Plik jest zabezpieczony znakiem wodnym

Spis treści

Karta redakcyjna

Dedykacja

Osoby dramatu

Prolog

Wstęp

Wstęp do drugiego wydania

CZĘŚĆ I

Rozdział 1. 1975

Rozdział 2. Boston Południowy

Rozdział 3. Bez sentymentów

Rozdział 4. Lawiranci

Rozdział 5. Zwycięzca, dwójka, trójka

CZĘŚĆ II

Rozdział 6. Szajka dwóch?

Rozdział 7. Zdrada

Rozdział 8. Zabójca z Prince Street

Rozdział 9. Dobre jedzenie, dobre wino, brudne pieniądze

Rozdział 10. Mordercza spółka

Rozdział 11. Bulgertown

Rozdział 12. Mit Bulgera

Rozdział 13. Czarna msza

Rozdział 14. Wszystkie odcienie „Siwego”

Rozdział 15. Gadulstwo Connolly’ego

Rozdział 16. Ujawnione tajemnice

CZĘŚĆ III

Rozdział 17. Fred Wyshak

Rozdział 18. Heller’s Café

Rozdział 19. Skoro powiedziało się A...

Rozdział 20. Koniec balu

Epilog

Źródła

Podziękowania

Przypisy

Tytuł‍ oryginału:
BLACK MASS: WHITEY BULGER, THE FBI, AND A DEVIL’S DEAL

Przekład:‍ PRZEMYSŁAW BIELIŃSKI (strony 5–196), ROBERT WALIŚ (strony 197–524)

Redaktor prowadzący: ADAM PLUSZKA

Redakcja: ROMAN HONET

Korekta: MAGDALENA JANKOWSKA, JAN JAROSZUK

Adaptacja okładki, opracowanie graficzne i typograficzne: ANNA POL

Łamanie:‍ | manufaktu-ar.com

Zdjęcia na okładce: Motion Picture Artwork © 2015 Warner Bros. Entertainment Inc. All Rights Reserved.

Black Mass: Whitey Bulger, the FBI, and a Devil’s Deal
Copyright © 2000, 2001, 2012 by Dick Lehr and Gerard O’Neill
First published in the United States by Public Affairs a member of the Perseus Books Group
Copyright © for the translation by Przemysław Bieliński
Copyright © for the translation by Robert Waliś
Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo Marginesy, Warszawa 2015

Warszawa 2015
Wydanie pierwsze

ISBN 978-83-65282-00-2

Wydawnictwo Marginesy
ul. Forteczna 1a
01-540 Warszawa
tel.‌ (+48) 22 839 91 27
e-mail: redakcja@marginesy.com.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Dla

moich synów Nicka i Christiana Lehrów

oraz córek Holly i Dany Lehr

Dla mojej zawsze opanowanej żony Janet

i moich synów Briana i Shane’a O’Neillów

OSOBY DRAMATU

GANG BULGERA

James J. „Siwy” Bulger

Stephen J. „Strzelec” Flemmi

Nick Femia, silnoręki

Kevin Weeks, egzekutor i „przybrany syn” Bulgera

Kevin O’Neil, wspólnik

Patrick Nee, wspólnik

Joseph Yerardi, wspólnik

George Kaufman, wspólnik

PIERWOTNY GANG Z WINTER HILL

W tym Bulger, członkowie gangu oraz:

Howard Winter, szef

John Martorano, zabójca

William Barnoski, wspólnik

James‍ Sims, wspólnik

Joseph‌ McDonald, wspólnik

Anthony‌ Ciulla, ustawiacz wyścigów konnych

Brian‍ Halloran, wspólnik

MAFIA‌ W BOSTONIE

Gennaro‌ J. „Jerry” Angiulo, mafijny podszef

Ilario‍ „Larry” Zannino, capo‌ de regime i consigliere

Donato‌ „Danny” Angiulo, capo‍ de regime

Francesco‌ „Frankie” Angiulo, wspólnik

Mikey‍ Angiulo, wspólnik

J.R. Russo,‍ capo‍ de regime

Vincent‍ „Zwierzak” Ferrara, capo‌ de regime

Bobby‌ Carrozza, capo‌ de regime

Frank‌ „Cadillac Frank” Salemme, kumpel Flemmiego z dzieciństwa i jeden z głównych szefów mafii w latach dziewięćdziesiątych

FEDERALNE‌ BIURO ŚLEDCZE, wydział W BOSTONIE

H. Paul‍ Rico, Wydział ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej

Dennis‍ Condon, Wydział ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej

John‌ J. Connolly jr, agent prowadzący Bulgera i Flemmiego

John‌ Morris, naczelnik Wydziału ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej

Lawrence‍ Sarhatt, szef wydziału, głównodowodzący agent specjalny (SAC), początek lat osiemdziesiątych

James‍ Greenleaf, szef wydziału, głównodowodzący agent specjalny (SAC), połowa lat osiemdziesiątych

James‌ Ahearn, szef wydziału, głównodowodzący agent specjalny (SAC), koniec lat osiemdziesiątych

Robert‌ Fitzpatrick, zastępca głównodowodzącego agenta specjalnego (ASAC)

James‌ Ring, zastępca głównodowodzącego agenta specjalnego (ASAC)

Nicholas‌ Gianturco, Wydział ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej

Tom‌ Daly, Wydział ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej

Mike‌ Buckley, Wydział ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej

Edward‍ Quinn, Wydział ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej

Jack‍ Cloherty, Wydział ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej

John‌ Newton, agent specjalny

Roderick‌ Kennedy, agent specjalny

SŁUŻBY‍ FEDERALNE, STANOWE I LOKALNE

Robert‌ Long, policja stanowa w Massachusetts

Rick‌ Fraelick, policja stanowa w Massachusetts

Jack‍ O’Malley, policja stanowa w Massachusetts

pułkownik‍ John O’Donovan, komendant policji stanowej w Massachusetts

Thomas‍ Foley, policja stanowa w Massachusetts

Joe‌ Saccardo, policja stanowa w Massachusetts

Thomas‌ Duffy, policja stanowa w Massachusetts

Richard‍ Bergeron, śledczy z policji w Quincy

Al‌ Reilly, federalna agencja Drug Enforcement Administration (DEA)

Stephen‍ Boeri, federalna agencja Drug Enforcement Administration (DEA)

Daniel‌ Doherty, federalna agencja Drug Enforcement Administration (DEA)

Jeremiah‍ T. O’Sullivan, prokurator federalny, Departament Sprawiedliwości

Fred‍ Wyshak, prokurator federalny, Departament Sprawiedliwości

Brian‌ Kelly, prokurator federalny, Departament Sprawiedliwości

James‌ Herbert, prokurator federalny, Departament Sprawiedliwości

PROLOG

Pewnego‍ letniego dnia 1948 roku nieśmiały chłopiec w krótkich spodenkach, John Connolly, wszedł z dwoma kolegami do sklepu na rogu. Chcieli pogapić się na słodycze. Sklep znajdował się na obrzeżu osiedla Old Harbor w Bostonie Południowym, gdzie mieszkali wszyscy trzej.

– To‍ „Siwy” Bulger – szepnął jeden z chłopców.

Legendarny‌ „Siwy” Bulger: chudy, żylasty, o wyglądzie twardziela i bujnej grzywie platynowoblond włosów, przez które policja nadała mu ksywę „Siwy”, choć sam jej nie znosił i wolał swoje prawdziwe imię – Jimmy. Był nieuchwytnym, twardym nastolatkiem, członkiem gangu Shamrocks.

Bulger‌ zobaczył, że chłopcy się na niego gapią, i pod wpływem impulsu zaproponował, że kupi wszystkim lody. Dwaj chłopcy pospiesznie wybrali smaki, ale mały John Connolly się zawahał, pamiętając słowa matki, by nie brać niczego od nieznajomych. Kiedy Bulger zapytał go o tę wstrzemięźliwość, dwaj pozostali wyśmiali matczyne przestrogi. „Siwy” zaoponował:

– Dzieciaku,‍ jaki ze mnie nieznajomy!

Potem‍ dał mu krótką, ale treściwą lekcję historii i pokrewieństwa: przodkowie ich obu przybyli tu z Irlandii, więc nie byli dla siebie nawzajem obcy.

– Jaki‌ chcesz rożek? – spytał ponownie.

Connolly‌ odparł cicho, że waniliowy. Bulger zamaszystym ruchem podniósł chłopca do góry i postawił na ladzie, by mógł odebrać swój przysmak.

To‌ było pierwsze spotkanie Johna z „Siwym”. Wiele lat później mówił, że był wtedy podekscytowany, „jakby spotkał Teda Williamsa”[1].

WSTĘP

Wiosną‍ 1988 roku na zlecenie „Boston Globe” zaczęliśmy spisywać historię dwóch braci: starszego, Jima „Siwego” Bulgera, i młodszego, Billy’ego. Bulgerowie, żywe legendy, wpisywali się w długie i bogate dzieje Bostonu, pełne rozmaitych historycznych postaci. Każdy z nich osiągnął szczyt w swojej dziedzinie: pięćdziesięcioośmioletni „Siwy” był najpotężniejszym gangsterem w mieście; Billy Bulger, lat pięćdziesiąt cztery, osiągnął pozycję najbardziej wpływowego polityka w Massachusetts – był najdłużej pełniącym funkcję przewodniczącym stanowego Senatu w jego dwustuośmioletniej historii. Obaj słynęli ze sprytu i bezwzględności, które stosowali z powodzeniem, każdy w swoim świecie.

Ich‌ historia to klasyczna bostońska saga – opowieść o dwóch braciach, którzy wychowali się na osiedlu w najbardziej hermetycznej ze wszystkich irlandzkich dzielnic: Bostonie Południowym – „Południaku”, jak często ją nazywano. Za młodu „Siwy”, niesforny pierworodny, więcej czasu spędził w sądzie niż w szkole średniej, w której nie bywał. Brał udział w ulicznych bijatykach i szalonych samochodowych gonitwach, urządzanych z hollywoodzkim, można powiedzieć, rozmachem. W latach czterdziestych wjechał samochodem na tory tramwajowe i szokując pasażerów stłoczonych na peronie, przemknął przez starą stację Broadway w cyklistówce na głowie, z blondynką na miejscu pasażera, trąbiąc klaksonem i machając ręką do tłumu. Jego brat Billy poszedł w innym kierunku. Studiował – historię, filologię klasyczną, na końcu zaś prawo. Zajął się polityką.

O obu‌ zrobiło się głośno, ale ich historii nigdy nie połączono. Dlatego owej wiosny wraz z dwoma innymi reporterami „Globe” postanowiliśmy to zmienić. Christine Chinlund, siedząca w polityce, zajęła się Billym Bulgerem. Kevin Cullen, w tamtym czasie najlepszy reporter śledczy w mieście, zainteresował się „Siwym”. Współpracowaliśmy z nimi na zmianę, Lehr najczęściej z Cullenem, a O’Neill nadzorował całość. Choć zajmowaliśmy się głównie pracą śledczą, cały projekt postrzegano jako dogłębne studium biograficzne dwóch najbarwniejszych i najbardziej fascynujących braci w mieście.

Zgodziliśmy‍ się, że w historii „Siwego” najważniejsze jest jego legendarne szczęście. Owszem, odsiedział dziewięć lat w federalnych więzieniach, w tym kilka w Alcatraz, za serię napadów na banki w latach pięćdziesiątych, ale od chwili powrotu do Bostonu w 1965 roku nie został ani razu aresztowany, nie był nawet zatrzymany za złamanie przepisów drogowych. Cały czas przy tym niestrudzenie piął się na szczyty bostońskiego półświatka. Z budzącego lęk żołnierza gangu z Winter Hill awansował na najsłynniejszego mafijnego bossa. Po drodze zaprzyjaźnił się z zabójcą Steviem „Strzelcem” Flemmim; powszechnie uważano, że ich kariera w przestępczym podziemiu toczy się tak gładko, ponieważ potrafią przechytrzyć wszystkich śledczych, próbujących zebrać przeciw nim dowody.

Jednak‍ pod koniec lat osiemdziesiątych policja, służby stanowe i federalne agencje antynarkotykowe miały już nową teorię na temat nieskazitelnej kartoteki Bulgera. Owszem, przyznawano, jest sprytny i wyjątkowo ostrożny, ale to za mało, by wytłumaczyć jego czarodziejską wprost nieuchwytność. Uważano, że Bulger ma kontakty: jest człowiekiem FBI, a biuro przez te wszystkie lata potajemnie go kryło. Jak inaczej można wyjaśnić całkowite niepowodzenie wszystkich prób jego namierzenia? Teoria miała jednak jeden minus: żaden z jej zwolenników nie potrafił przedstawić nam przekonujących dowodów.

* * *

Nam‌ wydawała się naciągana, wręcz zakrawająca na prywatę.

Zdaniem‌ Cullena, który mieszkał w Bostonie Południowym, przeczyła wszystkiemu, co było wówczas wiadomo o gangsterze cieszącym się reputacją solidnego jak skała mafijnego bossa, wymagającego od swoich podwładnych całkowitego posłuszeństwa. Stała w sprzeczności z kulturą świata Bulgera – Bostonu Południowego – oraz jego irlandzkim dziedzictwem. Irlandczycy z dawien dawna żywią wyjątkową niechęć do donosicieli. Wszyscy widzieliśmy, niektórzy z nas więcej niż raz, słynny film Johna Forda z 1935 roku Potępieniec – ponadczasowy,‍ niezrównany obraz zgrozy i nienawiści, jaką budzą w Irlandczykach kapusie. W bardziej lokalnym kontekście klasyką miejskich annałów twardych gadek stał się zapis podsłuchu jednego z podwładnych Bulgera w Bostonie Południowym, kiedy rozmawiał ze swoją dziewczyną.

– Nienawidzę‍ pieprzonych kapusiów – oznajmił John „Rudy” Shea. – To takie samo dno jak gwałciciele i pieprzeni pedofile.

A co‌ by zrobił, gdyby któregoś złapał?

– Przywiązałbym‌ go do krzesła, tak? A potem wziąłbym kij bejsbolowy i sieknąłbym go nim z całej siły przez łeb. Tak, żeby mu ten łeb odleciał. Potem wziąłbym piłę łańcuchową i obciął mu paluchy u nóg. Porozmawiamy później, skarbie.

Taki‍ właśnie był świat „Siwego” – powszechna niechęć do donosicieli łączyła w nim wszystkich, od nizin społecznych do elit. Nawet jego brat Billy wygłosił zdanie podobne do opinii „Rudego” Shei, choć ujął to bardziej kulturalnie. W swoim wydanym w 1996 roku pamiętniku wspomina moment, kiedy grając z kolegami w bejsbol, stłukli latarnię. Chłopcom powiedziano, że odzyskają piłkę, jeśli wskażą winowajcę. Żaden się nie wyłamał. „Nienawidziliśmy donosicieli” – napisał Billy Bulger. „Nasza historia pełna była nazwisk informatorów, którzy sprzedali swoich braci, wysyłając ich na szubienicę albo jeszcze gorszy los w kraju naszych przodków”.

Ponieważ‍ była to także historia „Siwego”, cała nasza czwórka w 1988 roku nie mogła po prostu uwierzyć w teorię, że był informatorem. Rozważaliśmy to długo i dokładnie, dochodząc ostatecznie do wniosku, że to niemożliwe. To musiały być po prostu absurdalne zarzuty rozgoryczonych śledczych, którym nie udało się przyskrzynić Bulgera. Myśl, że mógłby być donosicielem, zdawała się nam niedorzeczna.

Wciąż‌ jednak nie dawała nam spokoju, niczym nieustępliwe swędzenie. A jeśli to rzeczywiście była prawda?

W 1988‌ roku najwięcej emocji budziła kandydatura gubernatora stanu Massachusetts Michaela Dukakisa na prezydenta, nas jednak coraz bardziej wciągała i intrygowała historia „Siwego”. Cullen zabrał się więc znów do pracy, Lehr razem z nim. Przeprowadzono kolejne wywiady ze śledczymi, którzy tropili Bulgera i próbowali zebrać przeciwko niemu dowody. Policjanci drobiazgowo rewidowali swoje dochodzenia. Wszystkie kończyły się tak samo: Bulger wychodził na wolność, o nic nieoskarżony, śmiejąc się przez ramię. Opowiadali o pewnym agencie FBI, Johnie Connollym, który tak jak Bulgerowie dorastał na „Południaku”. Widywano go z „Siwym”.

Napisaliśmy do bostońskiego FBI i powołując się na ustawę o dostępie do informacji publicznej, zażądaliśmy wydania nam akt Bulgera. Była to formalność; nie zaskoczyło nas, że zaczęto piętrzyć przed nami trudności. Nie mogliśmy jednak napisać książki o tym, że Bulger był informatorem FBI. Dysponowaliśmy jedynie mocnymi podejrzeniami – pozbawionymi jednak dowodów – innych pracowników służb ścigania. Samo FBI nie kwapiło się, by je potwierdzić. Uznaliśmy, że możemy najwyżej napisać o tym, jak Bulger podzielił miejscowe organa sprawiedliwości. Wydać książkę o policyjnej kulturze, o tym, że policjanci i agenci nie zdołali nic wskórać, rzucając przy tym ponure sugestie w kierunku FBI. Można było powiedzieć, że dzięki zasadzie „dziel i rządź” Bulger wygrał.

* * *

Bostoński półświatek i rozgrywki między śledczymi stały pogłoskami i legendami; pomysł, że Bulger był informatorem, wciąż wydawał się nam mało prawdopodobny. Mimo to zaczęliśmy ostatni etap reporterskiej pracy, żeby sprawdzić to, czego dowiedzieliśmy się od swoich źródeł w FBI. Najważniejsze jego owoce zawarliśmy w szesnastym rozdziale niniejszej książki. Ostatecznie na podstawie informacji pochodzących z biura udało się nam potwierdzić, że to, co zdawało się nie do pomyślenia, jest prawdą: Bulger był informatorem FBI, i to od wielu lat.

We wrześniu 1988 roku opublikowaliśmy wyniki naszego dochodzenia. Natychmiast spotkały się z żarliwymi zaprzeczeniami kierownictwa biura. Bostońscy agenci byli przyzwyczajeni do wykorzystywania prasy, podrzucania informacji reporterom, wdzięcznym za chwytliwe tematy, w których FBI oczywiście wypadało dobrze. W tym kontekście nie było zaskoczeniem, że lokalne biuro poczuło się zdradzone i oburzone. Wielu ludzi uwierzyło tym zaprzeczeniom: ostatecznie kto był bardziej wiarygodny? FBI, dumni obrońcy prawa, wychwalani za rozbicie włoskiej mafii? Czy grupa reporterów, przedstawianych przez biuro jako mu niechętni? Biorąc pod uwagę absurdalność zarzutu, że Bulger jest informatorem, i natężenie zaprzeczeń FBI, naszą historię traktowano jako spekulacje, a nie ponurą prawdę.

Musiało minąć blisko dziesięć lat, zanim sąd nakazał FBI potwierdzić to, czego biuro tak zawzięcie się wypierało: że Bulger i Flemmi byli informatorami: Bulger od 1975 roku, Flemmi jeszcze dłużej. Ujawniono to w 1997 roku w wyniku bezprecedensowego dochodzenia sądu federalnego, badającego korupcyjne powiązania FBI z dwoma podejrzanymi. Dziesięć miesięcy wysłuchiwania zeznań i wertowania stosów tajnych dotychczas akt ujawniło zapierającą dech w piersiach skalę nikczemności: pieniądze przechodzące z rąk do rąk między agentami i informatorami, utrudnianie pracy wymiarowi sprawiedliwości, liczne przecieki z FBI chroniące Bulgera i Flemmiego przed dochodzeniami innych agencji, prezenty i wystawne kolacje agentów z ludźmi z półświatka. Z licznych wypowiedzi agentów FBI biła charakterystyczna arogancja – wierzyli, że miasto należy do nich. Łatwo było sobie wyobrazić, jak wraz z Bulgerem i Flemmim świętują swoje tajemnice, wznoszą toasty za sukcesy w wyprowadzaniu w pole policji i federalnych służb antynarkotykowych, które próbowały zebrać przeciwko nim dowody, nie mając pojęcia, że ich działania są sabotowane.

* * *

Rzecz jasna sprawa Bulgera nie jest pierwszym przypadkiem, kiedy na jaw wyszły powiązania FBI z jego informatorami. W połowie lat osiemdziesiątych weteran biura z Miami przyznał się, że wziął osiemset pięćdziesiąt tysięcy dolarów łapówek od swojego informatora podczas dochodzenia w sprawie przemytu narkotyków. Sprawa ta zasłynęła jako afera Jackiego Pressera, byłego przewodniczącego związku zawodowego Teamsters, który przez dziesięć lat, do śmierci w lipcu 1988 roku, był informatorem FBI. Agenci prowadzący Pressera zostali oskarżeni o krycie go poprzez kłamstwa w procesie z 1986 roku. Ostatecznie zwolniono jednego z kierowników FBI.

List gończy za Jamesem J. Bulgerem

Jednak skandal z Bulgerem jest większy od wszystkich innych – to w gruncie rzeczy historia o tym, jak niekontrolowana władza prowadzi do nadużyć. Układ ten z początku mógł mieć sens – jako element wojny FBI z La Cosa Nostra (LCN). To między innymi dzięki pomocy Bulgera, a zwłaszcza Flemmiego do początku lat dziewięćdziesiątych udało się wyeliminować najważniejszych bossów mafii, zastąpionych przez nijaki drugi szereg, wyróżniający się wyłącznie wpadającymi w ucho ksywami. Sam Bulger jednak jako boss gangu przez wiele lat był stałym elementem półświatka. Wszyscy znali „Siwego”, on i Flemmi byli lokalnymi gwiazdami.

„Informator najwyższej rangi” to taki, który przekazuje FBI znane z pierwszej ręki sekrety kluczowych postaci przestępczości zorganizowanej. Wytyczne biura nakazują agentom prowadzącym dokładnie monitorować informatorów. Co się jednak dzieje, kiedy to informatorzy zaczynają kierować agentami? Kiedy reguły narzuca nie FBI, lecz informator, a biuro nazywa go swoim „pożytecznym kryminalistą”?

Co się dzieje, kiedy FBI utrąca jego wrogów, a informator wspina się na szczyt półświatka? Kiedy FBI go chroni, uprzedzając o dochodzeniach innych agencji?

Co się dzieje, kiedy rośnie liczba nierozwiązanych zagadek morderstw? Kiedy porządni obywatele cierpią od gróźb i wymuszeń, a nikt nie reaguje? Kiedy zajmujący się hurtowym handlem kokainą gang raz za razem wymyka się śledczym? Kiedy skomplikowane operacje podsłuchowe, kosztujące podatnika miliony dolarów, są sabotowane?

To niemożliwe, prawda? To nie do pomyślenia, żeby współpraca FBI z informatorem rozwinęła się do tego stopnia?

Tak jednak było.

Dziś wiemy, że układ Bulgera z FBI był bardziej bezczelny, bezprawny i osobisty, niż ktokolwiek sobie wyobrażał. A zawarli go pewnej księżycowej nocy 1975 roku dwaj synowie „Południaka”: Bulger i młody agent FBI nazwiskiem John Connolly.

Dick Lehr i Gerard O’Neill

Boston, kwiecień 2000

WSTĘP DO DRUGIEGO WYDANIA

Dwanaście lat temu ukazało się pierwsze wydanie niniejszej książki. Bardzo nam miło, że PublicAffairs, nasz pierwotny wydawca, zdecydował się na opracowanie nowego, zaktualizowanego wydania. Od czasu pierwszej publikacji wiele się wydarzyło. Wielu tak zwanych potężnych upadło, od skorumpowanych agentów FBI po najwyższych rangą członków Gangu Bulgera. Na rynku pojawiło się wiele innych książek o Bulgerze i FBI, co w efekcie doprowadziło do powstania odrębnego gatunku: pozycji pisanych przez dziennikarzy, zwierzeń byłych członków gangu, a także, w ostatnich latach, relacji śledczych, którzy tropili Bulgera, nieodmiennie napotykając na przeszkody stawiane przez skorumpowane biuro. Centralna postać tej afery ze strony FBI, agent John J. Connolly jr, 6 listopada 2008 roku został skazany za morderstwo drugiego stopnia, kiedy wykazano, że wraz z Bulgerem zaplanował zabójstwo człowieka, który miał współpracować przeciwko nim ze śledczymi. Connolly, obecnie siedemdziesięciojednoletni, przebywa w więzieniu na Florydzie. Co więcej, główny bohater owego historycznego skandalu, James J. „Siwy” Bulger jr, ścigany od 1995 roku listem gończym i figurujący na liście dziesięciu najbardziej poszukiwanych przez FBI osób, 22 czerwca 2011 roku został schwytany w Santa Monica w Kalifornii, gdzie zupełnie się nie kryjąc, prowadził życie emeryta wraz ze swoją długoletnią partnerką Catherine Greig. Pakt z diabłem to opowieść o ponurym układzie FBI z Bulgerem, ukazująca jego początki, rządy terroru „Siwego” w latach osiemdziesiątych pod osłoną biura oraz ujawnienie skandalu w latach dziewięćdziesiątych. Wraz z rozwojem spraw zostały upublicznione nowe informacje; jesteśmy wdzięczni za możliwość zaktualizowania historii o FBI i Bulgerze.

Dick Lehr i Gerard O’Neill

styczeń 2012

I

Książę ciemności jest szlachcicem.

WILLIAM SHAKESPEARE, KRÓL LEAR

Akt III, scena 4, przeł. Józef Paszkowski

ROZDZIAŁ 1

1975

W blasku księżyca agent FBI John Connolly wjechał powoli swoim poobijanym plymouthem na miejsce parkingowe przy Wollaston Beach. Za nim chlupały fale, w dali za wodą migotały bostońskie wieżowce. Słynące ze stoczni miasto Quincy, graniczące z Bostonem od południa, było idealnym miejscem na takie spotkanie. Droga biegnąca wzdłuż wybrzeża, Quincy Shore Drive, dochodziła prosto do szosy Southeast Expressway. W kierunku północnym wszystkie nieliczne zjazdy z niej prowadziły do Bostonu Południowego, dzielnicy, w której dorastali Connolly i jego „kontakt”. Dzięki temu jazda na „Południak” i z powrotem zajmowała zaledwie kilka minut. Ale nie tylko dogodny dojazd stanowił o atrakcyjności wybranej lokacji. Przede wszystkim ani Connolly, ani człowiek, z którym miał się spotkać, nie chcieli być widziani razem na starych śmieciach.

Agent wjechał tyłem na miejsce parkingowe, usiadł wygodnie i czekał. W następnych latach on i mężczyzna, którego się spodziewał, mieli być praktycznie nierozłączni. Działali na „Południaku”, mieszkali i pracowali w odległości najwyżej dwóch kilometrów od siebie, w półświatku zaludnionym przez śledczych i gangsterów.

To jednak miało dopiero nadejść. Na razie Connolly czekał niecierpliwie przy Wollaston Beach; naelektryzowaną atmosferę zakłócał tylko cichy warkot silnika. Connolly, któremu rok wcześniej udało się wywalczyć przeniesienie do rodzinnego miasta, zamierzał zostać gwiazdą bostońskiego wydziału najbardziej elitarnej agencji policyjnej w kraju. Miał dopiero trzydzieści pięć lat, i to właśnie była jego życiowa szansa. Wielka chwila jego służby w FBI nadeszła.

Rzutki agent rozwijał swoją karierę w okresie, kiedy biuro borykało się z rzadkim w jego przypadku kryzysem public relations. Dochodzenie w Kongresie na temat nadużyć w FBI potwierdziło, że jego nieżyjący dyrektor J. Edgar Hoover latami gromadził informacje o osobistym życiu polityków i postaci publicznych. Mafia – główny cel FBI – również trafiła na pierwsze strony gazet: w mediach krążyły sensacyjne wiadomości o jej powiązaniach z CIA, również odkrytych podczas dochodzenia Kongresu. Mówiło się, że CIA układała się z mafiosami w sprawie zamachu na Fidela Castro, a także knuła inne zabójstwa przy użyciu zatrutych piór wiecznych i cygar.

Nagle zapanowało powszechne wrażenie, że mafia jest wszędzie; każdy, w tym Hollywood, chciał zarobić na tej tajemniczej i zarazem intrygującej organizacji. Rok wcześniej filmowe arcydzieło Francisa Forda Coppoli, Ojciec chrzestny II, które przed kilkoma miesiącami zdobyło kilka Oscarów, biło rekordy oglądalności w kinach. FBI Connolly’ego było zajęte szeroko nagłaśnianym starciem z La Cosa Nostra, swoim głównym priorytetem na skalę kraju. Wojna ta miała być odpowiedzią na złą prasę, a Connolly miał plan, jak wspomóc w tym swoje biuro.

Były agent FBI John Connolly

Rozejrzał się po nabrzeżu, o tej porze pustym. Po Quincy Shore Drive z rzadka przejeżdżał jakiś samochód. Biuro chciało dobrać się do mafii, lecz żeby zebrać przeciwko niej dowody, agenci musieli mieć informacje. Aby je zdobyć, potrzebowali wtyczek. W FBI miarą człowieka była jego umiejętność zdobywania informatorów. Connolly, na służbie od siedmiu lat, wiedział o tym i miał mocne postanowienie zostać jednym z najlepszych agentów biura – takim, który umie zjednywać sobie ludzi. Co planował? Zawrzeć układ, którego próbowali już inni agenci bostońskiego wydziału, jednak bezskutecznie. John Connolly chciał zwerbować „Siwego” Bulgera, nieuchwytnego, cwanego i wyjątkowo inteligentnego gangstera, już legendarnego na „Południaku”. Elegancki agent karierowicz nie zamierzał biernie czekać na swoją kolej. Tacy jak on sami brali, co im się należało, a „Siwy” Bulger był najcenniejszą zdobyczą.

Biuro już od jakiegoś czasu miało na niego oko. Próbował go rozpracować doświadczony agent nazwiskiem Dennis Condon. Spotkali się, ale Bulger zachowywał ostrożność. W maju 1971 roku Condonowi udało się wydobyć od niego szczegółowe informacje o toczonej w bostońskim półświatku wojnie irlandzkich gangów – kto się z kim sprzymierzył, kto kogo brał na cel. Była to dokładna, szczegółowa relacja z sytuacji, z nakreśleniem kluczowych postaci. Condon założył nawet „Siwemu” teczkę informatora, ten jednak zerwał współpracę równie szybko, jak ją nawiązał. Spotkali się jeszcze kilka razy latem, ale rozmowy nie szły za dobrze. W sierpniu, jak raportował Condon, „Siwy” wciąż „nie chciał dostarczać informacji”. We wrześniu agent się poddał. „Kontakty ze skaptowanym okazały się bezproduktywne” – napisał 10 września 1971 roku. „W związku z tym sprawa zostaje zamknięta”. Dlaczego „Siwy” przestał współpracować, tego nie było wiadomo. Może źle się czuł z tym, że dostarcza informacji o Irlandczykach? Może chodziło o zaufanie: dlaczego „Siwy” Bulger miałby ufać Dennisowi Condonowi z FBI? Tak czy inaczej, sprawę zamknięto.

Teraz, w 1975 roku, Condon był już na wylocie i czekał na nadchodzącą emeryturę. Wziął jednak pod swoje skrzydła Connolly’ego, ten zaś chciał na nowo otworzyć akta „Siwego”. Ostatecznie mógł się pochwalić czymś, czego nie mógł o sobie powiedzieć nikt inny: znał Bulgera. Wychowywał się w kamienicy niedaleko domu Bulgerów na osiedlu Old Harbor w Bostonie Południowym. „Siwy” był jedenaście lat starszy od Connolly’ego, ale agent nie tracił pewności siebie. Więzy z dzielnicy dawały mu do ręki broń, jakiej nie miał nikt inny w bostońskim biurze.

Nagle czekanie dobiegło końca. Drzwi po stronie pasażera otworzyły się bez ostrzeżenia i do plymoutha wsiadł „Siwy” Bulger. Connolly drgnął, zaskoczony tym, że dał się tak podejść. On, wyszkolony agent federalny, zostawił otwarte drzwi samochodu.

– Jak tyś to zrobił, skoczyłeś na spadochronie? – spytał gangstera rozpartego na przednim fotelu.

Connolly spodziewał się, że jego gość podjedzie autem i zatrzyma się na miejscu obok. Bulger wyjaśnił, że zaparkował w jednej z bocznych uliczek, a potem przeszedł plażą. Zaczekał, aż nikogo nie będzie w okolicy, i wszedł na parking od strony wody.

Connolly, jeden z młodszych agentów prestiżowego Wydziału ds. Przestępczości Zorganizowanej, próbował się uspokoić. „Siwy”, który 3 września skończył czterdzieści sześć lat, siedział na fotelu obok, na żywo jeszcze bardziej imponujący niż w opowieściach, choć mierzył zaledwie trochę ponad metr siedemdziesiąt i ważył siedemdziesiąt pięć kilogramów. Był żylasty i wysportowany, miał niebieskie oczy o przeszywającym spojrzeniu, a swoje słynne jasne włosy zaczesał do tyłu. Pod osłoną ciemności dwaj mężczyźni zaczęli rozmawiać, aż w końcu Connolly, zachowując odpowiednią służalczość wobec starszego kolegi z osiedla, a zarazem ikony, złożył propozycję:

– Powinieneś się zastanowić, czy nie wykorzystać swoich przyjaciół w organach ścigania.

* * *

Tak właśnie Connolly próbował podejść „Siwego”: potrzebujesz przyjaciela. Ale dlaczego?

Jesienią 1975 roku życie w mieście pełne było zawirowań i niespodzianek. Ze swojego miejsca na pustym nabrzeżu obaj mężczyźni widzieli na drugim brzegu sylwetki bostońskich wieżowców. Nieoczekiwane powodzenie Red Sox zelektryzowało mieszkańców Bostonu. Yaz, Luis Tiant, Bill Lee, Carlton Fisk, Jim Rice i Fred Lynn – który po zakończeniu sezonu miał zostać debiutantem roku i najbardziej cenionym graczem American League – toczyli akurat chwalebny bój o mistrzostwo w meczach finałowych przeciwko mocnym Cincinnati Reds.

Tutaj jednak świat był ciemny i niestabilny.

Już drugi rok trwał autobusowy koszmar. W 1974 roku sąd federalny nakazał dowozić czarnoskórych uczniów autobusami z Roxbury do liceum w Bostonie Południowym. To, co w zamyśle miało przywrócić równowagę rasową w szkołach publicznych, zamieniło okolicę w strefę wojny. Bostonem zainteresowała się reszta kraju; ludzie poznali „Południak” przez telewizyjne transmisje i fotografie drukowane na pierwszych stronach gazet, przedstawiające policyjne oddziały prewencji, policjantów patrolujących szkolne korytarze, policyjnych snajperów na dachach i zastępy białych oraz czarnych, obrzucających się rasistowskimi okrzykami. Nagrodę Pulitzera w dziedzinie fotografii przyznano wstrząsającemu zdjęciu z 1976 roku, na którym czarnoskóry mężczyzna jest dźgany amerykańską flagą podczas zajścia pod ratuszem. W całym kraju Boston Południowy widziano przez pryzmat tłuczonego szkła – krwawy, przejmujący i straszny.

James J. „Siwy” Bulger jr

W tym wszystkim tkwił młodszy brat „Siwego”, Billy. Tak jak wszyscy miejscowi działacze polityczni, Billy Bulger, stanowy senator, był nieprzejednanym wrogiem nakazanego przez sąd dowożenia. Nie podważał przy tym ustaleń sądu, że w szkołach panuje jawna segregacja rasowa – sprzeciwiał się po prostu z całą mocą rozwiązaniom zmuszającym uczniów do dojeżdżania ze swoich rodzinnych okręgów. Pojechał ze skargą do stanowej delegacji w Kongresie, a przy okazji pobytu w Waszyngtonie wygłosił w ulewnym deszczu mowę do grupy rodziców przeciwnych dojazdom. Nie podobało mu się, jak ludzie z zewnątrz widzą jego miasto, i zaprotestował przeciwko „nieustającemu, wyrachowanemu, skandalicznemu przedstawianiu nas wszystkich w lokalnej i krajowej prasie, radiu i telewizji jako niereformowalnych rasistów”. Uważał, że jego sąsiedzi słusznie obawiają się o dobrobyt i wykształcenie swoich dzieci. W Bostonie regularnie wypowiadał się przeciwko nieproszonej federalnej interwencji.

Dowożenie jednak trwało, a lato, które dopiero co minęło, nie skończyło się dobrze. W lipcu sześciu czarnych chłopaków pojechało do Carson Beach w Bostonie Południowym i pobiło się z grupą białych; jeden z czarnych trafił do szpitala. Za młodu John Connolly był ratownikiem na plażach Bostonu Południowego, tak jak Billy Bulger przed nim; teraz piaszczyste plaże zmieniły się w kolejne pole bitwy. W sierpniową niedzielę nad Carson Beach zaczęły krążyć policyjne śmigłowce, wody były patrolowane przez łodzie Straży Wybrzeża – konwojem kilkuset aut zjechało tu bowiem ponad tysiąc czarnoskórych mieszkańców. W zejściu na plażę asystowało im ponad ośmiuset mundurowych policjantów. Wszystko filmowano.

Kiedy Connolly umawiał się na spotkanie z „Siwym” przy Wollaston Beach, szkoły już działały. Uczniowskie bojkoty i walki między czarnymi i białymi stały się codziennością. Uważając, że zmniejszą w ten sposób rasowe napięcia, władze po raz pierwszy spróbowały zorganizować w liceum w Bostonie Południowym drużynę futbolową. Ale czterech czarnoskórych graczy, którzy przyszli na pierwszy trening, musiało się zjawić w policyjnej obstawie.

Dzielnica była rozdarta i Connolly o tym wiedział, wyczuwał nastroje, bo była to także jego dzielnica. Rozegrał tę więź, ustawiając spotkanie z Bulgerem; chociaż wystarczyła, by zapewnić mu audiencję u „Siwego”, teraz musiał sprzedać swój pomysł bohaterowi własnego dzieciństwa. Connolly chciał przede wszystkim wykorzystać narastający spór między bostońską mafią a gangiem z sąsiedniego Somerville, z którym Bulger nawiązał współpracę. „Siwy”, kontrolujący już wszystkie szwindle na „Południaku”, pokumał się z bossem z Somerville, Howiem Winterem. Tamtejszy gang miał kwaterę główną w warsztacie samochodowym w dzielnicy Winter Hill, tuż za rzeką Charles na zachodzie. W ciągu ostatniego roku „Siwy” dobrał sobie za kompana innego członka gangu Wintera, Steviego „Strzelca” Flemmiego. Polubili się, odkryli, że mają ze sobą sporo wspólnego, i zaczęli razem spędzać czas.

Na spotkanie z Bulgerem Connolly przyjechał przygotowany. Wiedział, że Bulger i gang z Winter Hill stoją w obliczu zagrożenia ze strony miejscowej mafii, od kilkudziesięciu lat kontrolowanej przez potężnego podszefa Gennara J. Angiula i jego czterech braci. W tym momencie między obiema organizacjami trwał spór o rozmieszczenie automatów z napojami. Różni chojracy nawoływali, żeby rozstrzygnąć go z bronią w ręku. W tak niestabilnej sytuacji, przekonywał Connolly, takim chojrakom przydałby się przyjaciel.

Poza tym Angiulo był szczwany i skryty. Lubił wrabiać w aresztowania ludzi, którzy przestawali mu być potrzebni. Na przykład kilka lat wcześniej spod jego kontroli wyrwał się pewien mafijny egzekutor. Angiulo, jak opowiadano, wykorzystał swoje kontakty w bostońskim departamencie policji i renegat został wkrótce potem aresztowany pod zarzutem nielegalnego posiadania broni, podrzuconej mu do samochodu przez skorumpowanych policjantów. Nikt nie wiedział na pewno, czy Angiulo istotnie potrafi tak manipulować aresztowaniami, ale taka właśnie wersja krążyła po mieście, a „Siwy” Bulger i reszta gangu Howiego Wintera w nią wierzyli. Connolly dobrze wiedział, że tylko to się liczyło.

Bulger wyraźnie się bał, że Angiulo go wrobi.

– A jak trzech gliniarzy zatrzyma mnie w nocy i powie, że mam w samochodzie karabin maszynowy? – poskarżył się. – Komu sędzia uwierzy? Mnie czy trzem gliniarzom?

Connolly zamierzał wykorzystać tę gangsterską paranoję. Siedzieli we dwóch w plymoucie, światła miasta odbijały się w falującej wodzie.

– Powinieneś zdać się na przyjaciół – powtórzył z naciskiem.

Bulger przyjrzał mu się uważnie, wyczuwając sposobność do zdobycia przewagi.

– Na kogo? – spytał w końcu. – Na ciebie?

– Tak – odpowiedział Connolly bezwzględnemu człowiekowi, który wykorzystywał i odrzucał innych. – Na mnie.

* * *

Propozycja Connolly’ego była prosta: informuj mnie o La Cosa Nostra, a FBI zajmie się resztą. Bulger wiedział, jak wspominał agent, „że jeśli my dobierzemy się do mafii, to mafii będzie bardzo trudno dobrać się do niego”.

W rzeczywistości Bulger domyślił się, czego FBI od niego chce, już w chwili, kiedy Connolly dał znać, że chciałby się spotkać. Od kilku tygodni gangster zastanawiał się nad tą propozycją, rozważał wszystkie za i przeciw, niebezpieczeństwa i potencjalne korzyści. Skonsultował się nawet ze Steviem Flemmim. Poruszył ten temat pewnego dnia, kiedy byli razem w Somerville w Marshall Motors, warsztacie samochodowym należącym do Howiego Wintera. Warsztat mieścił się w parterowym baraku z pustaków; przypominał betonowy bunkier i służył jako przykrywka dla szeroko zakrojonych, nielegalnych przedsięwzięć gangu, w tym, od 1973 roku, ustawiania wyścigów konnych na całym Wschodnim Wybrzeżu.

Bulger powiedział Flemmiemu, że agent FBI John Connolly oferuje mu swoje usługi.

