nad tym, kiedy się zaczęła, i zawsze miałam wrażenie, że jednak w Mrągowie. Mój stary był dyskdżokejem, puszczał płyty na dyskotece. Raz w miesiącu jechaliśmy na tydzień całą rodziną, czasem z babcią, do hotelu Mrongovia nad jeziorem Czos. Miałam trzy albo cztery lata, obudziłam się w środku nocy w pokoju hotelowym i nikogo nie było. Nie wiedziałam, co mam zrobić, obudziłam się w epoce poatomowej, nikt mi nie mógł nic wyjaśnić i strasznie się bałam. I wyszłam, bo to było na parterze, boso na trawę, i krzyczałam: „mamo, mamo”, i nie wiedziałam, dokąd iść.

Właśnie tak się czuję przez całe życie.

* * *

Jeszcze zanim zacznę, chcę powiedzieć coś, co odkryłam zupełnie niedawno.

KAŻDY‍ SIĘ WSTYDZI.

KAŻDY SIĘ WSTYDZI TRZECH RZECZY.

ŻE NIE JEST ŁADNY.

ŻE ZA MAŁO WIE.

I ŻE NIEWYSTARCZAJĄCO DOBRZE RADZI SOBIE W ŻYCIU.

KAŻDY.

Dlaczego więc nikt się do tego nie przyznaje? Dlaczego nikt o tym nie mówi? O ile łatwiej by się nam rozmawiało na przyjęciach, gdyby można to było powiedzieć głośno.

Raz

To było tak, że od zawsze wiedziałam, że lubię pić alkohol.

To było tak, że w najgorszych momentach, kiedy z rąk wymykały mi się miłości, sens życia i energia, wiedziałam, że istnieje lekarstwo.

To było tak, że ciężko byłoby mi wymienić lepszą rzecz niż zmiana świadomości.

Obawiam się, że to jest tak jak w amerykańskim filmie; okazuje się, że główny oskarżony miał po prostu ciężkie dzieciństwo, a scenarzysta nie chce rezygnować z tego wątku.

Bo kiedy ja myślę o swoim, to przestaję oddychać. Nie jakoś spektakularnie, tak po prostu, przechodzę w stan gotowości. I kiedy piszę: „od zawsze wiedziałam, że lubię pić”, to pamiętam ten wieczór, czerwiec, skończyłam czternaście lat, do mojego pokoju wchodzi las. Już od dawna mam wymyślony cały świat, do którego uciekam, który opisuję na lekcjach w pamiętniku i w którym jestem wszystkimi osobami. Włączam muzykę, to był niemiecki zespół, nazywał się Rainbirds, i wypijam sangrię. Jest słodka, kwaskowata, dobra. I po raz pierwszy w życiu się nie boję. Moje ciało pokrywa biomechaniczna różowa łuska, plecy stają się proste. Patrzę na siebie w lustrze i widzę, że moje oczy są mocne.

Nikt o mnie nie wiedział, nie wiedzieli rodzice, nie wiedziała Violetta Drozd, nauczycielka geografii, ani Anna Góra od fizyki, która podobno popełniła później samobójstwo, nie wiedziały moje koleżanki, które miały pachnące gumki do ścierania. Codziennie rano przed szkołą, na czczo brałam trzy potężne hausty wódki, której rodzice mieli wiele butelek w piwnicy. Potem to, co zostało, rozcieńczałam sangrią, wlewałam do półlitrowej butelki po wodzie mineralnej i chowałam do tornistra, przywiezionego kiedyś przez tatę z zagranicy.

Kiedy przeglądam swoje dzienniki z ósmej klasy, trafiam często na zdanie, które pisałam do siebie jako swój wymyślony przyjaciel: „za dużo pijesz”.

Po raz pierwszy film zerwał mi się na ognisku kończącym podstawówkę. Rozpaliliśmy je w lasku przy kortach. Pamiętam jeszcze, że całowałam się z Krzyśkiem, że to było chyba jakieś wyzwanie, bo nikt nie chciał całować się publicznie, a ja w ten sposób znalazłam się w centrum uwagi. Potem nagle jestem w pokoju Marii, z którą się przyjaźniłam. Mama Marii podsuwa mi pod twarz plastikową miskę i w ten sposób orientuję się, że wymiotowałam. Jest mi przykro, że tak się stało, przykro, że nie pamiętam, jak się tam znalazłam.

* * *

Chodzi o zabawę. I o poczucie występności. Gdy twoje koleżanki z klasy humanistycznej poprawiają rozprawkę o Słowackim, ty urywasz się z kolegami na wagary. Palicie papierosy i pijecie piwo. Jesteście outlaws. Jesteście poza prawem.

Potem okazuje się, że z każdym jesteś w stanie nawiązać relację, jeśli spotkacie się przy piwie. Po kilku kieliszkach wina świetnie zwierza ci się koleżankom. Po butelce – jesteś królową życia. Śpiewasz na głos piosenki i nie możesz się nadziwić, jaka jesteś fajna.

Jeśli boisz się w nocy, jeśli twój chłopak znowu ma coś ważniejszego do zrobienia, niż się z tobą spotkać, jeśli nie masz się do kogo odezwać – istnieje na to cudowne lekarstwo.

Ponieważ nie narzekałam na nadmiar kontaktów towarzyskich oraz na wysoką samoocenę, bardzo pokochałam ideę zmieniania stanu świadomości.

Ponieważ od zawsze lubiłam mówić sama do siebie. I wydawało mi się, że nie spotykam osób, które interesowałyby się pęknięciami w rzeczywistości i lubiły śmieci, bo ich nie ma w Falenicy po prostu. To było nieprzyjemne, ale zmiana stanu świadomości była trochę, jakbym wyjechała z Falenicy, i mogłam wyjeżdżać, nie wyjeżdżając, i to było spoko.

Ponieważ gdybym miała pracować w biurze po osiem godzin dziennie przez pięć dni w tygodniu, czułabym się, jakby mnie życie zrobiło w chuja.

Ponieważ liczy się wolność, wolność i swoboda.

Ponieważ jeśli siedzisz w domu sama z zestawem ulubionych płyt, to kiedy pijesz drugą butelkę szampana, nie jest ci smutno, że jesteś sama.

Ponieważ Jean-Paul Sartre twierdzi, że piekło to inni.

Ponieważ‍ w środku jesteś spiętym, wystraszonym ciałkiem, które wolałoby porozumiewać się z otoczeniem za pomocą dziwnych dźwięków, a nie zdań wielokrotnie złożonych z orzeczeniem, bo przecież słowa nie oddają stanów emocjonalnych i nie są zdolne wyrazić tego, co najważniejsze, oraz ponieważ nie za bardzo masz z kim podzielić się tą refleksją.

Ponieważ nie dajesz sobie chwili wytchnienia, od jedenastego roku życia wydaje ci się, że coś musisz, i w związku z tym potrzebujesz narzędzia, które cię rozbroi.

* * *

To trwało długo.

Od ogólniaka do momentu gdy na zerwanym filmie rozbiłam sobie nos, minęło jedenaście lat. Jechałam na trzy tygodnie do Międzyzdrojów z obcymi osobami, z tak zwanymi kolegami z pracy, z którymi łączyło mnie głównie to, że wieczorami można się było razem najebać. Mieliśmy wszyscy modne ciuchy i byliśmy mistrzami ciętej riposty, ale nigdy nie rozmawialiśmy naprawdę. I na stacji benzynowej we Włocławku potknęłam się i nie złapałam swojej twarzy. Nikt nie rozumiał, dlaczego nie zadziałał instynkt samozachowawczy, dlaczego się nie osłoniłam. Teraz widzę w tym coś symbolicznego. Nie wiem, jak to wszystko się stało. Pamiętam tylko, że był szpital i kompletny brak zgody na komunikat „pęknięty nos”.

Ja. Gwiazda telewizji.

Wszyscy mi współczuli i robili sobie ze mną wesołe zdjęcia. Opowiadali, jak złamali nogę po pijaku. „No chyba żartujesz, że chcesz przestać pić”, mówili, „przecież nic się nie stało”, mówili i nie widzieli, że jestem sztywna z przerażenia. Bo oto otrzymałam od rzeczywistości wyraźny sygnał, że mam problem z alkoholem, że koniec. Że się doigrałam. Że nie ma więcej picia. Trzeciego dnia pojechałam do mojego chłopaka, obejrzeliśmy na komputerze 9 łatwych kawałków i wypiliśmy po trzy czarne specjale na głowę.

* * *

Pamiętam‍ taką myśl z najdziwniejszego momentu życia, kiedy nie miałam już domu rodzinnego ani nic w zamian, że nie ma co się martwić, bo sklepy monopolowe są w całej Polsce oraz na całym świecie. Ta myśl mnie krzepiła. Wszędzie dostępne za niewielką opłatą poczucie bezpieczeństwa, przeistaczające się w trakcie konsumpcji w poczucie wspaniałości, doniosłości i umiłowania wszystkiego.

Pamiętam też wszystkie niedziele, kiedy budziłam się z odorem alkoholu w ustach i bez otwierania oczu wiedziałam, że nie będę lubić swojego odbicia.

Pamiętam, jak po pijaku jadłam wszystkie rzeczy zabronione dbającej o linię współczesnej kobiecie. Pamiętam, jak zjadłam na raz dwa mazurki i dziewięć bułek. Następnego dnia mówiłam sobie, że nie zasługuję na to, by chodzić w sukience, bowiem dziewczęta o twarzach z bułki nie zasługują na sukienki, tylko powinny za karę siedzieć w ciemnym pokoju.

* * *

Budzisz się rano, najpierw czujesz posmak etanolu. Skórę masz wysuszoną jak kabanos, w głowie zaczyna ci powoli pulsować błękitny młoteczek. Już wiesz, że wczoraj piłaś. Najpierw w panice myślisz, czy pamiętasz, jak dotarłaś do domu. Niestety zazwyczaj nie pamiętasz i to jest pierwszy powód do wstydu. Potem wiesz, że cały dzień będzie do dupy. Nie masz siły wstać z łóżka. Do momentu kiedy znowu zaśniesz, będzie wielkie nic.

Ja po takiej nocy miałam rozsypane po dywanie płatki kukurydziane i dwie napoczęte puszki piwa. Potem sprawdzałam telefon, bo możliwe, że dzwoniłam około tysiąca razy do mojego chłopaka i z nim zrywałam.

A przecież noc była kolorowa, mogłam wszystko, bawiłam się przy piosenkach i rozmawiałam z ludźmi – więc czemu, ach czemu jestem teraz przekonana, że muszę wszystkich przepraszać i przede wszystkim zrobić coś, żeby mnie ewentualnie polubili?

* * *

Naprawdę ciężko się tym nie zmęczyć. I tym, że tylko przez dwa dni w tygodniu jesteś ładna. Bo najpierw masz twarz z polędwicy, potem masz twarz z waty i dopiero trzeciego dnia zaczyna schodzić ci to wszystko, płyny w organizmie się stabilizują i trzeciego dnia jesteś już ładna. Myślisz sobie, że pewnie gdybyś nie piła, to nie musiałabyś ładować pół kilo tapety na twarz, żeby uzyskała jednolity koloryt, no ale co, miałabyś nie pić?

Jak masz nie pić, skoro wyjeżdżasz na wakacje do wioski buddyjskiej, gdzie młodzi zdolni uczą się o pozytywnych stronach negatywnych emocji, a na koniec i tak jest zabawa, i jak ma być zabawa bez czterech piwek? No jak?

Zresztą umówmy się – chodzi o to, żeby po tych trzech, czterech dniach mieć jakiś fun, żeby coś się działo. Żeby nareszcie siebie poczuć.

Bo tak to nie czujesz.

Tak to jest mgła i szare pola, i ZUS, i rachunki i pamiętasz, że nie napisałaś pracy magisterskiej, i zazwyczaj wszędzie chodzisz sama. Ale nie trzeba się bać tego chodzenia samemu, prawda, bo wystarczy wpaść do Jazzgotu i wypić dwa piwa i ktoś znajomy zawsze się znajdzie.

Teraz, jak ktoś znajomy się znajduje, to ja najchętniej spierdalam. Żeby tylko się nie zastanawiać, co powiedzieć. Żeby nie urazić. Bo nie wiem, jak się mówi do ludzi.

* * *

Jest sobotni wieczór, a ja nie tańczę. Nie maluję się. Nie szukam rajstop w pośpiechu. Nie zdzwaniam się ze znajomymi. Ja oglądam Monikę Richardson i piję herbatę.

I czasem mi szkoda, że jednak nie zakładam rajstop, i mam wrażenie, że mieszkam w piżamie.

Zastanawiam się, co robią teraz te dziewczęta z artykułu w „Elle”. Poznałam zupełnie nowe słowo: „imprezowiczki”. Czyli laski, które nie potrafią się bawić bez alkoholu. Pokazywali je w programie na TVN Style. Były z Anglii, najebywały się codziennie, a program był wesoły i dystyngowane panie miały zmienić je w damy. Imprezowiczki.

Terapeuta powie im: „no to, proszę pani, musi pani zachować abstynencję. Zapraszam najpierw na spotkania grupy motywacyjnej, cykl dwunastu spotkań trzy razy w tygodniu, a potem na terapię wstępną. To jak, podpisujemy kontrakt?”.

Najpierw będą udawać przed sobą, że nie mają problemu, chociaż nie chciałabym znać stanu licznika ich przygodnych kontaktów seksualnych. Bo po prostu każdy najpierw udaje przed sobą, że nie ma problemu, mimo że ma zbunkrowane zapasy.

Być może potem będą pić, żeby sprawdzić, czy urwie im się film.

Być może wczasy w Nałęczowie i nowy krem Shiseido już nie wystarczą.

Pójdą wtedy do prywatnego psychoterapeuty sto pięćdziesiąt złotych za czterdzieści pięć minut.

Jeśli będzie uczciwy, odeśle je do systemu. Tam nie ma Shiseido.

System to sponsorowane przez NFZ placówki z paprotkami, linoleum, lamperią i tablicami z płyty pilśniowej, do których przyczepione są karteczki z napisami „Kącik różności”, „Spotkania al-anonek odbywają się”, „Ksiądz Marek przyjmuje w czwartki o osiemnastej” oraz zdjęcie wody i ksero artykułu pod tytułem „Historia Stefana Zadury”.

* * *

Najgorsza rzecz, jaką słyszy w swoim życiu ktoś, kto ma problem z alkoholem, brzmi: „nie możesz więcej pić”. Jest to też pierwsza rzecz, którą słyszy, kiedy zdefiniuje siebie jako kogoś, kto ma problem z alkoholem.

Wyobrażasz to sobie?

Ale czy naprawdę wyobrażasz to sobie?

Wesela,‍ mecze, koncerty, zejścia z gór, wejścia na góry, wypady z kumplami na łódkę, winko z dziewczynami, sylwester, wakacje, urodziny, awans, wyjazd integracyjny. Nie możesz pić.

Ale najgorsza w tym wszystkim jest ta szczotka ryżowa, która owija ci się wokół mięśni poprzecznie prążkowanych: nie ma, że weekend, nie ma, że spotkanie towarzyskie, jesteś zwarty i gotowy, możesz pracować, możesz robić siku, możesz tysiąc razy sprawdzać, czy zamknąłeś drzwi, ale jeśli myślisz, że wolno ci się pozbyć palącego ołowiu z nerwów za pomocą piwka („pierwsze piwo smakuje najlepiej”), to jesteś w błędzie, bo ty już masz damę kameliową na czole, już jesteś nim, i masz chodzić do betonowej przychodni, i na mityngi AA.

Oczywiście możesz też posłuchać rady mojego kumpla, który jak odbierałam od niego rower dzień po tym, kiedy kompletnie nawalona nie byłam już w stanie na nic wsiąść, zapytał: „ooo, czyli nie możesz pić W OGÓLE?”, no nie mogę, nie mogę, bo chcę więcej, bo chcę tyle, aż pęknę, bo chcę, żeby to się nigdy nie skończyło…

– Jointy.

– Co „jointy”?

– Musisz zacząć jarać jointy. Zrobisz prawo jazdy, będziesz mogła jeździć po mieście, wpadać do klubu na dwadzieścia minut, żeby pogadać z ludźmi, i odwozić ich. Mój kumpel tak ma i jest gites. I wszyscy go lubią.

Posłuchałam go. Dlatego jestem alkoholiczką i narkomanką.

* * *

Nie wiem skąd, ale naprawdę wiedziałam od zawsze. Tylko chowałam ten wstyd. Tylko szukałam usprawiedliwienia, żeby bawić się dalej. Bo inaczej by mnie nie było. Inaczej nie wyszłabym z domu.

Może stąd, że niezależnie od tego, jak przebiegała impreza, kończyła się dla mnie wtedy, kiedy kończył się alkohol.

Może stąd, że kiedy leżałam z grypą, to w ogóle nie przeszkadzało mi to w piciu piwa od drugiej po południu, a potem było jeszcze weselej, pod warunkiem że nie przesadziłam.

Może stąd, że pewnego dnia stwierdziłam, że nie sprzątałam w swoim pokoju od miesiąca i wszystko pokrywa warstwa niezidentyfikowanego syfu.

A może stąd, że pod koniec zajęć akademickich myślałam intensywnie o tym, czy kupię piwo, kiedy będę wracać do domu, czy też nie, chociaż mogłabym myśleć o łazankach, frezowaniu albo o tym, jaka jestem sympatyczna.

Nigdy nie potrafiłam zrozumieć, dlaczego ludzie nie chodzą cały czas najebani. A w każdym razie wtedy, kiedy nie pracują, bo faktycznie nie umiem pracować, jak jestem pijana. Nie można być takim rozmazanym w myślach, trzeba się skupić. Ale POTEM? Potem?!

Były jeszcze inne dziwne sytuacje. To akurat nie była niedziela, ale nazwijmy ją niedzielą, bo chodziło o to, żeby przeżyć ten dzień jak niedzielę, i o to, że skończyło się to, co miało być na jutro, a ja miałam sklep przez skwerek. Sklep, gdzie za kasą rezydowała prawdziwa Królowa Przedmieścia, w tipsach i w obcisłych różowych swetrach, może wiekowa, ale świadoma swojej wartości tak bardzo, że odmawiała podliczania zakupów, które nie zostały ustawione do niej kodem kreskowym. Królowa znała i mnie, i w ogóle wszystkich z osiedla, czasem łaskawie rzucała dobrą radę, „seler konserwowy jest bardzo dobry, ja sobie już trzy słoiki kupiłam”, i należało ją szanować, i mówiła do mnie „złotko” albo „córuś”. Z trudem wciągnęłam dżinsy i zawiązałam trampki, położyłam wiele na twarz, umalowałam rzęsę i idę po te piwa, po tych piw sześć, co zrobią mój dzień, jak to mówią Amerykanie, a Królowa patrzy na mnie z przestrachem i mówi: „boże, co się stało?”, a ja staram się uśmiechnąć i odpowiadam: „koledzy przyjechali”.

Potem pytała przez kilka dni: „już wszystko dobrze? No to dobrze”, i sama jakby była tym zawstydzona, że ja taka sympatyczna i zawsze zagaduję wesoło, a tu nagle działo kolejowe z worka.

Wiedziałam. Wiedziałam od dawna. Próbowałam przestać, ale się nie udało, bo po trzech miesiącach niepicia okazało się, że jest nudno i okropnie.

Jak każdy, kto wie, że ma problem, próbowałam poradzić sobie sama. Spędzałam godziny na forum „Uzależnienia” na gazecie.pl. Czytałam wątki. „Mam wrażenie, że mam problem z alkoholem, co zrobić, żeby przestać pić?” Wszyscy pisali, żeby iść na mityng AA. Dla mnie to było za dużo.

Przecież wystarczy nie pić, nie trzeba iść gdzieś, nie wiem właściwie gdzie, nie wiem, co to jest mityng AA, ale wyobrażam sobie, że jest tam dużo osób w beżowych płaszczach typu prochowiec i w swetrach i lamperia, i mówią łagodnym głosem, a ja nie chcę kurwa mówić łagodnym głosem, ja chcę słuchać Stoogesów i malować po ścianach swojego mieszkania znalezioną w altance śmietnikowej farbą Jedynka.

Wystarczy nie pić. Żeby nie budził się we mnie ten smok, żeby nie nadszedł ten moment, w którym chcę dalej. Ja to czuję, ja dokładnie czuję, kiedy to zaskakuje, klik, i jest, jakoś po drugim piwie na grillu z kolegami z pracy, jesteśmy tacy kolorowo ubrani i wymyślamy fajne programy, chociaż ja myślę tylko o tym, że mam dwadzieścia dwa lata i jestem dziewicą, i trochę się boję, że kiedyś się najebię i opowiem o tym koleżankom. I nie chcę o tym pamiętać, więc klik, o, budzi się, budzi się ten koleżka, to monstrum, to coś dużego, co przejmuje nade mną kontrolę, i od teraz wszystkie moje działania będą zmierzały tylko do tego, by zdobyć następną dawkę, ponieważ następna dawka sprawi, że będzie jeszcze wspanialej.

Bo jest tak dobrze. Jestem taka kolorowa. I ładna. I mądra. I te osoby, z którymi siedzę, tak ładnie mnie słuchają. Nareszcie czuję się doskonale, więc chcę się czuć jeszcze doskonalej, a przecież doskonalej poczuję się, jeśli powtórzę to, co robiłam przed chwilą.

Tak jest z każdym nałogiem.

Tak wygląda mechanizm.

Powtarzanie,‍ żeby czuć się doskonalej.

Potem jest już tylko niewyobrażanie sobie, że bez czegoś w ogóle można.

Dlatego ciężko przestać.

To rozumie każdy, kto jest moim bratem i siostrą w nałogu.

Nie tylko w piciu.

W odchudzaniu, chodzeniu na solarium, graniu na komputerze, jedzeniu, kompulsywnym seksie, zakupach, wygrywaniu pieniędzy.

My siebie rozpoznajemy, wiemy.

Z zewnątrz ci, którzy nie są nami, ci, którzy nie cierpią na BRAK, mówią: „przecież musisz przestać”.

I myślisz sobie, no dobra, kurwa. Przestaję.

Ale po trzech miesiącach okazuje się, że jest strasznie.

Więc następny etap był taki, że postanowiłam pić, mówiąc: „ja nie mogę pić”. W sensie, że już wiedziałam, że to się źle kończy. Że mi nie wolno. Niektórzy w takim momencie mówią innym: „jestem alkoholikiem”, kupują sobie zero siedem i z dumą stawiają na stoliku. Tyle że ja nie mówiłam z dumą, ja się wstydziłam i czekałam, aż mnie ktoś usprawiedliwi. Ładnie umalowana, z błyskotliwą ripostą, podróżująca do Londynu. W ogóle „picie” i „niepicie” to nie brzmi jak śpiewanie Luz blues Urszuli o drugiej w nocy w Sopocie, nie brzmi jak jedzenie obiadów w Qchni Artystycznej i sylwester w SPATiF-ie.

Postanowiłam, że będę pić tylko. Dla niektórych to jest tylko w weekendy. Dla innych tylko, kiedy jest za darmo. Dla mnie było to tylko, kiedy piją inni. Inni legitymizowali mój nałóg. Jeśli oni brali piwo, to ja też. Czasem udawało mi się zapamiętać wieczór. Na wakacje pojechaliśmy szlakiem winnym i każdego dnia kłóciliśmy się tak bardzo, że potem ja albo on mówiliśmy: „poproszę czerwone wino”, a to drugie: „to ja też”.

Potem dowiedziałam się, że nie ma sytuacji, która usprawiedliwiałaby to, że sięgam po alkohol. Ale kiedy to wiesz, to już nie pije ci się tak łatwo. Jakbyś miał cukrzycę i zjadł torcik wedlowski.

* * *

Teraz mam długie godziny tylko dla siebie. Długie piątkowe wieczory, w trakcie których czuję się trochę jak w późnej podstawówce, że chciałabym dokądś pójść, gdzieś wyjść, spotkać się z ludźmi, ale nie mogę. Mam koc, telewizor, lody czekoladowe Grycan i awersję do spotykania się z kimkolwiek istniejącym naprawdę. Mam wrażenie, że mimo wszystko nie jestem sama. Czuję, że w tkance miasta jest nas zatkniętych więcej, kobiet i mężczyzn, ale nie spotkamy się nigdy na mityngu. Jesteśmy skażeni, w środku wyszywani na smutno, szukamy mocnych wrażeń i wesołego towarzystwa. Przy czym wesołe towarzystwo nie może być niepijące. Pardon – nie mogło.

Kiedyś przez tydzień nie piłam i nie paliłam papierosów. Myśl, że niektórzy tak żyją, wydawała mi się zabawna. Miałam poczucie, że ubierają się na biało, mają białe zęby i grają w tenisa. Tego rodzaju ludzi unikałam już od początku szkoły średniej, kojarzyli mi się bowiem z faszyzmem i ideą czystości rasowej.

Wszyscy piją, mówiłam przez zaciśnięte zęby, kiedy postanowiłam jednak przestać. Postanawiałam wielokrotnie. Dzwoniła do mnie koleżanka z pracy, też podszyta na smutno, i słyszałam, że jest po wieczornym winku. Rano widziałam na przystankach autobusowych puste butelki. Nocą słyszałam zastępy nastolatek bekających reddsami pod moim oknem. Spotykałam też tych mężczyzn-karaluchy z wózkami z ceraty, w których przewożą swoje największe skarby, zbiory szkło-aluminium, czasem w grupach. Brązowi, podziurawieni, w nieodłącznych czapkach z daszkiem. Przy swoim wysokim poziomie empatii wiedziałam, że niestety dla mnie i dla nich alkohol znaczy to samo.

Najgorsze były niedziele. Najgorsza była ta niedziela, kiedy po trzech miesiącach „nie piję” nastąpiło „piję”. Sobota to były urodziny kolegi, twardo piłam karmi i paliłam jointy, ale karmi szybko mi się skończyło i musiałam pójść do sklepu nocnego, gdzie życzliwy sprzedawca do ośmiu małych karmi, bo nie miał dużych, dorzucił mi jedno piwo Volt.

Tej niedzieli siedziałam zamknięta w domu i piłam to, co udało mi się kupić, wracając z urodzin, i jadłam truskawki, bo to był czerwiec. I nikt nie mógł się dowiedzieć, że to się stało, bo przecież zrobiłam z siebie Nike trzeźwości, przecież mówiłam „nie piję” wszystkim znajomym, z którymi piłam. Ale rzygając truskawkami, czułam, że jestem w raju, że pękła we mnie purchawka wielkości chevroleta, że jestem wolna.

Tak więc, jak widzicie, można spokojnie powiedzieć, że mam problem.

Ćwiczenia‍ praktyczne[*]

Z powodu nadużywania alkoholu obszary życia rodzinnego podlegają systematycznym zniszczeniom:

– niszczenie życia uczuciowego (zamiast poczucia bezpieczeństwa, zaufania i miłości rodzina przeżywa lęk, zagrożenie, gniew i wstyd, poczucie krzywdy)

– brak źródeł oparcia i wzajemnej pomocy (życie rodzinne zamiast dostarczać oparcia staje się największym obciążeniem i źródłem problemów)

– utrata kontaktu i zrozumienia (zamiast otwartości i prawdy pojawia się coraz więcej kłamstw, manipulacji i udawania)

– izolacja od świata zewnętrznego (rodzina staje się zamyknięta w swojej tragedii i cierpieniu, odizolowuje się od innych)

– wyczerpanie zasobów materialnych (bardzo często nadmierne picie staje się źródłem trudności finansowych i ograniczenia perspektyw bytowych całej rodziny)

Spróbuj zastanowić się nad tym, jak Twoje picie alkoholu mogło negatywnie wpływać na Twoich bliskich, na Twoją rodzinę.

Podaj 3 konkretne przykłady.

Te rzeczy, które przydarzają ci się po pijaku, są bardzo wstydliwe. Nie przyznajesz się przed sobą, jak było naprawdę. Przecież wszyscy dookoła wesoło się bawili. Jeden kolega spadł z krzesła, drugi podrywał grubą Magdę i mówił jej, że on widzi, jak ona patrzy na innych, tak inaczej, a siedem znajomych dziewcząt tańczyło na barze w gejowskim klubie. Było najlepiej. Byłaś przyjaciółką wszystkich tych obcych osób, bardzo życzliwą i wyrozumiałą, czasem szaloną. Była impreza.

Nie wiem, jak wasi koledzy, ale moi, kiedy już trochę wypiją i są zmuleni, lubią wciągnąć kreskę, gdyż ich to ożywia. Nie pracują w agencji reklamowej, mają fajne dżinsy i kilka razy rozmawiałam z nimi o miłości. Inni moi koledzy, którzy grają na gitarach, uważają, że bez piwka się nie da grać. Że to otwiera. Spotkanie klasowe w Kompanii Piwnej. Dżem seszyn w garażu, weekend w Krakowie. Tak się bawi, tak się bawi War-sza-wa.

Aha. I bankiety. Bankiety, na których są wszyscy albo trochę wszystkich. Nie znacie się przecież, nie chodziliście razem do podstawówki ani nie graliście w scrabble, wasze matki nie dzwonią do siebie, żeby zapytać, co słychać, i nie płakaliście sobie w rękaw. Ale macie sprawę. Albo warto się znać. Słuchaj, bo jest taka sprawa, bo on pracuje w wydawnictwie, a Ewa jest dobrym PR-owcem i może zrobilibyśmy razem jakiś projekt. W normalnym życiu, gdzie ludzie jedzą ziemniaki i kotlet, tak się nie robi, nie pyta się nieznajomych, jak czuje się ich pies, nie zna się obcych ludzi od zawsze na dobre i na złe. Ale to jest bankiet, bankiet działa inaczej i dlatego pijesz alkohol z tym państwem. Oni się czują dobrze, są rozluźnieni, elokwentni i kochają cały świat. I ty czujesz się dobrze, jesteś rozluźniona, elokwentna i kochasz cały świat. I dobijacie targu – on ci sprzedaje mieszkanie, ty jemu koleżankę, a pod koniec roku wydacie płytę. Może coś z tego będzie.

Pytanie, co dzieje się potem.

Mogę wam powiedzieć, co działo się ze mną.

Niektórzy szli do domu, niektórzy szli spać. Ja zostawałam. Zostawałam nie dlatego, że lubiłam kogoś specjalnie bardziej, ale dlatego, że z kranów lała się krynica złota, że zostanę jeszcze na jeden kieliszek, może dwa, może jeszcze jeden na drogę. Zostawałam z tymi, co też nie poszli do domu, bo to jest choroba społeczna. Często już bełkotali. Czasem byli przedsiębiorcą z Kielc, który stawiał mi piwo. Czasem byli otyłą nastolatką z Brwinowa, którą przekonywałam, że kariera w telewizji przed nią, bo ma osobowość. Na trzeźwo nie zbliżyłabym się do nich zbyt chętnie. Potem orientowałam się, że jednak nie dam rady prowadzić z nimi konwersacji, a oni już zaczynali się otwierać i chcieli mówić o miłości i o chłopakach i dziewczynach, którzy do nich nie zadzwonili. A ja wzywałam taksówkę, ćwicząc dykcję, i po drodze zatrzymywaliśmy się pod sklepem, gdzie kupowałam osiem piw, z czego spora część wystarczała mi na dzień następny, jeśli był niedzielą. W domu jeszcze na chwilę włączałam muzykę, patrzyłam w lustro, podziwiając, jaka jestem piękna, czasem wykonywałam krótki pijacki telefon do swojej aktualnej miłości i doczołgiwałam się spać.

Rekonstruuję fakty intuicyjnie, bo nie zawsze wyświetlały mi się w sposób tak uporządkowany.

* * *

Pamiętam‍ taką scenę z filmu Hazardzista: główny bohater przegrywa wszystko, cud, że nie trafia do więzienia. Siedzi u psychoterapeuty i tamten go pyta:

– Załóżmy, że kiedy pan grał, pańskie życie było stuprocentowe. Na ile procent oceniałby pan je bez grania?

Bohater zastanawia się bardzo długo i w końcu odpowiada:

– Na‍ dwadzieścia.

– I co?‌ – pyta psychoterapeuta. – I da pan radę do końca żyć na dwudziestu procentach?

* * *

Może‌ jesteście mną, może ta myśl wam przeszła przez głowę, „niedobrze, mam problem, czy już mam problem?”.

Pamiętam‌ raczej lilijkę symbol trzeźwości, plakaty z napisem „Alkohol twój wróg” i wizję Anonimowych Alkoholików jako przeciwwagę dla nocnego życia stolicy, klubów undergroundowych, imprez po próbach twojego ulubionego niezależnego zespołu i bankietów po nagrodach Empiku.

I‌ wtedy przeczytałam artykuł tego pana. Dziennikarz „Gazety Wyborczej”, inteligentny gość w okularach i w swetrze – i pisze, że jest alkoholikiem, że się leczył-wyleczył, nie pije, że można, że życie na trzeźwo jest.

O,‍ ciekawe, doprawdy, pomyślałam, no faktycznie, no popatrz, popatrz. A tymczasem rósł mój stosik pustych puszek po piwie, bo u starych jeszcze mieszkałam, to było z osiem lat temu.

No‌ może mam problem, faktycznie, myślicie dalej. Czas mija, studia, nie idziemy na wykład o dziesiątej trzydzieści, tylko na piwo do pubu studenckiego Nora (adekwatna nazwa), w piątek dwa winka, w sobotę tańce. Mija morze czasu, może mam problem z pewnością, czytam kolejne książki, dziennikarz z „Gazety Wyborczej” napisał taką, w której rozmawia z alkoholikami. Czytam i włos mi się jeży, o matko, to o mnie, nie, dzisiaj nie piję, dzisiaj nie, i wystarczy mi tego, mam sto tysięcy ton ołowiu na plecach. To o mnie, to o mnie, to o mnie.

„Alkoholik”‌ to słowo tak straszne jak „feministka”. Alkoholicy i feministki nie należą do społeczeństwa – nie mogą być nami. Alkoholicy mieszkają w piwnicach klubu abstynenta, mają szare spodnie w kant i turecki sweter (feministki strzygą się krótko, ubierają na czarno, noszą okulary i się nie malują). Alkoholików nikt nigdzie nie zaprasza, bo przecież się upiją od razu, a jeśli się nie upiją, to będą mówić tylko o AA i że próbują odzyskać pracę. Mają ogorzałe twarze, poliki, na które ktoś nakleił im po różowym schabie, brud za paznokciami i tatuaże z więzienia albo broszurki z kościoła.

Może‌ błąd tkwi w samym słowie, może jest nieładne, nie tak ładne jak „fuksja” albo „fluktuacja”. A może chodzi o to, że to jest upokarzające. Że jeśli kogoś tak nazwiesz, to wszyscy dookoła będą wiedzieli o nim coś wstydliwego. Że rzygał, że się zataczał, że mu się film urywał, że zaprzyjaźniał się z osobami, których nie pamięta, że kłamał. Że ma problem.

Trzeba‌ mieć w kurwę odwagi, żeby powiedzieć: „cześć, jestem Krystyna, jestem alkoholiczką i narkomanką”.

* * *

Ja‌ pamiętam cały czas ten moment, kiedy stwierdziłam, że basta, że naprawdę mnie to do niczego nie doprowadzi, i szłam po ulicy przygnębiona słowem „alkoholik”. I czułam ten stygmat. Tę szkarłatną literę. Gorszość. Bezdomność. Smród. Przegrane życie.

I‍ nagle doznałam olśnienia. Jerzy Pilch! Kurwa, skoro Jerzy Pilch jest trzeźwym alkoholikiem, to okej. To nie ujmuje mi to godności.

Potem‍ okazało się, że jest ich o wiele, wiele więcej. Zaczęłam ich kolekcjonować.

Colin‍ Farrell.

Samuel‌ L. Jackson.

Fergie.

Stephen‌ King, który nie zacząłby pisać, gdyby nie poszedł na odwyk.

Robin‌ Williams.

Kirsten‍ Dunst.

Matthew‍ Perry.

Russell‍ Brand.

Demi‌ Moore.

Kristin‍ Davis z Seksu‍ w wielkim mieście.

I‍ na koniec, kiedy dowiedziałam się, że Ewan McGregor, ten Ewan McGregor, kiedyś najprzystojniejszy mężczyzna świata, TEŻ, to wtedy pomyślałam sobie – spoko.

* * *

To‌ się zdarza i zdarzać się będzie coraz częściej, takie mam wrażenie, kiedy zasypiam i za oknem słyszę szesnastolatki, które krzyczą za sobą: „yyy, kurwo!” albo „wary obciągary!”, i nie, nie zmyślam teraz, a one nie są trzeźwe. To się zdarza i będzie się zdarzać częściej, bo jak się umówić na randkę bez wina, jak na trzeźwo pójść z kimś do łóżka, jak się bawić na wyjeździe integracyjnym z szefem i podszefem, którego nie lubisz, a przecież chodzi o to, żeby się wyluzować, bo wszyscy w firmie patrzą? Zdarzać się będzie, bo na mieście jest bilbord z dużym napisem „Żeby zabić nudę”, bo nie można się nudzić, bo trzeba być fajnym.

Nie‌ da się na dłuższą metę znieść tego, że trzeba cały czas być fajnym. To jest nieludzkie‌ bardziej niż „Bravo”.

I‌ kiedy myślę o sobie, to chyba to mnie zwiodło na manowce. W świecie ciętej riposty i getrów z H&M tak łatwo się zgubić.

* Z materiałów‌ z terapii. Ten i inne teksty terapeutyczne, w tym prace domowe autorki, przytoczono bez zmian.

Dlaczego‌ łatwo się zgubić?

Kiedy‍ po całych dniach w swoim mieszkaniu nagle gdzieś wychodziłam wieczorem, okazywało się, że jestem kimś innym niż osoba, którą znam od środka. Zaczęłam wierzyć, że każdy z nas jest na zewnątrz negatywem tego, co ma w środku. Im bardziej jesteś podszyty poczuciem, że ktoś ci nadepnie na kapcie albo zabierze kubeczek i nikt nie ma ochoty cię słuchać, tym głośniej będziesz wrzeszczeć na zewnątrz. Wychodziłam i nagle z osoby typu depresyjna nastolatka na czarno zamieniałam się w jakąś lwicę salonową, która przemawia łaskawie i górnolotnie, i wszyscy myśleli, że jestem zarozumiała, podczas gdy ja w środku myślałam, że mnie nie ma w ogóle, ewentualnie szukam swojej matki gdzieś po łąkach i mam trzy lata. Nie rozumiałam tej osoby, która mną mówiła, mówiła szybko i dowcipnie i potrafiła złapać dystans do rzeczy, których najbardziej się boi, które najbardziej ją bolą. Chciałam rozmawiać naprawdę, bo weź spróbuj sobie przez czterdzieści osiem godzin ewentualnie powiedzieć do kogoś: „pall malle superlajty proszę” – też byś chciał z kimś porozmawiać. Ale przyklejało się nagle do mnie takie coś, kalkomania, i mówiło mną. To jest tak głupie, wystarczy czasem pomalować rzęsy i nagle wszyscy inaczej cię traktują.

Z‌ dzieciństwa pamiętam taką zabawę, że patrzyłam w lustro, tak intensywnie jak czasem powtarza się w kółko jedno słowo, aż wyżuje się je z sensu i zostanie sama forma, dziwna i niekojarząca się z niczym, i sama dla siebie stawałam się takim wyżutym słowem – patrzyłam i nie wiedziałam, kto to jest, ta mała osoba w lustrze. Nie czułam się z nią zintegrowana w żaden sposób, była kimś obcym.

Ta‌ osoba, która przeglądała się w lustrze, nie miała rodzeństwa ani koleżanek, za to rodzice lubili ją ciągać ze sobą do innych dorosłych. A kiedy dorośli występowali w przyrodzie z dziećmi, to ta osoba na terenie obcym nie przepadała za takimi kontaktami, natomiast gdy dorośli z dziećmi przenosili się do jej domu, to kiedy mieli go opuścić, stawała na schodach i ryczała na całego.

Dwa‌ razy w życiu odczułam niewyobrażalną metafizyczną ulgę. Pierwszy raz to było, jak miałam cztery lata i nagle w mojej głowie zaczął odzywać się głos, a ja mu odpowiedziałam. Możliwe, że był to Janek z Czterech‌ pancernych. Kiedy nieśmiało po raz pierwszy mu odpowiedziałam, zrozumiałam, że będzie ze mną zawsze, bo jakkolwiek by patrzeć, jest mną. Zrozumiałam, że nie jestem skazana na samobycie, że moja głowa może wygenerować przyjaciół w liczbie mnogiej i można ich i wziąć do piaskownicy, i malować z nimi obrazki, i bawić się w wojnę i w zabijanie. I to był przełomowy moment, jakby wygrana w totolotka albo oświecenie w religijnej zdrapce.

Drugi‌ raz to było, niestety, jak pierwszy raz napiłam się wódki na pusty żołądek.

* * *

Można‍ powiedzieć, że przebiegało to moje życie dwutorowo. Z jednej strony istniał jakiś ciąg zdarzeń typu babcia, typu kłótnia z rodzicami, typu idę do szkoły, w której dzieci są głupie, i nie rozumiem, po co mam iść do szkoły, z drugiej zaś miałam szablę i chciałam być D’Artagnanem albo Aramisem, i absolutnie zbędne było mi jakiekolwiek towarzystwo, szczególnie że z towarzystwem należało nawiązywać kontakty, mówić, a mnie to strasznie nie interesowało.

Czuję‍ się w obowiązku, żeby powiedzieć wam więcej o tym, co się działo, żeby wziąć annały swoich dzienników i przeprowadzić wiwisekcję nałogu, żebyście przy okazji zobaczyli, że raczej bawiłam się w klubach Regeneracja i CDQ, a dopijałam dopiero potem w domu, że to wszystko sprawiało wrażenie prawidłowej hedonki à la XXI wiek i dlatego kiedy siedzę na grupie w ośrodku z Jerzym i Antonim lat sześćdziesiąt i szedłem po pół litra wódki, to jest mi ciężko głupio, bo oni mówią: „no i w pracy mam stres, i z żoną się pokłóciłem”, a ja chciałabym powiedzieć, że jest koncert w Aurorze i boję się tam pójść, bo przecież to jest niebezpieczne. Ale nie mam siły wyciągać tych dzienników, bo to jest trudne, bo to nie są radosne zabawy z kolorową kredką, tylko to wszystko, co spowodowało, że pewnego dnia, a był to piątek, obudziłam się rano i powiedziałam sobie, że chyba jednak dam spokój, że dziękuję, nie piję, jednak zobaczę, jak to jest. A nie było to wesoło-łatwe.

* * *

Jak‍ idziesz do psychologa, bo masz w głowie i w ciele małe węgorze w zestawie z poczuciem „świat mnie nie kocha, patrzę na wzory na kołdrze i mam całe dwanaście godzin do momentu, kiedy będę mogła zasnąć”, to myślisz sobie, że to jest tak, jakbyś szła do wróżki – płacisz stówkę za to, żeby przez godzinę było tylko o tobie.

A‌ potem siedzisz u tej wróżki i właściwie nie wiesz, co powiedzieć. „Bo wie pani, bo w sumie to jestem uzależniona od alkoholu”? No kurwa, jak to brzmi: „uzależniona od alkoholu”. Twoje koleżanki chodzą na jogę i na kursy tańca, a ty właśnie postanowiłaś, że od dzisiaj przez dwa lata w rubryce „Zainteresowania” będziesz sobie wpisywać uzależnienia. Zaczynasz kupować książki Leczenie‌ uzależnionego umysłu oraz Wirus‍ samotności, siedzisz sama na chacie, bo twój chłopak znowu wyjechał na długo, a ty nie chcesz do nikogo dzwonić, nie chcesz wychodzić, bo zasadniczo wszystko w tobie wyje, więc nie wychodzisz i w związku z tym nie masz przyjaciół; twoi przyjaciele mieszkają w telewizorze, to doktor Lubicz i Justyna Pochanke, ewentualnie twoimi przyjaciółmi stają się Sylvia Plath i Jean-Paul Sartre z Virginią Woolf i myślisz, że trzeba ograniczyć czytanie książek napisanych przez osoby, które popełniły samobójstwo, ale z drugiej strony Leczenie‌ uzależnionego umysłu to potworne gówno, i jest ci źle i smutno.

Zasadniczo‍ z tego właśnie powodu nie chcę o tym pisać. Bo postanowiłam wreszcie cieszyć się życiem. Ciesz się życiem na trzeźwo, promocja zdrowia i rodziny, uściski misia, przytulanki i wesołe pogaduszki przy kawie. Pozwolicie więc, że swoje przygody Krystyny alkoholiczki i narkomanki będę dozować, bo i mnie, i wam może się pogorszyć i tak niepewne samopoczucie.

O‌ miłości

Podstawową‍ i zasadniczą kwestią w życiu kobiet są związki. Najpierw kochałam się w zespole Kajagoogoo, potem w Thomasie Andersie, a potem jeszcze w kilku innych chłopakach z plakatu i całe strony zeszytu w kratkę wypełniałam rozmowami tych chłopaków z ich dziewczynami, które w pewnym momencie zaczęły coraz bardziej przypominać mnie, a właściwie to, co było mną, a czego nie mogłam / nie chciałam pokazać światu, bo mieszkałam na przedmieściach i koleżanki z podstawówki mnie nie lubiły, więc wydawało mi się, że na zewnątrz muszę być kimś innym, i tak miało mi zostać na prawie dwadzieścia lat.

Bardzo‍ chciałam, żeby zaistniała taka możliwość realna, że spodobałby mi się chłopak istniejący, a ja jemu i byśmy byli zakochani oraz byśmy chodzili ze sobą. Byłam święcie przekonana, że moim zasadniczym problemem jest brak owego chłopaka. W liceum przeistoczyło się to w osobistą grę towarzyską pod tytułem „Zakochaj się w”. Wybierałam na korytarzu chłopaka, który mi się podobał, nie miałam nawet pojęcia, jaki ma głos, ale już byłam zakochana forewer na zawsze, i wysyłałam przyjaciółkę, żeby mu powiedziała, że mi się podoba, i – jak słusznie się domyślacie – nic z tego nie wychodziło, natomiast ja miałam pretekst do pisania w dzienniku czarną kredką: „po co mi to wszystko bez ciebie, po co”, a po biologii czekałam godzinę, żeby zobaczyć, jak on wychodzi ze szkoły, i w biurze numerów zdobywałam telefon, ale nie dzwoniłam; Jezus, jak dobrze, że wtedy nie było fejsbuka.

Nie‌ było to wszystko zbyt ciekawe, szczególnie że w środku puchło to, co było mną i było przekonane, że nie ma własnych zainteresowań, nie ma przyszłości i jest fizycznie nieatrakcyjne.

W‌ związku z tym postanowiłam, chociaż nie była to decyzja świadoma, że to, co sobie wymyślę, jest ładniejsze. I uciekłam. Nazywa się to chyba wewnętrzną emigracją. W praktyce polegało na stworzeniu świata alternatywnego. Podwójnie alternatywnego, ponieważ w tym świecie grałam na gitarze w zespole alternatywnym.

Z‌ moim chłopakiem ze świata alternatywnego układało mi się bardzo różnie. Mimo że byłam utalentowana i wszyscy mnie lubili za to, jaka jestem, czasem dochodziło między nami do niesnasek. Wszystko to zapisywałam w zeszycie w kratkę, a moja przyjaciółka czytała i kazała mi wymyślać dalej, więc wymyślałam i wymyślałam, i byłam nie tylko sobą, ale zasadniczo nimi wszystkimi.

Nie‍ powinnam o tym tak sucho mówić, bo w pewnym sensie właśnie to jest najważniejsze w tej całej historii. Bo przecież czym innym jest uzależnienie, jak nie nieustającym życiowym spierdalaniem? A używanie wyrazów brzydkich ma tylko zamaskować to, jak bardzo czułe są te miejsca, o których mowa. Więc opowiem wam o tym inaczej.

Historię‌ o nich chciałam opowiedzieć już dawno, miała wiele początków, ale najbardziej przywiązana byłam do „One są trzy”.

Więc‌ one są trzy. Każda z nich jest w innym kolorze. Jedna czarna, druga brązowa, a trzecia błękitnoprzezroczysta i nią zawsze najbardziej chciałam zostać. Od czasu, kiedy je wymyśliłam, minęło ponad dziesięć lat i chyba mi się udało. Z tym że ja uczę się grać na basie, a ta jasnoniebieska grała na gitarze.

Muszę‍ o nich opowiedzieć, bo to najważniejsza rzecz, jaką mam, najważniejsza, jaka mi się przydarzyła. Kiedy poznawałam świat, nie musiałam się bać, bo one trzymały mnie za rękę. A właściwie to ja trzymałam za rękę jedną z nich, będąc inną, i wtedy świat stawał się miejscem, w którym dało się być.

Najważniejsza‍ zawsze była jasnoniebieska. Wymyśliłam ją na samym początku, jest osią, dookoła której wszystko się obraca. Czasami wydawało mi się, że obdarowywałam ją niesprawiedliwie, że nie dostawała ode mnie wszystkiego, co najlepsze, zagapiałam się i nie kochałam jej najbardziej. Ale to ona dostała ode mnie mnie. Jest dość wycofana, z założenia smutna w środku, życiowo smutna, jak ktoś, kto przekonuje się, że świat to nie satyna, ostrygi i prawdziwi przyjaciele. Pierwszym, co ode mnie dostała, była bezgraniczna akceptacja otoczenia. Wydawało mi się, że powinna wymyślać jakieś zajebiste rzeczy; kiedy powołałam ją do życia, napisałam w zeszycie w kratkę, że grała na gitarze jak Jimi Hendrix. W tym samym zeszycie spisywałam tytuły piosenek z radia, które podobały mi się na tyle, że mogłyby stanowić repertuar jej zespołu. Bo one miały zespół. Nazywał się The Breath. Jeśli ta nazwa wydaje się wam słaba, to weźcie pod uwagę, że gdy ją wymyślałam, miałam szesnaście lat.

Pat‌ zawsze była w miarę rozsądna, ale żądna miłości, neurotyczna i nieszczęśliwa. Pamiętam ją, jak siedziała na balkonie w za dużym swetrze z rękawami naciągniętymi na dłonie, może paliła papierosa, w każdym razie pytała: „czy w ogóle istnieje coś takiego jak miłość?” i chodziło raczej o to, że jest wydrążona boleśnie w środku. Że woli raczej być sama. Że świat zamknięty w jej układzie nerwowym nie wydostaje się na zewnątrz, ale bardzo ją boli. Że jest bezradna w tak zwanym życiu codziennym. Że jest, mówiąc krótko, jasnoniebieska.

Ulepiłam‌ ją najbardziej z czegoś, co jest samotnym siedzeniem nad brzegiem morza i słuchaniem tych utworów, które poruszają twoimi najczulszymi wewnętrznymi czułkami, ale nikomu nie umiesz opowiedzieć słowami o tym, że brakuje, że czujesz, że przejmuje cię odtkankowa tkliwość.

Nie‌ wiem, z czego ulepiłam Ellen. W ogóle nie wiem, z czego mi się wzięła. Ikonograficznie z migawki rudej dziewczyny z trwałą w butach wysokich sznurowanych i krótkiej spódnicy w kratkę.

Czy‌ mogłybyście coś o sobie opowiedzieć? W kilku zdaniach?

Ellen:‍ „wszystkie jesteśmy uzależnione / we’re all addicted. Pat’s addicted to alcohol and pot, Maxine is addicted to being depressed and I’m addicted to sex. I’m not able to have normal emotional relationships, so I sleep with a lot of men to prove to myself that I’m attractive”.

To‌ mogłaby powiedzieć tylko Ellen. Pat uznałaby to za niesmaczne, Maxine powiedziałaby „cześć” i przez pół godziny szukała następnego słowa, a Ellen wyłożyłaby taki stek krwisty i czekała na reakcję. Konwersacja przez prowokację. Myślę, że bym jej nie lubiła, gdybym ją poznała. Podejrzewam, że nie potrafi mówić wprost o swoich uczuciach. Zresztą ona sama twierdzi, że bezgranicznie kocha Pat, i kocha ją właśnie za to, że Pat potrafi nazwać to, co Ellen czuje, a czego nie potrafi wyrazić.

Pat‍ natomiast bardziej kocha Maxine, dlatego że trudno jej nie kochać. Gdyby była mężczyzną, pewnie by jej nie kochała, ale kobiety kochają inne kobiety niż mężczyźni. Widzieliście kiedyś kaczkę z małymi? Małymi kaczkami? Pokrytymi czarnym puchem wyglądającym bardziej jak futerko niż pióra? To jest właśnie Maxine Simmons. Jest skuloną czarną bezradnością. Zawsze widziałam ją w bojówkach i czymś obcisłym na górze. Uzbrojoną w odzież, w której można się schować. Taka Lisbeth Salander w wersji soft. Maxine nie daje się kochać mężczyznom, bo składa się z rozpaczliwego braku miłości. Nie zaczyna rozmowy, nie ma poczucia własnej wartości, do zaoferowania ma jedynie czarną rozpacz, czarną, wystraszoną i potarmoszoną. Może dlatego gra na perkusji.

Gdyby‍ Maxine była z jakimś mężczyzną, nie umiałaby bez niego wyjść z domu. Gdyby Pat była z mężczyzną, podarowałabym jej niebieskooką córkę na białym rowerze z tasiemkami przy kierownicy, chociaż Pat nie wierzy, że mogłaby być dobrą matką. Ellen nie dopuszcza do siebie myśli, że do jej żeliwnego serca mógłby zakraść się mężczyzna. Gdyby pojawiło się takie niebezpieczeństwo, natychmiast znalazłaby bezwolnego atrakcyjnego dwudziestolatka i się z nim przespała. Te trzy kobiety występują jednak w przyrodzie / w mojej głowie bez mężczyzn. Tworzą coś na kształt trzyosobowego kobiecego konglomeratu.

Kiedy‌ miałam dwadzieścia lat, dowiedziałam się, że mężczyźni nie potrafią szybciej niż kobiety odgadywać, czego chcą kobiety. Wtedy zdecydowałam, że Pat, Ellen i Maxine zamieszkają razem w czymś, co nazwałam Domem Kobiet, a co było ich wspólnym mieszkaniem. W którym odgadują, czego chcą, i są bezgraniczną miłością.

Zwracają‌ się do siebie „sweetie pie”. Nie mam zielonego pojęcia, skąd to wytrzasnęłam.

Gdyby‌ miały być ptakami, to Pat byłaby zimorodkiem, Ellen gilem, a Maxine Simmons szpakiem. Gdyby miały być kwiatami, Pat byłaby niezapominajką, Ellen frezją, a Maxine Simmons storczykiem. Gdyby miały być smakami lodów, Pat byłaby śmietankowym, Ellen truskawkowym, a Maxine miętowym.

Domyślacie‍ się, że mogłabym opowiadać o nich w miarę długo, ale wydaje mi się, że mówienie długo o czymś, co się wymyśliło, jest niestosowne. Odzywa się we mnie Maxine Simmons.

Kiedy‌ jadę tramwajem i nagle otaczają mnie szaleńcy w przezroczystych sukienkach śmierdzący moczem i śpiewają swoje powstańcze piosenki, i mam wrażenie, że sączą do mnie swoją energię, wyczuwają mnie i dlatego stają obok, w pewnym momencie pojawiają się one. Zamieniam się w te trzy kobiety i Ellen chwyta Maxine za rękę, żeby się nie bała. Muszę w tym momencie wydzielać jakąś mocniejszą moc, bo szaleńcy odchodzą.

A‌ kiedy wracam do pustego mieszkania, wracam jak z frontu, bo świat na zewnątrz nie jest z satyny, a ojciec rozmawia ze mną przemowami, to one nastawiają kąpiel, okładają się kołdrami i robią sobie herbatę. „Are you OK, sweetie pie?” I nie muszę się was bać.

Więc‍ jeśli zastanawialibyście się, o czym marzy dziewczyna, gdy dorastać zaczyna, to to jest właśnie to, to jest zaklęte w ich magicznych zeszytach zapinanych na zamek w kształcie serduszka.

Nie‍ jest łatwo przebywać stale na wewnętrznej emigracji, potrzebne są narzędzia i one się nazywają używki. Wtedy na drzwiach zawieszacie napis „Zaraz wracam”, a jeśli okaże się w pewnym momencie, że powrót was nie interesuje, to znaczy, że jesteście uzależnieni i proszę pani, no, bez terapii to ja tego nie widzę.

* * *

Kiedy‌ poznałam swojego obecnego istniejącego naprawdę chłopaka i poszliśmy na pierwszą randkę, to on zapytał: „to co? może jakieś piwko?”. A była jedenasta.

Czy‌ moglibyście łaskawie domyślić się, co było dalej, bo mnie naprawdę nie chce się tego opisywać?

No‌ dobrze, no powiem wam trochę.

Nie,‌ nie potrafię. Zresztą mam wrażenie, że nie ma co opisywać. Chłopak i dziewczyna bawią się razem mniej lub bardziej wesoło.

Najważniejsze‌ jest to, że nie umiałam się za bardzo bawić na trzeźwo. Po kieliszku czerwonego wina w romantycznej knajpce stawałam się czarująca i wesoła, bez tego przypominałam papę skrzyżowaną z europaletą. A potem najgorsze – przecież czas mijał, a my nie byliśmy już tak zakochani, nie byliśmy dla siebie nowymi wyspami, które zwiedzamy, i nie wystarczało, że się widzimy i na Bielanach karuzela, karuzela. Czułam, że muszę to jakoś nadganiać, nadrabiać, więc biegałam z siatkami ze sklepów nocnych, o widzisz, tutaj kupiłam dwa winka, jedno francuskie, a drugie chilijskie, dzwoniłam na nocne taksówki, żeby dowoziły na imprezy kolejne czteropaki, ratowałam go kieliszkami tequili, kiedy nie chciał bawić się dalej.

To‌ było bardzo smutne.

A‌ ja chciałam być bardzo wesoła.

Dlatego‍ kupowałam sobie jeszcze trzy mocne piwa i wypijałam je w kiblu, i tylko miałam poważny problem z utylizacją puszek.

A‌ jeśli coś zostawało, to wypijałam to następnego dnia. I od rana miałam świetny humor. Tylko potem, dnia kolejnego, było gorzej.

Mój‌ chłopak zaczął się trochę denerwować, kiedy nagle w środku nocy te piwa wypijane w kiblu zaczynały działać na mnie z siłą wodospadu i przestawałam mówić oraz poruszać się koordynacyjnie, a rano nie pamiętałam, co się działo.

W‍ pewnym momencie życia piłam na przykład po to, żeby się przekonać, czy tym razem urwie mi się film. I w jednym przypadku na sześć się nie urywał, a ja cieszyłam się z sukcesu tego jednego razu.

Nie‍ wpadłoby mi wtedy do głowy, że mam przestać pić, tylko chciałam, żeby ten film mi się nie urywał.

No‍ bo to jest potem problem.

Co‌ robiłam.

Co‍ mówiłam.

Czy‍ wszyscy widzieli, że byłam pijana.

Gdzie‍ zostawiłam sweter.

I‌ dlaczego mój chłopak ma do mnie pretensje.

Aaa!‍ No i przecież żyjemy w XXI wieku, kobieta, która się nie odchudza, nie jest kobietą, ściemnia i kłamie, a przecież ja jestem kobietą, ścisła dieta tysiąc kalorii dziennie, cukinia i chude mięso.

A‌ w żalu swego serca myślałam, jak to? jak to? to już nigdy nie zjem opakowania delicji na raz?

No‌ to zjadałam. I potem wszystkie włączniki w mieszkaniu miałam umazane czekoladą.

Dwa

Tabliczka‍ jest czerwona z dużym napisem „Ośrodek terapeutyczny dla osób z problemami alkoholowymi”. Tam się nie wchodzi na szpilkach, tam się wchodzi w kapturze.

Termin‌ „alkoholik” był mi tak bliski, jak Snoop Doggowi plakat „Narkotyki to śmierć i ból” z główką makową w kształcie czaszki.

Ja‍ w ogóle nigdy bym nie pomyślała, że tam pójdę. Już prędzej sobie siebie wyobrażałam w jakimś Betty Ford Center, tylko że po polsku. Albo że będę chodzić do terapeuty i mu opowiadać raz w tygodniu sama nie wiem o czym. Ale skończyłam w sponsorowanym przez NFZ betonowym budynku, gdzie nie leczyły się żadne znane osoby.

Decyzję‍ o tym, że to koniec, podjęłam wiele, wiele miesięcy po tym, jak rozbiłam sobie nos. Miesięcy oszukiwania się, że jeszcze mogę, bo jointy znoszą we mnie jakoś działanie alkoholu i nie upijam się jak świnia, i nawet nie jadę do nocnego, i nie potykam się o kurtkę. I mogłam wychodzić do ludzi, mogłam się z nimi spotykać w Willi na Barskiej oraz na wakacjach.

Ale‌ wyrok już był.

Mnie‌ się bardzo ciężko żyło z wiedzą, że nie mogę pić. Wiedziałam, bo tak było napisane na forum gazeta.pl. I wiedziałam,‌ że kiedyś nastąpi ten moment, że przyczeszę się, wyprostuję i powiem: „dobrze, to ja teraz idę się leczyć na alkoholizm”.

I‍ w ogóle nie stało się nic takiego ekstra, że każdy musi osiągnąć swoje dno czy coś. Ja już osiągnęłam, dzięki, już sobie nos rozbiłam we Włocławku. I nie wiedziałam, jaka mnie czeka superniespodzianka, jak już się tak ładnie zdecyduję pójść do terapeuty od uzależnień.

Decyzję‌ o tym, że przestaję pić, ale już NAPRAWDĘ, i idę się leczyć, podjęłam po tym, kiedy odwiedził nas Jan P. Super, pomyślałam, super, Jan P., i otworzyłam piwo, a Jan P. przyszedł, coś tam powiedział i poszedł, szybko, a ja zostałam ze swoim chłopakiem, który nie miał zasadniczo ochoty na piwo, ale skoro ja już sobie otworzyłam, to czemu nie. I potem wypiliśmy tych piw jeszcze cztery.

Nawet‍ nie pamiętam, czy coś się działo wtedy, czy po prostu siedzieliśmy przy stole i puszczaliśmy sobie płyty, pamiętam tylko uczucie, że to jest bez sensu.

A‍ może dotarło do mnie, że to wcale nie jest tak, że się robi lepiej od tego picia. Że jest tak samo. I że ciągle jest tak samo. Za każdym razem.

No‍ nie umiem tego inaczej wytłumaczyć, to po prostu było bez sensu. Strasznie nudne. To siedzenie przy tym stole, to słuchanie Stoogesów pięćdziesiąty raz. Już ani się czułość w to nie zakradała żadna, ani nawet ulgi w tym nie było. Tylko takie stężenie w czterech ścianach z płytami. I pomyślałam, dobra. Podejmuję wyzwanie Actimela.

Ha.‌ Łatwo powiedzieć.

Kiedy‌ na trzeźwo masz w środku kłąb waty szklanej z ołowiem, domyślasz się, że potrzebna ci pomoc specjalisty. Próbowałam już sobie radzić sama i nie wyszło. Więc tym razem, pomyślałam, tym razem pójdę do psychologa.

Specjalista‍ nr 1 przyjmował na Saskiej Kępie w prywatnej klinice. Powiedziałam mu o mamie i tacie, o ambicjach artystycznych i o tym, dlaczego od dawna nie jestem sobą. Aha. I że piję. Specjalista wziął dwie stówki i kazał wrócić za tydzień, że on się skonsultuje.

Nie‍ zapominajmy o ważnej rzeczy. Kilkanaście miesięcy wcześniej kumpel poradził mi: „to zacznij palić jointy”, a ja przekonałam się do tego pomysłu i paliłam od rana do wieczora. I było mi z tym świetnie.

* * *

Wydaje‍ mi się dosyć zabawne, że miałam kiedyś chłopaka, który palił marihuanę, a ja robiłam mu awantury, bo bardzo się bałam, kiedy był nietrzeźwy.

Nie‌ byłam do tych jointów kiedyś za bardzo przekonana. W ogólniaku wylądowałam ze stanami lękowymi w łazience, myśląc, że wszyscy dookoła są obcy, a ściany brązowe we wzory.

I,‍ szczerze mówiąc, teraz nawet nie wiem, jak długo trwał ten okres, kiedy tuż po przebudzeniu, przed nastawieniem wody na herbatę, szłam do łazienki i zapalałam fajkę.

Jak‌ do tego doszło w ogóle.

Jak‌ to się zaczęło.

No,‌ na bank od tego, że – o matko święta, co za superwynalazek – kiedy palisz jointy, to nie urywa ci się film!

I‍ że mieszkałam sama w tym mieszkaniu po babci i nie wiedziałam, czy będę w nim mieszkać; czy dom jest w Sopocie, gdzie jadę na trzy dni, czy też tutaj, gdzie nie ma moich przedmiotów, i kiedyś będę musiała wziąć kredyt na wykupienie tego mieszkania, ale na razie nie biorę, bo nie wiem w ogóle, co z moim życiem, bo toczy się od jednego wyjazdu w ramach związku na odległość do drugiego.

Potem‍ zorientowałam się, że wracam do domu dlatego, że mam tam jointy. Kiedyś w środku nocy wzięłam taksówkę z klubu i z powrotem tylko po to, żeby po nie pojechać.