– Jak myślisz? – spytał, kiedy zostali sami. – Mam się z nim spotkać?

Pytanie zawisło w powietrzu. Flemmi uznał później, że skoro „Siwy” Bulger zwierza mu się z podchodów FBI, to sygnalizuje, że wie coś na temat „sekretnego” statusu Flemmiego. Ten bowiem miał w przeszłości kontakty z bostońskim FBI – i to nie byle jakie. Jako informator został zarejestrowany po raz pierwszy w połowie lat sześćdziesiątych. Posługiwał się pseudonimem „Jack z Bostonu Południowego”, a jego prowadzącym był agent nazwiskiem H. Paul Rico (partner Dennisa Condona).

Rico, energiczny starszy agent, lubujący się w płaszczach typu chesterfield i francuskich mankietach, zwerbował Flemmiego ze względu na jego kontakty z nowoangielską mafią. Flemmi nie został jej członkiem, ale znał wszystkich najważniejszych graczy i często bywał w ich towarzystwie. Mafia lubiła Flemmiego, byłego spadochroniarza, który w wieku siedemnastu lat z poprawczaka poszedł prosto do wojska i odbył dwukrotną służbę w Zespole Bojowym 187 Pułku Powietrznodesantowego w Korei. Miał reputację twardziela pomimo średniego wzrostu – mierzył nieco ponad metr siedemdziesiąt i ważył około sześćdziesięciu kilogramów. Flemmi działał na własną rękę, a jego bazą był klub Marconi w Roxbury, połączenie kantoru bukmacherskiego, salonu masażu i burdelu, gdzie odbierał wiadomości oraz telefony i urządzał spotkania. Przystojniak o piwnych oczach i kręconych kasztanowych włosach był popularnym facetem – lubił samochody i nocne towarzystwo pięknych pań.

Nawet ojciec chrzestny Nowej Anglii, Raymond L.S. Patriarca, miał do niego słabość. Zimą 1967 roku Flemmi został wezwany do Providence. Zjadł kolację z Patriarcą i jego bratem Joem. Rozmawiali o rodzinie. Patriarca spytał, z której części Włoch pochodzą rodzice Flemmiego. Poruszyli też temat interesów. Mafioso obiecał, że będzie przysyłał samochody do nowego warsztatu, który otworzył Flemmi. W rozmowie wypłynął także brat Flemmiego, Jimmy Niedźwiedź, odsiadujący w więzieniu wyrok za usiłowanie morderstwa. W geście dobrej woli Patriarca dał Flemmiemu pięć tysięcy dolarów w gotówce, żeby ten zainwestował w swój warsztat.

W Bostonie Flemmi współpracował głównie ze swoim kolegą z dzieciństwa Frankiem Salemme, ksywa „Cadillac”. Obaj dorastali w Roxbury; rodzina Flemmiego mieszkała na osiedlu Orchard Park. Jego ojciec Giovanni, imigrant z Włoch, pracował jako murarz. Flemmi i Salemme razem ściągali haracze, przyjmowali zakłady i zajmowali się lichwą. Bywali w North Endzie, włoskiej dzielnicy, gdzie swoje biuro miał mafijny podszef Gennaro Angiulo, często też wdawali się w nocne awantury w towarzystwie lubiącego wypić „Larry’ego” Zannina.

Zannino był okrutnym i bezlitosnym mafiosem, któremu Angiulo powierzył pieczę nad siłowym zapleczem bostońskiej LCN. Wykorzystywał Flemmiego i Salemme, którzy inwestowali jego pieniądze w lichwiarskie pożyczki. Choć jednak wszyscy lubili Steviego, nie było to uczucie odwzajemnione. Flemmi nie ufał North Endowi – Angiulowi, a zwłaszcza Zanninowi. Pijąc z nim, zawsze miał się na baczności, jednak Zannino ani pozostali nie zauważali tego i coraz bardziej wtajemniczali go w swoje sprawy. Na przykład pewnego letniego wieczoru 1967 roku w restauracji Giro przy Hanover Street miejscowi gangsterzy Zannino, Peter Limone i Joe Lombardi spotkali się z Flemmim i Salemme. Jedli i pili, a potem Zannino zaproponował, żeby przenieśli się do pobliskiego baru o nazwie Bat Cave.

Przy kolejnych drinkach bełkocący już Zannino i Limone powiedzieli, że postanowili poręczyć za Flemmiego i Salemme „jako członków naszej organizacji”.

Peter Limone, chwiejąc się, objął ich ramionami.

– Normalnie zanim zostalibyście członkami, musielibyście kogoś stuknąć – wyjawił starszy mafioso – a ja musiałbym być przy tym, żeby potwierdzić, że tego kogoś stuknęliście, i zameldować, jak wam poszło. Ale przy waszej reputacji to chyba nie będzie konieczne.

Stephen Flemmi

Flemmi jednak nie miał ochoty wstępować do mafii i nie uległ namowom. Po pierwsze, nie lubił gwałtownego Zannina, który potrafił w jednej chwili kogoś uściskać, a w następnej rozwalić mu łeb. To samo można było powiedzieć o Angiulu. Poza tym Flemmi miał Rica, a Rico miał Flemmiego.

Ze względu na wojny gangów i zmieniające się ciągle układy sił jego życie zawsze było w niebezpieczeństwie. Nieraz zwierzał się Ricowi, że „mają go na celowniku”; w innych raportach Rico pisał, że Flemmi nie ma stałego adresu zamieszkania, ponieważ „gdyby rozeszło się, gdzie mieszka, najpewniej ktoś spróbowałby go zabić”. Flemmi zaczął polegać na ostrzeżeniach Rica przed wszelkimi kłopotami, o jakich FBI dowiadywało się od innych informatorów.

Co więcej, zaczął oczekiwać, że Rico nie będzie go wypytywał o własną kryminalną działalność Flemmiego – hazard, lichwę czy nawet zabójstwa. Wiosną 1967 roku, po zniknięciu gangstera Waltera Bennetta, Flemmi powiedział Ricowi:

– Niech FBI nie marnuje czasu, szukając Bennetta na Florydzie ani nigdzie indziej, bo Bennetta już nikt nie znajdzie.

Rico spytał, co się z nim stało. Flemmi zbył to pytanie słowami:

– Nie ma sensu wnikać w to, co się stało z Walterem, a jego zniknięcie wszystkim wyjdzie na dobre.

Wobec tego Rico dał sprawie spokój. Pod koniec lat sześćdziesiątych Flemmi był podejrzany o kilka zabójstw gangsterów, ale FBI nigdy go o to nie pytało.

Na początku września 1969 roku gangster został ostatecznie postawiony w stan oskarżenia przez obradujące w tajemnicy sądy przysięgłych w dwóch hrabstwach. W hrabstwie Suffolk oskarżono go o zamordowanie brata Waltera Bennetta, Williama, zastrzelonego pod koniec 1967 roku i wyrzuconego z jadącego samochodu w bostońskiej dzielnicy Mattapan. W hrabstwie Middlesex Flemmi wraz z Salemme zostali oskarżeni o podłożenie w samochodzie bomby, której wybuch urwał nogę pewnemu prawnikowi.

Tuż przed ujawnieniem aktów oskarżenia Flemmi odebrał telefon.

Był bardzo wczesny ranek, dzwonił Paul Rico.

– To była bardzo krótka rozmowa – wspominał Flemmi. – Powiedział mi, że nas oskarżyli, i zasugerował, żebyśmy ja i mój przyjaciel wyjechali z Bostonu natychmiast czy coś w tym rodzaju.

Flemmi posłuchał rady. Wyjechał z Bostonu i następne cztery i pół roku spędził, ukrywając się najpierw w Nowym Jorku, a potem głównie w Montrealu, gdzie pracował jako drukarz w gazecie. W tym czasie często dzwonił do Rica, ten zaś informował go o stanie spraw. Rico nie przekazał żadnych informacji o miejscu pobytu Flemmiego śledczym z Massachusetts, którzy próbowali go wytropić.

Chociaż uprzedzał Flemmiego, że ten nie powinien uważać się za pracownika FBI, i przedstawił mu inne podstawowe zasady współpracy biura z informatorami, obaj uważali większość z nich za irytujące formalności. Liczyło się to, że Rico obiecał Flemmiemu zachować w tajemnicy fakt, że ten jest jego informatorem – to był klucz do ich współpracy. Większość agentów zwyczajowo składała taką obietnicę swoim zwerbowanym; uważano ją za świętość. Rico jednak traktował ją poważniej niż inni, nawet jeśli oznaczała, że musi popełnić przestępstwo polegające na pomocy zbiegowi przed wymiarem sprawiedliwości. Obiecał, że dopóki Flemmi będzie mu dostarczał informacje, zadba, żeby gangster nie trafił przed sąd za swoją przestępczą działalność.

Z oczywistych przyczyn taki układ okazał się dla Flemmiego bardzo korzystny. Podobało mu się także, że Rico nie traktuje go jak jakiegoś tępego bandziora. Agent nie był nadętym garniturowcem, spryskującym całe pomieszczenie środkiem dezynfekującym natychmiast po wyjściu informatora; zachowywał się raczej jak kumpel. „Moim zdaniem to był układ partnerski” – twierdził Flemmi.

Ostatecznie zarzuty wobec niego wycofano po odwołaniu zeznań przez kluczowego świadka. W maju 1974 roku Flemmi mógł zakończyć życie na uchodźstwie i wrócić do Bostonu. Z pomocą FBI przetrwał wojny gangów oraz wyszedł cało z oskarżenia o morderstwo i zamach. Nie zamierzał jednak zrywać z kryminalną przeszłością. Wróciwszy do Bostonu, skontaktował się z Howiem Winterem i zajął się na powrót tym, co umiał najlepiej. Teraz zaś stał obok „Siwego” Bulgera w Marshall Motors.

– Mam się z nim spotkać? – spytał Bulger.

Flemmi przez chwilę się namyślał. Wrócił do Bostonu niecały rok wcześniej i było dla niego oczywiste, że sytuacja dynamicznie się zmienia, że szykuje się jakieś nowe rozdanie. Spotkał się nawet na własną rękę z Dennisem Condonem. Było to krótkie spotkanie w kawiarni, podczas którego został przedstawiony Johnowi Connolly’emu. Flemmi uznał je za coś w rodzaju przekazania pałeczki; Connolly miał go przejąć, ponieważ Paul Rico został przeniesiony do Miami i czekał na emeryturę. Flemmi bardzo skorzystał na układzie z FBI, ale był tylko Steviem Flemmim, a nie legendarnym już „Siwym” Bulgerem.

Ostrożnie zdecydował się na krótką odpowiedź. Nabrzmiałą od podtekstów, ale krótką.

– To chyba dobry pomysł – powiedział Bulgerowi. – Pogadaj z nim.

* * *

Connolly’emu się nie spieszyło.

– Wysłuchaj mnie tylko – powiedział w samochodzie przy Wollaston Beach. Ostrożnie rozgrywał zagrożenie, jakim dla Bulgera i jego gangu z Winter Hill była mafia Gennara Angiula. – Podobno „Jerry” wsypuje cię wymiarowi sprawiedliwości, wrabia cię – rozmawiali o tym, że „Jerry” Angiulo miał niezaprzeczalną przewagę nad innymi graczami w mieście, skoro pracowali dla niego skorumpowani gliniarze. – Mafia ma wejścia wszędzie.

Potem zmienił temat i napomknął o sporze o uliczne automaty. Na ulicach mówiło się, zauważył, że Zannino jest gotowy zabrać się siłą za Bulgera i jego kumpli z Winter Hill.

– Wiem, że ty wiesz, że tamci zamierzają się do was dobrać.

Bulgera zainteresowała zwłaszcza ta ostatnia uwaga. W rzeczywistości LCN i Winter Hill zawsze znajdowały sposób na pokojowe współistnienie. Owszem, zdarzały się spory, ale obu stronom bliżej było do ostrożnych partnerów niż wrogów o krok od otwartej wojny. Nawet porywczy i nieprzewidywalny Zannino, mafijny Jekyll i Hyde, potrafił w jednej chwili gniewnie psioczyć na Winter Hill, obiecując, że wykosi ich wszystkich gradem kul, w następnej oświadczając wylewnie, że „Hill to my!”. Angiulo w tym czasie bardziej martwił się pogróżkami, które dostawał od zbiegłego włoskiego narwańca znanego jako „Bobby Greaser”, niż nadciągającą wojną z Winter Hill. Z perspektywy Connolly’ego jednak bardziej opłacało się wyolbrzymić zwadę gangu z LCN o automaty; od razu odgadł, że wzmianką o groźbie przemocy trafił w czuły punkt nieustraszonego Bulgera. Bulger wyraźnie się zdenerwował.

– Myślisz, że nie wygramy? – odparował.

Connolly uważał, że Bulger wyszedłby z takiego starcia zwycięsko; był całkowicie przekonany, że „Siwy” i Flemmi są o wiele twardsi niż Angiulo i jego chłopcy. Nazywał mafię Angiula „bezwzględnymi mordercami”. Ale nie o to tu chodziło.

– Mam dla ciebie propozycję. Może wykorzystasz nas do tego, co tamci robią tobie? Zwalczaj ogień ogniem.

Układ był prosty: Bulger miał użyć FBI do wyeliminowania swoich mafijnych rywali. Co więcej, tak długo, jak długo będzie współpracował, FBI nie będzie się go czepiało. W tym okresie inni agenci FBI węszyli i rozpytywali o lichwiarską działalność Bulgera.

– Dołącz do nas – powiedział Connolly. – Będziemy cię chronić.

Obiecał to samo, co Rico wcześniej obiecywał Flemmiemu.

Bulgera to wyraźnie zaciekawiło.

– Nie da się przetrwać bez znajomości w organach ścigania – przyznał pod koniec spotkania. Ale do niczego się nie zobowiązał.

Dwa tygodnie później spotkali się ponownie w Quincy, tym razem, by przypieczętować układ.

– Dobra – powiedział Bulger. – Wchodzę w to. Skoro chcą grać ostro, to my zagramy jeszcze ostrzej. Pieprzyć ich.

Dla uszu Johna Connolly’ego zabrzmiało to jak muzyka. Nie mógł uwierzyć, że właśnie nakłonił „Siwego” Bulgera do pomocy FBI. Z dumą uznał, że skoro werbowanie informatorów uważano za szczyt pracy śledczej, to właśnie awansował do pierwszej ligi. Jednym śmiałym posunięciem porzucił żmudną czarną robotę i dołączył do elity, takich gwiazd, jak odchodzący na emeryturę Paul Rico. Tak jak Rico był agentem, na którym wzorowały się zastępy żółtodziobów w biurze, tak Bulger był miejscową legendą dla wszystkich dzieciaków z „Południaka”. Connolly musiał wyczuwać, że od tej chwili oba te światy zaczęły się przenikać.

Co więcej, ten konkretny układ miał dodatkowy urok. „Siwy” Bulger z Bostonu Południowego był ostatnim gangsterem w mieście, którego ktokolwiek podejrzewałby o współpracę z FBI. Istotnie, przez kolejne lata Connolly bezustannie odczuwał tę niewiarę. Wśród kolegów z FBI bardzo rzadko nazywał Bulgera informatorem, kapusiem czy wtyczką. Zawsze się zżymał, słysząc, gdy ktoś inny używa tych określeń. Dla niego Bulger był „źródłem” albo, według sugestii samego „Siwego”, „strategiem” czy „łącznikiem”. Wyglądało to tak, jakby nawet człowiek, który nakłonił Bulgera do współpracy, nie potrafił w to uwierzyć. A może chodziło o to, że od początku ich układ był nie tyle formalnym porozumieniem z FBI, ile odnowioną przyjaźnią między Johnnym i „Siwym” z Old Harbor? Choć Connolly z pewnością myślał o własnej karierze, nie liczyło się to, co może z tego porozumienia wyniknąć, lecz to, skąd obaj pochodzili. Historia zatoczyła koło, wszystkie drogi prowadzą na „Południak”.

Connolly zawsze odnosił się z szacunkiem do starszego Bulgera; zgodnie z jego życzeniem zwracał się do niego po imieniu – Jim – a nie ksywą, którą upodobały sobie media. Mogło to wyglądać na detal, ale to dzięki takim właśnie detalom układ doszedł do skutku. Bulger na przykład uparł się, że będzie donosił tylko na włoską mafię, nie na Irlandczyków. Co więcej, nalegał, by Connolly nie mówił jego bratu Billy’emu, wówczas już stanowemu senatorowi, o ich nowych „interesach”.

Znaczącą i uderzającą ironią losu było to, że Bulger zawarł swój układ z FBI w drugim roku nakazanego przez sąd dowożenia uczniów do Bostonu Południowego. Cała ta sytuacja była absurdalna. Mieszkańcy „Południaka”, w tym ich przywódcy, tacy jak Billy Bulger, nie potrafili obronić się przed rządem federalnym, tłamszącym sprzeciw całej dzielnicy. Federalne władze były potężne, znienawidzone i nieugięte. Tak wyglądała smutna rzeczywistość publicznego życia dzielnicy. Ale w innej części „Południaka” Bulger zawarł układ, którym rozbroił federalnych. FBI potrzebowało Bulgera i przymykało oko na jego działalność. Reszta świata mogła należeć do federalnych, ale półświatek – już nie. „Siwy” znalazł sposób, żeby pozbyć się ich ze swojego „Południaka”. Można powiedzieć, że odniósł sukces tam, gdzie jego brata spotkało niepowodzenie.

Sprawa błyskawicznie nabrała tempa. Doszło do kolejnych spotkań. Bulger wtajemniczył we wszystko Flemmiego i dogadano układ zbiorowy. Bulger jasno dostrzegał wartość współpracy z Flemmim, który miał dostęp do mafiosów i informacji, na których tak bardzo zależało Connolly’emu. Flemmi zaś z pewnością widział, że jemu także opłaca się spółka z Bulgerem, nie tylko ze względu na jego spryt, ale też jego gwiazdorski status, zwłaszcza w oczach Connolly’ego. Agent widział, że od początku coś między nimi iskrzyło: „Łączyła ich więź”.

Dla Connolly’ego Flemmi nie był żadnym rarytasem, w przeciwieństwie do Bulgera – przeboju bostońskiego FBI. To była umowa najlepsza z możliwych, powód do dumy – Connolly miał w garści dwóch gangsterów średniego szczebla, pomagających FBI w kampanii wymierzonej przeciwko mafii. Nie oznaczało to jednak, że „Siwy” zacznie się bardziej pilnować. Przeciwnie – zaledwie pięć tygodni po oficjalnym założeniu mu teczki informatora, co nastąpiło 30 września 1975 roku, „Siwy” popełnił swoje pierwsze morderstwo pod patronatem FBI. Razem z Flemmim załatwili dokera z „Południaka”, Tommy’ego Kinga. Poszło po części o władzę, po części o zemstę – przede wszystkim zaś o pychę Bulgera. On i King, nigdy za sobą nieprzepadający, pewnego wieczoru pokłócili się w barze. Posypały się ciosy. King powalił Bulgera i mocno go stłukł, zanim został odciągnięty. Zapłacił za to 5 listopada 1975 roku. Bez wątpienia pokrzepiony świadomością, że FBI będzie zabiegało o jego względy, Bulger, razem z Flemmim i jeszcze jednym pomocnikiem, napadł na Kinga. Doker zniknął bez śladu. Oczywiście „Siwy” nie wspomniał o tym w rozmowach z Connollym; w jednym z pierwszych meldunków opisywał za to, że niepokoje wśród irlandzkich gangów i wiszący rzekomo w powietrzu rozlew krwi między Winter Hill i mafią to już przeszłość – wiele hałasu o nic. Bulger donosił, że na ulicach panuje spokój.

Tak to się zaczęło.

ROZDZIAŁ 2

BOSTON POŁUDNIOWY

Żeby móc czekać na „Siwego” przy Wollaston Beach, John Connolly musiał najpierw wrócić do domu z Nowego Jorku. Jego biletem miał być kolega Flemmiego z dzieciństwa, „Cadillac Frank” Salemme.

Do aresztowania Salemme doszło w słoneczne, rześkie popołudnie w grudniu 1972 roku, kiedy policjanci i złodzieje mijali się przypadkowo na ulicy. Connolly rozpoznał niespodziewanie twarz w tłumie, kazał swoim towarzyszom rozpiąć płaszcze i wyciągnąć broń. Schwytany po krótkim, wręcz komicznym pościgu w śniegu jubiler Jules Sellick z Filadelfii twierdził, że wcale nie jest Frankiem Salemme z Bostonu, poszukiwanym za usiłowanie zabójstwa adwokata pewnego gangstera. W rzeczywistości jednak nim był.

Młody agent nie miał przy sobie kajdanek, musiał więc pod bronią zapakować Salemme do taksówki. Zdumionemu taksówkarzowi kazał jechać do pobliskiej siedziby FBI na rogu ulic Wschodniej 69 i 3. Szef zbeształ go dla porządku za sprawę z kajdankami, poza tym jednak wszyscy uśmiechali się z zazdrością i gratulowali Connolly’emu złapania jednego z najbardziej poszukiwanych w Bostonie gangsterów. Niektórzy dziwili się, jak udało mu się rozpoznać Salemme, ale nie był to aż tak szczęśliwy traf, jak mogłoby się wydawać. Pewien weteran z bostońskiego FBI polubił Connolly’ego i wcześniej przysłał mu zdjęcia gangstera oraz listę miejsc, w których można go spotkać, spisaną na podstawie meldunków informatorów. To był właśnie idealny przykład, jak cenna jest siatka donosicieli. Za schwytanie „Cadillac Franka” Connolly został przeniesiony z powrotem do domu – nadzwyczaj szybko, jak na agenta po zaledwie czterech latach służby.

Rok 1974 Salemme powitał w więzieniu, gdzie czekało go piętnaście lat odsiadki, a Connolly na ulicach swojego rodzinnego miasta. W tym czasie Bulger był już najgroźniejszym irlandzkim gangsterem w Bostonie Południowym. Kiedy Connolly wrócił, „Siwy” właśnie skończył przejmować kontrolę nad hazardem i lichwą na terenie „Południaka”. Było to zwieńczenie jego długiej, mozolnej pracy, rozpoczętej w 1965 roku po wyjściu z jednego z najcięższych więzień w kraju.

Obaj mówili tym samym językiem i byli głęboko zakorzenieni w plemiennej tożsamości dzielnicy. Reprezentowali skrajne przykłady spektrum zawodów dostępnych dla irlandzkich katolików, mieszkających w swojej chwalebnej izolacji na cyplu oblewanym wodami Atlantyku. Ich dzielnicę oddzielał od śródmieścia kanał Fort Point oraz usposobienie mieszkańców. Od dziesięcioleci „Południak” zamieszkiwali irlandzcy imigranci, sami przeciwko światu, zmagający się bez powodzenia z haniebną dyskryminacją najpierw ze strony jankeskich kupców, od wieków rządzących Bostonem, a potem bezmyślnych biurokratów oraz nieugiętego sędziego federalnego, który nakazał dowożenie uczniów do „miasta”, które już wcześniej nienawidziło reszty świata. Opór przeciwko jednemu i drugiemu był słuszną walką, toczoną przez mieszkańców tak, jak lubili najbardziej: sponiewierani, ale niezłomni. Wspólny wróg ujednolicał światopogląd: nie ufaj obcym i nie zapominaj, skąd pochodzisz.

Pewien emerytowany policjant wymienił kiedyś możliwości, jakie miał przed sobą wchodzący w pełnoletniość mężczyzna w Bostonie Południowym w latach czterdziestych i pięćdziesiątych: policja, ratusz, służby miejskie, fabryka, przestępczość.

– Gazownia, elektrownia, Gillette, miasto, glina, bandzior – powiedział.

Dziesiątki lat ciężkiego życia nauczyły mieszkańców „Południaka” walczyć o każdą szansę.

Bulger i Connolly, bandzior i glina, wychowywali się na pierwszym osiedlu w Bostonie – spartańskim skupisku trzydziestu czterech ciasno ustawionych ceglanych bloków. Budowniczy, znajomy legendarnego burmistrza Jamesa Michaela Curleya, postawił je za pieniądze z Administracji Robót Publicznych Franklina Delano Roosevelta. W domu Bulgera na Logan Way obaj cieszyli się wielkim szacunkiem: Curley za swoje cięte riposty, Roosevelt za uratowanie ludzi pracy z łap kapitalizmu.

Rodzice Connolly’ego – John J. Connolly, pracujący w Gillette od pięćdziesięciu lat, oraz zajmująca się domem matka, Bridget T. Kelly – mieszkali na osiedlu przez pierwsze dwanaście lat życia syna. Potem przenieśli się na City Point – najlepszy adres „Południaka”, ponieważ znajdował się za szczytem wzniesienia i rozciągał się z niego widok na morze. Ojciec Connolly’ego nosił pseudonim „Galway John”, od irlandzkiego hrabstwa, w którym się urodził. Najważniejszymi rzeczami w jego życiu były Kościół, Boston Południowy i rodzina. Jakimś cudem udało mu się uskładać dość pieniędzy, by wysłać Johna do katolickiej szkoły Columbus High we włoskim North Endzie. Dojazdy tam przypominały wyprawy do innego kraju; John junior żartował, że musiał dojeżdżać „samochodami, autobusami i pociągami”. Typowa dla „Południaka” instynktowna skłonność do patriotycznego obowiązku i państwowego etatu zaprowadziła do służb mundurowych także młodszego brata Connolly’ego, Jamesa. Został poważanym agentem w DEA – cichszą wersją przebojowego starszego brata.

Connolly i Bulgerowie dorastali w czystej, dobrze oświetlonej okolicy nad morzem, wśród parków i boisk. Wszędzie uprawiano sport. W Old Harbor były nierozbite rodziny, darmowe lody na 4 lipca[2] i klatki schodowe pełniące funkcję domów kultury; w każdym bloku mieszkało około trzydzieściorga dzieci. Zajmujące dziesięć hektarów osiedle leżało pomiędzy koronkowymi firankami i morską bryzą City Point a bardziej zróżnicowanym etnicznie Lower Endem, z małymi, kanciastymi domkami stojącymi wzdłuż dróg dojazdowych dla ciężarówek do fabryk, warsztatów i barów nad kanałem Fort Point. Do dziś ta właśnie dzielnica ma najwyższy procent stałych mieszkańców; odzwierciedla historyczną potrzebę siedzenia w jednym miejscu i niewychylania się, będącą dla miejscowych powodem do wielkiej dumy. Gdy pod koniec lat dziewięćdziesiątych wzrósł prestiż wybrzeży Bostonu Południowego, jego przedstawiciel w radzie miasta starał się walczyć o tradycyjne wartości, zakazując podwójnych przeszklonych drzwi w kawiarniach i tarasów na dachach budynków nad morzem.

* * *

Charakterystyczna dla Bostonu Południowego mentalność „my kontra oni” sięga głębiej niż jego irlandzkie korzenie. Zanim po wojnie secesyjnej półwysep zalała pierwsza fala irlandzkich imigrantów, w 1847 roku do ratusza wpłynęła gniewna petycja do rządu „centralnego”, dotycząca braku służb miejskich. Uciekający przed głodem imigranci, którzy zeszli na bostoński brzeg, gdy w latach 1845–1850 Irlandię pustoszyła ziemniaczana zaraza, nie od razu zasiedlili trawiaste pagórki, podówczas nazywane Dorchester Heights. Populacja Irlandii skurczyła się wskutek głodu o jedną trzecią – milion ludzi umarło, dwa miliony uciekły. Wielu z nich wyruszyło do Bostonu – najbliższego amerykańskiego portu w linii prostej – i utknęło w cuchnących nadmorskich osiedlach North Endu. W latach siedemdziesiątych XIX wieku ludzie ci z wdzięcznością opuszczali slumsy, gdzie troje na dziesięcioro dzieci nie dożywało pierwszych urodzin.

Nowo przybyli irlandzcy katolicy natychmiast zabrali się do sporządzania listy żalów „Południaka” wobec zewnętrznych sił. Lista ta stała się świętością, ośrodkiem, wokół którego krzepła skupiona na Kościele i rodzinie społeczność, stojąca murem przeciwko tym, którzy jej nie rozumieli. Od tamtej pory nic tak nie oburzało mieszkańców „Południaka”, jak próby zmieniania Naturalnego Porządku Rzeczy przez obcych. W hegemonii irlandzkiego katolicyzmu mieszane małżeństwa dotyczyły nie tylko katolików i protestantów; mieszanym małżeństwem mogli być także Włoch i Irlandka.

Chociaż w czasach, gdy przybyli do niego uciekający przed głodem Irlandczycy, Boston był już miastem od dwustu lat, Boston Południowy dopiero po wojnie secesyjnej stał się ostoją irlandzkiej społeczności; wówczas to nowo powstające firmy dały stałe zatrudnienie swoim członkom. Po wojnie populacja półwyspu zwiększyła się o jedną trzecią, do obecnej liczby trzydziestu tysięcy. Irlandzcy robotnicy zaczęli osiedlać się na Lower Endzie, podejmować pracę w stoczniach i na kolei. Wkrótce podwoje otworzyły lokalne banki i katolickie kościoły, w tym ten pod wezwaniem Świętej Moniki, cel coniedzielnych wypraw młodszego z braci Bulgerów, Billy’ego, oraz jego kumpla Johna Connolly’ego.

W drugiej połowie XIX wieku większość mężczyzn pracowała przy Atlantic Avenue przy rozładunku statków. Kobiety po kolacji wędrowały przez most Broadway Bridge do dzielnicy finansowej, gdzie szorowały podłogi i opróżniały kosze na śmieci, wracając do domów tym samym mostem około północy. Pod koniec wieku irlandzka społeczność okrzepła tak bardzo, że zaczęła organizować się na podstawie hrabstwa pochodzenia – Galway przy ulicach A i B, Cork przy D i tak dalej. Klanowość była nieodłącznym składnikiem życia, tak jak sól w powietrzu. Dlatego właśnie John Connolly z FBI szybko porozumiał się z arcykryminalistą „Siwym” Bulgerem: pewne rzeczy po prostu miały znaczenie.

Poza wspólnymi korzeniami etnicznymi codziennym magnesem był Kościół katolicki. Wszystko kręciło się wokół niego: chrzest, pierwsza komunia, bierzmowanie, małżeństwo, ostatnie sakramenty, stypy. W niedziele rodzice chodzili na poranne msze, a synowie i córki na nabożeństwa dla dzieci o godzinie dziewiątej trzydzieści. Kościół w naturalny sposób przenikał się z polityką – pierwszym krokiem do publicznej funkcji często było zbieranie ofiary na mszy.

Tak jak w Irlandii, na „Południaku” żyło się dobrze, o ile miało się pracę. Wielki Kryzys przetoczył się niczym walec po szańcach Kościoła i rodziny. Sprawnie działający mechanizm zupełnie się rozsypywał, gdy głowa rodziny traciła pracę. Trzydziestoprocentowe bezrobocie mocno nadszarpnęło panujący dotychczas pogląd, że aby zadbać o przyszłość, wystarczy ciężko pracować i nie pakować się w kłopoty. Nastroje panujące w dzielnicy zmieniły się, żywiołowość ustąpiła rozpaczy. I to nie tylko na „Południaku”: gospodarka Bostonu straciła rozpęd, i aż po lata czterdzieste, w których dorastali mali Bulgerowie i John Connolly, miasto pozostawało beznadziejną dziurą, w której nic się nie działo. Biurowce były niskie i ponure, perspektywy – blade. Dochody zmalały, podatki wzrosły, interesy się nie kręciły. Boston odczuł konsekwencje utraty zapału przez rządzącą oligarchię. Dynamicznych Jankesów z XIX wieku zastąpili podmiejscy bankierzy, nieinteresujący się śródmieściem, pokolenie ostrożnych odcinaczy kuponów, którzy hołubili fundusze powiernicze zamiast tworzyć nowe firmy. Pełni nadziei imigranci zmienili się w smętnych biurokratów. Ten stan trwał aż do lat sześćdziesiątych.

Na te właśnie trudne czasy i niełatwe okoliczności trafili w 1938 roku James i Jean Bulgerowie, szukający trzeciego pokoju dla swojej rosnącej rodziny w pierwszym państwowym osiedlu w Bostonie. „Siwy” miał dziewięć lat, Billy cztery. Bulgerowie wychowywali trójkę chłopców w jednym pokoju i trzy dziewczynki w drugim. Choć osiedle Old Harbor było istnym placem zabaw dla dzieci, rodzice musieli być prawie bankrutami, żeby się do niego zakwalifikować. Bulgerowie bez trudu spełniali te kryteria. James Joseph Bulger w młodości stracił rękę, zmiażdżoną między dwoma wagonami. Choć dorabiał jako urzędnik w stoczni Charlestown, pracując na drugą zmianę w wolne dni, nigdy już nie dostał pełnego etatu.

James Bulger, niewysoki mężczyzna w okularach, zaczesujący w tył siwe włosy, spacerował po plażach i parkach Bostonu Południowego, paląc cygaro, z marynarką przewieszoną przez ramię po stronie amputowanej ręki. Jego niełatwe życie rozpoczęło się w kamienicach North Endu w czasach, kiedy irlandzcy uchodźcy uciekający przed głodem zaczęli ustępować miejsca kolejnej fali imigracji, tym razem z południowych Włoch, w latach osiemdziesiątych XIX wieku. Bardzo interesowały go sprawy codzienne; jeden z przyjaciół Billy’ego wspominał, jak w dzieciństwie wpadł na niego na spacerze i został przemocą wciągnięty w długą dyskusję o „polityce, filozofii i takich tam”. Ogólnie jednak ojciec „Siwego” był samotnikiem, który większość czasu spędzał w mieszkaniu, zwłaszcza kiedy radio transmitowało rozgrywki Red Sox. Dla odmiany gadatliwą Jean najczęściej można było znaleźć za domem przy Logan Way, rozmawiającą z sąsiadami, nawet po dniu ciężkiej pracy. Wielu sąsiadów zapamiętało ją jako pogodną, pewną siebie kobietę, którą łatwo było polubić i trudno oszukać. Mówili, że Billy był do niej podobny – przyjazny i towarzyski, biegał do biblioteki z torbą na książki albo do kościoła na ślub czy pogrzeb, z przerzuconą przez ramię komżą ministranta.

Billy jednak podzielał przywiązanie ojca do prywatności i samotności. W jednym z rzadkich wywiadów, w których opowiadał o swojej rodzinie, tęsknie wspominał ojca, jego stoicyzm i życiowego pecha, żałując, że tak mało rozmawiali i że nie spędzali ze sobą więcej czasu. Opowiadał o dniu, kiedy pod koniec wojny w Korei wstąpił do wojska. Jego rodzice bardzo się martwili, bo dwa lata wcześniej na froncie zginął ich zięć. James i Jean poszli z Billym na dworzec South Station, odprowadzając go na pociąg do Fort Dix w New Jersey. Jego ojciec, wtedy blisko siedemdziesięcioletni, wsiadł z nim do wagonu i szedł za nim aż do wykupionego miejsca. „Pomyślałem: «Co to ma być?». Wiecie, jakie są dzieciaki. Mój ojciec, i to było dla niego coś niezwykłego, wziął mnie za rękę i powiedział: «No, Billy, niech cię Bóg błogosławi». Zapamiętałem te słowa, bo zazwyczaj nie mówił nawet tyle”.

* * *

Billy Bulger kandydował na urząd publiczny w 1960 roku, ponieważ potrzebował pracy. Kończył właśnie prawo w Boston College i ożenił się z sympatią z młodości, Mary Foley. John Connolly pracował w biurze jego kampanii. Początkowo Bulger zamierzał zostać przez kilka kadencji w Izbie Reprezentantów, a potem założyć prywatną praktykę adwokacką i zająć się prawem karnym. Ostatecznie jednak balansował między niewielką praktyką, legislaturą i szybko powiększającą się rodziną. Bulgerowie mieli dziewięcioro dzieci, w latach sześćdziesiątych rodziły się mniej więcej co rok. W 1970 roku Billy przeszedł do Senatu, a potem został przewodniczącym tej izby na dłużej niż ktokolwiek inny w historii stanu Massachusetts.

Awansując na kolejne szczeble legislatury, ze swoją kwadratową szczęką i konserwatywnymi poglądami stał się symbolem Bostonu Południowego. Zasłynął na cały stan jako prowokator, który uwielbiał drażnić podmiejskich liberałów, uważających, że dowożenie dzieci to świetny pomysł w jego dzielnicy, ale nie w ich własnych. Miał upodobanie do rozpalania na nowo dawnych, przegranych sporów, czego symbolem stały się ogólnostanowe referenda, które narzucił obojętnym wyborcom w latach osiemdziesiątych, chcąc naprawić zadawniony błąd w stanowej konstytucji. Antykatolicka poprawka z 1855 roku zakazywała finansowania szkół parafialnych, a choć sam Bulger przyznawał, że nie wynikło z niej żadne trwałe zło, chciał jej usunięcia dla zasady. To, że podczas głosowania usunięcie poprawki zostało dwukrotnie odrzucone przeważającą większością głosów, nie miało dla niego znaczenia. Liczyła się walka.

To właśnie czyniło go jednym z najbardziej dominujących polityków tamtego czasu – pełną sprzeczności postacią, stworzoną w równej mierze przez wyższe wykształcenie i uliczną chuliganerię. Był zarazem małostkowym despotą i wprawnym negocjatorem, skrytym człowiekiem uwielbiającym rozgłos, elokwentnym mówcą, który każdą krytykę brał do siebie. Do tej pory niedobrze jest mu podpaść.

Choć Billy Bulger słynął z elokwencji i szlachetnych zachowań, potrafił się pokazać także z innej strony. W 1974 roku, kiedy pod miejscową szkołą aresztowano osoby protestujące przeciwko dowożeniu, Bulger zjawił się na miejscu i oskarżył policję o nadgorliwość. Skoczył do oczu komendantowi Robertowi diGrazii, wymachując mu przed nosem palcem, wykrzyczał coś o „gestapo” i odszedł zagniewany. DiGrazia odkrzyknął, że politycy „nie mieli jaj”, żeby uporać się z desegregacją wcześniej, kiedy wszystko mogło ułożyć się inaczej. Bulger obrócił się na pięcie, podszedł do o wiele wyższego komendanta i wysyczał mu w twarz: „Pierdol się”.

Kiedy dowożenie zburzyło spokój „Południaka”, nawet „Siwy” Bulger zaczął działać, choć w absurdalnej roli rozjemcy. Pracował za kulisami, usiłując zaprowadzić trochę spokoju na ulicach wśród swoich ludzi. Trudno było nazwać jego wysiłki przejawem obywatelskiej postawy – dowożenie groziło zwiększoną obecnością policji w Bostonie Południowym i po prostu źle wpływało na interesy. Dlatego „Siwy” rozesłał wśród swoich wspólników polecenie, by nie eskalować napięć rodzących się w szkołach.

Mimo niełatwych lat siedemdziesiątych Billy szybko awansował w Senacie i już pod koniec dekady rządził w nim żelazną ręką. Ciążył mu jednak wizerunek przesycony tradycjami „Południaka”, zarówno dobrymi, jak i złymi. W mieście był bohaterem, dla reszty liberalnego, demokratycznego stanu – zakałą. Dylematy te uwidoczniły się pod koniec lat osiemdziesiątych, kiedy walczył z ruchem reformatorskim pragnącym umocnić w Senacie demokrację i debatę. Jeden z kolegów próbował go przekonać, że zostałby okrzyknięty bohaterem, gdyby choć odrobinę poluzował swoją kontrolę nad izbą. Ale Bulger tylko pokręcił głową.

– Nie, to nie dla takich jak ja – odparł. – Ja zawsze już będę irlandzkim burakiem z Bostonu Południowego.

* * *

Jako dziecko osiedla Connolly poznał obu braci Bulgerów. Zaprzyjaźnił się z Billym; imponowały mu jego dojrzałość i poczucie humoru, wyróżniające go tak samo, jak zła sława „Siwego”. To właśnie z Billym Connolly wracał do domu po mszy w Świętej Monice, to Billy zaraził go czytaniem, choć Connolly i jego koledzy powszechnie uważali książki za coś niedorzecznego w tak usportowionym środowisku.

Poznał także niesławnego „Siwego”, głównego mąciwodę Old Harbor, słynącego z ulicznych bijatyk i innych zuchwałych wybryków. „Siwego” znali wszyscy, nawet ośmioletnie dzieci, takie jak Connolly. Raz, podczas gry w futbol, pewien starszy chłopiec uznał, że Connolly za wolno biegnie po wyrzuconą piłkę i cisnął drugą w sam środek jego pleców. Connolly odruchowo odrzucił ją mocno prosto w nos tamtego. Starszy chłopiec dopadł go i zaczął solidnie tłuc. Wtedy gdzieś spoza boiska wychynął „Siwy” i przerwał tę nierówną walkę. Zakrwawiony Connolly stanął na nogi, dozgonnie wdzięczny. W głębi ducha na zawsze pozostał dzieciakiem z biednej rodziny, szukającym akceptacji w nieczułym świecie i podatnym na urok macho, takich jak „Siwy” Bulger.

* * *

Kiedy John Connolly był jeszcze szkrabem, „Siwy” Bulger już podprowadzał towar z dostawczych ciężarówek w zamieszkanych przez mniejszości dzielnicach Bostonu. Miał trzynaście lat, kiedy pierwszy raz oskarżono go o kradzież; wkrótce miał na sumieniu także pobicie i napaść rabunkową, jakimś cudem nie trafiając przy tym do poprawczaka. Znalazł się jednak na celowniku bostońskiej policji, która często odsyłała go do domu bardziej poturbowanego, niż kiedy go znajdowano. Rodzice Bulgera martwili się, że to tylko pogorszy sprawę, i rzeczywiście: uparty nastolatek chełpił się swoimi wizytami na posterunku, chodził po osiedlu dumny jak paw i kazał młodszym dzieciom bić się w twardy jak deska brzuch, tylko się z nich śmiejąc. W zaledwie kilka lat stał się niebezpiecznym, młodocianym przestępcą w stylu Jimmy’ego Cagneya, słynącym z zaciętych bijatyk i szalonych samochodowych pościgów. Z jego kartoteki wyłania się obraz niechętnego ucznia i lenia – całkowitego przeciwieństwa jego brata Billy’ego. Nigdy nie ukończył liceum, ale zawsze miał samochód, podczas gdy wszyscy inni musieli jeździć autobusem.

Jeden z rówieśników Bulgera, który wychowywał się na „Południaku”, a potem wstąpił do marines i policji, brał udział w zaciętych niedzielnych meczach futbolu rozgrywanych bez ochraniaczy i wspominał „Siwego” jako średnio wysportowanego, ale niebywale zawziętego.

– Nie był osiłkiem, ale szukał kłopotów. Widać było, jak ma nadzieję, że ktoś coś zacznie. Sposób, w jaki się nosił, budził pewien podziw. Przynajmniej wtedy panowało poczucie, że jest lojalny wobec przyjaciół. To były takie czasy. Panowała niesłychanie plemienna kultura, a przynależność do gangu była dla biednych dzieciaków wszystkim.

Bulger popełniał kradzieże najczęściej z gangiem Shamrocks, jednym z następców wielkich Gustins. Gang z Gustin miał szansę zostać największą w Bostonie organizacją przestępczą w czasach prohibicji, ale w 1931 roku jego przywódcy posunęli się za daleko, próbując przejąć kontrolę nad przemytem na całej długości nabrzeża. Dwaj mężczyźni z Bostonu Południowego zostali zamordowani, kiedy pojechali na włoski North End dyktować warunki mafii: zostali ostrzelani zza drzwi C&F Importing. Wymiar sprawiedliwości wciąż uważa koniec gangu z Gustin za punkt graniczny w historii bostońskiej przestępczości. Tutejsza mafia przetrwała we włoskich dzielnicach, a irlandzkie gangi wycofały się do Bostonu Południowego; półświatek się zbałkanizował, poszczególne frakcje trzymały się swoich etnicznych enklaw. Czasami, w imię zysku, obie grupy współpracowały ze sobą, ale Boston, wraz z Filadelfią i Nowym Jorkiem, pozostawał jednym z nielicznych miast, w których irlandzkie gangi wypuszczały na ulice swoich dzielnic pieniądze od mafijnych lichwiarzy.

Starcie gangu z Gustin z mafią dało także „Siwemu” Bulgerowi wolność poruszania się po przestępczej karuzeli Bostonu Południowego; od okradania ciężarówek awansował do napadów na banki i w wieku lat dwudziestu siedmiu dorobił się odsiadki w najcięższych federalnych więzieniach w kraju. Z jego więziennej kartoteki wyłania się obraz twardziela, który bez przerwy się bił i dużo czasu spędzał w izolatce. Uznano go za niebezpiecznego i po trzech miesiącach w Atlancie przeniesiono do więzienia o najostrzejszym rygorze, Alcatraz, ponieważ podejrzewano, że planuje ucieczkę. Tam również trafił do izolatki za strajk w pracy, ale ostatecznie się uspokoił i odsiedział resztę wyroku w Leavenworth w Kansas, a następnie w Lewisburgu w Pensylwanii. Potem wrócił do Bostonu. Trafił za kratki w 1956 roku, w czasie pierwszej kadencji Eisenhowera, a wyszedł w 1965 roku, gdy Lyndon Johnson rozpętywał wojnę w Wietnamie. James Bulger, który dożył wyboru Billy’ego do Senatu, zmarł przed zwolnieniem „Siwego” z więzienia.

Bulger wrócił do domu jako pozbawiony złudzeń były skazaniec. Mimo to zamieszkał razem z matką na osiedlu. Przez jakiś czas pracował na załatwionej mu przez Billy’ego posadzie stróża w sądzie hrabstwa Suffolk. Był to przejaw polityki Bostonu Południowego – rozwinięcia dawnego systemu protekcji, w którym szefowie władali niepodzielnie swoimi podwładnymi, kontrolując publiczne etaty. W dawnych czasach system ten był ratunkiem dla niewykwalifikowanych imigrantów z licznymi rodzinami; w latach sześćdziesiątych pozwalał załatwić posadę stróża byłemu skazańcowi. Po kilku latach uczciwego życia na warunkowym zwolnieniu „Siwy” wziął głęboki oddech i zanurkował z powrotem w półświatek, szybko stając się budzącym lęk egzekutorem. Pijaczkowie z barów „Południaka”, od których ściągał długi hazardowe i lichwiarskie pożyczki, rzadko się ponownie spóźniali.

Zdyscyplinowany, małomówny Bulger wyraźnie wybijał się ponad okrutny świat, do którego tak chętnie wkroczył. Przede wszystkim był oczytany; spędził dziesięć lat w więzieniu, skupiając się na historii wojskowości II wojny światowej. Wyszukiwał słabości słynnych generałów, które prowadziły ich do klęski. Była to część jego podświadomego planu, by więcej nie dać się złapać. Tym razem będzie sprytny i nieuchwytny, połączy cierpliwość z wybiórczym okrucieństwem. Nie będzie więcej prowokować policji kąśliwymi uwagami, lecz raczej stworzy wrażenie kogoś, kto nabrał w więzieniu doświadczenia, kto podczas rutynowych przeszukań zapewnia detektywów, że są porządnymi facetami, a on „też jest porządny, chociaż po drugiej stronie”.

Dwa lata po zwolnieniu z więzienia „Siwy” Bulger pracował głównie dla Donalda Killeena, wówczas głównego bostońskiego bukmachera. Po kilku latach jednak przestało mu odpowiadać jego mało zdecydowane przywództwo i nieustanne kłopoty z gangami. Co ważniejsze, zaczął się obawiać, że obaj zostaną zabici przez swoich głównych rywali w Bostonie Południowym – gang z Mullen, dowodzony przez Paula McGonagle’a i Patricka Nee. Jeden z najbliższych współpracowników Bulgera został zastrzelony tuż pod drzwiami swojego domu w Savin Hill. Wydawało się jedynie kwestią czasu, kiedy Killeena i Bulgera spotka ten sam los.

W maju 1972 roku „Siwy” rozstrzygnął dylemat, czy zostać u boku nękanego Killeena; bez sentymentów wybrał przetrwanie zamiast lojalności. Choć był ochroniarzem bukmachera, zawarł potajemne porozumienie z jego wrogami. Aby przeżyć, musiał dokonać niełatwego wyboru partnera w interesach: poddać się włoskiej mafii, której nie znosił, albo dogadać się z gangiem z Winter Hill, któremu nie ufał.

Z impasu, w którym się znalazł, nie było wyjścia, dopóki uparty Donald Killeen był szefem, a gang z Mullen pragnął zemsty. Rozejm z braćmi Killeen nie wchodził w grę po tym, jak zamordowano brata Paula McGonagle’a, Buddy Roache został sparaliżowany do końca życia wskutek postrzału, a Mickeyowi Dwyerowi odgryziono nos.

Szukając mediacji, Bulger wybrał mniejsze zło i poszedł do Winter Hill. Wiosną 1972 roku, pod egidą Howiego Wintera, szefa gangu, zawarł potajemny układ z gangiem z Mullen: pomoże wykończyć Donalda Killeena, a Winter zagwarantuje, że wojna gangów na „Południaku” się skończy i Bulger zostanie nowym bossem. Kartą przetargową „Siwego” była kontrola nad sporymi dochodami z hazardu i lichwy; gang z Mullen tworzyli zwykli złodzieje.

Tajne spotkanie w restauracji Chandler’s na South Endzie trwało wiele godzin i przeciągnęło się do rana. Oprócz Bulgera uczestniczyło w nim czterech gangsterów z Mullen i mediator Winter, który ostatecznie oznajmił, że konflikt dawno już przekroczył próg opłacalności, podczas gdy pieniędzy wystarczy dla wszystkich. „Siwy” zgodził się podzielić ze złodziejami ciężarówek regularnymi dochodami z pechowych hazardzistów.

Wkrótce potem Killeen został telefonicznie wywabiony z przyjęcia z okazji czwartych urodzin jego syna. Kiedy odpalał samochód, zobaczył biegnącego ku niemu z pobliskich zarośli uzbrojonego mężczyznę. Zanim zdążył sięgnąć po broń pod fotelem, tamten otworzył drzwi od strony kierowcy, przystawił mu do twarzy lufę pistoletu maszynowego i wypuścił piętnastonabojową serię. Potem uciekł podjazdem do czekającego z włączonym silnikiem samochodu. Nikomu nie postawiono zarzutów, ale na „Południaku” mówiło się, że za zabójstwem stał Bulger. Ostatni akcent wybrzmiał kilka tygodni później, kiedy Kenneth, najmłodszy z braci Killeenów, podczas joggingu mijał zaparkowany w okolicach City Point samochód z czterema mężczyznami w środku. Ktoś zawołał:

– Kenny! – Kenneth odwrócił się i zobaczył w otwartym oknie twarz Bulgera z pistoletem pod brodą. – To koniec – usłyszał ostatni żyjący Killeen. – Wypadasz z interesu. To ostatnie ostrzeżenie.

Błyskawiczne i krwawe niczym w Ojcu chrzestnym przejęcie przeszło do legendy. O dramatycznej, rozstrzygającej rozgrywce do wieczora wiedział cały „Południak”, a półświatek otrzymał oficjalną zapowiedź rychłego objęcia władzy przez Bulgera.

Nastała nowa era rozlewu krwi. Bulger wyeliminował Killeenów, a potem stawił się do pracy w warsztacie Marshall Motors w Somerville, służącym Howiemu Winterowi za bazę wypadową. Kontrolował wszystkie szwindle Bostonu Południowego i szukał okazji do większego zarobku. „Siwy” miał „Południak”, a Howie, przez krótki czas, miał „Siwego”.

Choć jego majątek rósł wykładniczo, styl życia Bulgera się nie zmienił. Był antytezą majętnych mafiosów z North Endu – nie kupował cadillaców, jachtów ani domów na wybrzeżu. Rzadko pił, nie palił i codziennie się gimnastykował. Jego jedyną słabością był jaguar, przez większość czasu stojący w garażu w City Point. „Siwy” mieszkał spokojnie z matką na osiedlu Old Harbor aż do jej śmierci w 1980 roku.

Podjął mocne postanowienie trzymać się dyscypliny i nie ulegać młodzieńczym porywom gniewu, jak wtedy, gdy oskarżono go o gwałt w Bostonie i Montanie, gdzie służył w siłach powietrznych. Nie poddawał się tym impulsom, które w wieku czternastu lat skłoniły go do ucieczki z domu i wstąpienia do cyrku Barnuma i Baileya w charakterze pracownika obsługi, ani porywczości młodego gangstera, który wszedł do banku w Indianie ze srebrnym pistoletem i razem ze wspólnikami zrabował czterdzieści dwa tysiące sto dwanaście dolarów. Minęły czasy, gdy jako poszukiwany bandyta farbował włosy na czarno, ukrywając się przed FBI tylko po to, by zostać aresztowanym w nocnym klubie. Nie, tym razem zamierzał wziąć się w karby, mieć wszytko pod kontrolą i działać zakulisowo. Lata spędzone w więziennych bibliotekach wyostrzyły jego instynkt; stał się chodzącą encyklopedią taktyki wymiaru sprawiedliwości i błędów gangsterów z przeszłości. Niczym szachowy mistrz Bulger był przekonany, że zna wszystkie ruchy, że od samego otwarcia potrafi poprowadzić przeciwnika prosto do szach-mata. Wobec przyjaciół zaklinał się, że nigdy, przenigdy nie wróci do więzienia.

Jak wszyscy gangsterzy Bulger pracował na nocną zmianę – zaczynał wczesnym popołudniem i kończył nad ranem. Do ludzi odnosił się z wyrachowanym, chłodnym dystansem, z wyjątkiem starzejących się koleżanek matki z osiedla, którym otwierał drzwi i uchylał kapelusza. Przez jakiś czas dostarczał świąteczne indyki ubogim rodzinom w Old Harbor. Na swój sposób pozostał oddany rodzinie i bardzo zależało mu na Billym. Kiedy w 1980 roku umarła ich matka, „Siwy” ukrywał się przez wzgląd na brata; nie chciał, żeby jego zdjęcie z nowym przewodniczącym stanowego Senatu trafiło na pierwsze strony gazet. Podczas mszy usiadł na balkonie za organistą i stamtąd patrzył, jak pięcioro jego rodzeństwa powoli wyprowadza trumnę z kościoła. Jak to ujął proboszcz, krew to krew.

Bulger miał przy tym tajemniczą, budzącą lęk reputację wśród mieszkańców „Południaka”. Kiedy jeden z nich zderzył się przypadkiem z „Siwym” w jego sklepie z alkoholem, zimne, ostre spojrzenie wystarczyło, by pechowiec zmoczył spodnie. Jak stwierdził John Connolly: „Nie opłaca się z nim zadzierać”.

Ellen Brogna, żona przebywającego zazwyczaj w więzieniu Howiego Wintera, większość życia spędziła w środowisku gangsterów, ale „Siwy” Bulger ją przerażał. Wkrótce po tym, jak zaczął pracować w warsztacie w Somerville, wszyscy razem wybrali się pewnego wieczoru na kolację. Z jakiegoś powodu Bulger musiał przestawić mustanga Brogny. Rzuciła mu kluczyki, ale po chwili wrócił wściekły, nie mogąc uruchomić silnika – nie wiedział, że musi wcisnąć przycisk, zanim przekręci kluczyk. Ellen próbowała obrócić sytuację w żart i powiedziała, że powinien się już na tym znać, skoro tyle czasu spędza w Marshall Motors. Bulger przeszył ją wzrokiem i wybiegł. Później tego wieczoru powiedziała Howiemu, że przebywanie w towarzystwie „Siwego” to jak patrzenie na Drakulę. Howie zbył to jako żart.

* * *

Po wyjściu z Alcatraz Bulger pozostał człowiekiem gwałtownym, ale nauczył się nad sobą panować. Był uosobieniem stoickiego, nieugiętego mieszkańca „Południaka”, o twardym, nieznoszącym sprzeciwu spojrzeniu. Zawsze zimny i przenikliwy, od razu przechodził do rzeczy. Cechy te oczywiście czyniły go idealnym informatorem; z tego właśnie powodu Dennis Condon, przebiegły agent FBI, od kilkudziesięciu lat zajmujący się przestępczością zorganizowaną, nie dawał Bulgerowi spokoju na początku lat siedemdziesiątych. Choć jednak wychował się w podobnych warunkach po drugiej stronie portu, w Charlestown, nie pochodził z tego jedynego miejsca – z Bostonu Południowego. Condon zamknął teczkę „Siwego” Bulgera z wielką niechęcią, przeczuwając, że biuro mogłoby go wykorzystać, gdyby tylko dostał „opiekuna” z „miasta”. Młody agent John Connolly nadawał się idealnie – otrzaskany na ulicy, wygadany, a do tego, co najlepsze, urodzony i wychowany na osiedlu Old Harbor.

Condon poznał Connolly’ego przez bostońskiego detektywa, ich wspólnego znajomego. Connolly, kończąc krótką karierę nauczyciela w liceum, studiował wieczorowo prawo, ale bardzo chciał wstąpić do FBI.

Kiedy mu się to udało, w 1968 roku, i był kolejno wysyłany do Baltimore, San Francisco i Nowego Jorku, Condon utrzymywał z nim kontakt. Spotkali się w 1970 roku, kiedy John wrócił do Bostonu, żeby ożenić się z miejscową dziewczyną, Marianne Lockary. Kiedy Bulger walczył o przetrwanie, Condon podjął kroki mające pomóc Connolly’emu wrócić do rodzinnego miasta. Powszechnie uważano, że szczegóły miejsca pobytu Franka Salemme przekazane Connolly’emu przez Condona pochodziły od Steviego Flemmiego, który pokłócił się ze swoim kumplem z młodości.

Connolly wrócił do mniejszego, bardziej zacisznego Bostonu, bez wahania zamieniając Brooklyn na „Południak”, a Yankee Stadium na Fenway Park. Odszedł z biura liczącego dziewięciuset pięćdziesięciu agentów, skupiających się na pięciu nowojorskich mafijnych rodzinach, wybierając takie, w którym pracowało ich zaledwie dwustu pięćdziesięciu, z trudem nadążających za planami Gennara Angiula. Tutaj lepiej się orientował w terenie i znał wielu ludzi po ksywach. Był chłopakiem z Bostonu i wrócił do domu z mocnym zamiarem wyrobienia sobie reputacji. Brakowało mu jednak osobowości, dostosowywał się do ludzi, którzy go otaczali. W młodości uważano go za pozera, kogoś, kto dobrze wygląda w bejsbolówce, ale niezbyt dobrze gra. Jako agent bardziej skupiał się na odgrywaniu roli niż na konkretnej pracy. Zawsze bliżej mu było do wygadanego akwizytora niż twardego gliny. Wrócił z Nowego Jorku jako młody, naiwny agent i znalazł się w sytuacji rodem z filmowego scenariusza. Jego wymarzonym zadaniem okazało się nawiązanie kontaktu z przestępcą, którego od dawna podziwiał. John Connolly się zakochał.

Uwodzicielska osobowość „Siwego” Bulgera często skutkowała takimi fatalnymi zauroczeniami. Bulger miał w sobie magnetyzm elitarnego gangstera, który łamie wszystkie zasady i upaja się tym. Connolly widział w jego osobie gwaranta cudownej przyszłości dla siebie. Praca z „Siwym” – co mogło być lepszego? Co łatwiejszego? Na pewno biła na głowę posadę jednego z dwustu pięćdziesięciu bezimiennych agentów, jeżdżących po mieście przydziałowymi wozami. „Siwy” miał być wisienką na torcie Connolly’ego.

Przez pierwsze kilka lat odnowionej przyjaźni z „Siwym” Bulgerem raporty „209” Connolly’ego zawierały na przemian doniesienia o waśniach w szeregach wiecznie niezadowolonej mafijnej rodziny Gennara Angiula i bardziej konkretne informacje o rywalach Bulgera w Bostonie Południowym. Connolly nie przypominał „Siwemu”, że ten obiecał donosić tylko na Włochów. A choć informacje o mafii były głównie mglistymi plotkami o problemach Angiula, w teczkach gangsterów z Bostonu Południowego pojawiły się adresy, numery rejestracyjne samochodów i telefony. Na przykład niejaki Tommy Nee, jeden z kilku niebezpiecznych szaleńców, którzy regularnie organizowali rozróby w barach Bostonu Południowego w latach siedemdziesiątych, został aresztowany za morderstwo przez policję przy asyście FBI w New Hampshire – dokładnie tam, gdzie powiedział „Siwy”.

Jednak priorytetem FBI była mafia, a nie socjopaci tacy jak Nee. Przez Flemmiego Bulger dowiedział się, że Angiulo odłączył telefon w swoim biurze, obawiając się podsłuchów. Wraz ze swoimi braćmi, jak powiedział Bulger Connolly’emu, porozumiewał się wyłącznie przez krótkofalówki. Gennaro miał kryptonim „Srebrny Lis”, a Donato Angiulo – „Uśmiechnięty Lis”. Bulger podpowiedział nawet, żeby monitorować ich rozmowy, używając automatycznego skanera Bearcat 210.

Takie raporty robiły spore wrażenie na szefach FBI w Bostonie, chociaż coraz większa zuchwałość Connolly’ego irytowała jego kolegów; zaczęli żartobliwie przezywać go „Canolli”, bo ubierał się i zachowywał jak włoski gangster – nosił złote łańcuchy, pantofle z czubami i czarne garnitury. On jednak się tym nie przejmował. Wiedział, ile wart jest Bulger i co to oznacza dla jego kariery. „Siwy” ze swoimi donosami był kurą znoszącą złote jajka Connolly’emu i biuru, a sytuacja ta była możliwa tylko dzięki temu, kim Connolly był (Irlandczykiem) i skąd pochodził (z Bostonu Południowego).

– „Siwy” rozmawiał tylko ze mną – chełpił się agent – bo znał mnie z dzieciństwa. Wiedział, że nigdy mu nie zaszkodzę. Nie pomogę, ale nigdy mu nie zaszkodzę.

W świecie „Siwego” samo nieszkodzenie bywało bardzo przydatne.

ROZDZIAŁ 3

BEZ SENTYMENTÓW

Kiedy prokurator okręgowy William Delahunt wsiadał do samochodu, żeby podjechać do restauracji niedaleko swojego biura w Dedham, „Siwy” Bulger z dwoma kumplami pędzili szosą Southeast Expressway w kierunku tego samego, położonego tuż pod miastem miejsca. Delahunt miał się spotkać przy obiedzie z innym oskarżycielem. Gangsterzy planowali sterroryzować właściciela restauracji, który zalegał im ze spłatą pożyczonych stu siedemdziesięciu pięciu tysięcy dolarów. Dziwnym zrządzeniem losu jedni i drudzy zamierzali załatwić swoje sprawy w przeciwległych końcach tej samej dużej sali restauracji Back Side.

Był rok 1976, trzydziestopięcioletni Delahunt piastował stanowisko prokuratora okręgowego hrabstwa Norfolk dopiero od roku – tylko trochę dłużej, niż „Siwy” Bulger współpracował z Johnem Connollym i bostońskim FBI. Jeden z gangsterów Bulgera, Johnny Martorano, chodził z Delahuntem do podstawówki. Byli nawet razem ministrantami.

Kiedy Delahunt podniósł wzrok znad stolika przy barze, natychmiast rozpoznał zabójcę z Winter Hill. Martorano podszedł i usiadł, dwaj pozostali gangsterzy zostali na swoich miejscach. Dawni koledzy ze szkoły napili się razem i zaczęli żartować na temat tego, jak odmiennie potoczyły się ich losy. Johnny przekonywał Delahunta, że w jego świecie honor liczy się bardziej niż w świecie bankierów i prawników. Delahunt tylko się zaśmiał, nie próbował się spierać. Kiedy jednak przyszła jego kolej, trafił w czuły punkt. Doradził swojemu dawnemu koledze, teraz gangsterowi, żeby trzymał się z dala od hrabstwa Norfolk. Zasugerował mu, by siedział w Bostonie.

– Dla dobra nas obu – ostrzegł.

Martorano kazał mu się gonić; rozmowa przybrała obrót na tyle gwałtowny, że jeden z towarzyszy gangstera podszedł do stolika, żeby zobaczyć, co się dzieje. Bulger stał przy wejściu, niewidoczny, ale Delahunt rozpoznał kumpla Martorana – Steviego Flemmiego. Spotkanie zakończyło się niespodziewanie i raczej przyjaźnie, kiedy do stolika podszedł kolega Delahunta, prokurator federalny Martin Boudreau. Kiedy zostali sami, Delahunt przewrócił oczami i powiedział:

– Nigdy nie zgadniesz, z kim rozmawiałem.

Tymczasem Bulger z Martoranem i Flemmim usiedli przy stoliku koktajlowym pod ścianą. Ze skrzyżowanymi ramionami czekali, aż zjawi się właściciel. Przyjechali zobaczyć się z Francisem Greenem, bo musiał im wyjaśnić kilka spraw.

Mniej więcej rok wcześniej Green wziął w pewnej bostońskiej firmie finansowej sto siedemdziesiąt pięć tysięcy dolarów pożyczki na wysoki procent, z przeznaczeniem na zakup nieruchomości. Problem w tym, że nie spłacił ani grosza, nie wiedząc, że oszukuje przyjaciela Winter Hill. „Siwy” wiedział, jak radzić sobie z takimi dłużnikami. Nie był to delikatny sposób.

Green wszedł do sali, zauważył trzech gangsterów i usiadł na wolnym krześle. Bulger, jak to on, nie bawił się w uprzejmości.

– Gdzie nasza forsa?

Green, śliski typ o niejasnej przeszłości, próbował go zagadać. Jego sytuacja finansowa była opłakana, interesy nie wyszły, nie dawał sobie rady. Musieli to przecież wziąć pod uwagę.

Bulger jednak nie zamierzał tego słuchać. Brak pieniędzy to żadne wytłumaczenie. Nie miało znaczenia, że naprzeciwko siedziało dwóch prokuratorów. „Siwy” nachylił się do Greena i wbił w niego spojrzenie oczu zimnych jak dwa kawałki granitu.

– Zrozum – powiedział – jeśli nie zapłacisz, to cię zabiję. Urżnę ci uszy i wsadzę ci je do gęby. Wydłubię ci oczy.

Potem się odsunął. Zasugerował Greenowi, że powinien umówić się z przedstawicielem pożyczkodawcy i ustalić harmonogram spłat. A Flemmi, odgrywający dobrego glinę, doradził, żeby Green szybko wpłacił jakąkolwiek sumę. W ten sposób, obiecał, nikomu nic się nie stanie. Na koniec Bulger postawił jeszcze mrożący krew w żyłach warunek: ma to być dwadzieścia pięć tysięcy dolarów w ciągu najbliższych kilku dni.

Pobladły Green powiedział, że zobaczy, co da się zrobić. Spotkanie biznesowe dobiegło końca. Późniejszy raport FBI stwierdzał topornym, urzędowym językiem, że rozmowa „bardzo wzburzyła” Greena, lecz było to niedomówienie. Restaurator obawiał się o swoje życie, a był to strach pomieszany ze zdumieniem. Green widział, że Martorano i Delahunt rozmawiali wcześniej przy barze, i zupełnie już nie rozumiał, z czym przyszło mu się mierzyć.

Sytuacja była absurdalna, ale podobne zbiegi okoliczności zdarzają się w małych wielkich miastach, takich jak Boston. Dwaj prokuratorzy nie mieli pojęcia o szantażu przy sąsiednim stoliku. Delahunt i Boudreau żartowali przy obiedzie, że trafili do tej samej restauracji, co Martorano i Flemmi z gangu z Winter Hill. Nie wiedzieli, że trzeci mężczyzna, siedzący w cieniu przy wejściu, to niesławny „Siwy” Bulger. Delahunt nie miał pojęcia, że interesy załatwiane przy stoliku koktajlowym to zapowiedź złych stosunków bostońskiego FBI z resztą wymiaru sprawiedliwości. W przyszłości miało się wydawać, że świat jest podzielony między FBI i Bulgera po jednej stronie i resztę agencji policyjnych po drugiej. Tymczasem jednak przypadkowe spotkanie było wyłącznie jedną z tych niedorzecznych sytuacji, które czasem się zdarzają, ale tak naprawdę nic nie znaczą.

Ultimatum Bulgera – płać albo zginiesz – zmusiło Greena do szukania pomocy wśród własnych kontaktów w bostońskim wymiarze sprawiedliwości. Zaczął od Edwarda Harringtona, byłego głównego prokuratora federalnej Grupy Specjalnej ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej w Nowej Anglii. Green w przeszłości nie tylko miał z nią do czynienia, ale też organizował zbiórkę pieniędzy na nieudaną kampanię Harringtona, pragnącego zostać stanowym prokuratorem generalnym w 1974 roku. Harrington miał wrócić do służby rządowej jako nowy prokurator w Massachusetts, ale w czasie, kiedy odezwał się do niego spanikowany Francis Green, prowadził prywatną praktykę w kancelarii prawnej.

Green chciał jego rady. Co powinien zrobić? Harrington, według raportu FBI, nie bawił się w subtelności. Powiedział Greenowi, że ma trzy wyjścia: zapłacić, uciec z miasta albo zeznawać przeciwko Bulgerowi.

Green rozważył możliwości. Spłata długu nie wchodziła w grę – przepuścił już pieniądze. Nie widziała mu się także zmiana miejsca pobytu. Zeznawanie przeciwko cieszącemu się złą sławą mordercy – jeszcze mniej. Ale to właśnie tę ostatnią możliwość, wiążącą się z największym chyba ryzykiem, przynajmniej osobistym, zaczął rozważać.

W następnych tygodniach wypytywał Harringtona o współpracę, a Harrington uznał, że skoro wymuszenia dokonano w hrabstwie Norfolk, sprawę najlepiej objąć dochodzeniem stanowym. Powiedział Greenowi, że powinien się tym zająć prokurator okręgowy Delahunt. Ale co z Delahuntem? Greena martwiły jego powiązania z Martoranem. Widział ich obu w restauracji Back Side, pijących razem i żartujących.

Harrington zadzwonił do Delahunta, opowiedział mu o sytuacji Greena i groźbach Bulgera. Potem wspomniał o jego obawach, że prokurator hrabstwa zadaje się z Martoranem. Delahunt zapewnił Harringtona, że było to tylko przypadkowe spotkanie i że ich dwóch nie wiązało nic poza wyblakłymi wspomnieniami z dzieciństwa. Umówili się, że Green przedstawi swoje zeznania i dowody oskarżycielom hrabstwa Norfolk.

Niedługo potem Green spotkał się z Delahuntem i jego ludźmi. Szczegółowo odtworzył tamten dramatyczny wieczór w Back Side. Delahunt był w szoku. Nie miał pojęcia, że taka rozmowa toczyła się niedaleko stolika, przy którym siedział z Boudreau.

Później naradził się ze swoim personelem. Historia Greena miała wybuchowy potencjał, a Delahunt był w nią osobiście zamieszany. Ostatecznie był w restauracji tamtego wieczoru i mógł zaświadczyć o obecności Martorana i Flemmiego. Czy mógł występować jednocześnie jako świadek i oskarżyciel? Wątpliwe. Poza tym prokuratorzy mieli wątpliwości co do stanowiska Harringtona, że taką sprawą powinna się zająć prokuratura stanowa. Wiedzieli, że prawo federalne przewiduje surowsze kary za wymuszenia niż te, które mieli nadzieję wywalczyć w sądzie stanu Massachusetts. Delahunt rozmówił się więc z Boudreau, prokuratorem federalnym i kolegą ze studiów prawniczych, z którym widział się tamtego wieczoru w Back Side, ten zaś zgodził się z jego wnioskami. Zaproponował nawet, że osobiście pójdzie z tą sprawą do FBI, żeby nadać jej odpowiedni bieg. Za zgodą Delahunta wymuszeniem zajęło się więc FBI.

* * *

John Connolly miał powody do zmartwienia. Green był pierwszym poważnym zakrętem na dotychczas prostej drodze jego współpracy z „Siwym”. Ale priorytety były najważniejsze, więc Connolly bez zwłoki zaczął działać, tak by sprawa nigdy nie opuściła Wydziału ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej, w którym pracował.

Dwaj agenci z wydziału, obaj bliscy współpracownicy Connolly’ego, popytali tu i tam dla zachowania pozorów. Przesłuchali Francisa Greena, odwiedzili nawet Delahunta i spisali jego zeznania.

Potem napisali raport, umieścili go w aktach FBI i na tym poprzestali. Po upływie około roku poprosili szefa o zgodę na oficjalne zamknięcie sprawy przeciwko Bulgerowi, twierdząc, że Green nie chce zeznawać przeciwko niemu. Miejscowa prokuratura dowiedziała się, że Connolly przeprowadził wywiad w sprawie, i poprosiła o kopię jego raportu, ale FBI zaprzeczyło, by taka rozmowa w ogóle się odbyła, twierdząc, że nie ma żadnej dokumentacji.

W kolejnych latach dało się zaobserwować podobną prawidłowość – „niechęć” świadków do zeznań. Raz za razem John Connolly i jego koledzy rozmawiali z potencjalnymi świadkami przeciwko Bulgerowi, wracali do biura i załamywali bezradnie ręce – obiecujący świadek nagle odmawiał współpracy. Albo nie chciał zeznawać. Albo nie godził się na założenie podsłuchu. A co zwykły agent mógł zrobić wobec takiej niechęci? Kolejne tropy prowadziły donikąd, a zaczęło się to wszystko od „niechęci” Francisa Greena. Green złożył w końcu zeznania przed prokuraturą federalną w niezwiązanej z Bulgerem sprawie o korupcję, ale nikogo nigdy nie zastanowiło, dlaczego w tym wypadku nie widział przeszkód, a w sprawie Bulgera nie chciał zeznawać. Gdy tylko akta szantażu trafiły do FBI, wylądowały na samym dnie szuflady. Jako pierwsze z wielu.

* * *

Wskutek szybkiego tempa działania i krótkiej pamięci wymiaru sprawiedliwości sprawa Greena niezauważenie odpłynęła w niebyt. Bulger dał mu spokój, bo wokół restauratora zrobiło się za gorąco, a Delahunt zakładał, że śledztwo prowadzi FBI. Dopiero po wielu miesiącach prokurator okręgowy zdał sobie sprawę, że nic w tej sprawie nie zrobiono, choć została podana na talerzu.

Około roku później Delahunt spotkał na przyjęciu prokuratora federalnego Jeremiaha T. O’Sullivana.

– Co się stało ze sprawą Greena? – spytał.

– Zbadaliśmy ją, ale okazało się, że nic z tego nie będzie – odparł O’Sullivan.

Delahunt wzruszył tylko ramionami i pomyślał: „Okej, tak bywa”.

– I rzeczywiście tak uważałem – powiedział później. – Czasem sprawy nie wychodzą.

Ta jednak nie dawała mu spokoju, bo im dłużej o niej myślał, tym bardziej tego nie rozumiał: prokurator okręgowy jako świadek, który mógł potwierdzić obecność na miejscu znanych gangsterów? Przekonujące zeznania właściciela? Dlaczego FBI nie przejęło pałeczki i nie dobrało się do niesławnych Bulgera i Flemmiego?

Musiało upłynąć pięć lat, zanim Delahunt zaczął domyślać się odpowiedzi. Stosunki jego biura z bostońskim FBI coraz bardziej się psuły. Spięcia między różnymi agencjami policyjnymi i biurami prokuratorskimi nie były niczym niespotykanym, czy to w Bostonie, czy gdzie indziej. W tym wypadku jednak było inaczej.

Zaczęło się od sensacyjnej sprawy morderstwa, którą biuro Delahunta zajęło się na początku 1977 roku, niedługo po tym, jak szantaż Greena został przekazany FBI. Żeby ją zakończyć i znaleźć ciała dwóch osiemnastoletnich dziewczyn z Quincy, Delahunt i śledczy z policji stanowej zawarli układ z informatorem Mylesem Connorem. Connor był bezwzględnym oszustem o wysokim IQ i obszernej kartotece, muzykiem rockowym, a także uzdolnionym złodziejem dzieł sztuki i handlarzem narkotykami. Wśród jego dokonań figurowała strzelanina z policjantem stanowym z 1966 roku, w której funkcjonariusz został poważnie ranny. Connor wyróżniał się łajdactwem nawet w nikczemnym światku informatorów. Ale wiedział, gdzie są zakopane ciała.

Mimo to zawarty z nim układ budził kontrowersje, zarówno w biurze Delahunta, jak i poza nim. FBI było wściekłe, bo prokurator, by zapewnić sobie pomoc Connora, wynegocjował jego wcześniejsze zwolnienie z więzienia. Choć Delahunt znalazł zwłoki zaginionych kobiet, a potem skazał mordercę w procesie w 1978 roku, FBI nie ustawało w atakach na zawartą przez prokuratora ugodę. To biuro wsadziło Connora do więzienia za kradzież dzieł sztuki. Agent John Connolly osobiście zaczął naciskać na prokuratora federalnego, chcąc się dowiedzieć, jaką rolę, jeśli w ogóle jakąkolwiek, Connor odegrał w makabrycznym podwójnym morderstwie. Ostatecznie oskarżono go o zaplanowanie tej zbrodni. Został skazany, ale wyrok odrzucono w apelacji. Podczas powtórnego rozpatrzenia sprawy oczyszczono go z zarzutów.

Delahunt wiedział, że ugoda z Connorem będzie kontrowersyjna. Mówili mu o tym najbliżsi doradcy, na których zdaniu polegał. Nie miał jednak pojęcia, że doprowadzi ona do otwartej wojny – gniewnych sporów na salach sądowych, w gazetach i telewizji, jak również ataków, których stopnia agresji dotychczas nawet sobie nie wyobrażał.

Przybierały one także charakter osobisty. Pewnego dnia John Connolly skontaktował się z jednym z głównych doradców Delahunta, Johnem Kivlanem. Młody prokurator nie krył się z zastrzeżeniami wobec wykorzystania Connora jako informatora. Connolly zadzwonił do niego i umówił się na lunch. Kivlan przyjechał na spotkanie, myśląc, że agent FBI chce z nim omówić kolejne morderstwo. Connolly szybko jednak zaczął wypytywać o Delahunta i jego ugodę z Connorem. Ciekawiło go zwłaszcza, czy prokurator i policja stanowa wierzyli, że Connor jest winny morderstw, ale odpuścili mu, żeby pławić się w glorii i sławie tych, którzy znaleźli zwłoki.

– Bardzo szybko zrozumiałem – wspominał później Kivlan – że chodzi o znalezienie jakiegoś haczyka na Billy’ego.

Był zaskoczony ruchem Connolly’ego.

– Pomyślałem: „Jemu się pewnie wydaje, że wszyscy są donosicielami” – opowiadał. – Sądził najwyraźniej, że moje zastrzeżenia spowodują, że się podzieli z nim informacjami. To było bardzo krótkie spotkanie.

Z perspektywy czasu, długo po tym, jak powiedział Delahuntowi o zaskakującej rozmowie z Connollym, Kivlan zastanawiał się, czy przyczyną gwałtownego zatargu między biurem prokuratora a FBI nie był raczej Bulger niż Connor. Tak czy owak, Connolly, zamiast zajmować się walką z przestępcami, tracił czas na brudną wojnę dotyczącą PR. Dla młodego agenta z Bostonu Południowego walka z przestępczością w ogóle schodziła zresztą na coraz dalszy plan.

* * *

Ze starcia z FBI o wykorzystanie Mylesa Connora jako informatora Delahunt wyszedł poturbowany; szczęki działu public relations biura przeżuły go i wypluły. Szefostwo FBI publicznie zarzucało mu korzystanie z usług informatora mającego na sumieniu takie same przestępstwa, o jakich donosił. Media w większości wzięły stronę biura, głównie dzięki osobistym kontaktom Johna Connolly’ego z reporterami „Boston Globe” i „Boston Herald” oraz dziennikarzami telewizyjnymi. Sam Connolly szybko stawał się specem od PR; objawił się jego talent do swobodnego traktowania prawdy. Rozmowny i otwarty, wyłamywał się z ponurego, oficjalnego wzorca wyniosłego agenta. Nie tylko rozmawiał z reporterami, ale też regularnie zabiegał o ich względy.

To jednak był dopiero początek i mało kto w organach ścigania podejrzewał, że FBI idzie na rękę Bulgerowi. Delahunt był jedną z tych osób, ale przekonał się, że konfrontacja z bostońskim FBI ma swoją cenę. Nie było tu miejsca na sentymenty, a dodatkowo, ponieważ Boston to Boston, wszystko traktowano osobiście.

W 1980 roku zaczęła krążyć plotka, że Delahunt miał romans z kelnerką z Quincy. Romans miał się skończyć źle – wyłamanymi drzwiami jej mieszkania i podniesionymi głosami, słyszanymi przez sąsiadów. Dowiedziały się o tym media, jeden z reporterów telewizyjnych zaczął wydzwaniać do tej kobiety. Ciągnęło się to przez dwa lata, za każdym razem namawiał ją, żeby poszła do sądu i udzieliła wywiadu. Ona jednak twierdziła, że to tylko plotki, że „nie ma w nich krzty prawdy”. Gdyby było inaczej, mówiła, „Delahunt nie byłby dziś prokuratorem okręgowym, proszę mi wierzyć”.

Ale nie tylko media były zainteresowane plotkami. Pewnego dnia pod koniec 1982 roku w restauracji w Quincy pojawiło się dwóch agentów FBI pytających o kelnerkę. Szef kuchni powiedział im, że kobieta już tu nie pracuje. Agenci porobili notatki, podziękowali mu i wyszli. Więcej się nie odezwali.

W styczniu 1983 roku kelnerka odebrała telefon od pewnego mężczyzny, którego poznała w przeszłości. Później opisała go lokalnej policji jako „kogoś po drugiej stronie”.

Umówili się na drinka w barze w Quincy. Ów znajomy, Stevie Flemmi, zaszokował kobietę znajomością plotki na temat Delahunta. Chciał wiedzieć wyłącznie jedno: czy to prawda?

– Nie, to nieprawda – powtórzyła kelnerka.

Stevie też nigdy więcej się nie odezwał.

ROZDZIAŁ 4

LAWIRANCI

Bostońskie FBI było przekonane, że potrzebuje Bulgera i Flemmiego. Paul Rico, Dennis Condon i John Connolly mieli mocne postanowienie wykorzystać to porozumienie, nawet jeśli oznaczało to wyrok dla różnych Franków Greenów i konieczność sprytnego omijania trzech regulaminowych przeszkód: instrukcji działań biura w terenie, wytycznych prokuratora generalnego dotyczących postępowania z informatorami oraz federalnego prawa karnego. Na ich szczęście Rico stworzył własny styl radzenia sobie z niełatwym zadaniem kontrolowania informatorów i narzucił go wszystkim agentom w Bostonie: zasady są po to, żeby je łamać.

Wszyscy oni byli przekonani, że cel – dobranie się do skóry mafii – uświęca środki. Terenowe oddziały FBI w całych Stanach Zjednoczonych były pod nieustanną presją – miały zdobywać informatorów najwyższej rangi i z ich pomocą toczyć wojnę z mafią. Presja ta wynikała w dużej mierze z tego, jak zawstydzająco późno FBI w ogóle przyznało, że zorganizowana przestępczość jest problemem. Powodem takiego stanu rzeczy była nieustępliwość J. Edgara Hoovera, który wolał nabijać statystyki łapaniem rabusiów napadających na banki i polować na komunistów niż badać dowody na istnienie mafii.

Na przykład w listopadzie 1957 roku zjazd mafijnych bossów w mieście Apalachin w północnej części stanu Nowy Jork znalazł się na pierwszych stronach gazet, po tym, jak przypadkiem trafił na niego sierżant stanowej policji. Urządzono blokadę dróg i delegaci mafii, zjeżdżający się z całego kraju, musieli czmychać; niektórzy wyskakiwali z samochodów i uciekali w las. Inni skryli się w stojącej na wzgórzu rezydencji swojego gospodarza, dystrybutora piwa Josepha Barbary. Ostatecznie złapano i zidentyfikowano ponad sześćdziesięciu mafiosów; przy wielu z nich znaleziono grube zwitki gotówki. Wśród zatrzymanych były prawdziwe gangsterskie sławy: Joseph Bonanno, Joseph Profaci i Vito Genovese. FBI nie zrobiło nic.