To‍ były momenty świadome. Ale zupełnie nie wiem, ile i jak długo jarałam non stop. Być może dokładnie od tej chwili, kiedy poradził mi kolega.

Najfajniejsze‌ było to, że nie piłam, a miałam swoje uzależnienie. Bardzo mi się to podobało. Nikt nic nie wie. Nareszcie. Ludzie jadą czterdzieści pięć minut tramwajem do pracy i myślą o plackach ziemniaczanych i robotach drogowych, a ja widzę przestrzenie, widzę przestrzenie między domami i mam w dupie to, że mam jakąś pracę, której nie lubię, której mam mało i za którą dostaję dużo pieniędzy.

Tylko‍ że w pewnym momencie nie mogłam już nic. Wszystko, co robiłam, było poprzedzone, przeplecione i zakończone paleniem i nie wiedziałam, ile mi to zajęło, czy mi się podobało i co właściwie chciałam zrobić. Powtarzam: wszystko.

Jednego‍ tylko mi teraz brakuje. W życiu nie umiałam tak się skupić nad artykułem o gospodarce i PSL-u jak po jointach.

* * *

Kiedy‌ teraz na to patrzę, widzę wyraźnie coś jeszcze, coś, o czym nie miałam wtedy pojęcia.

Widzę‍ strach.

Tony‌ i hektolitry strachu.

Był‌ to strach przed ludźmi i samotnością jednocześnie.

Nie‍ wiedziałam, jak się rozmawia. Nie wiedziałam, jak się mówi do ludzi.

Miałam‌ taki zeszyt od jedenastego roku życia i w nim pisałam. W ogóle to pisanie pozwalało mi się mniej więcej zorientować, co myślę i czuję, bez tego miałam wrażenie, że przesadzam, bo inni jakoś lepiej wszystko znoszą.

Swoją‍ pierwszą prawdziwą przyjaciółkę poznałam w ten sposób, że wzięła ode mnie na wycieczce szkolnej do Opinogóry ten zeszyt i go przeczytała, a potem oddała mi, mówiąc: „Krystyna, jesteś najbardziej fascynującym człowiekiem, jakiego poznałam”. Naprawdę tak powiedziała. Nikt mi tak nigdy nie mówił, ja myślałam, że wszyscy się ze mnie śmieją. Że jestem taka raczej brzydka i głośna, i pusta w środku.

Siedziałam‍ godzinami w tym pustym domu na przedmieściach, słuchałam w kółko Even‌ Flow i wyobrażałam sobie, że jestem gdzieś bardzo daleko dorosła i gram na gitarze, i wszyscy mnie kochają. Ale to nie miało nic wspólnego z bladymi światłami Falenicy, z telewizorem i ciągnącym się, pustym wracaniem ze szkoły do domu. Nie miałam z kim rozmawiać, więc sobie wyobrażałam rozmowy.

Kiedy‌ już moja pierwsza prawdziwa przyjaciółka oddała mi zeszyt i poczułam się kimś wyjątkowym, zaczęłyśmy siedzieć w jednej ławce. Siedziałyśmy w niej przez cztery lata. I przez cztery lata wszystko, co miałyśmy sobie ważnego do powiedzenia, pisałyśmy w moich zeszytach. Pisałyśmy rozmowy. Nie umiałabym tych rzeczy powiedzieć. Tych rzeczy, czyli tego, co czułam. W ogóle. U mnie w domu nie mówiło się o emocjach, można było co najwyżej z siebie pożartować.

Ta‍ samotność rozciągnęła się na długie godziny w Instytucie Filozofii, w którym nie chciało mi się czytać Habermasa i Diltheya. Czułam, że jestem po prostu głupia, bo nic nie rozumiem, i nie mogłam się zmusić do czytania tych zdań o władzy, społeczeństwie i języku. Dzień za dniem, zmęczona i przytłoczona swoim nierozumieniem, ciągnęłam samą siebie do Instytutu i zapadałam się w siebie. Ja chciałam, żeby mnie ktoś przytulił po prostu. I denerwowałam się, że nie mam nic do powiedzenia. Moja głowa ziała pustką, czułam lodowatą obłość, tak bardzo nie interesował mnie Pseudo-Dionizy, tak bardzo ontologia wydawała mi się nierozsądna. Założyłam się z przyjaciółką o tysiąc złotych, że nie zdam egzaminów na pierwszym roku.

Przegrałam.

Miałam‌ wrażenie, że znajduję się między pionowymi i poziomymi liniami, między którymi jest szarobiała przestrzeń. I kiedy wracałam autobusem 521 do domu i słuchałam Sonic Youth, robiło mi się jeszcze nieprzyjemniej. Najzdolniejszy z moich kolegów czytał powieści milicyjne pod ławką. Na trzecim roku zrezygnował ze studiów. Kiedy wychodziłam z biblioteki i słyszałam, jak dwóch młodych mężczyzn gra w szachy i jeden mówi: „ale wiesz, że idea nie zawsze jest idealna?”, czułam, jak wszystko robi się zimne i w głowie mam przeciąg.

Więc‌ z nimi też nie rozmawiałam, bo jedyne, co mogłabym im powiedzieć, to: „ja nic nie rozumiem”.

A‍ potem dostałam kolorową pracę w telewizji muzycznej, moje marzenie z dzieciństwa o byciu takim jak prezenterki z MTV się spełniło. Ale też się bałam, bałam się wszystkiego, że źle zrobię i że ludzie mnie nie lubią, ci którzy mnie oglądają, bo jestem niewystarczająco fajna, czy tam wyluzowana, że przede wszystkim jestem kompletnie nijaka. To były w sumie piękne czasy, kolorowe ubrania, słońce, ale ja się bardzo bałam. Zresztą nie byłam jedyna, bo laska, która zajmowała się gośćmi, chowała się do toalety, kiedy przyszedł Andrzej Piaseczny czy Muniek Staszczyk, bo nie znała Muńka Staszczyka i jej normalnym, ludzkim odruchem była ucieczka.

Siedziałam‍ w tej pracy i kiedy już wyłączały się kamery, to byłam przerażona, że nie jestem taka wesoła jak moi koledzy. Że nie umiem tak żartować z robienia laski i z kupy jak oni, nie jestem taka zabawna. Jak piłam na grillu integracyjnym, to trochę o tym zapominałam. I tak mnie uwierało to, że jestem z Falenicy i mój chłopak nie chce się ze mną kochać, i jestem pewnie brzydka, ale uwierało jakby mniej, jakoś to mogłam rozmiękczyć, jakoś znieść w ogóle to, że jestem gorsza. Strasznie chciałam, żeby oni mnie lubili, ci weseli, fajniejsi ode mnie ludzie z nieustającym konkursem na ciętą ripostę.

Teraz‍ wiem, że byłam głupia, bo miałam dwadzieścia dwa lata, a oni po prostu przerzucali się złośliwościami, bo nie umieli normalnie ze sobą rozmawiać.

Przebywanie‌ z osobami było dla mnie nieznośne, bo nie wiedziałam, co mówić. Jedyne momenty, kiedy naprawdę z kimś rozmawiałam na trzeźwo, to było przed włączoną kamerą. W pracy, kiedy robiłam wywiady. Był spokój, przestrzeń i mogłam mówić, a jednocześnie byłam ciekawa. Miałam takie zadanie, że to jest Jacek Stachursky i ja mam piętnaście minut, żeby z nim porozmawiać. I mnie ten Jacek Stachursky naprawdę ciekawił – że kim on jest, że dlaczego to robi, czy naprawdę uważa, że to jest spoko? że to jest fajne? Czy może chciałby jednak mieć pizzerię w Czechowicach-Dziedzicach? I nikt mi nie przerywał, nikt nie rzucał wesołego żarciku.

Ale‍ bez studia telewizyjnego i programu do nagrania było tylko morze rozpaczy i nieustające poczucie, albo że jestem gorsza od tego, z kim rozmawiam, albo że się nudzę.

W‍ stanie zmienionej świadomości to się nagle robiło nieważne.

Nagle‌ wszystko stawało się niezwykle interesujące, a ja odkrywałam, że mam uczucia. I są jakieś rzeczy, które mi się podobają i te uczucia wzbudzają, i mogę o tym mówić. Nabierałam ciała, ciężaru, jakości. Miałam jakieś właściwości w końcu, nie byłam tylko nieustającym brakiem – brakiem riposty, pomysłów i urody.

Więc‌ pod tym wszystkim był lęk. I to, że żeby nie być kurwa sama, SAMA przez cały czas, w tych odmętach autobusu 521, w tym Instytucie Filozofii, w tym pokoju na pięterku w domu moich rodziców, żeby nie być sama, musiałam być najebana.

* * *

Specjalista‍ nr 1 konsultował się ze mną dwadzieścia minut, znowu wziął dwie stówki i powiedział:

– Wie‍ pani, tak rozmawiałam z kolegami, no i jednak wydaje mi się, że pani powinna zostać skierowana do specjalisty od uzależnień. Ja tu mam numer, to jest pan Leszek, on kiedyś u nas tutaj pracował, tak że… tak że jest też psychologiem i ogólnie z panią będzie mógł rozmawiać o pani problemach, no ale przede wszystkim jest jednak terapeutą od uzależnień.

Ponieważ‍ specjalista nr 1 i tak mnie odrzucił, to jemu pierwszemu powiedziałam to, o czym nikt kurwa nie wiedział.

– Bo‌ wie pani, ja jestem chyba też uzależniona od marihuany.

„Chyba”?‍ Człowieku, ja od rana do wieczora chodziłam nastukana i wszyscy myśleli, że taka wyluzowana jestem, tylko mój chłopak nie mógł się ze mną dogadać.

– No‍ widzi pani. To tym bardziej.

* * *

Pan‌ Leszek robi w systemie. Pan Leszek ma okulary i jest ubrany w dżinsowy mundurek. Mówi miękkim terapeutycznym głosem i nic nie kuma. I używa słowa „trawka”.

Mówi‍ mi, że muszę przestać palić trawkę, jeśli mam zacząć terapię.

Ja‌ mu na to odpowiadam, patrząc na niego oczami jak spodki i czując fontannę przerażenia: „ale ja nie potrafię”.

Mówię‍ też chyba: „ale ja jestem uzależniona od alkoholu, nie wiedziałam, że nie będę mogła palić”.

On‍ mówi mi, że mam inne sposoby rozładowywania stresu, takie jak nikotyna czy jedzenie słodyczy, więc może bym ich użyła. Że skoro nie potrafię przestać, to przecież mogę iść na zamkniętą terapię do ośrodka albo na Sobieskiego.

Ja‌ na to, że jak to, przecież mam pracę.

On,‍ że „no, wie pani, pacjenci podejmują różne decyzje”.

Czyli‌ że mam się zwolnić z pracy i pójść na odwyk? Niedoczekanie.

Coraz‌ bardziej czuję, że dzieje się ze mną coś dziwnego, Hiroshima meets Nagasaki. Wiem, co się dzieje, przecież czytałam o tym w czasopiśmie „Charaktery” albo na stronie dobrego księdza. Czuję, że jestem pod ścianą, że broni się we mnie to, co jest moim uzależnieniem, że Mechagodzilla mówi: „pierdolę, pierdolę tę trzeźwość, przecież kurwa mówiłam, że pić nie chcę, bo film się mi urywa, nic kurwa nie wspominałam o trzeźwości, tenisie i colgate whitening dla całej rodziny, fuck you, you motherfucker”.

Wróciłam‍ do domu i wyłam przez całe popołudnie. Wyłam z przerażenia. Wyłam tak, że sąsiedzi wezwali policję. Wyłam, bo tak bardzo się bałam, co się ze mną stanie. Wyłam, bo zdałam sobie sprawę, że jest o wiele gorzej, niż myślałam, i nie mam znikąd pomocy. Pan Leszek nie wydał mi się zbyt pomocny.

Zadałam‌ mu wtedy pytanie, na które nie umiał odpowiedzieć: „a co ja z tego będę miała?”. To pytanie znaczy: „co będę miała zamiast?”. Pan Leszek w swoim dżinsie zrobił jeszcze większe oczy i wymemłał coś w stylu: „jak to: «co pani będzie miała?»?”. Nie zrozumiał pytania.

A‍ ja nie wiedziałam, po co ja mam to sobie robić.

Przez‍ następne trzy dni paliłam dwie paczki papierosów dziennie.

Pan‌ Leszek nie wspomniał, że niepalenie marihuany, sorka – niepalenie trawki – jest znacznie łatwiejsze, kiedy się jej nie ma w domu.

Śmiejcie‌ się, śmiejcie, ale takie dobre rady jak: „jeśli jesteś alkoholikiem, nie trzymaj alkoholu w domu” albo: „nie trzymaj w domu trawy, jeśli jarasz od rana do wieczora, a chcesz przestać” – to są rady, których potrzebujesz, bo niestety od momentu, kiedy wpisałeś sobie uzależnienia w rubrykę „Zainteresowania”, to jesteś naprawdę cienki bolek. Ja, Krystyna alkoholiczka i narkomanka, wiem o tym.

Myślałam‌ sobie tak:

Nie‌ chcę być trzeźwa. Trzeźwość kojarzy mi się z nieustającą czujnością i napięciem, podczas gdy życzyłabym sobie z rozmachem mieć wszystko w dupie.

Przecież‌ jest nawet lepiej, niż można by chcieć – oprócz tego, że jestem młoda, sympatyczna i zabawna, to dostałam podwyżkę w pracy, która nie jest ciężkim zajęciem. Mój chłopak – najlepszy, jakiego mogłabym wymyślić – w końcu ze mną mieszka, uporządkował wszystkie kable, a wczoraj zapłacił za prąd i mój ZUS.

Pan‌ Leszek nie był mistrzem świata, nie był też mistrzem konwersacji. Był raczej czymś potwornym w porównaniu z moimi wesołymi kolegami w dużych spodniach, którzy od rana wychodzili z biura w krzaki, żeby zapalić jointa, przypominał wyciągnięty z pawlacza tapczan, ale wiem, że prędzej czy później musiałam pierdolnąć czołem w ścianę i się zdziwić. Pan Leszek, który mówił „trawka” i nie rozumiał, dlaczego nie chcę powiedzieć w pracy, że idę na sześciotygodniowy odwyk na Sobieskiego, pozwolił mi pierdolnąć w ścianę – i oto miałam biało na czarnym, że się rozpadnę, jeśli nie przestanę palić. Czyli to już nie było takie małe przytulne uzależnienie.

I‌ za to, panie Leszku, duża dziękówa!

* * *

Strasznie‍ wyłam wtedy, wspominałam. To był skowyt, nie przesadzam. Zupełnie nie wiedziałam, co ze sobą zrobić. Czułam, że teraz to już cały świat kiwa na mnie palcem i mówi: „doigrałaś się, moja panno, twoje życie to sodoma i gomora, książki nie napiszesz, a losy twoje są sromotne”.

Potem‌ poszłam do trzeciego specjalisty, który powiedział mi: „pal sobie, uzależnienie karmi się poczuciem winy. Musisz zrobić terapię. Wyjedziesz na wakacje na obóz, sześć tygodni na Mazurach, przynajmniej zobaczysz, czy ci się podoba na trzeźwo”. Trzeci specjalista wzbudził moje zaufanie totalnie, zapomniałam o panu Leszku. Mówił „kurwa” i „nie ma co się z tym pieprzyć”, a potem miało się jeszcze okazać, że interesuje się dźwigami budowlanymi i żurawiami, mimo że jest kobietą po sześćdziesiątce.

– Chcesz‍ mieć kiedyś dzieci? – zapytała.

Powiedziałam,‍ że tak.

A‍ ona na to, że wszystko będzie dobrze.

– Mogłabyś‌ – powiedziała – przychodzić do mnie i płacić mi te sto złotych dwa razy w tygodniu, ale po co, skoro ja wolę się zajmować czymś ciekawszym, a ty możesz zrobić terapię w ośrodku, za darmo.

– Ale‌ ja – zająknęłam się – ja się boję, że mnie ktoś rozpozna.

Chciałam‍ mieć wersję deluxe, Betty Ford Center, ja i Kirsten Dunst, a nie dzieciaki z Pragi i wytykanie palcami.

– Słuchaj,‍ chcesz przestać? To idź do ośrodka. Tylko idź blisko, tak żebyś miała w kapciach. Inaczej ci się nie będzie chciało. Wybierz taki, który masz najbliżej. A w ogóle to masz jeden dwie ulice od siebie. Albo poczekaj i się zapisz na te Mazury. Las, woda, sama bym pojechała.

Wspomniała‌ też, że ja to jestem na pięć lat – dwa lata normalna terapia, potem terapia DDA, potem budowanie tożsamości.

Poczułam‍ się jednak trochę, jakbym zaprenumerowała „Charaktery”.

* * *

No‌ i co teraz?

No‍ i co teraz, kurwa? Mam zamienić imprezy piątek / sobota na spotkania anonimowych alkoholików i anonimowych narkomanów? Na Klub Rodzin Abstynenckich „Ostoja”, gdzie mężczyźni w swetrach i kobiety w kozakach siedzą przy paluszkach?

Pan‍ Leszek, kiedy powiedziałam, że spotykam się ze znajomymi w klubie i niektórzy nawet grają na gitarach elektrycznych, popatrzył na mnie, jakbym przeszła na esperanto, i zapytał: „Ach, czyli przestała pani pić, ale nie zmieniła pani trybu życia?”. „No a co? Mam siedzieć w domu i haftować?”, spytałam.

Bo‌ jednak nie do końca chodzi tylko o alkohol czy jointy. Chodzi też o tę sympatyczną szemraną atmosferę, która sprzyja przypadkowym rozmowom i sprawia, że czujesz się, jakbyś schodził do podziemia, bo matka mówiła o dziewiątej: „idź spać”, a ty nie śpisz, mimo że jest druga w nocy, i w dodatku odzywasz się do nieznajomych, a oni się śmieją i ty śmiejesz się do nich, bo chroni was płaszcz niezobowiązującej nocy.

Niezobowiązującej‍ niekoniecznie w sensie etycznym – raczej w takim, że nie myśli się wtedy o pracy, o przyszłości, rodzinie. To czas włóczykija, nieodpowiedzialnego rozrabiaki – to czas, kiedy możesz wspiąć się na przystanek autobusowy, bo chcesz zobaczyć, jak wygląda jego dach od zewnątrz. Bo możesz być pilotem i nikt cię z tego nie rozlicza, i nie rozpraszają cię pędzące do Raszyna tiry i autobusy podmiejskie.

A‍ tak? A tak to zostaje mi szynka wiejska mini z Tesco, tylko 11,99.

Nie‌ wiem, jak to się stało. Byłam taka szczęśliwa. Jechałam do pracy i byłam w zakazanym stanie umysłu. Oni nie wiedzieli, że jestem gdzie indziej, że kalejdoskop doznań zmysłowych układa mi w głowie zupełnie inne obrazki niż te, które widzą oni. Że moje samotne siedzenie w domu w weekendy ma sens i jest wypełnione zaangażowaną lekturą tekstów o sytuacji politycznej w Laosie, mimo że zasadniczo interesuję się innymi rzeczami. Że mogę chadzać na imprezy i nie pić, bo wystarczy joincik.

To‍ się potem zmieniło o sto osiemdziesiąt stopni, bo ja zawsze chciałam mieć piątkę ze sprawowania. Kiedy piłam, moja samoocena była zdecydowanie obniżona i wolę sobie nie wyobrażać, co myśleli moi niezobowiązujący znajomi, kiedy nagle musieli mnie wynieść do taksówki.

No‌ ale nie piję, nie piję teraz – myślałam. Nie miewam już twarzy z polędwicy i tylko nie wiem, jak będę się bawić w sylwestra, skoro tak lubię szampana, no ale zobaczymy.

No‌ i po wizycie u pana Leszka okazało się, że nie mogę mieć piątki ze sprawowania.

Że‌ jestem zła.

Mnie‌ naprawdę nie przeszkadzało, że z hip-hop kolegami palę sobie i potem nie czuję nic. Potem widzę powietrze. Potem jest inaczej.

Zaczęło‍ mi przeszkadzać, kiedy postanowiłam, że nie będę jednak zaczynać dnia od porządnego maszka.

Dlaczego‍ zaczynałam?

Bo‌ ja się wybudzam szarpnięciem. Szarpie mnie, jakby pociąg zahamował. I wydaje mi się, że czeka na mnie tysiąc atletów z biletami na Bornholm, żebym tam zrobiła odprawę posłów greckich. Czy znasz to uczucie, że budzi cię lista obowiązków? Więc maszek i elegancko, nic nie musisz. Tu maile sprawdzę, tu pomaluję, tu pranko nastawię, hej ho.

Przed‍ wyjściem z domu maszek. W torebce zestaw – pięć gramów i fifka. Kiedy sen mija, kiedy zaczynasz odczuwać rozdrażnienie albo po prostu minęły już dwie godzinki, to szukasz jakiejś toalety, rozglądasz się w strachu, bo może być kamera, a przede wszystkim inni ludzie, inne kobiety zasadniczo, które mogą poczuć, że ktoś pali marihuanę normalnie w kiblu.

Historia‌ uzależnień rozgrywa się w kiblach. Kibel w BUW-ie. Kibel na wydziale. Kibel w kinie. Wydmuchiwanie słodkiego dymu w kratkę wywietrznika. Nasłuchiwanie, czy ktoś obok robi kupę, bo jak tak, to niedobrze, będzie tam siedział dłużej i zorientuje się, że ta szczupła blondynka w czarnej kurtce coś tam paliła. Więc czekanie w napięciu i ciszy, aż będziesz sama w kiblu. Potem szybko, głęboki wdech, jeszcze jeden i jeden na zapas. Słyszysz, że ktoś wchodzi, nie wiesz, co robić, panikujesz. Ale nic, udało się.

Ale‌ kiedyś pomyślałam sobie, no nie, hejże hola, weź nie pal dzisiaj, bo palisz, a pan Leszek mimo wszystko miał trochę racji.

Nooooo,‍ to wtedy poszło.

Weź‌ spróbuj sobie czegoś zabronić. Spróbuj zabronić sobie buraka. Cały dzień będziesz myśleć o buraku, mimo że burak nie jest atrakcyjny przecież. Serio, serio.

Nie‍ wiem, ile to trwało, może miesiąc, może półtora, ale to dopiero był koszmar. Wtedy dopiero zaczęłam jarać bez przerwy i zaczęłam się czuć najgorzej na świecie, bo marihuana powoduje, że wszystko staje się bardziej – rzeczy miłe są bardziej miłe, rzeczy chude są bardziej chude, rzeczy smaczne są bardziej smaczne, a rzeczy, których się boisz, wyglądają jak stumilowy las. Przez dwa miechy żyłam w stumilowym lesie, który sama sobie zasadziłam, i był chyba z bambusa, tak szybko i bujnie mi wyrósł.

To‍ twoje lęki, Krystyna, mówiłam sobie. Twoja głowa je generuje. Nikt nie ma do ciebie o nic pretensji, pan Leszek nie ma, mama nie ma, tylko ty. Only you.

No‌ ale miałam te pretensje całkiem spore, więc w pewnym momencie poszłam znowu do specjalisty nr 3 i mówię:

– Palę‌ coraz więcej.

– Pal‌ sobie.

– Palę‍ od rana, nie wiem, co mam zrobić.

Wtedy‍ potraktowała mnie twardą miłością, mimo że łzy jak grochy leciały mi po twarzy.

– Mówiłam‌ ci. Są ośrodki. Masz jeden dwie przecznice od domu. Nie ma innego rozwiązania. A teraz idź już i nie zawracaj mi głowy, bo nie mam czasu.

No‍ jak to, mamo, nie ma innego rozwiązania? Linoleum i system?

* * *

O‍ twardej miłości piszą ci, co się znają na uzależnieniach. Twarda miłość to znaczy, że kiedy ktoś, na kim ci zależy, zalewa się w trupa, gubi klucze i nie wie, jak się nazywa, to nic nie robisz.

To‌ nie jest takie głupie.

Chodzi‌ o prawdę, o której wiedzą nawet gwiazdy popkultury – każdy rodzi się i umiera sam. A jak się zarzygany obudzi sam w łóżku i nikt mu nie poda herbaty, a w pracy nie dadzą mu urlopu na żądanie, to może zda sobie sprawę, że to jest coś więcej niż „lubię się wyluzować”.

To‍ takie proste.

Bo,‍ zastanów się, masz darmową złotą kredkę, którą malujesz sobie świat, jak chcesz, i nie musisz się niczym przejmować za bardzo. I przychodzi kolega z koleżanką, i mówią, weź, Stefan, już odłóż tę kredkę, bo przecież nie jest wszystko złote i nie wszystko złoto, co się świeci, pobądź trochę z nami w świecie black & white.

Nawet‍ jeśli lubisz kolegę z koleżanką, lubisz bardzo, to jednak rezygnacja ze złotej kredki jest jakimś kretyństwem, nie uważasz?

Masz‌ prostą substancję chemiczną, która sprawia, że jesteś zadowolony.

Że‍ się nie boisz.

Nie‌ jąkasz.

Nie‌ wstydzisz.

Masz‍ z niej zrezygnować? Nikt ci tego nie przetłumaczy. Nikt.

I‍ pewnego dnia budzisz się, a dookoła nie ma nic. I wtedy może coś ci zacznie świtać.

Ale‌ ja nie wiem, nie znam się. Mogę mówić tylko za siebie.

* * *

W‌ tym krótkim intensywnym czasie, od momentu kiedy dowiedziałam się, że jednak jestem uzależniona od dwóch rzeczy, a nie od jednej, i że jestem i alkoholiczką, i narkomanką hej, najbardziej doskwierało mi to, że nie mogę leczyć swoich lęków. Poza tym zdałam sobie sprawę, że jednak przestaję wiedzieć, na czym polegam. Mimo kolorowych butów, mimo koncertów niezależnych i mimo wszystko, mną było coś innego. I chciałam leczyć to coś.

Wróciłam‌ do domu i ze świadomością, że nie ma drogi różowej dla mnie, drogi exclusive do nabycia w Sephorze, wyrzuciłam do kibla pięć gramów marihuany oraz glinianą fajeczkę do kosza na śmieci i postanowiłam następnego dnia pójść do przychodni po nowe życie.

Ich‍ bin zufrieden

Nie‍ wiem dlaczego, ale wydawało mi się, że kiedy zgłaszam się dobrowolnie na leczenie, to zostanę przyjęta w jakiejś sympatycznej atmosferze i wszystko będzie dobrze.

Otóż‌ źle mi się wydawało.

Znałam‍ już przychodnie – byłam przecież u pana Leszka. Dla dziewczyny z prenumeratą „Przekroju”, co popija czekoladę w Czułym Barbarzyńcy, pójście do takiej przychodni jest jak wycieczka do Suwałk bez karty do bankomatu i majtek na zmianę.

Powiedzenie‍ do siebie: „mam problem”, tak serio, szczerze, w pokoju, bez nikogo, powiedzenie tego sobie zmienia stan umysłu. Na zawsze. To jest stuprocentowa, kompletna pacyfikacja. Rozkładasz ręce i się poddajesz.

Podobno‍ to jest potrzebne. Bez tego nie zmienisz swojego życia.

Ale‍ ten stan umysłu trudno porównać do randki w ciemno.

W‌ każdym razie – spacyfikowana, nie masz już siły na wymyślanie kolejnych powodów, dla których budynek z czerwoną tabliczką „Przychodnia ds. uzależnień” ci nie leży.

Po‍ prostu tam idziesz. Wyłączasz mózg, starasz się wyłączyć wstyd. Wydaje ci się, że ludzie na przystanku autobusowym wiedzą, dokąd idziesz. Nie malujesz rzęs, bo nie warto. Wchodzisz tam jako człowiek złamany. Bez godności. Taka jest prawda.

Głosem‍ złamanym mówisz: „chciałam się umówić na wizytę”.

Dla‌ nich jesteś kolejnym człowiekiem złamanym, oni tam pracują, ginekolog nie dziwi się specjalnie na widok kolejnej waginy.

Dostajesz‍ swojego psychoterapeutę. Swojego, czyli takiego, który akurat ma wolny termin. Nie wiesz jeszcze o tym, ale niełatwo będzie go zmienić. Taka jest zasada, nie musisz jej rozumieć. To paragraf 22.

Moja‌ terapeutka nazywała się Bożena Smyczek.

Usiadłam‍ przerażona w fotelu i powiedziałam jej o pękniętym nosie, urwanych filmach, kolegach, którzy jak na dwa tygodnie wyjeżdżają do pracy, to piją codziennie, marihuanie, której nie potrafię nie palić.

Bożena‍ Smyczek nie takie rzeczy słyszała, of kors, ma twarz z granitu i znudzony głos, ale jest moją ostatnią deską ratunku – oddaję się jej bezwarunkowo.

Mówi,‌ żebym przyszła do niej za tydzień. Ona nie wie, że ja wiem, są wewnętrzne regulacje, osoby palące marihuanę przyjmowane są po tygodniowej abstynencji, bo THC długo utrzymuje się w organizmie.

Mimo‍ wszystko podjęłam wtedy już decyzję, kupiłam nervosol i nie wiedziałam, co się ze mną dzieje.

Przez‍ ponad dwa lata byłam bardziej wyluzowana niż Bob Marley i czułam, że dostaję teraz spięcie, które czekało na mnie w kolejce. Więc teraz nie wiedziałam, co się ze mną dzieje. Tak po prostu szłam. Szłam do domu i myślałam, dobra, to teraz będę oglądać filmy. Dużo filmów.

* * *

Bożena‌ Smyczek powiedziała mi też, że zalecane jest chodzenie na mityngi AA.

To jest oddzielne zagadnienie.

Alkoholików naprawdę jest wielu i wielu z nich nie chce chodzić na mityngi AA. To nie Galeria Mokotów.

Na szczęście na swojej drodze spotkałam wcześniej Sabinę alkoholiczkę.

Kiedy mój trzeci terapeuta powiedział, że mam iść do ośrodka i nie ma chuja, powiedział też, że ma taką grupę kobiecą. „Może też byś przyszła? One są, co prawda, trochę bardziej zaawansowane niż ty, ale ci nie zaszkodzi”.

Nie bardzo wiedziałam, co to znaczy, ale w gabinecie trzeciego terapeuty było tak miło, ramki z Zara Home i szydełkowe serwetki, a ja byłam taka ciężka od wstydu i od tego, że nosiłam w sobie sto kilo kamieni, bo wiedziałam, że jestem najgorszym człowiekiem na świecie, że jestem człowiekiem, który nie potrafi przestać.

Więc w tym pokoju z serwetkami co tydzień spotykały się Natalia, która miała dwoje dzieci, nie radziła sobie z proszeniem męża o pomoc i zdziwiła się, kiedy raz sam posprzątał po kolacji, Dorota fizykoterapeutka, do tej pory nie wiem, dlaczego tam przychodziła, bo nic nie mówiła o sobie, Basia, szalona lekarka z grubym mężem, który ją dręczył psychicznie swoją depresją i nie umiała się z nim rozstać, tylko coraz bardziej w tym tkwiła, Ania, co pracowała w banku Millennium i miała tego już szczerze dosyć, bo zarabiała dużo pieniędzy, ale nie miała poza tym nic, a przede wszystkim odwagi, żeby rzucić pracę, której nienawidziła. I była tam też Sabina, ambitna, smukła z blond lokami, która mówiła bardzo szybko i bardzo szybko powiedziała, że jest alkoholiczką i nie pije już trzy miesiące.

Na którymś z tych spotkań powiedziałam, że zapisałam się na terapię, bo jestem uzależniona od marihuany. I nie na pierwszym. Chyba na czwartym.

Sabina alkoholiczka lubiła o sobie mówić, że „piła na obcasach”, i trzeba przyznać, że to określenie bardzo do niej pasowało. Picie na obcasach oznacza brak identyfikacji z bezzębnym facetem w kaszkiecie, który poszedł na terapię zamkniętą, bo mu kazał kurator. Jeśli istnieją podgatunki alkoholików, to ja i Sabina należymy do tego samego. Wykształconych ambitnych z dużego miasta, kobiet sukcesu.

Sabina poszła na terapię kilka miesięcy wcześniej niż ja i była zaangażowana w swój plan trzeźwienia. Z przyjemnością jej słuchałam, bo prezentowała żywą umysłowość i brak skrupułów wobec swojej choroby. Widziałam na własne oczy człowieka, z którym mogłam się identyfikować i który w dodatku był na mityngu AA.

Gdyby nie Sabina, w życiu bym tam nie poszła.

* * *

Przypominam: oto w dramatycznym geście wyrzucam swoje uzależnienie do kibla.

I nagle nie mam nic.

Nic, kurwa.

A Bożena Smyczek przyjmie mnie za tydzień. Tydzień o wymiarze dziesięcioleci.

Poddałam się. Wszystko mi jedno, skoro powiedziała Bożena, że mam chodzić na mityngi albo chociaż raz zobaczyć mityng na własne oczy, to dobra, dawajcie mityng.

Zadzwoniłam do Sabiny, a ona mówi mi: „wiem, gdzie jest fajny mityng”.

Mityng

Wydaje mi się, że żadna osoba przy zdrowych zmysłach, kiedy zastanawia się, co by chciała, nie dochodzi do wniosku: „chciałabym pójść na mityng”.

W sumie niesłusznie, bo to jest naprawdę jak oglądanie serialu, tylko że na żywo. Jest to też jedyny znany mi iwent, na który możesz przyjść i poczuć, że taki, jaki jesteś, jesteś w porządku, na którym panuje bezwarunkowe bezpieczeństwo. Ale musiałam do tego dojść, zabrało mi to trzy lata i nawrót, oraz zasadniczo polecam te dla narkomanów.

Wtedy tego nie wiedziałam.

„Anonimowi alkoholicy”. Och, jak bardzo różni się ten związek frazeolo od „młodych gniewnych”, „silnych i dynamicznych”, „kredytu zero procent” i przede wszystkim – „jesteś tego warta”. Mnie się kojarzy na przykład z upokorzeniem.

Z filcem, z lekcją chemii u profesor Dosi, z ZHR-em i ZChN-em.

To był jeden z powodów, dla których siedziałam w domu, czytając forum „Uzależnienia”, nie pijąc i przypalając siedem razy dziennie. Czułam, że po drugiej stronie lustra jest świat wełniany gryzący, że jeśli powiem: „halo, ja idę na terapię”, to na tej terapii nie czeka mnie dyskusja o filmach latynoamerykańskich oraz Brunonie Schulzu, lecz coś zgoła odmiennego.

Jest to jednak zabawne, jeśli spojrzeć z perspektywy boga, bo niby dlaczego mityng anonimowych alkoholików miałby być bardziej upokarzający niż rzyganie truskawkami, niż niepamiętanie kolejnych godzin, niż drżenie przed tym, co zrobiłaś i czego świadkami byli twoi niby-koledzy, a jednak osoby obce. Niby dlaczego?

Istnieje niepisane prawo w kraju Polska, że jeśli jesteś alkoholikiem, to masz chodzić na mityngi. Nie żartuję. Twój indywidualny psychoterapeuta z przychodni też ci to powie – da ci nawet kartkę, na której masz odhaczyć z osiem mityngów na dowód, że tam byłeś i jesteś porządnym pacjentem.

Istnieje też rewers tego prawa polegający na tym, że część osób, które poległy w walce z alkoholem, które wiedzą, że opcja jedno piwo / jeden kieliszek to nie jest historia o nich, które w końcu zarzygane i drżące mówią: „nigdy w życiu, sorry, może będę trochę bardziej smutna, ale za to będę pamiętać wieczory, a rano przestanie wypadać na czternastą”, część tych osób w ogóle nie idzie do przychodni oraz na mityng, tylko – jak mówi z dumą – „trzeźwieje sobie sama”.

Ale żeby wiedzieć, że nie podoba ci się film Zagubiona autostrada Davida Lyncha, musisz go najpierw obejrzeć.

* * *

Była to, pamiętam, słoneczna sobota.

Słoneczne soboty słabo spędza się przed telewizorem, zachęcają do wyjścia z domu. Dużo jeździłam na rowerze po mieście i kupiłam sobie kilka sztuk odzieży z kolekcji letniej. O osiemnastej miała po mnie przyjechać Sabina.

„Tam jest inaczej, tam jest lepiej, tam są w porządku ludzie” – zapewniła, a ja czułam się jednak bezpiecznie pod jej opieką, czułam, że to jest próba trzy pióra harcerska, którą podejmuję, a ponieważ zawsze wydawało mi się, że trzeba pokonywać swoje słabości, to czułam też, że robię dobrze, jadąc do klubu abstynenta na swój pierwszy w życiu mityng AA.

„Powiesz im, że to twój pierwszy raz? Dostaniesz brawa” – powiedziała Sabina, tego dnia w białej kurteczce, w szalu dopasowanym kolorem do szpilek, to chyba była czerwień.

Nie zastanawiałam się nad tym, szczerze mówiąc.

Na miejscu sporo, sporo osób, czekają i palą papierosy. Osoby zwyczajne, głównie mężczyźni, niektórzy o twarzach przeoranych, niektórzy o twarzach dostawców z seicento, w tramwaju przekrój jest w sumie podobny.

Spotykam kolegę z filozofii, który – dobrze to pamiętam – mówił, że zapije się na śmierć, i taki miał zasadniczo plan.

Wszyscy są dla siebie serdeczni z gatunku chór oazowy i niestety wszyscy rozmawiają o jednym. Czy będziesz w czwartek, jak było w zeszłym tygodniu. Sabina jest zadowolona – jest jeden jej kolega, w garniturze. Widzę po nim, że on nie kupuje tej sytuacji. Może wie, że pije, ale nie ma w nim zgody na bycie na mityngu AA.

Salka przypomina parafialną, tego się spodziewałam, ale jest ukryta w krzakach i sprawia rockandrollowe wrażenie.

Jest pełna. Siedzi w niej około sześćdziesięciu osób, może ciut mniej. Nie rozmawiają ze sobą, czekają na początek. Dostrzegam ładną, zadbaną kobietę w moim wieku i lnianych spodniach. Przez cały wieczór będę miała nadzieję, że się odezwie, ale ona nie powie ani słowa.

W ogóle wyłuskuję wzrokiem kobiety w moim wieku.

Jest ich niewiele.

Siedzimy w piwnicy i zastanawiam się, ile jeszcze istnieje w mieście ukrytych miejsc, w których gromadzą się ludzie.

Gromadzą się codziennie, po kilka razy dziennie. Nie tylko alkoholicy, których mityngi muszę z przykrością zaliczyć do najgorszych. Hazardziści, seksoholicy, osoby uzależnione od miłości. Narkomani, którzy wcale nie mieszkają na Centralnym, tylko są menadżerami wciągającymi koks, fajnymi studentkami historii sztuki albo dostawcami w wydawnictwie. Osoby uzależnione od jedzenia w każdej formie – obżerania się, odchudzania, rzygania.

Gromadzą się codziennie w salkach parafialnych twojego miasta. Nikt nie wie, dlaczego parkują tam samochody, dlaczego wchodzą tam ci wszyscy ludzie. Wyglądają najnormalniej w świecie. Wykonują wszelkie znane ci zawody. Nauczyciele twoich dzieci, kierowcy twoich autobusów, prezenterzy twoich programów telewizyjnych. Wchodzą do tych dziwnych odrapanych pomieszczeń, żeby podać sobie laminat. I żeby choć przez chwilę zastanowić się nad tym, jak się naprawdę, naprawdę czują.

Dwanaście kroków

1. Przyznaliśmy, że jesteśmy bezsilni wobec alkoholu, że przestaliśmy kierować własnym życiem.

2. Uwierzyliśmy, że Siła Większa od nas samych może przywrócić nam zdrowie.

3. Postanowiliśmy powierzyć naszą wolę i nasze życie opiece Boga, jakkolwiek Go pojmujemy.

4. Zrobiliśmy gruntowny i odważny obrachunek moralny.

5. Wyznaliśmy Bogu, sobie i drugiemu człowiekowi istotę naszych błędów.

6. Staliśmy się całkowicie gotowi, aby Bóg uwolnił nas od wszystkich wad charakteru.

7. Zwróciliśmy się do Niego w pokorze, aby usunął nasze braki.

8. Zrobiliśmy listę osób, które skrzywdziliśmy, i staliśmy się gotowi zadośćuczynić im wszystkim.

9. Zadośćuczyniliśmy osobiście wszystkim, wobec których było to możliwe, z wyjątkiem tych przypadków, gdy zraniłoby to ich lub innych.

10. Prowadziliśmy nadal obrachunek moralny, z miejsca przyznając się do popełnianych błędów.

11. Dążyliśmy poprzez modlitwę i medytację do coraz doskonalszej więzi z Bogiem, jakkolwiek Go pojmujemy, prosząc jedynie o poznanie Jego woli wobec nas oraz o siłę do jej spełnienia.

12. Przebudzeni duchowo w rezultacie tych kroków staraliśmy się nieść posłanie innym alkoholikom i stosować te zasady we wszystkich naszych poczynaniach.

Dwanaście kroków to podstawa, to „fundament programu AA zdrowienia z alkoholizmu” i „zdaniem wielu członków AA trzeba je stosować na co dzień, o ile chce się zachować trzeźwość”.

Jak widzicie, całkiem sporo o bogu.

Pytanie, co ma zrobić alkoholik ateista. Na szczęście „zaakceptowanie treści kroków nie jest koniecznym wymogiem uczestnictwa w AA”. Poza tym zwróćcie uwagę na wyróżnienie, które pojawia się w punkcie 3 i 11; chociaż w 5 i 6 już nie. Nie wiem, co mam o tym myśleć.

Dwanaście kroków to taki McDonald’s uzależnień – jeśli jesteś seksoholikiem, anonimowym żarłokiem albo anonimowym narkomanem, też masz swoje dwanaście kroków skrojone podług tego wzoru z „Burdy” anonimowych alkoholików.

To jest jakaś sekta.

Słyszałam to tysiące razy.

I może nawet sama tak mówiłam.

Przez kilka lat byłam dumna, że nie chodzę na mityngi.

Potem dowiedziałam się ze zdziwieniem, że moi koledzy z terapii też się szczycą tym, że nie chodzą na mityngi. Mówili z dumą: „a ja nigdy nie byłem na mityngu”. I rozumiem to. Bo kurwa jedno, że musisz przetrawić fakt, że jesteś alkoholikiem. A jak jesteś alkoholikiem i chodzisz na mityngi, to już w ogóle mogiła, już cię nie ma takiego, jakiego chciałbyś siebie zapamiętać – beztroskiego i bez żadnej kurwa organizacji z krokami.

Dla mnie te mityngi to jest trochę jak Fight Club. Gdzieś w tych piwnicach, które trzeba wyszukać w internecie, i one są w różnych odmianach, dla żarłoków, dla żon i dzieci alkoholików, dla wciągaczy, palaczy, pracowników agencji reklamowych, którzy naprawdę wydają wszystko na koks, i brudnych dwudziestolatków z Pragi, co chcą uwierzyć w boga, żeby im pomógł – w tych piwnicach toczy się podziemne życie, o którym nikt nie wie.

Zresztą zanim główny bohater Fight Clubu odkrył, że gdy sprzedaje nieznajomemu mocny prawy sierpowy i gdy naparzają się z całą rootsową, plemienną mocą, dla samej walki, to wstępuje w nich nowa siła, to przecież uzależnił się od mityngów. To uchwycenie jakiejś cechy wspólnej osób odrzuconych, bezsilnych, niewyspanych i bladych. Mnie zawsze interesowały zjawiska z marginesu, a te spotkania, te podziemne spotkania pod znakiem laminatu, to jest coś, o czym niewtajemniczeni nie wiedzą. Nie muszą, nie chcą, wszystko jedno. A one się dzieją, w tych salkach parafialnych jak w kanałach miasta, za nieoznakowanymi drzwiami. Przez te drzwi wchodzą wtajemniczeni. Członkowie klubu. Klubu, w którym wszyscy mają to samo. Czują, że są najgorszymi ludźmi na świecie.

* * *

Nie chciałam tam iść. Nie podobały mi się słowa „mityng”, „suchy kac”, „trzeźwe myślenie” i „zapicie”.

Kiedy zaczął się mityng, zgasło światło i ktoś zapalił trzy świeczki, pogięte, z brzuszkami stearynowych ścieżek. Do pogryzania paluszki. Dwa razy po czterdzieści pięć minut i dziesięć minut przerwy.

Przy stoliku zasiada prowadzący. Ma w laminacie tekst Dwunastu kroków i ten laminat przekazywany jest na początku z rąk do rąk – mówisz: „jestem Krystyna alkoholiczka” i czytasz kolejny krok.

Prowadzący pyta, czy ktoś jest pierwszy raz.

Nie byłam łasa na brawa, ale wydawało mi się, że to będzie nie fair, jeśli się nie odezwę. Powiedziałam, że ja jestem, i dostałam brawa. Ten kolega Sabiny też powiedział i też dostał brawa. Zebrani się uśmiechali, cieszyli się, że jest nas coraz więcej. Nie wiem, czy to dobrze.

Mało tego, że dostałam brawa, to wszyscy potem mówili do mnie (i do tego kolegi Sabiny też w sumie). Mówił jeden, co jak już pił okrutnie, to chciał, żeby ktoś go wziął za rękę i mu pokazał, że można żyć fajnie na trzeźwo, i to się stało, trafił do salki, tego samego dnia poszedł na zabawę do klubu abstynenta, nawet nie wiedział, że są jego imieniny, i tańczył, tańczył z najładniejszą dziewczyną na sali, a po pijaku nawet by jej nie poprosił.

Najmocniejszy był ten gościu, który prowadził mityng. Miał szramę przez brew, blizny po tatuażach i po raz pierwszy trafił na spotkanie AA w wieku osiemnastu lat. Potem jeszcze raz i jeszcze raz, i jeszcze, ale dopiero kiedy leżał na zaszczanym materacu pod śmietnikiem i ludzie wyrzucali na niego śmieci, postanowił, że tak dłużej być nie może. I ten facet z nieśmiałym uśmiechem częstował mnie paluszkami. I kurwa NIC nie jest w stanie przebić tego doświadczenia.

Ręce podnosiły się do góry, a za rękami leciały historie. Wszystkie zawierały wątek niechęci do pójścia na mityng. To mnie trochę otworzyło, nie czułam już takiej ściemy, zrozumiałam, że nikt pierwszy raz nie przychodzi z własnej woli.

Nie będę tu przytaczać tych historii. Na mityng może przyjść każdy, usiąść w rzędzie z tyłu i sobie posłuchać, i w ogóle nie odezwać się słowem. Można je znaleźć w internecie, są w takich bardzo długich spisach i mają wspaniałe nazwy: „Jutrzenka”, „Przyjaźń”, „Wyjście z mroku”, „Wyzwolenie”, „Wszechświat” i „Moja Nadzieja”, naprawdę grubo. Jeśli jest napisane, że mityng jest otwarty, to znaczy, że możesz na niego przyjść po prostu jak Edward Norton. Możesz przyjść, kiedy chcesz, i wyjść, kiedy chcesz. Jeśli ta świadomość ci pomoże, to powiem, że trafisz pewnie na co najmniej jedną osobę niebędącą alkoholikiem, tylko studentką psychologii, która musi pójść na jeden mityng, żeby zobaczyć, jak to jest.

W pewnym sensie było jak na imprezie, jak w tym momencie tak koło drugiej w nocy, kiedy następuje faza ostrych zwierzeń i często te zwierzenia również dotyczą alkoholu. A tu bez kieliszka wszyscy są otwarci i mogą zrzucić, co im leży na wątrobie. Przede wszystkim są wśród swoich, więc nie ma wstydu. Naprawdę. Natomiast jest zestaw historii, które nie mieszczą ci się w głowie, których wcześniej nie słyszałeś / słyszałaś, i może cię drażnić jedynie, że niektórzy z uporem mówią: „moi przyjaciele z AA”. I czujesz coś, co się nazywa wdzięczność, i onieśmielenie, że ktoś w ogóle ci takie rzeczy mówi. I robi ci się od tego miło i ciepło.

Potem jest przerwa na papierosa, wszyscy wychodzą i niestety masz wrażenie, że rozmawiają jedynie o klubie abstynenta i o tym, jak długo już przychodzą na mityngi, i robi ci się trochę duszno.

A potem następna godzinka historii.

* * *

Kiedy stamtąd wychodziłam, czułam się jak po spotkaniu oazowym, a jednocześnie drżałam wewnętrznie, bo przekroczyłam barierę dźwięku. Bo to jest strach. Nie wiesz, czego się spodziewać. Walczysz ze smokiem i w końcu idziesz na mityng posypana popiołem.

Sabina zapytała: „i co teraz robisz? Bo ja idę ze znajomymi do klubu abstynenta”. I to już było dla mnie za dużo.

Był ciepły, pachnący wieczór, rzeka płynęła spokojnie, poszłam na piechotę do mieszkania K., mojej przyjaciółki ze szkolnej ławki ostatniej pod oknem, z którą na molo w Sopocie, na festiwalach alternatywnych, na koncertach i osiemnastkach wypiłam hektolitry alkoholu. W środku mieszkały osoby, które właśnie szykowały się na imprezę. Zrzuciłam z siebie balast tego, co usłyszałam, opowiedziałam o denaturatach i cieple i przypomniałam sobie, że nie wszyscy są alkoholikami.

Następnego dnia poszłam na rower i jeździłam przez cały dzień po mieście, a była to niedziela, dzień spacerowo-parkowy. I jakie forum „Uzależnienia”, jaka praca, jaki klub abstynenta. Jechałam, jechałam przed siebie, było słońce, Warszawa, z ogródków restauracji Mozaika, Orion i Ambasador wylewali się Polacy w strojach weselnych, makijaże krzepły im na twarzach, byli też Polacy z małymi Polakami na rowerach i Polacy z Polkami w kolejce po lody, i Francuzi w kawiarni, a jeden z nich siedział i palił papierosy, a ja jechałam, jechałam i czułam się wolna i śliczna, i nie mogłam przestać się uśmiechać, bo żywe zwierzęta i dzieci, i kwiaty, a ja mogłam jechać przed siebie i wcale a wcale nie przeszkadzało mi, że nie wiem, dokąd jadę.

Rok i sześć miesięcy potem

W serialu Gotowe na wszystko, gdzie Bree ma problem alkoholowy, jeden pan powiedział: „nie znam żadnego alkoholika, który nie wiedziałby, ile dokładnie czasu minęło od jego ostatniego kieliszka”. Ja tam nie upierałabym się przy generalizacji, ale faktem jest, że czasem przysiadasz na ławeczce i pytasz siebie: „ooo, to ile to już minęło?”.

Rok nie piję, sześć miesięcy nie palę. Właśnie zaczyna się listopad, miesiąc śmierci. Trzeci miesiąc uczęszczam na terapię wstępną dla osób uzależnionych od alkoholu.

To jest najdłużej, jak jestem trzeźwa, od czternastego roku życia.

Na wyjeździe służbowym kolega hip-hopowiec zapytał mnie, czy zapalę z nim jointa, a ja odruchowo odpowiedziałam: „tak”.

Alkoholicy mają na terapii psychodramy, na których ćwiczą z uzależnionymi kolegami i koleżankami w świetle jarzeniówek. Jedna osoba pyta: „napijesz się?”, a druga odpowiada: „dziękuję, nie piję”. Żuje te słowa, które powinna wcześniej ćwiczyć w umyśle, słowa, które powstają w niej z największego strachu, jaki jesteście w stanie sobie wyobrazić – ze strachu przed sobą samym.

Ale myśmy nie mieli jeszcze tych ćwiczeń.

* * *

Moja pierwsza próba niepicia spaliła na panewce.

To było po tym, jak obudziłam się w szpitalu, nie pamiętając nic a nic, a przywiozła mnie tam policja, która znalazła mnie na ulicy. Pielęgniarka była pewna, że padłam ofiarą pigułki gwałtu, nie przyszło jej do głowy, że jechałam autobusem do mieszkania, a ta droga standardowo trwa godzinę, i wysiadłam wcześniej, żeby na stacji kupić zero siedem luksusowej, bo byłam przekonana, że nie wytrzymam tej godziny, jeśli nie będzie cudowna, a cudowna stanie się, kiedy podbiję ją kolejnymi haustami alkoholu. Wcześniej wypiłam trochę białego wina i zapadka przeskoczyła.

Wyobraź sobie głębokie, silne przekonanie, że bez następnej dawki alkoholu zwariujesz, a świat stanie się czarną dziurą, w której tańczą grube baby w halkach bez majtek.

No, jeśli jesteś sobie w stanie to wyobrazić, to prędzej czy później trafisz na terapię.

To była zima, mogłam zamarznąć.

Do tej pory to zdarzenie jest dla mnie abstrakcyjne.

Ja w ogóle nie wierzę, że mi się to zdarzyło.

Jakbym nie mogła uwierzyć że oto ja, Krystyna alkoholiczka i narkomanka w zielonych baletkach, z wyższym wykształceniem i szalonymi pomysłami, piekąca piękną szarlotkę, znająca słowo „indyferentny” i bawiąca konwersacją inteligentne osoby, zostałam zgarnięta najebana do suki wprost z asfaltu.

Mówi się, że każdy alkoholik musi mieć swoje dno.

Musi mieć coś, co mu NAPRAWDĘ uzmysłowi, że jest alkoholikiem i nie ma, że inni piją więcej i nie mają pracy i żony.

Mówi się, że nie ma sensu pomagać umoralniającymi pogadankami, „ty, Krzysiek, ty chyba alkoholik jesteś”, bo on tylko przestanie odbierać wasze telefony i będzie pił dalej.

Mówi się, że najlepiej, żeby obudził się obsrany w cudzym łóżku, to wtedy do niego dotrze, że musi się leczyć.

Mówi się też, że stracił kontrolę nad piciem i nigdy już nie wypije jednego piwa.

Niektórym na szczęście wystarczy, że obudzą się w szpitalu.

* * *

Chodziłam wtedy do psychologa, który miał mnie uleczyć z tego, że każdy mój dzień składał się z tysiąca kalorii i ani jednej więcej. Zasadniczo od szesnastego roku życia chodziłam do psychologa. Teraz też chodzę.

To było naprawdę straszne, kupowałam „Superlinię” i czytałam o dietach non stop. I czułam ten przymus, i kiedy na wadze było plus dwadzieścia dekagramów, to czułam się wstrętna, byłam smutna i miałam zmarnowany cały dzień, chociaż nikt o tym nie wiedział. A jak było minus dwadzieścia, to czułam się piękna.

Mówiłam mu też, że chyba dużo piję, ale dopiero kiedy wydarzyło się to wesołe zdarzenie ze szpitalem, stwierdził: „no, to rzeczywiście pani jest alkoholiczką”.

To wtedy się dowiedziałam, że muszę przejść na „nie piję”.

Zacytuję książkę Nie piję dwóch amerykańskich psychologów, bo oni lepiej ode mnie ujęli, co to znaczy dla kogoś takiego jak ja. W tej książce też jest dużo o bogu i Dwunastu krokach, ale fragment o tym, czy potrzeba odwagi, żeby przestać pić, naprawdę im się udał.

Czy nieuzbrojony człowiek, który wchodzi do bandyckiej meliny, musi być odważny? Czy wymaga odwagi, by po trzydziestu latach inwalida odłożył laskę i zszedł bez pomocy po schodach? Czy trzeba odwagi, aby powiedzieć najbliższym przyjaciołom „cierpię na chorobę, która może spowodować, że stanę się wyrzutkiem społeczeństwa”? […] Ile trzeba odwagi, żeby przestać pić, nawet wtedy, kiedy człowiek zdaje sobie sprawę, że w ten sposób ratuje swoje życie. […] Powiedzcie poecie, że nigdy nie będzie mógł snuć marzeń, historykowi, że nigdy nie będzie mógł badać przeszłości, mechanikowi samochodowemu, że nigdy nie weźmie do ręki swoich narzędzi[**].

Może to brzmi po amerykańsku, ale zasadniczo oni mają rację.

Nie jestem w stanie zmierzyć swojej wtedy samotności, to był najkoszmarniejszy okres w moim życiu, nie tylko dlatego, że dużo piłam. Byłam podzielona na dwa miasta, bo w jednym z nich mieszkał mój chłopak, i jeździłam tam i z powrotem, z powrotem zawsze z przepitym ryjem. Kiedyś wracałam i piłam w pociągu, i wyciągnęłam telefon, i po kolei dzwoniłam do wszystkich w miarę sympatycznych osób, żeby powiedzieć, że musimy się kiedyś spotkać, bo wracałam z miasta, w którym była kochana przeze mnie osoba, do miasta, w którym było puste mieszkanie, praca i przystanek autobusowy z kioskiem, gdzie kupowałam „Superlinię”, żeby wiedzieć, co robić ze swoim życiem.

Pozbawiona wszelkich praw, z masą zaległych obowiązków, z kontaktami towarzyskimi, które musiały zawierać alkohol, żebym mogła się wyluzować, pomyśleć, w ogóle siebie poczuć jakoś, chodząca samotnie do kina, na imprezy i zakupy, miałam czerń najczarniejszą zamiast uczuć i wrażenie, że jeśli nie będę pić ze swoim chłopakiem, to nie mam pojęcia, jak będzie wyglądał nasz związek.

Dla człowieka, który pije codziennie, przejście na „nie piję” to jest dosyć rewolucyjna zmiana.

Piłam więc karmi.

A mój chłopak, kiedy już się spotykaliśmy, pił żubry.

Wiedziałam wtedy to, co wiem i dziś. Kiedy przestanę pić, wszystko zacznie ze mnie odłazić płatami, jak papa, jak warstwy starej farby, i nie będzie to wesołe. Ale ja nawet chciałam tego, bo kiedyś miałam przecież jakieś uczucia, które byłam w stanie z siebie wyrzucić słowami albo obrazkami bez trzech piw, i mi się to podobało. I brakowało mi siebie.

Niestety nie napisał ani pan dziennikarz z „Gazety Wyborczej” alkoholik, ani dwóch amerykańskich autorów książki Nie piję, że pierwszy czas „nie piję” jest okropny.

To znaczy, pierwszy miesiąc psychologowie nazywają miesiącem miodowym. Załóżmy, że nałogowo wpierdalasz czekoladę. W pewnym momencie przestajesz i twoje dżinsy z gimnazjum leżą na tobie jak ulał. Na tym mniej więcej polega miesiąc miodowy. Jesteś boss, jesteś swoja supergirl, bo nie pijesz. Nie musisz już żuć czterdziestu gum orbit i zjadać tic taców, bo nie wali ci z ust etanolem. Wszystko pamiętasz i nie ośmieszasz się przed zupełnie nieznanymi ci członkami zespołu alternatywnego, którzy postanowili zaprosić cię na koleżeńską wódkę. Masz luz.

Ale potem się przyzwyczajasz.

Potem zaczyna cię swędzieć.

Jak to – pytasz siebie, a w każdym razie ja siebie pytałam – to ma być to? To ma być kurwa to? Jak mi jest smutno, to nie mogę nagle poczuć, że wino mi język rozwiązuje? Nie ma donikąd ucieczki i nic się nie dzieje? Nuda, nuda, szaro, szaro.

Pamiętam jak dziś, i ty zapamiętaj. Bo nigdy nie możesz być pewien. Nie wiesz, kiedy to cię złapie za rękę i powie jak na filmie: „no, już możesz”. Co? „Już możesz. Taka byłaś grzeczna, już możesz”.

Ja tak nie pomyślałam wtedy, po prostu byłam u matki na Dzień Matki i gdzieś miałam w pokoju jeszcze zbunkrowaną jakąś butelkę dobrej wódki z trzciny cukrowej do drinka caipirinha, najlepszego na świecie. I tak sobie po tym pokoju chodziłam, chodziłam i chlust, trzy miechy nie piję, i chlust prosto z gwinta.

„Co ty sobie myślałaś?” – mógłby zapytać postronny obserwator. No właśnie na tym, dzieciaku, polega cały myk. Nic sobie nie myślałam.

Potem poczułam ciepło rozchodzące się po całym ciele, jakby ktoś mył mi mięśnie od środka kozim mlekiem z płatkami róż, oraz na stacji benzynowej, gdzie mój chłopak zatrzymał się umyć samochód, kupiłam ćwiartkę wódki i wypiłam ją w kiblu.

Tak jak mówiłam, historia uzależnień rozgrywa się przeważnie w publicznych toaletach.

* * *

Mój chłopak pił kolejne żubry, a ja nie umiałam mu powiedzieć: „ty, słuchaj, nie pasi mi to za bardzo”.

Zabrał mnie ze sobą do Krakowa do Adama Wiernego, z którym zwykle głównie rozpalaliśmy ogniska i piliśmy dużo alkoholu, w złudzeniu, że jest świetnie i że ta forma spędzania czasu to tak zwany relaks na wolnym powietrzu.

Ale tym razem byłam po tej historii ze szpitalem i luksusową, więc mówiłam: „nie, nie chcę tam jechać”.

Wyobraź mnie sobie siedzącą przy ognisku, kiedy oni wypijają swój siódmy browar; ja jestem jak wahadłowiec Challenger i z rozrywek mogę sobie pogrzebać patykiem w ziemi.

Wyobraź sobie, jak przez zęby mówię: „muszę iść po karmi”, chociaż wypiłam ich już dziesięć, ale nie, to nieprawda, że jeśli coś ma pół promila, to działa jednak jak alkohol, moim zresztą zamiarem nie było się upić. Po tym Dniu Matki uparłam się kroczyć ciernistą ścieżką krzaków trzeźwości.

Ale po kilku miesiącach obserwowania mojego chłopaka z żubrami, po tym jak pani psycholog od tysiąca kalorii poszła na macierzyński, a ja nie byłam za bardzo do tego, żeby iść na spotkanie AA, czy w ogóle coś z uzależnieniami, po trzech miesiącach swojego „nie piję” – stwierdziłam jasno i świadomie: „pierdolę, piję”.

I piłam jeszcze przez dwa lata, na zmianę tudzież łącznie z paleniem jointów. Bo przypominam, tylko nie róbcie z tego użytku – kiedy pali się jointy w trakcie picia, to nie traci się kontroli nad spożywanym alkoholem i koniec z zerwanymi filmami.

Nie róbcie z tego użytku, bo będziecie musieli widzieć siebie z dwoma smokami, które waszymi nogami idą do nocnego po czteropak, żeby się dopić, i waszymi rękami sięgają rano po fifkę.

* * *

Teraz, kiedy minął już rok niepicia i sześć miesięcy niepalenia, powiem szczerze, że sama nie wiem, jak to zrobiłam. Bo pamiętam, jak piszczałam: „chodźmy na tańce” i jak kończył się alkohol na imprezie i samotnie wyprawiałam się do nocnego, żeby nie zabrakło, pamiętam wrażenie, że bez alkoholu jestem nikim, że nie ma poczucia mocy, poczucia atrakcyjności, że na trzeźwo zostaje taka półprzezroczysta wylinka Krystyna, spięta jak maturzystka na ustnym, zgarbiona i błagająca otoczenie, żeby jej nie dotykało.

Teraz mam tylko tę wylinkę i, szczerze mówiąc, nie wiem, czy do końca jestem zadowolona.

* * *

Pewnie dlatego powiedziałam, że palę, kiedy kolega hip-hopowiec zapytał mnie dwa miesiące temu, czy palę.

To, co nastąpiło później, było niezwykle zabawne. Zamiast wyczilować i się uśmiechać, pobiegłam do swojego pokoju hotelowego, zabarykadowałam się i drżącą ręką napisałam w dzienniku: „złamałam abstynencję”, a potem zastanawiałam się, do kogo zadzwonić, żeby na siebie donieść.

„Złamałam abstynecję”!!! Rozumiesz, ja, Krystyna, królowa undergroundu, która paliła ekstra mocne za murkiem w ogólniaku, szukała wódki na Jasnej Górze, ratowała tequilą potrzebujących i przez dwa lata ukrywała w torebce magiczne pudełko z fifką i trawą.

Jeszcze coś zabawnego wam powiem. Zadzwoniłam do swojego najfajniejszego psychoterapeuty (co za upadek, inni skaczą na bungee albo kupują sobie dziewiątego legwana, a ja mam najfajniejszego psychoterapeutę) i mówię, of kors:

– Złamałam abstynencję.

– No to co? – zapytał na luzie.

A potem, kiedy już wszystko minęło, kiedy po tygodniu się uspokoiłam i przypięłam lilijkę znak trzeźwości, to powiedział, żebym raczej nie mówiła o tym Bożenie Smyczek, bo to mi przyniesie więcej szkody niż pożytku.

Całe szczęście, że mam jednak jeszcze inne zainteresowania, bobym chyba zwariowała.

* * *

Ale prawda jest taka, że kiedy przychodzi ten miesiąc śmierci, wylinka, którą jestem, ma nanometry grubości. Nie ma mnie, nie ma mnie, ktoś mnie ukradł. I kładę się spać, i myślę o krajach ciepłych i zimnych, do których chciałabym pojechać ze swoim chłopakiem, i przyszłość widzę, a w niej jak wypijam pierwsze angielskie piwo albo argentyńskie wino. Widzę też, jak jadę znowu w podróż służbową i kolega hip-hopowiec pyta mnie: „palisz?”. Widzę klub sympatyczny w Krakowie, w którym tańczyliśmy do przebojów Lady Pank, a ja śpiewałam teksty do wieszaka i było niezmiernie wesoło, i całą sobą żałuję, że beztrosko tam nie pójdę.