Dwa lata później, 8 grudnia 1959 roku, jeszcze większa grupa zebrała się bliżej Bostonu – w Worcester w stanie Massachusetts. Według szacunków do miasta potajemnie zjechało ponad stu pięćdziesięciu mafiosów, spotkali się w hotelu w centrum, obradowali całą noc, a potem wyśliznęli się o świcie, zanim ktokolwiek ich wykrył. Media i liczni eksperci nazwali te zjazdy dowodem istnienia ogólnokrajowej siatki przestępczej, „niewidzialnego rządu”, który spotykał się, by ustanawiać zasady i rozstrzygać spory. Ale Hoover zlekceważył te obawy jako medialne szukanie sensacji.

Dopiero w 1960 roku, kiedy Robert F. Kennedy został prokuratorem generalnym, FBI powoli, ale systematycznie zaczęło zajmować się tak zwanym wewnętrznym wrogiem. Kiedy zwerbowany mafioso Joseph Valachi składał swoje historyczne zeznania w Kongresie w 1963 roku, FBI oficjalnie było już na bieżąco z zagadnieniem. W całym kraju tworzono specjalne oddziały biura, mające skupić się na La Cosa Nostra. W Bostonie Dennis Condon i Paul Rico należeli do grupy agentów, z których uformowano pierwszy w historii miasta Wydział ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej.

Agenci wyruszyli na ulice, żeby spróbować oszacować zasięg i wpływy Gennara J. Angiula, podszefa mafii w Nowej Anglii, a Departament Sprawiedliwości Kennedy’ego w Waszyngtonie przygotowywał narzędzia prawne do nadchodzącej wojny.

W 1961 roku Kongres, dzięki staraniom Kennedy’ego, uchwalił ustawę nadającą większości przestępczych działań mafii status przestępstw federalnych. Podróże międzystanowe, mające na celu załatwianie nielegalnych interesów, tak zwane ITAR, podlegały od tego czasu jurysdykcji federalnej, co oznaczało, że wymuszenia, łapówki, hazard i transport wyposażenia hazardowego przez granicę stanu, przedtem uznawane za występki lokalne, teraz znalazły się w zasięgu federalnych organów ścigania.

Później, w 1968 roku, Kongres uchwalił zbiorczą Ustawę o zwalczaniu przestępczości i bezpiecznych ulicach. Jej Tytuł III określał procedury mające na celu uzyskanie sądowej zgody na wykorzystanie elektronicznego podsłuchu przeciwko mafiosom. Ustawa sygnalizowała rozluźnienie podejścia do prawa do prywatności, ale rząd uważał ją za konieczne ustępstwo wolności osobistej wobec władzy. Przekonywano, że jest to niezbędny krok, jeśli agencje policyjne mają mieć szansę w walce przeciwko przestępczym organizacjom, takim jak mafia. FBI, zaskakująco dobrze wykorzystując tak zwane pluskwy Tytułu III, zgromadziło dowody i doprowadziło do uwięzienia wielu mafijnych bossów w całych Stanach Zjednoczonych, w tym w Bostonie.

W 1970 roku Kongres przyjął ustawę, która ostatecznie stała się najpotężniejszą bronią władz przeciwko przestępczości zorganizowanej. Racketeering Influenced and Corrupt Organizations Act (Ustawa o organizacjach powiązanych z przestępczością i skorumpowanych), w skrócie RICO, znalazła zastosowanie w niemal każdej sprawie przeciwko mafii w latach osiemdziesiątych. Kierowanie organizacją przestępczą po raz pierwszy zostało uznane za ciężkie przestępstwo federalne, za które groziły wysokie wyroki więzienia. Jeśli władze zdołały udowodnić istnienie organizacji przestępczej – czyli wykazać, że dany gangster był zamieszany w kilka przestępstw uznawanych obecnie za stanowe i federalne – automatycznie stosowano wysokie sankcje RICO. Nie było to coś, co gangsterzy mogliby zlekceważyć. Zamiast wydawać łagodniejsze wyroki za odrębnie sądzony hazard czy lichwę sądy zaczęły skazywać oskarżonych na dwudziestoletnie i dłuższe odsiadki.

Stworzone w latach siedemdziesiątych specjalne jednostki do walki z przestępczością zorganizowaną szybko objęły dowodzenie w antymafijnej krucjacie. Powołaniu regionalnych jednostek uderzeniowych przyświecał zdroworozsądkowy cel – wspólne wykorzystanie zasobów różnych agencji, takich jak FBI, służba skarbowa i DEA, oraz lokalnych jednostek policji. Przedstawiciele tych instytucji pod kierunkiem federalnych prokuratorów przypuszczali następnie zorganizowany, wielokierunkowy atak na wyznaczony cel – mafię.

Niezależnie jednak od wszelkich ustawowych ułatwień krucjata przeciwko mafii miała rozstrzygnąć się na ulicach, a tu najlepszym narzędziem, jakim dysponowali agenci FBI, był informator.

– Dziewięćdziesiąt dziewięć procent śledztw kończy się dlatego, że ktoś powiedział, co się stało – wyjaśniał John Connolly podczas wywiadu dla bostońskiego radia. – Każdy dyrektor FBI powtarzał, że informatorzy to nasz najważniejszy atut.

Istotnie tak było.

– Bez informatorów jesteśmy niczym – stwierdził Clarence M. Kelley, kiedy mianowano go dyrektorem FBI po śmierci J. Edgara Hoovera w 1972 roku.

Przyczyna była prosta: policja nie może być wszędzie, a śledczy rozwiązujący sprawy nie mają nieograniczonej władzy przeszukiwania i przesłuchiwania podejrzanych i obywateli. W pracy każdej agencji policyjnej te braki wiedzy uzupełniają informatorzy – oczy i uszy policji. Korzystanie z ich usług to częściowe panaceum na ograniczenia władzy policyjnej w Stanach Zjednoczonych.

Tak jak każdy agent FBI w latach siedemdziesiątych, John Connolly dobrze wiedział, jak wielką wagę biuro przykłada do werbowania informatorów. Rekrutom wbijano to do głów podczas szkolenia w Akademii FBI w Quantico w Wirginii: werbuj informatorów, zdobywaj prestiż. Pracujący później w terenie agenci przekonywali się, że oficerów prowadzących informatorów traktowano jak cudotwórców. Nawet wewnętrzny podręcznik biura jasno potwierdzał ich wysoki status: praca z informatorami było najwyższym stopniem wtajemniczenia – „źródłem wielkiej satysfakcji z sukcesów osiąganych w wyniku kończonych z powodzeniem operacji”. W porównaniu do nudnego i oficjalnego tonu reszty długiego Podręcznika operacji śledczych i wytycznych (MIOG), entuzjazm, z jakim zachęcano agentów do werbowania informatorów, był wręcz niezdrowy. Praca z informatorami, zapisano w nim, „wymaga od agenta więcej niż jakakolwiek inna czynność śledcza. Jego rozsądek, umiejętności, zaradność i cierpliwość są poddawane nieustannej próbie”. Niezbędne były do tego „poświęcenie i błyskotliwość. Sukces każdego agenta zależy od siły jego osobowości i zaradności”. Nie każdy zatem nadawał się do tej roli, ale ktoś, kto wyrobił sobie reputację jako prowadzący, mógł osiągnąć kilka celów jednocześnie: przyspieszyć prowadzone dochodzenie, zrobić wrażenie na szefach i znacząco poprawić własną sytuację. I na szkoleniach, i w terenie nie ulegało wątpliwości, że pracujący z informatorami to gwiazdorzy FBI.

Jedyna chyba ostrzegawcza wzmianka w tym morzu entuzjazmu odzwierciedla obsesję długoletniego dyrektora biura J. Edgara Hoovera na punkcie wizerunku FBI. Agenci biura ponad wszystko inne mieli dbać o jego dobre imię; nakaz ten obejmował także ich pracę z informatorami. Oficerowie prowadzący nie mogli w żaden sposób wspierać swojego informatora, jeśli nie byli „przekonani, że współpraca z potencjalnym informatorem nie wiąże się z ryzykiem publicznego nadszarpnięcia wizerunku biura”.

Na początku 1976 roku Bulger doniósł Connolly’emu o biznesowych spotkaniach gangu z Winter Hill z „Larrym” Zanninem oraz Joem Russem z mafii. W marcu tego samego roku zameldował, że podszef Angiulo wysłał do Winter Hill w Somerville człowieka, aby „nawiązać kontakt ze Steviem Flemmim”. Nieustające podchody mafii do Flemmiego dobrze wpływały na wzajemne relacje obu przestępczych grup – były także korzystne dla FBI. Bulger dodał, jakoby chodziły słuchy, że szef gangu Howie Winter zamierza spotkać się z Angiulem, a potem z ojcem chrzestnym Patriarcą „w celu poprawy stosunków”. Jeszcze później opowiedział Connolly’emu o uzgodnionej przez gang i mafię polityce przyjmowania zakładów, tak aby bukmacherzy obu organizacji nie wchodzili sobie w paradę.

Flemmi odgrywał kluczową rolę we wszystkich spotkaniach Bulgera z Connollym dzięki swojemu dostępowi do Angiula, Zannina i reszty mafiosów. Przekazywał Bulgerowi to, czego się dowiedział, on zaś donosił o tym Connolly’emu. „Siwy” okraszał swoje meldunki ploteczkami z półświatka – kto się z kim spotykał, kto był na kogo zły, kto chciał kogo załatwić. Powiedział na przykład, że pewien wysoko postawiony mafioso sfingował zawał serca, żeby uniknąć konieczności stanięcia przed sądem. W kwietniu 1976 roku dał cynk o morderstwie, chcąc odciągnąć uwagę biura od swojego cyngla, Nicka Femii. Bulger powiedział Connolly’emu:

– Nick Femia nie miał nic wspólnego z zamachem na Patsy’ego Fabiana.

Choć wcześniej zarzekał się, że nie będzie donosił na Irlandczyków, regularnie raportował Connolly’emu o wybrykach różnych irlandzkich gangsterów w Bostonie Południowym.

Wszystkie jego informacje były przydatne, chociaż raczej nie groziły zachwianiem pozycji Angiula. Na większość z nich składały się plotki z półświatka, często też nie było bynajmniej tajemnicą, kto na nich korzystał. Ich wiarygodność także pozostawiała czasem wiele do życzenia, ale Connolly ich nie kwestionował. Tak jak wcześniej Rico, także on składał raporty, które odwracały uwagę od Bulgera i jego gangu.

* * *

Starsi agenci – Paul Rico i Dennis Condon – należeli do pierwszego pokolenia bostońskich tropicieli mafii; wraz ze swoimi odpowiednikami we wszystkich dużych miastach Stanów Zjednoczonych pod koniec lat sześćdziesiątych robili, co mogli, by uzupełnić braki biura w wiedzy o tej organizacji. Polecono im zdobywać informacje – i to szybko. Jedną z najskuteczniejszych technik okazał się podsłuch elektroniczny – nawet jeśli użycie pluskiew wymagało od agentów naginania lub wręcz łamania prawa.

W całym kraju agenci włamywali się do biur miejscowych gangsterów i instalowali w nich mikrofony – często prymitywne urządzenia, ukrywane za biurkami czy grzejnikami. Przewody, zamaskowane najlepiej, jak się dało, biegły do położonych w pobliżu kryjówek, w których nagrywano rozmowy mafiosów. W Chicago pluskwa zainstalowana przez agentów w pracowni krawieckiej, z której korzystał gangster Sam Giancana, działała przez pięć lat, od 1959 do 1964 roku. W Providence w Rhode Island nagrano potajemnie ojca chrzestnego Nowej Anglii Raymonda Patriarcę. W Bostonie agenci Condon i Rico należeli do zespołu, który po kryjomu założył podsłuchy w biurze Jay’s Lounge, nocnego klubu mieszczącego się w piwnicy przy Tremont Street, gdzie podszef Gennaro Angiulo często prowadził mafijne interesy.

W tym okresie gorączkowych improwizacji FBI nie cofało się przed stosowaniem brudnych sztuczek – niektórych zabawnych, innych o wiele gorszych. W Nowym Jorku pewnej nocy agentom znudziło się śledzenie gangstera, który poderwał dwie kobiety i jechał z nimi do motelu. Chcieli wracać do domu, więc spuścili mu powietrze z opon w nadziei, że przez jakiś czas nigdzie nie odjedzie. Krążyły także opowieści o agentach, którzy nękali podejrzanych gangsterów, odwiedzając i przesłuchując ich przyjaciół i rodziny; agresywna kampania biura miała na celu gromadzenie informacji, ale wykorzystywano ją także do nękania celów.

O wiele poważniejszy incydent przydarzył się w Youngstown w Ohio: agenci FBI monitorujący swoją prowizoryczną pluskwę podsłuchali, że mafiosi planują zabicie wyjątkowo nielubianego agenta. Niedługo potem, za zgodą Hoovera, około dwudziestu agentów, największych twardzieli, jakich dało się zebrać w okolicznych wydziałach, przyjechało do Youngstown na prywatną audiencję u bossa mafii. Wdarli się do jego penthouse’u, zdemolowali go i ostrzegli gangstera, że planowanie skrzywdzenia jednego z nich było bardzo nierozsądne.

Tak między innymi działało w tamtych czasach biuro – przed rokiem 1968, kiedy uchwalono federalne prawo zezwalające na elektroniczne podsłuchy, stosowane za zgodą sądu. Informacji zdobytych podczas tych nielegalnych operacji nie można było użyć przeciwko mafiosom na sali rozpraw, ale pluskwy dostarczyły FBI wystarczająco dużo danych, by biuro szybko nadrobiło luki w wiedzy o bieżących sprawach. Ostatecznie sporządzono listę dwudziestu sześciu miast Stanów Zjednoczonych, które od tej pory nazywano „miastami LCN”. Wśród nich był Boston.

Cały program werbowania informatorów najwyższej rangi opierał się na świadomości – czy nawet akceptacji – biura, że ludzie ci są czynnymi przestępcami. Właśnie dlatego nadawali się tak dobrze na informatorów: byli przestępcami mającymi kontakty w LCN. Hazard i lichwę, uprawiane przez Bulgera, FBI uważało za drobnostki, niejako transakcję wiązaną. Pytanie brzmiało: co z innymi przestępstwami?

Pod koniec lat pięćdziesiątych FBI stworzyło regulamin pozyskiwania i prowadzenia informatorów. Z biegiem lat zmieniano go i uszczegóławiano, zwłaszcza pod koniec lat siedemdziesiątych, kiedy prokurator generalny Edward H. Levi napisał dla Departamentu Sprawiedliwości cykl wytycznych postępowania z informatorami, który FBI włączyło do swojego podręcznika operacyjnego. Pod koniec dekady biuro meldowało, że ma dwa tysiące ośmiuset czterdziestu siedmiu aktywnych informatorów, prowadzonych przez pięćdziesiąt dziewięć oddziałów terenowych, z tego nieznaną liczbę należącą do kategorii „najwyższej rangi”.

Dla oficerów prowadzących wytyczne były kompleksową instrukcją postępowania. Na przykład pozyskując informatora, agent miał obowiązek ocenić jego motywację i wiarygodność. Motywy bywały różne: pieniądze, zemsta, przewaga nad innymi gangsterami. Kiedy FBI udawało się zlikwidować konkurencję informatora, w oczywisty sposób on na tym zyskiwał.

W wytycznych był także rozdział o upomnieniach, które prowadzący agent był zobowiązany regularnie przekazywać swoim informatorom – ostrzeżeniach zapobiegających przemianie wzajemnego układu w wygodną, policyjną ochronę. Informator nie powinien się uważać za pracownika FBI ani spodziewać, że biuro będzie go chronić przed aresztowaniem czy procesem za przestępstwa, których dopuścił się na własną rękę. Co więcej, uprzedzano go, że nie może się dopuszczać przemocy ani planować czy podżegać do przestępstw.

Regulamin przewidywał także zabezpieczenia, których celem było niedopuszczenie do zdemaskowania czy, co gorsza, skorumpowania agenta. Świadczyły one o zrozumieniu ryzyka i pokus, nierozerwalnie związanych z pracą w półświatku. Kładziono nacisk na „specjalną troskę”, z którą należało „starannie oceniać i blisko nadzorować” wykorzystywanie informatorów, głównie po to, by „sama władza nie pogwałciła prawa”. Aby nie stracić korzystnego informatora, głównemu prowadzącemu przydzielano drugiego agenta. Dla pewności, że FBI nie daje sobą manipulować, przełożony agenta prowadzącego był zobowiązany spotykać się co jakiś czas z informatorem, by ocenić, co się między nimi dzieje. Raporty informatora należało bezustannie sprawdzać pod kątem dokładności i jakości informacji. Jednocześnie agentom zabraniano spoufalania się z informatorami oraz nawiązywania z nimi jakichkolwiek relacji biznesowych. Zakazana była także wymiana prezentów.

Na papierze regulamin sprawiał wrażenie dość przemyślanego, ale zostawiał spore pole manewru. Choć stanowił, że informatorzy FBI nie mogą dopuszczać się przestępstw, inny jego fragment zezwalał na „autoryzację” złamania prawa przez informatora, jeśli „FBI oceni, że jest to konieczne do zdobycia informacji potrzebnych do śledztwa federalnego”. Choć wytyczne odradzały korzystanie z tej klauzuli, zależało to w rzeczywistości od oceny agentów terenowych, takich jak John Connolly, Paul Rico i Dennis Condon. Centrala FBI w Waszyngtonie nie miała nad tym ścisłego nadzoru, samo biuro nie musiało też konsultować swoich decyzji o autoryzacji danego przestępstwa z nikim z zewnątrz – konkretnie z prawnikami Departamentu Sprawiedliwości. Była to wewnętrzna, prywatna sprawa FBI. Ustępując biuru, Levi i inni urzędnicy departamentu zgodzili się, że nie ma innego sposobu, by biuro mogło spełnić „uświęconą obietnicę” ochrony poufności danych informatora. Występowanie o zewnętrzną zgodę wiązało się z ryzykiem zdradzenia jego tożsamości, a wytyczne nakazywały mówić informatorom już na początku, że „FBI zrobi wszystko, co w jego mocy, by zachować w całkowitej tajemnicy swoją relację z informatorem”.

Taką obietnicę John Connolly mógł złożyć bez wahania – była oficjalną wersją przysięgi lojalności składanej na ulicach „Południaka”: nigdy nie zostawiasz przyjaciela w potrzebie i zawsze dotrzymujesz słowa. Ale FBI to nie „Południak”. Nawet jeśli agenci terenowi mieli władzę, by pozwalać informatorom na swobodne funkcjonowanie w półświatku, wytyczne nakazywały im mimo wszystko konsultowanie się z Departamentem Sprawiedliwości, gdyby dowiedzieli się, że ich podopieczni popełniają nieautoryzowane przestępstwa, niezwiązane z ich umową z FBI – zwłaszcza przestępstwa z użyciem przemocy. „W żadnych okolicznościach FBI nie może w żaden sposób ukrywać przestępstwa popełnionego przez któregoś ze swoich informatorów”. Przykazanie to uważano za jedną z podstawowych zasad regulaminu. Dowiedziawszy się o przestępstwie, biuro miało kilka możliwości. Mogło o nim donieść innej agencji policyjnej i przekazać dochodzenie. Mogło zwrócić się do federalnej prokuratury i wspólnie ocenić, czy ową ponadprogramową przestępczą działalność można tolerować przez wzgląd na wartość informatora. Coś jednak trzeba było zrobić: ocenić status informatora, co wymagało dostępu z zewnątrz do zamkniętych i zazwyczaj tajnych operacji FBI.

Ale zasady były warte tylko tyle, na ile przestrzegali ich agenci. W Bostonie Paul Rico pokazał już, jak da się je naginać czy nawet ignorować. Można było odnieść wrażenie, że tamtejsi agenci skupili się na innym fragmencie, bardziej pasującym do ich stylu: „Sukces Programu Najwyższa Ranga zależy od dynamicznego i elastycznego podejścia”. W razie konieczności, rozumowali, resztę wytycznych można więc zlekceważyć.

* * *

Oczywiście Boston nie był jedynym takim przypadkiem. Terenowi agenci w całych Stanach Zjednoczonych uczyli się lawirować w gąszczu przepisów, jednocześnie starając się ich przestrzegać i dawać swoim informatorom jak najwięcej luzu, wszystko w imię nieprzerwanego przepływu informacji. Prawidła funkcjonowania organów ścigania sprawiły, że między teorią a praktyką powstał rozdźwięk. W latach siedemdziesiątych FBI źle poprowadziło informatora wewnątrz Ku-Klux-Klanu. Jego członek Gary Thomas Rowe podczas współpracy z biurem miał popełnić wiele przestępstw z morderstwem włącznie – przestępstw, o których FBI wiedziało, ale je zakamuflowało, by nie stracić swojej wtyczki. Takiego ryzyka nie dało się uniknąć.

Stevie Flemmi był dobrym przykładem problemów systemu. W 1966 roku szczegółowo opisał FBI, jak ciężko pobił pewnego drobnego cwaniaczka z półświatka, z którym pokłócił się o lichwiarski dług. Ofiara wymagała „stu szwów” na twarzy i głowie, jeśli wierzyć raportowi, który napisał Rico. Poza sporządzeniem raportu niczego jednak nie zrobiono. W 1967 roku Flemmi regularnie opowiadał swojemu prowadzącemu o nielegalnej sprzedaży losów futbolowej loterii – o tym, kiedy szło lepiej, a kiedy gorzej. W 1968 roku opisał swój lichwiarski biznes i to, jak obracał pieniędzmi pożyczonymi od „Larry’ego” Zannina. Brał je na jeden procent tygodniowo; sam pożyczał je na pięć procent, co dawało złodziejską stopę roczną w wysokości dwustu sześćdziesięciu procent. Sugerował także niedwuznacznie, że zabił braci Bennettów, ale Rico puszczał to mimo uszu. Ostatecznie nie tylko obiecał Flemmiemu, że FBI nie będzie wykorzystywać przeciwko niemu informacji o jego nielegalnych przedsięwzięciach hazardowych i lichwie, ale także, że będzie go chronił przed innymi śledczymi, nawet jeśli oznaczałoby to łamanie wszystkich zasad prowadzenia informatora. Flemmi czuł się dzięki temu bardzo wyjątkowo.

Teraz przyszła kolej na Johna Connolly’ego.

Connolly’emu udało się ostatecznie zatuszować sprawę Greena i ochronić Bulgera i Flemmiego, kiedy wybuchł następny kryzys. Tym razem dwaj przedsiębiorcy z National Melotone, lokalnej firmy obsługującej automaty spożywcze, poskarżyli się FBI na nieuczciwe praktyki Bulgera i Flemmiego. Drapieżni i chciwi gangsterzy zastraszali właścicieli barów i sklepów w Bostonie, domagając się, by wymienili automaty Melotone na pochodzące z firmy, którą kontrolowali oni dwaj. Melotone zgłosiło się po pomoc do FBI.

Firma słusznie domagała się wszczęcia śledztwa. W latach 1976–1977 Flemmi, Bulger i dwaj inni członkowie gangu z Winter Hill sporządzili listę miejsc – barów i restauracji – w których mogliby zainstalować swoje automaty.

– Jim szukał miejscówek w Bostonie Południowym – opowiadał Flemmi – a ja w Roxbury i Dorchester.

Powiadomili „przedstawicieli handlowych” swojej firmy o potencjalnych lokalizacjach, ci zaś zaczęli odwiedzać bary i restauracje, wyjaśniając, dlaczego powinny tu trafić właśnie ich automaty. Robili to dość przekonująco, jako argumentu siłowego używając rozgłosu, jakim cieszyli się gangsterzy.

– Straszyli naszymi nazwiskami – mówił Flemmi.

Sprawa Melotone trafiła do Johna Connolly’ego.

Po naradzie z Bulgerem Connolly umówił się na spotkanie z kierownictwem firmy, na którym wyłożył brutalną prawdę o prowadzeniu spraw kryminalnych. Powiedział, że owszem, mogą oskarżyć Flemmiego i Bulgera, mają do tego prawo. Ale spytał, czy na pewno dobrze to przemyśleli. Czy rozumieli, co oznacza zeznawać przeciwko gangsterom – jak wpłynie to na ich życie, nawet na bezpieczeństwo ich rodzin?

– Przedstawił im sprawę w bardzo czarnych barwach – wspominał Flemmi.

Connolly powiedział przedsiębiorcom, że także oni mogą się znaleźć w niebezpieczeństwie.

– Gdyby chcieli iść do sądu, był skłonny, no, iść do sądu – mówił Flemmi. – Ale powiedział, że przez to, kim byliśmy, musieliby zostać objęci programem ochrony świadków.

Ponure prognozy Johna Connolly’ego odniosły zamierzony skutek. Niedługo potem, jak powiedział Flemmi, przedsiębiorcy „się wycofali”. Connolly wypracował jeszcze kompromis: obiecał przedsiębiorcom, że nakłoni Bulgera i Flemmiego, by trochę ustąpili.

– Mowa była o jednej lokalizacji – mówił Flemmi. – Nasz automat stamtąd znikł, ich został... Potem nie było już żadnych problemów.

Wszystko dobrze się skończyło.

Rozwiązanie sytuacji było niekonwencjonalne, ale Connolly nie widział w tym nic złego. Wynegocjował coś w rodzaju pozasądowej ugody. Nikomu nic się nie stało. A skoro skarga zniknęła, FBI nie miało czym się zajmować. Co równie ważne, nie było powodu organizować wewnętrznej kontroli sprawy Bulgera i Flemmiego w bostońskim biurze ani tym bardziej angażować w nią centrali. Regulaminowy wymóg meldowania o przestępstwach informatorów nie został spełniony. Connolly znalazł sposób, by ochronić swój układ.

– Nie chciał, żebyśmy wszyscy trafili przed sąd – wyjaśniał Flemmi.

Praktyka FBI zapewniła Connolly’emu konieczne pole manewru; mógł trzymać się regulaminu, ale przy tym dopisywać do niego własne punkty.

Pięć miesięcy po tym, jak „Siwy” Bulger został informatorem FBI, 2 lutego 1976 roku Connolly’emu udało się nadać mu status informatora najwyższej rangi. Pochodzący z Bostonu agent miał teraz w garści dwóch NR-ów – Bulgera i Flemmiego. Flemmi, dotychczas nazywany „Jackiem z Bostonu”, teraz został „Szogunem”, a Bulger – „Charliem”.

Zaczęły się jednak pojawiać pierwsze tarcia – drobne, ale mimo wszystko.

– Connolly nosił się jak ktoś bardzo ważny – wspominał Robert Fitzpatrick, doświadczony agent, który na początku lat osiemdziesiątych został zastępcą szefa (ASAC) bostońskiego biura.

Connolly bez przerwy jeździł po mieście, urabiał dziennikarzy, polityków i kolegów z FBI. To do niego chodziło się po bilety na mecze Red Sox. Zdarzało mu się zapomnieć o obowiązku porannego odhaczenia się na liście. Zmienił się jego sposób bycia, on sam nabrał przebojowości. Zaczął działać jak przedstawiciel handlowy – przekonująco udawał szczerość, ale nie był zainteresowany prawdą. Nauczył się doskonale zachowywać pozory, a umiejętność ta stała się jego znakiem rozpoznawczym.

Znudziło mu się też najwyraźniej małżeństwo. John i Marianne Connolly rozstali się na początku 1978 roku. Wkrótce potem Connolly przeniósł się do mieszkania w Quincy, kilka przecznic od nadbrzeżnej ulicy, przy której spotkał się z Bulgerem tamtego księżycowego wieczoru. Mieszkanie znajdowało się także niemal na wprost budynku przy Louisburg Square, w którym Bulger sypiał z Catherine Greig, młodszą ze swoich dwóch dziewczyn. Dla Connolly’ego jednak Quincy było tylko przystankiem w drodze, a nie celem. Zaczął rozmyślać o powrocie na „Południak”.

Fitzpatrick, jako jeden z niewielu wyżej postawionych agentów FBI, zaczął mieć zastrzeżenia. Spotkał się potajemnie z Bulgerem i Connollym w ramach wymaganej przepisami okresowej kontroli oficera prowadzącego i informatora.

– Pozwoliłem, żeby wciskał nam kit – wspominał Fitzpatrick. – Bulger natychmiast zdominował rozmowę. Opowiadał o tym, jak podnosi ciężary, jak dba o kondycję. Dużo gadał. Dużo się przechwalał, przynajmniej dla mnie to były przechwałki, o tym, jaki jest silny, co robił w więzieniu. Opowiedział mi o swojej przeszłości. Rozmawialiśmy o „Południaku”. Ogólnie rzecz biorąc, odniosłem wrażenie, że próbował mi zaimponować – mówił Fitzpatrick.

– Czy to nie supergość? – spytał Connolly swojego szefa po spotkaniu.

Fitzpatrick nigdy nie zapomniał tych słów. Bulger – podejrzewany o zabójstwa, lichwiarz i handlarz narkotyków – supergościem? Fitzpatrick pobladł.

* * *

Niektórzy w bostońskim biurze wciąż mieli wątpliwości. Przełożeni uspokoili ich w grudniu 1977 roku, awansując jednego z agentów na nadzorcę Connolly’ego. Nowy przełożony Wydziału ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej, doświadczony agent John Morris, był powszechnie uważany za dobry wybór; jego uczciwość miała być przeciwwagą dla ulicznego sprytu Connolly’ego.

John M. Morris, były kierownik FBI

Trudno o mniej podobnych do siebie ludzi. Connolly był wygadany, wysoki i śmiały. Morris, pochodzący ze Środkowego Zachodu – cichy i pospolity. Connolly był wolny; Morris miał żonę i dzieci. Mieszkał na przedmieściach, często dojeżdżał do pracy z Dennisem Condonem i uważano go za inteligentnego, zdolnego menedżera, tworzącego wysokiej jakości dokładną dokumentację.

Z czasem jednak Morris okazał się całkowitym przeciwieństwem wzoru zalet. Szefostwo FBI popełniło straszliwy błąd. Skupiony na pracy, poważny agent nie mógł się mierzyć z tym, co się działo pod przykrywką bostońskiego oddziału FBI. Układ Connolly’ego z Bulgerem i Flemmim miał się okazać dla Morrisa zbyt dużą sprawą – zbyt dużą dla wszystkich następnych kierowników, a nawet dla biura.

ROZDZIAŁ 5

ZWYCIĘZCA, DWÓJKA, TRÓJKA

Trzeci wyścig na torze Suffolk Downs miał przebiec zgodnie ze scenariuszem. Gangsterzy z Winter Hill – wśród nich „Siwy” Bulger i Stevie Flemmi – czekali niecierpliwie w Somerville. Na polecenie Howiego Wintera postawili tysiące dolarów zarówno w kasach toru, jak u bukmacherów.

Przyszła pora na relaks.

Jednak nie wszystko poszło zgodnie z planem. Jeden z dżokejów, który dostał osiemset dolarów za odegranie swojej roli, postanowił improwizować. Zamiast wstrzymywać konia, pędził go ostro do samego końca. Wyścig wygrał więc nie ten koń, co powinien, pieniądze z zakładów przepadły. Howie Winter nie był zadowolony.

Na zapleczu restauracji w Somerville dżokej stawił się posłusznie na umówione sekretne spotkanie po wyścigu. Czekał tam na niego Winter w towarzystwie jednego ze swoich ludzi i człowieka, który ustawił wyścig, Anthony’ego „Grubego Tony’ego” Ciulli. Howie Winter wszedł w spółkę z Ciullą, żeby zarobić dużo pieniędzy na wyścigach konnych na całym Wschodnim Wybrzeżu. „Gruby Tony”, znany jako mistrz ustawek, był istnym olbrzymem: mierzył ponad metr dziewięćdziesiąt wzrostu i ważył sto trzy kilogramy.

Rozeźlony Winter przeszedł od razu do rzeczy.

– Masz świadomość, że wziąłeś ode mnie pieniądze, a potem pozwoliłeś koniowi biec?

Dżokej był zdenerwowany. Próbował obrócić sytuację w żart, ale zabrzmiało to zbyt bezczelnie. Zanim dokończył, pomocnik Wintera, Billy Barnoski, wyciągnął pałkę i zdzielił nią dżokeja po głowie. Winter poprawił otwartą dłonią.

Dżokej postanowił zmienić ton. Uniżenie przepraszając, zaproponował, że w następnym wyścigu przegra za darmo. Winter nie był przekonany. Padła propozycja, by zabić dżokeja, a jego zwłoki zostawić na torze – nic nie przemawiało tak dobitnie, jak zimny trup.

Winter uznał jednak, że wystarczy pobicie. Nieudany wyścig z połowy października 1975 roku był prawdopodobnie tylko jednym z rzadkich gorszych dni. Federalni śledczy oszacowali, że na lewych zakładach przy współpracy z Ciullą gang zarobił ponad osiem milionów dolarów w ośmiu stanach. Stać go było na jedną przegraną.

* * *

Connolly zawsze stał na stanowisku, że bostońskie FBI miało ograniczoną wiedzę o przestępczej działalności Bulgera i Flemmiego; wiedziało jedynie o hazardzie i lichwie, którymi zajmowali się obaj, by zachować wiarygodność w półświatku. Prawda jednak wyglądała tak, że Bulger i Flemmi robili dużo więcej szwindli, w tym na wyścigach konnych.

Zasada była prosta. Stosując łapówki i szantaże, Ciulla dbał, by określone konie – zazwyczaj faworyci – przegrywały. Zależnie od dżokeja i konia łapówki wynosiły od ośmiuset do kilku tysięcy dolarów. Tymczasem ludzie Wintera obstawiali pierwsze, drugie i trzecie miejsca lub różne ich zyskowne kombinacje: na przykład w zakładzie typu „trójka” wygrywający obstawiał kolejno pierwszych trzech zwycięzców. Gangsterzy robili zakłady w różnych miejscach: na torze, u bukmacherów w rejonie Bostonu i w Las Vegas. W niektórych przypadkach wpłynięcie na rezultat wyścigu było błahostką. Na przykład na torze w Pocono Downs w Pensylwanii często startowało niewielu dżokejów. Ciulla przekupywał trzech z pięciu startujących, a potem tylko liczył pieniądze.

Sam Ciulla nie miał tak naprawdę innego wyjścia niż zacząć współpracę z gangiem Wintera. Był synem rybaka, wychowywał się w Bostonie i jeździł z ojcem na wyścigi. Zaczął je ustawiać w wieku dwudziestu paru lat w Massachusetts i Rhode Island, czasami przekupując dżokejów, czasami podtruwając konie. Pod koniec 1973 roku trzydziestoletni Ciulla popełnił błąd – orżnął bukmacherów podlegających Howiemu Winterowi. Boss gangu odkrył, że jest oszukiwany. Postanowił złożyć „Grubemu Tony’emu” wizytę.

Ciulla tak wspominał spotkanie z Winterem w restauracji Chandler’s na bostońskim South Endzie, kontrolowanym przez Howiego:

– Powiedział, że wie, że postawiłem pieniądze u jego bukmachera, Maria, na ustawiony wyścig. – Kwota wynosiła sześć tysięcy dolarów. – Powiedział, że stracił przeze mnie iks dolarów i że muszę mu to zwrócić, bo inaczej będę miał kłopoty.

Kiedy jednak rozmowa dobiegła końca, niesnaski przerodziły się w szansę współpracy. Niedługo potem obaj spotkali się ponownie w Somerville. Potem jeszcze kilka razy. Później, pod koniec 1973 roku, doszło do spotkania w warsztacie Wintera Marshall Motors. Tym razem Winter zaprosił swoich najbliższych współpracowników, w tym Bulgera. Negocjowano warunki, omówiono sposoby działania. Obie strony dużo na tym zyskały. Ciulla miał doświadczenie zdobyte na wyścigach; znał tory, dżokejów i konie. Winter miał dostęp do bukmacherów. On i jego wspólnicy mieli także głębokie kieszenie i mogli sfinansować szeroko zakrojoną operację, o której wszyscy myśleli. Co równie ważne, Winter Hill miało na tyle groźną reputację, że bukmacherzy, których gang wykorzystywał, nie myśleliby o odwecie, kiedy zrozumieliby, że są oszukiwani.

W lipcu 1974 roku Ciulla i gang Wintera zaczęli ustawiać wyścigi konne na Wschodnim Wybrzeżu – w Bostonie Wschodnim (Suffolk Downs), w Salem w New Hampshire (Rockingham), w Lincoln w Rhode Island (Lincoln Downs), w Plains Township w Pensylwanii (Pocono), w Hamilton Township w New Jersey (Atlantic City), w Cherry Hill w New Jersey (Garden State) oraz na innych torach.

Potem bajka się skończyła. Pewien dżokej z New Jersey rozpoczął współpracę z policją stanową. Ciulla wpadł, osądzono go i skazano na cztery do sześciu lat w więzieniu stanowym w New Jersey. Ale „Gruby Tony” źle znosił więzienne życie. Pod koniec 1976 roku on także zaczął mówić. Policja stanowa zawiadomiła FBI i nagle, na początku 1977 roku, Ciullę zwolniono z więzienia i objęto federalnym programem ochrony świadków. W zamian za złagodzenie wyroku zgodził się zostać świadkiem koronnym i od początku 1977 roku opowiadał agentom FBI o swojej współpracy z gangiem Howiego Wintera: o regularnych spotkaniach z jego ludźmi w Marshall Motors, o Bulgerze i Flemmim, który w 1974 roku wrócił do Bostonu z Montrealu.

* * *

Na początku 1977 roku mało kto w Bostonie wiedział o przebranżowieniu Ciulli. Choć do jego sprawy przydzielono tamtejszych agentów, Connolly nie był jednym z nich. John Morris nie został jeszcze kierownikiem Wydziału ds. Przestępczości Zorganizowanej w bostońskim biurze. Nie spełnił się żaden z warunków, dzięki którym w przyszłości umarzano dochodzenia przeciwko cennym informatorom. Ustawianymi wyścigami zajęto się zupełnie gdzie indziej i Boston został zaangażowany w tę sprawę dopiero później. Connolly nie miał na to wpływu. Nie było szansy na powtórkę z Melotone.

Ciullą zajmował się Tom Daly, agent z Lowell w Massachusetts. Później zbratał się z Connollym, ale na razie dyskretnie pracował nad Ciullą jako głównym świadkiem oskarżenia przeciwko Howiemu Winterowi i jego gangowi. Sprawy dodatkowo się skomplikowały niedługo po tym, jak John Morris został nowym przełożonym Connolly’ego. FBI nie mogło prowadzić informatorów, którzy byli jednocześnie celami ich priorytetowego dochodzenia. Dlatego Morris rozkazał odebrać Bulgerowi status informatora najwyższej rangi. Bulger, jak napisał Morris w notatce, „obecnie otrzymuje status nieaktywnego, ponieważ istnieje szansa, że w najbliższej przyszłości może zostać zamieszany w kłopoty natury prawnej”. Connolly nie miał innego wyjścia niż 27 stycznia 1978 roku podpisać raport, który umieszczono w teczce Bulgera i wysłano do kwatery głównej FBI w Waszyngtonie. Wytyczne biura były w tym temacie zupełnie jasne.

Czyżby taniec skończył się tak szybko?

W żadnym razie. Morris i Connolly wymyślili coś innego.

Styczniowa notatka była w istocie początkiem ery kreatywnej papierologii, którą obaj agenci stosowali w przypadku akt Bulgera i Flemmiego. Było to zwyczajne fałszowanie raportów. Morris może i sprawiał wrażenie przyziemnego karierowicza – jego wstrzemięźliwość, powaga i niewielki wzrost powodowały, że wydawał się służbistą-biurokratą – ale pod tą powierzchownością kryła się zupełnie inna osobowość. W biurze, w którym gwiazdami byli rzutki Connolly, a przed nim srebrnowłosy Paul Rico, Morris czuł się jak kierownik drużyny, zazdrosny o zawodników, którzy wystąpili i wygrali w ważnym meczu. Wkrótce po przeniesieniu do Bostonu w 1972 roku postanowił udowodnić, że sam też coś potrafi.

Męczył się z niewdzięcznym śledztwem w sprawie o lichwę; bez powodzenia usiłował namówić oszusta Eddiego Mianiego, by ten zgodził się zostać świadkiem. Kiedy nie udał mu się werbunek w cztery oczy, wraz z dwoma innymi agentami pojechali nocą do domu Mianiego. Tam wczołgali się pod jego samochód.

– To był sam kabel i detonator – opowiadał później – jakby ktoś chciał podłożyć bombę.

Potem odjechali i anonimowo zadzwonili na policję, zgłaszając, że jacyś niezidentyfikowani ludzie grzebią przy samochodzie pod domem Mianiego. Policja pojechała na miejsce, obudziła oszusta i pokazała mu niedokończoną bombę. Następnego dnia Morris znów zaczął go namawiać:

– Widzisz, mówiłem. Twoi „przyjaciele” chcą cię zabić. Puknij się w głowę, chodź do nas. FBI to twoja jedyna nadzieja.

Miani kazał mu spadać i sztuczka z bombą pozostała tajemnicą agentów. Ale zakosztowawszy łamania prawa, Morris rozsmakował się w nim, więc kiedy obejmował dowodzenie Wydziałem ds. Przestępczości Zorganizowanej, wyrobił już w sobie elastyczność, dzięki której dogadał się z Connollym. Po podkładaniu atrap bomb grzebanie w papierach FBI było błahostką; poczynając od sprawy ustawionych wyścigów, kłamstwa przychodziły im obu bez trudu.

Na przykład: Morris mógł napisać w notatce służbowej z 1978 roku, że Bulger nie jest już informatorem, ale Bulgerowi nikt nie powiedział o teoretycznej zmianie jego statusu, a Connolly spotykał się z nim jakby nigdy nic. Co więcej, Morris zupełnie wprost skłamał w późniejszym dokumencie, twierdząc, że na czas trwania dochodzenia w sprawie wyścigów Connolly „zaprzestał kontaktów”; była to po prostu nieprawda. Później, w latach osiemdziesiątych, nastąpił trzyletni okres, podczas którego zawieszono jako informatora Flemmiego. Ale jemu nikt o tym nie powiedział; przez te trzy lata Connolly złożył czterdzieści sześć raportów o kontaktach, które on i inni agenci mieli z Flemmim podczas teoretycznego zawieszenia współpracy. Nikt z przełożonych nie zainteresował się, dlaczego Connolly i inni tak często spotykają się z zawieszonym informatorem. Dopóki papiery wyglądały w porządku, wszystko było dobrze.

Morris miał tymczasem poważniejsze sprawy na głowie niż czyjeś ustawiane wyścigi. Ambitny kierownik powziął zamiar dokonania przez jego wydział czegoś, czego nie udało się nigdy dotąd dokonać żadnej policyjnej agencji – założenia podsłuchu w biurze Gennara Angiula na North Endzie. Jeśli zaś chodziło o pilniejsze rzeczy, był zajęty nadzorowaniem innego, już toczącego się dochodzenia.

Dotyczyło ono masowego procederu kradzieży ciężarówek w Nowej Anglii. Operacja połączonych sił bostońskiego FBI i policji stanowej z Massachusetts nosiła kryptonim „Homar”. Przydzielono do niej kilkudziesięciu agentów i policjantów, a jej głównym bohaterem został pracujący pod przykryciem agent FBI Nick Gianturco, pseudonim „Nick Giarro”. Sprowadzono go z wydziału w Nowym Jorku, by zminimalizować szansę, że miejscowi złodzieje go rozpoznają. Wybrał go sam John Connolly. Za czasów jego nowojorskiej służby pracowali w jednym oddziale i od tamtej pory się przyjaźnili.

Gianturco założył bazę w tysiącmetrowym magazynie w bostońskim Hyde Parku, okablowanym mikrofonami i kamerami przemysłowymi. Kawałek dalej FBI i policja wynajęły drugi obiekt, „stację monitorującą”, z której obsługiwano sprzęt nagrywający. Wynajęto także oddalone o kilka przecznic mieszkanie na punkt dowodzenia.

W połowie 1977 roku Gianturco otworzył interes – został paserem dla rosnącej liczby złodziei, z których duża część działała w bostońskiej dzielnicy Charlestown. Odzyskiwał najróżniejsze kradzione towary: mąkę, alkohole, kosmetyki, meble, skrzynki narzędziowe, piwo, kurtki narciarskie, sportowe marynarki i inne ubrania, ciężki sprzęt budowlany, papierosy, kawę i mikrofalówki. Po piętnastu miesiącach, jesienią 1978 roku, terenowi przełożeni Gianturca napisali do centrali FBI, że „Boston wyznaczył datę 31.10.1978 jako możliwy termin zakończenia fazy operacyjnej”. Do tego momentu odzyskano kradzione towary o wartości ponad dwóch milionów sześciuset tysięcy dolarów.

Podczas gdy Morris zajmował się operacją „Homar”, Connolly spotykał się z Flemmim. Podczas jednego z tych spotkań oba dochodzenia nieoczekiwanie dotarły do jednego punktu.

– Znajomy powiedział mi coś przypadkiem – wspominał Flemmi. – Powiedział, że jest taki paser, że bierze od wszystkich, że kupuje towar na ciężarówki. Rozważali, czy nie wziąć go na cel kradzieży, bo obracał dużymi pieniędzmi, ale wahali się, bo nie wiedzieli, czy nie jest z kimś powiązany. Dlatego znajomy mnie o niego spytał. Mówi: „Możesz się dowiedzieć, czy on jest z kimś powiązany? Bo ludzie chcieli coś zrobić, ale nie chcieli ryzykować, że coś zrobią i potem będą konsekwencje”.

Flemmi upierał się później, jakoby nie miał pojęcia, że tym paserem jest kumpel Connolly’ego, działający pod przykryciem. Ale Connolly natychmiast zaczął się martwić o bezpieczeństwo Gianturca. Zadzwonił do niego, żeby go ostrzec.

– Pan Connolly zadzwonił do mnie do domu – mówił później Gianturco – i spytał, czy mam umówione spotkanie z ludźmi z Charlestown, czy na nie jadę.

Nick Gianturco powiedział Connolly’emu, że owszem, umówił się na spotkanie wieczorem w magazynie.

– Kazał mi nie jechać – wspominał – bo, powiedział, chcą mnie zabić.

Gianturco, znużony długimi miesiącami życia pod przykryciem, był wstrząśnięty. Miał już dość bezustannego oglądania się przez ramię, ciągłych dojazdów najpierw do Hyde Parku w roli „Nicka Giarra”, a potem powrotów do domu, gdzie był prawdziwym mężem i ojcem. Natychmiast po rozmowie z Connollym odwołał spotkanie i przez następne lata opowiadał, jak bardzo był mu wdzięczny za ostrzeżenie.

Connolly nie wspomniał o tym zajściu w żadnym raporcie. Nie zawiadomił dwóch terenowych kierowników z FBI i policji stanowej, odpowiedzialnych za bezpieczeństwo „Nicka Giarra”. Opowiedział o tym Morrisowi; przekazywany z ust do ust cynk Flemmiego niczym w dziecinnej zabawie w głuchy telefon nabierał powagi, z rozważań o napadzie zmieniając się w groźbę morderstwa. Im więcej o tym rozmawiali, im bardziej ubarwiali wizję gorączkowej nocnej akcji, która uratowała życie agenta, tym wyraźniej dostrzegali wagę układu z Bulgerem i Flemmim. „Przypadkowy cynk” Flemmiego nagle stał się dowodem, że Connolly i Morris musieli zrobić wszystko, co w ich mocy, by zatrzymać dwóch gangsterów na usługach FBI.

* * *

Pod koniec 1978 roku przed Connollym i Morrisem na horyzoncie zamajaczył duży kłopot: nadciągająca burza sprawy ustawianych wyścigów. Zamiast przygasnąć, na podstawie zeznań „Grubego Tony’ego” Ciulli nabierała rozpędu. Howie Winter uważał Ciullę za największą zniewagę spośród wszystkich, jakie spotkały jego osobiście i jego gang. Skazano go za wymuszenia i siedział w więzieniu stanowym, a Ciulla sypał przed wielką ławą przysięgłych w Bostonie. Ogromne straty, jakie Winter poniósł wskutek fiaska swojego nielegalnego przedsięwzięcia na obszarze całej Nowej Anglii, sprawiły, że zanim trafił do więzienia, poszedł do Gennara Angiula i pożyczył od niego ponad dwieście tysięcy dolarów.

Wydanie „Sports Illustrated” z 6 listopada 1978 roku na pierwszej stronie opisywało Ciullę jako „mistrza ustawiania wyścigów”. Świeżo upieczony świadek koronny dostał od pisma dziesięć tysięcy dolarów za długi wywiad, w którym wspominał o trwającym w Bostonie dochodzeniu. W Mt Holly w New Jersey Ciulla, niejako w ramach rozgrzewki przed bostońską sprawą, zeznawał jako główny świadek w lokalnym procesie przeciwko dziewięciu dżokejom i trenerom.

Wszystko to martwiło Johna Connolly’ego. Nie przejmował się losem Howiego Wintera, ale zależało mu na Bulgerze i Flemmim. Proces w New Jersey nie był dla nich bezpośrednim zagrożeniem; dotyczył jedynie dżokejów. Ale udział w nim Ciulli i tak niezmiernie uprzykrzał życie w Bostonie. Zeznając przeciwko dżokejom, „Gruby Tony” po raz pierwszy publicznie opowiedział, jak zorganizowane było ustawianie wyścigów. W czasie, kiedy Connolly dostawał od Bulgera i Flemmiego informacje dotyczące bezpieczeństwa agenta Nicka Gianturca, „Gruby Tony” szczegółowo opowiadał, kto odegrał jaką rolę w szwindlu, na którym bostońscy gangsterzy zarobili grube miliony. W pewnym momencie kazano mu wymienić jego partnerów w Bostonie. Z początku się wahał, niczym aktor układający gwiazdorską kwestię.

– Wysoki sądzie, wymieniałem te nazwiska przed federalnymi wielkimi ławami przysięgłych. Nie wiem, czy wolno mi je powtórzyć na publicznej rozprawie.

Na sędzim jego dylemat nie zrobił wrażenia.

– Teraz jest pan tutaj – odparł zza sędziowskiej ławy. Rozkazał Ciulli zidentyfikować najważniejszych partnerów z Bostonu.

Nie mając więcej wymówek, Ciulla posłuchał.

– Panowie, którzy byli moimi partnerami... – zaczął. – Jeden z nich nazywa się Howie Winter. Jeden nazywa się John Martorano. M-a-r-t-o-r-a-n-o. „Siwy” Bulger. Stephen Flemmi.

Był koniec 1978 roku, szykowano wyczekiwane przez wszystkich akta oskarżenia w federalnej sprawie o ustawianie wyścigów. John Connolly i John Morris uznali, że muszą coś zrobić, chociaż zaprzysiężone zeznania Ciulli w innym stanie poważnie utrudniały wszelkie zakulisowe manewry mające ochronić Bulgera i Flemmiego.

* * *

Przede wszystkim obaj potajemnie spotkali się z Bulgerem. Spotkanie odbyło się całkowicie nieoficjalnie. Nie powstał żaden raport ani notatka służbowa streszczające ową rozmowę ze stycznia 1979 roku. Connolly i Morris umówili się z Bulgerem w jego mieszkaniu w Bostonie Południowym; we trójkę rozmawiali o Ciulli.

– Myśleliśmy, że zostaniemy oskarżeni – wspominał Flemmi tamte nerwowe dni.

Dla Bulgera sytuacja była prosta. Powiedział dwóm agentom, że on i Flemmi nie brali udziału w ustawianiu wyścigów. Prokuratura dogadała się z kłamcą.

Stanowisko Bulgera nie zaskoczyło Connolly’ego i Morrisa – zapewnienia kryminalistów o własnej niewinności nie były niczym niespotykanym. Morris mógł zagrać ostro – uprzeć się, żeby Bulger i Flemmi pod przysięgą podpisali oświadczenie, że są niewinni. FBI zachowałoby się odpowiedzialnie. Gdyby kiedykolwiek pojawiły się dowody, że Bulger kłamie, informatorów można by oskarżyć przynajmniej o złożenie fałszywego oświadczenia.

Ale Morris nie zamierzał dręczyć w ten sposób Bulgera i Flemmiego. „Nie przyszło mi to do głowy” – jak sam powiedział. Bulger był zbyt cenny. Obaj agenci przyjęli więc jego wytłumaczenia – wierząc jego słowu nad słowo Ciulli – i obiecali zająć się tą sprawą, osobiście spotykając się z głównym oskarżycielem, Jeremiahem T. O’Sullivanem.

Bulgera pokrzepiła świadomość, że agenci obiecali go chronić. Od razu powiedział Flemmiemu, że są kryci. Wyjaśnił: „John Connolly powiedział mi, że zostaniemy usunięci z akt sprawy i o nic nas nie oskarżą”. Flemmi to właśnie chciał usłyszeć.

Kilka dni później Morris i Connolly opuścili swoje biuro w śródmieściu Bostonu, w Gmachu Federalnym Johna F. Kennedy’ego, i udali się do położonego kilka przecznic dalej budynku Sądu Johna W. Cormacka przy Post Office Square, gdzie na piętrze mieściło się biuro prokuratora O’Sullivana. O’Sulllivan nie był zachwycony, dowiadując się o takich sprawach tak późno. Dla tego kawalera po trzydziestce praca była niemal całym życiem. Wielu prawników, którzy mierzyli się z nim w sądzie, uważało go za nadętego nadgorliwca, ale współpracownicy podziwiali jego niestrudzoną walkę z przestępczością, chociaż był pozbawiony poczucia humoru i wymagający. Wychował się w pobliskim Cambridge, skończył college w Bostonie i prawo w Georgetown Law School i miał mocne postanowienie walczyć z lokalnymi gangami tak długo, aż osiągnie swój życiowy cel – pokona mafię.

Kiedy Morris i Connolly wchodzili do jego biura, właśnie szlifowano szczegóły aktu oskarżenia w sprawie wyścigów. Bulger i Flemmi istotnie figurowali wśród blisko dwudziestu innych, których czekało aresztowanie. Ostatnie dni trwającego dwa lata dochodzenia to nie była dobra pora, by przychodzić i prosić o przysługi.

Morris i Connolly nie mogli wiedzieć, jak poważnie Ciulla obciążył Bulgera i Flemmiego. Ale O’Sullivan o tym wiedział. Podczas prowadzonych przez agenta Toma Daly’ego przesłuchań przed wielką ławą przysięgłych w Sacramento w Kalifornii i później, już podczas procesu, Ciulla zeznawał spójnie i przekonująco. Opisał dokładnie, jak Winter i jego sześciu najważniejszych wspólników – John i James Martoranowie, James Bulger, Stephen Flemmi, Joseph McDonald i James Sims – dzieliło się łupami:

– Zyski z tego nielegalnego przedsięwzięcia dzielono następująco: pięćdziesiąt procent dla Howarda Wintera i jego sześciu wyżej wymienionych wspólników, dwadzieścia pięć procent dla mnie i dwadzieścia pięć dla mojego partnera, nazwiskiem William Barnoski.

Ciulla opowiadał także o podziale obowiązków:

– Pan Winter powiedział, że on i jego partnerzy sfinansują operację, będą odpowiedzialni za zawieranie zakładów u nielegalnych bukmacherów, a także zorganizują posłańców na tory i w inne miejsca w kraju. Miał być odpowiedzialny za odbieranie pieniędzy od bukmacherów.

Co najgorsze, według jego zeznań Bulger i Flemmi byli kluczowymi postaciami operacji.

– Wystawiłem ich na czysto – wspominał Ciulla. – Bulger i Flemmi znikali, kiedy Ciulla i reszta gangu zaczynała balować i wciągać kokę, ale byli na miejscu wtedy, kiedy to się liczyło. Czy się z nim kumplowałem? – opowiadał Ciulla o Bulgerze. – Czy razem się relaksowaliśmy po pracy? Czy jeździłem z nim na „Południak”? Nie. Ale zawsze była działka dla niego i Steviego.

Wizyta u O’Sullivana była tajemnicą: bez pozwolenia centrali FBI agenci nie powinni rozmawiać z prokuratorem na tak poufne tematy. Poza tym tożsamość informatora uważano za najwyższy sekret; zdradzenie jej, nawet prokuratorowi, było pogwałceniem regulaminu. Ale to nie powstrzymało Morrisa i Connolly’ego przed opowiedzeniem O’Sullivanowi o ich układzie z Bulgerem i Flemmim.

– Pojechaliśmy do prokuratora – wspominał Morris – i powiedzieliśmy mu, że tamci nam powiedzieli, że nie brali w tym udziału, że to nie była ich operacja.

Co równie ważne, dwaj agenci poruszyli kwestię, o której wiedzieli, że była bliska sercu prokuratora – Gennara Angiula. Według Morrisa powiedzieli O’Sullivanowi, że „ci faceci mogą nam pomóc osiągnąć nasz cel numer jeden, mafię; poprosiliśmy O’Sullivana, żeby wziął to pod uwagę i na tej podstawie zastanowił się nad wykreśleniem ich z aktu oskarżenia”.

O’Sullivan nie dopytywał agentów, skąd ich zaufanie, dlaczego wierzyli gangsterom na słowo ani o to, czy jakimś śledztwem potwierdzili ich zapewnienia o niewinności. Morris wiedział jednak, że jeśli prokurator ma okazać im przychylność, będzie musiał jakoś obejść zeznania swojego głównego świadka. Cała linia oskarżenia opierała się na Ciulli. Jego wiarygodność miała zadecydować o wygranym procesie, a tymczasem Bulger i Flemmi stawiali swoje słowo przeciwko jego słowu.

Choć wciąż zły, że agenci zwlekali tak długo – był dosłownie przeddzień oskarżenia – O’Sullivan wysłuchał ich uważnie. Kiedy skończyli, powiedział, że się do nich odezwie.

– Powiedział, że się zastanowi – wspominał Morris. – Był przychylnie nastawiony, ale chciał to omówić z Tomem Dalym, agentem prowadzącym sprawę.

Morris i Connolly wyszli z biura prokuratora podniesieni na duchu. Nie byłby to pierwszy przypadek krycia informatorów w sprawie kryminalnej przez wzgląd na przyszłe korzyści. Na tym etapie stosunków FBI z Bulgerem i Flemmim obaj agenci wierzyli, że mają mocne argumenty przemawiające za tym, by dać gangsterom trochę luzu. Jak powiedzieli O’Sullivanowi, Bulger i Flemmi mieli potencjalną wartość dla postawienia zarzutów Gennarowi Angiulowi. Co więcej, nie byli głównymi celami oskarżenia w sprawie wyścigów; był nim Howie Winter. Bulger i Flemmi nie byli bossami, lecz średniej rangi gangsterami, i jako tacy doskonale nadawali się na informatorów FBI. O’Sullivan, mogło przekonywać biuro, powinien oczywiście rozbić gang z Winter Hill, ale dwóm porucznikom Wintera pozwolić ujść cało.

W niedługim czasie O’Sullivan dał znać Morrisowi, że „Siwy” Bulger i Stevie Flemmi zostaną usunięci z aktu oskarżenia. Pojawiły się głosy, że w ich przypadku nie miał niezbitych dowodów, jak zapisy rozmów telefonicznych i rachunki z hoteli, które potwierdziłyby zeznania Ciulli, jak to się zdarzyło wobec innych oskarżonych. Potraktowano to jednak jako zwykły prokuratorski manewr zacierania śladów. Morris bez zwłoki przekazał dobre wieści Connolly’emu, który się ucieszył. Connolly później wspominał swoją rozmowę z O’Sullivanem:

– Miał nadzieję, że Bulger i Flemmi to docenią, i FBI też, bo uważał, że zwlekaliśmy trochę za długo ze zdradzeniem mu ich nazwisk. Okazało się – dodał – że oskarżenie miało dowody przeciwko Bulgerowi i Flemmiemu. Ciulla pogrążył ich zeznaniami przed wielką ławą przysięgłych.

Wszystko jednak ma swoją cenę. „Gruby Tony” był wściekły.

– Próbowali mnie wycyckać – mówił. – O’Sullivan próbował wyjaśnić to, że Stevie nie został oskarżony, argumentem, że miał trochę nie po kolei w głowie. Potem powiedział, że nie mogli potwierdzić niektórych dat. Powiedziałem: „Pierdolę, to nieprawda”.

Bulger i Flemmi wybierali bukmacherów, którzy nieświadomie przyjmowali ustawione zakłady. Tracili ogromne pieniądze, zostawali więc dłużnikami gangu z Winter Hill, który ich kontrolował.

– A „Siwy” w tym wszystkim siedział – kłócił się Ciulla z O’Sullivanem. – Nie podobało mi się to, a nie jestem durniem. Dlaczego tych dwóch ominęli? Byli partnerami. Dlaczego ich wykreślili, skoro zadawałem się z nimi bezpośrednio?

O’Sullivan dalej kręcił, ale prowadzący Ciullę agenci FBI w końcu powiedzieli mu prawdę.

– Musieli mi powiedzieć, bo już mi odpierdalało – dla Ciulli to była kwestia przeżycia, nie sprawiedliwości. Uświadamiał sobie, że im więcej ich zostawało na ulicach, tym większa szansa, że go zabiją.

– Przekazawszy FBI dobre wiadomości, O’Sullivan – mówił dalej Connolly – kazał Bulgerowi i Flemmiemu przysiąc, że nawet nie pomyślą o odgrywaniu się na Ciulli. Powiedział mi, że to warunek zwolnienia ich z tej afery z wyścigami, musieli dać słowo, że nie przyłożą ręki do polowania na Anthony’ego „Grubego Tony’ego” Ciullę.

Ciulla, choć wciąż niezadowolony, poczuł się pewniej:

– Nie podobało mi się to, co zrobili ze Steviem i „Siwym”, ale musiałem to przełknąć. Tak to już było.

Kilka tygodni później, w atmosferze powszechnego wyczekiwania, ogłoszono zarzuty w głośnej sprawie federalnej. Był piątek, 2 lutego 1979 roku; dwa miejskie dzienniki napisały o tym na pierwszych stronach.

Ostatecznie oskarżono dwudziestu jeden mężczyzn, kierowanych przez czterdziestodziewięcioletniego Howarda T. Wintera, w tym prawie wszystkich jego wspólników z gangu z Winter Hill, a także trzech kierowników kasyn z Las Vegas, trzech dżokejów i dwóch właścicieli koni wyścigowych. Policji nie udało się aresztować wszystkich winnych. Bulger i Flemmi, wiedząc od Connolly’ego, że prokuratura się na nich szykuje, podjęli pewne kroki. Ostrzegli Johna Martorana, który zdążył uciec z miasta, zawiadomili też Joego McDonalda, już ściganego, że ma nowe kłopoty.

– Ponieważ panu Bulgerowi i mnie powiedziano, że niedługo zostaną postawione nam wszystkim zarzuty, udało nam się ich ostrzec – mówił Flemmi. – Martorano uciekł, a McDonald pozostał zbiegiem.

Akt oskarżenia pomijał Bulgera i Flemmiego. Ponadpięćdziesięciostronicowe akta sprawy wymieniały ich jedynie na dwóch stronach załącznika, w ramach listy sześćdziesięciorga czworga „niepostawionych w stan oskarżenia wspólników”: James Bulger, zamieszkały w Bostonie Południowym, i Stephen Flemmi, adres nieznany. „Wygrane – pisał O’Sullivan – dzielono między oskarżonych Howarda T. Wintera, Johna Martorana, Jamesa Martorana, Josepha M. McDonalda, Jamesa L. Simsa i innych”.

Bulger i Flemmi zostali dwójką przyjaznych duchów.

* * *

Latem John Morris postanowił wydać w domu przyjęcie. Mieszkał pod Bostonem, na cichym, zadrzewionym przedmieściu – w Lexington. Była to miejska sypialnia, na stałe zapisana w dziejach Stanów Zjednoczonych. Dom Morrisa stał niedaleko miejsca, gdzie w 1775 roku padły pierwsze strzały w wojnie o niepodległość; niedaleko tego skromnego budynku, wzniesionego w stylu kolonialnym, przebiegały ulice nazwane ku pamięci gigantów amerykańskiej historii, jak Hancock i Adams.

Morris sporządził krótką listę gości. Zaproszony został John Connolly; właściwie to on namówił Morrisa na zorganizowanie tego spotkania. Miał przyjść Nick Gianturco, który skończył już pracę pod przykryciem i bezpiecznie wrócił do rodziny. Do tego dochodziło dwóch gości specjalnych: „Siwy” i Stevie.

W życiu prywatnym Morris miał coraz więcej kłopotów – jego małżeństwo przechodziło burzliwe chwile – ale w zawodowym on i pozostali mieli co świętować. Agenci byli w siódmym niebie. Nie dopuścili do oskarżenia Bulgera i Flemmiego; ruszył proces w sprawie o ustawiane wyścigi, w którym Tony Ciulla jako świadek bezlitośnie pogrążał Wintera; po trzecie, sprawa kradzieży ciężarówek, operacja „Homar”, 15 marca również zakończyła się postawieniem zarzutów i także trafiła na pierwsze strony gazet. Morris i Connolly czuli się, jakby wygrali „trójkę” – obstawili trafnie wszystkie trzy pierwsze miejsca w wyścigu.

Nie zapomnieli także o służbowej dokumentacji. W dniu 4 maja Morris wysłał do centrali telegram z wiadomością, że Bulger „został aktywowany jako informator, ponieważ może dostarczyć wartościowych informacji”. Burza minęła. Siedem dni później wysłali następny telegram, w którym bardziej szczegółowo opisali podstawy tej decyzji. Współpraca z Bulgerem została w styczniu zawieszona nie z powodu braku rezultatów, napisał Morris, lecz ze względu na to, że „Siwy” stał się celem prowadzonego przez biuro dochodzenia.

Zważywszy na ówczesny status informatora, podjęto decyzję o zaprzestaniu kontaktów dopóki dochodzenie nie zostanie zakończone. Śledztwo jednak dobiegło już końca i licznym osobom postawiono zarzuty.

Co najważniejsze, meldowali dwaj bostońscy agenci, Bulger nie został oskarżony. „W opinii prawnika zajmującego się tą sprawą nie przedstawiono dowodów świadczących przeciwko informatorowi. W związku z tym nawiązano ponowny kontakt, a informator w dalszym ciągu wyraża chęć współpracy”. Dla agentów nie miało znaczenia, że to była nieprawda, a Morris nie wspomniał szefostwu ani słowem o ich potajemnym wstawiennictwie.

„Boston – pisał, kończąc raport – jest zdania, że wzmiankowany informator jest jednym z najwyżej postawionych i najcenniejszych źródeł informacji tego wydziału”. Później mówił, że przywrócił Bulgera po namowach Connolly’ego, rekomendując ponowne nadanie mu najwyższej rangi. Było mu wszystko jedno, jak będzie się „Siwego” nazywać w raportach, dopóki dostarczał FBI potrzebnych informacji. Ale Connolly podchodził do tego inaczej.

– Informator najwyższej rangi to dla niego wyróżnienie – zauważył Morris. – Innymi słowy, świadczy o jego pracy i kalibrze informatorów, których prowadzi.

Ranga miała znaczenie głównie dla ego agenta i nie wpływała na to, jak biuro traktowało Bulgera.

– To nie miało żadnego znaczenia – skomentował Morris donosicielską hierarchię. Ale Bulgerowi istotnie szybko przywrócono jego najwyższą rangę.

Wszystko to należało oblać. Co więcej, już niedługo, 3 września, Bulger kończył pięćdziesiąt lat. Morris skupił się na wyborze dań i napojów. Był koneserem wina, co Bulger i Flemmi zauważyli. Przynosili mu je na kolejne przyjęcia i w końcu nadali mu przydomek „Vino”.

Razem, jako grupa, mogli cieszyć się skutecznością swojego układu. Na przykład taki Nickie Gianturco mógłby już nie żyć, gdyby nie pakt, który Connolly zawarł z Bulgerem i Flemmim. Po procesie wyścigowym ich rodzina w pewnym sensie powiększyła się jeszcze o prokuratora O’Sullivana. Connolly mówił później, że interwencja O’Sullivana okazała się dodatkowym zabezpieczeniem układu FBI z informatorami; prokurator usankcjonował to, że Bulger i Flemmi są nietykalni.

– Przez pierwsze kilka lat, kiedy spotykałem się z Bulgerem i Flemmim, nie było między nami porozumienia. Pojawiło się po tej sprawie z wyścigami i moich rozmowach z Jerrym O’Sullivanem – wspominał później Connolly.

Choć nie powstał żaden oficjalny dokument, który w jakikolwiek sposób potwierdzałby bezkarność dwóch informatorów, dla Connolly’ego nie był to problem. Dla niego liczyły się potajemne spotkania, sugestie i półsłówka, a przede wszystkim – dane słowo. Aby uwiarygodnić swój sojusz, FBI zaczęło ukazywać Bulgera i Flemmiego jako niedobitki rozbitego gangu z Winter Hill. Jak lubił mawiać Connolly, byli zaledwie „szajką dwóch”.

Żeby to chociaż była prawda. Bulger i Flemmi bynajmniej nie próżnowali. Nie zwracając na siebie uwagi FBI, przez większość 1979 roku robili interesy – wreszcie jako panowie własnego losu. Zwłaszcza Bulger okazał się zręcznym manipulatorem – pociągał za sznurki i FBI, i La Cosa Nostra.

Na początku roku spotkali się z Gennarem Angiulem w hotelu Holiday Inn w Somerville. Mafijny podszef chciał przedyskutować ponad dwieście tysięcy dolarów długu, który Bulger i Flemmi odziedziczyli po swoim uwięzionym szefie, Howiem Winterze. Angiula interesowały odsetki i harmonogram spłat. Bulger się wykręcał, twierdził, że po śledztwie w sprawie wyścigów interesy kręcą się marnie, i ostatecznie wraz z Flemmim wyszedł ze spotkania z pięćdziesięcioma tysiącami dolarów w gotówce, które Angiulo dał im na znak dobrej woli. Obaj mogli potem złośliwie się zaśmiać; wiedzieli, że FBI zaczęło niepostrzeżenie rozglądać się po North Endzie. Rzeczywiście kilka miesięcy później byli świadkiem gniewnego wybuchu Angiula, który dowiedział się, że jego biuro przy Prince Street 98 obserwują dwie kamery. Bulger wiedział, że to kamery FBI, wiedział też, że jeśli biuro ostatecznie dopnie swego i wsadzi Angiula do więzienia, on i Flemmi nie będą musieli się głowić, jak spłacić dwieście tysięcy dolarów. Opowiedział Connolly’emu o tym, jak Angiulo się wściekł.

Bostoński półświatek zmieniał się nie tylko w tym znaczeniu. Kiedy Morris organizował przyjęcie, Howie Winter nie stanowił już problemu. Bulger i Flemmi nie byli już niczyimi pomocnikami, co więcej, Bulger znajdował się na dobrej drodze, żeby samemu zostać kryminalnym bossem. On i Flemmi przenieśli się z Winter Hill do nowej siedziby niedaleko Boston Garden – domu Celticsów i Bruinsów. Jednak bez wątpienia największą zmianą było to, jak dwaj gangsterzy zaczęli prowadzić swoje nielegalne interesy. Gennaro Angiulo mógł lubić codzienność kierowania nielegalnym biznesem hazardowym, Howie Winter także, ale Bulger i Flemmi wymyślili nowy sposób – taki, który uwalniał ich od konieczności codziennej harówki, a także dodatkowo ukrywał przed wzrokiem wymiaru sprawiedliwości. Postanowili wymuszać od bukmacherów i lichwiarzy pieniądze w zamian za pozwolenie na prowadzenie interesu. Niczym operator kart kredytowych zamierzali pobierać procent od każdej transakcji; chcieli zostać dwuosobowym działem operacyjnym, pobierającym płatności w gotówce. To był genialny pomysł; już niedługo Gennaro Angiulo z nieskrywanym podziwem nazywał ich obu nowymi „milionerami”.

W 1979 roku Bulger i Flemmi zaczęli odwiedzać niezależnych bukmacherów i wyjaśniać im nowe zasady. Bulger odwiedził na przykład jednego z najsprytniejszych bukmacherów sportowych w regionie, Burtona L. „Chica” Krantza. Znali się już wcześniej: gangster groził Krantzowi śmiercią z powodu osiemdziesięciu sześciu tysięcy dolarów niespłaconego długu, który ów zaciągnął u jednego z bukmacherów Howiego Wintera. Krantz nie miał jak się bronić i wkrótce zaczął płacić Bulgerowi i Flemmiemu siedemset pięćdziesiąt dolarów miesięcznie. On i rosnąca liczba innych płacili regularnie aż do lat dziewięćdziesiątych; wtedy miesięczna stawka wynosiła już trzy tysiące dolarów.

Plan ten nie uszedł całkowicie oku FBI. Inni informatorzy wspominali o tym, jak Bulger i Flemmi oskubują bukmacherów i lichwiarzy. W czerwcu, mniej więcej w czasie przyjęcia u Morrisa, pewien informator powiedział FBI, że „«Siwy» Bulger i Steve Flemmi byli w Chelsea i trzepali z pieniędzy miejscowych, niezależnych bukmacherów”. Morris miał nawet człowieka, który wspominał, że dwaj gangsterzy powiększyli zakres swojej działalności o handlarzy narkotykami.

Ale Morris, Connolly i bostońskie FBI zachowywali się tak, jakby nie chcieli o tym słyszeć. Ich powiązania z Bulgerem i Flemmim niczym za sprawą narkotyku szybko przekształcały się w uzależnienie. Wszyscy zebrani na kolacji w domu Morrisa w Lexington świetnie się bawili. Był koniec dekady, ambitni agenci stali ze swoimi najcenniejszymi informatorami na szczycie, spoglądali na rozciągające się przed nimi miasto i widzieli w nim obietnicę wielkiej kariery.

Widzieli jednak wyłącznie to, co chcieli widzieć. Wydawało im się, że przyszłość należy do nich. Rzucą mafię na pożarcie centrali FBI, prasie, a nawet wyobraźni opinii publicznej. Nieważne, jak to zrobią ani jakimi metodami, byle tylko osiągnęli cel. Czekała ich chwała.

Morris przywitał swoich gości. Było to pierwsze z wielu takich spotkań.

– Spotkaliśmy się przede wszystkim towarzysko – wspominał.

Swobodna atmosfera wieczoru sprzyjała wrażeniu, że wszyscy zebrani biorą udział w czymś wyjątkowym, że do nich należy boisko, którym był Boston. Morris okazał się jednym z wielu funkcjonariuszy rządowych, którzy w końcu zrozumieli, że w tej właśnie chwili regulamin został ostatecznie odsunięty na bok. W Bostonie działo się coś znacznie dziwniejszego niż właściwa, pełna dystansu relacja FBI–informator. Na razie jednak Morris otworzył wino i napełnił wszystkim kieliszki. Bulger, jak się okazało, przyniósł prezent – znak sympatii ukazujący, że miał też poczucie humoru. Sprezentował agentowi Nickowi Gianturco drewnianą ciężarówkę zabawkę, pamiątkę z jego pracy pod przykryciem w operacji „Homar”.

– Nie było między nami spięć – mówił później Gianturco.

Wszyscy byli zadowoleni.

II

I robię wszystko, by klienta, w danym wypadku pana, ochronić, a jeśli przy tym przekraczam pewne granice, to i robię to także tylko dla pana.

RAYMOND CHANDLER, GŁĘBOKI SEN

przeł. Beata Długajczyk

ROZDZIAŁ 6

SZAJKA DWÓCH?

Wiosną 1980 roku drzwi warsztatu Lancaster Foreign Car Service otworzyły się niczym kurtyna odsłaniająca nową erę bostońskiego półświatka. Czas Howiego Wintera minął, przyszła pora na zaprowadzenie nowych porządków. W drzwiach warsztatu stali „Siwy” Bulger i Stevie Flemmi, ze skrzyżowanymi ramionami, gotowi stawić czoło całemu miastu i nie przepuścić przy tym żadnej okazji.

Stara miejscówka, Marshall Motors w Somerville, została porzucona na rzecz nowej lokalizacji w śródmieściu. Choć część członków dawnego Winter Hill się rozpierzchła, inni przenieśli się wraz z Bulgerem. George Kaufman, który kierował Marshall Motors jako przykrywką dla działań Wintera, teraz prowadził warsztat przy Lancaster dla Bulgera i Flemmiego. Rankiem nad kanałami naprawczymi rozlegały się szczęk i brzęk narzędzi, ale wczesnym przedpołudniem wszystko się zmieniało. Bulger i Flemmi przyjeżdżali najczęściej około wpół do drugiej. „Siwy” wjeżdżał na puste miejsce w warsztacie i wysiadał ze swojego lśniącego czarnego chevroleta caprice rocznik 1979. Przyciszone rozmowy, nieustanni goście – wszystko kręciło się wokół Bulgera i Flemmiego. Towarzyszył im zwalisty Nick Femia, silnoręki człowiek o reputacji mordercy uzależnionego od strzelb i kokainy. Femia, Kaufman i inni stali na zewnątrz na czatach, a Bulger i Flemmi naradzali się w biurze w środku.

Baza przy Lancaster Street była krokiem w górę, gangsterskim odpowiednikiem kancelarii prawnej albo banku przenoszących się z obrzeży do centrum dzielnicy biznesowej. Miała parę zalet, które doceniłby każdy bostończyk: kilka przecznic na zachód, po drugiej stronie ulicy, znajdowała się hala Boston Garden. Celtics, prowadzeni przez nowicjusza nazwiskiem Larry Bird, polegli właśnie w swojej zaskakującej szarży po tytuł mistrzowski Wschodniej Konferencji w meczu z Filadelfią.

Donato „Danny” Angiulo oraz Bulger (po prawej) w warsztacie przy Lancaster Street, około 1980 roku

Co ważniejsze, warsztat przy Lancaster Street znajdował się w niewielkiej odległości od matecznika mafii na North Endzie. W kilka minut można było z niego dojść pod drzwi Prince Street 98, skąd Gennaro Angiulo i jego czterej bracia nadzorowali lokalne interesy LCN. Na koniec zaś kilka przecznic na południe Bulger miał sąsiadów: warsztat przy Lancaster Street stał praktycznie w cieniu terenowego biura FBI w Government Center, w którym pracowali John Connolly i John Morris.

Można powiedzieć, że Bulger był na fali wznoszącej. Choć ich poprzedni gang, z Winter Hill, otrzymał druzgocący cios po niesłychanie skutecznej akcji policji, Bulger i Flemmi zdawali się wychodzić z optymistycznego założenia, że w życiu nie ma trudności, lecz nowe okazje. Dowiedzieli się, że działający bez niczyjego poparcia gangster z Bostonu Wschodniego, nazwiskiem Vito, zajmuje się hazardem i lichwą bez błogosławieństwa mafii ani Bulgera. Wkrótce potem uzbrojony Femia odwiedził Vita i przystawił mu pistolet do głowy. Następnie Bulger i Flemmi spotkali się z konkurentem na zapleczu sklepu z tytoniem w śródmieściu i wyjaśnili mu, na czym polega sens życia. Vito postanowił wycofać się z interesu, a Bulger, Flemmi i Femia przejęli jego działalność w Bostonie Wschodnim.

Nie ulegało wątpliwości, że w razie potrzeby obaj gangsterzy nie będą bali się ubrudzić sobie rąk. Jeśli jakiś „klient” ociągał się ze spłatą pożyczki, zabierali go na przejażdżkę swoim czarnym chevroletem. Flemmi prowadził, oporny dłużnik siedział obok niego, a Bulger z tylnego siedzenia cichym, ale stanowczym tonem przekonywał nieszczęśnika, że musi się „spiąć” albo „poniesie konsekwencje”. Jeśli sprawa wymagała kolejnych odwiedzin, podczas drugiej przejażdżki, na której Bulger i Flemmi omawiali problem z dłużnikiem, ktoś pokroju Femii demolował nieszczęśnikowi mieszkanie.

Zazwyczaj obywało się bez trzeciej przejażdżki.

Connolly i Morris zapełniali kartoteki biura poufnymi raportami o tym, jak dotkliwie upadek Howiego Wintera uderzył w Bulgera i Flemmiego, ale na ulicach obaj gangsterzy nie sprawiali wrażenia pokrzywdzonych. Oprócz koordynowania spraw z mafią zajmowali się wdrażaniem nowej taktyki wymuszania haraczu – czy też czynszu – od już płacących. Bukmacher „Chico” Krantz osobiście przywoził teraz comiesięczne opłaty, raz dorzucając nawet pięć tysięcy ekstra – opłatę, której Bulger zażądał za rozstrzygnięcie jego sporu z innym bukmacherem. A Krantz był tylko jednym z wielu.

Bulgera spotkała zaledwie jedna przykrość, i to osobistej natury: w pierwszym dniu 1980 roku w Massachusetts General Hospital po długiej chorobie zmarła jego matka. Miała siedemdziesiąt trzy lata. „Siwy” Bulger mieszkał w rodzinnym mieszkaniu przy O’Callaghan Way w Bostonie Południowym, tam, gdzie się wychowywał wraz z bratem Billym i Johnem Connollym. To tam Flemmi często podjeżdżał po niego późnym rankiem czarnym chevroletem, żeby razem zacząć kolejny dzień pracy.

W życiu Bulgera istniały dwie inne kobiety, u których mógł szukać pociechy. Jedną była jego długoletnia dziewczyna, Teresa Stanley, mieszkająca w Bostonie Południowym. Poznał ją pod koniec lat sześćdziesiątych, gdy była pozbawioną życiowego celu dwudziestopięciolatką, samotną matką już czworga dzieci. Zawsze okazywała mu wdzięczność za jego obecność. Bulger surowo traktował dzieci i pilnował, żeby wszyscy razem siadali do stołu. Ale teraz, choć odgrywał rolę ojca dla czwórki potomstwa Teresy, dni często kończył w ramionach o wiele młodszej kobiety, higienistki stomatologicznej Catherine Greig, mieszkającej w północnym Quincy.

Pomimo śmierci matki rok 1980 był czasem, w którym obaj Bulgerowie zbierali siły i szybko pięli się na szczyt. Wybrany w 1978 roku na przewodniczącego stanowego Senatu Billy Bulger dał się poznać jako porywający mówca i szczwany polityk. Konserwatywny w sprawach obyczajowych – wróg prawa do aborcji i zwolennik kary śmierci – był głośnym obrońcą klasy pracującej. Źle jednak znosił wszelki sprzeciw, wręcz go nie tolerował. Politycy opisywali pracę z „dwoma Billymi Bulgerami” słowami, które pasowały także do jego brata gangstera.

– Dopóki jesteś tylko jego przyjacielem, jest bardzo uprzejmy, dobrze wychowany, bardzo miły, gościnny i tak dalej – opowiadał George Keverian, spiker Izby Reprezentantów, o swoim odpowiedniku z Senatu stanowego. – Ale – dodawał – jeśli sprzeciwiłeś się Bulgerowi, ukazywał swoją mroczniejszą stronę: robił się surowy, bezwzględny.

Ciąg szeroko nagłaśnianych sporów ustalił reputację Bulgera jako mściwego autokraty. W jednym przypadku wściekł się, kiedy sędzia bostońskiego sądu zajmującego się nieruchomościami odmówił zatrudnienia wybranego przez Billy’ego urzędnika; sędzia, oburzony protekcją Bulgera, nazwał go „skorumpowanym karłem”. Zemstą była ustawa ograniczająca pensję sędziego, redukująca jego personel i odbierająca niezależność sądowi przez włączenie go do innej jurysdykcji. Obaj Bulgerowie byli przyzwyczajeni, że to do nich należy ostatnie słowo.

Można by rzec, że obaj – każdy na swój sposób – byli zdeterminowani przejąć kontrolę nad nękanym kłopotami miastem. Nastał czas kryzysu gospodarczego i wysokiej inflacji; starzejący się były aktor Ronald Reagan znajdował się na dobrej drodze, by zastąpić niepopularnego urzędującego prezydenta Jimmy’ego Cartera. Rozpoczynała się właśnie dekada, którą w przyszłości miano nazwać szalonymi latami osiemdziesiątymi, „Dekadą Ja”, erą yuppie, wąskich krawatów, designerskich potraw i getrów, epoką chciwości Wall Street i korporacyjnych przejęć, w których prym wiedli megafinansiści, tacy jak Carl Icahn i Michael Milken.