Nie wiem tego jeszcze, ale kiedy minie więcej lat, nie będę już mieć tego żalu. Przyzwyczaję się, że jestem trzeźwa.

A potem znowu zapomnę.

Idę do apteki i kupuję deprim dwie blaszki, i chcę go zjeść na raz, żeby minęło, żeby odbezpieczyło mi mięśnie, żeby głowa nie mówiła do mnie: „umrzesz, umrzesz i twoja matka umrze, i ojciec też” oraz żebym nie myślała, że wszyscy są ze mnie niezadowoleni.

No ale na szczęście przecież chodzę dwa razy w tygodniu na grupę wstępną dla osób uzależnionych od alkoholu.

** Dick Selvig, Don Riley, Nie piję, przeł. Irena Doleżal-Nowicka, Warszawa: Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, 1994, s. 77.

Mięso

Kiedy odpada z ciebie to rusztowanie, kiedy wypruwasz sobie z żyły ostatnie oczko łańcuszka, to nagle jesteś cały z mięsa. Nic nie ma, płaszcza przeciwdeszczowego nawet. Mięso, śmierć i step.

Jeśli kiedyś wyruszę w tournée z pogadanką dla licealistów pod tytułem „Dlaczego nie warto przez wiele lat zalewać się w trupa w najfajniejszych klubach w Polsce”, to powiem im: bo potem, kiedy wysiądzie ci trzustka albo zostawi cię ukochanek, obudzisz się w formie osłonki z jelita baraniego na kiełbasę i nie będziesz wiedział, o co w tobie w środku chodzi, i wiele lat ciężkiej pracy zajmie ci zapełnienie tego jelita treścią.

* * *

Nagle nie ma nic.

Przede wszystkim po prostu nie wiesz, co robić.

Codziennie.

Nikt cię nigdzie nie zaprosi ani ty nigdzie nie pójdziesz. Nie ma żadnej ulgi. A ty myślisz tylko o uldze, swędzi cię całe twoje uzależnienie, „pacjenci nazywają ten stan, że już nie mogą wytrzymać”.

Nie masz znajomych. Najprawdopodobniej wszyscy twoi najbliżsi znajomi to były osoby, z którymi chodziłeś na browar. Z tymi, którzy nie pili, nie spędzałeś czasu.

Więc teraz nie masz nikogo.

Nie możesz wytrzymać, jakby ktoś wsadzał ci zapałki w oczy i kazał patrzeć. Nie daję rady, myślisz, nie daję rady, ale nie wiem, jak miałoby być inaczej, i nie chcę. Chodzisz po betonowym kwadracie metr na metr i łup, co raz uderzasz głową. Sto tysięcy godzin na spince, bez myśli, bez miejsca, w które można się schować, trzy razy w tygodniu grupa motywacyjna, zalecenia dla trzeźwiejących alkoholików.

Zaczynasz jeść słodycze. Dużo słodyczy.

Sabina mówi, że psychoterapeuta zapytał ją, kiedy przestała pić, tak zagaił aksamitnie: „jak się pani czuje?”, a ona chciała się rozpaść i zadrutować, a ona nie umiała odpowiedzieć, jak się czuje.

Po czternastu latach żubrów, szampanów i jointów lądujesz na planecie Saturn, halo, to Krystyna, nie ma głowy, zaprzyjaźnijcie się, bo teraz do końca życia będziecie mieć tylko siebie w technikolorze.

* * *

To jest relacja moja z pierwszego tygodnia mięsa, wyrwane z kontekstu kawałki do poczytania przy aromatycznej kawie i chrupiącym rogaliku.

I jak się czuję? Jak się czuję? Jakby mnie ktoś wysmarował błotem i smołą i wrzucił na dno studni.

Taka karma – kto zadzierał z rzeczywistością i od niej uciekał, ten potem musi zapłacić. Jestem przerażona, bo domyślałam się, że to ucieczka przed samotnością, a teraz ta samotność kładzie się przede mną, rozściela się i pokazuje, i dokazuje.

Bardzo długo starałam się oszukiwać samą siebie, że nie ma problemu. A teraz siedzę zdziwiona.

Myślę, że na zewnątrz jestem nie do zniesienia, nie nadaję się do gadek szmatek przez to nieustanne pragnienie opieki-miłości-koca. Dlaczego mnie nikt nie broni, krzyczę w środku i wygrzebuję kawałki skóry z palca, przecież ja tego nie wytrzymuję, nie wiem, co się dzieje, niech do mnie mówi jedna wybrana osoba miękkim głosem, bo to jest nie do wytrzymania.

Czasem przypomina mi się jakiś gałganek z przeszłości, który sobie ulepiłam, na sekundę jakaś mgiełka, że przecież nie ma się co bać.

Ale jak wyznać światu wstydliwą prawdę, że wszystko, co dobre i bezpieczne, ja sobie wymyśliłam? Że mam bunkier przeciwatomowy przeciw rzeczywistości, w zeszycie w kratkę, i tam jedna dziewczyna gra na basie, a druga na perkusji, i jak jestem nimi, to czuję się bezpiecznie? I jak zaakceptować tę wiadomość od prawdziwego świata, że skoro to wymyślone, to jest nieprawdziwe? A prawdziwe jest spłacanie kredytu, rozmrażanie lodówki i zastanawianie się nad dzieckiem?

Nie wiem, gdzie jestem, rozumiesz? Jestem kompletnie zdezorientowana, mogę tylko mamrotać „boli”, mogę myśleć intensywnie słowami, których nie umiem powiedzieć, i mogę się bać, że zostanę odstawiona w kąt jak grabie przez kogoś, na kim mi bardzo zależy, oraz że ktoś będzie czegoś ode mnie chciał, a ja to zrobię źle.

* * *

Myślę, że się sama sobie śnię.

Prawdziwe jest tylko to, co wymyślam, i nie przyjdzie mi nawet do głowy o tym rozmawiać. To są połacie białego mchu, wyobrażenia z zewnątrz nazywane mglistymi, które w mojej głowie są wielkimi ogrodami.

Nie mam ciała ani głosu, nie mam przyszłości ani pracy. Jestem czymś bardziej jak dźwięk, jak chwilowe przypadkowe zagęszczenie materii. Przesuwam się, ale nie możesz mnie dotknąć.

Poziom pierwszy – grupa motywacyjna

To nie jest takie proste: „cześć, jestem białym mchem, chciałabym się leczyć na głowę, czy możecie mi pomóc?”.

Bo ja tu mogę używać wyrazów w przenośni, ale gdzieś tam istnieję w realu i poszłam na terapię dla osób uzależnionych, wydarzyło się to naprawdę. Echosonda ze mną w środku wylądowała, a ja miałam zachowywać się jak człowiek, o którym raczej nie wszyscy wiedzą, że nosił przez kilkanaście miesięcy pięć gramów marihuany i fifkę w pudełku po papierosach, a we mnie krzyczało wszystko i malowało kolory na czerwono. Potrzebowałam, jak już zostało powiedziane, pomocy.

* * *

– Na początek proponuję trzy razy w tygodniu grupę motywacyjną, w poniedziałki, środy i piątki. Pani tam pewnie usłyszy rzeczy, które już pani wie, no ale najpierw wysyłamy pacjentów na tę grupę. Pani pracuje w wolnym zawodzie, tak? Nie będzie to pani kolidowało z obowiązkami?

– Chcę się leczyć – mówię Bożenie Smyczek, miętoląc kawałek spodni, i zastanawiam się, dlaczego się jej boję, skoro ona ma być moim psychologiem i pomóc mi przejść przez to piekło.

– No ale wspominała pani, że musi pani na początku lipca wyjechać na dwa tygodnie.

No musiałam, fakt, wyjechać; z dwudziestoma osobami w moim wieku, które wieczór spędzały codziennie przy wódce, najchętniej w tym samym miejscu. Miejsce ustalało się samo po trzech pierwszych dniach, ławeczka lub kanapa na korytarzu w hotelu albo sala zbiorowa, albo najbliższa knajpa. Raz byliśmy, pamiętam, w Zakopanem, zasypana śniegiem chatynka gdzieś w górach, księżniczkowo śnieżne krajobrazy wokół, a my wieczór w wieczór siedzieliśmy w wyłożonej kafelkami piwnicy ze stołem pingpongowym, wszyscy krzyczeli i pili wódkę, ja wrzątek, ale paliłam jointy, i codziennie samą siebie pytałam, jak to możliwe, że siedzimy w tej potwornej piwnicy, skoro na zewnątrz jest tak pięknie.

– No muszę wyjechać.

– Ale z tego, co pani opisała, to ten wyjazd jest dla pani bardzo zagrażający. Jak pani sobie tam poradzi?

– Ja tam jadę do pracy, będę pracować.

Bożena Smyczek zrobiła taką minę jak moja nauczycielka biologii z ogólniaka, Eulalia Dziubak, wydęła usteczka i długo raczej nic nie mówiła. Nie poklepała mnie po ramieniu tylko wysyczała długie „mhm” (a ja w środku krwią pomalowana, muszę napisać książkę, chcę się świetnie bawić, nie mogę iść na imprezę, bo się prędzej czy później schleję w trupa, więc siedzę w domu i myślę, matka umrze, ojciec umrze, wszyscy umrzemy, na pewno mam raka gardła).

– Mhmmmmm.

Tknęło mnie, że na wakacje to raczej też sobie nie pojadę, a głupio tak trochę, czerwiec podchodzi pod okna, fontanny świeżości biją z trawnika pod kamienicą, truskawki zaraz się zaczną i nie chcę raczej zostać w Warszawie z radiowozami i ambulansami.

– No i jak pani sobie to wyobraża?

No kurwa wcale sobie nie wyobrażam, ty głupia pizdo. Albo nie – no przecież to jest proste, wyobrażam to sobie, zaliczę te wasze dwanaście spotkań bez dwunastu kroków, pojadę jak człowiek na wakacje, a potem się spotkamy pierwszego września, ja będę mieć dla was kwiaty, a wy dla mnie plan zajęć.

I mówię jej to, tylko bez tego pierwszego zdania.

– Aha. – I to cud jest chyba albo wyuczone na superwizji zachowanie, że Smyczek Bożena nie ma w tej chwili na piersiach skrzyżowanych rąk symbolizujących zamkniętą postawę wobec interlokutora. – No dobrze, podpiszemy w takim razie kontrakt na dwanaście spotkań. Proszę to przeczytać i podpisać z dzisiejszą datą.

* * *

Każdy złodziej to pijak, a każdy pijak to złodziej, każde dziecko to wie, i dlatego trzeba podpisywać kontrakt. Według efektywnej formuły wymyślonej w Stanach masz przychodzić świątek piątek czy czwartek, dwa razy możesz nie przyjść, ale musisz zadzwonić do ośrodka i uprzedzić terapeutę indywidualnego. Poza tym zachowujesz abstynencję, rezygnujesz z urlopów oraz zobowiązujesz się do niekorzystania z innej pomocy psychologicznej niż ta, którą masz teraz za darmo od systemu. Nie dostajesz kopii kontraktu do domu.

Rozumiesz? Że niby to jest na poważnie. Że jak już nie będziesz mieć pomysłów, dlaczego nie walnąć piwka, nie spalić joincika, to będziesz musiał sobie powiedzieć z namaszczeniem: „ojej, złamię zasadę kontraktu”. I jeśli ją złamiesz, to prawdopodobnie dostaniesz megadoła, wszystko stracone, i wtedy dopiero rozkręci się impreza, jakiej lech nie widział.

* * *

Grupa nazywa się motywacyjna, bo ma cię zmotywować do trzeźwości.

Na wszelki wypadek, gdybyś nie był przekonany.

To jest wstęp, preludium do prawdziwej terapii dla prawdziwych alkoholików.

Na moim pierwszym spotkaniu z jarzeniówkami na suficie i lamperią na ścianach w grupie była jedna kobieta i kilku facetów w okolicach czterdziestki–pięćdziesiątki. Był bardzo ładny świeży majoczerwiec. Osiemnasta trzydzieści. Faceci mieli albo kuratora na karku, albo rozwód, a kobieta rodzinę, co jej kazała przyjść. Z ogromnym samozadowoleniem stwierdziłam, że jestem jedyną, która siedzi tam bez zewnętrznego przymusu, że sama stwierdziłam: basta, mam dość, idę się oduzależnić.

Żadnego z tych państwa po skończeniu grupy motywacyjnej już więcej nie spotkałam.

Na czym to polega, miałam dowiedzieć się później, kiedy posłuchałam Aśki alkoholiczki „to moja druga terapia, pierwszą podjęłam, jak straciłam wolność, dziesięć miesięcy nie piłam, ale potem poszło”. Czyli, mówiąc krótko, Aśka trafiła do naszej sali z jarzeniówkami ze strachu. Wódka = więzienie, a więc lepiej nie pić. Ci państwo, co ze mną siedzieli na tych dwunastu spotkaniach, nie chcieli przestać pić. Kurator bądź żona chcieli, żeby przestali. Pracownik opieki społecznej, który groził odebraniem dzieci, chciał. A oni mieli luz.

Jeśli nie chcesz przestać, jeśli chcesz bujać się jeszcze w tych obłokach i oparach, to nie idź do ośrodka rozwiązywania problemów i pomocy rodzinie, bo stracisz czas. Poczekaj, aż będziesz miał tak siebie dosyć, że stwierdzisz, że jesteś jedyną osobą w piekle, poczekaj, aż będzie ci się chciało rzygać od tego, jak bardzo kłamiesz. I zapamiętaj ten moment – to właśnie jest motywacja i z nią należy pójść na grupę motywacyjną.

* * *

Nie mogłam się doczekać.

Ach, oto dowiem się, dlaczego właściwie się zagłuszam, dlaczego spierdalam, i rozwiążę swoje problemy oraz będę żyła w szczęśliwej trzeźwości.

Chyba się spóźniłam.

Pani psycholog miała sandały i była ode mnie młodsza na oko z pięć lat.

Dookoła siedzieli goście, którym ktoś piszący raport o alkoholikach do „Polityki” mógłby zrobić zdjęcie i uwierzyłabym. I jedna pani. I ja w zielonych baletkach.

Rozglądałam się ciekawie, ale z drugiej strony miałam wrażenie, że oni na mnie patrzą i że ja się tutaj nie wstrzelę za bardzo ze swoją tendencją do zdań wielokrotnie złożonych. Najwyraźniejszy był taki facet w kowbojkach, potencjalny lider grupy. Mieli twarze smutne, zbuntowane i zacięte. Też nie chcieli tu być. Jak trafili, co im się stało, ile pili – o tym myślałam. I jedna kobieta z twarzą zniszczoną, w garsonce. Usiadłam obok niej.

– Najpierw proszę państwa o podanie imion. Pani jest dzisiaj pierwszy raz, prawda?

– Marek.

– Krzysiek.

– Stasiek.

– Andrzej.

– Darek

– Jadwiga.

– To ja też się przedstawię. Nazywam się Joanna Szewczyk i jestem terapeutą uzależnień, pracuję z osobami uzależnionymi i ich rodzinami. Dzisiaj porozmawiamy o rodzinie alkoholowej. Co państwa zdaniem gwarantuje normalna rodzina?

Oczywiście zapadła cisza, a pani psycholog na tablicy mazakiem napisała „Rodzina”.

– Poczucie bezpieczeństwa – powiedziałam.

– Wsparcie – powiedział najmłodszy gościu, w granatowej koszulce.

– No, eee, ten, pieniądze – powiedział pan Krzysiek.

– No i co jeszcze? – nagabywała pani psycholog, a ja pomyślałam sobie, kurwa, to to miejsce ma mi pomóc w rozwiązywaniu moich skomplikowanych problemów emocjonalnych? Przecież to jest jakieś koło fortuny dla niekumających siebie.

– Szczerość? – powiedziałam z takim znakiem zapytania na końcu.

– Tak, bardzo dobrze, szczerość. Co jeszcze?

Super, jestem w szkole i mogę mieć dwie nieobecności.

Reszta grupy milczała, facet w kowbojkach zrobił jakąś kilkuzdaniową przewrotkę, że w normalnej rodzinie nie ma alkoholu, ale jego brak przekonania był zniewalający.

Ktoś powiedział: „miłość”.

– Komunikacja.

– Podział obowiązków.

Odpowiedzi pojawiały się wyłuskiwane z trudem i brzmiały jak hasła do krzyżówki.

– No dobrze, a teraz zobaczmy, co dzieje się w rodzinie alkoholowej, gdzie nad tym wszystkim góruje alkohol właśnie.

I pani psycholog na wypisanych na tablicy hasłach, które z trudem z nas wydobyła, narysowała butelkę.

– No, widzą państwo, ta butelka powoduje, że nie ma w rodzinie alkoholowej tych rzeczy, o których państwo przed chwilą mówili, tylko jest co?

– Strach.

– Agresja.

– Niepewność.

– Kłamstwa.

– Brak zaufania.

– Brak wsparcia.

Grupa jakby posmutniała. Może oprócz faceta w kowbojkach, który zaczął coś tam mówić, że „a proszę pani, żona, żeby zrozumieć męża, często się zdarza, że zaczyna z nim pić”. Chciałam już powiedzieć, że często po prostu żona też lubi pić, ja to wiem, bo mnie szczęście błogosławione spotkało w postaci mojego chłopaka, z którym piłam miesiąco-latami. Ale jakoś się nie odezwałam.

Potem dostaliśmy kartki.

– Teraz państwo mają wypisać trzy sytuacje, w których alkohol spowodował, że zawiedli państwo swoich bliskich, a potem mają państwo dziesięć minut, żeby porozmawiać o tym w parach.

No kuuurwa. W parach?!

No, co zrobić, żołądek podniósł mi się na chwilę, halo, halo, przecież ja tych państwa nie znam, niech mnie pani nie zmusza do ćwiczeń w podgrupach z obcymi ludźmi, ja tu jestem pierwszy raz i lubię Olgę Tokarczuk.

Na szczęście siedziałam obok Jadwigi, jedynej w tym pomieszczeniu kobiety oprócz pani psycholog z obozu wędrownego. Obok Jadwigi, która miała czerwoną twarz do żółtych włosów, która bała się chyba bardziej niż ja, która włożyła na tę okazję garsonkę ze spodniumem z żorżety w paski.

Wzięłam długopis z kubeczka i piszę:

Izolacja emocjonalna – w kontakcie z bliskimi w pewnym momencie alkohol stał się nadrzędnym elementem.

Strach i lęk przed odkryciem mojego picia zmuszały mnie do kłamstwa i ukrywania picia.

Potem zwracam się twarzą do Jadwigi i mamy w parach o tym ze sobą porozmawiać.

Coś tam bąknęłam, że najgorsze dla mnie było to, że kiedy przyjmowałam pierwszą dawkę alkoholu, to on stawał się najważniejszy. Że niby spotykam się z ludźmi, jest impreza, a we mnie podlany browarem, winem, czym-kurwa-kolwiek, ożywia się nagle wąż ognisty i mówi: „więcej, więcej”, i nie liczy się nic innego. Użyłam nieco innych środków stylistycznych, ale Jadwiga była tak zachwycona, że jestem dziewczyną, a nie panem Krzyśkiem, że zamiast wymienić swoje trzy sytuacje, wyrzuciła z siebie z prędkością karabinu:

– O jak dobrze, że tu, widzę, jeszcze jedna kobieta przyszła, bo to zawsze raźniej, ja już nie wiem, ile lat piję, bo ja jestem bufetową i zawsze w pracy najpierw jedna, potem druga pięćdziesiątka, i rodzina już miała mnie dosyć, ja już też miałam dosyć tego, że oni mają do mnie pretensje, no i tu się zgłosiłam, no nie powiem, ciężko mi, ale spokój teraz mam w domu i ten wstyd.

– No wstyd – mówię, patrząc na czubki butów.

– No właśnie, ten wstyd najgorszy.

I milczymy.

– Ja długo piłam w sumie – mówię, chcę się pochwalić czy to powiedzieć, kurwa nie wiem. – Ja piłam czternaście lat w sumie, bo wcześnie zaczęłam – mówię, może po to, żeby Jadwigę ośmielić, bo ona ma pod sześćdziesiątkę.

– Dobrze, kończymy – mówi pani psycholog o słowiańskiej urodzie w sandałach.

– No i widzą państwo. Niech się państwo zastanowią, jakie szkody dla państwa najbliższych płyną z państwa picia. Jak bardzo różni się obraz tych dwóch rodzin. A ponieważ wiem, że dzisiejszy temat dla niektórych może być ciężki, to na dzisiaj skończymy.

Popatrzyłam na zegarek: od momentu, kiedy usiadłam na swoim krześle, minęło dwadzieścia pięć minut.

Na zewnątrz buchała zieleń i kwitły kwiaty.

Jadwiga zapytała, czy na pewno będę w piątek.

Wróciłam do domu.

– No co ty, byłaś na przystanku i z powrotem? – zapytał mój chłopak.

* * *

A potem z kolei nie mogłam spać.

Od trzeciej w nocy nie mogłam spać. Było gorąco, bardzo gorąco. To gorąco wchodziło do pokoju, zatykało usta i skórę, wypełniało przestrzeń spoconym tłustym cielskiem, zabierało powietrze i wypluwało je pod postacią trujących gazów, pełne komarów, które wypuszczało jak małe strzałeczki z kurarą, i nie można było uciec.

Nie mogłam spać, bo czułam się bardzo złym człowiekiem. Nie miałam jasnej odpowiedzi, dlaczego właściwie. O czwartej robiło się jasno, jestem przesłuchiwana, jestem przesłuchiwana, o czwartej rano, po dwóch nieprzespanych nocach, kiedy bolą mnie kości i mam twarz jak pergamin.

Mamo, dlaczego mam taki chaos w głowie, skoro na zewnątrz wszystko jest w porządku.

* * *

Następna psycholog, która przywitała mnie na zajęciach w poniedziałek, miała trwałą i może dlatego, że wyglądała jak moja nauczycielka od matematyki, nie wzbudziła we mnie zaufania. Trwała na owieczkę i duży lazur oczu. Jak lalki z kiosków w latach osiemdziesiątych.

Przyszłam w płaszczu przeciwdeszczowym z H&M, granatowym w białe parasolki. Popatrzyła na mnie i „myślałam, że pani jest w szlafroku”, taki mi szmonces rzuciła.

Co?

Może to też kwestia jej sposobu prowadzenia konwersacji, kiedy mówiła: „no już, panie Stasiu, nie żartujemy”, a widać było, że miło jej się z panem Stasiem żartuje. Że ona tu zadecyduje, kiedy będzie wesoło, a kiedy mniej wesoło, bo ona się po to uczyła na studiach przez pięć lat o terapii uzależnień, żeby teraz w nagrodę wszystkich tych, proszę ja ciebie, alkoholików nauczyć moresu. A uczyć lubiła metodą kija i marchewki – trochę pożartować, pod warunkiem że to ona żartuje, i trochę postraszyć, kiedy zażartuje ktoś inny.

Była kwadratowa jak czasopismo „Przyjaciółka” i wyglądała mi na taką, co zawsze odrabiała lekcje i lubi sobie w pokoju terapeutycznym zaparzyć herbatę. I ona lubi być terapeutą, zakazywać ludziom czegoś albo mówić im, że mają głód.

A przede wszystkim nie było w niej współczucia, tylko typowa dla kanarów, woźnych i strażników w budynkach radość z tymczasowej władzy nad drugą osobą.

Co ona może wiedzieć o skąposzczetach, zadałam sobie pytanie. Co ona może wiedzieć o tym, jak wygląda latarnia morska w Kołobrzegu, kiedy smaga ją wiatr, co ona może wiedzieć o grozie życia codziennego, co ona może wiedzieć o Sonic Youth.

Takie osoby po prostu nie miewają problemów z uzależnieniami, bo ich życie składa się z poniedziałku, wtorku, środy, czwartku, piątku, soboty i wyjścia do kościoła w nowych butach.

* * *

Oprócz wesołych spotkań grupy motywacyjnej trzy razy w tygodniu po dwadzieścia pięć minut kontrakt zobowiązywał mnie do cotygodniowych spotkań z terapeutą indywidualnym.

To jemu miałam teraz powierzać historie o tym, że ja to chyba nie ja, bo siedzę zamknięta w weekendy w mieszkaniu, żeby, nie daj boże, jakiś koncert i bankiet się nie przypałętał, to jemu miałam mówić o tych mrocznych myślach, to jego miałam pytać, co zrobić, żeby malować lepsze obrazki, bo ja nie chcę pracować w korporacji.

Zdawałam sobie sprawę, że jak zdecyduję się na ścieżkę trzeźwości, to będę z mięsem na wierzchu i bez ręki. Z mięsem wyjaśniłam, natomiast bez ręki znaczy: nie jestem w stanie nic zrobić, nie mam mocy sprawczej, nie umiem, nie mam planów, celów. Jakby była siedemnasta trzydzieści, a ja właśnie wyszłabym z zatłoczonego autobusu i na przejściu dla pieszych pękłaby mi torba, w której miałam wszystko. Jeszcze bardziej nie wiem, jak żyć. Przedtem wiedziałam – teraz pozmywam, a potem zapalę, albo ewentualnie zapalę przed, bo wtedy lepiej mi się będzie zmywało. Albo – dzisiaj jest wtorek, więc jestem spuchnięta, ale to mi zejdzie i w piątek będzie impreza. Myk, myk, myk – i masz cele życiowe.

A teraz nie masz.

Twoim celem życiowym ma być „do końca życia nie wezmę do ust alkoholu”. To brzmi jak wyrok, a ty żyjesz jak z wyrokiem i jak żyć?

I tu na scenę wkracza terapeuta indywidualny, Bożena Smyczek cała w bieli. Ona mi powie, jak żyć.

Mnie, która żyje w gigantycznym żelbetonowym bunkrze.

* * *

– No i jak się pani czuje? – pyta Bożena w pokoju, który ma sprawiać wrażenie przytulnego, za jej plecami wisi duża tablica z napisem „Fazy uzależnienia”, a na niej czarna strzałka z napisem „śmierć” i zielona z napisem „terapia”.

– Fatalnie – odpowiadam.

– To znaczy?

– To znaczy, że nie mam ochoty się do nikogo odzywać, chcę, żeby mnie wszyscy zostawili w spokoju, i jestem cały czas spięta. Byłam na spotkaniu AA, bo pani powiedziała, że muszę kiedyś pójść, żeby się przekonać, jak tam jest.

Bożena pojaśniała.

– No i jak?

– No i nie powiem, duże przeżycie, bo ja mam koleżankę alkoholiczkę i ona chodzi na terapię, i już była na mityngach, no i z nią poszłam, i nasłuchałam się niesamowitych historii.

– Ale utożsamiała się pani?

– Nie.

Bożena spochmurniała. Chyba – trudno zasadniczo było to stwierdzić, bo jeśli chodzi o wydzielanie emocji, to kojarzyła mi się bardziej z pedagogiem szkolnym, który musi siedzieć w swoim pokoju osiem godzin dziennie i za to mu płacą, aczkolwiek wtedy jeszcze miałam poczucie, że ona jest dobra i mi pomoże.

– No wie pani, są różne mityngi, ale chyba takich dla młodych osób to nie ma. Na grupie jak się pani czuje?

– No też za bardzo nie mam się z kim utożsamiać.

Bożena pokiwała głową.

– No tak…

Widocznie różnica między mną a panem Krzyśkiem w klapkach Kubota oraz nawet Pawłem, który jest bardziej w moim wieku i jeździ do klientów swoim seicento, Bożenie również rzucała się w oczy.

– No a poza tym?

– Poza tym jestem cała napięta, bardzo.

– Na napięcie najlepszy jest wysiłek fizyczny i w ogóle to basen. Ale przede wszystkim musi pani teraz zadbać o porządek dnia. Planować.

Jak by ci tu, Bożena, powiedzieć…

Ale nie, słucham wytrwale, bo ja się jej boję, ona jest inkarnacją siostry oddziałowej z Lotu nad kukułczym gniazdem, coś powiem nie tak, to srogo mnie ukarze.

– Musi pani planować, bo brak planowania jest bardzo niebezpieczny.

Chociaż nie, może mnie nie ukarze, bo w jej głosie jest coś leniwego, coś, że ona ma mnie kompletnie w dupie, a ja w sumie nie wiem, po co tam sobie siedzimy i o czym ucinamy pogawędkę.

Ale jeszcze tak nie myślę.

Jestem w momencie, w którym nie mam nic, nie widzę horyzontu. Jestem z tym wszystkim zupełnie bezbronna, a ona ma w rubryce zawód terapeuta i ona mi pomoże, ona mi pomoże, ona wie.

– Proszę, tu ma pani ankietę do wypełnienia i proszę tam, co jest o alkoholu, to też wziąć pod uwagę narkotyki. Czy ta godzina, na którą się umawiamy, może pozostać stała? Ja sobie może zapiszę w kalendarzu…

Patrzę na ankietę. Jakie straty poniosłeś w związku z piciem? Z jakich zainteresowań zrezygnowałeś w ciągu ostatnich lat? Zmiana tolerancji, opisz.

– I tam przykłady niech pani napisze, po trzy do każdego punktu. No, na dzisiaj musimy już kończyć, do widzenia.

– Do widzenia, dziękuję.

* * *

– Dzisiaj opowiem wam o tym, że alkoholizm jest chorobą postępującą i kiedy zakończy się pewien etap, nie ma już do niego powrotu. Najpierw poproszę może panów o przestawienie krzeseł tutaj pod okno… o, dziękuję. To jest historia naszego pacjenta, nazwijmy go Wojtek. W początkowym okresie picia, w fazie, którą nazwiemy towarzyską, Wojtek miał żonę, pracę i dwójkę dzieci, z którymi miał dobre kontakty. Lubił pić piwo przy okazji spotkań. Kiedy pił, czuł się wesoły, jak to się mówi „wyluzowany”. Nie miał z powodu picia żadnych problemów. Jednak stopniowo tego alkoholu w życiu Wojtka było coraz więcej. Pił już zawsze przy okazjach towarzyskich, ale również po powrocie z pracy wypijał najpierw jedno, a potem dwa piwa. Tu skończył się pewien etap picia i ten etap będzie symbolizowało to krzesło, które teraz położę. To było picie towarzyskie. Wojtek zaczął pić sam coraz częściej, zdarzało się, że z tego powodu był niewyspany, źle pracował. Ale tłumaczył sobie, że to przecież się zdarza, że to nie jest nic niezwykłego, że ma ciężką pracę. W pewnym momencie jednak zaczął pić codziennie. Przestał bawić się z dziećmi, coraz częściej kłócił się z żoną. Położę następne krzesło i będzie to faza ostrzegawcza. Przypominam, że z żadnej fazy nie można wrócić, cofnąć się. Wojtek zaczął pić tak dużo, że stracił pracę, bo zaniedbywał ją coraz bardziej, a po pewnym czasie odeszła od niego żona z dziećmi. Wojtek tłumaczył sobie po swojemu, że nie ma to związku z alkoholem. Pamiętajcie: zaczynaliśmy od Wojtka, któremu dobrze się powodzi i który ma szczęśliwą rodzinę. Teraz nie ma nic: nie ma pracy, nie ma żony, nie ma rodziny. I pije. Położę następne krzesło. Bez pracy i bez rodziny, zaniedbany Wojtek zgłosił się do naszego ośrodka na terapię i ukończył ją. Ale tych krzeseł nie da się już postawić, bo alkoholik nie może wrócić do wcześniejszych faz swojej choroby. Czy są jakieś pytania?

– Czy on się do pani jeszcze po terapii odzywał? Co u niego słychać?

* * *

– No i jak się pani czuje?

– Niedobrze. Jestem cały czas spięta. Poszłam na basen, tak jak mi pani radziła – mówię i cholera, czy ja zaraz nie zacznę do niej merdać ogonkiem, czy ja przypadkiem nie mam nadziei, że ona mi teraz wstawi piątkę do dziennika, a to, że nie mogę spać, nie mogę ustać w miejscu ani przeczytać gazety, to wszystko się nie liczy, i czy słusznie mi się wydaje, że ja tym pójściem na basen zaspokajam jej potrzeby emocjonalne?

– I co, pomogło?

– Trochę pomogło.

Nie wypełniłam tej ankiety, bo nie wiedziałam, jak mam napisać to, co tam jest o alkoholu, też o narkotykach. Ale ona już nigdy mnie o nią nie zapytała.

– No ale dlaczego pani się czuje niedobrze?

– Proszę pani, nic mi się nie chce, przez cały czas jestem zdenerwowana i spięta. W dodatku jak przez kilka miesięcy nie myślałam w ogóle o alkoholu, to od chodzenia na tę grupę myślę.

– Aha. Czy mogłaby to pani jakoś rozwinąć?

– No wydaje mi się, że po prostu nie miałam czasu się z tym pożegnać, że zaczęłam palić marihuanę, żeby nie myśleć o alkoholu, i teraz muszę to przejść.

I znowu mówię do niej, a nie od siebie, znowu wypełniam ankietę.

– I mam stany lękowe, mam takie myśli o śmierci, przez czterdzieści pięć minut nic nie mogę zrobić, tylko się boję, że umrę, że moi rodzice umrą, i nic nie mogę, tylko jeszcze czarniej mi się robi od tego, i pojawiają się następne negatywne myśli, one nie są konkretne, tylko dręczące. No i nic mi się nie chce, nie mam siły się umyć rano, bo po co, nie mam siły wstać z łóżka.

– No i ma pani jakiś pomysł, co z tym zrobić?

Oczy mi się w środku rozszerzają. Przecież jakbym miała, tobym zrobiła, co ty, Bożena, żarty sobie stroisz?

– Nie.

– Bo wie pani, na dłuższą metę to może być dla pani bardzo męczące.

No co ty?!

– Nie mam. Jeżdżę na rowerze.

– No dobrze, na dzisiaj musimy kończyć. Na grupę pani chodzi, tak? Bo widziałam. To do zobaczenia za tydzień.

* * *

Nie chciałam się przed sobą chyba przyznawać, że wszystko jest nowe.

Że jak szłam do pracy, to czułam się, jakby to był mój pierwszy dzień, i miałam stres, a przecież pracuję tam od siedmiu lat.

Coś w środku we mnie mówiło, no wiesz, przecież łaziłaś tam nastukana od bóg wie kiedy, na dużym relaksie, nic dziwnego, że jest ci teraz dziwnie.

Nie za bardzo wiedziałam, co miałoby mnie rozbawić, ucieszyć, dostarczyć mi powodów do zadowolenia.

Kiedy podejmujesz decyzję o pójściu do tej pierdolonej przychodni, co jest jednoznaczne z podjęciem decyzji o terapii, to nagle nic cię już nie interesuje. Nie że obraz ci się robi czarno-biały – on jest szarny i śnieży. Jesteś smutna i zmęczona. W każdym razie ja byłam.

Nie chciałam się przed sobą przyznawać, jak mi trudno, zaczęłam więcej ćwiczyć na basie; okazało się, że muszę być bardzo rozluźniona, żeby dobrze te dźwięki wychodziły, i to było dziwne, bo ja nie bywam rozluźniona.

Jak ja będę czytać gazety, myślę sobie, skoro tak dobrze mi się czytało po jointach.

Co ja mam zrobić z tą masą wolnego czasu.

Co ja mam zrobić z tymi emocjami chorymi, biednymi.

Co ja w ogóle mam zrobić.

* * *

– Dzień dobry, widzę, że pan tu jest po raz pierwszy, to może państwo się wszyscy przedstawią.

– Małgosia.

– Krzysiek.

– Darek.

– Sławek.

– To proszę rozdać te kartki.

Zalecenia dla zdrowiejących alkoholików

Teraz, gdy przestałeś/aś pić, najważniejszą sprawą w Twoim życiu jest trwałe utrzymanie abstynencji. Może to być chwilami trudne, dlatego przestrzegaj zaleceń dla zdrowiejących alkoholików, ponieważ pozwolą Ci one zadbać o to, aby skutecznie trzeźwieć.

Nie chodź w miejsca, w których kiedyś piłeś/aś.

Nie wierz własnym podszeptom, że wypijesz „tylko trochę”.

Nie chodź w miejsca, w których jest możliwe, że będziesz namawiany/a lub częstowany/a alkoholem.

Nie bierz udziału w uroczystościach rodzinnych i innych spotkaniach z udziałem alkoholu.

Nie spotykaj się z osobami, z którymi kiedyś piłeś/aś, również z tymi, z którymi piłeś/aś rzadko.

Nie uczestnicz w piciu innych ludzi (kimkolwiek dla Ciebie są).

Nie odwoź do domu pijanych ludzi.

Nie dokładaj pieniędzy do picia innych ludzi (zrzutka, pożyczka, wkupne).

Nie przechowuj alkoholu w domu. Poproś rodzinę, by nikt z domowników nie trzymał alkoholu w domu, nie częstował Cię alkoholem i nie pił alkoholu w Twojej obecności.

Nie przyjmuj prezentów w postaci alkoholu.

Sam/a też nie dawaj alkoholu w prezencie.

Nie możesz jeść jakichkolwiek produktów z zawartością alkoholu (cukierki, ciasta, torty, lody, pączki, potrawy z dodatkiem alkoholu itp.). Naucz się sprawdzać, co jesz, czytaj etykiety ze składem produktu.

Zamieniaj kosmetyki z zawartością alkoholu na takie, które są Ci niezbędne, ale są kosmetykami bezalkoholowymi (np. woda po goleniu itp.).

Nie możesz używać leków z zawartością alkoholu (np. syrop na kaszel, amol itp.).

Nie wolno Ci używać jakichkolwiek leków zmieniających nastrój bez porozumienia z lekarzem psychiatrą lub terapeutą uzależnień (leki uspokajające, nasenne itp.).

Nie możesz ukrywać faktu uzależnienia przed lekarzami, zwłaszcza gdy leczysz choroby przewlekłe lub będziesz korzystać ze znieczulenia.

Nie pogrążaj się we wspominaniu przyjemnych chwil związanych z piciem.

Nie koncentruj się na leczeniu, „diagnozowaniu” uzależnienia innych ludzi (pouczanie, namawianie ich do leczenia).

Dlaczego tam nie ma napisane: „słuchaj, jesteś teraz bardzo słaby i niewiele potrzebujesz, żeby wrócić do swoich poprzednich nawyków. Po angielsku nałóg to «habit», czyli w sumie też nawyk. I tak to działa, nałóg jest złym, wykoślawionym nawykiem, który można zmienić. Więc żeby ułatwić sobie życie, żebyś nie musiał po prostu wodzić się na pokuszenie, bo będzie ci teraz przez rok co najmniej bardzo trudno, dlatego że masz wyrobione stare nawyki i kiedy widzisz alk, to ci się, słuchaj, włącza z powrotem, bo robiłeś/robiłaś tak przez lata, no więc słuchaj, żeby ci było łatwiej, to nie rób tych rzeczy, bo zobaczysz, że jak je będziesz robić, to ci będzie trudniej, siema”?

Niby to jest tam napisane, ale jakoś kurwa inaczej.

Patrzyłam na tę kartkę i z każdym kolejnym punktem nasilał mi się ucisk w lewej łopatce.

– No to teraz omówimy wszystkie punkty. Te zalecenia zostały opracowane w oparciu o doświadczenia naszych pacjentów.

Nie cudzołóż, nie kradnij, nie pożądaj. Czy zastanawialiście się kiedykolwiek nad fenomenem poczucia winy w religii katolickiej? Te wszystkie zdania na nie.

– Trzeba omijać bary i kawiarnie, w których piło się alkohol. Na samym początku spróbujcie państwo robić zakupy w sklepie, w którym nie sprzedaje się alkoholu. Żeby państwa nie kusiło.

Dobrze, że jointów nie sprzedają w sklepach.

Pamiętam, pamiętam takie natręctwo sprzed kilku lat – zapamiętywałam wszystkie sklepy monopolowe, które mijałam. Byłam w grze komputerowej, a to były moje bazy matki z białą paczką z krzyżykiem. Nie muszę korzystać, ale warto pamiętać.

– A jeśli ktoś pił w domu? – zapytałam, bo wydało mi się to oczywiste. – To ma się przeprowadzić?

– No, jeśli ktoś pił w domu, to wtedy trzeba coś zmienić w wystroju. Na przykład przesunąć regał albo fotel, który kojarzy się z piciem piwa przed telewizorem. Państwo, rozpoczynając terapię, rozpoczynają przecież nowy etap w życiu, więc wprowadzenie zmian w mieszkaniu będzie jeszcze dodatkowym podkreśleniem tej sytuacji.

– Faktycznie – odzywa się na to Jadwiga. – Ja przestawiłam kredens i już mi się nie kojarzy z piciem.

– „Nie wierz własnym podszeptom”, czyli nie będzie tak, jak państwo myślą, że wypiją tylko jedno piwo, tylko jedną setkę.

To chyba wszyscy rozumieliśmy aż zbyt dobrze. Jednak do przychodni trafia się zazwyczaj po jakichś stu próbach wypicia tylko jednego piwa.

Mogę to wytłumaczyć jeszcze raz, dla jasności. Wlewasz w siebie łyk alkoholu, prostujesz się, twoje myśli stają się czyste i lśniące, twoja zbroja błyszczy w zachodzącym słońcu, opinie wygłaszasz łagodnym, stanowczym tonem. Wiesz, że jesteś w stanie podjąć się realizacji każdego planu i udźwigniesz go, gdyż jesteś prawy, mądry, śmiały, przystojny i namiętny.

Dosyć szybko czujesz jednak, że to ten nektar, ten złoty nektar, żołądkowa gorzka, piwo jasne pełne, wermut czy inne świństwo. I musisz pić go więcej, musisz być silny i prawy, więc musisz pić go więcej, a na końcu zostajecie ty, on i zarzygany przystanek autobusowy.

– Nie chodź w miejsca, gdzie będziesz częstowany alkoholem – mówi dalej pani psycholog złotowłosa. – Często zdarza się, że nawet jeśli mają państwo wewnętrzne przekonanie, że się nie napiją, to to jest sytuacja zagrażająca. Pacjenci mówią, że nawet nie wiedzą, jak to się stało, że lądują z puszką piwa w ręku. Że to jest przebłysk, dzieje się i już.

Wydaje mi się, że nie powiedziała o tym, co przeczytałam w internecie, że to odruch. Że nam się może wydawać, że nigdy w życiu, ale to jest jak drapanie się w policzek, jeśli cię swędzi, mimo że masz ospę. Znam to, znam to – jak to możliwe, że moje ręce zapalają zapalniczkę, moje płuca wdychają dym z THC, choć tego nie chcę, ale mam dwa ciała i jedno nie słucha mojej głowy.

Że po prostu mam już zamontowane te odruchy, te odruchy nałogu, po angielsku nawyku, i muszę być czujna.

– „Nie bierz udziału w uroczystościach rodzinnych i spotkaniach, na których pije się alkohol”. No to jest jakby rozwinięcie poprzedniego punktu, w każdym razie jeśli są państwo na przykład zaproszeni na wesele gdzieś, gdzie wiedzą państwo, że będzie alkohol, to proszę odmówić, bo utrzymanie abstynencji jest dla państwa najważniejsze.

– Nie spotykaj się z osobami, z którymi kiedyś piłeś.

Nie odezwałam się, ale pierwsze, co mi przyszło do głowy, to że powinnam zmienić narzeczonego.

No i tak punkt po punkcie, prawda…

– Dlaczego nie można odwozić do domu pijanych ludzi? – spytałam, chociaż w sumie i tak nie mam prawda jazdy. – Nie mogę po imprezie odwieźć koleżanki?

– Nie, bo zostało udowodnione, że każdy kontakt z alkoholem jest dla państwa zagrażający, a osoba pijana to taka, która miała kontakt z alkoholem.

To o czekoladkach to słyszałam, natomiast rozbawił mnie kategoryczny ton tego zakazu – bój się, bój się wiśni w czekoladzie, bo potem ciąg alkoholowy trzy tygodnie i nie masz wpływu na swoje życie.

To o dezodorancie to już w ogóle. Nie, nie mogę używać Chanel nr 5, bo jestem alkoholiczką.

– Chodzi o to, że u niektórych zapach alkoholu może być wyzwalaczem, więc lepiej unikać sytuacji, kiedy państwo go czują.

Popatrzyłam jeszcze raz na kartkę. Jak dla mnie równie dobrze mogłoby tam być napisane: „i na grochu klęczeć będziesz do końca dni swoich”.

Nie zapytałam, dlaczego wszystkie zalecenia zaczynają się od „nie”, a nie ma na przykład: „postaraj się znaleźć znajomych, którzy nie piją, i spędzaj z nimi więcej czasu. Poszukaj własnej pasji, rozwijaj zainteresowania. Zadbaj o swoje ciało”.

Ale nie: „nie możesz”, „nie wolno”, „nie chodź”, verboten; no wszystko jasne, w końcu jesteśmy w Polsce.

Wieczorem spotkałam się z Kubą i pokazałam mu tę kartkę.

– Jezu. To przecież ty się zaraz napijesz. Spotkałaś się ze mną, z którym piłaś, jest twój chłopak, z którym piłaś u siebie w mieszkaniu, w którym piłaś, i w dodatku wieczorem, czyli o tej porze dnia, kiedy piłaś.

* * *

– Wiesz co, ja się boję tam iść, bo się boję, że mi zrobią pranie mózgu – powiedziałam do swojego chłopaka po lekturze forum „Uzależnienia”, gdzie czarno na białym stoi, że AA, że abstynencja to nie trzeźwienie, że lepiej nie iść na spotkanie klasowe, skoro będą tam pić, że siła wyższa.

Popatrzył na mnie w ten miły sposób i powiedział:

– Wiesz co, jeśli tego się boisz, to spokojnie możesz tam iść. Komu jak komu, ale tobie pranie mózgu nie grozi.

* * *

Nie będziesz miał innych terapeutów przede mną.

Nie miałam zamiaru rezygnować ze swojego trzeciego terapeuty, który tak potraktował mnie twardą miłością, że wyrzuciłam pięć gramów do kibla. Tego, który jako pierwszy w ogóle skumał, co się ze mną dzieje, zapytał, czy chcę mieć dzieci, i powiedział, że przez pięć lat będę dochodziła do siebie.

Człowiek z mięsem na wierzchu musi mieć boga. Papieża. Musi mu ktoś mówić, jak żyć, co jest dobre, a co złe i że jest fajny. Człowiek z mięsem na wierzchu idealnie nadaje się na przykład do korporacji albo sekty. Jest miękki, bezwolny i wszystko mu mówi, że nie ma racji, bo obowiązuje go mechanizm iluzji i zaprzeczeń.

– Dlaczego na liście zaleceń dla trzeźwiejących alkoholików są same zakazy? – zapytałam zła trzeciego terapeutę.

– Ty najpierw przetrzeźwiej, a potem kwestionuj zalecenia.

Wtedy zrozumiałam, że ja tutaj nie mam żadnych praw, żadnego własnego zdania, bo jestem uzależniona i mam się nie wymądrzać. W ośrodku, do którego dobrowolnie chodziłam dwa razy w tygodniu, to uczucie miało mi cały czas towarzyszyć.

Dotarło do mnie też, że jednak nie ma szans na boga w terapeucie, i trochę posmutniałam.

* * *

Dosyć szybko odkryłam, że w Bożenie Smyczek boga nie znajdę na bank. Różnica między nią a moim trzecim terapeutą była taka jak między Tesco a delikatesami Alma, ale Bożena stanowiła część systemu; jak chodzisz do ogólniaka, to oprócz polskiego i historii musisz też zaliczyć PO. No trudno, co zrobić.

Spotkanie z Bożeną wyglądało tak samo jak tydzień wcześniej.

– No jak pani sobie radzi?

– No wie pani, średnio, raczej czuję się, jakbym milimetr po milimetrze przepychała blok skalny, nie bardzo wiem, w jakim kierunku i po co, no ale wie pani, maluję, jeżdżę na rowerze i gotuję, tylko czasem robi mi się słabo, tylko czasem jestem napięta jak karabin maszynowy, tylko czasem nie mogę spać.

– No i jak pani myśli, co można na to poradzić?

No ale dobrze, taki jest system, zgodziłam się na to, dziwię się tylko, dlaczego to jest takie fasadowe.

Jak fabryka, fabryka NFZ-etu.

Wracam do domu, życie toczy się dalej, mój partner zasnął na kanapie, a ja patrzę, jak osa obija się o szybę.

Więc pójdę na rower, pomyślałam, gdzieś musi być farba tempera zielony metalik (nie, nie było nigdzie), i na tym rowerze znowu przypomniałam sobie, że czegoś chcę, coś mogę, że istnieje życie, a nie.

W drużynie kapitana Planety jestem powietrzem.

Czerwiec

No zamknąć okno muszę, bo przecież pies za tobą wyskoczy. Ale nie chcę, żeby ci było gorąco. Ale przecież pies wyskoczy. Jak długo tu mamy czekać, w tym samochodzie 1600 stopni Celsjusza, aż wrócisz z mikrofonem i będziesz opowiadać, jaki z tego pana fachowiec?

Cały ten samochód się lepi, jest brudny. Czy ty wiesz, ile drogiego jedzenia musiałam wyrzucić z zepsutej lodówki? Czy ty wiesz, jak mnie bolą plecy, jak duszno jest w nocy, jak się cieszę na akcję lato – dwa tygodnie nagrań na wyjeździe?

Nie, nie chce mi się żartować. Nie jest mi do śmiechu z tym wżerającym się bólem i lękiem.

Mieliśmy pojechać nad Wisłę, ale siedziałam z psem pół godziny w samochodzie, czekałam, myślałam, że oszaleję, więc kiedy zaczął coś mówić do mnie, że on też ma swoje sprawy do załatwienia, spytałam, dokąd jedziemy, gdzieś nad Wisłę, powiedział, i nie wytrzymałam, i wyszłam z tego brudnego samochodu.

I szłam ulicą i płakałam, i jechałam tramwajem i płakałam. I czułam się samotna i bezradna jak ktoś, kto nie udźwignie tego wszystkiego i chce jak najszybciej wrócić do domu, bo nie można się obnosić ze swoim bólem i głupio tak płakać, kiedy mijają cię ludzie w lnianych spodniach.

A ja płakałam, bo potrzebowałam pomocy, chciałam czuć się bezpiecznie i razem, a nie słuchać o mikrofonach i przypominać sobie, że pies nie jadł, i widzieć plecy swojego chłopaka, jak gra na komputerze, bo granie na komputerze jest najważniejsze, podczas gdy ja, żeby nie narzekać, piekę.

A najgorsze jest to, że chciałam pojechać nad tę Wisłę, ale zamiast tego mam koszmar z ulicy Wiązów i wychodzi na to, że to wszystko moja wina. Jestem kulką z mięsa i mogę tylko wrzeszczeć: BOLI!!! BOLI!!!, a jak ktoś mnie dotknie, to wypuszczam macki i kolce, a kiedy on coś proponuje, to natychmiast czuję, że muszę w tej jego propozycji zadbać o siebie, bo on nie umie, bo nie wie, co lubię, gdzie to się kupuje i w jakich godzinach jem posiłki. A jestem tak bardzo bezsilna. Ale nie można mi pomóc, bo nie umiem powiedzieć, że potrzebuję pomocy.

„Trzeba się zastanowić, do czego pani jest ten ból potrzebny, prawda, osoby uzależnione lubią się nad sobą użalać, nie biorą odpowiedzialności za swoje życie, są psychicznie niedojrzałe”, i wtedy łup, dodatkowa warstwa moich igieł staje na baczność: trzeba bronić kulki z mięsa.

* * *

I dlatego jedyny sposób, żeby poczuć się dobrze, to iść na rower. Na rower muszę iść sama, bo przecież jest pies i ty musisz z nim zostać.

Przyzwyczaiłam się, że jeśli chcę z kimś być, to go nie ma. Sama muszę się sobą zająć.

Nic nie daję z siebie, tylko się zasklepiam i wyginają mi się plecy, i za karę zostanę sama na wieki. Czy ty wiesz, co to jest samotność, kiedy gotujesz dla siebie jednoosobowe obiady przez dwa lata i wypala ci ktoś znamię w kształcie swastyki na pluszowym sercu?

Ale przecież ja nie mam pluszowego serca, powtarzała mi matka i teraz mój chłopak. Nie, on tego nie mówi na głos, ale to wiem, przecież znam na pamięć to zdanie: I PYTAM CIĘ TYLKO, CZY TY SOBIE ZDAJESZ SPRAWĘ, ŻE TO SIĘ WSZYSTKO NA MNIE ODBIJA?

* * *

– Dzień dobry. – Złotopłowa psycholog w sandałach stała ze szklanką w ręku. – Niech państwo zobaczą, jak wygląda umysł pijącego alkoholika.

W szklance była woda.

– Niech się państwo przyjrzą, jak zniekształcony jest obraz. Alkohol w życiu pijącego powoduje, że widzi się wszystko jak przez tę szklankę z wodą. Alkohol zniekształca patrzenie. Całe życie widzi się przez jego pryzmat. Przez pryzmat tego, kiedy się będzie można napić, przez pryzmat kaca. Przez pryzmat myślenia o alkoholu, który jest nieustannie obecny w życiu.

– A teraz niech państwo zobaczą. Co się stanie, kiedy wylejemy wodę?

Chyba nie bardzo wiedzieliśmy, co się stało.

– Teraz obraz jest mniej zniekształcony, ale mimo wszystko nie stał się jasny. Szkło powoduje, że nie widać wszystkiego tak jak w rzeczywistości. To znaczy, że nawet kiedy alkoholik nie pije, w jego głowie i tak zostaje zniekształcony obraz. Dlatego potrzebna jest terapia.

Ale jak to? To znaczy, że zawsze, niezależnie od wszystkiego, będę mieć szklankę w głowie? Czy szklanka ma symbolizować picie, tak jak na tych strasznych okładkach książek o alkoholikach, na których obok pętli jest pusta butelka, a jeśli pisała kobieta, to czerwony but na obcasie i papieros ze szminką na ustniku? Czy to, że to jest szklanka, to pani pije do nas, hue hue hue? Ale serio. Bo ja chcę wiedzieć. Czy to znaczy, że do końca życia mam mieć w głowie szklankę? Że nigdy nie będę widziała prawidłowo, tak jak trzeba, tylko będę jakimś grąźlem, gorszym gatunkiem człowieka, któremu terapeuta powie, jakie są zasady, bo on nie wie? Czy kiedy przejdę terapię, to będę widzieć normalnie? Kiedy szklanka znika?

– Czy są jakieś pytania? Nie ma? To do zobaczenia w piątek.

* * *

Na czym polega rzucanie alkoholu, piszą w internecie i na stronach dobrego księdza i to jest w miarę zrozumiałe dla mnie, i dostaję kartki z zaleceniami opracowanymi na podstawie doświadczeń naszych pacjentów.

Ale gdzie znajdę opracowanie na temat tego, co stanie się po dwóch latach palenia jointów non stop, kiedy palić je przestanę? Skąd się dowiedzieć, czy to, co czuję, jest normalne, skoro mam do dyspozycji tylko portal www.psychologia.sos.pl, a tam informację, że marihuana uszkadza mózg i powoduje stany psychotyczne. Weź mnie nie rozśmieszaj, stany psychotyczne to ona u mnie właśnie leczyła, jak na przykład ten ze zdawaniem na studia, kiedy sobie podziurawiłam całą dłoń paznokciami, żeby dać do zrozumienia swojej przyjaciółce, że boję się iść do sekretariatu po listę lektur na egzamin.

Myślałam, że różnicy za bardzo nie będzie. Naprawdę. A powoli okazywało się, że jest. Że ludzie są o wiele mniej sympatyczni, że ja nie mam przekonania co do swoich możliwości, mimo że wcześniej to nie był dla mnie żaden problem zastanawiać się, do jakiego czasopisma mogę zacząć pisać i dlaczego nie do „Przekroju”. Że się przejmuję. Że się wszystkim przejmuję. Że jestem non stop przerażona tym, co mam robić. Codziennie budzę się z atakiem paniki, co mam robić. Co mam robić w życiu.

Wiedziałam, że na trzeźwo nie toleruję swojej pracy i swojego związku w takiej formie, jaka była, ale już byłam na trzeźwo i byłam przekonana, że czeka mnie zmiana związku oraz tak zwanego partnera, gdyż na trzeźwo tego nie wytrzymam kropka.

Ale najbardziej odczuwałam strachy i bóle, i to bóle potęgowane przez poczucie winy, że ja się w tym bólu pławię jak pączek w maśle, że oto cierpię i nie wychodzę z cierpienia, tylko dochodzą do mnie jakieś strzępki wspomnień o byłym chłopaku, co w sobotę wolał umawiać się z kolegami, przypominają mi się złote licealne lata zakrapiane poczuciem odrzucenia i zamknięcia, a może i nawet wszystko, co stary wykrzykiwał mi w twarz, jak nie schowałam mleka do lodówki albo nie zakręciłam wody mineralnej, a on przecież lubi, jak jest dobrze nagazowana.

* * *

Chodzę dodatkowo na terapeutyczną grupę wsparcia dla kobiet w tym pokoiku z ramkami Zara Home, u trzeciego terapeuty, który wydawał mi się moim mądrym sprzymierzeńcem, ale ostatecznie, na sam koniec tej historii, okazał się psychopatką.

Kobiety z grupy nie są alkoholiczkami, mają inne problemy; mają pracę, lubią podróżować i w sumie te spotkania są trochę jak moderowane przez terapeutę damskie nasiadówki.

To one zmotywowały mnie do podjęcia wyzwania Actimela, były dla mnie sygnałem, że może być inaczej i nie wszyscy są jak mój kolega, co udzielił mi dobrej rady, że skoro nie mogę pić, to muszę palić jointy.

Zepsuła mi się lodówka. Musiałam wyrzucać jedzenie.

Powiedziałam, że muszę kupić nową lodówkę i w sumie to jest nawet trochę skomplikowane, bo moje mieszkanie ma nieprzeprowadzoną do końca sprawę spadkową i w sumie nie jest moje, i nie wiem, czy tam będę mieszkać.

Krzyczały, że po co lodówkę, że mieszkanie mam kupić, to proste. Kredyt, rzeczoznawca, notariusz, szast-prast, a terapeuta jeszcze dolał oliwy: „no i same widzicie, jak to jest, zaczyna się od jednej małej zmiany, a ona pociąga następne”.

Tylko że ja nie miałam ochoty na następne.

Wróciłam drżąca do domu i mówię:

– Słuchaj, w sumie to przecież chyba my byśmy chcieli tutaj zamieszkać, prawda? Jakbym takie mieszkanie znalazła w ogłoszeniu, to wiesz, to super, więc może faktycznie trzeba by wziąć kredyt i je kupić.

I mówię to, a w środku mam żelatynę, bo przecież w sumie nie wiem, gdzie ja bym tak naprawdę chciała mieszkać, nie zapytałam siebie do końca, a przecież marzyłam sobie, że na Pradze jest fajnie, że na Powiślu jest fajnie, przecież ja nie wiem.

– No to i tak ty się musisz dogadać najpierw ze swoim ojcem, a potem możemy podjąć jakieś kroki.

Pogadać ze swoim ojcem.

Znowu miałam powód, żeby nie spać w nocy, a rano obudziłam się z kamieniem u szyi: już myślałam, że wszystkie zaległości mam nadrobione, proszę pani, a tu się nagle okazało, że jest sprawdzian z matematyki dzisiaj.

* * *

Patrzę na smycz, która została mi po koncercie.

„Dąbrowa Górnicza mówi nie uzależnieniom”.

* * *

Bożena Smyczek powiedziała, że może jednak nie muszę myśleć teraz o kupnie mieszkania, i trochę mi ulżyło.

Potem okazało się, że muszę lecieć na jeden dzień do Finlandii na promocję wódki i nikt nie może tego zrobić za mnie.

W narracji tych przychodni powinnam powiedzieć swojej szefowej: „Basia, ja nie mogę tam pojechać na promocję wódki, ponieważ jestem alkoholiczką i to zagraża abstynencji, którą właśnie podjęłam”.

W narracji młodzieżowej korporacji, gdzie wszyscy się obgadują w stołówce i nie do końca wiadomo, dlaczego robimy jakieś programy, bo uwikłane jest to w nieprzenikniony system, powiedzenie czegoś takiego to za duże wyzwanie. Szczególnie kiedy masz nowego szefa.

Pojechałam i było okropnie, ale przywiozłam sobie kubki z Muminkami.

Widziałam kierowników średniego szczebla z fabryki wódki, którzy raz do roku dostają jako bonus wyjazd integracyjny za koło podbiegunowe i mogą się tam najebać. Jest renifer i cover band ABBY, a oni około północy zsuwają się z krzeseł przykryci polarowymi kocykami z logo swojej fabryki.

Słuchałam opowieści członków ekipy telewizyjnej, która zrobiła sobie nieprawdopodobnie śmieszne zdjęcia jako ekipa Telewizji Trwam w moherowych beretach, i zrozumiałam, to oni bawili się w tym klubie na Mazowieckiej, puszczając piosenki z programów dla dzieci. Kiedyś tam trafiłam po prostu i widziałam mnóstwo osób w kolorowej odzieży, z rozdartymi brzydkimi twarzami, wrzeszczących na cały klub „ogórek ogórek ogórek zielony ma garniturek” i byłam przerażona, mimo że wypiłam już pięć piw.

I w tej Finlandii jeszcze ten gość w skórzanej kurtce, ze srebrnym kajdanem na szyi, który uraczył mnie spostrzeżeniem na temat mojego stroju (bo przecież nagrywam program do telewizji, więc mam tę sukienkę od stylistki): „no, z dekoltem do pasa to na pewno nie zmarzniesz”, mimo że go nie znałam w ogóle i przed chwilą mówiłam do kogoś, że mam szalik i czapkę.

W autobusie jadącym z hotelu na iwent, czyli polankę ze stolikami z bali, mówią, że Absolut nie ma szans na rynku. Operator z TVN-u ma w butelce po wodzie w kształcie butelki wódki wodę zmieszaną z wódką. Zagaduje naszą koleżankę i częstuje współpasażerów. Ma irokeza, spodnie w kratkę i pasek ze specjalnej linii Diesla. Wszyscy delikatnie się uśmiechają – Polska, jesteśmy z Polski i to czeska kierowniczka średniego szczebla zasnęła z czołem opartym o stół.

Te wszystkie bezlitośnie nieznaczące wydarzenia wgryzały mi się jak papier w skórę, a jeszcze wiedziałam, że wrócę do pustego mieszkania, bo on nagrywa płytę w Sopocie, i będę tylko patrzeć na kubki z Muminkami.

Miałam pracę do wykonania. A jak mam pracę do wykonania, to mam coś, co muszę zrobić dobrze. I nie mogę być pijana, bo za bardzo się boję, że się pomylę. Więc powiedziałam, co miałam do powiedzenia przed kamerą, i patrzyłam na to coś, na ten piknik, na który musiałam pojechać, bo jest deal słuchaj, jest deal i jak nie pojedziesz tam zrobić relacji, to oni nam nie dadzą alku na imprezę urodzinową.

Impreza urodzinowa to było wynajęcie klubu nad Wisłą, żeby wszyscy pracownicy mojej korporacji mogli się razem napierdolić w hałasie. Czasem też robili sobie zdjęcia. Nie byłam na żadnej.

Ważne, żeby coś się działo, musi się dziać, dlatego w samolocie ktoś czyta na głos ogłoszenia z „Gazety Stołecznej”, mimo że ich treść jest całkiem zwyczajna, ale z jego sposobu czytania wnioskujesz, że należy się śmiać, żeby nie sprawić mu przykrości. I śmiejesz się trochę z uprzejmości, chociaż przecież należałoby powiedzieć: „to nie jest wcale śmieszne”.

Od razu wiedziałam, że nie mogę powiedzieć Bożenie, boby nie zrozumiała, ona ma trzy egzemplarze książki Nie piję w kredensie za szklaną szybką, a jej zadanie to mi nie ufać, bo przecież jestem „tak świeżo w abstynencji”.

* * *

Mogłabym jeszcze dużo pisać o tym, jak mnie bolało wszystko, jak nie umiałam o tym mówić, jak te emocje mi się odkładały w plecach i nie mogłam spać. I jak nie wiedziałam, co z tym zrobić, i myślałam, że Bożena mi da wskazówki, a ona co tydzień mówiła: „no i jak pani myśli, co z tym zrobić?”. Ale myślę, że już macie, prawda, wyobrażenie.

Sposoby radzenia sobie z głodem

Naucz się rozpoznawać bodźce „wyzwalające” pragnienie alkoholu, a będziesz mógł poradzić sobie z nimi w najłatwiejszy sposób – poprzez unikanie kontaktu z nimi.

Typowe bodźce „wyzwalające” to:

Widok alkoholu i kontakt z nim (trzymanie alkoholu w domu).

Widok ludzi pijących.

Kontakt z ludźmi, miejscami, pory dnia i sytuacje powszechnie kojarzące się z piciem (kompani od kieliszka, bary, przyjęcia itp.).

Określone emocje (złość, zmęczenie, wyczerpanie, ale i uniesienie, podniecenie, poczucie sukcesu).

Dolegliwości fizyczne (mdłości, roztrzęsienie, napięcie).

Strategie radzenia sobie:

Zająć się czymś dla odwrócenia uwagi: lektura, hobby, kino, ruch, jazda na rowerze itp.

Skuteczny sposób to jedzenie: większość ludzi nie ma ochoty napić się po sutym posiłku lub zjedzeniu czegoś słodkiego.