W warsztacie przy Lancaster Street Bulger i Flemmi pracowali nad własnymi fuzjami i przejęciami. Obaj też dbali o formę – dużo ćwiczyli i podnosili ciężary. Bulger nawet w wieku pięćdziesięciu lat przywiązywał wagę do wyglądu i w obcisłych, modnych wówczas koszulach zarządzał swoim podziemnym imperium. Przeglądał się w każdym napotkanym lustrze i szybie; przystawał, oglądał swoje odbicie i upewniał się, że nikt – a przynajmniej bostońskie FBI – nie obserwuje go i nie wie, co naprawdę knuje.

* * *

Ktoś jednak go obserwował.

Zza tanich zasłon w oknie na piętrze kamienicy na wprost warsztatu śledzili go niestrudzeni funkcjonariusze policji stanowej z Massachusetts. Przez sześć dni w tygodniu, od końca kwietnia do lipca, tkwili przy oknie w pełnej karaluchów sypialni, notując wszystkie poczynania gangu po drugiej stronie ulicy.

Zauważali drobiazgi: to, jak Bulger i Flemmi wystawali na chodniku między spotkaniami, wciągając brzuchy, kiedy przechodziła ładna kobieta, albo sprawdzając, czy mają guziki koszuli na równo z klamrami pasków. Widzieli, jak niezadowolony Bulger przechodzi w tryb biznesowy – naskakiwał wtedy na gościa i szturchał go palcem w pierś, cały czas przy tym przeklinając. Kiedy kończył, jego miejsce zajmował Flemmi i robił to samo. Co ważniejsze, policjanci widzieli istotne szczegóły – ludzi przychodzących z teczkami i kuponami z zakładów. Widzieli, jak z rąk do rąk przechodzą pieniądze. Robili notatki i zdjęcia. W sumie w ciągu tych jedenastu tygodni naliczyli ponad sześćdziesiąt znanych postaci z półświatka; praktycznie każdy, kto był zamieszany w przestępczość zorganizowaną w Nowej Anglii, pojawił się w warsztacie przy Lancaster Street, żeby spotkać się z „Siwym” Bulgerem i Steviem Flemmim.

Niczym niemy film warsztat ukazywał w panoramicznym ujęciu całość bostońskiego półświatka. A zapełniająca szeroki ekran w żywych barwach akcja mocno kontrastowała z wąskimi ujęciami Bulgera i Flemmiego, które bostońskie FBI katalogowało w swoich papierach i pokazywało każdemu, kto pytał o tych dwóch gangsterów.

Obserwacja przez policję stanową zaczęła się właściwie przez przypadek. Funkcjonariusz Rick Fraelick natknął się na warsztat, kiedy przejeżdżał przez okolicę, sprawdzając cynk o złodziejskiej dziupli. Skręcił w Lancaster i zobaczył na chodniku George’a Kaufmana oraz kilku innych gangsterów. Zatrzymał więc samochód i nie pokazując się, sprawdził, co tu się dzieje.

To było jak objawienie. Rozpoznał przychodzących i odjeżdżających gangsterów. Widział Bulgera i Flemmiego. Fraelick wrócił na posterunek i opowiedział o wszystkim sierżantowi Bobowi Longowi, szefowi jednostki do spraw poważnych przestępstw. Long przejechał się kilka razy z Fraelickiem na miejsce, żeby osobiście zobaczyć, o co chodzi. Obaj poczuli ten przypływ adrenaliny, który towarzyszy perspektywie sprawy poważnego kalibru. Pozostawała jedna kwestia – gdzie się ulokować. Na wprost warsztatu, pod adresem Merrimac Street 119, stała zapuszczona ceglana kamienica. Na parterze mieścił się gejowski bar, pokoje na piętrach pozostawały do wynajęcia. To była nora, tania miejscówka dla żuli. Nie zapewniała prywatności; cienkie drewniane ściany bez izolacji można było przebić pięścią. Udając geja, Fraelick wynajął pokój z widokiem na warsztat przy Lancaster Street i od końca kwietnia wraz z Longiem i funkcjonariuszem Jackiem O’Malleyem zaczęli dokumentować poczynania Bulgera.

W sprawę zaangażowano z czasem kolejnych policjantów, ale tych trzech było głównymi śledczymi; przyjeżdżali codziennie rano i siadali przy oknie, zazwyczaj po dwóch. Wszyscy pochodzili z tej okolicy. Long, po trzydziestce, wychował się tuż pod Bostonem, w pobliskim Newton, jako czwarte z dziesięciorga dzieci. Jego ojciec był prawnikiem; już od dzieciństwa Long marzył, by wstąpić do stanowej policji. W liceum uprawiał sport, zdobył nawet częściowe stypendium koszykarskie w czasie późniejszych dwuletnich studiów, ale jego kariera dobiegła końca, kiedy rozwalił sobie kolano. Niecałe dziewięć miesięcy po zdobyciu dyplomu z prawa karnego w City College w San Francisco, w 1967 roku, wrócił do Massachusetts i wstąpił do stanowej akademii policyjnej.

Teraz dowodził oddziałem do spraw dochodzeń specjalnych. Dobrał sobie Fraelicka i O’Malleya – podobnie jak on krzepkich i mocno zbudowanych. Brązowowłosy Fraelick pochodził z North Shore, a rudoblond O’Malley z bostońskiej dzielnicy Dorchester i policyjnej rodziny. (Ojciec O’Malleya, bostoński glina, wciąż patrolował Roxbury). Dwaj policjanci, obaj pod trzydziestkę, zostali ściągnięci przez Longa ze służby patrolowej. Godziny pracy były nieludzkie, ale O’Malley był kawalerem, a Fraelick, choć niedawno się ożenił, nie miał jeszcze dzieci. Long miał dwóch synów; młodszy, dziesięcioletni Brian, został twarzą kampanii Stanowej Fundacji na rzecz Mukowiscydozy. Pozował do zdjęcia z Bobbym Orrem z Bruinsów.

Pokój, w którym siedzieli policjanci, był ciasny i duszny, a z nastaniem czerwca i lipca także gorący. Przychodzili do pracy w koszulkach i krótkich spodniach, w sportowych torbach przemycając aparaty fotograficzne i notatniki. Musieli się porozumiewać szeptem, żeby inni mieszkańcy kamienicy ich nie słyszeli. W innych pokojach na ich piętrze regularnie dochodziło do bójek. Ale uważali, że to i tak niska cena.

Szybko ustalili dzienny rytm warsztatu: Kaufman otwierał go rano, a wczesnym popołudniem zastępowali go Bulger i Flemmi. Oprócz ich trzech i Femii regularnie bywali tam też inni, w tym znani gangsterzy, tacy jak Phil Waggenheim i mafioso Nicky Giso.

Zdarzały się także grubsze ryby. Bulger spotkał się z Donatem Angiulem, capo de regime, czyli inaczej kapitanem mafijnej rodziny jego brata. „Larry” Zannino, stary znajomy Flemmiego, ustępujący w hierarchii bostońskiej mafii tylko podszefowi Gennarowi Angiulowi, miewał wejścia jak z hollywoodzkiej produkcji; podjeżdżał nowym niebieskim lincolnem continentalem albo błyszczącym brązowym cadillakiem, kierowanym przez podwładnego. Mężczyźni w warsztacie rozbiegali się jak mrówki, ustępując mu z drogi, kiedy szedł z samochodu do biura Bulgera i Flemmiego. Czasami obejmował „Siwego” i całował go w policzek. Nie każda wizyta jednak przebiegała w tak czułej atmosferze. Pewnego razu pod drzwiami biura czekało na Zannina dwóch mężczyzn. Kiedy wyszedł, uścisnął jednego, ale gdy drugi rozłożył ramiona, został mocno spoliczkowany. Padł na kolana, a Zannino zaczął na niego krzyczeć. Bulger i Flemmi wybiegli z biura, żeby zobaczyć, co się dzieje. Zannino łajał kulącego się mężczyznę, a potem nagle przerwał, opanował się i wsiadł z powrotem do błękitnego continentala.

Policjantom robiącym notatki po drugiej stronie ulicy Bulger, Flemmi i mafiosi wydawali się jedną rodziną. Obserwatorzy nauczyli się rozumieć, co się działo w warsztacie. Potrafili powiedzieć, kiedy któryś gangster „ma przesrane” u Bulgera. „Siwy” kazał takim ludziom na siebie czekać; policjanci patrzyli, jak nieszczęśnicy nerwowo chodzą tam i z powrotem przed warsztatem, z zaciśniętymi ustami zerkając na zegarki. Kiedy Bulger w końcu się zjawiał, zaczynał ich szturchać palcem. Już jego mowa ciała zdradzała bardzo wiele; nie pozostawiała wątpliwości, kto tu jest szefem. Wszyscy inni w warsztacie odnosili się do niego z szacunkiem, także Flemmi.

Z czasem policjanci nauczyli się oceniać, kiedy Bulger jest w złym humorze. Robił się pochmurny, nie chciał z nikim rozmawiać i stał ponuro w kącie. Nigdy nie zapominając o fanatycznej dbałości o formę, wyrzucał bułki z hamburgerów i zjadał tylko mięso. Long, O’Malley i Fraelick odkryli, że Bulger jest niesłychanie schludny; ubierał się nieformalnie, ale nienagannie. Lubił, kiedy wszystko wokół niego było na swoim miejscu. Pewnego razu Femia poszedł do położonego niedaleko McDonalda przy Boston Garden. Wróciwszy, głodny osiłek rozłożył Big Maca i frytki na masce czarnego samochodu. Bulger wyszedł z biura, zobaczył tłusty fast food i zapłonął gniewem. Podszedł, chwycił frytki i zaczął nimi ciskać w Femię. Rzucał mu je w twarz i w pierś. Ważący sto dziesięć kilogramów Femia cofał się i potykał, skulony w obliczu wściekłości Bulgera. Wyglądało to tak, jakby „Siwy” nie rzucał frytkami, ale wymachiwał łomem. Policjanci nigdy nie zapomnieli tej awantury i płynącego z niej jasnego przesłania: nie zadziera się z „Siwym” Bulgerem.

Czasami Long, Fraelick albo O’Malley śledzili Bulgera i Flemmiego, żeby lepiej poznać ich rozkład dnia. Dowiedzieli się, że Flemmi często zatrzymywał chevroleta na noc. Nie tylko „Siwy” prowadził skomplikowane życie osobiste; Flemmi był prawdziwym casanovą półświatka. Kartoteka jego młodzieńczych wybryków zwiastowała przyszłe zainteresowania: w wieku piętnastu lat został aresztowany pod zarzutem bliżej nieokreślonego „obcowania z małoletnią”. Flemmi zawsze miał słabość do kobiet. Choć sam się starzał, dbał, by otaczające go kobiety były młode.

Od lat sześćdziesiątych pomieszkiwał z Marion Hussey w domu, który kiedyś należał do jego rodziców, tuż nad granicą Bostonu, w Milton. Marion była jego konkubiną, ponieważ nigdy nie rozwiódł się z Jeannette A. McLaughlin, kobietą, którą poślubił w latach pięćdziesiątych, gdy był spadochroniarzem. Potem, w połowie lat siedemdziesiątych, zauroczyła go dziewczyna pracująca w sklepie jubilerskim w Brookline. Debra Davis była oszałamiająco piękna. Miała lśniące blond włosy, oślepiający bielą uśmiech i długie nogi. Flemmi obsypywał ją ubraniami, biżuterią, kupił jej nawet samochód. Zaczęli się bawić w dom, najpierw w luksusowym apartamencie, który Flemmi wynajmował w Brookline, potem w mniejszym mieszkaniu w Randolph, przedmieściu na South Shore. Pod koniec lat siedemdziesiątych do stajni Flemmiego dołączyła następna olśniewająca młoda blondynka: zaczął się spotykać z Debbie Hussey, córką Marion. Czasami widywano ich, jak zabawiają się w jego jaguarze.

W jego życiu były oczywiście także inne kobiety, ale te trzy zajmowały w nim stałe miejsce. Choć policjanci nigdy nie wiedzieli, gdzie chevrolet zaparkuje na noc – w Brookline, Randolph, Milton czy w jeszcze jakimś innym miejscu – Stevie zjawiał się co dzień około południa na osiedlu Bulgera. Odsuwał się i robił towarzyszowi miejsce za kierownicą. Obserwatorzy zauważyli, że w Bostonie Południowym, z dala od Lancaster Street, „Siwy” łagodniał. Witał się z dziećmi, pozdrawiał matki i przepuszczał przechodzące przez jezdnię staruszki.

Ale nawet na „Południaku” miewał gorsze chwile. Pewnego letniego dnia O’Malley jechał za gangsterami, kiedy Bulger skręcił w Silver Street. Podobno posiadał tam jakąś nieruchomość, przy tej ulicy mieszkała także jego dziewczyna Teresa Stanley. Zaraz za zakrętem „Siwy” zobaczył grupę starszych mężczyzn, siedzących na schodach przed jednym z domów. Pili alkohol. Bulger zahamował z piskiem opon i wyskoczył z samochodu. Mężczyźni czmychnęli, ale okazało się, że jeden miał za wolny refleks. „Siwy” uderzył go dwukrotnie na odlew w twarz. Pijak upadł i zwinął się w kłębek. Bulger zaczął go kopać, potem złapał jego czapkę i rzucił ją na ulicę. Flemmi tymczasem stał na straży. „Siwy” skończył; obaj gangsterzy roześmiali się głośno, wsiedli do samochodu i odjechali. O’Malley podbiegł do krwawiącego mężczyzny, ale tamten nie był głupcem: machnął tylko ręką, odpędzając policjanta.

– Nic nie wiem, nie zawracajcie mi głowy.

Nawet pijak wiedział, że nie należy zadzierać z Bulgerem.

Gromadząc informacje o Bulgerze, policjanci zasięgali także języka u swoich informatorów. Jeden z nich, o kryptonimie „It-1”, donosił, że od początku roku „w warsztacie przy Lancaster Street jest duży bank, wszyscy «Ważniacy» znoszą tam pieniądze z nielegalnych kasyn na North Endzie. Tam podlicza się dochody”. Inny informator, „It-3”, powiedział policjantom, że „Bulger to dawny porucznik grupy Howiego Wintera i że powszechnie uważa się, że pod jego nieobecność przejmuje jego terytorium”. Według jeszcze innego, „It-4”, „«Siwy» Bulger i Stevie Flemmi aktualnie kontrolowali większość zakładów sportowych, loterii i lichwiarskich pożyczek w Bostonie, zwłaszcza w rejonie Somerville”.

Śledczy wypytywali także innych informatorów; według wszystkich Bulger i Flemmi prowadzili swój kwitnący interes we współpracy z mafią. Z nastaniem lipca Fraelick, Long i O’Malley uważali, że mają już dość poszlak. Widzieli przed sobą perspektywę noszącą wszelkie znamiona ukoronowania policyjnej kariery: możliwość przyskrzynienia wszystkich zaangażowanych, mafiosów i gangu Bulgera. Znosili brud wynajętego pokoiku, notowali godziny obserwacji, a nawet trochę im przy tym odbiło: największe karaluchy zabite podczas dyżurów przybijali do ścian jako trofea.

Gdy nadszedł lipiec, mieli już dość patrzenia; teraz chcieli wiedzieć, co gangsterzy mówią. Uznali, że nagromadzili wystarczająco dużo dowodów, i byli gotowi przejść do następnego etapu: założenia w warsztacie podsłuchu.

* * *

Tej wiosny Long, wraz ze swoim dowódcą, kilka razy spotykał się z Jeremiahem T. O’Sullivanem, wciąż naczelnym prokuratorem Jednostki Specjalnej ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej w Nowej Anglii. Raportował mu, co wraz ze swoimi podwładnymi zaobserwowali w warsztacie przy Lancaster Street. Opracowali plan zakładający sfinansowanie przez FBI podsłuchów założonych przez policję stanową. Zaangażowali miejscowego prokuratora Tima Burke’a, zastępcę prokuratora okręgowego hrabstwa Suffolk, do przygotowania dokumentów dla sędziego.

Mimo finansowania przez służby federalne operacja miała być przeprowadzona samodzielnie przez policję stanową. Nie w tym rzecz, że policjanci nie potrafili współpracować z FBI; ostatecznie Long był dowódcą wydziału policji stanowej w operacji „Homar”, połączonej akcji FBI i sił policyjnych, w której brał udział Nick Gianturco. Pojawiły się jednak pewne plotki, zwłaszcza po sprawie ustawianych wyścigów, w której Bulger uniknął oskarżenia. Reszta organów ścigania zaczęła się zastanawiać, czy gangstera coś nie łączy z FBI. O’Sullivan jednak, mimo swojej wiedzy na ten temat, nic Longowi nie powiedział – to była ich prywatna sprawa.

W dniu 23 lipca 1980 roku sędzia Robert A. Barton podpisał złożony przez Burke’a wniosek o zgodę na założenie podsłuchu w warsztacie przy Lancaster Street. Podekscytowani Long, Fraelick i O’Malley wzięli się do roboty. Żaden z nich nie miał dużego doświadczenia w pracy z elektronicznymi podsłuchami, ale nadrabiali braki entuzjazmem. Pojechali do sklepu ze sprzętem RTV, żeby kupić potrzebne mikrofony. Potem, aby zapoznać się z wnętrzem warsztatu i biura, O’Malley wcielił się w turystę, który musiał udać się za potrzebą. Pewnego dnia wszedł do środka, rozglądając się i robiąc wrażenie zagubionego. Bulger wyszedł do niego, powiedział, że nie ma tu łazienki, i wyprosił go ostrym tonem.

Wszystko to odbywało się metodą prób i błędów.

Pierwsze podejście policjanci nazwali swoim koniem trojańskim. Zdobyli wypasionego vana, zerwali w nim podłogę i zrobili pod nią miejsce dla O’Malleya. Potem zakryli je, położyli na podłodze dywanik i zainstalowali w samochodzie meble. Pewnego letniego popołudnia Fraelick z policyjną sekretarką u boku podjechali do warsztatu. Powiedział George’owi Kaufmanowi, że on i jego żona dopiero przyjechali do Bostonu i mieli jakieś kłopoty z samochodem. Bał się zostawić vana z całym ich dobytkiem na ulicy. Czy mógłby wjechać do środka, a któryś z mechaników rano zobaczyłby, co jest z nim nie tak?

Kaufman się zgodził. „Nowożeńcy” podziękowali, obiecali rano wrócić i odeszli. Kaufman w końcu zamknął warsztat i też poszedł do domu. Plan zakładał, że O’Malley wyjdzie w nocy z kryjówki i wpuści ekipę, która zainstaluje mikrofony. Ale nikt nie przewidział, że tuż pod warsztatem rozłoży się jeden z żuli z naprzeciwka. O’Malley, brudny i spocony, nie wiedział, co się dzieje. Nie miał kontaktu radiowego z pozostałymi, ale słyszał hałasującego na zewnątrz bezdomnego. Policjanci musieli improwizować. Long kazał jednemu ze swoich ludzi iść po zgrzewkę piwa. Wysłannik przysiadł się do pijaka i zaczął go częstować. Gdyby żul zasnął, akcja mogłaby się rozpocząć. Czas jednak uciekał, a kiedy mężczyzna wreszcie zaczął się słaniać na nogach, nieoczekiwanie wrócił Kaufman. Zaczął się wydzierać na dwóch pijaków pod swoim warsztatem i przepędził ich. Było już za późno, by zainstalować podsłuchy. O’Malley w końcu wyszedł ze swojej dusznej kryjówki tylko po to, by się dowiedzieć, że Long odwołał operację.

Następne podejście odniosło lepszy skutek.

Wczesnym wieczorem jeden z policjantów zaparkował tuż przy ścianie warsztatu ciężarówkę pomocy drogowej. W samochodzie była ekipa techniczna, do tego auto zasłaniało warsztat mieszkańcom kamienicy. Wieczorami menele i świry wydzierały się na siebie z otwartych w duszącym upale okien. Ciężarówka eliminowała ten problem. Po wyjściu Kaufmana dwóch policjantów wyskoczyło z niej i wybiło kopniakami dolny panel drzwi. Wpełzli do środka i z pomocą wynajętego technika zainstalowali trzy mikrofony – jeden w kanapie, jeden wewnątrz radia i jeden na suficie biura. Wyszli, wstawiając z powrotem wyłamany panel.

Bob Long i jego ludzie nie posiadali się z radości. Okazało się jednak, że przedwcześnie. Próba techniczna wykazała problemy z odbiorem – zamiast rozmów gangsterów odbierano wezwania pagerów lekarzy z pobliskiego szpitala Massachusetts General. Mikrofon zainstalowany w radiu nie działał w ogóle. Ten w kanapie działał, ale przesyłał tylko szum, przechodzący w huraganowy ryk, kiedy siadał na niej któryś z gangsterów, zwłaszcza tych potężniejszych, jak Nicky Femia. Dobrze za to sprawował się mikrofon na suficie biura, a to było najważniejsze miejsce; po usunięciu szpitalnych zakłóceń udało się go uruchomić.

Wtedy nastąpiła katastrofa.

Bulger, Flemmi i Kaufman zaczęli zagadkowo przyglądać się oknom kamienicy. Nieoczekiwanie zmienili rozkład dnia. Zamiast rozmawiać w biurze czy warsztatowej hali, prowadzili interesy w czarnym chevrolecie. Policjanci nie mogli uwierzyć. Wciąż monitorowali podsłuchy, ale wkrótce po tym, jak gangsterzy przenieśli się do samochodu, trzeba było w ogóle zaprzestać inwigilowania warsztatu – na początku września skończyła się ważność zgody sądu. Obserwatorzy mieli notatki i stos zdjęć, ale nic poza tym. Bulger znikł.

* * *

W dniach poprzedzających fiasko operacji podsłuchowej Longa, Fraelicka i O’Malleya nad FBI nadciągały czarne chmury. Zaczęło się od przypadkowego spotkania na wieczornym piątkowym przyjęciu. John Morris z koktajlem w ręku podszedł do zwalistego bostońskiego detektywa. Choć mikrej postury, zachowywał się wyniośle – agent federalny, w jego mniemaniu, miał prawo traktować z góry lokalnego glinę.

– Kręcicie coś na Lancaster Street? – spytał z konspiracyjnym uśmieszkiem, mówiącym: no dalej, mnie możesz powiedzieć.

Zaskoczony detektyw zrobił pokerową minę. Wypytywanie wprost o tajne dochodzenie innej agencji nie było normalnym zachowaniem na letnim koktajlu. Pytanie zawisło w powietrzu bez odpowiedzi.

Morris nie ustępował.

– Jeśli macie tam mikrofony – powiedział – oni o nich wiedzą.

Detektyw milczał jeszcze przez chwilę, po czym odparł:

– Nie wiem, o czym pan mówi.

Zostawił Morrisa i odszedł. Ale serce biło mu jak oszalałe. Następnego dnia rano zadzwonił do Boba Longa. Long nie był całkiem zaskoczony tą rozmową – wyczuwał, że coś jest nie tak. Pluskwa w biurze warsztatu przy Lancaster Street przekazywała tylko żarciki „Siwego” Bulgera, chwalącego dobrą robotę policji stanowej przy patrolowaniu Massachusetts Turnpike. Naigrawał się czy to był zbieg okoliczności?

Long nie wiedział. Ale im dłużej o tym myślał, tym jaśniej dostrzegał prawidłowość. Przez kilka miesięcy razem ze swoimi ludźmi obserwował z okna meliny, jak Bulger dręczy hazardzistów winnych mu pieniądze i rozmawia z odwiedzającymi go mafijnymi dygnitarzami. Ale równo dzień po tym, jak zaczęła działać podłożona w warsztacie pluskwa, Bulger jedynie wychwalał policyjne patrole i, co ważniejsze, zmienił metody działania – przeniósł się z rozmowami o interesach z biura na tylne siedzenie czarnego chevroleta zaparkowanego w głównej hali.

Long z początku podejrzewał, że Bulger i Flemmi zauważyli policjantów naprzeciwko. Ale dowiedziawszy się o sugestiach Morrisa, zrozumiał, że ma do czynienia z czymś o wiele poważniejszym niż operacyjna wpadka. Nowe zwyczaje gangsterów nie były dla niego po prostu pechowym zbiegiem okoliczności – oznaczały zdradę. Telefon od detektywa potwierdził prawdę, którą Long ujrzał przez czerwoną mgłę wściekłości. Natychmiast przyszły mu do głowy dwa pytania: „skąd John Morris wiedział o podsłuchach stanowej policji?” i „skąd wiedział, że wiedzą o nich Bulger i Flemmi?”.

W poniedziałek rano, 4 sierpnia 1980 roku, zaczęła się wojna. Wysoki rangą oficer policji stanowej, podpułkownik John O’Donovan, telefonicznie poskarżył się na przeciek szefowi bostońskiego wydziału FBI. Konkurowanie o chwałę i zasługi w walce z przestępczością w Massachusetts nie było dla biura i policji stanowej niczym nowym, ale tego rodzaju oskarżenie oznaczało szczyt kryzysu w napiętych wzajemnych relacjach.

W obliczu gniewnych zarzutów organy ścigania zrobiły to, co robią zawsze – zwołały zebranie. Spotkanie w bostońskim Ramada Inn odbyło się cztery dni po nieostrożnej zaczepce Morrisa na przyjęciu. Zjawiły się na nim wszystkie ważne osobistości lokalnego wymiaru sprawiedliwości: O’Donovan i Long z policji stanowej, prokuratorzy hrabstwa, przedstawiciele bostońskiej policji, człowiek z FBI i Jeremiah T. O’Sullivan.

O’Donovan przedstawił zarzuty sformułowane przez policję stanową. Rozglądając się po sali, doprawił je odrobiną blefu; powiedział, że podsłuch był „niesłychanie skuteczny”, dopóki nie został zdekonspirowany. Oznajmił też, że policja stanowa wie, iż Bulger i Flemmi są informatorami. Oczywiście nie dysponowała mocnymi dowodami, że to kapusie FBI, ale O’Donovan, na podstawie poprzedniego spotkania z gangsterem kilka lat wcześniej, miał mocne przeczucie, że Bulgera coś łączy z biurem. Chodziło o pogróżki wobec jednego z funkcjonariuszy wygłaszane przez wspólnika Bulgera z gangu z Winter Hill. O’Donovan, uzbrojony w dwa pistolety, wstąpił do warsztatu, by przekonać Bulgera, że wszelkie działania przeciwko funkcjonariuszowi policji stanowej to głupi pomysł. „Siwy” pospiesznie zapewnił podpułkownika, że pogróżki to tylko czcza gadanina. Zaczęli przyjaźnie gawędzić o życiu w organach ścigania i od słowa do słowa przeszli do tematu FBI. O’Donovan wspomniał, że woli starszych bostońskich agentów niż tych młodych, bo tacy jak John Morris niedostatecznie orientują się w życiu miasta. Dał jasno do zrozumienia, że Morris i reszta młodych wilków nie robią na nim najlepszego wrażenia.

Jakieś dwa tygodnie później odebrał telefon od rozgniewanego Johna Morrisa, chcącego wiedzieć, dlaczego O’Donovan obmawia FBI z „Siwym” Bulgerem. O’Donovana zatkało; doszedł do wniosku, że albo FBI ma pluskwę w warsztacie „Siwego”, albo Bulger jest ich informatorem.

Niedyskretny telefon Morrisa tylko wzmógł nieufność O’Donovana. Podpułkownik postrzegał agenta jako udającego przychylność manipulatora. Innym razem przekazał Morrisowi cynk o zbiegu z listy dziesięciu najbardziej poszukiwanych. Tego samego dnia Morris i kilku agentów aresztowało podkładającego bomby terrorystę. Nie przeprowadzono wspólnej akcji, odbyła się wyłącznie konferencja prasowa FBI. O’Donovan i jego ludzie pozostali zapomniani z boku.

Nie były to jednak dowody dwulicowości, a jedynie dawne zatargi, których nie zapomina żaden doświadczony policjant. W hotelu Ramada Inn O’Donovan nie wyciągał tego typu historii, ale też ani on, ani sierżant Long nie wspomnieli, że policja stanowa, mimo niepowodzenia w warsztacie przy Lancaster Street, w sierpniu planuje kolejną akcję przeciwko Bulgerowi i Flemmiemu. Skoncentrował się za to na obecnej katastrofie, na koniec wyrażając przekonanie, że to FBI uprzedziło gangsterów o podsłuchu. Podtekst rozmów był jasny: agenci biura zostali oskarżeni o przestępstwo, utrudnianie działania wymiaru sprawiedliwości.

Ale FBI nie dało się zastraszyć – było przyzwyczajone do takich zagrywek. Jego przedstawiciel, agent Weldon L. Kennedy, jeden z zastępców szefów oddziałów w Bostonie, wysłuchał uprzejmie O’Donovana, a potem odparł krótko:

– Odezwiemy się w tej sprawie.

Jednak po spotkaniu bostońskie FBI weszło na najwyższe obroty. Z początku twierdziło, że Morris sam wywnioskował istnienie podsłuchu, dodając dwa do dwóch: po pierwsze, jego informatorzy w mafii z North Endu wypatrzyli nowe twarze w okolicy, po drugie słyszał, że bostońskiej policji polecono trzymać się z dala od Lancaster Street. Dla zawodowca takiego jak on sytuacja była oczywista: toczyło się tam jakieś dochodzenie. Morris utrzymywał nawet, że zaczepiając bostońskiego policjanta, chciał po prostu ostrzec śledczych.

Ale O’Donovan i jego ludzie uznali te tłumaczenia za co najwyżej mętne i w tygodniach po spotkaniu w Ramada Inn jasno dali do zrozumienia, że nie kupują wyjaśnień FBI. FBI z kolei dodatkowo zaogniło spór między agencjami, twierdząc, że według jego informatorów przeciek pochodził z samej policji stanowej, która o niepowodzenie swojej operacji mogła winić tylko siebie. Agentem, który puścił w obieg tę soczystą informację, był John Connolly.

* * *

W dowództwie policji stanowej funkcjonariusze dyskutowali o tym, co poszło źle, analizowali każdy swój ruch. Nie zamierzali się poddawać – za dużo się naoglądali Bulgera i Flemmiego.

Odczekali kilka tygodni, żeby dać gangsterom trochę luzu, a potem znów wyszli na ulice i zaczęli węszyć za tropem obu mężczyzn. Nie było to łatwe, zwłaszcza po fiasku w warsztacie. Bulger był cwanym, niełatwym celem. Za kierownicą swojego chevroleta stosował liczne triki obliczone na gubienie ogona. Dojeżdżając do świateł, które zmieniały się na żółte, przyspieszał i przejeżdżał przez skrzyżowanie – czasami wręcz na czerwonym. Jadąc ulicą, niespodziewanie zawracał. Wjeżdżał pod prąd w jednokierunkowe ulice, a na „Południaku” było ich bez liku. Znał Boston Południowy na wylot i często jechał przez swoje stare śmieci zygzakiem, zamiast kierować się prosto do celu.

Policjanci jednak wkrótce go zwęszyli. Tuż przed Świętem Pracy Long, Fraelick i O’Malley ustalili, że Bulger i Flemmi działają według nowego schematu, tym razem wykorzystując szereg budek telefonicznych pod restauracją hotelu Howard Johnson przy Southeast Expressway.

Schemat był następujący: Nicky Femia wjeżdżał na parking, robił kółko i zatrzymywał samochód. Podchodził do telefonów, rozglądał się, wrzucał kilka monet i dzwonił. Kilka minut później zjawiał się czarny chevrolet z Bulgerem i Flemmim w środku. Gangsterzy wysiadali, rozglądali się i szli do budek, z których dzwonili. Rozmawiali, kiwając i kręcąc głowami, bezustannie oglądając się na parking i badawczo studiując każdy wjeżdżający samochód. Skończywszy rozmowy, odjeżdżali. Policjanci, o ile ich nie zgubili, jechali za nimi na „Południak” albo North End, gdzie gangsterzy spotykali się z różnymi figurami przestępczego półświatka, tymi samymi, z którymi przedtem załatwiali interesy w warsztacie przy Lancaster Street.

Jak dotąd dochodzenie skupiało się na lichwie i hazardzie, teraz jednak pojawił się wątek narkotykowy. Policjanci z początku nie wiedzieli, kim jest Frank Lepere; zresztą całkiem sporo postaci było opisanych w ich notatkach jako „niezidentyfikowany biały mężczyzna”. Pokazując jednak jego zdjęcie różnym ludziom, dowiedzieli się, że to dawny członek gangu Winter Hill, który zajął się handlem marihuaną z Kevinem Daileyem z Bostonu Południowego. Lepere zjawiał się na Lancaster Street z teczką; Long i jego ludzie, przypominając to sobie, zrozumieli, że „na pewno nie miał w niej słodyczy”. Po Święcie Pracy pojechali za Bulgerem i Flemmim spod telefonów do Bostonu Południowego, gdzie gangsterzy spotkali się z Kevinem Daileyem. Tym razem to Flemmi miał ze sobą teczkę. Godzinne spotkanie odbyło się na parkingu nieczynnej stacji benzynowej naprzeciwko fabryki Gillette nad kanałem Fort Point.

Następnego dnia, 5 września, Femia zwrócił uwagę obserwujących go na hotelowym parkingu policjantów, chowając do kieszeni mały pistolet, zanim zamknął swoje niebieskie malibu. Zjawili się Bulger i Flemmi, a krótką chwilę potem na parking wjechał szary mercedes 450SL. Prowadził go Mickey Caruana, lat czterdzieści jeden, największy handlarz narkotyków w Nowej Anglii. Caruana, zuchwały narkotykowy boss, należał do mafii i odpowiadał wyłącznie przed Raymondem L.S. Patriarcą, osiadłym w Providence ojcem chrzestnym Nowej Anglii. (W 1983 roku musiał uciekać przed federalnym oskarżeniem o handel narkotykami; zarzucono mu, że w latach 1978–1981 zarobił na czysto siedem milionów siedemset tysięcy dolarów). Bulger i Flemmi przywitali przybysza. Femia trzymał się z tyłu, a trzech gangsterów weszło do restauracji. Spotkanie trwało około półtorej godziny. Po wyjściu Bulger i Caruana serdecznie uścisnęli sobie dłonie i się rozstali.

Policjanci byli zaintrygowani. Doszło do następnego spotkania z Kevinem Daileyem na „Południaku” oraz do kolejnego, z „Larrym” Zanninem, który przyjechał do Howard Johnson swoim niebieskim continentalem. W porównaniu z poprzednią ruderą obecne stanowisko obserwacyjne policjantów było luksusowe. Urządzili się w pokoju na czwartym piętrze hotelu, nad telefonami, skąd fotografowali i filmowali wszystkie poczynania Bulgera.

Zebrawszy materiały, wrócili do sądu. W dniu 15 września 1980 roku sędzia Barton przychylił się do ich kolejnej prośby o nagranie obciążających słów Bulgera i Flemmiego. Dwa dni później, w środę w nocy, policjanci założyli podsłuchy na wszystkich pięciu telefonach.

Znów jednak nic im to nie dało. Pełni optymizmu i zapału następnego popołudnia zajęli stanowiska w swoim pokoju, czekając na pojawienie się swoich celów. Ale godzina pierwsza nadeszła i minęła. Druga, trzecia – godziny płynęły, a Bulger i Flemmi się nie pojawiali. Nie przyjechali także następnego dnia ani jeszcze następnego, ani potem. Po raz kolejny Bulger zniknął.

Policjantom zostało bezczynne przesiadywanie w hotelowym pokoju. Zgoda sądu na podsłuchy była ważna do 11 października, ale Bulger więcej się nie pojawił. Mogli krzyczeć ze złości, przeklinać swój los – ale tego nie zrobili. Nie zdemolowali pokoju. Rozmawiali za to obsesyjnie o swoim pechu, coraz bardziej zapętlając się w tych rozmowach. Co tu się, u diabła, działo?

* * *

Może byli szaleńcami, może z punktu widzenia własnych interesów byli zanadto uparci, ale Long i jego ludzie jeszcze raz przejrzeli swoje materiały na temat Bulgera i Flemmiego i pomimo dotychczasowych niepowodzeń postanowili spróbować po raz trzeci i ostatni. Wszyscy odczuwali presję, by zdobyć coś konkretnego – dowody wystarczające dla prokuratury – skoro poświęcili na to śledztwo ponad sześć miesięcy pracy i zasobów. Nie byli też naiwni: z każdym niepowodzeniem malały szanse na ostateczny sukces. Bulger i Flemmi mieli się na baczności. Ale Long i jego ludzie wciąż nie stracili zapału i postanowili po raz ostatni spróbować dobrać się do przestępczych bossów.

– Nie sądziliśmy, byśmy mieli duże szanse – wspominał Long – ale uznaliśmy, że raz kozie śmierć, spróbujemy. Gdyby nie wyszło, dalibyśmy sobie spokój.

Tym razem wzięli na cel czarnego chevroleta – założenie w nim pluskwy było ich ostatnią szansą. Śledzili Bulgera spod warsztatu na Lancaster Street i spod telefonów pod Howard Johnson. Wiedzieli już, że używał samochodu jako ruchomego biura. Przez pierwsze kilka tygodni jesieni dali mu spokój, żeby uśpić jego czujność. Podjęli obserwację pod koniec roku i przekonali się, że „Siwy” i Flemmi w dalszym ciągu większość interesów załatwiają w chevrolecie.

Ówczesny schemat działania Bulgera wyglądał następująco: wczesnym popołudniem „Siwy” jechał na North End i parkował pod Giro, restauracją położoną przy jednej z bardziej ruchliwych ulic dzielnicy, Commercial Street, zaledwie kilka przecznic od siedziby Angiula przy Prince Street 98. Giro, podobnie jak poprzednio warsztat, była ośrodkiem przestępczej aktywności: chłopcy z miasta kręcili się tam już od wczesnego popołudnia. Czasami Bulger i Flemmi wchodzili do środka i siadali przy stoliku, przy którym spotykali się z różnymi figurami z półświatka, najczęściej jednak siedzieli w samochodzie, gdzie przyjmowali kolejnych interesantów.

Trudno uwierzyć, że śledząc Bulgera na North Endzie, policjanci nie wpadli na FBI. Wtedy oczywiście tego nie wiedzieli, ale przez większość 1980 roku biuro dogrywało ostatnie szczegóły misternego planu założenia podsłuchów przy Prince Street 98. Celem operacji o kryptonimie „Bostar” był Gennaro Angiulo i najwyżsi rangą bostońscy mafiosi. Przez cały rok agenci FBI przeczesywali North End, zapisując dzienny rytm aktywności na Prince Street. John Morris, jako szef Wydziału ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej, kierował operacją wraz z przydzielonym do sprawy agentem specjalnym Edwardem M. Quinnem. W skład ściśle tajnej grupy wchodzili John Connolly i kilkunastu innych agentów.

Jesienią 1980 roku prawniczka grupy uderzeniowej Wendy Collins miała już kilka roboczych wersji wniosku do sądu federalnego o zgodę na włamanie się na Prince Street 98 i założenie tam podsłuchów na mocy Tytułu III. Chociaż Bulger i Flemmi byli cennymi informatorami Connolly’ego, przy gromadzeniu dowodów do uzasadnienia wniosku nie wykorzystano ich informacji. FBI opierało się na pięciu czy sześciu innych kontaktach – hazardzistach i lichwiarzach – którzy, w przeciwieństwie do dwóch gangsterów, regularnie spotykali się z Angiulem przy Prince Street 98.

Oczywiście Bulger rozmawiał o mafii podczas swoich potajemnych spotkań z Connollym, ale raporty agenta z tych rozmów zawierały głównie plotki z drugiej ręki. Na przykład na początku 1980 roku Bulger opisał „bijatykę”, która wybuchła na mafijnym weselu, kiedy pewien młody narwaniec popełnił głupi błąd i zaczął „wyśmiewać «Larry’ego» Zannina”. Kilku ludzi Zannina natychmiast rzuciło się na żartownisia; mężczyzna doznał „licznych stłuczeń oraz paru złamań”. Bulger opowiedział Connolly’emu o Nicku Gisie, swoim głównym kontakcie w warsztacie przy Lancaster Street i później w Giro. Mafia, mówił, „jest podobno zła na Nicka Gisa [...] z powodu jego uzależnienia od kokainy”. Trzeba przyznać, że Bulger przekazał pewne informacje o poczynaniach osób handlujących narkotykami: Caruany, Lepere’a i Daileya.

– Mickey Caruana i Frank Lepere stali za przechwyconym niedawno w Maine transportem – powiedział Connolly’emu w kwietniu.

Podał mu nawet numer telefonu Caruany. W raportach jednak nie było żadnej wzmianki o jego coraz rozleglejszych biznesowych kontaktach z handlarzami marihuany i kokainy.

W Giro Bulger i Flemmi spotykali się ze wszystkimi najważniejszymi mafiosami Gennara Angiula – Zanninem, „Dannym” Angiulem, Nickym Gisem, Domenikiem F. Isabellą, Ralphem „Ralphie Chongiem” Lamattiną, Vincentem „Grubym Vinniem” Robertem – oraz z rzeszami bukmacherów i lichwiarzy. W marcu, uzbrojeni w studwustronicowy wniosek autorstwa Ricka Fraelicka, z dołączonymi zdjęciami Bulgera i jego mafijnych kontaktów, policjanci wrócili do sądu.

W dniu 19 marca 1981 roku sędzia Sądu Najwyższego John T. Ronan podpisał zgodę na trzecie podejście do zastosowania elektronicznego podsłuchu; mieli pięć dni na zainstalowanie go w samochodzie. Jednak po owych pięciu dniach policjanci wrócili do sądu z prośbą o przedłużenie zgody. Nie udało im się zbliżyć do chevroleta na dość długo, by zainstalować jednowatowy mikrofon oraz urządzenie naprowadzające. Flemmi zabierał samochód na noc albo do Milton, albo do Brookline, do apartamentowca Longwood Towers, w którym mieszkał. Do żadnego z tych miejsc nie było dostępu. W Milton za każdym razem, kiedy policjanci zbliżali się pod osłoną ciemności, szału dostawał pies Flemmiego. W Longwood Towers policyjny technik dostał się do samochodu, wtedy jednak uruchomił się opóźniony alarm. Fraelick zarzucił szmatę na kamerę ochrony, złapał technika i obaj uciekli, tuż przed pojawieniem się ochroniarza i samego Flemmiego.

Sędzia przychylił się do prośby o przedłużenie zgody i policjanci, tracąc już nadzieję, uknuli najambitniejszy jak dotąd plan. Jeden z nich miał zatrzymać Flemmiego za drobne złamanie przepisów drogowych, potem sprawdzić numery rejestracyjne, poinformować, że samochód został zgłoszony jako skradziony i odholować go na policyjny parking. Wtedy można by zainstalować mikrofon, zanim Flemmi zgłosiłby się po odbiór auta.

Wyznaczony policjant, Billy Gorman, zatrzymał gangstera pewnego popołudnia na skrzyżowaniu w Roxbury. Ukryty w pobliżu Long i pozostali obserwowali go, nasłuchując radia z policyjnego samochodu. Do zadania wybrano Gormana, ponieważ trudno było go wytrącić z równowagi, a misja wymagała, by policjant nie dał się wciągnąć w awanturę z wybuchowym gangsterem.

Radiowóz zamigał kogutem i Flemmi zjechał na bok. Policjant wysiadł, gangster również. Ruszyli ku sobie.

– Widział pan tę staruszkę, której omal pan nie przejechał? – zapytał Gorman.

Przez wiele miesięcy policjanci znali Flemmiego tylko z mowy ciała, teraz w końcu usłyszeli głos jednego ze swoich celów. Pierwsze słowa gangstera nie były bynajmniej przyjemne.

– Co to ma, kurwa, być? – krzyknął. Nie był zwyczajnym obywatelem i nie robiły na nim wrażenia mundur ani odznaka. W jednej chwili eksplodował gniewem. – Wiesz, kim jestem, debilu? To nękanie!

Nie tracąc spokoju, Gorman poprosił o dowód rejestracyjny.

– Nie mam pieprzonego dowodu! – wrzasnął Flemmi. – To dilerskie blachy, nie widzisz?

Policjant wyjaśnił, że Flemmi mimo to powinien posiadać dowód. Powiedział, że musi sprawdzić numery wozu i że Flemmi musi cierpliwie poczekać. Wrócił do radiowozu, wściekły gangster poszedł zaś do sklepu spożywczego, skąd zaczął dzwonić.

Gorman tymczasem skonsultował się z Longiem. Wezwano holownik. Ekipa instalacyjna czekała na parkingu na tyłach opuszczonego Mattapan State Hospital. Flemmi wrócił, a policjant oznajmił, że samochód zgłoszono jako kradziony. Gorman i Flemmi odegrali nawet odpowiednią rozmowę przez radio; sierżant powiedział, że „pojazd zgłoszono jako skradziony w hrabstwie Nassau, Nowy Jork, w lipcu 1979 roku”. Policjant oznajmił Flemmiemu, że chevrolet zostanie odholowany.

Flemmi szalał z wściekłości. Nagle powiedział coś, co Longowi i jego ludziom zmroziło krew w żyłach:

– Powiedzcie pieprzonemu O’Donovanowi, że skoro tak bardzo chce założyć mi podsłuch w wozie, to sam podjadę pod zasrane 1010.

„O’Donovanem” był bez wątpienia podpułkownik John O’Donovan, dowódca Longa, a „1010” odnosiło się do komendy głównej policji. Flemmi o wszystkim wiedział.

To był koniec.

Gangster wrócił do sklepu. Samochód odholowano, ale zanim jeszcze dojechał na parking za szpitalem, prawnik Flemmiego zadzwonił do O’Donovana, wykrzykując przez telefon, że konfiskata auta to absurd. Dowódca policji stanowej zachował spokój i niczego nie wyjawił, twierdząc, że samochód zgłoszono jako kradziony, ale wszyscy wiedzieli, że podstęp się nie powiódł. Long powiedział swoim ludziom, żeby nawet nie zakładali pluskwy – po co dawać Flemmiemu i Bulgerowi satysfakcję z jej znalezienia. Niech się zastanawiają, może nawet dostaną lekkiej paranoi.

To było jedyne pocieszenie. Postawili wszystko na jedną kartę i przegrali. Mimo wielomiesięcznej skutecznej obserwacji Flemmi i Bulger ich pokonali. Co z tego, że policjanci widzieli konszachty gangsterów z bostońską mafią – nie mieli z czym iść do sądu. Na każdym kroku ich przechytrzano. Mimo tego niepowodzenia policja stanowa spowodowała – nie wiedząc o tym – potężny wewnętrzny kryzys w FBI; kryzys, który bardziej niż wszystkie inne w długiej historii współpracy biura z Flemmim i Bulgerem zagroził istnieniu układu Connolly’ego i Morrisa z dwoma gangsterami.

ROZDZIAŁ 7

ZDRADA

Odpowiedzialność za przeciek, który zniweczył potencjalnie skuteczną operację policji stanowej przeciwko Bulgerowi i Flemmiemu, spadła na barki FBI, a zwłaszcza jednego z jego agentów.

– To był Connolly – przyznał później Flemmi.

Ale nie tylko Connolly pilnował „Siwego” Bulgera niczym ratownik na brzegu morza pełnego rekinów. Morris, dodawał Flemmi, także ich ostrzegał. Powiedział Bulgerowi, że pewien agent wypytywał go o informacje dotyczące dwóch gangsterów. Morris domyślił się, że to wstęp do operacji założenia podsłuchu przez inną grupę.

W istocie, zanim jeszcze został ostrzeżony przez Connolly’ego i Morrisa, Flemmi dostał cynk o ryzyku podsłuchu od jednego z bukmacherów, z którym on i Bulger współpracowali. Bukmacher twierdził, że dowiedział się tego od funkcjonariusza policji stanowej. Flemmi jednak był gotów jako pierwszy przyznać, że tego rodzaju plotki z drugiej ręki nie mają porównania z solidnymi informacjami dostarczanymi przez Connolly’ego.

– Jego zadaniem było nas chronić – tak wypowiadał się o pomocy agenta.

Wiele lat później Connolly ostatecznie przyznał, że uprzedził Flemmiego i Bulgera, ale przedstawił wersję wydarzeń, która zdejmowała z niego odpowiedzialność: twierdził, że to O’Sullivan kazał mu ostrzec swoich informatorów. Flemmi poparł go w swoich zeznaniach przed sądem:

– Jeremiah O’Sullivan powiedział Johnowi Connolly’emu, że zakładają nam podsłuch na Lancaster Street, i kazał przekazać nam tę informację.

Obóz O’Sullivana zaprzeczył naciąganej wersji Connolly’ego, zupełnie niepasującej do oddania, z jakim prokurator wsadzał gangsterów za kratki, ani do entuzjazmu, z jakim wypowiadał się o operacji policji stanowej podczas spotkań z policjantami. Zeznanie Flemmiego uznano za próbę ochrony agenta, który jego samego ochraniał przez tyle lat. Według policji stanowej o wiele bardziej prawdopodobny scenariusz wyglądał następująco: O’Sullivan wyjawił Connolly’emu poufne informacje w ramach zawodowej przysługi – mając na uwadze, że Connolly był oficerem prowadzącym Bulgera i Flemmiego – a Connolly nadużył jego zaufania. Do tego żywione od dawna przez policję stanową podejrzenia o zdradę FBI zmieniły się w pewność, kiedy jeden z policjantów zauważył Bulgera w jednym samochodzie z Connollym w Bostonie Południowym. Niezależnie zresztą od tego, jak wyglądały szczegóły, Morris i Connolly ostrzegli Bulgera i Flemmiego, a przecieki z FBI udaremniły akcję innej agencji policyjnej wymierzoną w irlandzki gang.

Pomimo uników Morrisa i Connolly’ego można było mówić o pewnych postępach. O’Donovan znalazł wiernego słuchacza w osobie pewnego liczącego się agenta – nowego szefa bostońskiego FBI, głównodowodzącego agenta specjalnego Lawrence’a Sarhatta, który nie kupował wyjaśnień Morrisa. Nie brzmiały wiarygodnie, a im dłużej Sarhatt o nich myślał, tym więcej zadawał coraz bardziej niebezpiecznych pytań. Podejrzewał, że Bulger przysparzał więcej kłopotów niż korzyści. Czyżby gangster zanadto spoufalił się ze swoimi prowadzącymi? Oprócz kwestii przecieku Sarhatt zaczął wypytywać Morrisa i Connolly’ego o „przydatność” Bulgera. Jego zainteresowanie tą kwestią zagroziło układowi, który Connolly zawarł pięć lat wcześniej.

Wszystko to spadło na barki Morrisa w niełatwym okresie. Jego małżeństwo się rozpadało. Lekkomyślne zaczepki na przyjęciu i telefon do O’Donovana o mało nie doprowadziły do wpadki. Do tego miał coraz więcej pracy. Koordynował strategię mającą na celu zdobycie zgody sądu na założenie podsłuchu w biurze Gennara Angiula przy Prince Street 98. Nadzorował skomplikowany harmonogram zadań dla swojej rosnącej grupy agentów. Teraz jeszcze musiał użerać się z Sarhattem, kwestionującym podstawę działania Wydziału ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej – informacje od „Siwego” i Steviego. A jakby tego było mało, zdawał sobie sprawę, że traci kontrolę nad czarną owcą swojego wydziału, przebiegłym i mającym znajomości Connollym.

Connolly był wściekły na Morrisa za jego lekkomyślny występ na letnim przyjęciu. Morris usiłował go udobruchać. Podczas dochodzenia w sprawie przecieku nie wspomniał w swoich raportach, że Connolly też wiedział o pluskwie na długo przed tym, zanim Morris to wypaplał. Dzięki temu agent nie trafił na wewnętrzną listę podejrzanych biura. Ale Connolly miał coraz większy wpływ na Morrisa, jego dominująca osobowość przyćmiewała zamkniętego w sobie szefa.

– Powinienem był powiedzieć „nie” – mówił Morris. – Ale nie chciałem z nim konfrontacji.

Wyszedłszy cało z kryzysu własnego autorstwa, Morris zaczął się obawiać politycznych powiązań Connolly’ego z mściwym Billym Bulgerem oraz południackiego braterstwa z niebezpiecznym „Siwym”.

Pod koniec 1980 roku, kiedy wewnętrzne śledztwo FBI przeszło z etapu szukania potencjalnego przecieku w o wiele groźniejsze krytykowanie Bulgera, Morris zaczął iść w ślady Connolly’ego, traktując stojące przed nimi wyzwanie w kategoriach charakterystycznej dla Bostonu Południowego walki z obcymi. Aby oddalić od siebie zainteresowanie Sarhatta, musieli udowodnić, że Bulger i Flemmi oferują nieocenioną pomoc, a policja stanowa chce ich zniszczyć z czystej zazdrości. Popatrzcie na potencjał Bulgera – przekonywali przełożonych – a nie na jego przestępczy tryb życia. Nieważne jak, musieli sprawić, by Sarhatt to właśnie dostrzegł.

Jako nowy człowiek w mieście Sarhatt szybko się zorientował, że jego nowy przydział zupełnie nie przypomina poprzedniego w sennym Knoxville w Tennessee. W ciągu dwudziestu lat kariery nie spotkał się jeszcze z tak zagmatwaną historią zdrady, miał jednak mocne postanowienie, by ją rozwikłać. Jako chyba jedyny w FBI uważał O’Donovana z policji stanowej za uczciwego człowieka, który ma rzeczywisty problem. Ponaglany przez niego, wciąż domagał się od Morrisa konkretniejszych odpowiedzi i wciąż dostawał zwodnicze. Po kilku tygodniach wewnętrznej karuzeli i niezręcznych tłumaczeń zaczął coraz głośniej wspominać o możliwości zamknięcia teczki Bulgera. Jeśli policja stanowa wiedziała o powiązaniach „Siwego” z FBI, to wiedzieli o nich wszyscy inni siedzący przy okrągłym stole w Ramada Inn. A skoro nie była to tajemnica dla przedstawicieli policji i władz stanowych, to prędzej czy później przeciek trafi do półświatka. Sarhatt obawiał się wręcz, że plotki o Bulgerze już wyciekły i ktoś go zabije, a odpowiedzialność za to spadnie na wszystkich. Poza tym nie uważał, by dostarczane przez gangstera informacje były aż tak wartościowe. Zaczął bawić się heretycką myślą o zamknięciu jego teczki.

Ale Morris i Connolly mieli na to odpowiedź: włączyć Bulgera i Flemmiego w największą w historii akcję bostońskiego FBI – podłożenie podsłuchu w siedzibie Angiula. Był to genialny plan, a John Morris ustawił się na pozycji godnej pozazdroszczenia: niczym kierujący ruchem policjant dyrygował, jak chciał, obiema stronami, nie dezorganizując pracy swojego wydziału.

Zdobycie zgody sądu na podłożenie pluskwy wymagało pokonania szeregu przeszkód prawnych – sąd oczekiwał szczegółowych informacji dotyczących lokalu, którego prywatność agenci zamierzali naruszyć. We współpracy z prokuratorami z biura Jeremiaha T. O’Sullivana FBI musiało więc udowodnić, że ma „wystarczające przesłanki”, by naruszyć zagwarantowane przez konstytucję prawo mafiosa do chronienia swoich interesów. Innymi słowy, FBI musiało wykazać, że Angiulowie wykorzystują biuro jako swoją bazę i popełniają w nim przestępstwa.

Aby dowiedzieć się, czy Gennaro Angiulo kieruje swoimi licznymi nielegalnymi przedsięwzięciami z Prince Street 98, Morris zasięgnął języka u informatorów, którzy tam bywali. Zagadnięta szóstka – hazardziści i bukmacherzy, którzy regularnie robili interesy z Angiulami – dostarczyła FBI imponujących i wyczerpujących danych. Niektórzy składali raporty Connolly’emu, ale jeden – najlepszy z nich wszystkich – donosił Morrisowi. Był doświadczonym bukmacherem z Chelsea, na północ od Bostonu, a Angiulo korzystał z jego finansowego doświadczenia.

Sam „Siwy” rzadko, o ile w ogóle, bywał na Prince Street 98. Mafia mu nie ufała. Był Irlandczykiem i nie dzielił się dochodami z Bostonu Południowego. Za to Flemmi zawsze należał do mafijnych ulubieńców – miał włoskie korzenie i długą historię bezlitosnego ściągania długów na North Endzie. Jednak nawet on był w biurze Angiula zaledwie cztery czy pięć razy.

Jesienią 1980 roku jeden z federalnych prokuratorów przydzielonych do pracy z FBI kończył właśnie rządowy wniosek o zgodę na założenie elektronicznego podsłuchu, znany jako „wniosek T3”. Zawarto w nim szczegółowe raporty, które składali Morrisowi agenci i ich informatorzy. Nie było tam wzmianki o Bulgerze ani Flemmim.

Morris i Connolly znaleźli sposób, jak wykorzystać Prince Street na swoją korzyść; T3, choć w ostatniej fazie spisywania, był niekompletny. Wciąż było jeszcze trochę czasu. Dwaj agenci, korzystając z ostatnich, nerwowych dni przed złożeniem wniosku w sądzie, zabrali się do pracy. Ich plan polegał na tym, by przypisać zasługę rozpracowania Prince Street 98 Bulgerowi i Flemmiemu.

Na początek Morris zrobił porządek w papierach. Od czasu sprawy wyścigowej Flemmi był nieaktywny jako informator. (Morris aktywował Bulgera na nowo w 1979 roku, ale o Flemmim zapomniano). Gangster o tym nie wiedział i wciąż spotykał się z Connollym tak samo często; aby móc wpisać go do T3, trzeba było oficjalnie przywrócić mu status informatora. Morris załatwił to telegramem wysłanym do kwatery głównej FBI w Waszyngtonie. Flemmi otrzymał nowy kryptonim, „Szogun”, pochodzący od nazwy wojskowych namiestników w starożytnej Japonii, zobowiązanych do nominalnego wspierania tytularnego cesarza.

W dniu 10 października odbyło się spotkanie Morrisa z Sarhattem. Szef bostońskiego FBI powiedział Morrisowi wprost, że nosi się z zamiarem zamknięcia teczki Bulgera. Te niepokojące wieści sprawiły, że Morris i Connolly przyspieszyli swoje działania. Tego samego wieczoru zwołali spotkanie w mieszkaniu Bulgera w Quincy. Wyjaśnili swoim informatorom, na czym polega bieżący kryzys, po czym dodali, że chcą ich dołączyć do spisywanego właśnie wniosku T3 jako osoby dostarczające informacji o Prince Street 98.

Żeby rozwiać wątpliwości Sarhatta co do wartości Bulgera, Morris i Connolly musieli zaaranżować mistrzowskie posunięcie – pojawienie się obu gangsterów na Prince Street. Flemmi mógł się tam dostać bez trudu, tym razem jednak miał zabrać ze sobą Bulgera; agenci mogliby przekuć tę wizytę w główny punkt swojego programu. Było to doskonałe rozwiązanie: uratowaliby Bulgera i dobraliby się do Angiula. Sarhatt nie mógłby im więcej przeszkadzać, nie narażając się na zarzut szykanowania ludzi, którzy pomogli FBI zdobyć jego Święty Graal: materiał dowodowy przeciwko bostońskiej mafii.

Ostatnią przeszkodą w tym przebiegłym planie była trema Bulgera i Flemmiego. Obaj gangsterzy wiedzieli, że podsłuch w biurze Angiula dostarczy FBI dowodów na ich współpracę z mafiosem, a może nawet na jakieś dawne morderstwa popełnione przez Flemmiego. Flemmi mówił później, że wraz z Bulgerem wypytywali Morrisa i Connolly’ego, czy będą oskarżeni o przestępstwa ujawnione przez podsłuch na Prince Street 98. Według Flemmiego agenci „zapewnili nas, że nie będziemy mieli żadnych problemów i mamy się o to nie martwić”. FBI, jak im powtarzano, przymknie oko na wszystko z wyjątkiem morderstwa.

Podniesiony na duchu Bulger zbył także obawy policji stanowej, że krążą plotki na jego temat i że coś mu grozi. Powiedział, że jedyni gangsterzy zdolni go „wykończyć” to ci sami, którzy nigdy by nie uwierzyli, że jest informatorem – bostońska mafia. Jego jedynym zmartwieniem pozostawało to, że słabość Winter Hill, którego przywódcy siedzieli w więzieniu albo byli poszukiwani przez policję, mogła nakłonić Angiula do próby odebrania mu jego terytorium i odzyskania utraconego autorytetu. Wymiar sprawiedliwości nie był problemem wartym nawet wzmianki.

* * *

Connolly i Bulger zwarli szyki. Wspólnymi siłami spisali oświadczenie, według którego rola agenta Connolly’ego ograniczała się jedynie do spisywania tego, co dyktował mu w natchnieniu Bulger. Przedstawili całą aferę jako polityczny atak; napisali, że według Bulgera policja stanowa brała udział w spisku mającym skompromitować jego brata Billy’ego. Brzmiało to jak nieco ułagodzony wstępniak z „South Boston Tribune”, narzekający na intruzów z drugiego brzegu kanału Fort Point. My kontra oni.

Co więcej, napisano w oświadczeniu, „Siwy” informował, że policjanci chcieli zrzucić na Connolly’ego winę za własne niepowodzenie w warsztacie przy Lancaster Street. Popatrzcie tylko na nich – pisali Connolly i Bulger – niektórzy z nich pracowali dla prokuratora okręgu Norfolk Williama Delahunta. Chcieli się zemścić za niedawny sukces Connolly’ego prowadzącego dochodzenie w sprawie ich własnego informatora-mordercy, Mylesa Connora, który obciążał innych za swoje zbrodnie.

Bulger i Connolly posunęli się jeszcze dalej – zasugerowali istnienie spisku na najwyższych szczeblach władzy stanowej. Według ich oświadczenia Delahunt i jego polityczny sprzymierzeniec, prokurator generalny Francis Bellotti, knuli zemstę na Billym, ponieważ zablokował legislację, która umożliwiłaby Bellottiemu osobiste korzystanie z ośmiuset tysięcy dolarów funduszu kampanijnego. „Siwy” skarżył się nawet, że policja stanowa rozsiewa plotki, jakoby Connolly przekazywał mu informacje przez Billy’ego.

Oświadczenie Connolly’ego było urzeczywistnieniem starej zasady Bostonu Południowego: zaatakowany przez obcych, zawsze oddawaj cios za cios. Niestety, odniosło skutek odwrotny do zamierzonego. Na biurko Sarhatta trafiła bowiem ewidentnie naciągana polemika, pełne zmyśleń pismo aroganckiego agenta spreparowane w imieniu uprzywilejowanego informatora, nafaszerowane niczym niepodpartymi, wręcz szalonymi insynuacjami o zemście politycznych wrogów. Zamiast uśmierzyć pierwotne obawy Sarhatta, wręcz je wzmogło.

* * *

Zrzuciwszy, co mu leżało na wątrobie, Bulger zajął się w końcu dostarczaniem FBI informacji z Prince Street. Nie było tego wiele, ale o to właśnie chodziło. Connolly’emu zależało na czymś, co mógłby upiększyć i umieścić w raporcie. Na dobrym wrażeniu.

Rześkiego jesiennego dnia pod koniec listopada obaj gangsterzy wpadli na Prince Street z umówioną wcześniej przez Flemmiego wizytą. Rozmawiali z „Dannym” Angiulem; „Jerry’ego” nie było. „Danny” narzekał na słaby sezon w zakładach bejsbolowych, mówili też o tym, jak Vincent „Zwierzak” Ferrara, mafijny młody wilk, zgodził się odzyskać sześćdziesiąt pięć tysięcy dolarów, które Billy Settipane przegrał w blackjacka z „Larrym” Zanninem.

W późniejszych raportach opisywano tę wizytę jako kluczową dla całej operacji, ale w pierwszym Connolly niczego takiego nie napisał. Informację o misji Ferrary dla Zannina przypisał wręcz Flemmiemu, a nie Bulgerowi. Ale już kilka miesięcy później, wspominając o wizycie na Prince Street w obszerniejszych pismach uwzględniających udział Bulgera, twierdził, że to Bulger dostarczył szczegółowych informacji w tej przełomowej sprawie, choć nigdzie nie napisał jakich. Morris i inni zeznali później, że Bulger i Flemmi dokonali rozpoznania systemów bezpieczeństwa Angiula, a Flemmi rozrysował agentom układ pomieszczeń.

W rzeczywistości dwaj informatorzy powiedzieli FBI jedynie to, co agenci sami już wiedzieli – gdzie są drzwi i okna oraz że nigdzie nie widać żadnego alarmu. Morris przyznał później, że ich wizyta była pomocna, ale niekonieczna, by zdobyć zgodę sądu na podsłuch. Wtedy jednak to wystarczyło: Bulger i Flemmi załapali się do obszernego wniosku T3.

Chociaż jednak Morris i Connolly zasłaniali się Prince Street, Sarhatta to nie satysfakcjonowało: chciał się spotkać w cztery oczy z przestępczym bossem z Bostonu Południowego, aby upewnić się, że dalsze korzystanie z usług Bulgera to słuszna decyzja. Connolly wykorzystał swoje rozliczne kontakty w mieście i szybko wynajął pokój w hotelu przy lotnisku Logan Airport.

Chociaż spotkanie zapowiadało się nerwowo, „Siwy” przyjechał na nie sam, jak zwykle bezczelnie pewny siebie. Siedząc pomiędzy swoimi agentami prowadzącymi na tanim fotelu naprzeciwko Sarhatta, był najspokojniejszą osobą w małym pokoiku – założył ręce za głowę i oparł kowbojskie buty o stół. Przez cztery godziny rozmawiali o jego związkach z biurem i przestępczym życiu.

Bulger twierdził, że po staroświecku wspiera FBI. Cała jego rodzina, powiedział, szanowała biuro, od czasu uprzejmości wyświadczonej im w 1956 roku przez samego Paula Rica, który niegdyś był prowadzącym Flemmiego i przyjechał do domu Bulgera na „Południaku”, by uspokoić jego przerażonych rodziców po tym, jak „Siwego” aresztowano za napad na bank. Doświadczenie to było tak przejmujące, powiedział Bulger Sarhattowi z pełną powagą, że przestał żywić bezwzględną „nienawiść wobec organów ścigania”. Pochwalił też swojego dobrego znajomego z dzielnicy, mówiąc, że „bliska przyjaźń” z Connollym dodatkowo wzmagała jego szacunek dla FBI.

Nie omieszkał przy tym dopiec policji stanowej, odwołując się do odruchowego uprzedzenia wobec miejscowych. Zapewnił Sarhatta, że chociaż policja wiedziała o jego roli informatora, nie obawiał się o własne bezpieczeństwo. Powtórzył swoje standardowe zapewnienie: nikt nie uwierzy, że jest kapusiem.

– To zbyt niewiarygodne – powiedział szefowi FBI, podkreślając swoją wolę, by pozostać aktywnym informatorem.

Przy okazji uderzył w O’Donovana, twierdząc, że pogardliwe uwagi detektywa na temat FBI popsuły atmosferę ich spotkania w 1970 roku. Naśladując styl Connolly’ego, stwierdził, że „bardzo uraziły” go te słowa, stanął w obronie FBI, a Morrisa i Connolly’ego nazwał „stuprocentowymi profesjonalistami pod każdym względem”.

Jedno z pierwszych zatrzymań Bulgera, rok 1956

Przechodząc ostatecznie do sedna, Bulger zaprzeczył, jakoby to FBI ostrzegło go przed podsłuchem policji stanowej. Oznajmił Sarhattowi, że dowiedział się o tym od jednego z policjantów. Łamiąc bezczelnie zasady współpracy z informatorami, odmówił wskazania go, twierdząc jedynie, że ostrzeżenie zostało przekazane jako przysługa, a nie jako „akt korupcji”. Odmowa wskazania źródła przecieku stawiała policję stanową w niezmiernie trudnej sytuacji. Dla Sarhatta sprawa powinna być prosta: zatykasz przeciek albo zamykasz informatora. W przeciwnym razie Bulger mógłby dalej trzymać swojego rzekomego kreta w policji stanowej, podczas gdy szeregowi policjanci, tacy jak Bob Long, Jack O’Malley i Rick Fraelick, ryzykowali życie, ścigając przestępcę, który wiedział o ich każdym kroku.

Ale Sarhatt tylko zamrugał oczami i przeszedł do następnego pytania.

* * *

Spotkanie w hotelu na lotnisku bardzo go wzburzyło. Wracał do swojego biura w centrum z poważnymi wątpliwościami co do wiarygodności Bulgera. Był jednak nowy w mieście i nie miał żadnych sprzymierzeńców. Jego najlepsi agenci wyraźnie chcieli zatrzymać „Siwego” i wykorzystać go w zbliżającej się rozprawie z mafią. Nie wiedząc, co robić, Sarhatt skontaktował się z O’Sullivanem. Spytał, jakie byłyby skutki zamknięcia teczki Bulgera.

O’Sullivan naskoczył na niego, twierdząc, że oznaczałoby to katastrofę operacji przeciwko mafii. W ciętych, zdecydowanych słowach powiedział, że Bulger był kluczową postacią najważniejszej akcji – założenia podsłuchu na Prince Street. Określenie „kluczowy” stało się dyżurnym hasłem wszystkich, którzy stali na straży sekretnego układu „Siwego” z FBI. W ciągu kilku tygodni Bulger nieoczekiwanie zmienił się z kłopotliwego balastu, wywołującego katastroficzne tarcia w wymiarze sprawiedliwości, w klucz do przyszłości. Connolly i Morris dobrze się spisali.

Nieustępliwy O’Sullivan oczywiście widział całą sprawę z wąskiej prokuratorskiej perspektywy. Był gotów zgodzić się praktycznie na wszystko, co przybliżyłoby go do Angiula, a do tego potrzebował Wydziału ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej, kierowanego przez Morrisa i Connolly’ego. Bulger był dla zapalczywego prokuratora jedynie narzędziem; O’Sullivan powiedział Sarhattowi, by zatrzymać gangstera w roli informatora „niezależnie od jego obecnych poczynań”, co można było rozumieć dość szeroko. Sarhatt więcej nie potrzebował; poradziłby sobie z niezadowoleniem agentów, ale nie mógłby sprawnie pracować, mając przeciwko sobie głównego prokuratora w swoim okręgu.

Idąc za ciosem, Connolly pospiesznie wysłał mu długą notatkę, tłumaczącą konieczność dalszego korzystania z usług Bulgera i wymieniającą wszystkie uzyskane od niego informacje z ostatnich pięciu lat. Choć niedawna wizyta „Siwego” u Angiula nie dała żadnych wymiernych efektów, Connolly wymienił Prince Street jako główne osiągnięcie Bulgera, czyniące go „informatorem największego kalibru” ze wszystkich w bieżącej historii FBI.

Notatka była arcydziełem obłudy. „Siwy” Bulger jawił się w niej niemal jako stróż prawa. Connolly przypisywał mu ubarwione, a czasem nieprawdziwe zasługi: rozwiązanie zagadek kilku morderstw, uratowanie życia dwóm agentom FBI oraz dostarczenie kluczowych informacji w sprawie głośnego napadu na bank. Morris go poparł, mówiąc, że utrata Bulgera byłaby „poważnym ciosem” dla Wydziału ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej.

Kiedy napisane 2 grudnia 1980 roku pismo Connolly’ego trafiło na biurko Sarhatta, nie było już pola manewru. Przyszedł czas podjęcia decyzji. Sarhatt osobiście rozmawiał z Bulgerem, pokłócił się z najważniejszymi agentami i został zbesztany przez najlepszego prokuratora w mieście. Zostało mu jedno wyjście, by uratować twarz. Na dole raportu Connolly’ego napisał, że w aktach Bulgera należy umieścić notatkę nakazującą, by powracać do tej sprawy co trzy miesiące. To była jednak już tylko papierkowa robota – ocenę informatora przeprowadzał Connolly pod nadzorem Morrisa. „Siwy” był wolny.

Connolly wyszedł ze starcia z policją stanową z pochwałą za udział Bulgera w akcji na Prince Street. W biurze takie oficjalne wyróżnienia bardzo się liczyły – agenci prowadzący informatorów, których informacje trafiały do T3, dostawali premie finansowe.

* * *

Ostatecznie operacja na Lancaster Street skończyła się podobnie jak Francuski łącznik, film, w którym handlarze narkotykami wychodzą ze wszystkiego bez szwanku, a policjanci dostają nowe przydziały.

Policja stanowa miała, jak to nazwał jeden z jej funkcjonariuszy, „jedno wielkie nic”. Jej wysiłki wymierzone we współpracujących bossów gangu z Winter Hill i mafii były sabotowane i legły w gruzach.

Sierżant Bob Long został przeniesiony do wydziału narkotykowego.

Kilka miesięcy później izba stanowa podjęła kroki, by wyeliminować kadrę policji stanowej, która brała udział w operacjach przeciwko przestępczości zorganizowanej, w tym O’Donovana i czterech innych funkcjonariuszy.

Podczas jednego z nocnych posiedzeń, charakterystycznych dla długich rządów Billy’ego Bulgera jako przewodniczącego Senatu, jego izba przegłosowała anonimową poprawkę budżetu stanowego, która uderzała w O’Donovana w sposób bardzo prosty i zarazem przewrotnie osobisty. Funkcjonariusze w wieku powyżej pięćdziesięciu lat – O’Donovan, pewien major i trzech kapitanów – musieli podjąć decyzję: zgodzić się na obniżkę poborów i degradację albo przejść na emeryturę. Poprawka obejmowała także głównego śledczego z biura prokuratora okręgowego Delahunta, majora Johna Regana.

Po kilku nerwowych dniach i protestach przedstawicieli służb bezpieczeństwa publicznego, sugerujących mafijną intrygę, gubernator zawetował poprawkę. Ale sygnał poszedł w świat.

ROZDZIAŁ 8

ZABÓJCA Z PRINCE STREET

Około północy, długo po tym, jak agenci śledzący Gennara Angiula w drodze do domu zameldowali, że okna siedziby mafii przy cichej uliczce North Endu są ciemne, z mieszczącej się półtora kilometra dalej, w śródmieściu Bostonu, kwatery głównej wyruszyła ekipa FBI.

Dwunastu agentów spędziło wieczór w dużej, otwartej sali. Siedzieli na biurkach, pili kawę, przerzucali się docinkami. Niektórzy rozmawiali o wywalczonym tego popołudnia zwycięstwie Celticsów nad Los Angeles; to był dobry mecz mimo kiepskiej gry Larry’ego Birda. Inni zachodzili w głowę, dlaczego szef, Larry Sarhatt, wybierał się razem z nimi na misję. Czy to miało oznaczać, że nie wierzy w plan? A może robił po prostu to, co zrobiłby każdy agent z dwudziestoletnim doświadczeniem – angażował się w ważną akcję? Nikt nie umiał na to odpowiedzieć.

W końcu wszyscy zajęli swoje pozycje na North Endzie. John Morris, jako szef Wydziału ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej, wydawał rozkazy przez radio z samochodu zaparkowanego po drugiej stronie niewielkiego wzgórza. Poświęcał dziewięćdziesiąt osiem procent swojego czasu na sprawę Angiula, przez pozostałe dwa procent martwiąc się o relacje „Siwego” Bulgera z biurem i własne stosunki z aroganckim Johnem Connollym.

Spięty i opatulony dla ochrony przed zimnem mroźnej styczniowej nocy Morris siedział na przednim siedzeniu pasażera, odbierając meldunki od agentów rozmieszczonych w samochodach wokół Prince Street. O drugiej w nocy zza wzgórza przyszedł komunikat: „jest czysto”. Morris odwrócił się i wysłał agentów Eda Quinna oraz Deborah Richards, wraz ze ślusarzem FBI, pod numer 98. We trójkę mieli włamać się do małego mieszkania Angiula. Obserwacja wykazała, że wczesny poniedziałkowy ranek to najspokojniejsza pora w gwarnej okolicy pełnej restauracji, piekarni, pizzerii i budynków mieszkalnych. Niedzielne noce nawet chłopcy z miasta spędzali w domach. Czujni zazwyczaj mieszkańcy pięciopiętrowych kamienic przy wąskich uliczkach w końcu poszli spać.

Quinn postawił kołnierz, żeby osłonić się przed wiatrem, i ruszył w dół Snow Hill Street w kierunku Prince Street, prowadząc pod rękę chwiejącą się Richards. Ta trzymała w ręku butelkę szkockiej, przyniesioną przez Quinna z domu – cała trójka miała wyglądać jak imprezowicze, popijający i szukający późnej rozrywki. Spacerem zeszli ze wzgórza, ale znalazłszy się na Prince Street, przyspieszyli kroku i żwawo podeszli do słabo oświetlonych drzwi numer 98. Quinn i Richards, porzuciwszy imprezowy nastrój, stanęli z rękami skrzyżowanymi na kuloodpornych kamizelkach, a trzeci agent przyklęknął, żeby otworzyć zamek. Dwójka innych, uwięzionych w arktycznym mrozie zaparkowanej furgonetki, obserwowała ich z drugiej strony ulicy. Włamywacze weszli do sieni. Zostały im jeszcze jedne drzwi.

Używając radiowego szyfru, Morris rozkazał samochodom FBI odciąć ten odcinek Prince Street. Po przeciwnych stronach kwartału agenci otworzyli maski swoich „popsutych” aut i stanęli przy nich, upewniając się, że nikt tamtędy nie przejedzie, kiedy ich koledzy wedrą się do sanktuarium mafii. Larry Sarhatt stał obok swojego niebieskiego buicka, dopóki nie przyszła wiadomość, że Ed Quinn stoi w przesyconej zapachem czosnku ciemności biura „Jerry’ego” Angiula. Oczom agenta ukazało się powoli całe wnętrze – przemysłowa kuchnia pod ścianą w głębi, stół na środku, tanie winylowe krzesła przed telewizorem pod frontowymi oknami.

Morris rozkazał drugiemu zespołowi wejść do środka. Tym razem obyło się bez spaceru w dół wzgórza z butelką szkockiej. To byli „techniczni” – operacja przeszła w fazę akcji wojskowej. Trzech techników puściło się biegiem, dźwigając ciężkie torby ze sprzętem niczym komandosi zabezpieczający przyczółek. Agenci w osobówkach i furgonetkach zablokowali teraz wszystkie ulice dojazdowe do Prince Street 98. Quinn wpuścił do środka posiłki. Nagle w twierdzy Angiula znalazło się sześć osób. Wszyscy stali nieruchomo przez dziesięć minut, chcąc się upewnić, że nie uruchomili żadnego alarmu i żeby przyzwyczaić wzrok do ciemności.

Potem technicy wyjęli swoje owinięte materiałem latarki i zabrali się do pracy. Potrzebowali trzech godzin, żeby zainstalować dwa mikrofony na bocznej ścianie i podłączyć je do klockowatych baterii ukrytych nad sufitem. Pluskwy miały przekazywać zakodowany sygnał do skanerów odbierających wszystkie rozmowy Angiula na drugim końcu Boston Harbor, w pełnym agentów mieszkaniu w Charlestown. Po kilku problematycznych testach sygnału Ed Quinn połączył się w końcu z agentem Joem Kellym z kuchni „Jerry’ego” Angiula. Taśmy, które miały okazać się zgubą mafiosa, zaczęły się kręcić.

O brzasku wyczerpany Ed Quinn wyszedł z biura przy Prince Street. Ostatnią rzeczą, jaką zrobił, było sprawdzenie, czy sprzątnięto pył z wywierconych dziur. O piątej rano wszedł z powrotem na górę Snow Hill Street i wsiadł ciężko do samochodu Morrisa. Uścisnęli sobie dłonie, ale cieszyli się po cichu – bez krzyków radości, choć szeroko uśmiechnięci. W końcu byli agentami FBI.

John Connolly jr (pokazuje palcem) wspólnie z innym agentem prowadzą Francesca „Frankiego” Angiula do sądu

Cztery godziny później „Frankie” Angiulo, mafijny kierownik dziennej zmiany, którego zadaniem było pilnowanie miejscowych bukmacherów, przyszedł ze swojego położonego nieopodal mieszkania do pracy na Prince Street. Kiedy agenci pracowali w ciemnym biurze, „Frankie” spał trzydzieści metrów od nich, w zapuszczonym mieszkaniu w pustej ruderze, gdzie w grubych sejfach przechowywano pliki gotówki. Jak zawsze o dziewiątej rano rozpoczął dzień, spluwając do zlewu i nastawiając kawę.

Kiedy „Jerry” Angiulo przyjechał do biura o szesnastej – na nocną zmianę, jak od trzydziestu lat – myślał tylko o wyjeździe na Florydę i ucieczce przed długotrwałymi mrozami zimnego stycznia. Ale już wkrótce zła pogoda miała być najmniejszym z jego zmartwień.

* * *

Po ponad roku potajemnego gromadzenia dowodów w podejrzanej dzielnicy nowym wrogiem ścigającego Angiula FBI okazał się panujący przy Prince Street 98 ogłuszający jazgot. Nasłuchujący osiem kilometrów dalej agenci z trudem odcyfrowywali rwaną składnię piątki braci Angiulów oraz ich ludzi, przekrzykujących się nawzajem, i ryczące radio, którego nigdy nie wyłączano, nastawione na program informacyjny.

Niektórzy, jak John Morris, nigdy się do tej kakofonii nie przyzwyczaili. John Connolly nawet nie spróbował; wykręcił się od żmudnego obowiązku słuchania mafijnych rozmów pod pretekstem, że bardziej przyda się na ulicach. Ale pozostali agenci zdołali nauczyć się ogłupiającego argotu Prince Street na tyle, że nadążali za wyrzucanymi niczym z karabinu maszynowego niedokończonymi, pełnymi przekleństw zdaniami, urywkami włoskiego, rynsztokowego slangu i błyskawicznymi zmianami tematu. Pod każdym względem gwiazdorem był dominujący Gennaro. Po pierwsze, zawsze krzyczał i było go wyraźnie słychać przez niecichnące radio. Po drugie, najczęściej mówił z sensem. Był arogancki, zawsze pewny siebie i zimny jak lód, ale dało się zrozumieć, o co mu chodzi. Nie było na przykład wątpliwości co do sensu jego wypowiedzi, kiedy mówił o podwładnych aresztowanych w akcji antyhazardowej:

– Jak się dowiemy, że któryś z ludzi, których wykorzystujemy, będzie za bardzo bruździć, to zajebiemy skurwiela i tyle. Znajdziemy nowego.

Podsłuchy na Prince Street nie przekazywały z reguły nic wartościowego do szesnastej, kiedy to ze swojej rezydencji nad morzem w Nahant, na północ od Bostonu, przybywał „Jerry”. Podjeżdżał swoim czerwono-srebrnym amc pacerem albo błękitnym cadillakiem, wchodził do budynku i panująca tam atmosfera natychmiast się zmieniała. Cichły wszystkie pogaduszki. Angiulo od progu strzelał pytaniami o jedzenie, hazard, pieniądze i morderstwa, traktując swoich poddanych z wyniosłą niecierpliwością sędziego na przeciągającej się rozprawie. O siódmej trzydzieści robił sobie przerwę na kolację, często przyrządzaną przez najmłodszego z braci Angiulów, Mikeya. Poza tym odrywał się od obowiązków tylko na nadawany w publicznej telewizji program „The Wild, Wild World of Animals” [Dziki, dziki świat zwierząt]. Nie przegapił ani jednego odcinka i na bieżąco komentował wspaniałość oraz siłę różnych gadów.

Obroniwszy się przed zarzutem przestępczego spisku w serii rozpraw w sądzie stanowym w latach sześćdziesiątych, Angiulo pozostawał czujny wobec narzędzi i zasięgu działania organów ścigania. I słusznie: pluskwy FBI nagrały, jak z frustracją krzyczał, że „mogą dowalić RICO”. Ale nikt poza nim nie wiedział, o czym mowa. Angiulo martwił się głośno o to, jak łatwo można go było oskarżyć o kierowanie grupą przestępczą. Tylko on jeden dostrzegał to zagrożenie.