Porozmawiać z kimś – pozwoli to na szybsze dostrzeżenie, z czego to pragnienie wynika, a dodatkowo pozwoli pozbyć się tych uczuć i odbudowywać szczere kontakty z bliskimi.

Unoszenie się na fali pragnienia – pozostanie z doświadczeniem głodu, dopóki ono nie minie. Pragnienie picia przypomina fale oceanu – z początku są niewielkie, po czym rosną, rozbijają się i nikną. Jest to sposób na zdobycie kontroli nad przeciwnikiem poprzez początkowe poddanie mu się przy minimalnej utracie energii (por. judo).

Przywołanie listy korzyści płynących z niepicia oraz negatywnych konsekwencji picia.

Przypominanie sobie o dotychczasowych osiągnięciach.

Technika odkładania decyzji – spójrz na zegarek i odłóż podjęcie decyzji na 15 lub więcej minut. Posłuż się wyobraźnią, aby przetrzymać największe nasilenie pragnienia.

– Czy ktoś z państwa zna jeszcze jakieś sposoby walki z głodem alkoholowym, którymi mógłby się podzielić z innymi?

– Ja znam – mówię, bo znam. – To jest stara tybetańska metoda, która pozwala rozładować napięcie i pomaga na wszystko. Trzeba pić gorącą wodę, wrzątek.

I widzę, jak patrzy na mnie ta larwa, co wygląda jak pani moja od matematyki, i jestem pewna, że zaraz pozwoli sobie na jakiś komentarz, ale pierdolę ją i jej matkę. Bo kiedy cztery lata wcześniej musiałam rzucać swojego chłopaka beznadziejnego i codziennie rano leciały mi łzy, to poznałam Martę i Anię. I Marta w restauracji czy podać coś do picia zawsze prosiła o wrzątek – „sam wrzątek?”, „tak, gorącą wodę jak na herbatę, tylko bez herbaty”. I Marta powiedziała: „ ja też się dziwiłam, ale słuchaj, Krysia, to działa, to leczy naprawdę wszystko, to leczy złamane serce nawet. Pij wrzątek”. I piłam. I piję. I działa.

– Bo gorące płyny, które pijemy, kawa czy herbata, zawsze mają jakieś domieszki, a wrzątek nie, on po prostu rozgrzewa od środka i pozwala rozładować napięcie.

Patrzyli na mnie z niedowierzaniem, ale im też się chciało pić i gdyby się okazało, że pogryzanie kozich bobków działa, to jestem pewna, że by spróbowali.

A wrzątek działa i już, i leczy nie tylko złamane serca.

* * *

Jakoś się do nich może nawet przyzwyczaiłam.

Nie odzywaliśmy się do siebie za bardzo. Jeden postanowił zmienić pracę, bo usłyszał, że istotna jest zmiana środowiska, a większość liczyła na to, że żona do nich wróci.

Jadwiga nie przyszła na trzecie spotkanie.

Pojawiła się inna kobieta, Regina. Była może w moim wieku, może młodsza. Miała zachrypnięty głos, żółte włosy z odrostem, czerwoną jeszcze twarz i dzieci w domu dziecka.

Nie pamiętam już, jaki był wtedy temat dwudziestopięciominutowego wykładu, ale poczułam, że nie mogę tak siedzieć i mówić tylko prawidłowych odpowiedzi na pytania terapeuty typu: „jaki alkoholik nie jest? nie jest odpowiedzialny”. Powiedziałam o swojej motywacji, o tym, dlaczego stwierdziłam, że tak dalej nie można.

Że upiłam się tak, że straciłam przytomność pod Pałacem Kultury, a był przymrozek, że obudziłam się w szpitalu i pielęgniarka mówiła o pigułce gwałtu.

Myślałam, że jesteśmy sami swoi, ale gdy ostatnie słowo opuściło moje usta, w tym pokoju z terapeutą i tablicą, na której pisze, w tym pokoju z innymi alkoholikami do diaska, poczułam na sobie wzrok Reginy.

I pożałowałam tak, że nie odezwałam się już do końca.

Nie umiem tego nazwać.

Za bardzo się otworzyłam.

Błysnęło jej oko jakoś inaczej.

Ona znała mnie z telewizji.

Następnym razem tylko mnie ucieszył pan Krzysiek, który siedział cichutko i czekał na rozpoczęcie zajęć, pisząc coś w broszurce.

Kiedy przyszedł terapeuta, a tak się przypadkowo zdarzyło, że była to Bożena Smyczek, pan Krzysiek się pochwalił.

– Ja już nie muszę pić. Znalazłem sobie sposób. Hobby, w sensie.

– Tak?

– Tak. Zakłady.

To oczywiście głupio się śmiać, ale nie mogłam się powstrzymać.

* * *

Przeszłam swój cykl dwunastu spotkań, nie przyszłam chyba na trzy. Na ostatnim pani psycholog w sandałach powiedziała sympatycznie:

– Ale pani już była na tym temacie, więc przerobiła pani cały cykl.

– Aha. Czyli mam wyjść?

– No, nie widzę potrzeby, żeby pani tutaj była, bo już to pani słyszała. – I uśmiechnęła się do mnie łagodnie.

– Wyrzucili mnie – powiedziałam wiosennie do swojego chłopaka.

I cieszyłam się, że mam pół godziny dla siebie i mogę swobodnie obejrzeć film.

* * *

Była taka sobota, kiedy czułam się kompletnie sama. Nie była to pierwsza taka sobota, oczywiście.

Co robić, co robić, myślałam w tej swojej „świeżej abstynencji”. Pójdę na mityng, pomyślałam z poczuciem obowiązku.

Im bliżej było do mityngu, tym bardziej ołowiany stawał się mój splot słoneczny. A traf chciał, że musiałam do pracy zainteresować się Antonym Hegartym z Antony and the Johnsons. I przeczytałam wywiad z tym mężczyzną dzieckiem, który chciałby być kobietą.

I – zaraz, zaraz, jaki mityng, jakie Dwanaście kroków. Przecież to nie jest historia o mnie. Przecież moja historia jest o niedopasowaniu, o byciu z boku i o trudnych słowach, które lubię. O mnie jest ten wywiad z Antonym.

* * *

– No i jak się pani czuje?

– Źle.

– Ale gorzej?

– Tak samo źle, tylko że długo.

Bożena kiwa głową.

– Zastanawiam się nad wsparciem farmakologicznym dla pani. Mamy tu w ośrodku psychiatrę, który ewentualnie mógłby przepisać pani leki. Co pani na to?

– No nie wiem.

To było nasze ostatnie spotkanie przed wakacjami.

– Jakie ma pani w takim razie dalsze plany?

– Tak jak się umawiałyśmy. Skończyłam grupę motywacyjną, teraz muszę wyjechać i po wakacjach zgłaszam się na dalsze leczenie.

– Mmmm.

Co kurwa mmm?

– Wie pani, że ten wyjazd jest dla pani bardzo zagrażający? Ma pani pomysł, jak sobie z tym poradzić?

Jak poradzić sobie z Sopotem i dwudziestoosobową grupą pijącą drinki do białego rana i wrzucającą się do basenu w Copacabanie?

Mam, Bożena, mam. Bo ja tam jadę do pracy, a nie pić. Mnie to nudzi, ja normalnie bym z tymi ludźmi nie gadała, bo nie mam o czym, będę pić karmi i wcześnie chodzić spać, wezmę sobie szkicownik, będzie tam mój chłopak, a przede wszystkim: jadę tam jednak do pracy. Więc po raz pierwszy będę wyspana wstawała na nagrania, a nie z trudem. I będę na tej, wyobraź sobie, pracy, na tym jedynym momencie, kiedy mogę mówić i nikt mi nie przerywa, będę się na tym koncentrować.

Mam silne przekonanie, że muszę być przynajmniej tak długo trzeźwa, jak długo byłam nietrzeźwa, a minął dopiero miesiąc. Zresztą już tak było, że nie piłam, jakoś dawałam sobie radę, mam doświadczenie.

– Wie pani, z praktyki terapeutycznej wynika, że na początku jest taki zapał, ale potem okazuje się, że nawyki są silniejsze.

– Wierzę, że sobie poradzę.

– I na pewno nie może pani tego odwołać?

– No nie mogę, już mówiłam, to jest wpisane w zakres moich obowiązków.

– No ja to czarno widzę.

Halo, halo? Czy ja dobrze słyszę? Czy Bożena Smyczek, zamiast mi tutaj dodać otuchy, mówi mi, że z pewnością nie dam rady, ona to wie ze swojej praktyki terapeutycznej?

– Niech pani pamięta, że jeśli złamie pani abstynencję, to będzie pani musiała wszystko zaczynać od nowa.

– Mam tego świadomość, to jest cenna uwaga.

Widzę, że patrzy na mnie z bólem w oczach.

– No a dalsza terapia? Bo grupa motywacyjna wykazała, że pani będzie miała problem z uczęszczaniem, zdaje się, że pani niektóre zajęcia opuściła.

Opuszczałam, bo nie chciało mi się zapierdalać trzy razy w tygodniu do przychodni, żeby patrzeć na pana Krzycha i czuć, że jak mówię prawdę o sobie, to ktoś to może wykorzystać przeciwko mnie. Poza tym musiałam być w pracy i raz u ortodonty.

– Zdaje się – mówię – że w dalszym trybie te zajęcia są nie trzy, ale dwa razy w tygodniu.

– Aha. I twierdzi pani, że to będzie inna sytuacja?

– No to jest raczej inna sytuacja. A pani uważa, że powinnam zrezygnować z pracy?

– Wie pani, często jest tak, że terapia koliduje pacjentom z pracą. I oni podejmują różne decyzje.

Patrzyłam na nią zadziwiona i wkurwiona jednocześnie.

– Ja się chcę leczyć i nic tego nie zmieni.

– No dobrze.

To nasze spotkanie ostatnie, myślę, może ja jej powiem coś o sobie.

– Wie pani, bo mój największy problem polega na tym, że… – i nagle zaczyna się ze mnie ulewać – że ja się chcę kontaktować z ludźmi, tylko te kontakty są niesatysfakcjonujące… że mnie męczą takie tematy konwersacyjne błahe. Ja bym chciała rozmawiać o innych rzeczach…

– O czym?

– Wie pani… Nie wiem, jak to ująć… Ja bardzo lubię wszystko, co jest trochę dziwne. Na przykład potwory, ryciny średniowieczne, rysowane jeszcze bez znajomości perspektywy, niepokojące. Takie rzeczy podprogowe… Na przykład jeszcze mam słabość do dużych obiektów, zardzewiałych, pustych… Takich ruin popegeerowskich, które często stoją przy drogach, statek Sołdek też jest takim obiektem, i jeszcze sterowce, od dawna sterowce. One są takie wielkie, że aż nieziemsko groźne…

I Bożena powiedziała:

– Rzeczywiście, ciężko pani będzie znaleźć osoby z podobnymi zainteresowaniami.

Widziałam w jej oczach coś na kształt politowania, że ja jadę do Sopotu pić i palić, a w każdym razie, że pić i palić będę.

Więc wyszłam stamtąd znowu z poczuciem porażki.

Porażki, bo zamiast usłyszeć zalecenia dla trzeźwiejących alkoholików jadących do pracy, usłyszałam: „opuszczasz nasz balon wbrew zezwoleniom, druk A-49 mówi, że zapijesz i nie wrócisz, nie powiedzie ci się i nie przestrzegasz zasad, lepiej się nie lecz”.

Oraz przede wszystkim z poczuciem, że ciężko mi będzie znaleźć osoby z podobnymi zainteresowaniami.

Sopot

No więc jak, lepiej mieć depresję w Sopocie czy w Warszawie?

Spakowałam blok i farby, i trzy książki, w tym Rozmyślania Marka Aureliusza (Tak więc należy wszystko czynić i mówić i o wszystkim myśleć, jakby się już miało odejść z życia[***]), własną herbatę i laptopa i brakowało mi basu, ale nie zmieściłby się już do torby. I jeszcze upiekłam babeczki z masłem orzechowym i snickersami, żeby je wziąć ze sobą. I musiałam jechać pierwszą klasą Intercity, za co dostałam obiad wliczony w cenę biletu za dwieście złotych, ponieważ nie byłam w stanie dotaszczyć torby do drugiej klasy. Mój rower już był w Sopocie. Chciałam zabrać ze sobą cały dom.

Mój chłopak pojechał do Sopotu wcześniej. Nie pracował ze mną, ale jest chłopakiem z Sopotu i postanowił na ten czas do Sopotu się przenieść i „pozałatwiać swoje sprawy”.

Ja też pojechałam wcześniej, oszczędzając sobie początku turnusu z kolegami, czyli jazdy dwunastoosobowym busem zatrzymującym się na kolejnych stacjach benzynowych w celu zakupienia piwa.

Zawsze po wejściu do tego busa nie wiedziałam, co powiedzieć, jak się zachować; to było dwunastoosobowe piekło, wszyscy mówili naraz, a jednocześnie jakby nikt nie mówił, liczył się wrzask i bezosobowe zwroty o umownym charakterze żartów, to nie miało nic wspólnego z tobą.

Uratowało mnie to, że pierwszej nocy w Sopocie spałam u rodziców mojego chłopaka na kanapie i tak już zostało. Nie zamieszkałam z kolegami i czy to był przypadek, czy nie, tak wyszło.

Zasadniczo taki wyjazd to dwa tygodnie kolonii dla dorosłych, mieszkanie we wspólnym hotelu i codzienne chlanie na plaży albo w miejscu, które pierwszej nocy zostało przystosowane do chlania. Bez sensu, bez ładu i składu, niby na totalnym luzie, ale tak naprawdę z braku umiejętności wyobrażenia sobie, co innego można by razem robić. Siedzieli na plaży w swoich strojach Billabong, w grupie ponadpięcioosobowej, i nawet ze sobą nie rozmawiali, tylko rzucali zdania. To były zaczepki; chodziło o to, kto będzie dowcipniejszy, kto lepiej zagai, kto będzie miał bardziej ciętą ripostę. Codziennie. W blasku zachodzącego słońca. Koniec zdjęć i „to co?”. I nie musisz się zastanawiać nad tym, że dziś znowu impreza, bo wszyscy dookoła to robią, dają sobie nawzajem alibi. W Klubokawiarni, w Sfinksie, w SPATiF-ie.

Bez ośrodka, bez linoleum, bez kontraktu i bez forum „Uzależnienia” w internecie, po raz pierwszy od dawna w totalnej trzeźwości, w dodatku z dala od domu, przeżywałam swoją „świeżą abstynencję”.

Wymęczyłam się w tym Sopocie, to fakt.

Nie wiedziałam, co ze sobą robić, miałam stany depresyjne i nie umiałam się odzywać do swojego chłopaka. On coś mówi, a ja mam pusty balonik w głowie, słowa mi uciekły i nie wiem, co czuję. To chyba wtedy mi się śniło raz, że mieszkam w Pałacu Kultury, a drugi, że korzystam z mieszkań innych ludzi pod ich nieobecność, o czym oni nie wiedzą. Potem się okazało, że jest taki azjatycki film o tym.

W „Polityce” czytam wywiad z terapeutką, która pracuje w hospicjum. Czytam go trzy razy. Robię sobie notatki, tak mnie rusza to, co ona mówi.

Najtrudniej usiąść i wysłuchać. Słuchać, jak ktoś mówi „boję się”. Gotowość do prawdziwej rozmowy to gotowość usłyszenia o takich lękach, które są również moimi lękami.

Dla mnie to jest konieczna odwaga głównie wobec samego siebie – powiedzieć: dziś jestem słabsza, czegoś nie chcę robić.

Jeśli notorycznie uciekamy od życia, od prawdy, to człowiek w końcu ani nie jest szczęśliwy naprawdę, ani nie żyje naprawdę. Żyje, udając.

Największa lekcja z tego całego epizodu to nie bać się wyjść do ludzi i powiedzieć: potrzebuję ciebie.

Na poziomie intelektualnym rozumiemy, że każdy myśli inaczej, że można inaczej odczuwać, ale na poziomie emocjonalnym bardzo oczekujemy, by postąpił w określony sposób.

Osoby z depresją koncentrują się przesadnie na problemach, ignorując przy tym pozytywne zdarzenia. Bo jak chcieć zrobić cokolwiek, jeśli nic się nie może powieść?

Aby mądrze postępować w życiu, trzeba być otwartym na całość doświadczenia. Nie należy więc cenzurować, czy wręcz fałszować doświadczenia, aby sprostać normom kultury. Mądry smutek zachęca do zmiany. Zmiana może być dla nas zaskakująco dobra, może sprawić, że zrozumiemy, że stoimy w miejscu lub robimy rzeczy, których nigdy nie chcieliśmy robić****.

Pierwszy raz w życiu w ogóle coś takiego czytałam.

Żadna grupa wsparcia nie dała mi tyle, co te wynotowane z „Polityki” zdania.

Teraz wiem, że to, co mówiła ta kobieta, to klucz. Do wszystkiego.

Teraz wiem, że przez całe lata wydawało mi się, że mam czuć się inaczej, niż czułam. Jakoś. Wesoło. Albo nie narzekać. I zapierdalać. Nie umiałam odpocząć. Nie wiedziałam, co lubię naprawdę. Wiedziałam tylko, że mam zacisnąć zęby. Że jak mnie zaczyna, dajmy na to, boleć palec u nogi, to nieważne, nieważne, inni mają gorzej, powstańcy chodzili kanałami i się nie skarżyli, więc idę dalej, nie, nawet nie idę, staram się biec, żeby udawać, że mnie nie boli. I dopóki mi noga nie zacznie odpadać, to będę zapierdalała.

A tak nie można.

Nie można chodzić bez nogi.

* * *

W Sopocie, w tym czasie zawieszenia między grupą motywacyjną a grupą wstępną, najgorsi byli ludzie.

Dopóki byłam sama i słuchałam muzyki, jeździłam na rowerze albo oglądałam Kuchnię TV, to dało się jakoś wytrzymać. Ale kiedy pojawiali się ludzie i trzeba było z nimi siedzieć przy stole i coś mówić albo, nie daj boże, jak chcieli ze mną pójść do kina czy też po prostu razem ze mną opuścić pomieszczenie, to sztywniałam.

To miało się utrzymywać jeszcze przez ponad rok.

Nie wychodziłam z domu.

Kiedyś na mityngu, kiedy już zaczęłam na nie wpadać, usłyszałam, jak wąsaty alkoholik mówi: „ja nie wychodzę. Ja się tak bardzo boję, że właściwie to wychodzę tylko na mityngi i na terapię i nie wychodzę z domu. Po prostu nie wychodzę. Chyba że do sklepu czy coś”.

Bożena Smyczek, nie wiem, czy wystarczająco mocno to podkreśliłam, pożegnała mnie błogosławieństwem „na najlepszej drodze do kompletnego upadku”.

Myślałam sobie, że może tak musi, żeby mnie zachęcić do niepicia i niepalenia, i zdecydowanie najechała mi na testosteron swoją postawą, ale spodziewałam się jednak jakichś dobrych rad oraz garści akceptacji, a czułam się, jakbym powiedziała jej, że ja siódmego dziecka mieć z pewnością nie będę, bo stosuję kalendarzyk małżeński i stosunek przerywany.

Raz o siedemnastej odwiedziłam kolegów po pracy, żeby zjeść obiad w hotelowej stołówce, a oni na stole mieli po dwa kieliszki pięćdziesiąt gramów puste i po jednym pełnym, pomyślałam sobie tylko: oj, jak dobrze, że mieszkam z babcią Janią i jej chodzikiem z dala od tych zawodników.

Nie wiem, co spowodowało, że już nie myślałam o tym, żeby się znieczulić. Może zacisnęłam zęby. Może obiecywałam sobie to już kilkanaście razy i przyszedł ten, kiedy się uparłam, że dotrzymam słowa? A może pomagały kasztanki, tiki taki i malagi, które kupowałam po pół kilo w sklepie. I telewizor.

Myślę, że tak naprawdę to ja po prostu podjęłam decyzję, że nie chcę już czuć się najgorszym człowiekiem na ziemi. Że tak długo to trwało od czasu, kiedy przeczytałam wywiady dziennikarza „Gazety Wyborczej” zebrane w książce, w której jeden mężczyzna mówił: „bo kiedy piłem, to mogłem wszystko. Kupowałem sobie pół litra, siadałem w domu i wyobrażałem sobie, że jestem kierowcą Formuły 1 i że jadę ferrari. To było wspaniałe”. Myślę, że ja po prostu miałam dosyć wstydu. Wstydu, do którego nie mogłam się przed nikim przyznać, bo moim najważniejszym zadaniem było ukrywać to, jak bardzo jest ze mną źle. To pęknięcie rosło. Nie sikałam w łóżko i nie sypiałam z nikim przypadkowo, nie umiem z nikim sypiać przypadkowo i nawet alkohol mi w tym nie pomagał, ale wstydziłam się tak strasznie i miałam tak potworne wyrzuty sumienia, że robię źle, że byłam po prostu zdeterminowana. I wszystko się, patrz, ułożyło. To, że ten czas spędziłam w mieszkaniu rodziców swojego chłopaka, wyszło przypadkiem pierwszego wieczora, nie planowałam tego, ale na pewno mnie uratowało.

W każdym razie na pohybel Bożenie cała i trzeźwa wróciłam do miasta stołecznego i tu zaczyna się część druga mojej historii.

*** Przeł. Marian Reiter.

**** „Polityka” nr 21 (2605), 16.05.2007; „Pomocnik Psychologiczny”; Głuche bębny, rozmowa Ewy Wilk z Mariolą Kosowicz.

Pierwsze wakacje

Nie, nieprawda. Nie wróciłam tak od razu, chciałam mieć wakacje.

Co się robi na wakacjach?

No co się robi na wakacjach, jak się nie pije?!

Jednym z najbardziej ekscytujących aspektów wychodzenia z nałogu jest to, że okazuje się, że jesteś zupełnie innym człowiekiem, niż myślałeś.

Nie wiesz właściwie, kim do końca, i to rodzi frustrację.

Ale jakieś przebłyski są.

Tuż po tym, kiedy się zapisałam do bunkra, jeszcze zanim mi ta baba powiedziała: „ciężko pani będzie znaleźć osoby z podobnymi zainteresowaniami”, obudziłam się w sobotę i zastanowiłam się, co naprawdę lubię.

Kiedy pijesz, zazwyczaj nie masz okazji zastanawiać się, co lubisz, bo lubisz, owszem, różne rzeczy, pójść na koncert i na imprezę, ale chodzi przede wszystkim o to, że lubisz, jak jest alkohol i jak możesz go pić z innymi czy nawet sam. Owszem, lubisz pojechać do Kazimierza na festiwal filmowy i lubisz spotkać się z kolegami, żeby pograć w Fifę, ale bardzo nie lubisz, jeśli się nagle okazuje, że nie możesz przy tym pić. Jak nie możesz pić, to może przynajmniej zajarasz. W ten sposób powoli oddalasz się od prawdy na temat tego, co rzeczywiście lubisz. Co naprawdę sprawia ci przyjemność, i to taką, że nie musisz mieć nic więcej, nie musisz zmieniać świadomości. W Kazimierzu w pewnym momencie więcej czasu spędzasz, pijąc piwo na stateczku nad Wisłą, niż oglądając filmy. I nie wiesz, czy to dlatego, że piwo, czy może przypadkiem wcale nie lubisz tych filmów.

Ale nie masz jak się dowiedzieć.

Kiedy się obudziłam w tamtą sobotę, pomyślałam sobie, że bardzo lubię pawie. I zaproponowałam M., żebyśmy może poszli na spacer do Łazienek, bo ja chcę obejrzeć pawie.

Te stwory z bajek, o nogach jak dinozaury, w kolorze malachitu i lapis lazuli, łaziły po trawniku. Łypały okiem z jakiegoś nieludzkiego zakresu, ze świata, gdzie ani nie ma słów, ani nawet zwierzęta nie wychodzą z brzucha. Ze świata, gdzie stworzenia się lęgną, składają jaja, gnieżdżą się. A jednocześnie były królestwem blasków, piór w niedorzecznych miejscach. Były też samice, na które nigdy nie zwracałam uwagi. Pozbawione ogonów, ale zgrabniejsze w formie. Kiedy się przyjrzałam, zobaczyłam, że mają więcej kolorów niż męskie pawie z tapiserii.

A przy pałacu Na Wodzie, tuż przy kanale, roiło się od szczurów. Grubych, spasionych szczurów. Na ich widok mały chłopiec krzyczał do mamy: „mamo, mamo, patrz jaki szczur!” z zachwytem totalnym. To nie pawie, ale widok zwierząt w Europie wyklętych, roznoszących zarazy, to widok szczurów był dla tego chłopca prawdziwym ekscytującym przeżyciem. I to było wspaniałe.

Więc jak mam to zrobić? Nie piję, a chcę pojechać na wakacje. I umieram ze strachu, bo przecież wakacje polegają na chlaniu w innym miejscu niż Warszawa.

Siedziałam przed komputerem i przypomniałam sobie, że kiedyś byłam na rejsie po Dnieprze. Statek płynął nocą i każdego dnia przybijał do brzegu w zupełnie innym miejscu, które można było zwiedzać.

Zdałam sobie sprawę, że lubię zwiedzać.

Że może nawet w ogóle nigdy nie lubiłam siedzieć w jednym miejscu przy stoliku i pić piwa, tylko zawsze lubiłam się przemieszczać, chodzić, jeździć, ale kiedy nie było takiej możliwości, bo coś mnie przytrzymało, na przykład osoby, z którymi przebywałam, wolały siedzieć, to żeby nastąpił ruch, kupowałam kolejne piwo. Z tłumionego nieszczęścia przymusowego postoju. Bo kiedy nie dzieje się nic, to poprzez zmianę świadomości możesz się oszukać, że coś się jednak dzieje. Rozpacz bezruchu i nudy przestaje istnieć.

Chciałabym zobaczyć piramidy, pomyślałam. Zobaczyć jedne z najstarszych rzeczy na świecie, przecież to jest możliwe, umożliwią mi to lastminute.pl i te wszystkie ecotravel, nie muszę od razu być backpackerem, który jeździ autostopem, wyjmuje sobie z dezynwolturą kawałki szkła ze stóp i nie przejmuje się spaniem w bankomacie.

Przecież ja się lubię ruszać, o odkrycie.

Rejs po Nilu jest tańszy niż rejs po Dnieprze.

Nie wiem, jak to się stało, ale wylądowałam w kraju muzułmańskim, gdzie nie pije się alkoholu.

Nie zastanawiałam się nad tym, to był przypadek.

Nie myślałam o alkoholu, kiedy o czwartej rano zadzwonił budzik i chwilę potem przez czarne szeleszczące palmy zaczął się przedzierać magiczny głos z zaklęciem z tysiąca i jednej nocy, który obwieścił mi, że jestem w zupełnie innym miejscu na ziemi. I czułam to dziwne powietrze, gorące, ale bez wody, jakie daje pustynia. I słyszałam śpiew ze świętej wieży, bo to muezin wzywał do pierwszej modlitwy tego dnia.

Normalnie nie obudziłabym się o czwartej rano, miałabym wyziew po piciu czegoś, co kupilibyśmy na bezcłówce, a o dwunastej rozpocząłby się kac gigant w promieniach słońca dającego temperaturę pięćdziesięciu dwóch stopni Celsjusza.

Głos muezina zapamiętam na zawsze.

Byliśmy z Polakami, którzy pod pretekstem chronienia żołądków przed megabiegunką zwaną klątwą faraona nosili ze sobą wszędzie plastikowe butelki coli z wódką.

Pili ją raz na godzinę („zalecenie lekarskie, buhahahaha”), ale i tak wszyscy dostali sraczki od innej flory bakteryjnej, która w temperaturze wyższej o trzysta procent niż o tej porze w Polsce zasiała spustoszenie w ich organizmach.

Zobaczyłam tam coś, co mną wstrząsnęło. O jedenastej trzydzieści nasi polscy towarzysze podróży przyjmowali kolejną dawkę i bardzo chcieli poczęstować miłego, rezolutnego Egipcjanina, jednego z naszych przewodników. Popatrzył na nich ogromnymi oczami, uśmiechnął się i zapytał:

– Jak to? Przecież jest jedenasta trzydzieści.

– Ej, no weź, daj spokój, Ibrahim, good, good, it’s good for your health – namawiali, bo przecież chcieli się z nim zintegrować.

– Nie, nie – odpowiedział patrząc na nich zdziwiony. – Ibrahim nie pije alkoholu. Ibrahim chce mieć czysty umysł.

Była to dla mnie wstrząsająca nowość.

Słowa

Najgorsze są te słowa.

SUCHY KAC.

NAWRÓT.

GŁÓD ALKOHOLOWY.

PIJANE MYŚLENIE.

TRZEŹWE ŻYCIE.

ABSTYNENCJA.

MECHANIZM ILUZJI I ZAPRZECZEŃ.

MECHANIZM NAŁOGOWEGO REGULOWANIA UCZUĆ.

CIĄG ALKOHOLOWY.

WYZWALACZ.

SEN ALKOHOLOWY.

TRZEŹWIENIE.

NAKRĘCASZ SIĘ.

Te słowa nic nie mówią, a słyszysz je tysiąc razy.

Czytasz je.

Potem słyszysz je od innych.

Oni je powtarzają.

To się można zrzygać.

Te słowa nagle mają ciebie opisywać. To o twoich niedzielach i o twoich piątkach, kiedy myślałaś głównie o tym, czy tam będzie piwo. To jest głód alkoholowy.

Suchego kaca do tej pory nie mogę przełknąć. Że na widok alkoholu w środowisku pełnym wyzwalaczy (czytaj: gdy jesteś na imprezie i nie pijesz) możesz następnego dnia obudzić się i czuć się jak na kacu.

Ja tego nie kupuję, dla mnie to jest jak Matka Boska z liści na drzewie, ale oni wiedzą lepiej.

Te słowa.

Staram się ich unikać. Sabina, która jest w systemie dłużej niż ja, już ich używa. Robi mi się od nich nieprzyjemnie.

Nie dlatego – jak chciałaby Bożena Smyczek – że „nazywają rzeczy po imieniu”, tylko one są z jakiejś encyklopedii osobliwości, one są opisem orgazmu kobiecego napisanym przez mężczyznę seksuologa.

One oznaczają, że obowiązuje mnie schemat, o którym Bożena uczyła się na psychologii przez trzy semestry: że jest wyzwalacz, on wywołuje głód alkoholowy, a symptomem głodu alkoholowego jest sen alkoholowy.

Śni ci się alkohol, ergo jesteś na głodzie.

Tak ci mówią.

Na głodzie.

Poziom drugi – grupa wstępna

Cześć, siema Bożena, jak widzisz, jestem, opalona, wracam po wakacjach, daj pyska.

Już się nie boję, już znam to miejsce, ten budynek betonem mnie nie przeraża, już nie zakładam kaptura, już jakoś nie płaczę, że nie będę chodzić na afterparty. Jest wrzesień, przyszła jesień, a ja mam plan do wykonania, otóż przychodzę:

– Dzień dobry, chciałam się umówić z panią Bożeną.

– Pani Bożena jest na urlopie, wróci za tydzień, proszę się wtedy zapisać.

* * *

Cześć, siema Bożena, co słychać, jestem, zobacz, mam muszelki dla ciebie, ale było chujowo, wiesz, jestem jak bomba zegarowa i myślę o śmierci godzinę dziennie, naprawdę, i najgorsze, wiesz, jest to, że po prostu unikam ludzi, unikam ludzi jak chuj, cierpię po prostu tak strasznie, jak się na przykład pojawia ktoś nowy w otoczeniu, no mówię ci, to jest straszne, no i wiesz, ja cały czas piekę, no piekę non stop.

Ale, nie, nie.

Bożena siedzi przede mną jak tłuściutki Budda, ale nie ten dobry, tylko ten zły, ten odwrócony, ten, co ma wszystko w dupie, a nie ten, co współczującymi objęciami ogarnia cały świat. Jej głos się ciągnie jak przeterminowany ser gouda, ona nawet nie ukrywa, że jest znudzona. Oderwana od kawy, znowu ci pacjenci.

Dlatego zaplatam nerwowo palce i chcę coś powiedzieć sympatycznego, nawiązać więź, dzień dobry.

– Ach więc jednak pani wróciła – mówi Bożena, i czy jest w tym element zaskoczenia?

– No, tak jak się umawiałyśmy. – Przecież.

Bożena mówi coś w znaczeniu „i?”, jakby była jakaś głupia, jakby ją oderwano od robótki ręcznej i jakbym jej nie mówiła, że chcę za dwa miesiące zacząć tę dalszą część terapii, o której mi powiedziała, tę o nazwie grupa wstępna. Nie rozumiem zupełnie jej wątpliwości, przecież tak miało być, przecież ja tutaj przyszłam w maju, żeby wykonać cały plan, podjęłam decyzję, jestem gotowa, o co ci chodzi.

Na to Bożena leniwie:

– Bo okres grupy motywacyjnej wykazał, że może pani mieć problemy z uczestnictwem w terapii grupowej. Pani pracuje w nieregularnym wymiarze godzin, czy jest pani pewna, że będzie pani w stanie pogodzić pracę z terapią? Bo grupa motywacyjna wykazała…

Zaraz, zaraz, czy my mówimy o tych smutnych dwudziestominutowych spotkaniach, na których rozdawane są kartki ksero ze wskazaniami dla trzeźwiejących alkoholików?

Wkurwiona mówię, że chcę się leczyć, że mam problem i chcę z nim coś zrobić, i co, pytam znowu, że mam zrezygnować z pracy?

– No wie pani – mówi Bożena też znowu i prawie wyciąga sobie nitkę ze swetra, patrząc w okno – nasi pacjenci podejmują różne decyzje.

To jest jak test sprawnościowy: pokaż, jak bardzo potrafisz namawiać terapeutę, żeby dał ci się leczyć.

– To może – mówię ugodowo, może dam ci kwiaty, Bożena, i zaśpiewam cygańską piosenkę, a potem pójdziemy na spacer, no już, no nie gniewaj się na mnie – to może jednak podpiszemy kontrakt i zobaczymy, jak to będzie.

– Jak pani uważa.

Podpisuje ze mną na trzy miesiące, że niby zobaczymy. Pyta mnie jeszcze, jak było na wakacjach, ja jej mówię, że pojechałam do kraju muzułmańskiego, gdzie się nie pije alkoholu, a w Sopocie, no w Sopocie to różnie się czułam, raczej gorzej.

W ogóle nie umiem jej mówić, co się ze mną dzieje. Ona mi nie zostawia na to miejsca, jest jak z forum internetowego „Uzależnienia”, na którym piszą rozczarowani alkoholicy, „ja nie wierzę w terapię i terapeutów, w ich błogosławioną wiedzę, po dwóch miesiącach zrezygnowałem”.

Może to mój błąd, może nie umiem się otwierać. (Choć nie, potem się okaże, że jednak nie).

Jest wrzesień, mam poczucie bycia trzeźwą i pamiętam, po co mi to było: bo chcę się wreszcie dowiedzieć, kim ja jestem właściwie bez tego chowania się w kiblu Biblioteki Uniwersyteckiej, gdzie na szybko wypalałam ze trzy machy i wtedy odczuwałam tę ulgę, tę już teraz, dużo ulgę, i wydawało mi się, chociaż nie, przecież mi się nie wydawało, przecież ja to doskonale czułam we wszystkim, w słowach.

A teraz nie czuję nic.

Teraz mnie nie ma.

Teraz wydaje mi się, że skoro mam tak wiele cennego trzeźwego czasu, to TERAZ JA WAM POKAŻĘ i napiszę książkę, i zmienię pracę i kurwa wszystko.

Ale nic takiego się nie dzieje, bo jestem jednym wielkim napiętym mięśniem i trwa to już od maja.

– Od kiedy chce pani zacząć?

– No, od dziś – mówię. – Bo dziś jest piątek i dzisiaj jest grupa ta właśnie, wstępna.

– Ach, rzeczywiście.

Ale ona nie jest zainteresowana pomaganiem mi, a ja potrzebuję, żeby mnie wzięła za rękę, powiedziała: „wszystko będzie dobrze”, i punkt po punkcie, kropka po kropce pokazała, co mam robić. Ona powinna mi powiedzieć: „o, dzień dobry, jak się cieszę, że panią widzę, bo już się martwiłam, że te dwa miesiące przerwy spowodują, że pani do nas nie wróci. Pamięta pani, jakie są zasady? Bo to jest ośrodek terapeutyczny i panią obowiązują dokładnie takie same zasady jak innych, czyli jeśli chce pani kontynuować terapię, to z jednej strony będziemy się spotykać indywidualnie, a z drugiej będzie pani uczestniczyć w terapii grupowej, dwa razy w tygodniu i nie może pani opuścić więcej niż dwa spotkania, tak zakłada kontrakt. Zdaje pani sobie z tego sprawę? Jeśli jest pani zdecydowana, to dzisiaj o osiemnastej może pani już przyjść na grupę”.

Nie. Nic takiego mi nie powiedziała, wiecie, jak jest w Polsce, biednemu wiatr w oczy.

– No a jak radziła sobie pani z abstynencją?

Opowiedziałam jej o tym, jak na festiwalu wypiłam trzy kieliszki wina. I w pewnym momencie, właśnie tym, w którym smok wewnętrzny podnosił głowę, odstawiłam to wino.

Powinnam była jej wytłumaczyć, że czekałam do piątej rano od północy, aż zespół skończy grać, żebym mogła wrócić do domu, bo to był Heineken Babie Doły i na piechotę sama bym nie wracała.

Zresztą w ogóle nie ma sensu nic tłumaczyć. Są zasady, kontrakt oraz „doświadczenie naszych pacjentów mówi”, ulubiona formuła tych pań, które w życiu pół litra wódki na raz nie wypiły.

– Nnno i co?

No i gówno. Ja wiem, co ona mi powie, gdyż czytam regularnie „Charaktery” oraz forum „Uzależnienia”. Taka sytuacja jest zagrażająca dla alkoholika, ponieważ może budować w nim złudzenie, że pije w sposób kontrolowany.

– Taka sytuacja jest zagrażająca dla alkoholika, ponieważ może budować w nim złudzenie, że pije w sposób kontrolowany.

Wiem o tym. Ale wiem też, że gdybym wypiła kolejny kieliszek, skończyłoby się to fatalnie.

– No dobrze… To w takim razie zapraszam panią na za tydzień, na dzisiaj musimy już kończyć i rozumiem, że dzisiaj chce pani rozpocząć grupę wstępną.

* * *

Zmieniam im płcie i imiona. Zmieniam fakty. Nie mogę opowiedzieć, jak dokładnie było, muszę z tego zrobić wydarzenie półfikcyjne, a z nich półfikcyjne postaci. Z jednej strony bardzo mi szkoda, bo są to ludzie z krwi i kości, o życiorysach, które w stu procentach nadają się na literaturę. Ale to też osoby, które przez wiele lat piły alkohol tak jak ja i które w wielkim smutku i sromocie, przygwożdżone swoją opuchniętą twarzą, swoim brakiem radości, swoim ukrywaniem butelki za zasłonką, przyszły do tego bunkra, gdzie w szatni pracuje najbrzydsza kobieta świata z zębami jak klawiatura klawesynu, i gdyby nie gwarancja, słowo harcerza, że nikomu nie będziemy opowiadać o sobie nawzajem, to ani oni, ani ja nie mówilibyśmy takich rzeczy dwa razy w tygodniu od osiemnastej do dwudziestej.

Więc zmieniam im płcie, imiona i życiorysy i piszę, jak to wszystko zapamiętałam.

* * *

Znowu się wstydziłam.

Wchodzę do pomieszczenia tego samego, z jarzeniówkami i lamperią w kolorze sraki, w kącie kłębią się materacyki, nie wiem po co, bo nie będziemy ich nigdy używać.

Idę bez żadnych spodziewań, ja nie mam spodziewań, ja jestem wykończona dwumiesięczną depresją i wszystkiego się boję. Jestem trochę zła, bo wydaje mi się, że to nie z alkoholem mam problem, tylko z tym, że jestem pusta w środku, a jak będę się uczyć o mechanizmach iluzji i zaprzeczeń, to nie wiem, czy się dowiem, kto we mnie tak naprawdę mieszka, kim jest ten sopel lodu, ta wielka biała glista, która żeruje w kącie i wymyśla sobie światy tylko po to, żeby z nikim nie rozmawiać.

Oczywiście się spóźniam.

Ubrana jestem skromnie, nie będę się tutaj afiszować z Dieslem i Zarą, zresztą jakoś nie bardzo mam ochotę być cool.

– Dzień dobry – mówi psycholog, osoba w wieku poststudenckim. – Pani, widzę, jest dzisiaj pierwszy raz, więc proszę o wypisanie PESEL-u, państwa natomiast proszę, żebyście oprócz tego, co u państwa słychać, na rundce powiedzieli również kilka słów o sobie. O to samo oczywiście poproszę również panią, kilka słów o sobie i o tym, z czym pani tu przychodzi.

Patrzę na nich. Siedzą dookoła na krzesłach takich szkolnych. Przyglądam im się. Oni wiedzą więcej niż ja, są tu dłużej. Ja jestem nowa. Ja się muszę wszystkiego nauczyć.

Wyłuskuję dwie kobiety, mocno starsze ode mnie. Wyłuskuję też młodego kolesia.

Patrzę na nich. Są inni. Inni niż ci, których spotykałam trzy razy w tygodniu przed wakacjami. Z tamtych nie ma nikogo, czyli pewnie piją dalej. Jest duża różnica. Tamci wyglądali jakby byli bardziej brudni, bardziej zaniedbani, bardziej niezainteresowani i niewykształceni. Ci są po prostu normalnymi ludźmi („w życiu bym nie pomyślał, że to alkoholik/alkoholiczka”). To mnie rozluźnia, mam nadzieję, że będzie jednak o czym pogadać.

– Nazywam się Sebastian, jestem alkoholikiem – zaczyna pierwszy. – To moja druga terapia, pierwszą przeszedłem w ośrodku zamkniętym. Po kilku miesiącach znowu zacząłem pić, gdyż nie stosowałem się do zaleceń terapeutycznych. Terapia dużo mi dała. Przede wszystkim przestałem pić i mam nadzieję, że uda mi się w tym wytrwać. Uczęszczam na mityngi AA. No a co u mnie słychać, no wszystko w porządku. Mam trochę dużo pracy.

Sebastian mówi, a ja spijam słowa z jego ust, w końcu przecież nie wiem, jak mam się zachowywać, co mówić, o co chodzi. Sebastian ma małe dłonie i piskliwy głos, w którym dźwięczy jakaś pokrywająca oceany kompleksów pewność siebie. Jest w nim coś brzydkiego, odpychającego, świeci mu się twarz. Różowa twarz, a w niej niebieskie oczy.

– Mam na imię Anna i jestem alkoholiczką. Piłam przez wiele lat, próbowałam przestać sama kilka razy, nie udawało mi się. – Anna jest brunetką, ma bursztynowy wisior na szyi i skórzane botki. Na pierwszy rzut oka to z nią mogłabym mieć w tej dziwnej drużynie najwięcej wspólnego. Kozaki, makijaż. Tylko że jestem pewnie w wieku jej córki. – Terapia to jest coś cudownego, jestem tutaj od pół roku, zaliczyłam grupę motywacyjną i teraz uczęszczam na te spotkania. Czuję w sobie dużą zmianę. No a u mnie, to mąż, właściwie były mąż, dzwonił ostatnio, to opowiadałam o tym na zeszłych zajęciach, że…

Przestaję słuchać. A oni mówią.

– Eee, yyy, mam na imię Rafał, jestem alkoholikiem. To moja pierwsza terapia, na terapii jestem od kwietnia. Terapia to super rzecz, czasami nie mogę się doczekać następnego spotkania. Czasami nie chce mi się przyjść, ale mobilizuję się, bo wiem, że kiedy już przyjdę, to poczuję się lepiej. Bez terapii na pewno bym sobie nie poradził. Teraz czuję, że, prawda, wszystko mi się zaczyna układać.

Rafał w rzeczywistości mówi o wiele mniej składnie, jeszcze więcej o terapii, różnymi zdaniami to samo. Na palcu ma gruby magiczny sygnet z żebrowanym grzbietem, taki sam, jakiego wstydzi się mój kolega, ale nosi, bo dostał w prezencie od nieżyjącej matki. Rafał jest duży, dobrze odżywiony, o ufnym spojrzeniu. Ma jasne dżinsy i krótko przycięte włosy.

– Na imię mam Katarzyna, jestem alkoholiczką. Mogę powiedzieć, że właściwie całe swoje życie przepiłam. Na terapii jestem od stycznia i naprawdę nie wiem, co by ze mną było, gdyby nie ona. – Katarzyna ma garsonkę z krempliny, właściwie spodnium. – Zaczęłam terapię pół roku temu, na początku nie wierzyłam, że to w ogóle jest mi potrzebne.

Potem się jeszcze okazało, że Katarzyna pomimo wyglądu pięćdziesiąt plus postanowiła zapisać się do szkoły wieczorowej. Poczułam się zachwycona, gdyż ubóstwiam, kiedy ludzie postanawiają niekonwencjonalnie się rozwijać, i zapytałam, jaki to kierunek. Walnęłam niezłe faux pas, bo Katarzyna zapisała się do wieczorowego liceum, żeby zdać w końcu maturę.

Chudy siwy Tadeusz wyglądał jak Franciszek z Asyżu, mówił powoli i uważnie, emanowała z niego aura średniowiecznego mędrca – to przypadek, że został tokarzem, z którym rozwiodła się żona, bo pił. Gdyby Tadeuszowi kiedyś przyszedł do głowy szalony pomysł, żeby udawać księdza, to miałby nadkomplet w konfesjonale. Gdyby chciał udawać polityka, mógłby startować z najdalszych miejsc na liście wyborczej, a i tak uzyskałby potrzebną liczbę głosów.

Obok Tadeusza siedział Krzysiek, duży Sancho Pansa, masywny w barach, który powiedział, a jakże: „mam na imię Krzysiek, jestem alkoholikiem”, a potem: „na terapii jestem od marca, na początku zaliczyłem grupę motywacyjną, ale stwierdziłem, że już wszystko wiem, więc niepotrzebna mi dalsza terapia, no i potem przez trzy miesiące nie piłem, ale okazało się, że jednak nie wiem wszystkiego i wpadłem w półtoramiesięczny ciąg alkoholowy”.

Zaczęłam wiercić się na krześle.

Ej, to naprawdę świetnie, że terapia bardzo im pomogła oraz nie mogą się doczekać, by tu przyjść, i wszyscy są tacy wspaniali, panie psycholog są takie wspaniałe. Ale nic nie czuję. Nie wiem, co tu się w ogóle dzieje. Nic o tych palących jak stygmaty wspomnieniach, nic o tym, co czyni nas wszystkich osobami kwalifikującymi się, żeby siedzieć w tej salce, nic o dołach i trudnościach, poczuciu lęku, które pojawia się na początku, kiedy przestajesz pić? Nic o wstydzie? O pustce? O braku? Nic o tym, jak uprawiać seks na trzeźwo? Jak poradzić sobie z tą frustracją, że czujesz, że możesz i powinieneś robić tyle wspaniałych rzeczy, a nie masz siły? Nic? Wyłamywałam sobie palce myśląc: powiedzieć, że jestem alkoholiczką i narkomanką? Czy że jestem uzależniona, to jednak lepiej brzmi…

– Jestem alkoholiczką i narkomanką, nie piję od listopada zeszłego roku, trzeźwa jestem od czerwca. Piłam od czternastego roku życia. To jest moja pierwsza terapia, chociaż próbowałam nie pić sama, ale bez powodzenia. Dziękuję.

Patrzyłam gdzieś w buty, w przestrzeń, to jednak jest krępujące trochę.

Psycholog powiedział: „to może przypomnijmy sobie teraz zasady”.

I potem za każdym razem, kiedy w naszej wesołej sali BHP pojawiał się nowy trzeźwiejący alkoholik, który przeszedł cykl dwunastu wykładów i wiedział, na czym polega rodzina alkoholowa, za każdym razem psycholog na początku mówił: „zapraszam państwa do powiedzenia kilku słów o sobie”, a potem dodawał: „a ja nazywam się Barbara Krzeczółko i jestem psychologiem uzależnień, pracuję z osobami uzależnionymi i ich rodzinami. Przypomnijmy sobie zasady”.

Przypominanie sobie zasad zabierało sporą część prologu zajęć. Psycholog zachęcał:

– To może po kolei, każdy z państwa niech powie jedną zasadę, która jest dla niego szczególnie ważna.

– Nie spóźniamy się.

– Wyłączamy telefony komórkowe.

Cisza.

Psycholog zachęcał:

– Taaak, wyłączamy telefony komórkowe. I co jeszcze?

I tu zazwyczaj mówił Sławek, męskim twardym głosem, Sławek skała, Sławek mężczyzna pierwotny, Sławek, którego akurat nie było na pierwszym spotkaniu, ale kiedy się pojawił na następnym, to oczy wszystkich mężczyzn były zwrócone ku niemu.

– Abstynencja.

– Dyskrecja.

Psycholog te równoważniki zamieniał na zdania:

– Tak, zachowujemy dyskrecję.

– Nieobecności. Eee, to jest, możemy mieć dwie nieobecności i kiedy nie możemy przyjść, to dzwonimy do ośrodka.

I tak dwa razy w tygodniu.

Nie wiedziałam, jaki jest program spotkania. Nie rozumiem, dlaczego w ważnych momentach życia, kiedy wchodzi się w jakiś cykl, nie ma informacji porządkującej. Kiedy zdałam na studia, kompletnie nie wiedziałam, jak to będzie wyglądać, oprócz tego, że pewnie są wykłady. Dostałam kartkę, na niej były wypisane godziny, sale, wykładowcy i ćwiczenia, dopiero tydzień później się dowiedziałam, że nie muszę chodzić na wszystkie ćwiczenia z tej kartki, tylko mam sobie wybrać.

Nikt mi nie powiedział przed tą grupą motywacyjną, że tam to raczej nie ma co się spodziewać mecyi, że raczej to jest tysiąc krzyżówek panoramicznych, a nie jolka z „Gazety Wyborczej” albo krzyżówka z kociakiem. Nikt mi nie powiedział: „a teraz będzie pani w grupie osób, które są zdecydowane kontynuować swoją drogę, łatwiej pewnie będzie się pani otworzyć. Zajęcia polegają głównie na wykładach o chorobie alkoholowej, różnych jej aspektach, potem uczestnicy piszą prace na ten temat, czytają je na zajęciach, otrzymują informacje zwrotne od innych pacjentów i dzielą się między sobą swoim doświadczeniem, są też czasem inne ćwiczenia”.

– To może przejdziemy do prac – powiedziała Barbara Krzeczółko. – Kto czytał w ubiegłym tygodniu?

Kiedy wszyscy się przedstawiali i mówili, co u nich słychać, zauważyłam jakąś zażyłość. To jest Janusz, a to Katarzyna, Katarzyna, no i jak z twoją szkołą, wszyscy wiedzą, że Anna się rozwodzi, Anna pyta Rafała, co u niego słychać.

Tematem było nałogowe regulowanie uczuć.

Pamiętam, bo to brzmiało jak te słowa, jak „mechanizm iluzji i zaprzeczeń”.

Nałogowe regulowanie uczuć polega na tym, że masz nawyk, zupełnie niezdrowy i dziwny, że kiedy wytwarza się w tobie napięcie, to dzwonisz do kolegi i mówisz: „stary, ale dzisiaj to muszę się napić”.

Ostatnio byłam na urodzinach znajomego i byłam zmęczona, i nie znałam tych osób w sumie bardziej niż na cześć, i siedziałam na krzesełku, i usprawiedliwiałam to, że siedzę bez słowa, mówiąc: „ja dzisiaj nie jestem chyba w imprezowym nastroju”. I natychmiast usłyszałam: „no to napij się winka”.

Nie jesteś w nastroju? Napij się winka.

Samo określenie „regulowanie uczuć”, zimne i mechaniczne, dobrze opisuje ten moment.

Moment, w którym nie możesz być tym, kim jesteś. Nie możesz być małym jeżykiem, tylko chcesz natychmiast, ale to natychmiast być Sharon Stone. Nie umiesz się pogodzić z tym, jak się czujesz. Dopóki jesteś kobietą / mężczyzną sukcesu, jest w porządku. Ale kiedy odczuwasz zazdrość, smutek albo – ojezusmaria – wstyd i bezsilność, no to już gorzej.

Ale w tych pracach było o tym, że ktoś denerwował się tylko po to, żeby mieć powód do picia. Opisane jak według ćwiczenia zadanego przez Krzeczółko, która wyczytała w książce, że osoba z nałogiem specjalnie wprawia się w jakieś uczucie, żeby potem mieć pretekst. Że denerwował się całe popołudnie „i właśnie to nazywamy mechanizmem regulowania uczuć, gdyż występowała u mnie później potrzeba napicia się”.

Nie rozumiałam tego.

No przecież nie denerwuję się tylko po to, żeby się napić, nieprawdaż? Ja po prostu całe życie jestem zdenerwowana.

Ale na pierwszych zajęciach tego nie powiedziałam.

* * *

– To teraz informacje zwrotne!

Zasadę informacji zwrotnych też omawia się przy okazji „a teraz przypomnijmy sobie zasady”, tylko że jeśli nie tłumaczy ich psycholog, to zazwyczaj moi koledzy patrzą na buty.

Bo właściwie, eee, co to jest?

No to jest to, co się mówi, co grupa mówi, a na końcu psycholog, po tym, jak ktoś coś przeczyta, czy tam opowie o sobie.

Nie oceniamy.

Nie radzimy.

Mówimy w pierwszej osobie. Nie mówimy „my”, „oni”, „wszyscy”. Za teksty typu „bo w życiu już tak jest” tudzież „ludzie mają tak, że”, „bo normalnie wszyscy” dostaje się trzcinką po dłoniach.

To była pierwsza i jedna z najważniejszych rzeczy, jakich tam się nauczyłam. Fundamentalna wiedza, która wywróciła cały mój światopogląd i podważyła pięć lat studiów filozoficznych.

Za każdym razem, kiedy mówisz „bo ludzie zazwyczaj” albo „bo jest tak”, albo „wszyscy przecież”, albo „bo kobiety”, mówisz tak naprawdę o sobie.

Mówisz dokładnie to, co ty czujesz, oraz to, co tobie się wydaje.

Zawsze.

Ćwiczona dwa razy w tygodniu, przyłapywana na każdym „no, ale kobiety zazwyczaj” oraz „robi się”, „myśli się”, „większość przecież”, nagle odkrywałam coś, do czego sama nie umiałam się przyznać.

W te zgrabne zwroty wplecione były moje poglądy i emocje.

Ponieważ ostatecznie masz dostęp jedynie do własnych emocji, a z rzeczywistości podświadomie wyłuskujesz to, co się zgadza z twoimi sądami. Kiedy rozmawiasz z koleżanką o związkach i mówisz „no, zawsze coś”, to nie oznacza to, że każda relacja to wojna i za każdym razem można się do czegoś przyczepić. Nie. Ty mówisz tylko, że między tobą a tym kimś, kogo kochasz, dzieje się coś takiego, że nie jesteś zadowolona.

Ale z różnych powodów nie powiesz tego w pierwszej osobie.

Chcesz nadać znaczenie temu, co mówisz, ponieważ boisz się, że kiedy będzie za tym stało małe „ja”, to nie będzie takie ważne, jak kiedy powiesz „ludzie tak mają”, „Polacy tak mają”. Ale tak naprawdę mówisz o tym, że ty tak masz.

„Ludzie tak mają” brzmi lepiej. Bezpieczniej. I mądrzej. Może na przykład miałaś starego albo starą, którzy nie dopuszczali cię do głosu, nie pytali cię o nic i nie nauczyłaś się, że twoje zdanie jest ważne.

Może w ogóle (zakład? stawiam stówkę) nie nauczyłaś się, że jesteś ważna.

Albo ważny.

Kiedy mówisz o Polsce, o świecie, o tym, jak powinno być, używając bezosobowych zwrotów, to z twojego zdania robi się prawda. Twoje osobiste spostrzeżenie, splecione z potwierdzeniem z zewnątrz, artykułem kogoś, kto myśli o związkach partnerskich tak samo jak ty, nagle staje się prawdą ogólną.

Ta prosta zabawa, informacje zwrotne, w których trzeba mówić tylko o sobie, tkwi we mnie tak mocno, że zaburza mi wiarę w istnienie prawdy obiektywnej jako takiej. W sens krytyki jako takiej. I publicystyki jako takiej. Nie myślałam, że kilka miesięcy w sali z materacykami zrobi na mnie większe wrażenie niż Fenomenologia ducha.

Poza tym jeszcze, kiedy mówisz w liczbie mnogiej o tym, co się dzieje tobie, to jest trochę tak, jakby ci się nie działo. No, ej, wszyscy tak mają, co nie? Więc w sumie to spoko. I dalej można nic nie robić, i nie zastanawiać się nad tym, że możesz coś zmienić, że to od ciebie wszystko zależy. Że coś ci się dzieje oraz coś czujesz. I że to jest OK. I nie potrzebujesz żadnej wiekopomnej scenografii.

Panie psycholog wyłapywały (i my, uczestnicy grupy, wyćwiczeni przez nie) każde zdanie, które udawało prawdę ogólną. I natychmiast dawały bana. „Piekło to inni” zawsze znaczy „boję się ludzi”. Ja, Jean-Paul Sartre, boję się ludzi.

Ale tak samo wstrząsające było dla mnie to, co mi na początku umknęło.

Nie oceniamy.

Kurwa mać.

Słyszysz to? NIE OCENIAMY.

Czy przypadkiem nie właśnie dlatego nie odzywasz się do ludzi, nie mówisz im o tym, co w tobie najbardziej wstydliwe, czyli o tym, co siedzi najgłębiej, o tym, dzięki czemu jesteś osobą, a nie Robocopem, czy nie przypadkiem właśnie dlatego nie mówisz o tym, bo boisz się oceny?

Że jesteś głupi, słaby i pojebany?

Dlaczego przestałeś mówić rodzicom, co w szkole albo w ogóle co słychać? Ile razy usłyszałeś, że to, co mówisz, jest beznadziejne, a ty sam niedojrzały?

Czy zdajesz sobie sprawę z tego, jak potwornie, powtarzam, potwornie ważne dla poczucia bezpieczeństwa, dla tego, żebyś naprawdę się przed kimś otworzył, żeby mogła powstać bliskość, ta, za którą tak płaczesz o drugiej w nocy nad żołądkową, jak ważne jest nieocenianie? Pewność, że ten, do którego mówisz, nie tworzy sobie w głowie opinii na twój temat?

I dobre rady. Nie dajemy rad.

Te wszystkie zasady, najważniejsze od tej pory dla mnie, takie, co mi oczy otworzyły na prawdziwe życie, moja arka przymierza, te wszystkie zasady służyły do jednego. Żeby się skoncentrować na tym, co ja czuję, i to powiedzieć bez żadnych rusztowań i fliserunków.

* * *

Jeszcze jedna zasada, dziwna i nienaturalna na początku, jest taka, że ten, do którego skierowana jest informacja zwrotna (w żargonie „zwrot”), ten, który otworzył się właśnie przed kilkunastoma osobami i coś opowiedział albo przeczytał swoją pracę, po otrzymaniu tego, ekhm, zwrotu nie może nic powiedzieć.

Sytuacja jest sztuczna, bo z serca wyrywa ci się: „ja nie to miałem na myśli”, a tutaj figa z makiem, terapeuta zerka i upomina: „ale nic nie mówimy, panie Januszu”.

Oczywiście jako osiedlowy fuckthesystemowiec wracałam do domu i się z tego śmiałam.

Śmiałam się tym bardziej, że było kilka takich sytuacji, w których psycholog był chory albo w kinie i siedziała z nami Ala – potem powiem o niej – i wtedy wszyscy wchodzili sobie w słowo i nie istniał dziennik ocen.

No, ale jest w tym głęboki sens. Nie mówisz nic na swoją obronę. Słuchasz, słuchasz, co się innym wydaje, co się innym kojarzy, co im przychodzi do głowy. A gdyby coś odpowiedzieć, gdyby chcieć nawiązać dialog, to wtedy te uwagi by pierzchły jak dmuchawce, myśli pobiegłyby na wycieczkę.

Wtedy chcesz powiedzieć tylko: „to nie tak, no przecież to nie tak”, i jeszcze się wpieniasz, że tu obcy ludzie, alkoholicy, wmawiają ci głupoty. A oni często widzą to, czego sam nie zobaczysz.

Jeśli możesz coś powiedzieć na swoją obronę, to natychmiast to robisz i zostajesz tylko z tą mową obronną, tylko ją zapamiętujesz. A tak to jesteś mądrym, brzuchatym brązowym workiem, do którego wrzucane są uwagi, i możesz je potem powoli przetrawiać w dwóch żołądkach.

Pierwsze informacje zwrotne, z jakimi się spotkałam, brzmiały:

Twoja praca bardzo mi się podobała.

Utożsamiłam się z tym, co napisałeś w swojej pracy.

Podoba mi się, że napisałeś szczerze.

Podoba mi się, że napisałeś o swoich emocjach.

A na koniec ja powiedziałam o pracy Tadeusza o nałogowym regulowaniu uczuć: „praca bardzo mi się podobała (w ramach stopniowania napięcia dopuszczalna jest fraza «zacznę od tego, że twoja praca bardzo mi się podobała») i wiele rzeczy, które napisałeś, sama mogłabym napisać”.

Potem następna osoba i informacje zwrotne. I nawet się nie zorientujesz, a dwie godzinki mijają. Chociaż te pierwsze dwie godzinki minęły mi na zastanawianiu się, jak ja w takiej nudzie wytrzymam dwa razy po dwie godziny tygodniowo, bo zasadniczo: przywitano mnie historiami o tym, że terapia jest cudowna; psycholog Krzeczółko wydawała się niezwykle przywiązana do powtarzania zasad; wydawała mi się młodsza niż ja, nie tryskała fajerwerkami sarkastycznego humoru i często używała słowa „mechanizm”.

Na koniec Rafał z sygnetem chciał opowiedzieć coś o sobie. Zaczął od pracy, skończył na byłej dziewczynie, a spójności jego wypowiedzi daleko było do Wittgensteina. Szczerze mówiąc, od pierwszego spojrzenia mnie wkurwiał, nie wymawiał wyrazów do końca, rżał lekko i kojarzył mi się ze świnią. Więc kiedy na koniec mówił przez kwadrans, nie mówiąc jednocześnie, o czym mówił, i kompletnie się nie przejmując, że jego historia nie zmierza do żadnego celu, patrzyłam przezroczystymi oczami na punkt nad jego głową i myślałam: „boże, będę musiała tu wytrzymać. Będę musiała tu wytrzymać rok po dwa razy w tygodniu, ale zaprawdę zrobię to. Tylko czy kurwa dam radę, zaraz zasnę”.

I jak już myślałam, że zasnę, to Rafał powiedział takie coś:

– Bo ja zawsze wszystko odkładałem. Jak było coś do zrobienia. Telefon jakiś na przykład albo jak na pocztę miałem iść czy z szefem porozmawiać. I potem się tak męczyłem z tym. Normalnie taki ciężar miałem, że to niezrobione jest. Zwlekałem. I tylko myślałem, że muszę to zrobić. I teraz, dzięki terapii, nauczyłem się, że robię od razu. Jak mam coś zrobić, zadzwonić do urzędu na przykład, to dzwonię. No, tak po prostu robię to. I wtedy się nie męczę.

I się obudziłam.

* * *

Druga psycholog, bo prowadziły to dwie na zmianę, też mnie załamała. Miała głos anielski, spojrzenie misjonarki i zdecydowanie, ale to zdecydowanie była młodsza ode mnie.

Krzeczółko Barbarę mogłabym wyobrazić sobie jako nauczycielkę od zetpetów albo higienistkę, ale tej drugiej, Joli, nigdy w życiu. Jola była ufna, miękka jak trawa o poranku, szemrząca niczym górski strumień, ciepła jak kakao z pianką.

One były takie dobre i takie przywiązane do tego, czego uczyli je na studiach. Że jak alkoholik zobaczy butelkę wódki u znajomych, to trzeba go zapytać, czy nie ma głodu. Że jeśli przychodzi na zajęcia poddenerwowany, to może ma głód, tylko się nie chce przyznać przed sobą. Że pacjent musi mieć zasady, bo wtedy łatwiej mu będzie. Że trzeba go wysyłać na mityngi, bo AA pomaga, chociaż same były tam pewnie raz, bo musiały na studiach.

Sytuacja uległa zmianie, kiedy na następnych zajęciach z Krzeczółko pojawiła się druga osoba. Ala.

– To zapraszam do rundki wstępnej.

– Jestem Rafał, jestem alkoholikiem. Za trzy dni mam urlop i już się nie mogę doczekać…

– Jestem Anna, jestem alkoholiczką, nic się u mnie ciekawego nie dzieje.

– Jestem Katarzyna, jestem alkoholiczką. W czwartek miałam spotkanie z terapeutą indywidualnym…

– Jestem Tadeusz, alkoholik. No, w środę byłem w pracy, w czwartek też. Dużo pracy ostatnio.

– Jestem Krystyna, jestem alkoholiczką i narkomanką. U mnie w sumie nic ciekawego, nawet powiedziałabym, że się nudzę.

– Jestem Ala i jestem niepijącą alkoholiczką, nie piję czternaście lat, pracuję w tym ośrodku jako wolontariusz.

Normalnie oko mi błysnęło.

Noooo, teraz to możemy porozmawiać.

Ala przychodziła na zajęcia w piątki. Tak jak powiedziałam, kilka razy zdarzyło się, że psycholog nie mógł, miał urodziny, kupował łóżko w Ikea i byliśmy z Alą sami. Jezu, co to się działo. Jakby pani wyszła z klasy. Właziliśmy sobie w słowo, śmiechom nie było końca.

To na zajęciach z Alą po raz pierwszy usłyszałam, jak w tej zafoliowanej atmosferze ktoś mówi o piciu wprost. To ona zapytała ziomka o wyglądzie Sancho Pansy: „a ty się jakoś Krzysiek nie odzywasz ostatnio w ogóle, czy tobie przypadkiem pić się nie chce?”.

Psycholog zapytałby: „panie Krzysztofie, czy odczuwa pan głód alkoholowy?”. Ale przede wszystkim psycholog by nie skumał. Terapeuta, który sam nie jest uzależniony, nie wie, co się z Krzyśkiem dzieje. Jak bardzo trudno w ogóle się przyznać do tego, że możesz myśleć o piciu. Jaki to jest wstyd.

Z czego śmiechy, pytacie? Z samych siebie. Z picia. Z owijania w bawełnę („był piątkowy wieczór i tak mnie nosiło, że kiedyś… to skończyłoby się źle”, „nie «źle», tylko mów, że byś kupił trzy czwarte”). Z tego, że wchodzimy sobie w słowo. Z tego strasznego jakiegoś programu edukacyjnego do obejrzenia, w którym dekoracja wyglądała jak sen scenografa z lat osiemdziesiątych, manekin, klatka i z tyłu książki, bo skoro wypowiada się terapeuta, to muszą być przecież książki, żeby było wiadomo, że jest mądry.

Psycholog stanowi element obcy, element może nie represji, ale każdy czuje przed nim respekt, w końcu psycholog może nas wywalić z tej terapii, zwraca uwagę, mówi „nawrót”, wydaje wyrok. No i nie wie, jak to jest. Ala wiedziała i miała poczucie humoru, doprawdy niezbędne.

* * *

Jak sami widzicie, zasadniczo nie lubiłam tam wszystkiego.

Nie lubiłam swoich kolegów z terapii, ale byli mi potrzebni. Moja grupa była otwarta, przez te osiem miesięcy, kiedy tam chodziłam, przewinęło się przez nią co najmniej pięćdziesiąt osób jak nic. Skończyło ją siedem.

Była Basia w czarnej garsonce, opowiadała o swojej szkole, a ja pełna entuzjazmu mówiłam, że to super, że chce się kształcić. Był Janusz sześćdziesiąt lat w swetrze, który powiedział kiedyś, że może to głupie, ale chciałby studiować filozofię. Był Wojtek żołnierz na emeryturze i siostra zakonna Agata, która musiała zacząć się leczyć, ale najbardziej się bała, że jej decyzja o pójściu do klasztoru okaże się podjęta pod wpływem alkoholu. Był Tadek, który umiał powiedzieć tylko, że stara go wkurwia, i młoda dziewczyna, Aneta, która z wypiekami na twarzy cichym głosem mówiła, że boli ją kręgosłup i znowu, żeby nie czuć wiecznego bólu, brała środki przeciwbólowe i popijała je winem. Była mała Agnieszka, która przez cały czas martwiła się swoim synkiem i nie umiała właściwie zbyt wiele mówić, ale musiała przyjść, bo nie dawała już rady z popijaniem wódki w nocy w kuchni, po tym jak skończyła sprzątać. Był Łukasz, który bardzo, bardzo długo mówił o tym, jak wypija setkę wódki przed pracą, i o tym, że jego matka jest chora, ale mówił w taki sposób, tak mętnie i nudno, że myślałam sobie, że byłoby super, gdyby nie przychodził. I jednocześnie myślałam, że nie mogę tak myśleć, bo nieprzychodzenie oznaczało zazwyczaj tylko jedno. Że ktoś zaczął chlać znowu. A Łukasz przestał przychodzić. No i był Sławek, trener siatkówki, mechanik samochodowy, archetyp prawdziwego mężczyzny. Sport, samochody. Mocny, rudowłosy, słowa mówił z mocą, od trzynastego roku życia opiekował się matką, był głową rodziny. Jako jedyny pisał coś więcej niż „i tak właśnie wyglądał mój mechanizm iluzji i zaprzeczeń”, pisał z mięsem, z cierpieniem. I ten Sławek, w którego wpatrzeni byli wszyscy mężczyźni w mojej grupie, właśnie się rozwodził, bo żona zostawiła go dla kobiety.

Nie lubiłam swoich kolegów po pierwsze za to, że wszyscy na dzień dobry powiedzieli mi, że terapia dużo im dała, i za każdym razem, kiedy w naszej oświetlonej fioletowym światłem seledynowej salce pojawiał się ktoś nowy, znowu to mówili. I używali słowa „wspaniały”.

Do tej pory, chociaż ją skończyłam i uważam, że jest niezwykle potrzebna, jeśli nie niezbędna do tego, żeby przestać pić, nie użyłabym kurwa słowa „wspaniały”!

Po drugie, nie lubiłam ich, bo nie rozumieli, że karły i cyrk są dziwne, że układ krwionośny i drzewa mają tę samą strukturę. Nie chcieli wypisywać swoich snów na kartkach i przyklejać ich na przystankach autobusowych. I denerwowało mnie to, bo czułam, że jestem w grupie z osobami, z którymi niewiele mnie łączy.

Hejt.

Ale nie miałam racji, bo była tam też Sławka i po miesiącach słuchania jej zdałam sobie sprawę, że to ja. To moje alternatywne życie, gdybym się nie zgłosiła na terapię. Sławka całe dziesięciolecia pracowała w telewizji, i to w kulturze, jeździła na festiwale w Gdyni, w Moskwie i w Berlinie, kiedyś miała super nogi, bawiła się na bankietach z Nikitą Michałkowem i tak dobrze sprawdzała się w pracy, że w wieku sześćdziesięciu lat wylądowała w mieszkaniu matki. Nie miała dzieci, a mężczyzna, z którym żyła lat trzydzieści, umarł w trakcie naszej terapii.

I myślę sobie, że w dalszym ciągu to jest możliwa wersja mojego życia: sześćdziesiąt lat, sama z kotami, przeczytałam dużo książek, pracowałam w telewizji i nie wiem, kim jestem naprawdę.

Pewnego razu na naszą wesołą grupę przyszedł Rzeźbiarz. Sławkę też to ożywiło, widziałam, świat kultury i sztuki. Był przerażony, pił już cały czas, miły, naiwny. Nie mógł chodzić na spacer z psem, bo ten spacer kojarzył mu się tylko z tym, że szedł do sklepu po setkę wódki. Bał się, że na trzeźwo nie jest w stanie nic wymyślić. Rozumiałam to aż zbyt dobrze.

Skończyłam terapię grupową razem z Anną, Basią, Rafałem i Sławkiem. Sebastian zaczął pić na naszej ostatniej wspólnej prostej, na grupie eksperymentalnej pod kryptonimem „grupa interpersonalna”, na której uczyliśmy się, jak rozmawiać z osobami. Dostał nową pracę. Nie wrócił na zajęcia. Dwa miesiące wcześniej nakrzyczał na mnie prawie, kiedy powiedziałam, że to moja zasługa, a nie grupy, że jestem trzeźwa.

Na spotkaniu kilka miesięcy po skończeniu tej ostatecznej grupy Sławek zagaił: „a kogo najlepiej pamiętacie? Bo ja tego rzeźbiarza, co się bał, że mu się bez wódki garnki nie będą lepiły”.

Skończyłam tę terapię i będę jej bronić, i będę na nią wysyłała każdego, kto chce przestać.

Tak, system jest niedoskonały. Może się kiedyś ulepszy. Ale zazwyczaj kiedy się zapisujesz do jakiejś drużyny, nie jest wcale tak, jak sobie wyobrażałeś. A poza tym idziesz tam wkurwiony i załamany, no to jak ci się ma cokolwiek podobać?

Tak, te panie nie wypiły pół butelki wódki na raz i nie wiedzą, jak to jest wysyłać pijane esemesy do chłopaka, że z nim zrywasz albo, wprost przeciwnie, że niepotrzebnie z nim zerwałaś.

Tak, one przede wszystkim nie dzielą z tobą najważniejszego. Wstydu.

Od tego była właśnie Ala. Ona wiedziała.

Ale terapia to jest uniwersytet wiedzy o nałogu.

To jest też ten kontrakt zajebany, który leci ci po ambicji i gwarantuje trzeźwość, jeszcze nie do końca twoją, jeszcze wymuszoną podpisaniem cyrografu. On wymusi na tobie najdłuższy trzeźwy fragment życia od dawna.

To ponadroczny kurs wiedzy, której nie zdobędziesz nigdzie, a która jest ci niezbędna. Wiedzy o rzeczach, o których nie miałeś pojęcia. Na przykład o tym, co czujesz. I że możesz mówić o tym, co czujesz. I że możesz o siebie zadbać. A nawet, że musisz o siebie zadbać, bo inaczej znowu będziesz chciał tę złotą kredkę, żeby zapomnieć, że jest nie do wytrzymania.

O tym, że jeszcze bardziej niż inni nie powinieneś być głodny, zły, samotny i zmęczony. Bo w tych stanach najłatwiej wchodzi nawyk. W tych stanach budzi się smok. One są niebezpieczne. Musisz to wiedzieć o sobie i musisz to wiedzieć o swoim nałogu, bo tak ci będzie po prostu łatwiej.

Musisz wiedzieć również, że to ty i tylko ty jesteś odpowiedzialny za swoje życie.

I za to, żebyś właśnie nie był głodny, zły, samotny ani zmęczony.

Twoim zajebanym obowiązkiem staje się nagle DBANIE O SIEBIE.

Czy gdybyś miał guz na wątrobie, tobyś go sobie scyzorykiem sam wydłubał? A to jest guz na emocjach, o rozmiarze Kanady.

Bo – jasne – są tacy, którzy przestali sami, ja tego nie neguję. I czytałam ich wpisy na forum „Uzależnienia”, jak dumni śledzili każdy post o terapii i AA i pisali: „terapeuci są głupi”. Nie, czekaj, to była jedna osoba.

Ale miałam rację, kiedy tam szłam i myślałam: hej, hej, to, że piję i palę, to jest wierzchołek góry lodowej przecież, hej, hej, jak mam żyć? I, szczerze mówiąc, nie ufam do końca tej kobiecie, która chyba cały czas siedziała w internecie, żeby tylko napisać, że tak, że to jest możliwe, że da się wyjść z tego samemu. Nie ufam jej między innymi dlatego, że odpowiadała na każdy post na forum „Uzależnienia”.

Nie chcę negować niczyjej ścieżki, ale wiara, że uda mi się samemu, jest próbą przekonywania siebie, że jestem tym lepszym rodzajem alkoholika.

Jest też moim zdaniem próbą uniknięcia najtrudniejszego: pójścia na grupę.

Wyłamywałam sobie palce i jarałam jointy, myśląc: no kurwa, przecież ja jestem z telewizji, jak ja mogę iść na terapię grupową? I naprawdę nie było mi z tym lekko. Do psychologa, intymnie, jak śpiewał Ryszard Rynkowski, to w ogóle luz. Ale grupa? Zajęcia grupowe? Przed ludźmi obcymi mówić?

A teraz wiem, że mimo sygnetu Rafała oraz „praca bardzo mi się podobała” było to jedno z najważniejszych moich doświadczeń życiowych.

Nie spotkałabym nigdy tych osób.

One miały tak samo jak ja. One też wyłamywały sobie palce. Sławek opowiedział na papierosie, że do ośrodka przyszedł zimą i zdjął okulary, bo mu zaparowały. Dopiero w samochodzie zauważył, że trzymał je cały czas w ręku i są połamane. Zmiażdżył je ze strachu. Sławek, metr dziewięćdziesiąt wzrostu, trener siatkówki, mechanik samochodowy.

Zdałam sobie sprawę, że to schemat. To, że patrzysz na tych ludzi nieufnie, że nie chcesz im nic powiedzieć, że denerwujesz się tym, czy oni pili tak jak ty i może mówią o czymś, o czym nie mają pojęcia, nie będziesz przecież księdzu opowiadać, że brzydzisz się zrobić laskę. Tylko, do chuja pana, czemu nikt o tym nie wspomniał, kiedy przyszłam pierwszy raz, dlaczego zamiast: „czasem nie mogę doczekać się na te nasze spotkania spotkania”, nie uraczono mnie: „na początku było mi bardzo ciężko i wszystko mnie denerwowało, a terapeutki wydawały mi się jakimiś niewydarzonymi nimfami, które nic nie kumają, tylko mają ten swój jakiś program czy coś”.

Najmocniejsze wydarzyło się, kiedy już znałam ich po imionach i wiedziałam, kto jest w trakcie rozwodu, a kto nie, i nawet żartowaliśmy razem na papierosie.

To był już środek, przychodziłam tam bez kaptura, znałam wszystkich, wiedziałam, że syn Agnieszki miał ospę, a Sławek wyprowadził się od żony. Siedzieliśmy w poczuciu, że nam się udaje, że nie pijemy, że terapia bardzo nam pomaga.

I przyszedł ten człowiek z gruzem na twarzy, w czarnej skórze, lat między czterdzieści a pięćdziesiąt.

– Ja w sumie nie wiem, od czego zacząć – powiedział – bo to jest moja dziesiąta już czy dwunasta terapia, sam nie pamiętam. Pierwsza była w połowie lat osiemdziesiątych, byłem trzy razy w ośrodkach zamkniętych, przechodziłem też terapię w więzieniu. I nie wiem, no, może tym razem się uda.

Mówił głosem bez nadziei, głosem złamanym.

I poczułam lód w całym ciele.

Że to może się nie udać.

Spotykam go, jest moim sąsiadem. Ma na sobie czarną skórę i wyprane jasne spodnie. Od jedenastej siedzi na ławce na skwerku i poklepuje się z innym czterdziestolatkiem w dżinsie, wcale nie bezdomnym, krzycząc „kurwa”. Albo nawet nie „kurwa”. Te okrzyki są już nieludzkie, to skowyty cieni.

Nie udało się.

* * *

I nagle przestałam ich nienawidzić. Przestałam się nudzić.

Czytałam swoją pracę, o, mam ją w szufladzie. To była praca o poczuciu winy. Pierwsza, jaką miałam zadaną.

Pisanie przyszło łatwo. Potem bałam się, że nie napisałam wszystkiego, że coś zataiłam, że coś zostało na dnie.

Przeczytałam, chyba się nawet zgłosiłam. Od podstawówki zgłaszam się z wypracowaniami, nawet mi trochę wstyd z tego powodu.

Przeczytałam i „praca bardzo mi się podobała / była wyczerpująca / szczera” się posypało.

I Krzeczółko na koniec, bo psycholog na koniec zawsze mówi:

– Mnie się zrobiło smutno, kiedy pani przeczytała tę pracę. Myślę, że jest pani bardzo ciężko.

Może mówiła coś tam więcej.

Ale ja i tak ją od razu od tej chwili polubiłam. Zajebista laska.

W jaki sposób radzę sobie z poczuciem winy?

Jakim to może być zagrożeniem dla trzeźwienia?

Poczucie winy jest uczuciem, które pchnęło mnie do terapii. Nie straciłam pracy ani partnera – straciłam jednak szacunek dla samej siebie. W pewnym momencie znalazłam się w pułapce – sięgałam po używki z wewnętrznym przekonaniem, że robię źle. Ta sytuacja spowodowała, że sama sobie wydawałam się zła.

Coraz trudniej przychodziło mi stwierdzenie, jak chciałabym postępować w życiu, czego naprawdę chcę, ponieważ na pierwszy plan nieustannie wysuwało się poczucie winy spowodowane bezradnością wobec własnego uzależnienia.

To uczucie było tak nieznośne, że doprowadziło mnie do chęci podjęcia leczenia. Można powiedzieć, że to pierwszy krok na drodze konstruktywnego radzenia sobie z poczuciem winy.

Kiedyś, ponieważ stale czułam się winna, żywiłam wewnętrzne przekonanie o braku własnych racji, czy to na polu emocjonalnym (rację ma tylko mój partner), czy w pracy, czy też przekonania dotyczące moich poglądów. Dopiero teraz przyznaję sobie prawo do BYCIA. Jako osoba uzależniona czułam się skazana na potępienie.

Teraz chyba ciężko przyzwyczaić mi się do tego, że skazana na potępienie nie jestem. Poczucie winy drugiego rodzaju występuje u mnie na dwóch polach – no poziomie behawioralnym – kiedy po raz kolejny siadam przed telewizorem i objadam się słodyczami – jestem silnie przekonana, że postępuję źle, ale wiadomo – im bardziej sobie czegoś zabraniam, tym bardziej to mnie pociąga. Poczucie winy drugiego rodzaju związane jest z poczuciem marnowania czasu i własnych możliwości – czuję, że życie, które prowadzę, nie jest dla mnie satysfakcjonujące, ale nie wiem dokładnie, na czym ten brak satysfakcji polega. Mam do siebie pretensje o brak wprowadzania zmian, chociaż tylko mgliście mogę określić, na czym zmiany te mogłoby polegać.

W efekcie często się zdarza, że jestem zmęczona bez powodu, bo wiele czasu zajmuje mi karcenie samej siebie za bezproduktywne lenistwo.

Staram się nabierać dystansu, tzn. obracać zagadnienie powodujące we mnie poczucie winy (np. powinnaś wyjść z domu, to będzie dla ciebie dobre) jak szklaną kulkę i zadawać sobie pytanie, czy moje poczucie winy w ogóle jest prawomocne. Często okazuje się, że najlepszym lekarstwem jest czas – coś, co wydawało mi się tragedią, następnego dnia widzę w innym świetle.

Zagrożeniem dla trzeźwienia jest raczej moja chęć doszukiwania się wykroczenia we własnym postępowaniu, chociaż nawet gdy piszę te słowa, ciężko uwierzyć mi, że postępuję w porządku i nie mam powodów, żeby siebie potępiać.

Słuchajcie, muszę wam jeszcze coś powiedzieć. Napisałam to sześć lat temu. I niestety niewiele się zmieniło.

Życie codzienne w Polsce / wypieki

Bunkier bunkrem, terapia grupowa terapią grupową, a tymczasem w sterówce…

* * *

Rozmawiałam z Sabiną wieczorami w jej samochodzie, kiedy podwoziła mnie do domu.

Sabina powiedziała: „bo wiesz, bo teraz, kiedy przestałam pić, to stwierdziłam, że muszę coś zrobić ze swoim życiem, coś, no wiesz, dużego, zmienić pracę, mieszkanie, coś… Pomyślałam przez moment, żeby zapisać się na studia”.

Sabina zapisała się na tango. Chodziła na zajęcia trzy razy w tygodniu, kupiła sobie specjalne buty, jeździła na obozy taneczne.

Jakaś część mnie boi się, że Sabina wcale do końca nie cieszy się z tego tanga, tylko cieszy się, że się na coś zapisała i coś zrobiła.

Zabawne. Ja też stwierdziłam, że muszę coś zrobić ze swoim życiem, i też myślałam o tym, żeby zapisać się na studia, mimo że pracę magisterską pisałam w oparach THC, bo taka to była męczarnia, że tylko znieczulona trawą wierzyłam, że uda mi się to gówno napisać. Dostałam piątkę i stwierdziłam, że nigdy więcej, nie ma mowy, nie dałabym rady.

I myślę o studiach. No bo przecież coś trzeba zrobić, co nie? Coś dużego.

Więc zaczęłam pisać książkę.

Marzena, która jest na terapii od niedawna, nie pije cztery miesiące, natychmiast zapisała się na prawo jazdy i wyremontowała mieszkanie. Ostatnio zaczęła się zastanawiać, co zrobi teraz.

Powiedziałam jej: „teraz zaczniesz się uczyć najtrudniejszego – jak siebie lubić, nic nie robiąc”.

* * *

Moje myśli są szybkie – piszę wtedy w dzienniku drobnym maczkiem – są jak małe czerwone strzałki, podczas gdy potrzebowałabym dużych opasłych myśli nazywających najpierw sytuację, np. M. pojechał w sprawach służbowych, ale to nie oznacza, że mu na tobie nie zależy i nie wolałby zasypiać i budzić się z tobą.

Albo: Cały czas zapychały ci jointy, nic dziwnego, że czujesz się nieswojo, szczególnie że sama nie pamiętasz, jak długo to trwało.

Dwa dni spędziłam na klikaniu w kolejne przepisy kulinarne i czuję, że wyskakuje mi taka nerwowa fałda intelektualna – porozwijaj się, porozwijaj.

A ja stoję z rozłożonymi rękami i mówię: „no, ale jak mam się rozwijać, skoro właściwie nie wiem, w którym kierunku chciałabym pójść?”.

* * *

Pamiętacie pana Krzysia, który na zajęcia grupy motywacyjnej przyszedł z gazetką bukmacherską i powiedział, że on już ma sposób na głód alkoholowy, bo znalazł sobie nową pasję, zakłady?

Zaburzenia jedzenia mają ten sam rdzeń emocjonalny co inne uzależnienia.

Na dalszym etapie terapii spokojnie można by razem leczyć bulimiczki i narkomanów i nie wiem, dlaczego nikt na to nie wpadł; może instytucje, które zajmują się poszczególnymi zaburzeniami, są oddzielnie budżetowane i to się nie opłaca.

Na mityngi Anonimowych Narkomanów przychodzą bulimiczki, jest też seksoholik. Mówią o sobie „jestem uzależniony”. Ja też po czasie wolę tę formułę. To uzależnienie jest chorobą, nie alkoholizm czy hazard. Po prostu można się uzależnić od różnych rzeczy, jak się ma w sobie dziurę. Dziurę nudy oraz przede wszystkim niezgody na to, co w danym momencie czujesz.

Nie jest tak, że palenie jointów, zakupy, chlanie, granie w gry komputerowe oraz na automatach po czterdzieści osiem godzin dziennie to są jakieś abstrakcyjne, niepowiązane ze sobą sytuacje. To wszystko łączy się w jeden pałąk.

Jeden pan, co najpierw był alkoholikiem, a potem seksoholikiem i był wywiad z nim w „Gazecie Wyborczej”, powiedział, i ja normalnie pierwszy raz o tym się dowiedziałam, że zazwyczaj ludzie mają po kilka uzależnień. To się nazywa uzależnienie krzyżowe, jeśli ta wiedza coś zmienia w waszym życiu.

Pan wyjaśnił to słowami, które wielokrotnie czytałam potem na forum „Uzależnienia”: „uzależnienia są jak tłoki – jeden idzie w dół, drugi automatycznie idzie w górę”.

Ja się domyślam, że jesteście już znudzeni tematem, że ciągle to samo, że byście woleli poczytać sobie o piłce nożnej albo wylicytować coś na Allegro.

Ale sorry, chuj, ja mam tu misję i są ważne rzeczy do dowiedzenia się.

A więc chodzi o to, że jeśli ktoś jest pusty w środku, to ma tendencję do uzależnień. I w moim pojmowaniu chodzi o to, żeby z tego człowieka nieszczęśliwego zrobić szczęśliwego na tyle, żeby mu tę pustkę wyrwać, żeby on jej potem wyścigami konnymi i zakupami dalej paść nie musiał. A właściwie to nie wyrwać, tylko pokazać mu, że nie ma co się tej pustki bać.

Nie wiedzą tego Jola i Bożena, i pani Grażynka z ośrodka, a może wiedzą, tylko skomplikowałoby im to program, że z pewnością każde z nas tam siedzących coś teraz robi zamiast alkoholizmu.

Ja uzależniłam się od pieczenia i jedzenia słodyczy. Bożenie Smyczek mówię: „jestem uzależniona od pieczenia”. Piekę, chociaż nie mam na to ochoty. Piekę, bo wydaje mi się, że teraz czas na coś wielkiego, Taniec z gwiazdami, autorski program telewizyjny, podróż dookoła świata, wyprowadzkę w Bieszczady i założenie osady agroturystycznej, a mnie się jednak nie chce tego robić i uciekam przed samą sobą do kuchni, i mówię: „Krysia, nie męcz mnie, proszę, Krysia, ja nie wiem, jak się wymyśla coś wielkiego, ja właściwie nic nie wiem, ja chcę poleżeć trochę pod kołdrą, ale mam za dużo wolnego czasu”.

* * *

Wypieki to jest coś ciepłego, to cud alchemii, że z masy surowej, mąki bladej jak zwierzęta przedpotopowe mieszkające w jaskiniach, jajek surowych z glutem w środku, masła, co tłuści ręce, nagle po sześćdziesięciu minutach w piekarniku tworzy się dom i choinka.

Nie wiem sama, kiedy zaczęłam wypiekać, ale z pewnością miało to związek z zamieszkaniem samodzielnie na pięćdziesięciu dwóch metrach kwadratowych i brakiem kontaktów towarzyskich.

Ale też pierwszym, co kupiłam do nowego mieszkania, była waga kuchenna, żeby odmierzać dwadzieścia pięć gramów ryżu na obiad, tak jak kazała „Superlinia”, oraz waga łazienkowa, żeby codziennie sprawdzać, czy schudłam.

Wtedy świat dookoła mnie się rozpadał, rozgrzebana magisterka, chłopak w innym mieście, zero przyjaciół. I świetnym sposobem na to, żeby trzymać w ryzach każdy dzień, okazało się przez kilka lat planować dla siebie codziennie posiłki.

A z drugiej strony pustkę dnia powoli zaczęła mi wypełniać lista potraw do przygotowania.

Działa to tak, że kiedy stają przede mną puste trzy godziny, to panikuję, że jestem głupia, bo nie umiem się niczym zainteresować. I przed snem, tak jak inni kryminały, ja czytam Kulinarny atlas świata i w głowie tworzę kolejkę ciast do upieczenia.

Jeśli zrealizuję wszystkie przepisy z czasopisma „Kuchnia” i z wszystkich swoich książek, to zapanuje kosmiczna harmonia. Każdego dnia przynajmniej trzy. Jeden po drugim. Jagnięcina z groszkiem, babka czekoladowa, tarta z kuskusu i borówek. To jest ten słynny efekt motyla – piekę ciasteczka kukurydziane z numeru sierpień 2003 i dzięki temu gdzieś otworzy się piąty czakram. Jestem o tym przekonana.

Ale nigdy nie dojdę do rocznika bieżącego, poza tym muszę jednak omijać przepisy na salceson i zapiekankę z zasmażką.

Jeśli doczytam do końca wszystkie książki, które mam w mieszkaniu, to się dopełni magiczna przepowiednia i jakieś dziecko z pewnością znajdzie rodzinę.

Ciasto to rodzina, ciepło i jakiś sposób na to, żeby czuć.

Jednak, uwierz mi, to przymus.

Są ludzie, którzy trzy razy sprawdzą zamki i cztery razy numer konta na przelewie. Jest Jack Nicholson, który w filmie z Helen Hunt miał szafkę pełną mydeł glicerynowych i do każdego mycia rąk odpakowywał jedną świeżą kostkę.

I są ludzie tacy jak ja, którzy puści, zmęczeni i źli, pieką.

Że też nie uczą o tym na kierunku Terapia Uzależnień.

Bożena Smyczek, kiedy starałam się jej uzmysłowić, na czym to polega, patrzyła na mnie zza rosnącego ciążowego brzucha znudzona i klepała: „o uzależnieniu może być mowa, jeśli powtarzamy jakąś czynność, pomimo tego, że jest dla nas szkodliwa. Nie widzę nic szkodliwego w pieczeniu, chyba że wydaje pani fortunę na masło. Myślę, że niepotrzebnie się pani nakręca”.

No, ale nie miała racji Bożena, bo nogi mnie bolały i krzyż, i plecy i nie chciało mi się iść po migdały mielone, naprawdę, ale szłam, bo był plan, bo miałam upiec placek, koniec kropka, a gdy jechałam do Sopotu, to mimo sążnistego spóźnienia i paniki z pakowaniem całego dobytku upiekłam blachę muffinów ze snickersem.

„No chyba że na przykład się pani tym objada”.

I spędziłam wiele smutnych wieczorów znanych mi już z wcześniejszych uzależnień polegających na dwugłosie: „nie, dzisiaj nie będę, nie będę”, „ale ja chcę, ja chcę, kup mi ptasie mleczko”. I w dziesięciu przypadkach na dziesięć brałam się za rękę i kupowałam sobie ptasie mleczko, i zjadając pierwsze, doznawałam spełnienia, ale prawdziwe spełnienie przychodziło po dwudziestym, kiedy już nie miałam siły na więcej, ale liczy się przecież to, że zjadłam DUŻO.

A potem wypijałam podwójną herbatę z senesu.

Wypieki są bezpieczne, a ja żyję w strachu.

Żyję w strachu przed wszystkim, on we mnie po prostu jest i niewiele potrzeba, żeby go uruchomić. Właściwie potrzebny jest tylko pretekst.

Wypieki są bezpieczne, bo nie trzeba wychodzić z domu. Przy okazji wyjścia z domu przecież pojawiają się ludzie. Na ulicy, w sklepie, w Galmoku są bezpieczni – nie trzeba z nimi wchodzić w interakcję. Ale inne sytuacje? Spotkania towarzyskie? Spotkania klasowe? Imieniny? O nie. O nie, nie.

Siedzę sparaliżowana na kanapie. Jeden kanał telewizyjny na setną sekundy. Animal Planet, Zone Reality, EzoTV, Polsat i Hit na sobotę. Mój wzrok nie zatrzymuje się na dłużej niż trzy minuty na niczym oprócz reality show na MTV o tym, że ktoś chce mieć twarz Dona Johnsona, lekarz mówi, jak to zrobić, a ta osoba wierzy, że z twarzą Miami Vice odniesie sukces i będzie szczęśliwa.

Klik, Superstacja, klik, TVN Turbo. Naciskam klawisz przez dwie i pół godziny. Około dziesiątej dochodzę do wniosku, że mogę już położyć się spać.

Boję się tego, że nie wiem, kim będę, gdy dorosnę. Że będę musiała wziąć kredyt hipoteczny. Że ojciec znowu coś takiego powie mi przez telefon, że uwierzę, że to moje plany i przekonania, a nie jego wizja mnie. Boję się też, że skończą się maliny, pomidory i borówki, a ja znowu nie upiekłam batoników śniadaniowych z płatkami, nie zrobiłam czerwonego pesto i tarty malinowej z kremem migdałowym.

Boję się, że sina plama na łydce to nie jest siniak, tylko nowotwór i obetną mi nogę jak koleżance Dorotki.

W ogóle jestem przekonana o tym, że dostanę raka.

Z takim poziomem autoagresji? To nieuniknione.

Boję się, że mieszkanie, które chcę kupić, okaże się za małe, kiedy urodzę dziecko. Oraz boję się, że nie dam rady urodzić dziecka.

Trinny i Susannah ubierają Wielką Brytanię.

Ale najbardziej się boję, że nie ma nic więcej. Że trzeba rano wstać, zjeść śniadanie, sprawdzić maile odruchowo, wsiąść w tramwaj 25, pojechać do korporacji medialnej, zobaczyć film na DVD, a wcześniej kupić lody śmietankowe Grycan.

Boję się tego, że nie maluję, nie ćwiczę na basie, nie napiszę książki.

Boję się, że wszystkie światy, które odczuwam wieczorem, wyrzucając śmieci i wciągając nosem jesienne powietrze o zapachu lodu z asfaltem, które powoduje, że przed oczami mam czarne figury wycięte z plastiku, figury z zawijasami, z odnóżami, organiczne świeczniki… że tego wszystkiego nie będzie. Że nie dam rady tego nazwać, bo chcę to nazwać najlepiej na świecie i nie mam siły, boję się podchodzić do komputera, do kartki z długopisem. Boję się pierwszego zapisanego słowa, bo ono już jest kłamstwem, kreacją, jest wynikiem nie tego, co czuję, tylko tego, jak zajebiście chcę napisać.

Nie wiem, jak to zrobić.

Więc idę do korporacji, wracam, biorę film John Rambo i zjadam go razem z dwoma kawałkami ciasta czekoladowego.

* * *

Boję się jeszcze tego, że tabletki Chitinin nie działają już jak kiedyś ani herbata Senes fix.

Moje spodnie zrobiły się ciasne w biodrach.

Mój chłopak mówi, że nie jestem gruba, a ja mówię, że jestem gruba.

Rozmiar 36. Ale jak długo? Jestem przekonana, że kiedy nagle będę zmuszona sięgnąć po 38, nastąpi reakcja łańcuchowa, lawina, pojawi się 40, 42. Siedzę na kanapie w rozmiarze 36 i oglądam Ewę Drzyzgę, „po mojej ciąży mąż stracił zainteresowanie seksem, bo przytyłam dziesięć kilogramów”. I widzę siebie wśród tych kobiet.

Kilkadziesiąt razy dziennie patrzę w lustro i badam, czy podbródek jest już podwójny czy jeszcze nie. Na niektórych nowych zdjęciach widać.

Myślałam, że jak przestanę pić, to będę piękna, bo zejdzie mi z twarzy ta zombie maska – opuchnięte poliki i sine pod oczami.

Nie jestem piękna. Muszę iść do fryzjera. Może należy iść na siłownię? Nie podobają mi się te uda, „nie podobają” to mało powiedziane. Zapatrzam się w swoje ciało, jestem ja ja ja i wypełniam cały obraz. Ja i uda, i to, że się boję, i to, że nie chcę wyjść z domu. Nie będę wychodzić z domu.

Zamiana pań

Muszę wychodzić z domu dwa razy w tygodniu na terapię grupową i raz na terapię indywidualną.

Na terapię indywidualną przychodzę dwie minuty po czasie. Bożena mówi mi, że mam poczekać; zamknięta za pomalowanymi farbą olejną drzwiami rozmawia przez telefon.

Docierają do mnie wyrazy „pierogi” i „mieszkanie”. Mija siedem minut. Kiedy słyszę: „i ta patera na stole, no nie mogę już na nią patrzeć”, wiem, że moje wrażenie z maja, że nie pogadamy sobie i chyba jednak nie otworzę się przed nią jak ostryga, nie wzięło się znikąd.

Ale najgorzej było, kiedy na kolejnym naszym wesołym spotkaniu przez godzinę snułam opowieść najsmutniejszą, o samotności i bezsilności, kiedy mówiłam o bezradności, która mnie dopadała, jak miałam dwanaście lat i ojciec mi się zwierzał, i pytał, co on ma zrobić z matką, a ja nie wiedziałam, i nie miałam żadnej przyjaciółki oprócz grubej Marysi, która i tak chciała przyjaźnić się z inną dziewczynką. O tym, jak mnie nie zapraszał nikt na urodziny, i było mi smutno, tak po prostu smutno.

– Aha – mówi Bożena tym głosem najgorszym, że jej się nudzi. – No a z babcią nie miała pani jakiegoś kontaktu?

– Nie no, nie.

– I z rówieśnikami też nie?

I mówię jej, jakie to było straszne wszystko, bo zawsze przy kolacji była awantura, a ja nie wiedziałam o co, i że mój ojciec się na mnie na rok obraził, jak powiedziałam mu po wizycie u psychologa, że jego problemy z mamą to nie są moje problemy, bo ja jestem jego dzieckiem. I że w sumie dopiero kiedy poznałam swoją przyjaciółkę w ogólniaku, miałam kogoś, kto mnie totalnie polubił taką, jaka jestem.

– No, tak zimno pani o tym opowiada – powiedziała Bożena myślami raczej przy paterze. – Musimy na dzisiaj już kończyć.

Wróciłam wtedy do domu na chwilę, bo musiałam gdzieś iść, wpadłam coś zjeść i siku, siedział mój chłopak ze swoim pomocnikiem, puszcza mu DVD z Beatlesami i coś opowiada, a ja nagle widzę, że mi się zajebiście ręce trzęsą. Cała spokojna, cześć, cześć, tylko mam trudności z utrzymaniem kartki.

Bożena jednak oświadczyła mi – i to jest dopiero cud życia – że w ośrodku będzie tylko do końca roku i mam sobie wybrać innego terapeutę. Bożena jest w ciąży! I teraz zamknie się w swoim mieszkaniu, wymieni sobie paterę na stole i bogu dzięki ani mnie, ani innym alkoholikom nie będzie zawracać dupy.

Jakbyś się postarała bardziej z krzesłami

Następnego terapeutę wybrałam sobie sama i na początku stało się coś bardzo ważnego; było to tak.

Powiedziałam, że kiedy choruję, to w sumie nie choruję, bo ciężko byłoby mi przypomnieć sobie zwarte dwadzieścia cztery godziny przeleżane w łóżku. Że z jednej strony chcę być chora, chcę, żeby mi kurwa wszyscy dali święty spokój, a mama przynosiła czasopisma i jogurty Danone, a z drugiej wiem, że mam pracę do wykonania i to nie są żarty.

– Czyli tak jakby były w pani dwie części, tak? Jedna chce odpocząć, a druga trzymać się w garści i wykonywać rozkazy?

Niechętnie kupuję te dualistyczne teorie, wierzę, że świat powinien być harmonijną całością, ale przytaknęłam.

– Niech je pani nazwie.

Eee… yyy… daj mi chwilę…

– Nazwałabym je nerką i groszkiem. Nerką, bo taki ma kształt, jest duża i w kolorze wątroby i okala groszek, takie białe draże.

– Czyli ta nerka rządzi, tak? Jest większa?

– Gdybym miała narysować, jak wygląda moje myślenie o tym, co powinnam zrobić, i moje myślenie o tym, czego mi się nie chce, to byłaby nerka i groszek.

– Co mówi nerka?

(Mnie już dawno nie dziwią takie pytania. Ja jestem w terapii).

– Masz się wziąć do roboty. Musisz. Powinnaś. Nie mazgaj się.

– A groszek co jej odpowiada?

– Wypchaj się.

– Każdy z nas ma takie dwie części – mówi miło i z zainteresowaniem moja nowa młoda terapeutka, Aneta. – Część, która mu każe, i tę drugą. Kata i ofiarę. Pana i sługę. Czy zgodziłaby się pani na to, żeby przyjrzeć się tym dwóm częściom?

– Czemu nie.

– To proponuję takie ćwiczenie z krzesłami.

Aneta zaczęła przestawiać krzesła, z których oczywiście jedno miało symbolizować nerkę, czyli kata, a drugie groszek, czyli ofiarę. Groszek i nerka były identycznymi krzesłami biurowymi typu „byłam w Ikea” i nie pasowało mi to, groszek musiał być diametralnie mniejszy. Pudełko kleeneksów nie było jednak odpowiednie, bo miałam na nim usiąść. Aneta wytrzasnęła skądś krzesło typu III klasa szkoły podstawowej. Pasowało – przy biurowym rzeczywiście wyglądało, jakby miało go słuchać i podróżować wagonem towarowym, podczas gdy biurowe zajada filet w intercity.

Te eksperymenty pewnie we wszystkich budzą uczucie „bardzo przepraszam, ale ja się spieszę” i „ktoś ze mnie robi debila”. No, ale trudno, zgodziłam się temu przyjrzeć.

– Niech pani usiądzie na tym krześle, które rządzi, i niech pani powie, jakie treści z niego płyną.

Usiadłam i natychmiast przyszła mi do głowy cała litania.

– Masz się wziąć w garść. Z każdej sytuacji jest jakieś wyjście, nie mazgaj się, tylko wymyśl. Nie trwoń czasu. Przestań się obijać. Musisz coś wymyślić. Brakuje ci celu. Dlaczego nic nie robisz?

Mogłabym wymieniać i wymieniać. Poczułam moc. Wiedziałam, co mówię. Przekuwałam na zdania mówione to, co słyszałam w swojej głowie, choćby od trzech dni, kiedy leżałam z grypą.

– To teraz niech się pani przesiądzie na drugie i powie, co ono ma do powiedzenia.

Drugie nie miało wiele do powiedzenia. Zasadniczo dwie rzeczy: „jestem zmęczona” oraz „chcę nagrody”.

Olśniło mnie.

„Chcę nagrody” mówi do mnie głowa. „Chcę nagrody”. Jest we mnie część zmęczona i udręczona tym, że cały czas ma coś poprawiać i się starać, ma siedzieć przy komputerze i szukać najświeższych wiadomości. Że ma stać albo natychmiast wyjść. Ma oglądać lepsze filmy i mniej telewizji. Ma zdrowo się odżywiać. Ma zastanowić się nad celem w swoim życiu, bo nikt tego za ciebie nie zrobi, a szkoda czasu. Chcę nagrody, daj mi spokój, mówię sama do siebie głosem brzuchomówcy, bo mam kurwa dosyć tego, że jestem spięta tym, że nie pojechałam do Szwecji i trwonię czas. Chcę nagrody, kup mi sukienkę, bo zasłużyłam.

„Bo zasłużyłam”.

Za ścianą słychać było zwierzenia kobiety, która powtarzała słowo „koncert” i bardzo się zainteresowałam. Aneta nie wyciągnęła ze mnie więcej.

– Chce pani coś powiedzieć do tych krzeseł?

W sumie technicznie było to krępujące, ale jedno powiedzieć musiałam.

– Przez ciebie się uzależniłam – powiedziałam krzesłu z Ikea, a ono stało obojętne i mechaniczne i nawet piłowanie paznokci było poniżej jego godności.

To jest uczucie z kategorii „układanie kostki Rubika”. Nagle elementy zaskakują i masz jeden rządek biały.

Wszystko kurwa najlepiej, wszystko ma być tip-top. Musisz jeszcze sprawdzić, powtórzyć, przejrzeć. Prawie trzydzieści lat z zaciśniętym zwieraczem. A jak potem leżę pod kołdrą i przełączam kanały przez dwie i pół godziny, i pierdolę, nie robię, myślę, to i tak czuję, że powinnam raczej czytać Epikteta w ramach rozwoju osobistego.

Ja pierdolę.

Więc o to chodzi. O to krzesło z Ikea.

A przecież i tak zawsze jest dobrze, zazwyczaj jest sukces, ale nie, jeszcze za mało, jeszcze na studia może się zapiszę, jeszcze na basen nie chodzę.

Miałam jeszcze pomyśleć o tym drugim krześle, szkolnym. Patrzyłam na nie, patrzyłam i czułam, że ono i tak nie ma racji. I że racji nie ma też Aneta, która mówi:

– Pani może te krzesła jakoś poprzestawiać i zobaczyć, co się stanie.

No jak poprzestawiać? Co najwyżej jedno postawię tam, gdzie drugie, i vice versa, a w głowie słyszę: „niedobrze, niedostatecznie, jakbyś się postarała bardziej”.

– No to niech pani to zrobi.

Zrobiłam z poczuciem bezsensu.

– I co pani teraz czuje?

– No jakby to krzesło biedniejsze było bardziej na miejscu, bo ma pełny obraz sytuacji.

Oczywiście – było uciskane przez warstwy rządzące, a teraz strzela z Aurory i może zajmować stanowiska, wiedząc, co to jest wyzysk i alienacja produktu pracy.

Mówiła coś do mnie Aneta, słyszałam za ścianą panią zwierzającą się innemu psychologowi sponsorowanemu przez NFZ, patrzyłam na krzesło drewniane, które rzeczywiście przypominało plebejskiego parobczaka, wiedziałam, że jestem na godzinnej psychoterapii, ale co by nie powiedziała Aneta, nie wierzyłam jej. Ile by się znajdowało bytów w tym pokoju, rację ma tylko krzesło z Ikea i tylko ono ma kartki na prawdę, i jego trzeba się słuchać, chyba że pozwoli mi posłuchać krzesła plebejskiego.

– Na krześle sługi siedzi dziecko. Na krześle karzącym: rodzic. Pani nie jest ani jednym, ani drugim. To reprezentacja ról, w jakie pani wchodzi. Ale nad tym wszystkim jest jeszcze dorosły. Pani.

I kurwa dopiero wtedy przestało do mnie mówić czarne biurowe krzesło.

Pierwszy raz ktoś mi powiedział, że jestem dorosła.

A przecież jestem dorosła.

Mam pracę i przede wszystkim powiedziałam sobie „dość”, i w trudzie i znoju pokonałam odległość do ośrodka terapii uzależnień. To moja pieśń o Rolandzie.

I nagle się wyprostowałam, a nad światem rozbłysnęła tęcza.

Myli mi się to, co czuję, z tym, co myślę, że czuję

Nie zastanawiałam się nigdy za bardzo nad tym, co czuję, bo właściwie po co.

Tam są jakieś grząskie tereny, syf, lęk przed śmiercią i samotnością, nieużytki i śmietnik.

Tam jest bardzo smutno.

Temat zajęć brzmiał: „Na jakim etapie uznania swojej choroby alkoholowej jestem”. I tam były punkty wymienione, że zaprzeczenie, czyli nie, nie mam problemu, uznanie – tak, mam problem, akceptacja – tak, mam problem i coś z tym robię, i na koniec chyba taki zen element, że pójście naprzód.

– Proszę teraz, żeby każdy z państwa powiedział, na jakim jest etapie uznania swojej choroby.

Wszyscy, jak jeden mąż, jak nas było dwanaście osób w tej sali z materacykami i jarzeniówką, powiedzieliśmy po kolei: „akceptacja”.

Psycholog w beżu przeciągnęła się i zapytała:

– Ta? Naprawdę są państwo w fazie akceptacji? Mnie się wydaje, że jednak nie.

No jak to nie, uniosłam się oczywiście, i powiedziałam:

– Hola hola, ale jak to, przecież siedzimy tutaj, siedzimy w ośrodku uzależnień, a nie w hurtowni skarpet, podpisaliśmy te kartki, ten kontrakt terapeutyczny, że nie będziemy pić, czy tam pić i palić, że zachowamy tę abstynencję. Chcemy być, wszyscy jak tutaj siedzimy, zdrowi. Chcemy nie pić alkoholu, chcemy być normalni. Znamy to uczucie ciężaru następnego dnia, kiedy człowiek tak bardzo się wstydzi za siebie, że pragnie implozji. Ja, Sławek i Grażynka. I inni.

Tak to widziałam.

Ale psycholog w beżu się uparła.

– Dobrze – mówi. – To zróbmy takie ćwiczenie teraz. Ja rozdam karteczki, proszę sobie wziąć po długopisie i proszę, żeby każdy z państwa napisał na tej karteczce albo „jestem alkoholiczką”, albo „jestem alkoholikiem”, w zależności od płci.

Napisałam.

– Teraz proszę to przeczytać i powiedzieć, co państwo czują.

Nagle zrobiło się gorzej.

Okazało się, że żadne z nas nie czuje się w zgodzie z tym napisem z kartki. Że to jest o kimś innym. Że znowu ten stygmat, że alkoholik śmierdzi i jest bezdomny, a nawet jeśli nie, to że to jest wstyd. Powód do wstydu najgorszego.

– Co pani czuje, pani Krystyno, jak pani czyta ten napis? – spytała i mnie psycholog.

– Złość – powiedziałam. – Czuję, że to nie może być o mnie. Że nie chcę, żeby to było o mnie.

Nie wiem, czy widzisz tę różnicę.

Myliło mi się to, co czuję, z tym, co myślałam, że czuję.

To, co czuję, zastępowałam słowami i zdaniami na temat tego, co myślę.

Myliło mi się najprawdopodobniej całe życie.

Psycholog w beżu, która mnie wkurwiała, zadała to pytanie i innym.

Zrobiło się jakoś tak nieswojo.

– Najprawdopodobniej są państwo na zupełnie innym etapie uznania swojego uzależnienia, niż się państwu wydaje. Może cały czas są państwo na początku, może czują państwo, że to słowo nie jest o was. Może czujecie bunt i złość. A wcale nie akceptację.

Być może to wtedy w ogóle po raz pierwszy od początku swojej wesołej wycieczki w świat „interesuję się uzależnieniami” naprawdę coś poczułam.

Psycholog w beżu powiedziała łagodnie:

– Bo wiedzą państwo, między tym miejscem – i pokazała na głowę – a tym – dotknęła mostka, wskazując oczywiście na serce – jest około pięćdziesiąt centymetrów. To bardzo dużo.

Powiedziała o tym językiem Alchemika, tak żeby zrozumieli to też Sławek i Grażynka. Terapia uzależnień to nie doktorat w PAN-ie, tylko afirmacje na kartkach w kwiatki.

Czyli że zawsze myliło mi się to, co czuję, z tym, co myślałam, że czuję. I kiedy mówiłam: „nie przejmuję się tym”, oznaczało to w gruncie rzeczy, że wysyłałam uczucie zażenowania, poczucie odrzucenia i totalny lęk do ładowni. Tam to się elegancko zbroiło przez kilkanaście lat. Jak już zaczynało być nie do zniesienia, bo ile można udawać, że nie mam życia w rozsypce, jeżdżąc między dwoma miastami, jak już nie mogłam opanować lęku, że jestem taka głupia, taka głupia, bo wolno czytam Fenomenologię ducha i nie rozumiem nic z ontologii, może oprócz tego, że jednorożce i kwanty moją istnieć na różne sposoby, no więc jak już byłam w rozsypce, to zalewałam tę ładownię i przez chwilę czułam się wspaniale.

Niemniej zalanie ładowni nie powodowało, że pociski znikały. One były tam i nie były pociskami miłości.

Z różnych zupełnie przyczyn o wiele łatwiej jest nie czuć.

Magiczne zaklęcie z Alchemika, pięćdziesiąt centymetrów odległości, było dla mnie wielką lekcją, że emocje to są te rozmazane czarne plamy, które do tej pory ignorowałam i które nie mają nic wspólnego z tym, co do tej pory za nie uważałam.

To dlatego Bożena powiedziała mi leniwie: „no, tak zimno pani o tym opowiada”.

Oczywiście wolałabym się o tym dowiedzieć w inny sposób niż w przychodni ds. uzależnień, ale z drugiej strony darowanemu koniowi i tak dalej.

* * *

Można latami być razem i nie mówić o tym, co się czuje, tylko oglądać filmy albo rozmawiać o reportażach z „Polityki”.

Sławek powiedział kiedyś o swojej żonie: „my w ogóle ze sobą nie rozmawialiśmy. Nie rozmawialiśmy o tym, co się między nami dzieje. Szliśmy na przyjęcie, potem wracaliśmy i godzinę siedzieliśmy w kuchni, i rozmawialiśmy o ludziach, którzy tam byli, o tym, jak się zachowywali, jechaliśmy po nich, obgadywaliśmy ich. Bo tylko tak umieliśmy być razem. A w sumie byliśmy biedniejsi niż oni, bo oni może umieli ze sobą rozmawiać. My umieliśmy tylko tak, że wspólnie wyśmiewaliśmy innych. To jest strasznie smutne. W ogóle sobie z tego nie zdawałem sprawy”.

* * *

o tym co czuję naprawdę

nie powiem

wygodniej bowiem rozmawiać o Jerzym Skolimowskim

o ptasim mleczku

więc ja będę jeść czekoladki

a ty robić swoje rzeczy

spotkamy się żeby coś zjeść

ale o tym co najważniejsze nie powiem

będę tylko o tym myśleć

aż zrobię się pusta do środka

aż mnie będzie bolało gardło

Zrobię wszystko, żeby nie czuć

Uderzyło mnie to po latach. Ta prawda. Kiedy szłam do sklepu kupić pół kilo cukierków czekoladowych i herbatników zamiast powiedzieć, porozmawiać. Nie mam siły rozmawiać, nie chcę. Zasunęła się we mnie przegroda, będę milczeć i będę sama do końca życia.

Nałóg bierze się z braku.

Z tego, że jesteś pusty w środku. Pusty i zaniepokojony.

Nałóg bierze się stąd, że mimo tego, co jest na zewnątrz i w dowodzie osobistym, i w CV, w środku jesteś smutną grubaską. I cokolwiek by się działo – jesteś smutną grubaską. Jesteś rudym konusem, którego przezywali w podstawówce.

Jesteś brzydki.

Jesteś gorszy.

Nikt nie chce z tobą spędzać czasu.

Sonic Youth śpiewają o tobie: You aren’t never going anywhere.

Kobiety spalone na solarium, które spędzają w nim codziennie pół godziny, a wieczorem już wydaje im się, że są bledsze.

Nastolatek, który musi zagrać jeszcze jedną turę Heroesów.

Emerytka, która musi zobaczyć nowy odcinek M jak miłość.

Trzydziestolatek gromadzący na podwórku cegły, deski i stare akwaria, bo mogą się do czegoś przydać.

Śliczna studentka filologii tnąca się skalpelem po udach.

Dziennikarka, która odmierza trzydzieści gramów ryżu i sto gramów polędwiczki wieprzowej na obiad i wpada w panikę, kiedy musi pójść na kolację do znajomych, bo tam będzie makaron.

Przedsiębiorca, który kiedy nikt nie widzi, dzwoni po prostytutki, żeby tylko się spuścić, a potem nie patrzy sobie w oczy.

Chłopak, który wychodzi biały jak papier z blaszanej budki z automatami, bo siedział tam dwanaście godzin. A obok niego, gwarantuję ci, siedziała rencistka, która będzie musiała pożyczać na leki.

I nie, to nie jest taki kawałek Pezeta o ciężkim życiu, to się dzieje naprawdę, tylko jeśli nie jesteś zainteresowany uzależnieniami, to o tym nie wiesz, tak samo jak ja nic nie wiem o chemioterapii, bo nie muszę się nią, bogu dzięki, interesować.

Ale to jest wszędzie, na każdym kroku, non stop. Ewa Drzyzga ich pokazuje w telewizji. Ewa Drzyzga nas pokazuje w telewizji, do kolacji, do kotleta, przed serialem Detektywi.

Jesteśmy wszyscy w jednej drużynie. Wszyscy. Nie ma różnicy między nami. Tylko ich nie określa to słowo „alkoholik”, które równa się „bezdomny”, ani „narkoman”, które równa się „heroina / dworzec centralny”. Oni mają ładniejsze nazwy albo nawet ich nie mają.

To się dzieje zawsze z tego samego powodu.

Banalnego i prostego: żeby poczuć się wreszcie kurwa lepiej.

Żeby się w ogóle poczuć.

Nałóg bierze się z tego, że jesteś wydrążony w środku, albo tak ci się przynajmniej wydaje. Że jest pusto i cicho, a ty jesteś zamknięty w swoim pokoju i za mało się starasz.

XX wiek był wiekiem nerwic i histerii. XXI wiek jest wiekiem depresji i nałogów.

Na każdym rogu czeka na ciebie informacja o ludziach sukcesu. Kobiety o wyfotoszopowanych twarzach, równych białych zębach i blond włosach zrobiły karierę w korporacji i teraz polecają ci wyborną opiekę medyczną. Musisz zdążyć odnieść sukces zawodowy, zdobyć wyższe wykształcenie, znaleźć idealnego partnera, założyć rodzinę, kupić mieszkanie, wychować dziecko, kupić samochód, założyć własną firmę, napisać książkę, zrealizować pomysł na bloga, grać w tenisa, interesować się polityką, interesować się polityką zagraniczną, wiedzieć, kto dostał Nobla z literatury, przeczytać to, co napisał ten, który dostał Nobla z literatury, znać minimum jeden język obcy, znaleźć czas dla siebie, zrobić remont, oddychać, umyć kibel, pójść na te drugie studia, na które naprawdę chciałeś pójść, ale nie poszedłeś, bo teraz możesz, a szkoda życia. Musisz namalować te wszystkie obrazy, które chcesz namalować, napisać sztukę, zrobić sam łódź, nauczyć się jeździć na nartach, nauczyć się medytować, kupić nowe łóżko, nie martwić się komentarzem na fejsbuku, pójść do fryzjera, pojechać do Azji, zmienić pracę, zmienić żonę.

A ty zamiast tego siedzisz przed telewizorem.

Wpierdalasz te czipsy i wafelki.

Znowu poszłaś na imprezę i nawaliłaś się jak świnia, nie jesteś pewna, co mówiłaś, i chyba się przespałaś z tym gościem, którego nawet nie lubisz.

Kupiłaś kolejną sukienkę albo kolejną godzinę szukasz butów w internecie. I myślisz sobie: „od wszystkiego się można uzależnić, nawet od czekolady”.

Tak.

Od wszystkiego można się uzależnić.

I zupełnie nieważne, czy jesteś alkoholiczką, narkomanką czy chłopakiem, który znowu wyrwał laskę na jedną noc i słabo się z tym czuje, bo miał już tego nie robić.

„Już miałem tego nie robić”. „Już nie chcę”. „Muszę przestać”.

I ten głos rozsądku (wydaje ci się, że to jest głos rozsądku, ale nie, nie jest), który mówi: „no nie, nie jest tak źle, przecież mam ubrania i pracę, przecież sobie radzę, przecież nie jestem jak te osoby z Rozmów w Toku”.

I ten głos inny, cieniuśki, który każe powtarzać. To nawet nie głos, to jest nerw jakiś, bylina, stworzenie, narośl. Powtarzać, powtarzać, bo tak jest przyjemnie. O jak przyjemnie. A jak powtórzę jeszcze raz, to znowu będzie przyjemnie. Chcę, żeby było przyjemniej.

I nie będę musiał myśleć.

I nie będę musiał czuć.

Chociaż co to jest to, co ja czuję? To jakiś pusty sześcian o kolorze betonu, chropowaty. Tam mieszkają myśli, które mam o sobie. „Nie daję rady. Miałem nagrać płytę. Dlaczego nie wyjeżdżam zamieszkać za granicą? Dlaczego nie odkładam pieniędzy? Dlaczego boję się rozmawiać? Jestem gruba”.

Nałóg bierze się z nieustającej potrzeby odczucia ulgi.

Bo sam już kurwa nie możesz ze sobą wytrzymać.

* * *

Dostaliśmy taką kartkę na terapii, na której są wypisane wszystkie emocje.

Wygląda to tak:

Wstyd

UPOKARZANIE

LEKCEWAŻENIE

PRZEPRASZANIE

POCZUCIE NIŻSZOŚCI

WYŚMIEWANIE

OSZUKIWANIE

POCZUCIE WINY

WYRZUTY SUMIENIA

UTRATA TWARZY

ZAKŁOPOTANIE

Gniew

ZŁOŚĆ

FURIA

SARKAZM

FRUSTRACJA

CYNIZM

ZBUNTOWANIE

ROZDRAŻNIENIE

WŚCIEKŁOŚĆ

ZŁOŚLIWOŚĆ

ZNIEWAŻENIE

OBRAZA

URAŻENIE

NIENAWIŚĆ

WROGOŚĆ

NIECHĘĆ

LEKCEWAŻENIE

Smutek

ZRANIENIE

BÓL

DEPRESJA

PRZYGNĘBIENIE

ŻALENIE SIĘ NAD SOBĄ

PORAŻKA

POCZUCIE POKONANIA

ROZCZAROWANIE

ODRZUCENIE

SAMOTNOŚĆ

NIEADEKWATNA BEZRADNOŚĆ

TĘSKNOTA

Radość

WESOŁOŚĆ

UFNOŚĆ

PEWNOŚĆ SIEBIE

SPOKÓJ

CIEPŁO

LEKKOŚĆ

MIŁOŚĆ

LUBIENIE

POGODA DUCHA

NADZIEJA

CHĘĆ

SERDECZNOŚĆ

ŻYCZLIWOŚĆ

Strach

PANIKA

PŁOSZENIE SIĘ

NIEŚMIAŁOŚĆ

OBAWA

LĘK

BOJAŹLIWOŚĆ

ZDENERWOWANIE

ZAZDROŚĆ

NIEUFNOŚĆ

ZAWIŚĆ

OSTROŻNOŚĆ

POWŚCIĄGLIWOŚĆ

NIEPOKÓJ

PRZERAŻENIE

PRZESTRASZENIE

DRĘCZENIE

LITOŚĆ

Nikt mi tego nigdy nie powiedział.

Że to jest ważne, co ja czuję.

Że mogę czuć.

Nikt mnie nigdy o to nie pytał.

A kiedy raz powiedziałam: „nie, to nie jest mój problem, nie będę z tobą rozmawiać o tym, że mama pije, bo jestem dzieckiem”, to ojciec przestał się do mnie odzywać na rok.

Wcześniej raczej krzyczał.

Ale najgorsze było to z mamą, jak schodziłam na kolację po lekcjach i tak strasznie się bałam, czy ona już będzie po jakimś drinkus czy nie. I to było codziennie. A ja ją tak strasznie kochałam. I tak bardzo chciałam z nią porozmawiać. A ona się zamieniała w taką obcą osobę, która zaczynała niewyraźnie mówić. I to bolało. I ja się bałam.

A tata krzyczał. Krzyczał za takie rzeczy, że nie rozumiałam dlaczego.

A potem poszłam na studia, a tam, na tych studiach, liczyła się brzytwa Ockhama i eliminacja zbędnych bytów i nie można patrzeć na system filozoficzny przez pryzmat biografii filozofa, a emocje i zmysły mylą i są złe. Monady, teatr, koherentny, niekoherentny. Siedziałam tam i nic nie rozumiałam, a jednocześnie to była przecież wiedza, jedyna prawdziwa, najważniejsza, umiłowanie mądrości, i nikt nie mówił, że nie wie i nie rozumie.

A potem poszłam do pracy, w której przed kamerą zawsze musiałam być uśmiechnięta, a poza nią zawsze musiałam mieć ciętą ripostę, bo trzeba było być szybkim, wesołym i mieć sportowe obuwie w kolorze.

A ja taka nigdy nie byłam.

Ja zawsze byłam smutna.

Ja zawsze byłam tą dziewczyną z przedmieścia, która zamknięta w pokoju słuchała Pearl Jamu i rysowała tuszem ludziki na kopertach. I myślałam sobie, że na pewno gdzieś indziej też są osoby, które mają wymyślone całe życia w innych miejscach i wymyślonych chłopaków, i wymyślone zespoły, w których grają. I pisałam listy na maszynie, setki listów do dziewczyn poznanych przez ogłoszenia w Filipince: „już nie mogę, tak siebie nienawidzę, chcę mieć jakąś chorobę psychiczną, to tak boli wszystko, jestem brzydka i ojciec znowu krzyczy”.

I zapomniałam.

W tej pracy, po tych zajęciach, kiedy wracałam pustym autobusem na przedmieścia, smutna i przestraszona, nieumiejąca powiedzieć nic poza ironicznym żartem, żeby nie wybuchnąć, kupowałam warkę strong albo dwie, żeby poczuć tę dziewczynę, którą jeszcze kilka lat temu byłam, i nagle to się rozlewało po mnie. Nagle czułam. Czułam wszystko. Czułam drzewa na horyzoncie kolejki linii otwockiej, czułam, jak strasznie chcę, żeby ktoś mnie przytulił, i czułam ogrom powietrza nad miastem. I nie myślałam o rzeczach takich jak praca albo zabawa w klubie Piekarnia, tylko wszystko się robiło duże, nabrzmiałe i tętniące. Wszystko stawało się tymi uczuciami z kartki.

* * *

Bez dwóch piw są tylko dwa uczucia.

Lęk i smutek. W stosunku 9:1.

Boję się ludzi.

Boję się w ogóle z nimi przebywać.

Boję się, że powiem coś nie tak, za dużo, że ich urażę.

Boję się, że mnie odtrącą.

Boję się, że widać, że stoję sama i nie wiem, co ze sobą zrobić.

Boję się, kiedy zaczynamy rozmawiać o płytach, że zaraz czegoś nie będę znała.

Boję się życia.

Boję się, że żyję nie tak, jak trzeba.

Boję się, że nigdy nie będę umiała pójść do normalnej pracy.

Boję się zrobić remont.

Boję się awiza.

Boję się, że nie napiszę książki.

Boję się, że ktoś to przeczyta i zacznie mnie oceniać. I będzie mówił, że trzeba radzić sobie w życiu, a nie narzekać.

Boję się, że jestem brzydka.

Boję się, że się zestarzeję.

Boję się, że za mało się staram.

Jaki rodzaj uczuć odczuwasz najczęściej? Z jakimi obecnymi sytuacjami z twojego życia ma to związek?

Najczęściej przeżywam napięcie, niepokój. Nie jest to spowodowane żadną konkretną sytuacją z mojego obecnego życia. Niepokój, że mam coś do zrobienia. Jeśli mam coś w planach, cokolwiek, od razu budzi to we mnie napięcie. Lęk. Strach. Czuję go w ciele, sztywnieję. Nieważne, co to, może to być wycieczka na pocztę, kupno kawy, załatwienie akredytacji dziennikarskiej – nie ma w tym żadnej hierarchii. Jakikolwiek obowiązek i nadchodzące zadanie powoduje we mnie natychmiast paraliż, przestaję oddychać, czuję słup powietrza, który wchodzi w moje ciało od brzucha i uderza mnie do głowy.

Kiedy napięcie ustępuje, odczuwam często czułość, zawsze jednak skierowaną na zewnątrz. Czułość do nieznanych ludzi w tramwaju, zawsze do ludzi starszych, których mijam na ulicy i widzę ich bezradność i samotność, do zwierząt, do istot potrzebujących opieki. Często zachwyt w stosunku do przyrody. Często ciekawość i zdumienie.

Rzadko odczuwam gniew, a jeśli już, to skierowany jest na mnie samą.

Bardzo łatwo wpadam w poczucie winy.

Inni ludzie budzą we mnie zakłopotanie, przymus prowadzenia konwersacji, co z kolei budzi mój wewnętrzny bunt.

Rzadko się wstydzę, nie mam czego, unikam sytuacji, które mogłyby prowadzić do wstydu – wstydziłam się tylko mojego uzależnienia. Wstydzę się, kiedy czuję asymetrię w stosunku do rozmówcy, tj. kiedy okazuje się że jestem w czymś od niego lepsza.

Brak gniewu na zewnątrz przeradza się we mnie w poczucie winy.

W sumie to ja zawsze byłam smutna i się bałam.

Najbardziej lubię leżeć pod kołdrą.

I wagary.

Bo mnie się wydaje, że ja nic nie mogę.

To jest kolejne uczucie do nazwania: bezsilność.

Nie mam w tej kwestii żadnej hierarchii. Tak samo czuję, że nie mogę zrobić krokietów z dorsza, bo obranie pół kilo ziemniaków jest bardzo trudne, i tak samo, że nie mogę wysłać paczki na poczcie czy zarejestrować się w ZUS-ie, i tak samo, że nie mogę znaleźć pracy po tym, jak ją straciłam, albo skończyć książki i być w związku z kimś, kto nie pije, chociaż w ramach bycia nałogowcem po terapii jakby powinnam.

Mam w głowie taką bardzo dużą tablicę z granitu z wielkim grawerunkiem Nic nie możesz.

Dlatego moim podstawowym zachowaniem jest trwanie.

Jestem jak okrzemka, której skorupka potrafi znieść nacisk o wadze słonia. Ale do głowy mi nie wpadnie, że mogę nie trwać, tylko właśnie zmienić coś, wyjść, nie iść tam, nie spuszczać głowy, kiedy ktoś próbuje ze mną rozmawiać i zamiast mówić normalnie, jest złośliwy. Do głowy mi nie wpadnie, że mogę powiedzieć: „nie podoba mi się to zachowanie, to nie jest miłe”. Nie-e. Do głowy mi nie wpadnie, że mogę na maila odpisać: „nie wiem na razie, dam ci odpowiedź jutro, muszę się zastanowić”.

Jedynym sposobem, żeby nie spełniać kolejnych oczekiwań narastających dookoła i nie mieć poczucia, że sobie nie radzę, jest powiedzieć, że jestem chora. I nie ma mnie. Żeby się przed tym schować.

„Bo widzą państwo, z emocjami jest jak z gotowaniem zupy. Kolejne emocje są jak kolejne składniki, które państwo do tej gotującej się zupy dodają. I jak państwo tych emocji do siebie nie dopuszczacie, nie stwierdzacie, że tak czujecie właśnie, to jakbyście dociskali pokrywkę. A prawa fizyki obowiązują też w emocjach. I jak dorzucacie kolejne rzeczy i dociskacie pokrywkę, to ciśnienie wzrasta. I ta zupa musi w końcu wybuchnąć”.

* * *

„Teraz zrobimy takie proste ćwiczenie. Najpierw powiedzą państwo, każde po kolei, co jest częścią tej rzeczywistości na zewnątrz, a potem co się dzieje w środku. Na przykład: siedzę w pokoju, za oknem jest ciemno, słychać samochody. Potem co dzieje się w państwa ciele. A potem co państwo czują”.

Banda straceńców, osób, które przegrały życie i już zawsze będą mówić o sobie „alkoholik”, w tym ja, miała po raz pierwszy w ogóle odróżnić te trzy rzeczy.

Za oknem było ciemno. Siedziałam w pokoju z jarzeniówkami. Zapadał zmierzch.

Było mi trochę zimno, bolała mnie lewa łopatka, czułam, że powstrzymuję oddech.

Czułam się zaintrygowana, bezpieczna, trochę zmęczona.

Nikt wcześniej nie kazał mi się nad tym zastanawiać. I teraz, wśród Sławka w skórzanej kurtce, który pojechał z kolegą do Leroy Merlin, żeby kupić sobie taki chiński wyświetlacz z wodospadem, Rafała, który się denerwował, że musi iść do roboty i szef na niego krzyczy, i Agnieszki, która umiała tylko opowiadać o synku, tak bardzo się wstydziła tego, co jej się przydarzyło, Agnieszki o twarzy farmaceutki z mojej osiedlowej apteki. Wśród tych osób, których nie ma w Planie B, których nie mam na fejsbuku, nagle miałam się tego nauczyć.

Mówili tak samo nieśmiało jak ja. Jakby pierwszy raz wypełniali ankietę na temat czegoś, z czego się nie douczyli.

„Ważne jest to, żeby umieli państwo odróżnić te rzeczy. Żeby umieli państwo odróżnić czynniki zewnętrzne od tego, co się dzieje z państwem w środku. Od teraz muszą się państwo ćwiczyć w postrzeganiu swoich emocji”.

To dobra rada dla kogoś, kto udaje, że przede wszystkim nic się nie stało.

* * *

Każdy mityng kończy się czymś, co się nazywa modlitwą o pogodę ducha.

Wszyscy najgorsi ludzie na świecie, reprezentujący przekrój całego społeczeństwa: kobiety z telewizji, mężczyźni z agencji reklamowych, spedytorzy, nastolatki z Bródna i nauczyciele z Otwocka, biorą się na koniec za ręce i mówią:

„boże, daj mi siłę, abym mógł zmienić to, co mogę zmienić, pokorę, abym mógł godzić się z tym, czego zmienić nie mogę, i mądrość, abym umiał odróżnić jedno od drugiego”.

Nie zmienię jeżdżących za oknem samochodów i tego, że autobus się spóźnił. Nie zmienię tego, że ktoś, kogo kocham, pije. Nie zmienię tego, że ktoś, kogo nie znam, śmieje się za moimi plecami. Ale jeśli czuję pustkę w mieszkaniu, a do głowy zaczynają mi wchodzić węgorze, to mogę włączyć radio.

To, że na zewnątrz poza mną dzieje się świat, jest bardzo pokrzepiające.

Niezależnie od tego, jak to brzmi, ze słowami „modlitwa” i „bóg”, jest to tak naprawdę recepta na to, jak żyć.

Najbardziej podoba mi się to o mądrości.

* * *

To na ten moment czekałam, kiedy szłam do poradni z uczuciem, że owszem, no, piję i palę, ale tam musi być coś głębiej, z czym sobie nie radzę.

Okazało się, że w lastryku moich emocji zatopione są elementy, o których nie miałam pojęcia. Dlatego właśnie „nie, nie, ja sam przestanę pić, ja sam” to jest po prostu pomysł z dupy. Bo oprócz zadań o stratach spowodowanych piciem w pewnym momencie dochodzisz do tych zajęć z kartką z napisem „Emocje”.

A przecież ja się wstydziłam nawet tego, że siedzę w tej sali. Wstydziłam się przed terapeutkami wszystkiego, bo nie wiedziałam kompletnie, jak mam się odzywać. Wstydziłam się mówić o tym, jak się czuję, tak w ogóle. Zastanawiam się, które z tych „boję się” to w gruncie rzeczy „wstydzę się”. Ale o wstydzie się nie rozmawia, nie pisze się piosenek ani książek. Lęk możesz pokonać i wtedy jesteś odważny, masz tę świecącą zbroję i trenerzy coachingu pochwalą cię w poradnikach, że przeskoczyłeś siebie. Ale wstyd? Skromny, swędzący, pryszczaty? Jest zdecydowanie za mało dramatyczny.

Ale odkryłam go w końcu i było jak na filmie, siedzę na krzesełku w salce, chociaż nigdy nie ustawialiśmy ich w kręgu jak na filmach, i mówię: „a wiecie co, ja w ogóle odkryłam nagle, że się wstydzę. Że jest takie uczucie jak wstyd i że ja je czuję. I to często”.

I kiedy odkryłam wstyd, natychmiast zaczęłam o nim mówić. Tak jakbym odkryła właśnie nowe zwierzę, o którego istnieniu nie miałam pojęcia, dajmy na to góralka czy mangustę, i chciała wszystkim o nim opowiadać.

* * *

Nie no, to jest w ogóle najgorsze w tym wszystkim.

To, że trzeba czuć, i to, że twoje uczucia wydają ci się kompletnie niewłaściwe.

Bo przecież jesteś dorosła, więc kurwa jak to boisz się terapeutki?

Bo musisz sobie radzić przecież, a nie rozsypywać się na kawałki, dlatego że agencja iwentowa nie odpisuje ci na maila.

Bo przecież chłopak ma swoje prawa i jeśli chce wyjść z kolegami, to dlaczego nagle się zamieniasz w to straszne, straszne stworzenie, którym się brzydzisz, które chodzi w różowym szlafroku i płacze, że ma zostać samo wieczorem?

Bo przecież skoro masz wolny dzień, to nie może być tak, że nie wiesz co z nim zrobić, bo przecież inteligentni ludzie się nie nudzą.

To jest naprawdę najgorsze.

Ponieważ niestety nie jest tak, że uczucia, czy też te tam, emocje, że one są takie, że jesteś zawsze z siebie zadowolony. Jest nawet wprost przeciwnie.

Chodziłam naburmuszona i zła, ponieważ wszystko mnie bolało, każdy dzień mnie bolał. Poszłam do tego terapeuty numer trzy i na grupie dla kobiet, na którą uczęszczałam nielegalnie (bo przecież nie mogłam mieć terapeuty poza ośrodkiem, tak napisano w tym kontrakcie), powiedziałam: „ja już nie mogę, wszystko jest takie straszne. Wszystko mnie boli”.

A ona odpowiedziała: „kochana, trzeźwiejesz – («trzeźwiejesz»!!!). – Życie boli”.

* * *

I to było w tym artykule z „Polityki”, który latem czytałam siedemdziesiąt razy z wypisywaniem cytatów. „Aby mądrze postępować w życiu, trzeba być otwartym na całość doświadczenia”.

Na wykładzie o emocjach terapeutka powtarza te zdania z podręcznika. Nie ma czegoś takiego jak złe emocje. Każda emocja jest jak znak drogowy, który nas informuje. To są informacje.

Czyli jeśli jestem na koncercie i jest bardzo dużo ludzi, i nie wiem, co ze sobą zrobić (czekaj, jaka to jest emocja, wstyd? lęk? napięcie? no wstyd przede wszystkim, no), to są dwie ścieżki postępowania i większość wybiera drugą, czyli udaje, że tego nie czuje. Ale żeby udawać, że tego nie czuję, muszę zmienić stan świadomości, bo przecież właśnie to czuję, przecież się boję, jest mi nieswojo, nie znam dyskografii tej grupy, a na pewno ten pan, co tam stoi, zna. Oraz źle wyglądam.

Ale to jest informacja. O tym, jak jest. Naprawdę. Ze mną.

O tym, że mam jakiś kompleks.

Który nieważne, skąd się wziął, ale ważne, że mi przeszkadza.

Albo że jak mam scenariusz do napisania, to się bardzo boję. I dlaczego.

I że to, że się wstydzę, i to, że się boję, jest OK. To jest okej. Ponieważ tak jest właśnie. Ponieważ oprócz chwil idealnych i doskonałych, których jest naprawdę mało, życie składa się z wtorków, czwartków i godziny trzynastej.

Rafał mi powiedział, że on miał zawsze największy problem z nudą. Że nie wiedział, co z tym zrobić, że się nudzi. Bo przecież życie jest krótkie, trzeba mieć cel i do niego dążyć. A on czuł nudę i ona była dla niego nieznośna.

Znam to. Czasem dwadzieścia pięć minut w tramwaju wydaje mi się największą męką, jaką jestem w stanie sobie wyobrazić.

W tym momencie zaczęłam coś kumać. Jeszcze byłam rozedrgana, miała rację ta pani z wykładu ze szklanką, przez pierwszych kilka miesięcy jeszcze widziałam wszystko w chmurze. Jeszcze byłam po prostu przyzwyczajona, nawyk działał. Ale coś zaczynało mi się przecierać w głowie.

* * *

Muszę chodzić na warsztaty ze złości.

Ponieważ alkoholik to złośnik.

Nie wiem, dlaczego akurat ze złości te warsztaty są obowiązkowe.

Zapisuję cienkopisikiem „funkcje złości”.

Korzyści:

+ informacja, sygnał, że ktoś narusza nasze granice

+ energia

+ twórczość

+ służy przetrwaniu

+ element prawdziwej komunikacji

+ ostrzeżenie dla innych

+ ukrycie strachu

+ skupianie uwagi innych na sobie

+ pozycja, posłuch

Koszty:

− w wyniku tłumienia złości następuje pogorszenie kontaktów

− kumulowanie złości ma swoje konsekwencje: wybuchy i ataki szału, picie, stres, depresja, załamanie, bezradność, obniżone poczucie wartości, samotność, izolacja

− konsekwencje agresji: rodzi agresję.

– Teraz proszę, żeby ktoś, może pani Sławka, bo pani często wspomina o złości, opowiedział o sytuacji, która kojarzy mu się ze złością.

Sławka zaczyna mówić o tym, jak była w sklepie i baba zajechała jej drogę wózkiem. Taka mała, krępa, pokryta pledem i złośliwa, z zaciętym wyrazem twarzy. I Sławka jej na to: „może przepraszam?”, a baba nic, pcha się dalej. I dziwna rzecz, Sławka mówi i mówi, coraz głośniej, a ja mimo że jestem przecież w pokoju z jarzeniówkami, baby nie ma, nawet w tym sklepie nie byłam, mimo to czuję wkurwienie.

Psycholog zaczyna się śmiać.

– Widzą państwo. Mimo że tej sytuacji tutaj nie ma, samo jej wspomnienie rodzi emocje. Dzieje się tak dlatego, że emocje powstają w nas niekoniecznie pod wpływem tego, co się dzieje, ale pod wpływem myśli. Najpierw jest jakieś zdarzenie, potem myśl, którą w nas wywołuje, i potem dopiero ta myśl nas złości. Podobnie jest z innymi emocjami. Dlatego teraz nawet jeśli pani Sławka nie jest w sklepie, to się denerwuje.

Zapisuję cienkopisikiem: „wyrażanie złości jest sposobem radzenia sobie ze złością”.

Jakie sytuacje budzą we mnie złość

Kiedy ktoś arbitralnie wypowiada swoją opinię (w domyśle – dyskredytując osobę myślącą inaczej).

Brak wyczulenia na potrzeby drugiej osoby.

Kiedy przejawiam wyuczoną bezradność.

Kiedy coś muszę (przymus).

Kiedy stykam się z chamstwem.

Moje lenistwo.

Tłok i pośpiech.

Cudze pozy, udawanie kogoś, kim się nie jest.

Krzyk.

Brak refleksji, namysłu – płytkość.

Nie wiem, po co mam chodzić na warsztaty ze złości, wkurwiałam się, przecież ja się w ogóle nie złoszczę. Ja ze złością mam tak, że się jej boję, jak ktoś na mnie krzyczy, to się boję, a jak dwie osoby się przy mnie kłócą, to się boję jeszcze bardziej, bo czuję, że muszę coś z tym zrobić.

Siedziałam i myślałam, że wpierdolę tym gościom na warsztatach. Nie muszę was lubić, pomyślałam z ulgą. Zdałam sobie sprawę nagle z tego, że oni wszyscy mnie doprowadzają do szału, Sebastian z małymi dłońmi i czymś skrzeczącym, przesterowanym w głosie, Rafał rechoczący, gulgoczący i prosty jak konstrukcja cepa i Marzena wytrącona z równowagi, bo facet na ladzie rzucił jej mięsem, jak mógł jej mięsem rzucić, to jej mięso było. Każde zdanie, które mówili, mnie bolało, nie mogłam na nich patrzeć.

– Proszę państwa. Nie złoszczą nas sytuacje, tylko ukryte myśli, które pojawiają się w nas pod wpływem tych sytuacji. To zazwyczaj są negatywne komunikaty, które ktoś nam w przeszłości fundował i one zostały w naszej dziecięcej pamięci, wdrukowały się mocno. Ostatecznie przekształciły się w przekonania, które na swój na temat nosimy. Najpierw jest sytuacja, potem myśl, a potem pojawia się uczucie. Proszę zobaczyć. Pani Sławko, kiedy ta kobieta w sklepie najechała na panią wózkiem, najprawdopodobniej poczuła się pani zlekceważona. Ale żeby poczuła się pani zlekceważona, musiała pojawić się myśl, że nikt się z panią nie liczy.

Sytuacja. Myśl. Uczucie.

Myśl.

Komunikat.

Przekonanie.

Zawsze coś spierdolisz.

Nikt mnie nie rozumie.

Jestem zawsze sama.

Wszyscy się mnie czepiają.

Jestem beznadziejna.

Nigdy nie mam racji.

Nie panuję nad sobą.

Znowu się zaczyna.

Pod każdym wybuchem wkurwu, że ludzie nie rozumieją, że Tymoszenko, że jak można mówić takie rzeczy w radio, że podatek liniowy, że dzwoni ta laska i chce, żeby tekst poprawić, jest jedna z tych myśli.

Patrzyłam na Sebastiana i jego małe dłonie, zastanawiając się, czy jego członek też jest taki mały i że może w ogóle dlatego zaczął pić, i że sam jego widok mnie wkurwia. Nie jestem pewna, ale ta myśl, która spowodowała we mnie złość, brzmiała zapewne: „nie chcę tu być z tymi ludźmi, ale chcę słuchać o tym, jak poradzić sobie z uzależnieniem, więc muszę tu siedzieć”.

* * *

Dziwna też była jeszcze jedna rzecz, o której nie wiedziałam. Natura śmiechu jako narzędzia, żeby nie czuć.

Oczywiście całe życie byłam ironiczna, ironiczne komentarze, ironiczne rozmowy, cięte riposty.

Nie zdawałam sobie sprawy, że ironiczny to taki, który nie chce być naprawdę. Ze studiów pamiętam tekst Bergsona o śmiechu i ustęp, że śmiech i wzruszenie się wykluczają. Tam, gdzie jest miejsce na poruszenie duszy, na głęboką prawdę, tam nie ma śmiechu.

Śmieję się tylko z rzeczy, które naprawdę mnie bolą. Żeby nie zwariować. Na lekcji polskiego profesor mówiła: „idealnym sposobem na rozładowanie napięcia w utworze dramatycznym jest scena komiczna”.

Ale w laboratorium emocji, kiedy trzeba mówić o tym, co się czuje naprawdę, i to o tych uczuciach, co lepiej udawać, że ich nie ma, o bezsilności, poczuciu odrzucenia, bezradności, tam śmiech jest tylko pancerzem z wypożyczalni strojów. Zbroją.

A najgorszym rodzajem zbroi jest ironia. To na tych warsztatach ze złości usłyszałam to, co wprawiło mnie w zdumienie takie jak pana Jourdain odkrycie, że już czterdzieści lat mówi prozą. Że ironia to najłagodniejsza forma agresji.

Wow.

„Ludzie w Warszawie – powiedział M. – w ogóle nie potrafią inaczej rozmawiać, niż odbijając piłeczkę. Kiedy mówię coś normalnie do kogoś, to on myśli, że sobie z niego żartuję. I wszyscy tak rozmawiają”.

Najpierw się trochę denerwowałam, że tak mówi o moim mieście. Potem jednak zauważyłam, że w Sopocie ludzie rozmawiają normalnie. Bez tej aplikacji „Ironia”. O tym, skąd się bierze ironia w wielkim mieście, z pewnością dałoby się napisać rozprawkę. Powierzchowne kontakty dużej masy zestresowanej tym, że nie osiągnęła takiego sukcesu jak inni, spotykającej się na najebkach po pracy, widującej się w przelocie w klubie lub na koncercie. Cyniczni inteligenci i sfrustrowani pracownicy kreacji, którzy pracują tylko na chwilę nad banerkami w internecie, choć zawsze chcieli napisać książkę, a żeby coś przeżyć, ewentualnie posłuchają w domu Nirvany, wspominając, jak to było mieć szesnaście lat i czytać Wojaczka.

Jakby teraz im ktoś zabraniał.

Wiek internetu przyniósł jeszcze większe kuriozum: lubienie czegoś ironicznie. To jest dopiero tarcza przeciwuderzeniowa, to jest dopiero potworniak emocji. Beka ze wszystkiego. Beka z moherów, beka z gimbazy, beka z siebie. Wyśmiejmy wszystko i tylko w głębi swojego pluszowego serduszka uważajmy, że coś nam się podoba, ale się do tego nie przyznawajmy. Wyśmiejmy, bo nie wiadomo, jak nas ocenią. A tak – czysta karta. Spokój. Nic z siebie nie pokazaliśmy, te rzeczy są takie bekowe, hehehehe.

Nie trzeba być po trzech latach psychologii, żeby widzieć w tym jak na dłoni strach przed pokazaniem prawdziwego siebie z tym, co mi się podoba, nie trzeba być geniuszem, żeby zobaczyć wstyd i potrzebę bycia lubianym przez fajniejszych kolegów.

* * *

Należę do pokolenia trzydziestolatków, które non stop się boi, że nie jest dorosłe. Bo nie ma stałej pracy, mimo że to przecież błogosławieństwo. Bo nie ma ubezpieczenia zdrowotnego, mimo że system ubezpieczeń publicznych jest nieprzejrzysty tak bardzo, że baba w NFZ-ecie nie wie, po co mam wysyłać do ZUS-u potwierdzenie przelewu, i rozbrajająco wzrusza ramionami, kiedy ją o to pytam. Nie jest dorosłe, bo nie musi brać ślubu i może mieć dziecko wtedy, kiedy chce, więc odwleka to w nieskończoność. Gdyby nie wpadki, pewnie w ogóle byśmy się nie rozmnażali.

Możemy chodzić w swoich ulubionych T-shirtach z zespołami, których słuchaliśmy w ogólniaku, całymi dniami grać na PlayStation i chodzić na imprezy. Angażujemy się w protesty przeciwko wycince drzew i wysyłamy sobie linki z mrówkojadami w swetrach. Ale cały czas się boimy, że ktoś nas przyłapie na tym, że nie jesteśmy dorośli.

To nasz największy lęk.

Czasem mówimy sobie, że jesteśmy, bo mamy prawo jazdy albo kredyt. Uspokajamy ten wyrzut sumienia. Ale zaraz potem pojawia się wątpliwość, że przecież robimy nie to, co byśmy chcieli. Że chcieliśmy być pisarzami, fotografami, podróżnikami. Pisać dramaty albo prowadzić kawiarnię ze sceną teatralną. Że powinniśmy mieć dzieci, bo zegar biologiczny.

Koniec końców musimy coś zrobić z tymi emocjami, z tym wielkim wyrzutem, że nie żyjemy tak, jak nam się wydaje, że powinniśmy, ani tak, jak nam się wydaje, że chcemy, ani tak, jak naprawdę chcemy.

Zamiast cieszyć się nieograniczoną wolnością wyboru, dostajemy ataku paniki. Albo wkurwiamy się na dwudziestolatków, że są głupsi i mniej zdolni, ale nie mają oporów, żeby w jednym tygodniu projektować biżuterię, zakładać bloga z recenzjami książek, studiować grafikę na St. Martin’s i nagrywać epkę.

A potem i tak wystarczy jeden telefon od matki z pytaniem „a co z pracą?” i na tydzień dostajemy doła.

Oczywiście to wszystko kłamstwo, ta liczba mnoga. Bo jak wiemy z terapii i z wcześniejszych rozdziałów, nie ma czegoś takiego jak „my” i każdy, kto mówi „my”, tak naprawdę mówi o sobie.

To moje lęki i moje wygórowane oczekiwania wobec siebie. Dokładnie te same, które kiedy wystraszona i nienawidząca siebie obudziłam się pewnego dnia w mieszkaniu pod lasem w Sopocie po strasznym chlaniu, z rozgrzebaną magisterką i chłopakiem, który nie chciał rozmawiać o tym, dokąd mamy się przeprowadzić, kazały mi przez cały dzień mieć do siebie pretensje o to, że nie jadę do Szwecji. Nie pytaj, skąd się wzięła ta Szwecja, nie miałam nigdy jazdy na Szwecję, jej geograficzna bliskość wymusiła na mnie najwyraźniej to pytanie. Na mnie skacowanej, nieszczęśliwej i przerażonej do granic możliwości tym, że nie umiem żyć.

* * *

Bo nie umiałam siebie zapytać, jak naprawdę się czuję. Bo gdybym udzieliła sobie wtedy szczerej odpowiedzi, zamiast mieć do siebie pretensje, że nie jadę do Szwecji, to najprawdopodobniej płakałabym przez tydzień.

A przecież życie jest krótkie, life’s a bitch and then you die, więc nie możesz się zastanawiać nad tym, jak się czujesz, bo trzeba zrobić te rzeczy, o których myślisz, że powinieneś je zrobić. Musisz się wziąć w garść, życie jest ciężkie, lol.

Stałam się dla siebie skurwiałym, niedobrym, dręczącym rodzicem, chociaż ani mnie nikt o to nie prosił, ani moi rodzice nigdy dla mnie tacy nie byli.

Naczytałam się w książkach, że to jest tak, że jeśli w domu działo się coś złego, a umówmy się, prawie zawsze się dzieje, bo nasi rodzice są dokładnie tacy sami jak my, nie dostali instrukcji obsługi i tak samo jak my też mieli starych, no więc jeśli dzieje się coś złego, to my nagle stajemy się dla siebie nieważni.

Jeśli w domu nikt mnie nie pytał, jak się czuję, nikt siebie nie pytał, jak się czuje, tylko trzeba się było zajmować innymi sprawami, takimi jak to, że nie schowałam mleka do lodówki, to sama też nie pytam, jak się czuję. Nie umiem.

Do tego jeszcze, kurwa mać, od dwunastego roku życia siedzę w telewizji, w której już w ogóle trzeba być zadowolonym cały czas, więc naprawdę, hej, nie ma za bardzo miejsca na trzy czwarte emocji z tej kartki, którą dostaliśmy na terapii.

„Walcz. Walcz Krysia”, mówi mi przez telefon mama, moja kochana mama. Tylko dlatego, że jej też się zawsze wydawało, że musi zacisnąć zęby, bo life’s a bitch and then you die. Dlatego, że nikt jej nie powiedział, że może sobie nie radzić.

* * *

Budzę się rano i pierwsze, o czym myślę, to czy pójść po bułki, czy nie pójść po bułki.

Przecież nie muszę, mówię sobie, przecież jest chleb.

Ale może chcę bułkę. I kupię więcej. I jajka, i gazetę… i już mi się włos jeży na głowie, bo przecież ja nie chcę nigdzie wychodzić.

Mówią mi, że mam się przyglądać swoim uczuciom.

Mówią mi, że uczucia to znaki, że każde coś pokazuje, ułatwia, umożliwia życie i komunikację. Że są jak spady pod drzewem. Nad każdym trzeba się pochylić, sprawdzić, czy jest obite czy z robakiem, czy chrupiące i soczyste. I potem albo rzucić za siebie, albo zatrzymać.

Co?!

Potwory

Na gościnnych występach jakaś nowa terapeutka, jakby cała zrobiona z polaru. Sławka mówi na początku zajęć, że ma doła, że wszystko źle, a ta pani, Anna Markowska, pracuje z osobami uzależnionymi, zaczęła ją wypytywać, czy była może w pobliżu alkoholu ostatnio albo spotykała się z kimś pijącym. Piłeś – nie jedź, jest ci smutno – masz głód alkoholowy.

Trzy kwadranse później zwróciła się do mnie: „co pani teraz czuje?”. „Nic”, odpowiedziałam i, przebóg, była agresja w moim tonie.

Zaczęła mi pękać głowa.

Chodziłam dwa razy w tygodniu na spotkania grupy wstępnej, raz w tygodniu na spotkania grupy kobiecej organizowanej przez guru trzeciego terapeutę, w skrócie guru, i raz w tygodniu na terapię indywidualną.

Zaczynam być przeterapeutyzowana.

Każde moje zdanie, nawet niewypowiedziane, tylko takie w głowie, jest podejrzane. Jestem uwikłana w politykę podejrzeń. Bo skoro mówię, że nie lubię swoich kolegów z terapii, to znaczy, że mam nawrót. Bo kiedy nie mogę wstać z łóżka i wszystko mnie boli, cały świat mnie boli, to znaczy, że uciekam w depresję.

Każda moja myśl zostaje najpierw rozliczona, przemiędlona i zakwestionowana jako odruch mechanizmu. Otaczają mnie wyrażenia „mechanizm”, „nakręcanie się”, „nawrót” i „głód alkoholowy”.

Jestem sparaliżowana, bo większość czasu zajmuje mi rozkminianie, czy to, co czuję, na pewno jest tym, co czuję, oraz przede wszystkim – czy to, co czuję, pochodzi od mojego wewnętrznego dziecka i bierze się z poczucia krzywdy, czy od wewnętrznego krytyka, którego powinnam tresować, czy też jest to refleksja dorosłego.

Boję się każdej swojej myśli.

W środku klatki piersiowej czuję duży metalowy pręt.

Staram się nie myśleć, bo wtedy nie muszę się zastanawiać, czy to już jest nałogowe regulowanie uczuć.

Kiedy przez telefon mówię Sabinie, że czegoś mi się nie chce, Sabina odpowiada, że to pijane myślenie.

Nie wiem, czy mogę czegoś nie chcieć.

Całe moje zachowanie, cała ja to jakaś kartkówka napisana na ocenę mierną, nadająca się tylko do poprawki. Łomocze mi serce i nie wiem, co mam robić.

Najpierw przestałam chodzić na spotkania grupy kobiecej. Oszczędzałam w ten sposób stówę. Myślę, że moment, kiedy moje koleżanki nie koleżanki powiedziały, że powinnam wziąć kredyt i kupić mieszkanie, nie bardzo wiedząc, jakie to jest dla mnie przerażające, był nie bez znaczenia. Jak również ten, kiedy powiedziałam im, że nudzę się na grupie wstępnej i nie chce mi się słuchać kolegów, bo mam wrażenie, że odgrywa się przede mną jakaś farsa ze słowami „głód alkoholowy”, i usłyszałam od Sabiny: „chyba jesteś w nawrocie”.

Potem przestałam przychodzić na grupę wstępną. Czułam się tam już jak w podstawówce, kiedy rozwiązywałam ćwiczenia z poziomicami, a trochę jakbym przebywała w kwadracie. Już miałam dosyć.

Ale przede wszystkim przestałam przychodzić na te grupy, bo zaczęłam wyszywać.

Kiedy pan Leszek powiedział mi kilka miesięcy wcześniej: „bo pani przestała pić, ale nie zmieniła pani trybu życia” (czyli chodziłam na koncerty), to wkurwiona zapytałam: „a co mam robić? Siedzieć w domu i haftować?”. Nie pomyślałabym, że moja cięta riposta tak się na mnie zemści.

Jedną z rzeczy, które zawsze lubiłam, było kupowanie ubrań w sklepach z odzieżą używaną.

Było mi tych ubrań trochę szkoda. Tak samo jak wszystkich śmieci. I tak samo jak wszystkie śmieci były to moje przedmioty ukochane. Były niechciane, miały przeszłość i jakiegoś byłego właściciela. Śmieci kocham strasznie. Nie umiem narysować czegoś na ładnej białej kartce zestawem nowych pasteli czterdzieści osiem kolorów, ale kiedy mam ogryzek ołówka kopiowego po babci i rachunek za gaz, to śmigam potwory jak zła.

Miałam w domu mulinę, która została mi po złotych czasach wyplatania bransoletek przyjaźni w liceum i miałam odzież używaną. I szłam tak trzy dni ulicami i myślałam.

Jak wiele osób w tym mieście chciałam robić koszulki. Koszulki z napisami. Zrobiłam nawet dwie dla swojego chłopaka, jedną z napisem „Lubię wszystko wiedzieć dokładnie”, drugą z „kupa i siku”. Świat składa się ze wspaniałych napisów na koszulki, o czym w 2008 roku jeszcze nie wszyscy wiedzieli, ale teraz wiedzą i dlatego mamy tak wiele targów młodych projektantów, którzy wiedzą, gdzie tanio zrobić nadruk czcionką futura.

Ale ja nie jestem przedsiębiorcą i nigdy nie będę. Nie będę hurtowo kupowała dobrych nowych koszulek w gatunku pierwszym i nie będę robiła zamówień na nadruki, ponieważ w tym czasie wolę rysować.

W Sopocie znalazłam książkę Bezkręgowce naszych wód i jezior, którą M. pożyczył od ojca swojej byłej dziewczyny, bo tak bardzo podobały mu się ilustracje. Ponieważ były przerażające, tak jak przerażający jest seler ze swoimi grąźlami na białej, ukrytej przed światem bulwie. Mnie też się spodobały. Rysowałam je w wolnym czasie przez całe to dziwne lato, kiedy Bożena Smyczek była pewna, że będę piła z kolegami z pracy. Siadałam w salonie przed telewizorem z zapasem maltanek i kasztanków i losowałam bezkręgowca do przerysowania. Podobały mi się, bo miały w sobie światy. Mitochondria, płucotchawki i małe kwadraty błony komórkowej. Przerysowywałam je kreska po kresce i powstawały planetki czegoś, co nie ma kręgosłupa, jest malutkie, bogate i niepodobne do niczego, co widać gołym okiem, niepodobne do młodego przedsiębiorcy wybierającego blat kuchenny w Black Red White. Bezkręgowce są takie piękne. Na przykład niesporczaki, które wyglądają jak niedźwiedzie i są w stanie przetrwać w temperaturze -273 stopnie Celsjusza. Albo +150. Jest ich tysiąc gatunków. Albo ogórczak japoński, zakończony nerwoczułym drzewem. Albo żeglarz portugalski wyglądający jak wielki pieróg, z którego ciągną się skarby – długie na pięćdziesiąt metrów wstęgi, naczynia, czułe zarośla.

Żeglarz portugalski został znakiem mojej manufaktury „gąbeczka”.

Szłam ulicą trzy dni i myślałam, że przecież skoro potrafię narysować potwora, to mogę go też narysować na koszulce, a potem wyszyć łańcuszkiem. Łańcuszkiem, bo tylko tak umiem.

Któregoś dnia w końcu kupiłam tamborek.

Wyszło super.

Potwór był prosty jak naskalne malowidła z Lascaux. Nawet jeszcze prostszy, te bizony przy moim pędracznym skrzyżowaniu t. reksa z nie wiem czym wyglądają jak Dürer.

Mój chłopak oszalał.

Powiedział, że to jest super, że wygląda jak za tysiąc złotych, że ma słodkie nóżki, że zawsze mówił, że jestem taka zdolna, i że jest to prawdziwe arcydzieło.

Był to skromny, niewielki potwór na spranej koszulce Esprit.

* * *

Siedzę i wyszywam.

Wyszywam diplodoka w tiulowej spódnicy, jest gruby, daję mu w myślach na imię Beata. Wyszywam magicznego ptakomotyla („to jest zupełnie jak muzyka Animal Collective, tylko lepsze, ci goście by takiego nie umieli zrobić, on jest bardziej podprogowy”, mówi M.), wyszywam roztocze z czerwonym kręgiem ust i drugie, z szalikiem dookoła głowy, żeby mu było ciepło. Wyszywam człowieka ze słońcem zamiast głowy i drugiego z księżycem, żeby na świecie była alchemiczna równowaga. Haft jest bardziej namacalny niż rysunek. Powstaje mozolnie i powoli, jakbym stwarzała nowy byt, którego wcześniej nie było.

Najlepiej haftuje mi się przy TVN-ie. Zaczynam o szesnastej od Rozmów w Toku, potem Anna Maria Wesołowska, potem Detektywi, tego nie lubię, ale trudno, Fakty i film. Kończę o dwudziestej trzeciej.

Zamówiłam w szwalni w Łodzi metki z napisem „gąbeczka”, myślałam, że mogę sprzedawać koszulki na kiermaszach rękodzieła. Nie udało mi się to ostatecznie, nie miałam cierpliwości siedzieć w jednym miejscu przez sześć godzin, byłam nawet trochę zła z tego powodu.

Tata, któremu powiedziałam przez telefon, że wyszywam, zapytał:

– A nie boisz się regresu intelektualnego?

– No wiesz co – powiedziałam – jestem magistrem filozofii, mogę sobie pozwolić na wyszywanie.

– Ja nie mówię, że po roku, nawet dwóch, ale po trzech latach wyszywania…

Oczywiście to miał być taki żart, ale we mnie wyszedł z ziemianki kosmaty patyczak z kluczem i – zapraszam – otworzył komnatkę „tu mamy twoje lęki, że jesteś głupia, zapraszam, twój kolega Bartek zna się na muzyce, a ty nie”.

Odkładam słuchawkę i myślę, oj chciałoby się tak posiedzieć w Jadłodajni i popierdolić przy piwie, chciało. Jak zajebiście mi tego brakuje. Na szczęście nie brakuje mi kupowania zapasów w drodze powrotnej, dorzynania i rano sześciu puszek warki, pootwieranych w różnych miejscach mieszkania, które nawet nie wiem, jak kupiłam.

Chyba trzy razy nie przyszłam na zajęcia grupy wstępnej, dzwoniłam, że jestem chora, angina; angina, jak wiadomo, trwa długo i jest chorobą poważną i włączałam o szesnastej Rozmowy w Toku, naciągałam tamborek, dzisiaj wyszyję komórkę, która ma w sobie światy.

W końcu idę, a tam Ala i mówi:

– No właśnie tak myślałam, że jak dzisiaj nie przyjdziesz, to znaczy, że coś złego się z tobą dzieje, już zaczęłam się martwić.

Słowem się nie zająknęłam, że wyszywałam.

Styczeń

Przed styczniem Krzeczółko powiedziała coś, co było dla mnie odkrywcze, i rzeczywiście mogłam w tym momencie powiedzieć: „terapia dużo mi dała”.

Krzeczółko powiedziała tak:

– Proszę państwa. Zbliżają się święta. To bardzo trudny czas dla osób uzależnionych. Trudny i niebezpieczny. W związku z tym muszą państwo o siebie zadbać. Pamiętać. Przede wszystkim muszą państwo dobrze zaplanować, co będą robić w sylwestra. Bo to jest taki dzień, że bez jasnego planu łatwo o wpadkę.

– Tak, tak – ożywiła się Ania w kozakach. – Moja koleżanka, która nie pije, nie miała żadnych planów i zeszła do znajomych piętro niżej, żeby nie siedzieć sama, i oczywiście był szampan o dwunastej, i pomyślała, że jej nie zaszkodzi przecież kieliszek, że nic się nie stanie.

Święta są słabe.

To nie tylko festiwal poczucia winy.

To festiwal konfrontacji z tym, że wcale nie jest jak na amerykańskim filmie, melodią świąt jest bliskość i bycie razem, ich dysonansem – prawdziwa konfrontacja z rodziną. Albo jej brakiem. Albo tym, że rodzina jest brakiem.

Podczas świąt każdy ma osiem lat.

To potrafi być nie do zniesienia.

Pamiętam, jak opowiadała mi Z. kilka lat temu, kiedy wszyscy w pracy piliśmy, bo jak można być z ludźmi i nie pić, ale wiedziałyśmy, że to picie jest takie chyba jednak nie do końca, że coś jest tego za dużo, opowiadała mi Z., że miała taką sytuację. Wróciła właśnie ze sklepu, był 23 grudnia, kupiła cztery wina Liebfraumilch. Włączyła radio. W momencie gdy wkładała butelki do szafki, psycholog powiedział: „dla alkoholika na święta najważniejsze jest zrobić zapasy”.

U mnie w domu nigdy alkoholu na wigilii nie było (był potem, żeby odreagować), więc te święta jeszcze jak cię mogę. No ale sylwester to jest przecież festiwal szampańskiej zabawy. Sylwester POLEGA na piciu. Więc naprawdę boli.

Ale Krzeczółko otworzyła we mnie coś, o czym wcześniej nie myślałam. Że nie tylko mogę, ale nawet mam obowiązek zastanowić się i dokładnie zaplanować, co robić, żeby się nie męczyć. Żeby sobie pomóc.

To było bardzo pouczające, ponieważ nikt nigdy nie KAZAŁ mi się o siebie zatroszczyć. Owszem, kilka miesięcy wcześniej dostałam tę kartkę z zaleceniami terapeutycznymi, ale nie traktowałam ich jako czegoś łagodnego, jako ciepłego dotyku kociej matki gładzącej językiem swoje zagubione kocię, lecz jak odbitą na ksero kartkę ze spisem, czego mi nie wolno. I to taką bezdyskusyjną, że ja się nie znam, nie wiem i muszę robić tak, kropka. Tak bardzo byłam nieprzyzwyczajona do tego, że chodzi bardziej o zatroszczenie się o siebie, o zajęcie się ułomkiem swojego charakteru, że jeszcze na dalszej drodze swojej z lilijką trzeźwości dawałam dupy. Tak naprawdę to robię to cały czas. Ponieważ jestem raczej przyzwyczajona, że muszę coś znosić, niż że mogę coś takiego dla siebie zrobić, żeby być dla siebie dobra.

– Słuchaj – mówię do M. po powrocie z terapii – bo nam kazali dokładnie zaplanować, co będziemy robić w sylwestra. Muszę mieć dokładny plan.

– To może – powiedział M. i to było superspoko – pomalujemy ścianę w dużym pokoju. Ja już od jakiegoś czasu myślałem, żeby ją pomalować, a to byłoby bardzo dobre symboliczne rozpoczęcie nowego roku.

Aż podskoczyłam z radości.

To było takie wspaniałe!

Rok wcześniej już nie piłam, ale jeszcze jarałam i to był dziwny stan. Nie wychodziłam z niego, to był constans, i czułam się, jakbym była trzeźwa, więc nie miałam tego obezwładniającego uderzenia „teraz naraz nagle robi się lepiej”, tylko raczej to było na przetrwanie, i serio, nie myślałam, że jest jakakolwiek różnica, dlatego tak się zdenerwowałam, kiedy pan Leszek powiedział, że muszę przestać palić.

Pamiętam tamtego sylwestra.

Siedzieliśmy we trójkę na kwadracie, ja, M. i Lucjan, a moja przyjaciółka z ogólniaka robiła domówkę i chyba tak koło dwudziestej trzeciej stwierdziliśmy, że tam pojedziemy.

I pamiętam, jaka byłam wściekła.

Siedziałam na kanapie potwornie wściekła. Wściekła na świat, zła, nie chciałam tam być w ogóle. Wkurwiona, że nie mogę pić. (Nie mogę, bo sama ze sobą się tak umówiłam przecież). Po godzinie wyszliśmy. Ja tylko patrzyłam na te osoby, których nie znałam i nie chciałam znać, nagromadzone na kwadracie, moja przyjaciółka, pamiętam, była bardzo słodka, bo trochę już pijana, a ze mnie buchała siarka.

Nikt mi wtedy nie powiedział, że mało, że nie musiałam tam jechać, to nawet nie powinnam. Bo nie ma co się męczyć. Bo to będzie bolało. Bo to jest jak pojechać na wesele byłego chłopaka, którego się cały czas kocha.

Ale tym razem miało być inaczej.

Tym razem wiedziałam, że sylwestra, takiego, do jakiego tęskniłam, siedząc wtedy na kanapie, takiego sylwestra po prostu nie będzie.

Kupiliśmy farbę w kolorze bordeaux.

Ponieważ lubię celebrację, zawsze lubiłam, lubię świętować i uważam, że to jest potrzebne, że to jest część naturalnego rytmu, postanowiłam zrobić deskę serów. W Carrefourze oglądałam osoby, które biegały za szampanami i fajerwerkami z szaleństwem w oczach. „Radek, jeszcze muszę kupić rajstopy”, syczała za mną brunetka, a ja jej tak strasznie współczułam, bo pamiętałam, jakie to jest okropne, że musisz najpierw zgromadzić te przedmioty, te artefakty sylwestrowej zabawy, i zawsze jeszcze w ostatniej chwili coś się ci przypomina, na przykład że wspaniale byłoby zrobić takie miniprzekąski z ciasta francuskiego, więc zapierdalasz przez cały hipermarket po to ciasto, a potem musisz jeszcze umyć głowę i na końcu się zawsze kłócicie, bo ty chcesz coś jeszcze, żeby było jeszcze sylwestrowiej, a on i tak ma to w dupie, wcale mu się nie za bardzo chce, nie czytał w „Wysokich Obcasach” o najnowszych sylwestrowych trendach, że fajnie by było, żeby to był marokański bufet, a ty jesteś tak zapatrzona w to, jak być powinno, że nie zauważasz, że przede wszystkim jesteś bardzo zmęczona. A potem się i tak upijacie.

To było niesamowite.

Ja się w ogóle nie denerwowałam.

Pierwszy raz w swoim dorosłym życiu nie denerwowałam się sylwestrem.

Bardzo zależało mi na tym, żeby obejrzeć Sylwestra z Polsatem. Kupiliśmy sobie na toast Schweppes Citrus Mix. M. zasnął chyba o pierwszej, szczególnie że to raczej on malował, mnie jakoś krzywo wychodziło, ale patrzyłam zafascynowana, jak coś, co miało kolor wnętrzności, nagle zmienia się w zupełnie nową, królewską w odcieniu połać. Na fajerwerki i tak nie wyszłam, bo musieliśmy siedzieć z psem, żeby się nie bał.

Rano obudziłam się o dziewiątej i poszłam na spacer. Na noworoczny spacer na Pola Mokotowskie, trochę brudnozielone, z kawałkami poczerniałego śniegu. Powietrze było soczyste, pachniało Muszynianką.

Poza mną nie było absolutnie NIKOGO.

A ja oddychałam mocno i oczy mi się śmiały.

Pierwszą moją lekcją nowego życia było, że może i rezygnuję z występności nocy i wieczora, ale za to dostaję w prezencie krystaliczny, świeży, miły jak bawełna poranek.

Byłam z siebie dumna, czułam się lepsza od tych wszystkich osób, które spały w etanolowym śnie.

Czułam się lepsza od siebie.

Ściana jest czerwona do dziś. To bardzo ładny kolor, to bordeaux.

Rzeczy, o których nie miałam pojęcia

– Proszę państwa. Ustaliliśmy na pierwszych zajęciach, że złość oznacza zazwyczaj, że ktoś przekroczył naszą wewnętrzną granicę, prawda? Oznacza to, że złamane zostały nasze prawa bądź nie zostały zaspokojone nasze potrzeby. Zacznijmy od pierwszego, od tego, do czego mam prawo jako człowiek.

Co?

Przecież ja nie jestem człowiekiem, jestem alkoholikiem, zamkniętym dobrowolnie na terapii półtorej godziny dwa razy w tygodniu plus godzina warsztatów ze złości raz w tygodniu. Przecież ja nie mogę kwestionować zaleceń terapeutycznych, bo nie przetrzeźwiałam.

Przecież ja mam dużo wolnego czasu, z którym nic nie robię, tylko czytam czasopismo „Kuchnia” i toczę bekę z gospodyń domowych, które na stronach poświęconych rękodziełu wymieniają się serwetkami do dekupażu.

Krzeczółko wstaje z krzesła. Od pewnego czasu zauważam, że jest nawet dowcipna, że ma w sobie jakiś twardy dziewczyński rys. Może nie kuma niesporczaków i mówi „nakręcać się”, ale już jej nie nienawidzę. Może dlatego, że rzeczy, które przekazuje mi dwa razy w tygodniu, zaczynają mieć dla mnie sens.

Teraz doznam objawienia.

Teraz usłyszę coś, czego nigdy nie usłyszałam. Nie usłyszałam, żeby było do mnie.

– Proszę państwa. Każdy człowiek, w tym państwo, ma prawo do następujących rzeczy:

do godności i szacunku,

do wyrażania swojej opinii,

do błędów,

do uczuć,

do wolności i odmienności (to dotyczy religii, seksu, ubrania, gustów, zwyczajów i stylu życia),

do decydowania o sobie,

do odmowy i stawiania granic,

do zadbania o siebie

i do wypoczynku.

Płakać mi się chciało.

– Proszę państwa, jest jeszcze tak, że mamy prawo do zaspokajania swoich potrzeb. Te potrzeby są zazwyczaj takie same dla każdego:

potrzeba wyrażania siebie (swoich opinii i uczuć),

potrzeba odpoczynku,

potrzeba miłości, bliskości i ciepła,

potrzeba bycia z ludźmi,

potrzeba intymności, samotności i własnej przestrzeni,

potrzeba rozrywki,

potrzeba samorealizacji,

potrzeba sprawiedliwego traktowania,

potrzeba wolności,

no i oczywiście potrzeby fizjologiczne.

– Każdy z nas – mówiła dalej – ma swoje terytorium. Terytorium fizyczne, które oznacza nietykalność; potrzebujemy własnej przestrzeni w domu, pokoju, na biurku, w biurze; fizyczne granice naszego terytorium wyznaczają naszą własność. I terytorium psychiczne: to nasze potrzeby, cele, wartości, myśli, uczucia, opinie, zainteresowania, ideały i tajemnice. W ramach granic psychicznych jest nasza intymność. Mamy prawo do zaspokajania własnych potrzeb w obrębie naszego terytorium.

Jeśli nie mamy granic – ciągnęła Krzeczółko, a ja każde słowo spijałam z jej ust z otwartymi oczami – nie mamy terytorium. Nasze sądy, opinie i wartości zlewają się z cudzymi. Większość ludzi ma granice półotwarte. Jednych rzeczy potrafimy bronić lepiej, na przykład wartości, ale słabo wychodzi nam egzekwowanie prawa do wypoczynku. Jeśli nie dajemy sobie prawa do odmowy, to żądania innych potwornie nas wkurzają. Czujemy bowiem, że jesteśmy zobowiązani zrobić to, o co nas poproszono. Nie wiemy, że możemy po prostu powiedzieć „nie” i się nie tłumaczyć.

Wieczorem wróciłam do domu i okazało się, że moja współpracowniczka nie przygotowała scenariusza do programu, choć miała to zrobić. Następnego dnia od rana przez sześć godzin musiałam przepytywać Darka Kordka i Jurka Owsiaka, a nie dostałam skryptu. Perspektywa powiedzenia: „ty, Monika, ale ty nie zrobiłaś swojej części zadania” po prostu mnie przerażała. Nie spałam w nocy. W tramwaju żałowałam, że na iPodzie nie mam Sepultury.

Powiedziałam: „chodź, porozmawiamy”, a ona jakby wyczuła pismo nosem, że coś niedobrze. „Monika – mówię – to jest nieprzygotowane”. A ona, że przecież ja sama sobie wszystko piszę, że Asia jej wysyła od kilku dni zdjęcia, że przerzuciła tony stron w internecie.

Okropne to było dla mnie, bo ja tu z życiową postawą „nie wiesz, co robić, przepraszaj”, ale w duchu myślę sobie: bądź asertywna, jak raz się postawisz, to potem będziesz miała spokój, granica obroniona.

Ale tak naprawdę to było mi jej szkoda.

Szkoda, że nie było mi szkoda siebie, kiedy leżałam całą noc napięta jak struna.

* * *

Idę do terapeuty indywidualnego Anety i opowiadam mu o tym. Szczególnie że po tej nocy nieprzespanej po prostu odwołałam wizytę w ośrodku, mówiąc, że przedłużyły mi się nagrania, bo byłam tak wykończona tym wszystkim, że chciałam tylko leżeć na kanapie i obserwować oczami amerykańskie filmy o dobrych naiwnych dziewczynach, które zakochują się w złych stomatologach, albo o adopcji, aborcji i więzieniu.

Opowiadam Anecie całą tę historię, że scenariusz, program, nie mogłam spać, musiałam z nią porozmawiać i jak jej to powiedzieć, i w ogóle jak w takiej sytuacji zrobić odcinek.

A Aneta mnie słucha i mówi tak:

– No to niezłą odpowiedzialność sobie pani narzuciła. I za pracę, którą koleżanka miała wykonać, i za rozwiązanie tej sytuacji, i jeszcze za nią, podczas tej rozmowy. Całkiem sporo.

W ogóle na to nie wpadłam.

I Aneta powiedziała coś jeszcze:

– Kiedy rozmawia pani ze swoim partnerem i mówi mu o swoich potrzebach, to od razu z jakąś propozycją pani to robi. A wystarczy, że pani powie, jak się czuje, nie musi pani wcale wymyślać rozwiązań.

Tematy konwersacyjne

Na okładce mojego dziennika z tamtego czasu jest zdjęcie. Japonka przebrana w plastikową zbroję wojowniczki anime stoi sama w pokoju, na drugim planie okno wychodzące na ścianę. Kompletna pustka. Zdjęcie podpisane jest: Priss Asagiri z anime nie ma przyjaciół, większość czasu spędza sama ze sobą i takie życie jej odpowiada. Jej strój pomalowany niebieskim, czerwonym i ciemnoszarym kolorem wyposażony jest w ładunki wybuchowe.

Lepiej bym tego nie ujęła.

To ja.

* * *

– …bo wszystkim potrzebni są ludzie dookoła.

Patrzę w buty. Teraz moja kolej.

– Mnie nie są – mówię cicho. – Nie chcę ich dookoła siebie. Ludzie mi przeszkadzają, męczą mnie. Męczy mnie czyjaś obecność. Najlepiej się czuję sama i w ogóle w nocy. I najchętniej tobym w ogóle nie wychodziła i z nikim nie rozmawiała.

Ala alkoholiczka niepijąca od czternastu lat patrzy na mnie uważnie i mówi:

– To nieprawda. Tak nie jest. Każdy potrzebuje ludzi. Ty też potrzebujesz.

* * *

Tak było co weekend.

Przychodziła sobota, M. był w studiu czy w Sopocie, ja budziłam się rano, ładna pogoda, i myślałam: muszę się z kimś spotkać. Nie mogę tak sama siedzieć w domu. To jest niezdrowe.

Ciskałam się mniej więcej do piętnastej, bardzo niezorganizowana ze zdenerwowania, czytałam „Wysokie Obcasy”, przelatywałam w głowie listę osób, z którymi mogłabym / powinnam się spotkać, bo przecież nie wolno tak siedzieć w domu, bo to niezdrowe. Że może Marta. Albo może Kasia. Że powinnam zadzwonić. Wystarczy zadzwonić.

Około piętnastej błagałam samą siebie, żebym mogła nie wychodzić, tylko włączyć telewizor i jeść sernik.

Robiłam to z poczuciem klęski, bo przecież powinnam była wyjść i z kimś porozmawiać.

Problem polegał na tym, że ludzie mnie bardzo nudzili.

Nie byłam nigdy bossem kontaktów międzyludzkich. Nawet jak zaczynałam pić, to piłam sama w pokoju i pisałam albo sobie wymyślałam.

W ogólniaku, owszem, zaczęło mi ciążyć, że nie bardzo jest z kim rozmawiać, i zaczęłam pisać listy. Miałam mnóstwo korespondencyjnych przyjaciół z ogłoszenia w czasopiśmie „Filipinka”.

Było to o tyle wspaniałe, że od dwunastego roku życia byłam czymś raczej niezwykłym. Byłam z telewizji.

Gdziekolwiek bym się zjawiła, czy to w nowej szkole, czy na obozie językowym w Miętnem, czy na koloniach w Kortowie, zanim zdążyłam cokolwiek powiedzieć, cokolwiek zrobić, byłam już z telewizji i koniec.

Oznaczało to mniej więcej, że nie mogę słuchać Toola, czytać Schizofrenii Kępińskiego i palić dużo papierosów, oznaczało to, że byłam wydmuszką samej siebie pozbawioną właściwie tego, co było mną. Bo każdy już sobie zdążył na mój temat wyrobić opinię. A telewizja to jest ładny świat z zagranicy.

I tylko jak te listy pisałam, to byłam sobą.

Od zawsze czułam, że jestem kimś lepszym niż ta osoba z telewizji, dwuwymiarowa i uśmiechnięta. Pamiętam, jak producentka jednego z programów powiedziała: „musisz zacząć nosić kolorowe ubrania, bo ty zawsze jesteś tak na szaro ubrana”. A ja chciałam być na szaro, ja miałam ręce żyletką pocięte.

Więc ludzie się mnie bali, bo byłam czymś innym, a ja bałam się ich, bo wyczuwałam ten stadny osąd, Jagienka z Falenicy, na zawsze bez chłopaka, bo z telewizji, dziwoląg. I nie miałam kiedy nauczyć się rozmawiać.

* * *

– Bo ja – mówi Sławek – ja, wiecie, próbowałem u siebie w warsztacie rozmawiać tak, jak my tutaj rozmawiamy. O emocjach. I szczerze. Bo w sumie to wydaje mi się, że inaczej rozmawiać nie ma sensu, ja się nie czuję, jakbym rozmawiał, jak mi facet z drugiej zmiany mówi o pasku klinowym. Więc próbowałem i z nimi, nawet tak, że mówię: „Janek, ty chyba czujesz złość”. Ale oni się śmieją ze mnie i mówią, że jestem aowcem. A ja na AA nigdy nie byłem. Z nimi tak się nie da rozmawiać. W ogóle nie da się tak rozmawiać z ludźmi, jak my tutaj na terapii rozmawiamy.

* * *

Najgorzej to było już potem, na tych wyjazdach z pracy. Jak jechaliśmy na dwa tygodnie nad morze czy w góry. Ja ich lubiłam, naprawdę, tych moich kolegów. Bardzo. Chciałam, żeby oni też mnie lubili. Chciałam wszystkich pytać, każdego z osobna, czy mnie lubi, bo czułam się od nich gorsza.

Bo nie umiałam tak żartować z robienia laski jak oni, a wydawało mi się, że powinnam, że wtedy byłabym superspoko.

A tak tylko siedziałam w busie z tyłu i czekałam.

I żeby jakoś wytrzymać, to piłam najpierw jedno piwo, potem drugie. I przynajmniej coś tam odpadało we mnie, chociaż nic nie mówiłam.

Ale pamiętam, jak pojechaliśmy do Mikołajek, zrobiliśmy sobie ognisko wieczorem i Kasia zaproponowała taką zabawę (bo my tam się cały czas bawiliśmy na tych wyjazdach, była na przykład zabawa w obrażanie matek, bo tego nie wolno robić, to jest najgorsze, więc zaczęliśmy się bawić, kto najlepiej, najbardziej wielopiętrowo obrazi cudzą matkę i zaczynało się od: „twoja matka jest parkingowym na poziomie motyla”), że każdy ma opowiedzieć najgorszą, najbardziej wstydliwą rzecz, jaka mu się przytrafiła.

Strasznie mi się to podobało. Większość była oczywiście o tym, jak ktoś nie zdążył do toalety. Ja bardzo lubię żarty z kupy, i z Niemców też, ale w tej zabawie fascynujący był nie tyle ten moment fekalny, ile raczej to, że mówisz o czymś, czego się wstydzisz. Że mogą ci się przydarzać rzeczy nieskładne, niezborne.

To był taki czas, kiedy zapytana, czy coś znam, odpowiadałam, że znam, bobym się spaliła ze wstydu, jeśli miałabym się przyznać, że nie. To było, jak miałam dwadzieścia kilka lat, moment najgorszy, moment, w którym już nie jesteś romantycznym nastolatkiem, ale poddawanym bezlitosnej ocenie kolegów zawodnikiem w wyścigach coolnessu.

A ja się czułam jednym wielkim totalnym błędem, wstydem, brakiem celu i brakiem zainteresowań.

Więc kiedy mnie ktoś o coś pytał, to zanim odpowiedziałam, migał mi przed oczami komunikat: KRYSTYNA. TY SIĘ NA NICZYM NIE ZNASZ. I NICZYM SIĘ NIE INTERESUJESZ.

Jednak to nie była prawda.

Zaczęłam się interesować, o czym ludzie rozmawiają.

Ponieważ nie mogłam zrozumieć, jak to się dzieje, że ludzie rozmawiają, zaczęłam kolekcjonować i spisywać tematy konwersacyjne.

Zorientowałam się, że są tematy, które ożywiają. Osoby nieznające się nagle zaczynają rozmawiać, dajmy na to, na przyjęciu, i ta rozmowa przybiera taki obrót przyjemny dla wszystkich, że nawet ci, którzy zazwyczaj się nie odzywają, też zabierają głos.

Nie ma to nic wspólnego z tak zwanym smalltalkiem. To nie jest wymiana zdań ze sklejki stworzonych na potrzeby zapełniania ciszy. Interesowały mnie momenty, w których dochodziło do pojawienia się autentycznego zainteresowania, prowadzącego w efekcie do tak zwanej ciekawej rozmowy.

Odkryłam to, kiedy siedzieliśmy na plaży w Sopocie podczas takiego właśnie wyjazdu. Było już późno, zawodnicy od żartów z robienia laski poszli spać zmorzeni alkoholem, na placu boju została przypadkowa mieszanina, kilka osób z naszej ekipy, dwóch dźwiękowców, kolega prezenter i operator.

Nie wiem, jak to się stało, że zaczęliśmy mówić o bogu.

Pewnie zaczęło się od pijackiego „a ty jesteś wierzący?”, na które ktoś odpowiedział z namaszczeniem.

Z plaży zeszliśmy, kiedy już świtało. Całkiem przetrzeźwieni.

Każde z nas, jak tam siedzieliśmy, miało, okazało się, swoją intymną koncepcję boga. Porównywaliśmy je. Kiedy ktoś kończył mówić o tym, jak przestał chodzić do kościoła, zaczynał następny.

Do tego, żeby mówić o bogu i o tym, jak go pojmujesz, nie musisz mieć wyższego wykształcenia i przeczytanego całego Lacana. Nie musisz stracić cnoty, być ładnym ani specjalnie bystrym. To może powiedzieć każdy. Ponieważ to, jak pojmujesz boga, jest sprawą ducha. I każdy ma na ten temat coś do powiedzenia, a przynajmniej tak mi się wydaje, bo oczywiście mogę być w błędzie i są osoby, którym trzy razy trzeba powtórzyć, że nie chodzi o księdza.

Najlepsze tematy konwersacyjne to te najbardziej uniwersalne. Im więcej osób mogłoby wziąć udział w rozmowie, tym dłużej może się ona toczyć i tym jest lepsza.

Zdałam sobie sprawę, że lista tematów konwersacyjnych jest czymś w rodzaju systemu filozoficznego. Im wyżej jakiś temat znajduje się na liście, tym jest ważniejszy. Pierwsza trójka, która uruchamia największą liczbę uczestników i sprawia, że konwersacja się rozrasta, według moich obserwacji wygląda tak:

bóg,

matka,

miłość / seks.

Dalsza lista tematów konwersacyjnych wygląda tak:

farbowanie włosów,

jedynacy,

homoseksualiści,

komórki i dzwonki telefoniczne,

samochody,

dlaczego nie lubimy sylwestra,

fobie (mój ulubiony),

duchy,

nauczycielki od matematyki,

menstruacja,

pogoda,

Rosja,

przyjaciółki z dzieciństwa,

co piekła babcia,

o czym rozmawiać z taksówkarzem.

W pewnym momencie przestałam je gromadzić, czego bardzo żałuję.

Stało się tak zapewne dlatego, że nauczyłam się rozmawiać sama z siebie.

Osobie, której nie znam, zadaję trzy pytania.

Jak masz na imię?

Skąd jesteś?

I kiedy już zostają przełamane lody, bo pytanie o pochodzenie i rozmowa o pierwszym miejscu zamieszkania daje zaczyn biografii, ośmiela, osadza w miejscu, wtedy pozwalam sobie czasem na trzecie:

Jakie jest twoje wewnętrzne zwierzę?

* * *

Być może Ala alkoholiczka niepijąca od czternastu lat miała totalnie rację.

Ponieważ w ciemnej nocy przychodził taki moment, kiedy siedziałam w internecie i marzyłam, żeby napisać do kogoś, żeby tak mi się wylało nagle: „dlaczego nie śpisz? Czy też masz takie czarne gałęzie przed oczami? Czy płaczesz po tym, jak się masturbujesz? Chciałabym, żebyś mnie kochał. Chciałabym, żebyś myślał o mnie teraz”.

Było we mnie takie marzenie, że gdzieś są osoby, które czują ten moment bez słów, taki, który łatwiej opowiedzieć czarnym kolorem albo ryciną z książki z sześćdziesiątego piątego roku, kiedy inaczej w druku nasycano fotografie i one wybuchają i pęcznieją jak grzyby atomowe. Jak niepokojące wybuchy.

Takie marzenie, że jest osoba, która nie wstydzi się, że myśli, że lepiej, żeby za symbolem było tylko przeczucie czegoś, a nie dosłowne analizowanie, i z którą o przeczuciach tego symbolu mogłabym w nocy rozmawiać.

To była tęsknota.

I kiedy się upijałam, to łatwiej było mi się do tego dostać i trochę zaczynało mi się kręcić w głowie, i czułam się bardziej pewna siebie. I podobała mi się ta płynność, ta nieokreśloność.

Rzeczy, o których nikt nie mówił

Nikt nie mówił, że zajebiście tęskni do tego, żeby zmienić stan świadomości.

Nie bardzo pamiętam, czy w tym czasie była we mnie potrzeba ulgi. Czy była ta straszna chęć, żeby świat się zmienił.

Pamiętam jednak, że nikt o tym nie mówił.

Śniły mi się rzeczy.

Śniło mi się, że miałam marihuanę poutykaną w szparach mieszkania i musiałam szybko ją wyciągać, bo ktoś wracał do domu.

Śniło mi się, że byłam na imprezie i paliłam. I bardzo to było smutne, kiedy budziłam się rano, bo czułam, że zawiodłam samą siebie.

Nauczyłam się, że nie mogę mówić, że marzę o uldze i że nie chce mi się dzwonić do koleżanki, nie chce mi się iść na mityng. Że chcę, żeby mi się zakręciło w głowie.

Raz.

I drugi.

Że chcę po prostu nie myśleć.

Że czuję, jak narasta we mnie bardzo dużo, a ja nie chcę być odpowiedzialna, nie chcę prowadzić dzienniczka uczuć.

Tak żałuję, że nie mogłam tego wszystkiego powiedzieć.

Nikt nie mówił o seksie.

A przecież mogłabym obstawić, że większość z nas w życiu nie odbyła stosunku na trzeźwo.

Nikt nie mówił o tym, jak trudno będzie odczuć podniecenie bez wstydu. Nikt nie mówił, jak na trzeźwo skonfrontować się z tym rubasznie wyśmiewanym, obleśnianym na każdym kroku czymś.

Siedzieliśmy tam, kobiety i mężczyźni, i nie było na to miejsca. Może właśnie dlatego. Może powinny być jakieś podgrupy, nie wiem.

Ale nikt o tym nie mówił.

O tym, jak to zrobić, i że masturbacja nagle wydaje się prostsza niż cały ten taniec, który na trzeźwo przestaje być tańcem, który staje się obnażeniem, w trakcie którego trzeba po raz pierwszy spojrzeć na czyjeś stopy, dać się dotknąć w ogóle, nie myśląc o tych wszystkich scenach z pornosów, kiedy oni spuszczają się dziewczynom na twarz, kiedy biorą je od tyłu, kiedy chcą tylko, żeby im zrobić laskę.

Osoby z marginesu

„Nie możesz tak pisać – powiedziała matka. – Przecież nie jesteś osobą z marginesu”.

– Dlaczego nie pijesz? – zapytał mnie Eryk na OFF Festivalu w gastrostrefie.

– Bo jestem alkoholiczką – powiedziałam szybko.

– O jezu, ale nie musisz tak ostro od razu!

To było w grudniu, w zeszłym roku. Zdjęłam słuchawki od iPoda i kurtkę i siedziałam, czekając, aż zacznie mnie malować. Była spóźniona i zziajana.

– Jezu, sorry, bo ja dzisiaj nie spałam w domu, taką piękną sukienkę kupiłam w Zarze, mówię ci, cała z czarnej koronki, ale jestem nieprzytomna, spotkałam się wczoraj ze Szczepanem w Planie i trochę popiliśmy. Ale super impreza była. Pójdziesz kiedyś ze mną na imprezę, prawda?

Nie wiem, czy dlatego, że byłam zmęczona i nie chciało mi się nic wymyślać, czy dlatego, że zwyczajnie nie chciałam iść z nią na imprezę, powiedziałam po prostu:

– Wiesz, ale ja nie piję, więc raczej impreza to tak nie bardzo.

– Jak to nie pijesz?! W ogóle?! – Aż się odwróciła i przestała szukać pudru. – Ale nie jesteś chyba alkoholiczką?

Poprzednim razem kiedy ją widziałam, mówiła, że idzie wieczorem na plac Zbawiciela. Jestem pewna, że nie piła wtedy herbaty ani kawy. Nikt nie pije herbaty i kawy, kiedy spotyka się z ludźmi. Kiedy bierzesz colę, pytają cię, czy jesteś samochodem. Chociaż nie, trochę się zmieniło, odkąd w klubach pojawiła się club mate, mało słodka i z kofeiną, dzięki której mija zmęczenie. W ogóle trochę się zmieniło.

Wiem, że „wszyscy piją” to nieprawda.

Ale co druga osoba, której nie znam zbyt dobrze, a która chciałaby się ze mną zaprzyjaźnić, pisze do mnie na fejsbuku: „to może umówimy się kiedyś na piwo?”.

Jebało od niej przetrawionym alkoholem.

– No właśnie jestem – powiedziałam ze śmiechem.

– No coś ty?! Naprawdę? Jesteś alkoholiczką?!

Już wiedziałam, co będzie za chwilę grane. Nie pomyliłam się.

– No ja też lubię popić, ale nie mam z tym problemu. Nie piłam kiedyś trzy miesiące i luz. Ale mój były chłopak miał matkę taką naprawdę alkoholiczkę. Nie wstawała z łóżka, trzeba było do niej wzywać pogotowie, wiesz.

– Wiem.

– Też tak miałaś?

Nie zdążyłam odpowiedzieć. Ona już wiedziała, że też tak miałam, bo przecież jestem naprawdę alkoholiczką, więc wiadomo, że tygodniami leżałam obszczana w łóżku i trzeba było do mnie wzywać pogotowie, i dobrze, że nie jestem bezdomna. To jest naprawdę alkoholik. To, że ona pije cztery razy w tygodniu, że obudziła się rano w hotelu z mężczyzną, którego dobrze nie zna i być może nie lubi, ale za to piła z nim drinki w Planie, a potem byli w Przekąskach Zakąskach, to, że rano wypili winko (o czym wspomniała, nakładając mi podkład na twarz) – to przecież nic nie znaczy.

Poznałyśmy się, powiedziałam jej, więc teraz będzie mogła mówić na imprezach, że zna kogoś, kto naprawdę jest alkoholikiem. Naprawdę.

Znam to. Ja nie byłam alkoholiczką, bo nie piłam tyle co Krzyś.

Krzyś był. Codziennie wypijał dziesięć piw i wódkę, podczas gdy ja piłam przecież tylko trzy razy w tygodniu. Ja tylko umawiałam się na piwo z Kasią. No chciałam się z nią spotkać po zajęciach w Instytucie Filozofii. Przecież nie będę piła soku.

Ja, która codziennie piłam piwo w barze piwnym Kuźnia, a na grilla w pracy kupowałam pięć piw – nie byłam przecież alkoholiczką, nie ja. Ja, która słuchałam Beastie Boys, robiłam wywiady z Jamesem Hetfieldem, tańczyłam w Piekarni na imprezach bigbeatowych i malowałam oczy cieniem Christian Dior, ja nie byłam alkoholiczką.

Siedzę w Planie. Naprzeciwko mnie jeden z warszawskich kaowców, właściciel trzech fajnych lokali, do których w wakacje przyjeżdżam na swoim holenderskim rowerze. Nie pije osiem lat. O szesnastej zaczną tu przychodzić różne osoby, które nie chcą siedzieć w domu, które chcą się spotkać. Może będzie Patryk, lat dwadzieścia jeden, lider hipsterskiego zespołu, w zeszłym roku zagrał na czterech zagranicznych festiwalach. Patryk, który cierpi na depresję, od szesnastego roku życia bierze psychotropy i ma fajne tatuaże. Patryk, który od ponad trzech lat wie, że jest alkoholikiem. Teraz pije. Ostatnio nie pił przez dwa miesiące.

Może przyjdzie kilka osób, które interesują się modą, robią ubrania i w sezonie siedzą na murku z kolejnymi piwami w kubkach po coca-coli.

Może Oskar, lat dwadzieścia trzy, który już dwa razy stracił pracę w telewizji, nie skończył studiów i wkleja na fejsbuku swoje zdjęcia stylizowane na Marka Hłaskę. Raz na jakiś czas ogląda film Żółty szalik i się tym chwali. Jego kolega, kiedy powiedziałam, że nie piję, bo jestem alkoholiczką, popatrzył na mnie z wyższością i stwierdził: „nie ma takich osób. Gdybyś była alkoholiczką, tobyś piła”.

Musiał tak powiedzieć. Inaczej nie mógłby spokojnie codziennie się zachlewać w swoim idealnie skrojonym garniturze à la Franz Ferdinand.

Pamiętam, jak wchodziłam do studia i starałam się robić wszystko, żeby nie oddychać. Tak samo jak ona. Czułam ten syf w gardle, ten przetrawiony alkohol, żywy dowód na to, że pragnęłam, jak zwykle, żeby noc się nie kończyła. Jeszcze nie za każdym razem urywał mi się film, ale już nie wyobrażałam sobie, że w ogóle istnieje jakiś inny sposób spędzania wolnego czasu niż impreza. Tak, dużo chodziłam do kina, tak, słuchałam płyt, i tak, czasem nawet jeździłam na rowerze na wycieczki. Ale żeby być z ludźmi, rozmawiać z nimi, tańczyć, bawić się bez alkoholu – nie wyobrażałam sobie tego. Skoro wychodzę na miasto, to nie po to, żeby pić wodę.

Pamiętam, że starałam się nie oddychać, ale pamiętam też Piotrka, kierownika produkcji, i to, co powiedział na grillu tuż po tym, jak otworzyliśmy telewizję. Że wiedział, że to będzie fajne miejsce, po tej rozmowie o piwach zero trzydzieści trzy, kiedy zastanawialiśmy się, po co się je produkuje, i Rafał powiedział: „bo kiedy codziennie wieczorem wypijam trzy piwka, to mam jeszcze ochotę na czwarte, ale już wiem, że go nie dopiję. I wtedy otwieram małe”.

Schodzę do toalety w Planie i na ścianie widzę napis „Po co mi ta ostrość?”.

* * *

„Nie możesz wydać tej książki – powiedział mój ojciec. – To ci zniszczy życie”.

Bo przecież alkoholik pije wódkę w krzakach, a nie że pięć drinków w barze Studio.

Bo przecież narkoman nie pali jointów z kolegami, grając w Guitar Hero.

Bo przecież w ogóle od marihuany nie można się uzależnić.

Bo przecież kiedy powiem: „Janek sprzedał całą swoją kolekcję płyt, żeby mieć na dragi”, to wiadomo, to brzmi od razu jak dzieci z dworca Zoo. Tylko że Janek jest wesoły, gra w zespole, interesuje się bałkańskim folkiem i nie domyśliłbyś się. Że jest narkomanem. Bo przecież jest czysty. Bo przecież chodzi do pracy. Bo przecież nie wciąga codziennie.

Tylko sprzedał swoje płyty.

Nie bardzo rozumiem, dlaczego napisanie, że to się da zrobić, że da się pójść na terapię i żyć na trzeźwo, że jestem żywym człowiekiem, który to przeżył, miałoby zniszczyć mi życie bardziej niż te poranki ze straszliwym dołem, palącym słońcem wkradającym się pod powieki i zgubionym szkłem kontaktowym. Ze wstydem. Jak miałoby mi to zniszczyć życie bardziej niż bycie w ciągu. W ciągu, którego nawet nie widać, bo przecież to normalne, że po imprezie w Tysiąc Pięćset pijesz rano browar, żeby nie rozwaliło ci głowy od środka, a wieczorem znowu idziesz na tańce i przecież nie na trzeźwo, a jeśli wyjeżdżasz na wakacje all inclusive i do śniadania pijesz drinki, a wieczorem jeszcze z siedem, to przecież to są wakacje, a nie ciąg alkoholowy.

Ale rozumiem, o co mu chodzi.

Rozumiem, bo Ilona Felicjańska już do końca życia będzie TĄ ALKOHOLICZKĄ i na forach internetowych wypisują o niej rzeczy straszne.

Tylko, widzisz, ja pamiętam cały czas ten moment, kiedy stwierdziłam, że basta, że naprawdę mnie to do niczego nie doprowadzi, i szłam po ulicy przygnębiona słowem „alkoholik”. I czułam ten stygmat. Tę szkarłatną literę. Gorszość. Bezdomność. Smród. Przegrane życie.

Więc piszę to też po to, żeby oswoić to słowo. Pewnie, nie ma się czym chwalić. Ale nie można udawać. Ja nie mogę udawać, bo kiedyś szłam ulicą i myślałam o stygmacie.

Ale chcę powiedzieć, że warto. Bo teraz jestem ładna. I tak, wychodzą ze mnie wszystkie demony, które latami zagłuszałam, ucieczka odbija mi się już kolejny rok czkawką, codziennie coś, codziennie przez godzinę wszystko źle. Ale nie muszę się wstydzić. I nie chcę się wstydzić.

* * *

Oglądam Ewę Drzyzgę na TVN Player. Hurtowo. Dwa razy w tygodniu jest odcinek o uzależnieniach, chociaż nikt ich tak nie nazywa. Odcinki mają wesołe, często rymowane, tytuły.

Moja dziewczyna z melanżem przegina.

Ja cię kocham, a ty pracujesz.

Biorę kąpiel dziesięć razy dziennie, żeby nie umrzeć.

Jak imprezuje ćpunka z gimnazjum.

Siedź w solarium ile wlezie, będziesz gwiazdą na imprezie.

Jak strzelanki na kompie rozwijają twojego faceta.

Zajadam pół tony, wafle, mięsa i batony.

Dwa razy w tygodniu, w popularnym programie walczącym o oglądalność. Kobieta, która sprzedała telewizor narzeczonego, żeby mieć na nową sukienkę, bo skończyły jej się karty kredytowe. Chłopak, który przez tydzień nie wstawał od komputera; jego dziewczyna powiedziała, że już trochę śmierdział. Dziewczyny z solarium, o skórze pięćdziesięcioletnich kobiet, którym wydaje się, że są blade. Smutna okularnica zamykająca się w pokoju, żeby zjeść bochenek chleba z żółtym serem i cztery budynie.

Mieszkają w całej Polsce.

Są w twoim bloku, twojej klasie, pracy. Siedzą z tobą w przychodni. Jadą z tobą tramwajem. Nie radzą sobie z nałogiem.

Jesteśmy tacy sami. Identyczni. Nie ma między nami żadnej różnicy, wybieramy tylko inne rodzaje broni, żeby przestać czuć, żeby zapomnieć o sobie i o tym, jak bardzo wszystko źle robimy, jak bardzo nie potrafimy sobie poradzić, jak bardzo jesteśmy najgorszymi ludźmi na świecie.

Najgorsze jest to, że wstyd przyznania się, że rezygnujesz i idziesz się leczyć, jest większy niż wstyd nałogu.

Mogę się tylko domyślać, że to przez ten stereotyp. Są dwie możliwości: albo jesteś fajny i pijesz to wino na wernisażach, a potem trochę przestajesz być fajny, bo nie można na tobie polegać, ale cały czas ciężko uwierzyć, że jesteś alkoholikiem, albo jesteś alkoholikiem i jesteś bezdomny i bez pracy, ewentualnie możesz być pięćdziesięcioletnim pisarzem lub profesorem. Innych rozwiązań nie ma. A jeśli jesteś niepijącym alkoholikiem, to znaczy, że chodzisz na te dziwne mityngi, na których nie wiadomo, co się wyrabia, ale wiadomo, że to jakaś sekta, i na pewno wszyscy macie pastelowe ubrania i być może czytacie psalmy.

W magicznej zagranicy jest inaczej. Tam walka z nałogiem ma twarz Russella Branda, komika o wyglądzie gwiazdy rocka, który napisał o sobie i ma cały pakiet, narkotyki, alkohol, depresja, zaburzenia jedzenia. Tam walka z nałogiem ma twarz supercool suicide girl, Kat Von D, tatuażystki i niegrzecznej modelki.

D. powiedział mi kiedyś, że tyle gra w gry komputerowe, że wie, że to nałóg. Że obiecuje sobie, że nie będzie, bo jest przez to niewyspany i wkurwia się, że traci czas. Ale nie może przestać.

– A nie myślałeś – zapytałam znad kieliszka szampana – żeby pójść na terapię?

– Wiesz co – powiedział D. – może i myślałem. Ale mam kilku znajomych, którzy mieli problemy z różnymi rzeczami i poszli na terapię. I nie wiem, czy zauważyłaś, ale ludzie, którzy przeszli terapię, są strasznie smutni. Niby fajnie, fajnie, ale jest jakaś taka zasłona, taka mgła jakby ich spowija. I trzeba przy nich uważać. Więc to chyba nie dla mnie.

Alkoholiczka

Przez rok tego nie mówiłam. „Nie, dziękuję” i że biorę leki. Albo że nie piję. I jakoś nikt się nie dopytywał.

Aż któregoś wieczora w Sopocie poszliśmy do kolegi mojego chłopaka. Już miałam tę kartkę z zaleceniami, na której było napisane, że nie, że trzeba w ogóle unikać widoku i zapachu alkoholu, ludzi pijących et caetera. Ale oczywiście postanowiłam być mocniejsza niż mocna, jak zawsze. Nie chciałam, żeby mojemu chłopakowi było przykro. Już robiłam na sobie ten eksperyment i okazywało się, że kiedy ktoś wypija przy mnie kieliszek wina, dwa, mi to nie robi. Mogę siedzieć i rozmawiać.

Tego wieczora miałam zrozumieć, na czym polega różnica. Że kiedy siedzę z innym alkoholikiem, który chce się po prostu przy mnie napierdolić, to to już nie jest to samo.

– A ty czego się napijesz, Krysia?

– Ja wody.

– Wody?

– Tak, wody.

– A może winka jednak?

– Nie, wody.

– A co, ty nie pijesz w ogóle?

– No nie piję.

– A dlaczego?

– Bo nie piję.

Nie chciałam rozmawiać na ten temat z gospodarzem, który był trochę chamem, tyle że z Sopotu, i prawnikiem, co jeździ na desce. Na dzień dobry podzielił się z nami tym, że ma wino w kartonie pięciolitrowym, naprawdę wyśmienite, ale to może nie wystarczyć, to może on skoczy na wszelki wypadek po jeszcze jedno.

I skoczył.

Było nas cztery osoby.

Zapas.

Tę historię opowiedział już w połowie pierwszego kartonu. Musiało go wkurwiać, że nie piję. Dolewał sobie i mojemu chłopakowi, a mnie sznurował się brzuch.

– Czyli nie pijesz, bo nie pijesz, tak? – zapytał.

I gapił się na mnie, jakby to była jakaś próba sił, a nie spotkanie. Że on mi tutaj udowodni. Że ja mu tutaj nie będę nie piła na jego tarasie.

– Wiesz co? – Zaczęła się ta historia. – Ja też, wyobraź sobie, miałem kiedyś taki moment, że nie piłem. Pojechałem na wakacje z kolegą, niepijącym, terapeutą nawet. Do Chorwacji. I wiesz co? Obok nas na kempingu były akurat dwa małżeństwa zdecydowanie aktywnych alkoholików – zarechotał. – Po czterech dniach ten mój kolega nie wytrzymał i zrobił im wykład na temat uzależnień. I jedna z tych Angielek, bo to Anglicy byli, popatrzyła na niego i powiedziała: what a sad, sad man.

Nie odezwałam się słowem. A on bujał się na tym swoim plastikowym krześle i patrzył mi w oczy, jakby coś chciał ode mnie.

– What a sad, sad man – powtórzył i dolał sobie, kiwając głową.

Nikt mnie wtedy nie obronił przed tym chamem, jego żona chowała się w kuchni, mój chłopak, czynny alkoholik, robił się coraz bardziej zmiękczony kolejnymi kubeczkami.

Czułam już tylko, że boli mnie brzuch i że muszę natychmiast wybuchnąć płaczem. Zaczęłam płakać w połowie Bohaterów Monte Cassino i nie mogłam przestać przez najbliższe dwie godziny, czyli mniej więcej tyle, ile siedziałam jak na szpilkach w tej eleganckiej atmosferze. I bolało tak bardzo, że rano zdałam sobie sprawę, że nie zniosę więcej takich sytuacji. Więc moim jedynym wyjściem jest zrobić coming out jak homoseksualiści i lesbijki. I nie wstydzić się, kurwa.

Praca końcowa

„Zrób sobie zdjęcie – kazała mi terapeutka-guru, kiedy się zapisałam na terapię. – Zawsze każę pacjentom zrobić sobie zdjęcie na początku terapii i potem na nie patrzeć”.

Wtedy widziałam tylko zdjęcie.

Teraz uderza mnie w nim jakaś niewyraźność. Jestem niewyraźna jak Robin Williams w Przejrzeć Harry’ego Allena. Uśmiecham się, ale jest w tym jakieś otłuszczenie, czerwoność. Nie ma mnie. Nie ma mnie takiej, jaką jestem teraz i jaka się ze mnie zrobiła.

Teraz nawet jeśli mi smutno i mam zapalenie spojówek, to w moich oczach jest czujność z czułością.

Różnica jest kolosalna.

Historia mojego uzależnienia jest dosyć nietypowa, bo zaczyna się od picia w samotności, a kończy się czymś, co zwykło nazywać się piciem towarzyskim.

Po alkohol sięgnęłam, gdy miałam 14 lat. Z jego zdobyciem nie miałam problemu, w moim domu było go pod dostatkiem. Wszystkie uroczystości rodzinne i imprezy odbywały się z alkoholem. Bardzo długo wydawało mi się, że to naturalny sposób spędzania wolnego czasu.

Kiedy upiłam się po raz pierwszy sama, ogarnęło mnie poczucie nieopisanego wręcz szczęścia i ulgi. W okresie dorastania coraz bardziej doskwierała mi samotność. Nie miałam żadnej bliskiej osoby, a borykałam się z problemami dorosłych, które mnie przerastały. Kiedy upiłam się wtedy, poczułam się chyba pierwszy raz w życiu szczęśliwa i bezpieczna.

Zaczęłam upijać się przed szkołą.

Pierwszy raz film mi się urwał na ognisku szkolnym. Pamiętam duży dyskomfort i zaskoczenie.

W szkole średniej nauczyłam się pić alkohol z innymi, jednocześnie nie rezygnując z upijania się w samotności. Praktycznie od samego początku wyrobiłam sobie nawyk picia w ukryciu. Kryłam się przecież przed rodzicami. To, że potrzebuję więcej alkoholu niż inni, było dla mnie oczywiste. Z tego okresu pamiętam poczucie, że ci, którzy piją alkohol, są fajniejsi, są trochę poza prawem i mają bardziej interesującą osobowość. W tym przekonaniu tkwiłam tak długo, jak piłam.

W momencie kiedy zdałam na studia, sytuacja zaczęła mnie przerastać. Nie wyrobiłam w sobie żadnych alternatywnych do picia nawyków radzenia sobie z trudnymi sytuacjami, a pierwszy rok studiów był dla mnie wyjątkowo stresujący. Piłam z kolegami po wykładach, piłam ze strachu przed pierwszą sesją egzaminacyjną.

Kiedy poznałam mojego pierwszego chłopaka, zdałam sobie sprawę z tego, że nie wyobrażam sobie naszych kontaktów bez wspólnego chodzenia na piwo. W tym czasie zauważyłam też, że dzieje się chyba coś niedobrego, bo mój pokój zaczął być nieprawdopodobnie zaniedbany. Pod wpływem namowy mojego chłopaka zaczęłam ograniczać dni w tygodniu kończące się piciem. Nie zauważyłam jednak, przez myśl by mi nie przeszło, że jestem alkoholiczką.

Mogę powiedzieć, że wtedy alkohol stanowił centrum moich zainteresowań. Jego rodzaje i różne sposoby picia. Miałam poczucie, że bardzo dobrze się na tym znam.

Wtedy też zaczęłam pracę w środowisku, dla którego naturalnym sposobem rozładowywania napięcia, tudzież spędzania wolnego czasu, było picie. Miałam więc picie na studiach, picie w domu i picie po pracy.

Wszystkie kontakty o charakterze bliskości były dla mnie związane z piciem. Piłam z przyjaciółmi i piłam z moim chłopakiem. W tym czasie zdarzyło mi się pierwszy raz klinować, chociaż nie wiedziałam nawet, że to się tak nazywa. W moim słowniku nazywało się wtedy dwudniową imprezą.

Są różne metody. Na niektórych terapiach trzeba policzyć, ile mniej więcej się wypijało na jednym posiedzeniu, i pomnożyć to przez lata. Zawsze wychodzi coś takiego, że można było sobie kupić samochód albo dom. Robi wrażenie.

Na innych pisze się list pożegnalny do alkoholu.

Ponieważ rozstajesz się z czymś, co jest ci tak kurwa bliskie jak nic innego. Jest to twój magiczny płomień mocy, ratunek przed samotnością nocy i lękiem przed publicznym wystąpieniem, eliksir na walkę z tym, czego w twojej głowie nie wolno.

(Nie wolno nie wiedzieć. Nie wolno śmiać się za głośno. Nie wolno mówić o tym, co czujesz najdelikatniejszego, bo to pensjonarskie. Nie wolno nie mieć planu. Nie wolno się skarżyć. Nie wolno nie wychodzić z domu i nie wolno mówić, że sobie nie radzisz. Nie wolno mówić o tym, że wyobrażasz sobie, jak ktoś cię obraża i potem jesteś zły przez cały dzień. Nie wolno nie zrobić remontu, nie wolno nie mieć prawa jazdy, mimo że każdego dnia przez twoje miasto sunie korowód maszyn, w których siedzi jedna osoba. Nie wolno powiedzieć, że nigdy nie byłeś na festiwalu za granicą).

Pożegnać się z tym, co daje ci siłę i oddech, co na chwilę robi z ciebie osobę elegancką, rozmowną i pełną sukcesu, podczas gdy bez tego chcesz leżeć w łóżku albo grzebać w śmieciach i modlisz się, żeby nie trzeba się było odzywać.

To jest zajebiście trudne.

To jest członek rodziny.

To jest twój najlepszy przyjaciel. Matka. Kocyk. Dom. Miłość.

Tak jest.

Tylko głupio raczej o tym powiedzieć, lepiej o tym pożartować w chłopięcej literaturze.

Dlatego pisze się list pożegnalny do alkoholu. Dlatego bycie z nim albo w pobliżu przypomina natykanie się na swojego byłego.

Rozstanie zawsze boli.

Siedziałam i myślałam z żalem i przerażeniem, których teraz nie pamiętam, jak to? Mam pojechać na wakacje, powiedzmy, do Portugalii i nie pić miejscowych win? Albo do Anglii i się piwa nie napić w pubie? Jak to?

No ale to jest tak samo, jak kiedy idziesz do sklepu i nagle widzisz oliwki, zawsze przecież kupowałaś oliwki dla niego, i się rozklejasz. A potem mija pół roku i nie pamiętasz. No, może trochę.

A po roku nie wiesz, jak mogłaś z nim być. I to działa trochę tak samo.

Żałoba trwa mniej więcej rok.

Elisabeth Kübler-Ross sklasyfikowała pięć etapów żałoby, które nie następują po kolei, tylko się przeplatają, i to właśnie trwa rok.

To zaprzeczenie („nie, nie mam żadnego problemu, Antoni ma problem, bo pije codziennie, ja nie piję codziennie, a od marihuany to na pewno nie jestem uzależniona”). Gniew, bunt („jak to kurwa, mam przestać palić? Jak mam pojechać na wakacje i nie pić browaru? Jak mam żyć w takiej sytuacji?”). Targowanie się, negocjacje („może jeszcze miesiąc i pójdę na terapię. A może w ogóle nie jest ze mną tak źle. Może ja będę teraz piła mniej po prostu”). Depresja. I akceptacja.

Z boku to wygląda zupełnie inaczej niż dla kogoś, kto jest w tym w środku i dla kogo jedyne życie toczy się, kiedy w końcu może się nie kontrolować, kiedy w końcu jest kolorowo, kiedy w końcu czuje jakieś emocje, bo normalnie trzyma je w kasie pancernej, żeby jakoś przetrwać.

Więc jeśli powiem komuś z zewnątrz, że trzeba przejść ŻAŁOBĘ PO UŻYWCE, to może to wynaturzenie robi się podwójne. Raz, że jak to, jestem alkoholiczką? Przecież to znaczy, że śmierdzę moczem i rzygam w metrze, przecież to znaczy, że trzeba się ode mnie odsunąć, że w moim mieszkaniu są sterty „Gazety Wyborczej” poprzetykane pleśniejącą sałatą i skalana kałem pościel poupychana po kątach. A dwa – jak to, muszę przejść żałobę?! Chyba w dupie mi się poprzewracało, przecież wystarczy przestać pić, MOŻE WSZYJ SOBIE ESPERAL?

O żartach z esperalu, które i tak słyszę cały czas, nie będę w ogóle wspominała, bo to jest dla mnie mniej więcej na poziomie twierdzeń, że kobieta ma dbać o dom i dzieci i nie powinna kandydować do sejmu, bo jest z natury kłótliwa. To opowieść o paleniu czarownic na stosie i tak się tego, proszę państwa, nie załatwia.

Na grupie ktoś kiedyś zapytał: „a jak właściwie definiuje się uzależnienie?”. Pani psycholog powiedziała, że jest wiele definicji, ale do niej najbardziej przemawia ta, że życie uzależnionego ogniskuje się na jednej rzeczy. Na tym, żeby zapalić, żeby się napić, na tym, ile kalorii zjadł, na tym, czy wygra czy przegra. Że to jest sens jego życia i najważniejsze w ciągu dnia. Często jest tak, że to nagroda za coś, dlatego najgorsze ssanie łapie nie wtedy, kiedy jest źle, ale kiedy właśnie jest sukces i nie można go podlać szampanem.

Jeśli nie mogę podlać sukcesu szampanem, to on jest nieważny.

Tak myślałam. Że bez tego szampana nie można się cieszyć, nie można tańczyć z nieznajomymi w gay friendly klubie, więc co to za radość.

Ten brak. Ten żal, że przecież obrona pracy magisterskiej powinna się skończyć nad Wisłą, najpierw z niezobowiązującym początkiem, że kupujemy po trzy piwa na głowę i jest nas w sumie cztery osoby, a potem patrzymy, jak czerwcowy zmierzch już się naprażył nad mostem, i idziemy dalej, gdzieś, gdzie są jacyś inni. I na Dobrej spotykam kogoś, kogo znam, ale słabo i być może w tramwaju udawałabym, że go nie widzę, i z rozmazanym uśmiechem rzucam mu się na szyję, i dużo mówię, i jest szczęście. A następnego dnia mimo kaca i ciężkości szczęście nie znika, bo nie wynikało tylko z siedmiu czy ośmiu heinekenów, ale z czegoś więcej, z sukcesu, małżeństwa, mieszkania.

Teraz mam ochotę tamtej głupiej sobie może nie nakopać w ryj, ale popatrzeć na nią z politowaniem. Naprawdę? Naprawdę skończenie książki, którą pisałam w pocie czoła przez sześć lat, nie jest wystarczającą nagrodą samo w sobie? Naprawdę przebywanie na tropikalnej wyspie, na której rosną kwiaty z kwiaciarni i po której chodzą zwierzęta z zoo, wymaga dodatkowego kopa? Naprawdę wejście na pachnącą ziemią i słońcem górę i zobaczenie wspaniałości wybrzuszeń krajobrazu i światów dziejących się na korze drzewa wymaga trzech tyskich? Naprawdę dostanie pracy nie jest tak pobudzające, że trzeba na ostatnich nogach wchodzić do taksówki, żeby zauważyć, że wydarzyło się coś pomyślnego i że to miłe, i życie potrafi być również przyjazne? Ale to mówi ktoś, kto tego już nie pamięta. To mówi ktoś z przyszłości, kto się nauczył, że rzeczy same w sobie są spoko, a nie ktoś, kto nie wie, jak się nazywa, bo mu zabrali kocyk.

Ale kiedy odebrałam od notariusza papier, że to mieszkanie jest jednak moje, że w księdze wieczystej napisali „Krystyna”, i jedna z tych rzeczy, o których mój ojciec mówi: „ja mam w głowie taką listę rzeczy, które powinnaś zrobić, ale ci o niej nie mówię”, została właśnie odhaczona – wtedy tego nie czułam. Wróciłam, mieszkanie było puste, a ja nie wiedziałam, co robić, i nie miałam z kim.

Wspomnienie picia piwa było jeszcze zbyt żywe, jeszcze nie zdążył wyrobić się we mnie nowy nawyk, mówił przeze mnie żal. To jeszcze była ta żałoba właśnie, to jeszcze było bardzo tupanie nogą, że jak to, jak to kurwa.

Nie byłam przyzwyczajona.

Nie wiedziałam, co się robi, co można zrobić inaczej. Jak uczcić.

Bo przecież nikt mi nie zabraniał uczczenia, tylko ja nie wiedziałam jak.

To słowo, „nawyk”, „habit”. Takie dziwne jest na początku poznawanie świata na trzeźwo. Odkrywanie rzeczy takimi, jakie są. Na przykład że kiedy spotykasz się z ludźmi, to trzeba trochę czasu, żeby zniknęło pierwsze skrępowanie, że ono się musi przełamać i że to jest naturalne. Owszem, znam takich, którzy otwierają się od razu i nawet na dzień dobry opowiadają ci, że mieli dwie skrobanki. Ale zazwyczaj potrzeba oswojenia. I ono trwa. I to jest właśnie normalne.

Uczenie się tego wszystkiego od nowa jest potworne. Czułam się jak Kaspar Hauser, jakby mnie promienie słońca raziły, moja pergaminowa skóra nie była przyzwyczajona, że można na trzeźwo.

I kiedy następnym razem pojechałam w góry, zdążyło już minąć tyle czasu, tyle siedzenia w domu, że czułam się trochę tak, jakbym jechała w góry pierwszy raz w życiu i nie wiedziała, jak się szuka noclegu w Bieszczadach.

Bo jest tak, jakbyś każdą z tych rzeczy – poznawanie dziewczyny, tańczenie, kochanie się z kimś – robił po raz pierwszy w życiu. Bo trochę robisz je po raz pierwszy w życiu, po raz pierwszy przytomny i niezmiękczony, bez bocznych kółek. A nieprzyjemnie jest się czegoś uczyć, nieprzyjemnie jest nie umieć, kiedy wydaje ci się, że wszyscy dookoła już umieją i tylko ty jesteś dziwny, i tylko ty w tej ciemnej sali pełnej ludzi nie wiesz, co powiedzieć i o czym rozmawiać.

Tłumaczyłam sobie powoli, że muszę stare doświadczenia zastąpić nowymi. Że skoro jeździłam do Sopotu, żeby się najebać, to teraz muszę zdobyć nowe doświadczenie – pojechać tam i zastąpić nowymi te stare. I że jak raz zastąpię najebkę spacerem, to następnym razem będzie już łatwiej. Tłumaczyłam sobie, że każde najebkowe skojarzenie muszę zastąpić czymś nowym. Że właśnie pójść na dyskotekę na trzeźwo i zobaczyć, jak będzie. I potem już będzie łatwiej. Okazało się, że miałam rację.

„Niech mi pan powie – pytałam przez łzy pana Leszka całego w dżinsie, kiedy powiedział mi: «musi pani przestać palić trawkę» – niech mi pan powie, co ja będę z tego miała? Jaki jest zysk?”

On zupełnie nie rozumiał pytania. Był, tak mi się wydaje, trochę głupi po prostu.

Ale ja wiem co. Ja wiem, jaki jest zysk. Nagle, po tylu latach, zaczynasz – jakkolwiek by to kurwa głupio brzmiało i kojarzyło się z kościołem – nagle zaczynasz żyć w prawdzie. Zyskiem jest prawda. I to jest czad.

Nagle widzisz, że szemrani koledzy, którzy siedzą wieczorem do późna, robią po prostu wszystko, żeby nie być sobą, żeby nie czuć siebie takimi, jacy są naprawdę. A jednocześnie bez tego paliwa nie są w stanie w ogóle wydostać siebie, wyłuskać z tego pulowera, z tego „co słychać?”. Żyć w prawdzie oznacza zacząć kumać. Że wcale nie jestem lwicą salonową. Że wcale, ale to wcale nie chcę być sama i sama sobie ze wszystkim radzić. To znaczy w ogóle wiedzieć, co czuję, i że jestem zupełnie inną osobą, niż do tej pory myślałam. Smutniejszą. Bezradną. Że się wstydzę. Że mam kompleksy. Że lubię być miła dla ludzi. Że się boję.

To jest bardzo duże zdumienie, jak na trzeźwo to wszystko właściwie wygląda. Że jestem przeciwieństwem tej siebie, którą sprzedawałam światu w weekendowe noce. Jaki to jest szok, jak bardzo niezborni i nieatrakcyjni są ludzie, którzy właśnie czują się najpiękniejsi na świecie. Jak bardzo wcale nie mówią o tym, co naprawdę ważne, choć tak im się wydaje, jak bardzo są jakimś brudem, kalkomanią, czymś, na co czekasz, żeby wróciło do pierwotnego stanu i przestało udawać superbohatera.

Oszałamiające, nieprawdopodobne jest odkrywanie, że ludzie nie lubią tłoku i hałasu i jeśli są trzeźwi w klubie, to zazwyczaj te dwa czynniki działają na nich najgorzej.

Program sponsorowany przez „jeśli tak się czujesz, to znaczy, że tak jest”.

I to jest mocna jakość i wielka nagroda. Że nagle, po tylu latach, dowiadujesz się, jak jest naprawdę. I że wcale nie jest jak na amerykańskich filmach. I że wcale nie jest tak, że jak wymyślisz sobie cel i będziesz do niego dążyć, to wtedy osiągniesz satysfakcjonujące życie. I że możesz nie wiedzieć. Że jest na przykład taki stan jak „niewiedzenie” i on jest w porządku. I że te wszystkie emocje, które ukrywałaś przed sobą, że nie, nie, wcale ci nie zależy, żeby zadzwonił, to była ściema.

I tak, to boli. Boli w chuj czasem. Boli tak, że muszę zasłaniać się kołdrą i płaczę przez półtorej godziny. Ale z drugiej strony wiem już, kim są ci rzucający się na szyję ściemniacze sobotniej nocy, i wiem, dlaczego zawsze miałam wrażenie, że nie umiem się z nimi dogadać.

Co robić

To jeszcze nie jest ten moment, że cieszę się życiem, patrz za okno, tam kwiat i ptak pozdrawiają cię, życie jest jedno. Nie nie nie nie.

To jeszcze nie jest ten moment, kiedy poznałam Białostocką Błyskawicę, Kobietę Las i Mistrzynię Painta, chociaż myślałam, że po trzydziestce nie da się już nawiązywać nowych przyjaźni oraz że nie potrzebuję ludzi.

Więc hejka, nie pijesz, nie palisz. Co robić?

Nie masz żadnych znajomych.

Ponieważ wszyscy twoi znajomi pili. A ci, którzy nie pili, nie byli atrakcyjni towarzysko.

Nie chcesz wychodzić z domu.

Nie wiesz, jak się rozmawia.

I nie wiesz, co masz robić, a przecież nie chcesz tylko chodzić na mityngi, bo zwariujesz.

Musisz nauczyć się robić inne rzeczy.

„Podobno sport pomaga”, mówiła Smyczek Bożena.

Co robić oprócz mieszkania w kołdrze?

To była ulga i dobre. A teraz nie ma ulgi. Jest pustynia. Jest „nie wolno ci, nie możesz”. Oczywiście w książkach w kwiaty z afirmacjami i na forach kobiety w lnianych sukienkach łagodnym głosem mówią: „nie chcesz, a nie nie możesz”. Chuja tam. Nie możesz. Wiesz, że nie możesz. To, że nie chcesz, to się zrobi po dwóch latach mniej więcej, kiedy opadnie kurz, kiedy powiesz o sobie „alkoholiczka” i okaże się, że to wcale nie stygmatyzuje, tylko przysparza ci znajomych, bo nikt nie zna żywej osoby, która dużo piła i przestała. Na razie jest „nie mogę”. Na razie jest ściśnięty brzuch.

Co robić, kiedy przestajesz pić? Kiedyś wydawało ci się, że to znaczy, że będziesz chodzić na biało do kościoła i być jak ci ludzie, co grają w tenisa i jedzą jarmuż. Że będziesz nudna.

Wtedy nie było fejsbuka, a w każdym razie wyglądał inaczej niż teraz, miał mniej miejsc, w które można było wpaść na cztery godziny, w związku z czym obserwowanie ludzi i przebywanie z nimi bez przymusu mówienia było o wiele trudniejsze.

Więc chodziłam na zakupy.

– Nie wiem, co mam robić – powiedziałam do terapeutki-guru. – Bo ja albo piekę, albo na przykład jeżdżę do Castoramy i w sumie mam wrażenie, że nie robię nic innego, a to jest takie płaskie, takie upokarzające, żeby jedyne, co mi przychodzi do głowy, to jechać do Castoramy, Lidla albo Zary.

Nie znalazłam u niej zrozumienia, popatrzyła na mnie raczej z pogardą.

– Nie jesteś w stanie robić nic innego niż jeździć na zakupy?

Nie powiedziałam jej, że oprócz oglądania telewizji to była jedyna rzecz, którą robiłam z rodzicami.

– Wczoraj mój mąż przez pół godziny oglądał jerzyka pod Leader Price. Takiego ptaszka. Dziobał coś sobie, skakał, podfruwał, szperał. Jerzyka.

W dupie miałam jerzyki, nie chciałam czuć się źle z tym, że jeżdżę do Castoramy. Tylko.

„Co mam robić? – pytałam zła i czasem pytam do tej pory. – Co ma robić ktoś, kto chce spędzać czas wśród ludzi, a nie pije? Dokąd ma pójść, jakie podjąć aktywności?”

Kupowałam „Co Jest Grane” i czytałam taką małym drukiem pisaną rubryczkę „Co w mieście”. Były tam wycieczki. Najpierw poszłam sama na wycieczkę na Pragę, od Dworca Wileńskiego aż po Targówek. Myślałam, że to będzie półtorej godziny, a było osiem z przerwą na drożdżówkę pod cmentarzem żydowskim, na który nie wolno chodzić samemu, bo podobno jeden reporter z „Wyborczej” poszedł tam robić zdjęcia w jasny dzień i kiedy tylko przekroczył bramę, to dostał w głowę i jak się obudził, to nie było jego aparatu.

No i filmy.

Do każdego filmu kupowałam sobie litr lodów Grycan.

Oglądałam po trzy filmy dziennie. Filmy bardzo dobrze udają innych ludzi w mieszkaniu oraz na przykład czasami można w którymś znaleźć pocieszający element, że nie tylko ty sobie nie radzisz. Oraz jest ich na świecie nieskończona ilość.

I tylko bardzo męczące było to uczucie, które czasami się we mnie odzywało, że powinnam zrobić coś naprawdę dużego. Na przykład pójść na ASP, skoro istnieją tacy, którzy to zrobili, a są mniej zdolni ode mnie i nawet nie zastanawiają się, jak to się dzieje, że jakiś obiekt jest niepokojący, że niepokojący jest brak symetrii, i dlatego ludzie boją się cyklopów, albo te rzeczy, które są pod ziemią i od tego są białe, jak seler, jaskiniowe ryby, a nawet szparagi. Że w tej białości jest fascynująca niezdrowość czegoś, co nie ma dostępu do słońca, więc przybywa z innego świata niż to, co zdrowe i totalitarne, ze świata podziemi, gdzie w ciemności się wije i rozpełza. Albo że wystarczy zmienić jeden element w czymś, co znane. Że wystarczy czarny pasek naklejony na twarz w miejscu oczu albo w ogóle oczy zamalowane na czarno bądź biało i robi się groza.

To był czas przetrwania. Czas żałoby.

Jedyne towarzystwo, w którym czułam się wtedy dobrze, to były dzieci i zwierzęta.

Były miękkie. Ciekawskie. Niezborne. Miały kształt parówki na łapach albo dzika. I przede wszystkim były czymś innym niż wszystko, co znam i na co da się znaleźć słowa. Dzieci i zwierzęta mnie nie wyśmiewały. Nie przejmowały się tym, co powiedzą inni. Były dostępem do świata, za którym bardzo tęskniłam, dostępem do świata magicznego. Do świata, w którym liczy się zaciekawienie i zabawa.

Nigdy nie ograniczaj swojego czasu zabawy. Jesteśmy przyzwyczajeni, że ważne są tylko te rzeczy, które oznaczają pracę, nawet wykształcenie masz zdobyć nie z ciekawości, ale żeby dostać lepszą posadę.

Keri rysuje niezborne obrazki i układa zadania dla miejskich partyzantów. Podpowiada, co robić. Pisze tak:

Noś ze sobą kredę i pisz nią na asfalcie. Kreda nie jest tak inwazyjna jak lakiery, nie jest trwała jak graffiti, więc nikt się nie przyczepi, że coś niszczysz. Jeśli nie wiesz, co pisać, nie martw się, tylko zacznij zbierać cytaty, które do ciebie przemawiają, z książek, z piosenek, coś, co cię rusza. Napisz na swoim chodniku ten cytat. Możesz przyczaić się i patrzeć, jak reagują na niego inni. Możesz też go po prostu zostawić. […] Zrób mapę miejsca, które lubisz. Na pewno masz ławkę albo przystanek autobusowy, na którym spędzasz tyle czasu, że zacząłeś zwracać uwagę na szczegóły. Drzewo, które układa się w sen. Okno, za którym zastanawiasz się, co się dzieje. Dziura w asfalcie. Przyglądasz im się i nawet o tym nie wiesz, ale coś o nich myślisz, coś w związku z nimi czujesz. Namaluj mapę i zaznacz te miejsca. Zostaw ją w miejscu, z którego widzisz te rzeczy. Może ktoś też je zobaczy.

Jestem w szoku. Keri Smith z USA mówi do mnie to, co miałam w głowie, ale wstydziłam się w ogóle o tym myśleć. Pensjonarskie, głupie, Paulo Coelho. Chociaż przecież wpadłam na to, że kiedy czekam na tramwaj, chciałabym przeczytać coś innego niż „angielski tanio” i „parkiety glazura”. Że dlaczego by nie sporządzić jakiejś notatki, dzięki której ktoś jadący do biura zostanie wybity z tego rytmu, że śniadanie, maile, praca, spotkanie, faktura. Bo nie ma już schizofreników rozlepiających na słupach ogłoszeniowych poodbijane na ksero afisze mówiące rozedrganym pismem o zagładzie świata. Wymyśliłam wtedy, że kiedyś ponaklejam na przystankach sny. Swoje i znajomych. Nie zrobiłam tego w końcu, ale może kiedyś zrobię i jeśli będziesz w moim mieście i natkniesz się na kartkę napisaną na maszynie, gdzie będzie sen o larwach jeleni, takich, z których jelenie się wykluwają, różowych z przezroczystym porożem, to znaczy, że tam byłam.

Bóg i sens życia

Jak czułam takie najgorzej czarne i że zrobiłam źle, to chciałam umrzeć i nie czuć. Takie najgorzej, że nic się nie zmieni, i takie, że nic nie umiem. Że spada na mnie czapka z azbestu i okazuje się, że nie wysłałam na czas tabelki z timecode’ami. Albo że potrąciłam dziecko na rowerze i uciekłam, bo się bałam, że jego rodzice na mnie nakrzyczą. Od razu chciałam się schować pod kołdrę i szybko popełnić samobójstwo.

I już nie mogłam od tego uciec. Musiałam się nauczyć to znosić. Ale jak znieść coś, co jest nie do zniesienia? Albo że twój chłopak wcale cię nie lubi, chociaż kiedyś mówił, że jesteś boginią leśnych przestworzy. A teraz krzyczy.

Umrzeć.

Że coś zrobisz i komuś się nie podoba, i pisze o tobie złe rzeczy w internecie, i cię wyśmiewa.

Kiedyś bym się upiła i czuła wszechmocna.

Im dłużej nie mogłam, tym bardziej coś się zmieniało.

Pewnego razu, kiedy wyszłam z płaczliwej rozpaczy, z której nikt nie mógł mnie wyrwać, bo siedziałam sama w mieszkaniu i nie mogłam przecież zadzwonić do koleżanki z pracy, żeby powiedzieć: „słuchaj, Radek się ze mnie śmieje”, tylko słowa mi pęczniały w głowie i myślałam, że już tak będzie zawsze, zrozumiałam, jaki charakter mają emocje.

Otóż emocje są jak pogoda. Czyli jak przyroda.

* * *

Nie zwracałam specjalnie uwagi na przyrodę.

Ona była gdzieś tam, fajnie, że konwalie i szafirki, ale bez przesady, lepiej posiedzieć na ławce z czterema tyskimi. Nawet się ucieszyłam, jak Zdzisław Beksiński powiedział, że nienawidzi przyrody, bo przedtem miałam wrażenie, że nie wypada, nie wolno.

Tamtej zimy, kiedy zaczęłam wyszywać potwory, znajomy powiedział mi o książce. O księdze właściwie. Nie wiedziałam, że coś takiego istnieje. Nazywa się Kunstformen der Natur, narysował ją Austriak Ernst Haeckel. Klęczałam nad nią na dywanie i oglądałam godzinami. Wijące się meduzy z czerwonymi językami, koralowce w gwiezdnych układach, konstelacje nerwów i gron, wodne ślimaki z gałęziami skrzeli, okrzemki z salami tronowymi na centrycznie wyrzeźbionych grzbietach, falujące morszczyny, królestwo podwodnych jaskiń, koronkowe gąbki w bukietach, wąsonogi jak zmurszali średniowieczni rycerze, promienice świecące bielą na czarnym tle jak kościane zamki mieszkańców Saturna. A wszystko to nieludzkie, pochodzące ze świata przyrody, w którym nie ma słów, nie ma zasad, nie ma dobre ani złe, nie ma etyki i prawa, jest tylko ruch, falowanie, oddychanie, tętno i rytm albo przeciwnie, skupienie i czuwanie, trwanie. Ale wszystko poza rozumem, poza emocjami, poza tym, co znam i czego mnie uczono. Choć mimo bycia poza słowami miały nazwy, na stronach mieniły się „bryozoa”, „cyrtoidea”, „siphonophorae”. Nieznane księstwa zanurzone w ciemnościach, schowane. Gdyby kazano mi zostawić sobie jedną jedyną rzecz ze wszystkich na świecie, to byłaby to ta książka.

To było moje Pismo.

To było zimą, kiedy wracaliśmy znad morza. Nagle to zobaczyłam. Bezlistne drzewa wszystkie wyglądały jak morszczyny i inne glony. Patrzyłam zza okna golfa dwójki i powiedziałam: „patrz, wszystko jest tym samym, one wyglądają tak samo, te drzewa, tak samo jak wodorosty, tylko są w powietrzu. Patrz, one mają pień i tak samo się rozchodzą potem, tak samo rozgałęziają, tym samym kształtem. W małe gałązki. Idą do życia. Są życiem”. Mijaliśmy Karczmę pod Młynem i stację Orlen, a ja śliniłam szybę, patrząc na tę drzewną czarność, na ten kształt życia. „Słuchaj – mówię – przecież układ krwionośny i nerwowy tak samo wygląda, to są takie same gałęzie. I rzeki, rzeki przecież jak się wgryzają w ląd, to tym samym kształtem”. Nie dodałam już, że to jest tak, jakby życie tym kształtem, tym porożem się wgryzało tam, gdzie się da, gdzie jest wolne miejsce.

Z pnia wyrastają życia, ten twór nieludzki rozgałęzia się wszędzie, instynktownie, leci, drąży, jeśli trzeba, omija, ale robi to jakąś siłą, siłą, która budzi jednocześnie mój zachwyt i strach.

Wstrzymałam oddech.

Jest coś większego ode mnie i od wszystkiego, co da się zapisać w słowach. I każde drzewo jest tego kapliczką. Nie ma na to nazw takich jak miłość, lęk, gniew czy ból. Jest to życie.

Tej zimy zauważyłam coś jeszcze. Że kiedy dzień jest bardzo krótki i ciemny, spada śnieg. Śnieg, który jest biały i odbija światło. I sprawia, że wszystko staje się jaśniejsze. Dzieje się to wtedy, kiedy jest najciemniej.

A kiedy dopiero zaczyna się robić ciemniej, jesienią, liście stają się żółte i też odbijają światło.

* * *

Królestwo wszystkiego. Jeśli chmury są tak ciemne, że prawie czarne, to przynoszą śnieg. Którejś zimy śniegu było tyle i padał tak długo, że wydawało się, że zima nigdy się nie skończy. Co musi się stać, żeby to minęło? „To będzie już zawsze”, myśleliśmy wtedy wszyscy w mieście, tego śniegu było zbyt dużo i padał cały czas jak kara, jak popis boga, plaga, nauczka. Ale przecież był już kwiecień, przecież nie będzie truskawek, jeśli to dłużej potrwa. Zastanawiałam się, jakie jest rozwiązanie. Czy skorupa śniegu będzie topnieć jeszcze przez miesiąc?

I wtedy znowu zrozumiałam, że nic nie wiem.

Przyszedł wiatr. Wiatr kilkudniowy, jak wielka dmuchawa, i wysuszył całą wilgoć.

I wstało słońce.

Nie wpadłam na to, że jeśli coś jest mokre, trzeba to wysuszyć i może to zrobić wiatr.

Wiatr, którego zawsze się bałam, bo krzyczał.

Kiedy zima jest ostra i długa, rośliny cebulowe odbijają bujniej niż po zimie łagodnej. Jakby chciały pokazać, że się nie dadzą, że nie ma, patrz, jakie mam kwiaty, patrz, jak żyję.

Nic nie może trwać zbyt długo. Po dniach suchych przychodzą burze, nawałnice. Im dłużej trwała suchość, tym silniej urywają się chmury nad miastami i zbiornikami wodnymi. Zmianę pogody przynosi wiatr.

Nic nie jest w stanie tego powstrzymać.

To jest najważniejsze.

Patrzę z nabożną czcią na płyty chodnikowe. Ktoś je ułożył, myśląc, że jest w stanie to skontrolować. Asfalt i beton, budowanie miast to sposób oszukiwania się, że mamy kontrolę. Że możemy pociąć na kwadraty i wszystko się nas będzie słuchać. Wykonaliśmy plan.

Między płytami chodnikowymi rosną całe światy.

Mech się w nie wgryza, bo może, bo znalazł miejsce, w które da się wcisnąć, najpierw niteczkę, a potem ona się rozszerza, pęcznieje, umacnia i wypuszcza nowe.

Tak samo, myślę, te panie, które zagadują kasjerkę w hipermarkecie i pytają, co można zrobić z tych owoców kaki oraz że one w tym roku na Wielkanoc chyba zrobią kaczkę, tak jak zagadywały na bazarach na świeżym powietrzu. Scenografia pełna promocyjnych gazetek i wentylatorów nie zabija tego pierwotnego, tej ciepłości, tego gaworzenia, i co z tego, że ta pani tam kasuje przez osiem godzin, dla tej z zakupami jest kupcem, sprzedawcą, który zna tajemnice towarów, towarów, które są jedzeniem, elementem czegoś większego niż dostawa, towarów, za którymi kryje się rytuał, gotowanie, bycie razem. One są jak mech między płytami chodnikowymi.

To mi daje nadzieję.

Tego się nie da skontrolować, zaplanować, przerobić na szkoleniu. Życie dzieje się samo.

I to jest bóg.

* * *

A sens życia? Sens życia jest prosty. Moja terapeutka miała rację z tym jerzykiem.

Bo kiedy już staniesz się wyznawcą życia, wyznawcą przyrody, to zaczynasz widzieć, ile ma kształtów. Że jest i kwiatem koniczyny, okrągłą kulką obrośniętą filigranowymi białymi mieczami, i ukwiałem, różowym pełnym mięśniem, samym czuciem, które cofa się pod wpływem najlżejszego ruchu, i tymi trawiastymi roślinami, które pióropuszami bujają na pasach zieleni.

Jestem tu przez chwilę i przez przypadek. Mogło mnie nie być. Mogłam się nie dowiedzieć, że koty są pokryte futrem aż po łapki. Nie zobaczyć, że foki kończą się tak nieoczekiwanie. Nie przekonać się, że sierść krowy jest sucha i ciepła, a ona sama cierpliwa i duża.

Tych żyć jest nieskończona ilość i każde z nich jest na swój sposób zadziwiające. Jak to możliwe, że w ogóle istnieją wieloryby i pająki?

I tego jest mnóstwo, wszędzie. Podróże mają sens o tyle, że przenoszą mnie w miejsce, gdzie rosną inne rośliny i żyją inne zwierzęta. I mogę patrzeć na jeszcze inne życia.

Jestem tu przez chwilę, moje dramaty, że ktoś mnie obgaduje za plecami i czy napisałam ładne zdanie, są niczym przy wybuchu białych płatków jabłoni, który wydarzył się właśnie za rogiem mojej kamienicy. Ona tam stoi, dumna, mocna i czysta, królowa wszystkości, opierzona bielą, bogata i bujna, drzewo bóg, jak najświętszy obiekt, do którego dążą pielgrzymi z całego roku, wyrastający pomiędzy foliowymi torebkami z Biedronki i altanką śmietnikową. A pod nią dzieją się kawki, skaczące, czarne, dziobiące; skąd one się tu wzięły w ogóle, przecież nikt ich tu nie zaplanował, jak to jest możliwe, że one są? Jak strasznie nie mam do nich dostępu, jak bardzo są z innego świata, jak wielkie mam szczęście, że mogę na nie patrzeć.

Tego się nie da opowiedzieć, bo to jest doświadczenie ze środka. Doświadczenie zachwytu totalnego. Czymś czystym, niezatrutym, świeżym. Kształtami i tętnieniem, i wielością. Już rozumiem, dlaczego ten mężczyzna patrzył na jerzyka przez pół godziny. Ja na spacerze zatrzymuję co chwila. Podobno niektórzy mają tak po narkotykach. Ja musiałam z nich zrezygnować, żeby zobaczyć tę wspaniałość, żeby ją poczuć z brzucha. Ale kiedy już to poczujesz, to wiesz, że sensem życia jest pojechać do lasu.

* * *

W obliczu lasu bledną wszystkie rzeczy. Czuję śnieżną przestrzeń pomiędzy warstwami igieł i mchu. Tamta wyprawa była pielgrzymką do świętego miejsca, ukrytego w samym sercu kaplicy drzew.

Kiedy już naprawdę weszliśmy do lasu, stanęliśmy na niedużym wzniesieniu. Natalia wspięła się na swoje drzewo, Małgorzata węszyła, Michał położył się na trawie. Ja znalazłam brzozę, która prawie spadała z tego kawałka lasu, cały ten fragment był jak okręt. Oparłam się o nią i patrzyłam na jej świat, korytarze kawałków kory, śródskórnia i podskórnia. I porosty, mikrokoralowce o odcieniu zieleni trochę przygaszonym, a jednocześnie tak intensywnym, że nie mogłam oderwać wzroku, szmaragdowym. Patrzyłam, jak kulkami, musującą kolonią pokrywają tę biel, jej zakamarki. I zobaczyłam, że z jednej ławicy wychodzą trąbki. Trzy jaskrawozielone trąbki, ciekawskie i wesołe. Niżej, u stóp drzewa, było ich jeszcze więcej, radosna, organiczna, wielogłowa kolonia trąbek przy ogrodach mchu, które swoim futrem porosły wystające korzenie.

Włożyłam tam rękę, do środka drzewa, do spodu ukrytego między korzeniami, i poczułam, że to strasznie intymne, że to jest to miejsce, którego nikt nie dotyka, i musiałam szybko cofnąć dłoń, bo nie chciałam zawstydzać drzewa.

I kiedy szliśmy między równymi rzędami sosen, leśnych dzid, słupów telegraficznych z koronami, monotonnych aż do zawrotu głowy, nagle niektóre z nich zaczęły się wyłamywać i krzywić.

Potem zobaczyłam, że dalsze z nich mają gałęzie niżej, dużo, jak gorejące husarskie skrzydła. Jak się miało okazać, był to boczny portal Wielkiej Świątyni Lasu. Drzewa w tym miejscu były inne, powyginane od smagania wiatrem, pogańsko poskręcane. Pośrodku bezpiecznej, przewidywalnej struktury stała kaplica składająca się z rozgałęzień, wirów, grąźli i zwieszeń skupionych dookoła najgroźniejszego Drzewa Ołtarza o czarnym pniu.

Natalia powiedziała, że to uroczysko.

Kiedy wyszłam ze świątyni, zobaczyłam, że Małgorzata i Natalia stoją na podeście z rzędu ściętych pni i kołyszą się smukle. „Bądź drzewkiem, Krysia – powiedziała do mnie Małgorzata. – Stań, patrz, jak ruszają się drzewa, i ruszaj się tak samo”. Wyciągnęłam ramiona wysoko nad głowę i tak się kołysałyśmy, stając się drzewami, po tym jak dotknęłyśmy lasu w jego zaklęte miejsce.

Koniec

Opowiem wam, jak urwała się moja terapia i nigdy nie wróciłam do ośrodka NFZ.

Jest to historia mglista, senna i smutna, z elementami końca miłości. Historia z pogranicza tego, co prawdziwe, i tego, co wzięło się ze snu, a jednak było równie prawdziwe.

* * *

Pojechałam do ośrodka rozświetlona.

– Stało się coś bardzo dziwnego – zaczęłam, prawie chichocząc.

Po raz pierwszy od dawna umalowana, wyprostowana i wesoła.

To przyszło do mnie we śnie.

Opowiedziałam jej wszystko tak, jak wam zaraz opowiem.

Słuchała z zainteresowaniem, jak zawsze.

Kiedy skończyłam, w dalszym ciągu rozświetlona, powiedziała:

– No właśnie, bo jak pani tutaj weszła, to pierwsze, co pomyślałam, to że pani ma romans.

Miała rację.

* * *

To był najczarniejszy mrok zimy miłości.

Po latach spędzonych z tym samym człowiekiem byłam nieustająco smutna i zmęczona, a jednocześnie kochałam go tak bardzo, że nie wyobrażałam sobie życia z nikim innym, mimo że brzmi to jak z bajki. Kłóciliśmy się po prostu codziennie. Albo go nie było. Wtedy było lepiej, bo przynajmniej był spokój.

Ale nagle zaczęłam chcieć więcej. Chciałam razem. Dom. Choinka.

Kiedyś poszliśmy do znajomych, a nie chodziliśmy zbyt często, bo ja się bałam bardzo innych ludzi, M. chyba na swój sposób też. I ci znajomi mieli mieszkanie, które razem pomalowali. A on ugotował zupę. I myślałam jakąś najdalszą myślą, która była czystą zazdrością: ja też tak chcę, ja chcę tak jak oni, mieć razem mieszkanie, a nie że pod łóżkiem są jego kartony. Ale coś mi mówiło, że cicho, że trudno, nie.

Chociaż, pamiętam, choinkę M. kupił akurat najpiękniejszą, była wielka, sięgała pod sufit mojego mieszkania trzy metry wysokości. Wchodziłam do salonu ukradkiem i mówiłam: „mamy drzewo w domu”, i świeciły mi się oczy.

Ale sprawy odkładane latami narosły hałdą.

Zawsze się go bałam.

To nie była jego wina, tylko moja. Tak mnie wychowano, że bałam się tych, których kochałam.

A najbardziej bałam się czegoś od nich potrzebować.

Kiedyś, żeby powiedzieć, czego chcę, wiedziałam, że muszę się upić. Że jeszcze jedno piwo i mu powiem. Teraz nie miałam tej możliwości.

Ta hałda przykryła wszystko. A ja nie wyobrażałam sobie, że mogłabym z nim nie być. Bo nikt wtedy nie mówiłby mi, że jestem kiełkiem, szalonym korzeniem, leśną księżniczką słońca, wiedziałam, że nikt mi tak nie powie. Znosiłam więc kłótnie o to, że jak to się stało, że rozmawialiśmy o nim, a nagle zaczęliśmy rozmawiać o mnie.

Ale moje ciało mnie oszukało.

A właściwie – nie dało się oszukać.

Najpierw śnili mi się mężczyźni.

Śnili mi się co miesiąc, zgodnie z rytmem fizjologii mojego organizmu. Raz w miesiącu zastrzyk hormonów wypuszczał do głowy omam miłości – sennego mężczyznę. To nie były sny pornograficzne, raczej takie, że kolega, który kiedyś mi się podobał, we śnie nagle mówił, że ja podobam się jemu. Albo podstarzały Paul McCartney patrzył na mnie z zainteresowaniem. I o to zainteresowanie chodziło. O ten moment / błysk, który sprawiał, że czułam się uwodzona, mniejsza, bardziej gibka. Albo taki sen, że kolega z pracy mówi mi, że bardzo się we mnie kocha, i opowiada to przez całą drogę samochodem.

Nie chciałam uznać tych snów, zła pisałam w dzienniku: Śni mi się coś, nie mam na to wpływu, nie chcę, żeby mi się to śniło.

A z drugiej strony przypominały mi o czymś, o czym zapomniałam. Że nie muszę być rozpulchnioną smutną magmą, która nie wychodzi z domu i czeka na kolejne awantury. Że mam ciało, które mogłoby czuć się prężne i ładne.

Pewnego razu mój prawdziwy chłopak po raz kolejny nie wrócił do domu na noc.

Niewracania na noc są różnego rodzaju.

Czasem jest tak, że po prostu obowiązki, miksy. Czasem grał w Heroesów do świtu. To gorzej trochę.

Ale najgorsze niewracanie na noc, takie, od którego oddech robił mi się płytki i z napięcia zamieniałam się w deskę, to było niewracanie na noc, bo pił.

Gdyby chodziło o to, że idzie spotkać się z kolegami, żeby siedzieć w oparach dymu i przy herbacie i rozmawiać o klockach hamulcowych i FC Barcelona, to byłoby OK.

Ale ja wiedziałam, że on nie wraca, bo każdy żubr, którego wypił, woła w nim o następnego żubra.

Nie powie: „sorry, panowie, jest już późno”, tylko pogrąży się w galarecie wzajemnego wspierania się, żeby wypić jeszcze więcej. Albo nie będzie potrzebował tej galarety, sam będzie chciał podtrzymywać ten stan, w którym wszystko wydaje mu się o wiele bardziej, i będzie opowiadał kolegom, że od zawsze ich lubi i co o nich myśli.

A gdyby był trzeźwy, byłoby zupełnie inaczej.

Po raz kolejny obudziłam się o czwartej w pustym łóżku bez żadnej od niego wiadomości. Po raz kolejny wyciągnęłam telefon i próbowałam zadzwonić, trzy razy albo osiem. Po raz kolejny obudziłam się w tym samym pustym łóżku o dziesiątej, zaciśnięta i zraniona. Nie wiem, jak to się stało, że nagle zaczął pić. Pił tak, że wychodził niby do kolegi, niby na imprezę i nie wracał. Po każdym kolejnym razie nie wiedziałam, co ze sobą zrobić. Pierwszy mnie trochę zdziwił, to było zaskoczenie, jak to? A on mi powiedział, że „no przecież to ty masz problem z alkoholem, ja nie mam”. Tak jakby w ogóle nie było tych rozmów, że może „przestaniemy pić”, że zrobimy to razem, bo to jest syf. Nagle tego nie było, nagle tylko ja miałam problem.

Kiedy czwarty raz nie wrócił na noc, bolało tak potwornie, że nie byłam w stanie tego bólu nawet do siebie dopuścić. Byłam chaosem zemsty i myślałam: masz się korzyć przede mną, a ja z tego radość i siłę czerpać będę. Byłam złym blaskiem, odwróconym tunelem pochłaniającym światło. Skrzywdził mnie i karę za to ponosić będzie.

I teraz wyjdę z domu, mimo że boli mnie głowa i mam depresję, wyjdę i nie wrócę. Nigdy.

Miałam rację. Poniekąd tak się stało.

Poszłam, co prawda, tylko do kina. A potem odebrałam od niego telefon i stęskniona, mimo wszystko, poszłam do kina raz jeszcze. Z nim. Ale choć żadne z nas tego wtedy nie wiedziało, było za późno. Dokonało się.

Po tygodniu przyśnił mi się On.

Chciał ze mną być. To był sen różowy i nieprawdziwy, nie miał chronologii ani sensu. Ale obudziłam się w tej różowej otulinie i już tam chuj ze snem, ale zostałam z poczuciem, że on mnie kocha.

Ja tego nie wymyślam, to się wymyśla samo.

Kiedy teraz czytam swój dziennik, to widzę, że nie napisałam o tym jak o innych najważniejszych momentach w swoim życiu. Wstydziłam się przyznać sama przed sobą. Mam wymyślonego chłopaka. Wymyślam to sama. Jadę tramwajem i wymyśla się samo. A mojego prawdziwego chłopaka nie ma w domu, jest w studiu, on zawsze jest w studiu albo w Sopocie, pomyślałam kiedyś. I nagle było mi to na rękę, bo mogłam spędzać czas z tym wymyślonym.

* * *

Pamiętam to, jakby stało się wczoraj. Przecieram oczy i jest. Czuję, że mnie to wypełnia. Czuję, że po prostu jest dobrze. Że cokolwiek by się działo, on jest obok mnie, uśmiecha się, odgarnia mi włosy z czoła. Cały jest słonecznym uśmiechem. Najpierw go poznaję, idę z nim na kolację, potem okazuje się, że tak, że on chce ze mną być. Że nigdy nikogo takiego nie spotkał, że jestem wspaniała. Tak, wspaniała. Nagle wszystko, co naprawdę jest mną, bezkręgowce rysowane po nocach, dotykanie ścian i w ogóle wszystkiego jako odruch, żeby być bliżej, obcować z tym jestestwem, którego dotykam, to, że gotuję wegetariański bigos z czasopisma „Kuchnia”, bo muszę gotować wszystkie potrawy po kolei, to, że mówię cały czas prawdę, to, że głośno się śmieję – to wszystko błyszczy w jego oczach.

Zakochuję się sama w sobie.

Jestem taka szczęśliwa.

Jadę tramwajem i oczy mi błyszczą. Uśmiecham się do tego, co za oknem. Zaczynam się malować sama dla siebie, w domu. Wyjmuję sukienki z pawlacza. Prostuję się.

Wiem, że jest przy mnie ktoś, kto mnie głaszcze po plecach, a kiedy wpadam w panikę, siedzi naprzeciwko mnie, kręci głową i zaczyna się śmiać. I spokojnie i cierpliwie mówi te rzeczy, które powinnam w tym momencie usłyszeć. Mówi: „uspokój się”. Mówi: „dasz radę, tylko przestań o tym myśleć”. Jest wspierającą, uśmiechniętą, zakochaną we mnie obecnością. Jest czymś, co patrzy na mnie z zewnątrz, kiedy siedzę trochę zgarbiona, z brudnymi włosami i na bosaka i piszę na komputerze. Ja sama widziałabym siebie jako kogoś usztywnionego, kto powinien się porozciągać czy coś. On widzi mnie jako kogoś, kto jest idealny i nie musi robić nic więcej.

„Jesteś wspaniała – mówi mi. – Gdybyś wiedziała, jaka jesteś wspaniała, to byłoby nie do zniesienia. Miałabyś wtedy tyle pewności siebie, że nie zauważałabyś tych rzeczy dookoła. A tak, kiedy jesteś taka rozedrgana i boisz się, że za mało wiesz, i czujesz tę niedoskonałość, to jest właśnie idealne. Bo dzięki temu jesteś człowiekiem”. Jakoś inaczej to mówił, ładniej. Ale nie umiem tego napisać.

Po roku wyjmuję z pudełka głośniki, które dostałam na urodziny.

Zaczynam słuchać muzyki, szukam jej po internecie, zupełnie nowej.

Zaczynam tańczyć.

Odkrywam mnóstwo muzyki do tańczenia.

Co wieczór zasłaniam okno i tańczę co najmniej przez godzinę.

Po jakimś czasie okaże się, że te ćwiczenia w domu sprawią, że w klubie nie będę się wstydziła tańczyć bez alkoholu – coś, co dla wielu jest niewyobrażalne.

Nie tylko tańczę, też śpiewam. Po raz pierwszy od miesięcy czuję się żywa.

Rozmawiam z nim godzinami. W zeszycie mam napisane: today I choose to be someone else. Moje życie, takie we wtorek, z nagraniami i zakupami w Biedronce, nie jest wystarczające. Ale wyobrażam sobie, że to z nim idę po te zakupy. To jemu opowiadam, że tata nauczył mnie kupować tanio i przyglądać się cenom.

Jest wiosna, jest coraz jaśniej przez okna.

Codziennie rano robię sobie starannie śniadanie, kawa, herbata i owsianka z żurawiną i serkiem wiejskim. On siada ze mną i każe opowiadać. I ja opowiadam. Te rzeczy, o których opowiadam, też są zmyślone, zmyślałam je wiele lat temu i zapisywałam w zeszycie w kratkę. Opowiadam o swoim bracie, opowiadam o

Nie. Nie napiszę o tym. Nie napiszę, bo będziecie się śmiali.

* * *

Trzymana na terapii w prawdzie, w uździe prawdy, wiedziałam, że muszę jej o tym opowiedzieć.

Wiedziałam też, że to skarb.

Nie tylko dlatego, że po raz pierwszy od lat czułam się atrakcyjna i ważna, że się śmiałam, że czułam się seksowna.

Również dlatego, że od dawna wiedziałam, że wszystkie swoje najważniejsze uczucia i potrzeby chowam do tej skrzynki wymyślonego świata, że tam jest wszystko. Tam jest to, czego potrzebuję, oczekuję, czego bym naprawdę chciała. I moja miłość do siebie, której w czwartek na Ochocie, kiedy sprawdzam maile, w ogóle nie ma. Całe bogactwo tego, czym jestem, w tym siedzi. Mam tyle osób w sobie. Tylko że w życiu codziennym w Polsce nie dopuszczam ich do siebie, w życiu codziennym w Polsce jestem jedynie zlepkiem powinności i lęku przed nimi i smutkiem, że muszę je wypełniać i nie mogę po prostu być taka, jaka jestem. I dlatego mam te osoby w głowie, starszego brata i teraz chłopaka; one są tą częścią mnie, której nie wolno być. Są tą częścią mnie, która jest dla mnie dobra. A mnie nie wolno być dla siebie dobrą – ja muszę od siebie wymagać. Dlatego do pomocy potrzebuję wymyślonych osób.

Wiedziałam o tym.

O tym, że mój wymyślony chłopak jest skarbnicą nie tylko mojej miłości własnej, ale i wiedzy, prawdziwej wiedzy psychoanalitycznej, takiej, że specjalista zatarłby ręce. Przy czym jest to wiedza wstydliwa, której nie zdradzę tak sama z siebie, niezachęcona, bo kurwa mać, przecież widzę doskonale, że, no ej, to jest WYMYŚLONY CHŁOPAK.

Zastanawiam się, czy nie odwołać wizyty.

Jak to powiedzieć?

Nigdy wcześniej to nie było takie mocne, żebym cały czas chciała być sama, żeby poudawać. Może w liceum, ale nie od czasu, kiedy mam chłopaka! Czekam, aż on wyjdzie, albo nawet sama wychodzę. I bawię się świetnie. I dopóki nikt o tym nie wie, jest super. Ale kiedy nachodzi ten dzień, że mam o tym opowiedzieć psychologowi, to zaczynam czuć, że to jest złe.

No i potwornie się wstydzę. Chyba od czasu, kiedy musiałam zacząć mówić o sobie: „jestem alkoholiczką”, tak się nie wstydziłam.

* * *

Wszystko jest bezpieczne.

Ponieważ jest obok człowiek, dla którego jestem najważniejsza, i mnie nie zostawi. Będzie dokonywał takich wyborów, żeby być ze mną. Prosi, żebym grała dla niego na gitarze. Siedzę godzinami przed komputerem, wybieram kolejne piosenki i śpiewam. Po tygodniu zauważam, że śpiewam coraz czyściej, praktyka czyni mistrza; tylko cały czas nie jestem w stanie śpiewać ABBY, jest jednak za wysoko.

Wszystko jest bezpieczne, bo kiedy się budzę, on się do mnie uśmiecha i mówi: „to co jemy na śniadanie?”. Ma też jakieś sprawy do załatwienia, często moje sprawy z prawdziwego życia. Chodzimy razem szperać na bazarze w ciuchach za złotówkę, bardzo się cieszy z ubrań, które dla niego wybieram.

I oczywiście wie, że nie piję.

Mam w domu awarię prądu – cieszę się, bo spędzam wieczór przy świecach.

W dzienniku piszę: Jest super. W urzędzie skarbowym było super. Słuchanie muzyki jest super. To, że jest awaria i muszę siedzieć przy świecy, jest super. To, że nie mam internetu, jest super. Untouched The Veronicas jest super. Zjadanie codziennie kanapki z tuńczykiem jest super. Wszystko jest super.

Wszystko jest delikatne, on mnie dużo przytula i wszystko chce ze mną robić.

Niestety nie zawsze jestem w domu sama.

* * *

Przychodzę do tej przychodni pomalowanej na kolor najgorszy na świecie, łosoś / brzoskwinia, i co? I po miesiącach wpadam prosto na Bożenę Smyczek. Sam tembr jej głosu cofa mnie o lata świetlne. Co robi? Gada przez telefon. „No ale jak się lato zrobi, to tam, wiesz, przy tym wyjeździe z Wilanowa, to dopiero będzie… noooo… widocznie przyjechała po raz pierwszy”. Gdzie jest Aneta?! „Kładą dziadowską nawierzchnię, która po roku jest do wymiany… Ale co oni tam budują? Czy tam droga będzie poszerzona?” Jest Aneta, słyszę jej stukot.

Od każdego słowa wypowiadanego przez Bożenę czuję się gorzej.

(Gdyby to Bożena była moją terapeutką, nie miałabym problemu. Po prostu nic bym jej nie powiedziała).

Aneta wysłuchała mnie cierpliwie.

Przez kilka kolejnych sesji próbowałam jej powiedzieć, że chyba, że wydaje mi się, że to jednak nie jest okej. To, co robię. To, co się dzieje ze mną raczej, bo ja tego nie robiłam, to się wymyślało samo.

Aneta powiedziała mi:

– No, wie pani, mam wrażenie, że pani po prostu niesatysfakcjonujący związek zamieniła na satysfakcjonujący.

Aneta powiedziała mi:

– No, wie pani, można na to spojrzeć z zupełnie innego punktu widzenia; przecież pisarz, kiedy pisze, albo scenarzysta, kiedy wymyśla scenariusz, to też jest w tym swoim świecie.

– Ale to się nie dzieje naprawdę! – powiedziałam. – To jest jakaś, ja nie wiem co nawet, ale to jest złe.

Potwornie potrzebowałam, żeby ktoś mi powiedział, że to nie jest złe. Bo powoli zaczynałam wierzyć, że jest, mimo tańczenia, mimo śpiewania, mimo blasku w oczach i wesołości, i potwornie się bałam.

Tak naprawdę – zapisałam w zeszycie – to myślę o sobie, że jestem żałosna, że nie wracam do normalnego życia, tylko non stop sobie wyobrażam. Żałosna i zła.

* * *

Musiałam komuś o tym opowiedzieć, to było za silne.

Zaczynał się we mnie sączyć jad. Z każdym dniem coraz mocniej czułam, że kłamię. Chowałam się przed swoim prawdziwym chłopakiem z tym, że tęsknię do wieczorów z tamtym, wymyślonym, kiedy godzinami rozmawiam z nim na kanapie.

Chowałam się przed światem z tym, że mam coś jakby chorobę mózgu albo czyrak i moja wyobraźnia produkuje szczęście.

Na każdej kolejnej sesji czekałam, żeby Aneta powiedziała mi: „pani Krysiu, to nie jest nic złego, niech się pani nie boi”. Codziennie czułam się jak bigamistka; popełniam przestępstwo i w dodatku jestem szalona.

– Ale pani wie, że on nie istnieje naprawdę? – zapytała mnie ostrożnie.

– No tak, wiem, dlatego to jest takie żenujące.

Nie jestem pewna, czy rozumie.

Jest coraz ciężej, chociaż w sumie nic się nie dzieje.

Kolega zabiera mnie na mityng, tematem są kłamstwa. W tej salce, wśród tych mężczyzn, natychmiast zaczyna mnie boleć brzuch, bo czuję, że kłamię, że okłamuję cały świat i nikt o tym nie wie. Nikt nie wie, dlaczego jestem wesoła i szczęśliwa. Po latach noszenia w sobie ciężkiej tajemnicy o tym, że nie wiem, kiedy skończę pić, i nie panuję nad sobą, byłam przyzwyczajona, że mam w sobie ołowiany sześcian, który czyni ze mnie w moich oczach najgorszego człowieka świata. I już sobie niby z tym sześcianem poradziłam, bo zaczęłam żyć w prawdzie, a tu masz – znowu.

Pierwszej powiedziałam Kasi. Zupełnie nagle, po pracy.

Zaczęłam od tego, że wymyślałam zawsze, że w ogólniaku, kiedy było tak chujowo, to jedyne, co mnie trzymało przy życiu, to było to, co sobie wymyślałam i zapisywałam w tym zeszycie w kratkę.

I że nagle znów mi się to przydarzyło. Teraz. Po trzydziestce. Dorosłej.

Patrzyła na mnie dość dziwnie, ale z błyskiem w oku. Miałam wrażenie, że uznała mnie za trochę szaloną, ale musiała też widzieć, jak mnie to zgniata i zjada od środka. Zaczęła się śmiać. Poczułam wtedy, że to nie jest takie ciężkie.

Kilka dni później spotkałam się z nią na kawie.

– O sorry, dzwoni mój chłopak – powiedziałam, patrząc na telefon.

– ALE KTÓRY? – zachichotała.

* * *

Potem musiałam powiedzieć jemu.

Jego i tak nie było.

Siedział przez cały czas w studiu. Pamiętam, że wymiękłam w Wigilię, kiedy zabrał ze sobą do Sopotu wzmacniacz, żeby sprawdzić, jak brzmi, i zrobił to tuż po powrocie ze świątecznej kolacji. Nagle, zupełnie wbrew sobie i wbrew dobremu wychowaniu, bo spaliśmy u jego siostry, zaczęłam płakać. I nie mogłam przestać. Po prostu nie mogłam.

Ale od kiedy przyśnił mi się tamten, nie narzekałam, że siedzi w studiu. Byłam miła. Tylko coraz dalsza, chociaż i tak byliśmy od siebie dalej o tych kilka wieczorów, kiedy najebany nie wrócił do domu i kiedy potem powiedział: „ale przecież ja nie mam problemu z alkoholem, to ty masz problem i kiedy postanowiłem przestać pić, to po to, żeby ci pomóc”. Chociaż dobrze pamiętam, że wtedy mówił co innego.

W pewnym momencie przyzwyczaiłam się, że go nie ma. Wiedziałam, że najważniejszy jest on. Kiedy zakochałam się w nim jako smarkula, byłam taka obezwładniona, że nie wiedziałam, że mam jakieś prawa i granice, że mogę mieć jakieś potrzeby. A potem już było za późno. Myliło mi się, co jest dla mnie ważne, on krzyczał, nie umiałam się kłócić, tylko wybuchałam złością na jakiś bezpieczniejszy temat trzy dni po.

Jakaś część mnie zawsze stawiała jego dobro nad moim. Miałam poczucie winy, kiedy coś w jego zachowaniu mnie zabolało, czułam, że muszę się przymilać, piec, gotować. Z drugiej strony nie mogłam już wytrzymać tego, że on mówi głównie o kompresorach i brzmieniu. Zaciskałam zęby i sama dla siebie robiłam się nieważna. Przez kilka lat czekałam na niego, czekałam, aż zrobi się jakieś razem, aż przestanie myśleć, co kupić do studia, a zacznie myśleć, co kupić do domu. Kiedy nie mogłam wytrzymać czekania, upijałam się.

Kiedy przestałam móc się upijać, byłam przerażona samym faktem, że nie mogę.

„Pani w ogóle nie dopuszcza do siebie myśli, że mogłaby się rozstać ze swoim partnerem”, mówiła Aneta zamszowoszarym głosem. I miała rację. Byłam przekonana, że nie poznam nigdy drugiego mężczyzny takiego jak M. Rozstanie nie wchodziło w grę.

Ale nagle coś we mnie pękło.

Nagle wyobraziłam sobie kogoś, kto traktuje mnie zupełnie inaczej.

Nagle odezwało się to gruzowisko, które przykrywałam dywanem i zapijałam.

Nagle odezwały się potrzeby.

Nie było we mnie jeszcze wiary w to, że możliwe jest inaczej, że możliwy jest ktoś, kto nie będzie uciekał od życia razem i będzie chciał je ze mną budować. Ale potrzeby nie dało się już zagłuszyć, bo się w niej zakochałam.

* * *

Myślisz, że to możliwe? Że naprawdę po dziesięciu dniach znajomości, po tygodniu, mógłby powiedzieć: „dokonałem wyboru. Wynająłem mieszkanie, chcę się rozwieść, przeprowadzić i być z tobą. To jest jak wypadek samochodowy, w którym tracisz nogę – nie możesz po prostu powiedzieć, że idziesz na swoją lekcję tańca”? Po dwudziestu latach małżeństwa. „Bo jesteś taka wyjątkowa, że czuję się przy tobie, jakbym wygrał los na loterii”.

Ja chcę wierzyć, że to jest możliwe, bo spędziłam cztery lata w pociągach relacji Warszawa–Sopot i pamiętałam cenę biletu tak dobrze, że chciałam z niej uczynić tytuł książki. To moje zadośćuczynienie za to, co sobie wtedy zrobiłam, to jest mój prezent dla siebie – wiara, że to możliwe.

* * *

Nie pamiętam dokładnie tej rozmowy. Powiedzenie partnerowi, jak nazywają go terapeuci, że masz wymyślonego chłopaka, to jedno z tych najbardziej żenujących, przerażających doświadczeń, co do których masz nadzieję, że nikt się nigdy nie dowie, że ci się przytrafiły.

I tak wiedziałam, że to koniec.

Rozmawianie godzinami z wymyślonym chłopakiem sprawiało, że łatwiej było mi potem rozmawiać z tym prawdziwym. Ale było też tak, że kiedy ten prawdziwy wracał do domu, to nie chciałam, żeby mnie przytulał, i nie chciałam, żeby mnie przytulał przed snem, bo chciałam przytulać się do kogoś innego.

Kolejny wieczór, kiedy tężeję, bo nie leżę obok tego mężczyzny, obok którego chcę leżeć.

Mężczyzna, obok którego chcę leżeć, zasadniczo nie istnieje.

Mężczyzna, obok którego chcę leżeć, to ja.

Mimo tego tężenia zawiozłam mu jednak rano do studia kakao w termosie i polar, bo zmarzł w nocy. Moja głowa mówiła: „jesteście dla siebie stworzeni, nie znajdziesz nikogo, kto będzie dla ciebie taki, kto będzie widział, że masz w sobie światy, tyle, tak dużo”. Moja głowa miała dla mnie cały zestaw ulotek informujących o tym, jak bardzo nie dam sobie bez niego rady.

I spazm płaczu, że ile jeszcze mogę sobie puszczać Timbalanda w pokoju i udawać, że szaleję na dyskotece.

Mówię do siebie, jakim zboczeńcem trzeba być, żeby ze strachu, z wielkiego strachu przed poradzeniem sobie w prawdziwym świecie, wymyślać to wszystko.

Jest to bardzo ciężkie i dosyć wstydliwe.

Mówię mu i odczuwam ulgę. Po raz pierwszy od dawna czuję się przy nim lekko, rano kupuję mu marynarkę i koszulę.

Wieczorem dostaję od niego wiadomość: „nie jestem w stanie wrócić do domu po tym, co mi powiedziałaś. Muszę to sobie wszystko ułożyć”.

Nie wróci już nigdy.

* * *

Mój chłopak ma oczy słoneczne i cały czas się śmieje.

Robię na wszystko nakładkę. Na przykład kiedy idę na terapię, to to jest terapia małżeńska, jego, bo musi rozwieść się z żoną, żeby ze mną być, a żona nie chce podpisać papierów.

Pracuję w telewizji i on też, więc to pasuje akurat, nagrania i to, że wesoło mówi przed kamerą.

Świat jest dobry. Jest nam dobrze razem, kocham go. To jakbyś piła z kogoś, jakby ktoś był kielichem kwiatu.

Wiem, że naprawdę dzieją się inne rzeczy. Postanawiam nakręcić pierwszy zupełnie własny program, Kasia mi pomaga, siedzimy i próbujemy umówić Maćkowiaka, dwóch operatorów i dźwiękowca na jeden dzień, wszystko za darmo.

M. wraca do domu po dwóch, trzech piwach.

Zaczynam coraz poważniej myśleć o tym, że może nie powinniśmy być razem.

Pojechaliśmy na wycieczkę samochodową, usiadłam w kościele na ławce i chciałam coś powiedzieć do boga, o coś go poprosić. Ale zdałam sobie sprawę, że nie wiem o co. Bo przecież nawet na tej wycieczce udawałam. I siedziałam w kościele, i myślałam: boże, taka jestem zmęczona, bo nie wiem, co czuję, i nie jestem w stanie przestać. Więc powiedziałam tylko: boże, nie wiem, co mam robić. Moje uczucia należą do czegoś, co nie istnieje.

Jest tu, niewygodne, i tam, w którym poznaję samą siebie, nareszcie. Bo nie było mnie przecież dobrych kilka lat, było tylko znieczulanie.

Śni mi się S., moja przyjaciółka z ogólniaka. Bardzo chciałam się z nią umówić, spotkać. A ona powiedziała, że owszem, zgoda, tylko od jakiegoś czasu nie jestem z nią szczera. „Krystyna, ja nie mogę się z tobą umawiać, kiedy ty ciągle ściemniasz i nie mówisz mi całej prawdy. Spotkam się z tobą, ale obiecaj, że będziesz szczera”.

Nieźle, co?

* * *

Robiłam to już wcześniej, próbuję siebie uspokoić, tylko nikomu nie mówiłam.

Robiłam to całe życie, robiłam to, kiedy nie mogłam wytrzymać.

Nakładałam te kalki.

Miałam starszego brata, z którym mogłam wracać od dziewiątki przez skwerek i chwilę z nim porozmawiać, zanim weszłam do miejsca, w którym były żywe osoby istniejące bardziej obiektywnie.

Ale nigdy nie musiałam się z tego tłumaczyć.

Nie musiałam też tego analizować.

Teraz, w nowej rzeczywistości, w której muszę zdawać sprawę z tego, co czuję, na grupie oraz na terapii indywidualnej, i to jest gwarancją tego, żebym była trzeźwa, muszę powiedzieć też o tym.

I jest mi z tym kurwa tak ciężko, że nagle miłość i szczęście, i malowanie się dwa razy dziennie, żeby potańczyć do Rihanny, zaczynają być przytłoczone potwornym, ciężkim przerażeniem.

Czekam, aż Aneta kolejny raz mi powie, że to jest w porządku. Że nie dzieje się nic złego.

* * *

Czwartek, 4 kwietnia 2009.

O jezus, ręce mi się trzęsą i zasadniczo cała się trzęsę.

Bo Aneta przecież mówiła, że nie ma się czego bać, że to jest objaw i ustąpi. Że pisarze tak mają.

Moje życie wewnętrzne, godziny spędzone na czułych rozmowach i dotykaniu, to jest objaw.

A dzisiaj nagle powiedziała coś innego i ja naprawdę się teraz cała trzęsę, mamusiu, mamusiu, ratunku.

Że mechanizm jest ten sam, co z piciem i kompulsywnym jedzeniem. Mechanizm zabijania bólu. „Za kilka tygodni może się pani obudzić i będzie pozamiatane”. Dokładnie tak powiedziała.

Ja nie wiem, co miałoby być pozamiatane.

W ogóle nie rozumiem, tylko chce mi się płakać.

Jak mi to powiedziała, to moją pierwszą reakcją było „muszę natychmiast popełnić samobójstwo”.

I faktycznie, przypomniało mi się, jak pan Leszek na Elektoralnej powiedział, że muszę przestać palić.

Trzęsę się z płaczu.

Jak to? A przecież tak nam było dobrze, od kiedy M. się wyprowadził.

To co, to znowu robię wszystko źle?

Bo jej powiedziałam, że nie mogłam się spotkać z M. we wtorek, bo mój wymyślony chłopak miał urodziny? Czy ona naprawdę jest taka głupia, czy niczego jej na tej psychologii nie nauczyli, że nie rozumie, że najwyraźniej nie chciałam się z nim spotkać?

Czuję się popalona, poparzona, czarna z pootwieranymi ranami.

My się kochamy, rozumiesz? I ja mam brata, i jesteśmy zdolni, i teraz nie mam gdzie się schować, bo mi nie pozwalasz.

I nie rozumiesz, że ja nawet nie wiem, jak to zrobić? Mam sobie wyłączyć głowę? Przecież ja to robię od dawna, mam te gałęzie, co ze mnie wyrosły, i co, i teraz się okazuje, że to źle?

Mam go sobie po prostu odciąć, jak rękę, tak? Bo wtedy zapiszę się na jogę i angielski?

Jest mi tak ciężko, że bolą mnie całe plecy.

Ja rozumiem, że ona mi nie może na to pozwalać, bo jest psychoterapeutką, ale w prawdziwym życiu ludzie mają różne schorzenia, biorą heroinę i mają po trzy nogi.

No faktycznie, może się trochę odkleiłam, ale myślałam, że to tak ma być. Że napasę się tym, super, i potem samo minie.

A tu kopniak prosto w brzuch.

Jestem zła, jestem wkurwiona na ciebie, Aneta. Teraz mi to mówisz? Teraz?

A mój wymyślony chłopak siedzi na balkonie i płacze. On też nie ma lekkiego życia, bo zostawił żonę i dwójkę dzieci. I to on i ja, i ja jego słowami, zwracamy się do ciebie, świecie: „bo czuję się tak, jakby mi ktoś wyrwał mięso z ciała”.

* * *

Żeby nie umrzeć od tego myślenia, napisałam do K. Odpisała: „ale wymyślony to tak samo, jak się myśli, że z kimś, kogo znamy, moglibyśmy robić różne rzeczy, ale fizycznie ich nie odczuwamy”.

I pół godziny potem: „ja też miałam wymyślone dziewczyny”.

* * *

Pierwszą osobą, która mi przychodzi na myśl, żeby do niej zadzwonić, jest M. Spotykam się z nim na mieście, jemy obiad. Zaczynam płakać, mówię, że nie wiem, co mam zrobić, bo czuję się, jakbym miała cztery lata i ktoś zabrał mi ukochanego misia.

Następne dni są koszmarne.

Staram się głównie spać, żeby nie myśleć.

Odliczam dni do następnego spotkania z Anetą, cała w strachu. Na pewno w międzyczasie wykonuję czynności związane z pracą, ale one nigdy nie były istotne, od kilku lat przychodzą mi z łatwością i być może praca to jedyne miejsce, gdzie odpoczywam.

Denerwuję się, nie wiem, co mam jej powiedzieć. Nieźle mnie rozpierdoliłaś, głupia suko?

Wracam od niej i idę spać.

Następnego dnia próbuję to wszystko zrozumieć, spisuję sobie na kartce. Jest to dla mnie śmiertelnie ważne, ponieważ nie chcę być złym człowiekiem. Robię coś, co sprawia mi przyjemność i radość, a teraz okazuje się, że mam tego nie robić, ponieważ jestem uzależniona, a to jest uzależnienie.

Nic nie rozumiem.

Kiedy wymyślam, to nie podejmuję aktywności w prawdziwym świecie, tak Aneta odpowiada mi na pytanie, dlaczego po dwóch miesiącach doszła do wniosku, że jednak ten wymyślony chłopak to zło.

– Gdyby pani nie uciekała, to co by pani robiła?

– Musiałabym zacząć spotykać się z ludźmi.

– No widzi pani, więc zamiast uciekać, mogłaby pani pracować na relacjach z ludźmi.

Ale ja nie chcę pracować na relacjach z ludźmi, odpowiadam sobie w głowie. Chcę ich podglądać w centrach handlowych i mijać na rowerze.

– To tak, jakby pani się napiła albo zapaliła: ból znika.

Wieczorem umawiam się z trzema osobami. Jak dziecko policjanta. Mam pracować na relacjach z ludźmi.

Dostaję telefon z poradni, że Aneta jest chora, a potem wyjeżdża na delegację. Następna wizyta ma być za trzy tygodnie.

M. nie wróci już nigdy. Jedzie do Sopotu. Dostaję od niego bardzo długi list.

Nie umiemy rozmawiać. Nigdy nie umieliśmy i już się pewnie nie nauczymy.

Codziennie budzę się z dziurą w brzuchu. Na samą myśl o tym, że mój wymyślony chłopak mógłby mi odgarniać włosy z czoła, zaczynam się kurczyć. Cały ten obrazek nagle zaczyna się marszczyć, czernieć i być zły. Mimo że w środku wiem, że to skarb. Że to skarbnica wiedzy o mnie samej, którą nigdy się z nikim nie dzieliłam, bo zawsze musiałam być jakaś taka inna, taka bardziej niż to, co w środku. Że Aneta nie ma racji, bo to jest podejmowanie aktywności w prawdziwym świecie, to jest poznawanie siebie. Na spokojnie i bezpiecznie.

Nigdy jej tego nie powiem.

Nie wrócę już do Ośrodka Uzależnień ROTA.

* * *

Dzwonię do terapeuty guru. Cokolwiek by się działo, to ona, ta osoba, dzięki której trafiłam na terapię do zwykłego ośrodka, jest dla mnie najlepszym lekarzem. Nie byłam u niej bardzo długo.

Opowiadam jej całą historię z Anetą.

Guru, czterdzieści lat doświadczenia terapeutycznego, aż się trzęsie.

– Wiesz co, serce mnie aż zabolało.

Płaczę.

– Przecież to jest wyspa! – krzyczy guru. – Przecież ty teraz potrzebujesz mieć wyspę! I to samo minie i przejdzie.

Mówię przez gluty, że moim zdaniem to tam jest wiele ważnych rzeczy, takich terapeutycznych, z tym chłopakiem, na przykład to, że się uczę, jakie są moje potrzeby, że ja mogę być ważna, i to, czego chcę…

– To jest oczywiste – przerywa mi. – Ja nie wiem – sarka ze złością – co te terapeutki mają w głowach. Przecież to jest jakaś relacja zależności, ona chce mieć nad tobą władzę.

Nie wiem, czy ona chce mieć nade mną władzę, ale wiem, że bardzo się wszystkiego boję.

Guru mówi, że mam odpocząć od Anety i brać leki. Przepisuje mi leki na lęki. Mówi, że jestem na granicy psychozy i umęczona. Kiedy mówię, że nie mam siły zadzwonić do ośrodka i powiedzieć, że tam nie przyjdę, proponuje:

– Jeśli chcesz, zadzwonię za ciebie. Jestem twoim terapeutą. Ty się tym już nie przejmuj. Ty jesteś najważniejsza, a to, co się teraz z tobą dzieje, to jest krzywda.

Dwa dni później odbieram telefon. Guru usłyszała przez słuchawkę, że kim ona w ogóle jest, że co to znaczy, że pacjent sam nie dzwoni, i że to jakiś skandal. Mówi, że to się w głowie nie mieści i że nigdy jej nikt tak nie potraktował. Potem dzwoni Aneta. „Ktoś tu dzwonił za panią, pani Krysiu, że pani chce przerwać terapię, o co chodzi?”. Jestem przerażona. Mówię, że chcę. Ona coś jeszcze, że na jak długo. Mówię, że nie wiem. Że zadzwonię.

Nie zadzwoniłam.

Pojechałam na spływ kajakowy z M., mimo że się rozstawaliśmy. Guru powiedziała: „słuchaj, to nie jest za bardzo ważne, czy się rozstajecie czy nie, ty potrzebujesz przyrody teraz, więc jak on ci proponuje spływ, to jedź, bardzo cię proszę”. Przez cały spływ śpię po pięć godzin w ciągu dnia.

Nigdy nie wrócę do ośrodka ROTA.

Z M. definitywnie rozstanę się pół roku później.

Zostanę zupełnie sama.

Wtedy zacznie się nawrót.

Nawrót

To jest nawrót, jedno z tych strasznych słów. Nawrót, słowo najgorsze.

Z tych takich jak suchy kac, wyzwalacze, zapicie.

Chociaż powiedzieliby o mnie pewnie, że po prostu znowu zaczęłam jarać.

Jak to się stało, jak to się tu wślizgnęło? Mój kolega Sebastian alkoholik, kiedy przychodził ktoś nowy i trzeba było opowiedzieć parę słów o sobie, mówił, że to jest jego druga terapia. Zapił, ponieważ nie stosował się do zaleceń terapeutycznych, stykał się z wyzwalaczami. Tak mówił. Zresztą nie skończył tej zajebanej terapii, zaczął pić w wakacje, kiedy dostał nową pracę przy komputerach.

Kurwa, nawrót. Najgorzej.

I to w takim momencie.

No przecież uczono mnie o tym na terapii, miałam warsztat „Nawroty”.

Pocieszam się, że jak to nazwę, jak zacznę o tym mówić, to jakoś mi to pomoże. Bo na razie znowu nikt nie wie. Nikt oprócz bliźniaków ze sklepu z dopalaczami. Ale być może oni też nie wiedzą – są bliźniakami – wprowadzają w błąd.

* * *

Gdyby to był film amerykański wyprodukowany przez Walta Disneya, toby było tak, że poszłam na terapię dla alkoholików, chodziłam regularnie, pisałam prace, a potem napisałam książkę o tym, że „terapia tak dużo mi dała, nigdy w życiu nie byłam tak blisko swoich emocji, alkohol w ogóle nie jest mi potrzebny, nie myślę o nim i widzę, jakie życie na trzeźwo jest wspaniałe”.

I potem jeszcze, że zarabiam na życie rysowaniem rysunków, mam męża i dziecko, i kredyt i byłam na Madagaskarze, tak jak sobie zaplanowałam. Że śpię osiem godzin na dobę i jestem radosna i życzliwa.

Ale to nie jest amerykański film.

To jest choroba.

* * *

Nikt o tym nie mówi.

Nie ma takiego scenariusza.

„Największą wartością jest dla mnie abstynencja – piszą na forach internetowych mężczyźni o ksywach takich jak Jaras – wspólnota i Dwanaście kroków”.

Na terapii podpisujesz kontrakt, w którym jest napisane, że będziesz przestrzegał abstynencji. Abstynencja abstynencja abstynencja. Dziwne słowo, trochę szare, jak popiół.

To jedyna wartość, jaką masz, tak system ci wkłada do głowy.

Ale to nie ma nic wspólnego z rzeczywistością. W której większość uzależnionych się wykłada. Nazywa się to słowem „wpadka”. Słowem takim trochę zabawnym.

Nikt na mityngach nie mówi: „to ci się może zdarzyć i najprawdopodobniej się zdarzy”.

Na mityngach dostajesz te żetony, breloczki, gadżety, widziałeś na filmach – za rok, za dwa lata, za pięć. I jest trochę tak, jakbyś nie miał nic więcej, tylko ten żeton.

Więc jeśli się poślizgniesz, jeśli się skusisz i nie wytrzymasz, jeśli któregoś razu podczas wycieczki po Berlinie, po tułaniu się po całym mieście i szukaniu noclegu wieczorem wymkniesz się do nocnego, żeby kupić piwo, a potem siedem, to jest to uczucie, na które nikt cię nie przygotował.

To tajemnica poliszynela wśród pijaków i narkomanów. Że to się zdarza. Ale nikt o tym nie powie.

Pierwszy raz to zobaczyłam, jak przydarzyło się Sławce. Przestała przychodzić, a potem nagle pojawiła się cicha i blada. „Piłam przez trzy tygodnie”, powiedziała. Dookoła niej wszystko stężało. Jakby była trująca. Jakby nie wolno jej było dotykać. Jakby nie wolno było nawet myśleć o tym, że to się zdarza.

Potem umarł Sławki chłopak, z którym była dwadzieścia lat i z którym w końcu kilka lat temu się rozstała, i została sama, skurczona, w mieszkaniu po matce. Zadzwoniła do mnie wtedy o dziewiątej w sobotę. „Krysia, Jerzy nie żyje, ja piję”. Mieszkała tuż obok mnie. Akurat dzień wcześniej ugotowałam zupę. „Dobrze, Sławka, ja się tylko ubiorę i idę do ciebie”, powiedziałam. Było dla mnie oczywiste, że pijana czy nie, potrzebuje pomocy. Siedziałam u niej i po raz pierwszy z nią szczerze rozmawiałam, i to było przerażające. Że dopiero w tym stanie mogła z siebie wylać to wszystko. Chowała się przede mną w kuchni, żeby się napić. Powiedziałam jej, że nie musi. Zjadła zupę. I zaczęła opowiadać, płacząc, o czymś bardzo niedobrym, co wydarzyło się wiele lat temu. Coraz bardziej niewyraźna i rozmazana, wstrząsająco samotna wśród tych meblościanek kupionych przez jej matkę w latach siedemdziesiątych. „Dlaczego kurwa nigdy nie umiałam o tym powiedzieć tej głupiej suce? Dlaczego ja na tej terapii nie umiem o tym mówić?”

Wieczorem zadzwoniłam do naszych kolegów z grupy. „Czy wiesz, co się dzieje ze Sławką?”. „Tak – odpowiedziała mi Anna wystraszona. – Ale ja zadzwoniłam do ośrodka i pani Ela powiedziała, że mam nic nie robić, dopiero kiedy ona wytrzeźwieje i poprosi o pomoc, to coś mogę”. Powiedziałam, że byłam u niej, że jest przygnębiająco samotna. Po drugiej stronie słuchawki cisza.

Ci sami koledzy, którzy kilka tygodni później nakrzyczeli na mnie, kiedy powiedziałam, że trzeźwienie zawdzięczam sobie, a nie grupie i terapeutkom.

Byłam zdumiona. Owszem, wiem, że alkoholika trzeba kochać miłością twardą, ale ta samotna kobieta, przerażona tym, że się złamała, że wszystko stracone, w moim świecie nie powinna zostać sama. Chociaż było to dla mnie strasznie ciężkie i przez dwa dni nie mogłam się z tego podnieść. Nie zastanawiałam się, co zrobić, czułam, że muszę tam pójść. Że ona musi zobaczyć, że może poprosić o pomoc i nie być sama.

Zadzwoniła do mnie kilka dni później i mówiła, złamanym głosem człowieka, który stracił wszystko, że przeprasza.

Abstynencja wszystko, wpadka i nawrót nic.

Jak to się ma do „nie oceniamy”, najważniejszej zasady powtarzanej na każdej tera-lekcji?

Jak to się ma do aforyzmów wiszących na korkowych tablicach w korytarzach, że nieważne, ile razy upadasz, ważne, ile razy się podniesiesz?

Jak to się ma do tego, że nie ma rzeczy dobrych ani złych, liczy się tylko doświadczenie?

A potem przyszła kolej na mnie.

* * *

Kiedy leki przeciwlękowe zaczęły działać, przestałam się denerwować terapeutkami z ośrodka i rozbuchało się lato, jak zawsze jeździłam dużo na rowerze. Któregoś pełnego wieczora, to była sobota, przystanęłam na kładce nad Polem Mokotowskim, skąd widać było granatowo-różowy brzuch nieba, dwie wyspy drzew stołecznych i rozbłyskane miasto. Asfalt oddawał zapach dnia i wydzielał aromat niosący obietnicę tego, co może dać letni wieczór w mieście. Znam ten zapach z pierwszych wypraw do centrum, kiedy w ogólniaku jeździłyśmy do Hybryd z nadzieją poznania chłopaków jeżdżących na deskorolkach, gdy każdy mijany na ulicy chłopak mógł być tym, który się w nas zakocha. Ten dreszcz, kiedy się już weszło przez bramkę i siedziało w klubie z hip-hopem, i czekało, aż ktoś spojrzy. I łowiło się tych, na których spojrzeć warto. To jest zapach tego, co się może zdarzyć.

Stałam tam i wiedziałam, że wracam do domu, do mieszkania, i nagle zdałam sobie sprawę, że to już nie dla mnie. Że to zakazane. Że mi nie wolno. Że nie ma już dla mnie występności nocy. Że nie będę się snuć i rozmawiać z przypadkowymi osobami, nie zastanawiając się nad tym, co mówię. Poczułam ten sam ból i żal co wtedy, kiedy byłam na diecie i wiedziałam, że już nigdy nie będę mogła zjeść paczki delicji na raz.

Wsiadłam na rower i pojechałam sama, pilotka nocy, do swojej kamienicy. Miasto zostało za mną, pod granatowym brzuchem.

* * *

Powiedzenie tego wszystkiego, co już powiedziałam, jest w sumie łatwe. Być może dlatego, że już to mówiłam. Oswoiłam to. Znam to.

Ale przyznać się przed wszystkimi, przed całym światem, że to nie jest wcale tak, że skończyłam terapię, i już, i jestem zdrowa? Przyznać się, że się potykałam? To pisze mi się najciężej. To pisze mi się tak, że wstyd mi zapycha klatkę piersiową. Tego się właśnie boję, że inni będą mi wytykać. Bo to powinna być ta bajka, w której osoba uzależniona, miła i wesoła, bierze odpowiedzialność za swój nałóg, pisze list pożegnalny do używek i jest zdrowa. I nikt nie umiera jak Philip Seymour Hoffman, który był trzeźwy przez kilkanaście lat, a potem wrócił do nałogu. Nikt nie zaczyna nagle pić po czternastu latach. O takich się nie mówi. Albo jesteś po jednej, albo po drugiej stronie barykady. Chociaż mój przyjaciel, magister nałogu, obecnie terapeuta uzależnień, powiedział mi, że zna takiego gościa, który raz na rok daje sobie dyspensę. I pije. Jest po terapii. Po tym tygodniu chlania doprowadza się do porządku. Robi to od kilku lat.

To są legendy, które uzależnieniowcy powtarzają sobie z wypiekami na twarzy, obietnica, że może jeszcze kiedyś będzie można. Nie wolno o tym mówić, to jest tabu w tabu. To jest wykroczenie przeciwko najważniejszemu przykazaniu, które brzmi: „straciłeś kontrolę i nigdy jej już nie odzyskasz, i musisz się z tym pogodzić, a kiedy się pogodzisz, musisz się nauczyć żyć na nowo, z nowymi rzeczami, które będą ci sprawiać przyjemność i napełnią cię spokojem, i taflą jeziora”.

Nie można dawać obietnicy, że jeszcze kiedyś będzie można, nie wolno, to wykroczenie przeciwko pierwszemu przykazaniu, przeciwko całemu systemowi terapeutycznemu. Przeciwko kolegom ze wspólnoty i przeciwko innym najgorszym ludziom na świecie.

Tabu w tabu.

Ale też ci, którzy powtarzają to sobie z wypiekami na twarzy, dobrze wiedzą, że granica jest tak cienka, że trzeba być nienormalnym, żeby z tym igrać.

Ja przekroczyłam granicę trzy razy. I przyznanie się do tego jest dla mnie absolutnie najcięższe.

* * *

To się nie stało tak od razu. To się działo bardzo, bardzo powoli. A skończyło się tak, że wpadłam w dziurę czasową.

Poszłam na imprezę. Pierwszą od nie pamiętam kiedy. Zaprosiła mnie koleżanka, po tym jak M. nie wrócił na noc. „Krysia, chodź może z nami, to są mili ludzie, co będziesz sama w domu siedziała”. I w sumie przecież czułam się dobrze, nie potrzebowałam zmieniać stanu świadomości. Ale nagle pojawili się obcy ludzie i się spięłam. I pomyślałam, dobra, to zajaram, będę bardziej pewna siebie.

To było pierwsze sprzeniewierzenie się temu stanowi umysłu, który jest moim celem i udziałem. Pierwsze „zrobię wszystko, żeby czuć inaczej, niż czuję”. Potem były następne.

W ciągu dwudziestu czterech miesięcy trzy razy znalazłam się na parę dobrych chwil w tym samym punkcie, w którym byłam, kiedy spotkałam pana Leszka w dżinsie.

Wiedziałam, gdzie będzie okazja, i na samą myśl o tym czułam radość.

Potem pojechałam do pracy, z kolegami, którzy opowiadają sobie o pizdach i motorach, ja jako jedna z niewielu dziewczyn plus trzy dni pracy przed kamerą. I wtedy powiedziałam: „ej, Krasnal, kupujecie palenie na wyjazd? To ja się z wami złożę”, czyli złamałam kolejną zasadę, „nie kupuję”. Już nie byłam wtedy przywiązana do ośrodka ROTA, to było po tym, jak mój chłopak się wyprowadził.

Kiedy naprawdę przestał być moim chłopakiem, kiedy wyszliśmy z drugiej sesji terapeutycznej dla par, na której wyrwało mi się: „nie, ja sobie nie wyobrażam, że mogłabym jeszcze z tobą być”, dzień po tym, jak podpisałam u notariusza papiery, że jestem właścicielką nieruchomości, kiedy inny chłopak napisał mi wiadomość: „sorry, dystans mi się włączył”, mimo że dwa dni wcześniej chciał się ze mną całować, a ja nareszcie uwierzyłam, że to możliwe, że mogę być szczęśliwa z zupełnie innym chłopakiem niż ten mój… to wtedy był piątek. I siedziałam sama w domu. I był styczeń. I pomyślałam sobie: kurwa, chcę iść potańczyć, chcę do klubu. Chcę zajarać. Wtedy będę wesoła. Muszę. Nic się nie stanie, przecież mam to pod kontrolą. I okazało się, że Mariusz przywozi do domu, i pół godziny potem miałam tę paczkę, te pięć gramów na stole. I radość. Ja pierdolę. Ile jarania. Czad. Jeszcze byłam świeża, wystarczył jeden mach, żeby ścięło mnie z nóg, jeszcze nie spakowałam torby i lufki. Pomalowałam się cieniami Dior, włożyłam koszulkę z Matką Boską z Guadalupe z Pepe Jeans London i pojechałam do Zachęty na 90’s party.

Następnego dnia, pamiętam jak dziś, miałam rocznicowe spotkanie swojej grupy z ośrodka.

* * *

Miesiąc później poznałam dopalacze.

Straszne rzeczy można kupić na mojej ulicy, pisałam półprzytomna (ale we własnym przekonaniu jakże szczęśliwa) w dzienniku.

Były drogie. Zaczęłam tracić głos. Ale nie musiałam już dzwonić do dilera, to jednak zawsze jest takie upokarzające. Mój wyglądał zupełnie normalnie, mógł równie dobrze prowadzić sklep RTV Euro AGD, jeździł hondą, miał puchową kurtkę, lubił narty. Przyjeżdżał do mnie do domu i nigdy nie rozmawialiśmy o narkotykach. To, co sprzedawał, było okropne, niesmaczne, ale nie było nic innego, więc co, no niech będzie i to.

A dopalacze były wszędzie. Z fantazyjnymi etykietami, projektowanymi przez „dziewczyny z biura”, jak powiedział mi właściciel sklepu Euphoria. Nie wiem, co w nich było, ale nie chciało się po nich jeść i musiały mieć jakiś dodatek energetyczny, bo nie chciało się po nich spać.

Na samym początku chyba uwierzyłam, że skoro to nie jointy, to w sumie przecież nic złego nie robię.

Kupowałam sześć gramów co pięć dni.

Chodziłam na imprezy.

Poznałam nowego chłopaka.

Nie umiałam mu powiedzieć, że jestem cały czas nastukana. Non stop. W pewnym momencie się odważyłam, to stało się samo. Postanowiłam, że już dosyć. Wytrzymałam tydzień. Kiedy pojechał na święta do matki, tak się przestraszyłam, że go nie ma, że nie ma miłości dla mnie, że nie wiem, co ze sobą zrobić, że pojechałam do sklepu. Kupiłam zero dwadzieścia pięć duszka. Następnego dnia opalałam lufkę.

Zaczęło się znowu, tylko już mu nie mówiłam. Kłamałam. Żeby nie chrypieć, piłam tran, ssałam tony tabletek Isla. Była wiosna, zupełnie jak dzisiaj, tylko dwa lata temu. Byłam zakochana i totalnie nietrzeźwa.

Nie mam pojęcia, dlaczego na początku czerwca, po sześciu miesiącach, stwierdziłam, że nie, że koniec. I udało się, tylko przez pierwsze trzeźwe dwadzieścia cztery godziny zwijałam się na łóżku ze strachu, wyjąc i płacząc, a on nie wiedział, co ma zrobić, i rozmawiał na skajpie ze znajomym, który brał kiedyś heroinę. I ten znajomy powiedział mu: „zostaw ją, narkotyki zawsze będą dla niej ważniejsze”.

O mnie to powiedział, o Krystynie wesołej, która jest jak foka, jak biała łania, która wymyśla zabawy słowne, zagląda ulicom w przewody ukryte pod asfaltem, rysuje potwory, wyszywa na koszulkach i umie tańczyć do Rihanny sama w domu, o mnie.

Wiedziałam, że nie poradzę sobie z ciężarem tej tajemnicy.

Że potrzebuję szkieletu, czegoś, co mnie uratuje.

Zostałam sama na weekend w domu. Wyjechał, bo kolega powiedział mu, że zawsze wybiorę narkotyki zamiast niego. Leżałam w łóżku i ryczałam z przerażenia. Bo myśl o tym, że nagle znowu nie będę mogła mówić do ludzi i się nimi nie przejmować, była przerażająca.

Ale miałam już narzędzia.

Wpisałam w google „anonimowi narkomani”. Sama, z własnej woli, poszłam na mityng. I tym razem, kiedy w sali pomalowanej na brzoskwiniowo ktoś czytał z laminatu: „jesteśmy wspólnotą kobiet i mężczyzn uzależnionych od substancji zmieniających świadomość”, czułam zajebistą ulgę. Czułam, że tam jestem bezpieczna. Czułam, że te słowa z laminatu są o mnie.

Ale zdarzyło się to jeszcze dwa razy.

* * *

Nawrót to jest w ogóle podstawa.

Jak zaakceptować porażkę?

Jak zaakceptować to, że się nie udało?

Przecież poszłam na terapię.

Przecież otwierałam się przed członkami grupy i sumiennie opisywałam wszystko w pracach.

Przecież chodziłam na grupę nawrotów przez kilka tygodni. I robiłam te ćwiczenia.

Ale jakoś w ogóle nie mieści mi się w głowie, że może zdarzyć się coś takiego, że będę chciała się napierdolić. Zawsze. I w tym widzę poważny błąd.

A najpoważniejszy błąd jest taki, że wydaje mi się, że jestem kurwa wszechmocna. Że będę wymyślać scenariusze cyklu dla TVN Śniadanie, odkurzać, pisać książki oraz rysować i mieć wystawy. Aha, i jeszcze że będę robić magiczne totemy ze zwierzętami i będzie mi się chciało zawsze rozmawiać ze wszystkimi, i nie będę się denerwowała, kiedy dzwoni do mnie ojciec.

Pewnie dlatego mówi się, że „trzeba chodzić na mityngi”. Oczywiście mi się nie chce. Bo wolę udawać przed sobą, że jestem już kurwa zdrowa. Wszyscy wolą. Raz na jakiś czas odpowiadam na pytanie: „ale już wszystko OK?”. Co to w ogóle znaczy, że wszystko OK? To znaczy, że nie jestem uzależniona? Że nie mam doła, że nie boję się ludzi?

„Wszystko OK?” znaczy jedno: „czy możemy się z tobą zadawać i nie będzie żadnych problemów? Czy możemy się z tobą zadawać i się nie napierdolisz?”.

I ja jakoś nie chcę zrozumieć, że jestem, powtarzam, alkoholiczką i narkomanką. A to oznacza, jak napisał pan w książce Nie piję, że tak jak poeta kocha poezję, a historyk historię, ja kocham móc się napierdolić. I to jest moja słabość totalna, i nawet jeśli błyskotliwie odpowiadam na pytania, nawet jeśli mam ładne buty i kredyt w banku, to jest taka część mnie, która nie znosi się nudzić, rozczarowywać i być porzucana, i to dosłownie nie znosi, bo musi się zagłuszyć natychmiast, żeby tego nie czuć.

Jakoś nie chcę tego zrozumieć, a niestety tak jest. Jak wpisujesz sobie uzależnienia w rubrykę „Zainteresowania”, to niestety musisz przyzwyczaić się do tego, że to się może zdarzyć.

Że się chce.

Ja starałam się udawać przed sobą, że nie chcę. Że mnie nie korci. Że nie ulżyłabym sobie zmianą nastroju instant. I wtedy niestety mija czas i zdarza się to drugie. Że się poległo. Jak w ogóle spojrzeć innym w oczy? I co z tym zrobić?

* * *

Drugi nawrót zdarzył się przypadkiem. Okazało się, że te dopalacze można kupić przez internet. I przychodzą kurierem. I kurwa zrobiłam to. W nocy. Nie wytrzymałam. Na jakiejś sennej marze, pięć miesięcy po tym, jak przez cały dzień tarzałam się po łóżku, płacząc z przerażenia, a potem poszłam na swój pierwszy mityng dla anonimowych narkomanów.

Co się stało?

Miałam problemy w pracy? Okazało się, że chłopak, z którym jestem, ma dziecko? Czy w ogóle coś się musiało stać? Nakrzyczała na mnie, pamiętam, tak bardzo moja terapeutka, ta najstarsza, ta, która robi za mojego guru: „ty się nie zastanawiaj, dlaczego zajarałaś, zajarałaś dlatego, że chciałaś, i tyle”. A ja zawsze chciałam znaleźć jakieś usprawiedliwienie.

Ale wiem, że nie miała racji. Miałam problemy w pracy, nagle dostałam trzy zadania zamiast jednego, i to było za dużo, ale mnie nikt nie nauczył, że mogę odmawiać, że nie muszę znosić tego na wstrzymanym oddechu, że mogę powiedzieć: „to dla mnie za dużo”, że nie powinnam pracować jednocześnie na trzech stanowiskach, w tym występować przed kamerą. I to napięcie, ten strach drążyły mnie przez miesiąc, a ja nawet o nim nie pomyślałam. Może ołóweczkiem skrobałam sobie w dzienniku: ojej, jestem taka zmęczona, ale w środku dział się jakiś koszmar, koszmar w ramach korporacji, w której nikt normalnie nie rozmawia, osoby używają słów „skedżuling” i „brif”, ale nie ma działającej kamery na zdjęciach i musisz się z tym pogodzić, bo tak jest.

To był drugi raz.

Trwał trzy miesiące.

Mój nowy chłopak nie wiem, czy widział czy nie, ale nic nie mówił.

Siedzę i czuję tę porażkę w sobie.

Jestem niedoskonała. Dlatego nawrót, zrozumienie go i przetrwanie – to podstawa. To dzień świstaka. To popełnianie błędów tak długo, aż nauczysz się nie popełniać błędów. Na przykład takich, żeby nie brać się w garść, kiedy czujesz, że nie dajesz rady. Tylko sobie wybaczyć i zrozumieć, że masz ograniczenia. I że to jest w porządku.

* * *

W środku dzieje się piekło.

Donieść na siebie. Natychmiast. Donieść terapeutce, donieść znajomym, donieść grupie. Donieść.

Ale doniesienie niczego nie zmienia. Jak gość zdradza żonę, to też jej mówi w pewnym momencie: „słuchaj, Danka, jest ktoś jeszcze” i w sumie chodzi o to, że to ma mu pomóc. Donieść na siebie komukolwiek: „w weekend wypiłam butelkę wina”. Nawet nie urwał mi się film. W sumie podobało mi się. Tylko rano, zanim jeszcze zszedł alkohol, złapało mnie to straszne ssanie, że przecież mogę pójść do sklepu i kupić następną butelkę. Bo tak mi się podobało. No i to ssanie, coś we mnie chciało więcej, i wtedy nie muszę kończyć nawet, bo o tym jest ta książka właśnie.

To jest nie do zaakceptowania, bo przecież TY NIE PIJESZ. Może nie pogodziłaś się z tym, że masz problem z narkotykami. (Tak, nie pogodziłam się z tym, że mam problem z narkotykami, bo jakbym się pogodziła, tobym ich unikała jak ognia, a nie lazła jak mucha do lepu, kiedy na imprezie wyczuję jointa). Ale kiedy na Wielkanoc marynujesz łososia w wódce, to przecież już w ogóle nie ma prawa cię ruszać, bo wiesz to w środku o sobie, że nie, nie ma chuja.

A potem robisz sobie jednego drinka, bo masz kurwa limonkę i brązowy cukier.

Nie, nie pijesz już przecież.

I tak nie chodzisz na terapię, i tak wpadłaś w ciąg, znowu jarałaś przez dwa miesiące, ale wygraliśmy tę bitwę, przecież to było w styczniu, a teraz mamy co, kwiecień.

I wypijasz całą butelkę.

I znajduje cię twój nowy chłopak, który cię nie zna pijącej przecież, który cię zna jako tę miłą fokę lubianą za to, że dobrze bawi się bez alkoholu na imprezach, która mówi, że od kiedy nie pije, jest szczęśliwsza.

Tak też może się zdarzyć.

* * *

Chyba jedynym sposobem na to, żeby się nie zdarzało, są te emocje.

To, żeby wiedzieć, co czujesz. I godzić się z tym, że możesz czuć nie tylko wesołość, radość i sukces, ale też – a może nawet przede wszystkim – bezsilność, lęk, zmęczenie i smutek. Może dlatego każą przestrzegać tego systemu HALT – głodny jesteś bardziej bezsilny. Złość to w gruncie rzeczy lęk, który pojawia się, kiedy ktoś narusza twoje granice, smutek bierze się z samotności, a zmęczenie to zmęczenie, i tyle.

A ja chcę być wszechmocna. Zawsze.

Znalazłam kartkę z któregoś nawrotu, kiedy siedziałam sama w swoim słonecznym pokoju i trochę przerażona tym, że znowu mam swoją małą tajemnicę, że tylko bracia bliźniacy ze sklepu z dopalaczami wiedzą, co się ze mną dzieje, i nikt więcej, pisałam, co miałam w głowie, żeby to jakoś zrozumieć. I dzisiaj ze zdumieniem przeczytałam: Żeby mieć moc. Żeby na trzeźwo mieć taką moc jak teraz i żeby mi się chciało robić rzeczy i dużo.

Być może dopóki nie pogodzę się z tym, że nie jestem wszechmocna, będzie mi się zdarzało wypić butelkę wina w najbardziej nieoczekiwanym momencie. Nie wiem.

* * *

Trzeci raz też zdarzył się dlatego, że nie słuchałam siebie, że nie wiedziałam, co się ze mną dzieje, tylko chciałam być dzielna. I jeszcze dlatego, że dostałam kosza od kogoś, kto wydawało mi się, że ze mną flirtuje, i nie wiedziałam, co z tym zrobić. Trzeci raz był najkrótszy.

To był taki trochę szał w ogóle.

Zaczęłam nosić obcasy i sukienki.

Bo kurwa ile można być smutnym i siedzieć na chacie. Ile.

Ten ostatni raz był na wesoło. To był hołd dla mojego wieczoru na kładce nad Polem Mokotowskim, kiedy myślałam, że nie pozostaje mi nic innego, jak tylko siedzieć i patrzeć w domu na tapetę. Tribute to miasto nocą.

Oczywiście nie było mi specjalnie wesoło z tym, że chodzę pozmiękczana, i wiedziałam, że to się musi jakoś skończyć raczej prędzej, ale w tym momencie, kiedy podejmujesz decyzję, że właśnie pierdolisz abstynencję i szary popiół i właśnie będziesz codziennie wychodzić na miasto, jest nęcące piękno i poczucie wolności. Pęka tama budowana przez kartki ksero, zalecenia terapeutyczne i kolegów z terapii, co cię nudzili, jak mówili, i te słowa „wpadka” i „suchy kac”.

To przerażenie, czy jesteś grzeczna, bo pani terapeutka może ci powiedzieć, że źle właśnie robisz, źle robisz, synku, i masz głód.

Nagle wychodzi z ciebie coś innego.

Otóż ja tęskniłam do bycia wśród ludzi, z którymi mogłabym rozmawiać. Ale nie umiałam z nimi być i przede wszystkim nie miałam znajomych, ponieważ nienawidziłam wychodzić z domu, a w domu ciężko było mi spotkać inne osoby niż ja. A nie wychodziłam, bo się bałam, bo cały czas w nerwach, bo nie wiadomo. Miałam tylko znajomych z pracy, coraz mniej, bo ci najfajniejsi zrezygnowali po tym, jak trzeba było się przeprowadzić do klocka ze szkła na Domaniewskiej i zacząć używać słowa „skedżuling” oraz siedzieć cicho, bo to open spejs. Ale i tak kiedy jeszcze miałam tych znajomych z pracy, to ciężko jednak spędzało mi się z nimi czas, bo spotykali się w gruncie rzeczy tylko na wspólne chlanie. A najgorsze było to, że wtedy i tak rozmawiali wyłącznie o pracy.

Ten trzeci raz to było lato. I wtedy poznałam wszystkich swoich nowych znajomych. I zaczęłam się orientować, że jestem coraz ładniejsza. I że ludzie mnie lubią. To było dziwne. Ponieważ mnie nie można lubić, można co najwyżej się ze mnie naśmiewać za moimi plecami.

Więc to był szok, wychodziłam na miasto i ci wszyscy ludzie, którzy normalnie byliby najfajniejsi w klasie, oni mnie wszyscy lubili. Wysyłali mi zaproszenia na fejsbuku. I ja z nimi rozmawiałam długo. W ciągu jednego lata poznałam więcej osób niż przez poprzednich dwanaście. Kiedy siedziałam jako wystraszona dziewczyna M. w studiu, on puszczał kolejne wersje utworów, a ja bałam się cokolwiek powiedzieć, bo jestem dziewczyną i przecież nic nie wiem o omikrofonowaniu perkusji.

I w połowie lipca stwierdziłam, że to już musi być koniec. Jedyna poradnia, jaką znalazłam, która mogła mi pomóc, ma w nazwie MONAR. Chodzę tam do dziś.

Ale w dalszym ciągu jeśli jestem zmęczona i poczuję ten zapach, to nie umiem się powstrzymać. To nie chcę się powstrzymywać. Nie powstrzymasz mnie.

To jest prawda o tabu w tabu.

* * *

Przeczytaj to i przytul mnie.

Spis treści

Karta tytułowa

Raz

Dlaczego łatwo się zgubić?

O miłości

Dwa

Ich bin zufrieden

Mityng

Rok i sześć miesięcy potem

Mięso

Poziom pierwszy – grupa motywacyjna

Czerwiec

Sopot

Pierwsze wakacje

Słowa

Poziom drugi – grupa wstępna

Życie codzienne w Polsce / wypieki

Zamiana pań

Jakbyś się postarała bardziej z krzesłami

Myli mi się to, co czuję, z tym, co myślę, że czuję

Zrobię wszystko, żeby nie czuć

Potwory

Styczeń

Rzeczy, o których nie miałam pojęcia

Tematy konwersacyjne

Rzeczy, o których nikt nie mówił

Osoby z marginesu

Alkoholiczka

Praca końcowa

Co robić

Bóg i sens życia

Koniec

Nawrót

Karta redakcyjna

Copyright © by Małgorzata Halber

Projekt okładki

Magda Kuc

Redakcja

Karolina Iwaszkiewicz

Opieka redakcyjna

Przemysław Pełka

Agata Pieniążek

Opracowanie tekstu

d2d.pl

ISBN 978-83-240-2716-3

Książki z dobrej strony: www.znak.com.pl

Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, 30-105 Kraków, ul. Kościuszki 37

Dział sprzedaży: tel. 12 61 99 569, e-mail: czytelnicy@znak.com.pl

Plik opracował i przygotował Woblink

woblink.com