Z biegiem lat Angiulo zaczął uważać się za przebieglejszego, niż był w rzeczywistości, miał jednak słuszność co do zagrożenia ze strony RICO. Czytał na głos obojętnym podwładnym artykuły prasowe o pewnym oskarżonym w Massachusetts odwołującym się od wyroku dwudziestu lat więzienia przed Sądem Najwyższym Stanów Zjednoczonych. Pouczał braci o niebezpieczeństwie, jakie groziło im ze strony śledczych federalnych, którym wystarczyło udowodnić, że bracia Angiulo popełnili dwa z trzydziestu dwóch federalnych i stanowych przestępstw w ciągu dziesięciu lat, by oskarżyć ich o działalność zorganizowaną. Uskarżał się, że „jeśli popełnisz jedno z nich w tym roku i następne w ciągu następnych dziesięciu lat, ujebią ci łeb”.

Ale Angiulo, który w liceum pragnął być karnistą, pocieszał się błędnym przekonaniem, że RICO dotyczyło tylko tych, którzy infiltrowali legalnie działające firmy, jak to często robiła mafia w Nowym Jorku. Nieświadomy szczegółów aktu, rozwodził się nad tym, a mikrofony wychwytywały każde jego słowo.

Potem popełnił błąd, który przypieczętował jego los. Podczas rozmowy z Zanninem mimowolnie dał śledczym argumenty do oskarżenia go na podstawie RICO. Recytowana przez nich litania nielegalnych przedsięwzięć tworzyła podwalinę aktu oskarżenia, który sporządzono przeciwko Angiulowi dwa lata później.

– Będziemy argumentować, że prowadzimy nielegalne interesy – powiedział do Zannina.

– Jesteśmy lichwiarzami – odparł Zannino, consigliere rodziny.

– Jesteśmy lichwiarzami – powtórzył Angiulo, zagrzewając się do wyliczanki.

– Tak.

– Jesteśmy, kurwa, bukmacherami!

– Bukmacherami – potwierdził Zannino.

– Sprzedajemy marihuanę!

– Niczego nie infiltrujemy.

– To my, to my, to my, nielegalni. Podpalacze. Robimy wszystko! – zawołał Angiulo.

– Alfonsi, prostytutki – dodał Zannino, sprowadzając dyskusję z powrotem na właściwe tory.

– Prawo nas nie dotyczy – oznajmił Angiulo. A potem dodał pytająco: – Prawda?

Zannino znów sprowadził rozmowę na ziemię.

– Tak będziemy argumentować – powiedział ponuro.

Była to fatalna argumentacja. Później, tej samej nocy, zmęczony Angiulo zmierzył się z okrutną rzeczywistością.

– Prawo napisano z myślą o takich jak my – powiedział ze znużeniem.

* * *

Obserwując swoje kurczące się królestwo, Angiulo zauważył pewien drobiazg. Stevie i „Siwy” nie pojawili się od czasu ostatniej wizyty na Prince Street, kiedy dyskutowali o części swojego długu u mafii. Angiulo irytował się, że nie było ich „już dwa, kurwa, miesiące” – czyli od czasu tajnej misji FBI w listopadzie 1980 roku. Jak w przypadku prawie wszystkich spraw mafii, uznał, że powodem ich nieobecności są pieniądze. Ale to nie było takie proste. Bulger i Flemmi mieli w nosie pieniądze winne komuś, kto dzięki mikrofonom w ścianach biura był już na wylocie. Trzymali się z dala, bo zostali ostrzeżeni przez prowadzących. Wiedzieli, że ich luźna współpraca z Angiulem będzie dyskutowana przy przesłuchiwaniu taśm, ale jeśli nie daliby się nagrać, jak mówią o własnych przestępstwach, wszelkie próby dochodzenia musiałyby się oprzeć na pogłoskach.

Od początku agenci robili, co mogli, by kryć Bulgera i Flemmiego, których występki przewijały się w nagraniach w 1981 roku i później, kiedy zawartość taśm przepisano na potrzeby procesu Angiula. Pod kierownictwem Morrisa wypaczali znaczenie napływających do centrali informacji o hazardzie Bulgera, lichwie i, być może, wynajmowaniu się mafii jako zabójca. Connolly musiał uwijać się jak w ukropie. W nagraniach FBI znalazł się na przykład fragment, w którym Zannino namawiał Angiula, by wykorzystać „Siwego” i Steviego do zabicia pewnego gangstera. Zarejestrowano także jego pochwały pod adresem Winter Hill jako solidnego partnera w pewnych hazardowych i lichwiarskich operacjach. Taśmy ujawniły, że bracia Angiulo rutynowo omawiali to, co chciała udowodnić policja stanowa – zorganizowaną przestępczą działalność opartą na współpracy mafii i Winter Hill. Mafijne przywództwo często dyskutowało, jak najlepiej podzielić terytorium i wpływy z hazardu oraz lichwy. Sam „Jerry” Angiulo podsumował to najlepiej, odnosząc się do milionów dolarów, które wymusili w haraczach dwaj najcenniejsi informatorzy FBI:

– „Siwy” ma cały Boston Południowy, a Stevie cały South End.

Lecz FBI nie tylko zostawiało te królestwa w spokoju, ale wręcz je chroniło. Protekcja biura nie dotyczyła przy tym jedynie stosunkowo łagodnych przestępstw hazardowych. Większość dochodów gangsterzy wymuszali od handlarzy narkotyków i bukmacherów, którzy co miesiąc stawali przed wyborem: zapłacić albo umrzeć.

Zannino wiedział z pierwszej ręki o morderczych wyczynach Steviego po wojnach gangów z lat sześćdziesiątych. Z upodobaniem wspominał, jak Flemmi zamordował Williama Bennetta, lichwiarza z Dorchester, który podpadł mafii. (Willie Bennett był jednym z trzech braci Bennettów zamordowanych z polecenia Zannina wskutek sporów o finanse i terytoria). Krwiożerczy consigliere dokonania Bulgera znał tylko ze słyszenia; wiedział, że „Siwy” woli stosować przemoc wybiórczo i z dystansu.

Potrafił jednak rozpoznać prawdziwy potencjał i natychmiast zasugerował dwóch gangsterów jako rozwiązanie problemu Angela Patrizziego. Tępawy, niskiej rangi mafioso właśnie wyszedł z więzienia, przysięgając zemstę na dwóch żołnierzach mafii, którzy zabili jego brata za opóźnianie spłat pożyczki. Wszyscy wiedzieli o jego pogróżkach, co stawiało przywódców mafii w złym świetle. Postanowili uciszyć Patrizziego. Mafioso był trzydziestoośmioletnim zbiegłym więźniem z ukończoną zaledwie podstawówką, miał problem z alkoholem i narkotykami oraz odłamek kuli w głowie, ale wiedział, co to znaczy, że Zannino zaczął przysyłać do warsztatu, w którym pracował, Freddiego Simone’a, udającego chęć pojednania. Patrizzi ukrył się na „Południaku”. Zannino podsunął Angiulowi rozwiązanie problemu mieszkającego na terenie Bulgera:

– „Siwy” i Stevie go pierdolną.

Ale Angiulo nie chciał zobowiązywać się do wyświadczenia Bulgerowi przysługi, zwłaszcza że „Siwy” był winien mafii dwieście czterdzieści pięć tysięcy dolarów. Podszef, uważający obecny problem za wewnętrzną, rodzinną sprawę, wolał bezpieczniejsze rozwiązanie – wysłanie kilku żołnierzy mafii, żeby zastrzelili głupca rzucającego nieprzemyślane pogróżki. Poza tym nieustannie brał pod uwagę, kto może przeciwko niemu zeznawać, gdyby coś poszło nie tak: Bulger nie był „jednym z nas”, który złapany nic by nie powiedział. Angiulo odrzucił nawet pomysł, by żołnierz Connie Frizzi pojechał z Bulgerem, zidentyfikował Patrizziego, a potem zostawił wolną rękę „Siwemu”.

Connolly sprytnie wyjął całą tę sprawę z kontekstu, twierdząc, że te mafijne dylematy obalały krążącą w środowisku organów ścigania plotkę, jakoby Bulger był wykorzystywany jako zabójca na zlecenie. Zameldował przełożonemu, że z podsłuchu na Prince Street wynikają dwa „bezsprzeczne fakty”: pierwszy uwalniał Bulgera od opinii zabójcy, drugi był wymierzony w policję stanową, wyolbrzymiającą powszechną wiedzę o jego statusie donosiciela. Connolly wręczył dwa biuletyny z Prince Street szefowi, który właśnie przyjechał z Knoxville.

„A. Że informator [Bulger] nie pracuje dla «Jerry’ego» Angiula jako zabójca na zlecenie, jak sądzono.

B. Że hierarchia LCN nie [sic!] uważa informatora za współpracownika FBI, jak twierdził podpułkownik O’Donovan z Policji Stanu Massachusetts”.

Morris, jako szef Wydziału ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej, dołożył do tego własne wnioski, również zniekształcające obraz wynikający z nagrań z Charlestown oraz informacji napływających od innych współpracowników biura. Twierdził, że gang z Winter Hill przestał istnieć. Niedobitki pozostałe po skazaniu Howiego Wintera „nie zasługują na zainteresowanie obecnie ani w przewidywalnej przyszłości”.

Notatka przedłożona przez Connolly’ego Sarhattowi nie wspominała o tym, że Angiulo wolał nasłać na Patrizziego własnych ludzi, ale taśmy FBI wciąż mogły zaszkodzić Bulgerowi, gdyby ktoś uważniej je przesłuchał albo gdyby został odpowiednio pokierowany. To, co Angiulo myślał naprawdę, zostało nagrane wcześniej, kiedy mówił o ludziach, którzy byli gotowi dla niego zabić. Rozmawiając z jednym z żołnierzy o Bulgerze i Flemmim, powiedział: „moglibyśmy ich wykorzystać. Gdybym zadzwonił do nich teraz, zajebaliby każdego, kogo byśmy im kazali”. Connolly nie miał innego wyjścia niż odwracać uwagę potencjalnych zainteresowanych od tych obciążających deklaracji.

Ostatecznie dziewięciu mężczyzn wywlekło Patrizziego, ksywa „Dziura w Głowie” (uważanego za „durnia” przez ludzi pokroju Freddiego Simone’a), z prywatnego klubu. Związali go w łuk, pętając mu nogi do szyi, wsadzili do bagażnika kradzionego samochodu i pozwolili, żeby powoli się udusił. Jego zwłoki znaleziono kilka miesięcy później w kącie parkingu za mało popularnym motelem na północ od Bostonu. Nasłuchujący agenci FBI słyszeli knucie przeciwko Patrizziemu i obawy Zannina, że policja stanowa znajdzie zbiega, zanim uczyni to mafia, ale nie zrobili w tej sprawie praktycznie nic. Prokuratorzy federalni siedem lat później skazali Angiula za morderstwo, ale nie zadano sobie żadnego trudu, by do niego nie dopuścić.

* * *

FBI puszczało także mimo uszu utyskiwania Angiula dotyczące dwustu czterdziestu pięciu tysięcy dolarów długu Bulgera, odziedziczonego w 1978 roku, kiedy „Siwy” przejął gang z Winter Hill. Pieniądze te poszły na lichwę: Winter Hill naliczało sobie pięć procent tygodniowo, ale nie płaciło Angiulowi jego jednego procentu. Bulger twierdził, że dług wynosi sto dziewięćdziesiąt pięć tysięcy dolarów, Angiulo zaś doszedł do przekonania, że nigdy tych pieniędzy nie zobaczy. Ponieważ w jego kontrolowanej żelazną ręką rzeczywistości nie było niczego, co irytowałoby go bardziej niż niespłacone pożyczki, dług mógł oznaczać wojnę. Ale wtedy ulicami spłynęłoby więcej krwi, niż sfrustrowany Angiulo był gotów rozlać.

Oprócz częstych sporów na temat pieniędzy z lichwy podszef i Bulger kłócili się o to, kto kontroluje Richiego Browna, bukmachera z Watertown. Kiedy Howie Winter trafił do więzienia, Bulger zaczął kasować wszystkich bukmacherów, którzy pojawili się na jego terenie. Płać albo umrzesz. Brownowi powiedział, że pozostanie w interesie będzie go kosztować tysiąc dolarów tygodniowo, a jego szef, mafijny bukmacher Charles Tashjian, ma się z nim spotkać. Posłuszny rozkazom Tashijan oznajmił Bulgerowi, że „podlega Prince Street. Pogadaj z «Dannym» Angiulem”.

Obie strony wystosowały ostrzeżenia, konfrontacja była nieunikniona. „Siwy” i Stevie nie mieli innego wyjścia, jak pojechać na spotkanie z „Dannym”, najokrutniejszym z Angiulów, mordercą, który gangsterskie szlify zdobywał na ulicy, w przeciwieństwie do miękkiego, ustępliwego „Jerry’ego”. Bracia nie utrzymywali ze sobą najlepszych stosunków. „Danny” co jakiś czas ścinał się z „Jerrym”, a kiedy byli skłóceni, omijał Prince Street. Operował wtedy z własnego biura za rogiem, na zapleczu Cafe Pompeii.

Bulger i Flemmi wbrew protokołowi, co doprowadziło do szału wyczulonego „Jerry’ego”, złożyli niezapowiedzianą wizytę w biurze „Danny’ego”, pytając o Richiego Browna. W rozmowie, którą „Jerry” zrelacjonował swoim ludziom na Prince Street, „Danny” wyśmiał Bulgera, kiedy ten powiedział, że Winter Hill ma problemy finansowe i potrzebuje pieniędzy Browna.

– Nie mów, że jesteście spłukani – powiedział „Danny” „Siwemu”. – Znam pięćdziesięciu gości, którzy twierdzą, że płacą wam tysiąc miesięcznie... To pięćdziesiąt tysięcy miesięcznie.

Ostatecznie uzgodniono, że Brown będzie się opłacał mafii. Ale finansowa analiza skali wymuszeń Bulgera dokonana przez „Danny’ego” Angiula nijak nie pasowała do skromnej szajki, która według Johna Morrisa nie zasługiwała na zainteresowanie teraz ani w przewidywalnej przyszłości.

Pomimo prężenia muskułów nad granicami półświatka obie strony wiedziały, że ostrożna współpraca Bulgera i mafii to fundament przestępczości zorganizowanej w Bostonie. Pewnej nocy pijany Zannino zbeształ podwładnego, dowiedziawszy się, że ten oszukał Bulgera i Flemmiego na pięćdziesiąt jeden tysięcy dolarów. Jerry Matricia miał załatwić interesy Winter Hill w Las Vegas – postawić pieniądze na kupionego zwycięzcę w jednym z ustawionych przez gang wyścigów, ale przegrał je w kości. Wiele lat później Zannino łajał go za wybryk, który mógł naruszyć wypracowany pokój z Winter Hill. Mogła z tego wyniknąć prawdziwa wojna.

– Jak wyruchasz kogoś z naszych – oznajmił Zannino – to dostaniesz po łbie. Nie wiesz, że Winter Hill to my?

Następnie odesłał Matricię i przedyskutował sprawę ze swoimi dwoma głównymi doradcami, którzy zgodzili się, że Bulger „go stuknie”. Wezwali Matricię z powrotem i zmyli mu głowę, po czym kazali szybko dostarczyć jakieś pieniądze Steviemu. Wystarczy parę setek, ale ma zacząć spłacać dług. Zannino zakończył tyradę ojcowską poradą dotyczącą rzadko rozumianych zalet współpracy.

– To porządni goście – powiedział dygocącemu Matricii. – Tacy, którzy potrafią, kurwa, załatwiać sprawy. Wszystko, o co ich prosiłem. Co się stało? Oni są z nami. Trzymamy się razem. I nie możemy tolerować, kiedy ktoś ich rucha. Jasne?

Ale FBI zignorowało liczne rozmowy o współpracy LCN z Winter Hill. Podsłuchy były wymierzone wyłącznie przeciwko mafiosom i biuro wielu z nich wsadziło do więzienia, w tym wszystkich braci Angiulów i syna „Jerry’ego”, Jasona. Jedyne, co Connolly zrobił po zakończeniu operacji na Prince Street, to powiedział Bulgerowi, że może bezpiecznie wracać do swoich zajęć.

* * *

Mimo ogromnego sukcesu operacji na Prince Street John Morris się pogubił. Choć drogę oświetlał mu blask powodzenia akcji przeciwko Angiulowi, stracił kierunek. Kilka dni po wyłączeniu podsłuchów umówił się na świętowanie z Bulgerem i Flemmim w hotelu Colonnade w Bostonie. Bulger przyniósł dwie butelki wina dla „Vina”. Przez dwie godziny on i Flemmi wypili tylko po kieliszku – Morris dopił resztę.

Znieczulony, nagranie z Prince Street puścił dwóm informatorom. Usłyszeli, jak Angiulo i Zannino rozmawiają o potrzebie rozprawienia się z gadatliwą dziewczyną Nicky’ego Gisa, ponieważ zachowała się nierozsądnie i publicznie rozpowiadała, że jeden z ludzi Angiula pociął pewnego człowieka z North Endu.

Oczywiście John Morris właśnie skończył koordynację operacji podsłuchowej, wymagającej całodobowych, codziennych dyżurów czterdziestu agentów. Przez cztery miesiące codziennie musiał sobie radzić z jakimś kryzysem. Operacja „Bostar” unicestwiła przestępczą rodzinę Angiulów; Morris miał nadzieję, że ten znaczący sukces zapewni mu awans na głównodowodzącego agenta specjalnego w jakimś dużym mieście.

Jednak odnosząc sukcesy, jednocześnie zmierzał ku katastrofie. W pokoju hotelu Colonnade zostawił wyraźne ślady swojego powolnego upadku. Nie dość, że wypił ponad dwie butelki wina, to jeszcze wytoczył się z hotelu, zostawiając w nim ściśle tajne rządowe nagranie, które z taką dumą puścił Bulgerowi i Flemmiemu. Taśmę zabrano dopiero wtedy, kiedy sam Flemmi zorientował się, że została w pokoju, i wrócił po nią.

Choć moment zwrotny nastąpił znacznie wcześniej, chyba nic tak dobitnie jak noc w Colonnade nie ukazywało, że Bulger po mistrzowsku wykorzystał FBI i że biuro dało się bardzo skorumpować. „Siwy” odwiózł pijanego Morrisa do domu własnym samochodem agenta. Flemmi jechał za nimi czarnym chevroletem. Morrisowi i Connolly’emu mogło się kiedyś wydawać, że to oni kontrolują ten układ, ale teraz oni i całe FBI byli tylko pijanymi pasażerami. W Bostonie wybiła północ.

ROZDZIAŁ 9

DOBRE JEDZENIE, DOBRE WINO, BRUDNE PIENIĄDZE

John Connolly i John Morris zostali strażnikami Bulgerowego płomienia w FBI. Dla coraz groźniejszej bostońskiej czwórki – Connolly’ego, Morrisa, Bulgera i Flemmiego – zaczęły się dobre czasy; granice między dobrymi i złymi ludźmi ulegały zatarciu.

Być może od początku były nieostre. Flemmi widział, że Connolly’ego i „Siwego” Bulgera łączy coś wyjątkowego. Z pewnością był to Boston Południowy, być może także zaistniała między nimi relacja ojciec–syn. Ale jemu to nie przeszkadzało; na swój sposób polubił Connolly’ego. Energiczny agent, jak twierdził Flemmi, „miał osobowość”. Bulger i Flemmi poczuli także sympatię do Morrisa, czego Connolly nie omieszkał przekazać szefowi. „Chłopaki pana lubią i zrobią dla pana wszystko” – miał powiedzieć według Morrisa. „Gdyby czegoś pan potrzebował, wystarczy poprosić, a oni to zrobią”.

Powstało towarzystwo wzajemnej adoracji.

Morris ze swej strony zazdrościł Connolly’emu pewności siebie, sposobu bycia i wpływów w mieście. Agent zdawał się wszędzie mieć przyjaciół. Nie cieszył się być może wielką sympatią Sarhatta czy nawet jego następcy, Jamesa Greenleafa, który objął stanowisko w 1982 roku, ale przyjaźnił się z wieloma agentami z Wydziału ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej, a także innymi kierownikami FBI. Nick Gianturco był nim zauroczony.

– Był zdecydowanie najlepszym oficerem prowadzącym, jakiego widziałem w biurze – mówił.

Co ważniejsze, Connolly utrzymywał kontakty z agentami, z którymi pracował wcześniej w Nowym Jorku i którzy od tamtej pory awansowali na wysokie stanowiska w centrali, zwłaszcza w pionie kryminalnym. John Morris dobrze wiedział, że przyjaciele Connolly’ego w Waszyngtonie „mieli wpływ na mnie osobiście i na moją karierę”.

Do tego dochodził Billy Bulger, który po wyborze na przewodniczącego Senatu stanu Massachusetts w 1978 roku stał się najpotężniejszym i budzącym największy strach stanowym politykiem. Connolly nie omieszkał zabrać Morrisa na spotkanie z nim; łatwość, z jaką je zorganizowano, zrobiła wrażenie na Morrisie.

– Znał chyba dużo polityków – mówił.

Connolly, wspominał Morris, lubił przypominać o swoich wpływach. Kiedy czasem rozmawiali o życiu po FBI, Connolly, mając na myśli swoje kontakty, mawiał, że „będzie przed nami dużo możliwości, kiedy odejdziemy z biura”. Jego znajomości w FBI i całym Bostonie były jak lokata w banku.

Morris starannie śledził te sprawy. On też był ambitny i chciał zajść wysoko. Connolly jednak zdawał się jego całkowitym przeciwieństwem. Spięty Morris zazdrościł partnerowi swobody i umiejętności obracania każdego problemu w cudze zmartwienie. Widział w nim kogoś, kto może dużo załatwić, i dlatego uważał, że „było ważne, żeby mnie lubił”.

Dla obu przyszła także pora, by docenić, jak dobrze ustawili się zawodowo. Connolly motał, Morris zacierał ślady i razem obronili się przed analizą przydatności Bulgera i Flemmiego na przełomie lat 1980/1981. Nie dali się Sarhattowi i okazali się geniuszami wykorzystywania luk w przepisach FBI dotyczących informatorów.

* * *

Tymczasem Connolly zewsząd chłonął pozytywną energię.

Agent prowadzący zazwyczaj pracował samotnie, w pewnym odosobnieniu – wszystko po to, aby chronić tożsamość informatora. Dlatego Connolly spotykał się z Flemmim i Bulgerem najczęściej sam na sam – albo w mieszkaniu któregoś z nich, albo, jeśli pogoda sprzyjała, na środku osiedla Old Harbor, gdzie on i Bulger się wychowywali, czyli w Castle Island, forcie z czasów wojny o niepodległość, usytuowanym nad wodą na wschodnim cyplu Bostonu Południowego, albo na plaży Savin Hill.

Ale wszyscy w Wydziale ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej wiedzieli, kto prowadzi legendarnego Bulgera, a Connolly’emu to odpowiadało. Oprócz Morrisa i Gianturca wiedzieli o tym agenci Ed Quinn, Mike Buckley i Jack Cloherty. Wiedza ta wykraczała nawet poza wydział. Connolly zachowywał się, jakby chciał, żeby reszta FBI wiedziała o jego sukcesie. Chwalił się nim.

– Chciałbym, żebyś poznał dwóch facetów – powiedział któregoś dnia w pracy młodemu agentowi Johnowi Newtonowi.

Newton został przysłany do bostońskiego wydziału w 1980 roku. Przydzielono go, jako początkującego, do wydziału sprawdzającego osoby zatrudniane przez instytucje federalne; nie było to bynajmniej zadanie tak prestiżowe, jak praca Connolly’ego w Wydziale ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej. Szukał mieszkania i został skierowany do Connolly’ego, ten zaś pomógł mu je znaleźć w samym Bostonie Południowym. Zaprzyjaźnili się. Connolly dowiedział się, że Newton, zanim został agentem FBI, służył w siłach specjalnych.

– John wydawał się tym zainteresowany – mówił później Newton o swoim nowym kumplu. – Powiedział, że ma dwóch informatorów, Jimmy’ego Bulgera i Steviego Flemmiego, i że to interesujący goście.

Pamiętając o wojskowej przeszłości Flemmiego, Connolly zasugerował, że Newton mógł „mieć z nimi coś wspólnego”.

– Chcesz, żebym cię z nimi poznał? – spytał.

„Czemu nie?” – pomyślał Newton.

Spotkanie miało się odbyć około północy u „Siwego”. Newton pojechał z Connollym, który znał „Południak” jak własną kieszeń. Być może starszy agent opowiadał, jak to dobrze, że FBI ma Bulgera, może nawet odgrywał przed nowym słuchaczem ekscytację tamtego wieczoru przy Wollaston Beach. O takich sprawach, jak zwerbowanie „Siwego”, w FBI krążyły legendy, a Connolly lubił jasno dawać do zrozumienia, że w tej to on odgrywał główną rolę.

Zatrzymał samochód kilka przecznic od budynku, w którym Bulger zamieszkał, kiedy wyprowadził się z domu matki po jej śmierci. Kiedy weszli do środka, przez pierwszą godzinę Newton siedział i się nie odzywał; pozostali rozmawiali o swoich sprawach, głównie o mafii Angiula. Potem, jak wspominał Newton, „przeszliśmy na tematy ogólne”. Mówili o „rzeczach związanych z wojskiem i tak dalej”. Otworzyli wino. Napili się wszyscy, także „Siwy”, co było widomym znakiem, że czuje się zupełnie swobodnie.

Był to zaledwie pierwszy z wielu razy, kiedy Newton pojechał z Connollym na spotkanie z dwoma informatorami. Właśnie tak agent poszerzył swój krąg znajomych.

W tym okresie na dobre wrócił na stare śmieci. W 1980 roku kupił dom przy Thomas Park 48, na zboczu jednego z łagodnych wzniesień „Południaka”; znacznie przewyższające Old Harbor prestiżem wzgórza ledwie dwa wieki wcześniej były omiatanymi wiatrem pastwiskami, z których rozciągał się urzekający widok. Jak w przypadku wszystkich okolicznych ulic, naturalną topografię dawno już przysłoniły rzędy stojących jeden przy drugim dwu- i trzypiętrowych domów krytych bitumicznym gontem. Mieszkała w nich blisko ze sobą związana społeczność irlandzko-amerykańska. Nowy dom agenta stał naprzeciwko szkoły średniej, o którą kilka lat wcześniej toczyły się boje w związku z dowożeniem.

W pracy Connolly’ego dzień zastępowała noc; Bulger przyjeżdżał na sekretne spotkania, kiedy większość Bostonu spała. Czasami nawet Connolly spał na kanapie przy włączonym telewizorze. Zostawiał drzwi otwarte dla Bulgera i Flemmiego; dwaj gangsterzy wchodzili do środka jak do siebie.

Connolly cieszył się z towarzystwa. Niedawno skończył czterdzieści lat i oficjalnie znów został singlem. W styczniu 1982 roku, po czteroletniej separacji, jego żona złożyła pozew rozwodowy, podając jako powód „nieodwracalny rozkład pożycia”. Marianne, dyplomowana pielęgniarka, radziła sobie sama. Dawno już podzielili się majątkiem, a ponieważ nie mieli dzieci, rozwód przeprowadzono rutynowo, bez sprzeciwu żadnej ze stron; kilka miesięcy później stał się faktem. Connolly ruszył w miasto – już wcześniej w biurze znano go jako psa na kobiety. Podobnie jak Bulger i Flemmi wolał młodsze. Wpadła mu w oko dwudziestotrzyletnia Elizabeth L. Moore, stenotypistka z biura. Niedługo potem wyjechali razem na urlop na Cape Cod, gdzie Connolly, spełniając marzenie wielu bostończyków, kupił warte osiemdziesiąt tysięcy dolarów mieszkanie w Brewster.

Morris im zazdrościł. Jego małżeństwo także nieodwracalnie się rozpadło; ciężko było patrzeć na Connolly’ego prowadzającego się otwarcie z młodszą dziewczyną, podczas gdy on mógł jedynie potajemnie widywać się ze swoją – Debbie Noseworthy, sekretarką z FBI, pracującą bezpośrednio przy Morrisie i jego Wydziale ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej. Ich romans był tajemnicą poliszynela, ale Morris źle znosił życie w kłamstwie. A już wkrótce miał nadejść czas oszustw znacznie poważniejszych.

* * *

Choć Morris i Connolly wyszli cało z konfrontacji z Sarhattem, nie chcieli więcej ryzykować. Postanowili zadbać, by nikt więcej nie kwestionował ich powiązań z Bulgerem i Flemmim. Żeby tego dokonać, musieli uciec się do regulaminu biura określającego warunki prowadzenia informatorów. Zawierał on pewną nieścisłość, którą można było wykorzystać. Aby zdobywać informacje, tacy agenci jak Connolly i Morris mieli dogadywać się z gangsterami pokroju Bulgera i Flemmiego. Żeby jednak taka umowa miała szansę zadziałać, gangsterom trzeba było dać trochę swobody.

Pytanie tylko, jak dużo? Jaką skalę przestępczych działań FBI było gotowe tolerować? W teorii żaden układ nie pozostawał wolny od ograniczeń. Agenci prowadzący oraz ich przełożeni mieli monitorować i oceniać swoich informatorów. Wszystko opierało się na wyważeniu dwóch kwestii: wartości dostarczanych informacji oraz ryzyka przestępczej działalności kontaktu. Cała sztuka polegała na manipulowaniu stronami tego równania, a w FBI nikt nie miał ku temu lepszych możliwości niż agent prowadzący i jego bezpośredni przełożony.

Connolly i Morris mieli wszystko pod kontrolą. Dbając o swój układ, zaczęli produkować dokumentację, która bagatelizowała mroczną stronę działalności Bulgera i Flemmiego, jednocześnie dodając wagi dostarczanym przez nich informacjom. Connolly był kronikarzem „Siwego”, a Morris podpisywał wszystko, co tamci dwaj zaraportowali. Razem mieli ogromny wpływ na przełożonych i zabezpieczyli się przed wszelkimi ewentualnościami. Irlandczycy z Bostonu Południowego od dawna słynęli jako świetni gawędziarze; w narracji akt Bulgera John Connolly dawał popis swojej fantazji. John Morris także spisywał się niezgorzej.

* * *

Najbardziej prymitywną techniką było kłamstwo w żywe oczy.

Pod koniec lat siedemdziesiątych, kiedy zależność FBI od Flemmiego i Bulgera okrzepła, Morris wykazał się talentem do poprawiania wewnętrznych raportów dotyczących udziału Bulgera w aferze z ustawianiem wyścigów. Pisał, że kontakty z „Siwym” ustały, podczas gdy w rzeczywistości Connolly spotykał się z nim regularnie. Morris kłamał także w raportach składanych Sarhattowi podczas wewnętrznego dochodzenia w sprawie przecieku, który pokrzyżował szyki policji stanowej podsłuchującej warsztat przy Lancaster Street. Connolly, zmuszany do tego przez pewne zasady działania FBI, składał raporty, które, jak przyznał później Morris, były fałszywe. W pewnym przypadku Connolly opisał spotkanie, które on i Morris rzekomo odbyli z Bulgerem i Flemmim, aby zaprezentować im warunki i ostrzeżenia, jakie agenci byli zobowiązani przedstawiać swoim informatorom. Raport dokumentujący tak zwaną doroczną kontrolę był opatrzony datą i godziną, ale Morris później przyznał, że „nie sądzi, by takie spotkanie się odbyło”.

Bardziej wyszukane sztuczki mające zbagatelizować przestępstwa Bulgera nie tylko stawiały go w korzystniejszym świetle, ale – co ważniejsze – pozwalały także obejść wytyczne biura wymagające skrupulatnej oceny wszelkiej nieautoryzowanej działalności przestępczej. Jeśli skargę albo donos na cennego informatora można było przedstawić jako zbyt mętne czy niewiarygodne, to FBI nie miałoby solidnych podstaw do jakiegokolwiek działania. Morris i Connolly mogli w ten sposób dalej teoretycznie przestrzegać wytycznych – zapewniać przełożonych, że jeśli tylko dostaną jakieś twarde, konkretne informacje przeciwko Bulgerowi, bez wątpienia wypełnią swój obowiązek i je sprawdzą.

Jednak nie wiedzieć czemu każdy docierający do nich cynk okazywał się nic niewart. Connolly zapoczątkował ten trend już dawno, najpierw odpierając zarzuty właścicieli automatów z napojami i przekąskami, którzy skarżyli się FBI, że Bulger i Flemmi ich szantażują, oraz później, gdy sprawa wymuszenia Francisa Greena spełzła na niczym.

Na początku lat osiemdziesiątych Connolly i Morris stanęli przed nowym wyzwaniem: co robić z informacjami o rozrastającym się przestępczym imperium Bulgera i Flemmiego, zbieranymi przez innych agentów FBI od własnych informatorów. Jak powiedział jeden z nich, obaj gangsterzy przejmowali zakłady hazardowe w miejscowościach dookoła Bostonu. Na początku 1981 roku inny informator doniósł, że „James Bulger, ksywa «Siwy», to znany rabuś banków i próbuje finansować zrabowanymi pieniędzmi swoją działalność hazardową”.

Z najbardziej soczystych donosów wyłaniała się zupełna nowość: na biurko Morrisa po raz pierwszy trafiła informacja, że Bulger zaczął działać w kokainie, dochodowym narkotyku, który na początku lat osiemdziesiątych przeżywał szczyt popularności. Boston Południowy, jak się okazało, niczym nie różnił się od innych części miasta: narkotyki płynęły Broadwayem jak fala tsunami, pomimo legendarnej reputacji Bulgera jako obrońcy dzielnicy. Chociaż „Siwy” wciąż kreował się na wroga narkotyków, dzieciaki dające sobie w żyłę i wciągające proszek nosem w zaułkach osiedli wiedziały swoje. Nigdy nie robiły z nim interesów i rzadko, o ile w ogóle, go widywały, ale wszystkie wiedziały, że bez jego błogosławieństwa nie byłoby towaru. Bulger płynął na kokainowej fali.

W lutym 1981 roku pewien informator powiedział jednemu z agentów Morrisa, że Brian Halloran, miejscowy bostoński zbir, „handluje kokainą z «Siwym» Bulgerem i Steviem Flemmim”. Hallorana kojarzono z Bulgerem i Flemmim od lat, zwłaszcza z tym drugim. Jeździł z nim kiedyś i często robił za zwiadowcę sprawdzającego zawczasu klub czy inne miejsce spotkania, podobnie jak potem Nicky Femia. Miesiąc później inny informator doniósł jednemu z ludzi Morrisa, że „Brian Halloran zajmuje się dystrybucją kokainy dla «Siwego» Bulgera i Steviego Flemmiego. Inne osoby związane z Halloranem to między innymi Nick Femia, odpowiedzialny jak dotąd za ściągnięcie haraczu z trzydziestu dilerów. Na ulicach rozeszła się wieść, że każdy, kto diluje kokainą, ma «odpalać działkę Bulgerowi i Flemmiemu» albo wypadnie z interesu”.

W czerwcu 1982 roku kolejny informator powiedział FBI, że jakiś gangster z Bostonu Południowego kieruje nielegalnymi pożyczkami i handlem narkotykami z jednego z barów. „Podobno wyciąga pięć tysięcy dolarów tygodniowo z narkotyków i płaci «Siwemu» Bulgerowi spory procent za prawo do swojej działalności”.

Kiedy te raporty trafiały na biurko Morrisa, ten przeglądał je, podpisywał i chował do kartoteki. Obciążające raporty FBI zazwyczaj indeksowano po nazwisku celu, by inni agenci mogli je znaleźć w aktach. Ale Morris sabotował tę procedurę, niewłaściwie je indeksując, przez co wszelkie materiały obciążające były trudno – o ile w ogóle – dostępne. Nic więc w ich sprawie nie robiono. Policja stanowa widziała, że Bulger współpracuje z największymi dilerami, informatorzy FBI donosili o tym samym, ale Morris się nie przejmował. Ani razu nie zbadał sprawy ani nie rozpoczął żadnych działań.

Czego oczy nie widzą, tego sercu nie żal.

Podczas gdy Morris kierował przepływem dokumentów na poziomie kierowniczym, Connolly zajął się lukrowaniem teczki Bulgera. Po rajdzie na magazyn narkotyków w Bostonie Południowym w 1983 roku napisał raport, w którym stwierdził, że gangster był „wzburzony” faktem, iż dilerzy „przechowywali trawkę w jego mieście”. W innych dokumentach zawsze opisywał go jako nieprzejednanego wroga narkotyków, umacniając legendę, którą „Siwy” sam wokół siebie budował.

W naturalny sposób Connolly stał się lokalnym ekspertem od Bulgera i Flemmiego. Jeśli jakiś agent miał pytanie dotyczące osobistej historii „Siwego”, wysyłano go do Connolly’ego, a wysyłającym najczęściej był John Morris. Pozycja „Siwego” w półświatku? Spytaj Connolly’ego. „Siwy” i narkotyki? Spytaj Connolly’ego.

* * *

Wiele dokumentów FBI dotyczących Bulgera zostało całkowicie zmyślonych, a Connolly doszedł w tym do mistrzostwa. Raz za razem obracał otrzymane od „Siwego” informacyjne błoto w połyskujący kruszec.

Na przykład w pewnym raporcie dla Sarhatta wspomniał o pomocy, jaką FBI otrzymało od Bulgera w związku z napadem na bank Depositors Trust w Medford, stan Massachusetts, w weekend Memorial Day w 1980 roku. Connolly nazwał Bulgera „pierwszym źródłem”, które podało nazwiska rabusiów. Nie była to jednak prawda. Już następnego dnia po napadzie ludzie dzwoniący na policję i inni informatorzy wskazywali podejrzanych.

– Będę z państwem szczery, nie dowiedziałem się tego od „Siwego” Bulgera – powiedział Jake Keating, komendant policji Medford, o pierwszych tropach w sprawie.

Postawienie bandytów przed sądem zajęło kilka lat, ale ich tożsamość, jak powiedział Keating, była „powszechnie znana”.

Connolly przypisał Bulgerowi także przełom w sprawie pewnego morderstwa. W raportcie pisał, że dopóki „Siwy” nie wyciągnął pomocnej dłoni, FBI nie miało „żadnych konkretnych tropów” w sprawie zabójstwa Josepha Barbozy Barona, płatnego zabójcy, który został cennym rządowym świadkiem. Baron został zastrzelony w San Francisco. W swoim raporcie Connolly twierdził, że trzy miesiące po morderstwie Bulger powiedział mu, kto dał zlecenie na Barona – gangster nazwiskiem Jimmy Chalmas. W rzeczywistości o udziale Chalmasa w tej sprawie wiedzieli wtedy już wszyscy – od początku był głównym podejrzanym. Baron został zastrzelony pod jego mieszkaniem. Detektywi z wydziału zabójstw przesłuchali Chalmasa tego samego wieczoru. Rozmowa Bulgera z Connollym być może ostatecznie skłoniła FBI do podjęcia zdecydowanych kroków, ale Chalmas był mocno podejrzany już od chwili śmierci Barona. Connolly nie wspomniał o tym ani słowem w raportach składanych Sarhattowi. Przeprowadzając wewnętrzną ocenę współpracy z Bulgerem, Sarhatt miał nie usłyszeć prawdziwej wersji tej historii. Teoretycznie powinien całkowicie polegać na prawdomówności i solidności swojego agenta terenowego. Tymczasem usłyszał wersję Connolly’ego, korzystną dla Bulgera.

Connolly umiał także manipulować ludźmi. Powiedział Sarhattowi, że Bulger uratował życie dwóm agentom FBI, którzy pracowali pod przykryciem w dwóch odrębnych sprawach pod koniec lat siedemdziesiątych. Było to chyba jego najbardziej intrygujące twierdzenie, także dlatego, że nie miał na jego poparcie żadnych raportów. Przez wszystkie lata, które przepracował jako oficer prowadzący Bulgera, Connolly złożył setki raportów, nazywanych „wstawkami 209”, dokumentujących nowe informacje od „Siwego”. Były wśród nich przydatne materiały, jak doniesienia o istotnych spotkaniach szefów mafii, ale i absurdalne, jak opis ostatniego napadu szału „Larry’ego” Zannina. Chociaż jednak w tym wypadku chodziło rzekomo o życie dwóch agentów, w archiwum nie było – co dziwne, a wręcz podejrzane – żadnych meldunków Connolly’ego z tego okresu, które dotyczyłyby pomocy Bulgera. Tłumacząc te braki, Connolly upierał się później, że nie miał powodu pisać raportów, choć Morris przyznał, że dokumentacja takiej współpracy była standardową procedurą FBI.

Jednym z dwóch przypadków rzekomego uratowania życia agentowi była dawna sprawa kradzionych ciężarówek, operacja „Homar”. W raporcie złożonym Sarhattowi Connolly odświeżył przesadzone twierdzenia, jakoby w 1978 roku cynk od Bulgera pozwolił FBI „podjąć kroki w celu zapewnienia bezpieczeństwa agentowi specjalnemu Nicholasowi D. Gianturcowi”. W kolejnym przypomniał Sarhattowi o tamtej sprawie i dodał, że Bulger dostarczył te informacje „z poważnym narażeniem” własnego życia.

Z czasem ubarwiał tę historię coraz bardziej.

„Uratowali życie mojemu przyjacielowi” – lubił mawiać.

Connolly mógł liczyć także na Gianturca – w pewnym zakresie. Gianturco powiedział, że Connolly zadzwonił i go przekonał, by nie spotykać się ze złodziejami.

– Powiedział, że mnie zabiją. – Kiedy jednak przyciśnięto go, czy istotnie uważał, że Bulger i Flemmi uratowali mu życie, Gianturco się wykręcał. – Byłem zadowolony, że panowie Bulger i Flemmi tak jakby o mnie dbają.

Nie chciał przyznać wprost, że Bulger uratował mu życie. Flemmi z kolei podkopał stanowisko Connolly’ego, określając później przekazane przez „Siwego” informacje jako „przypadkowy cynk” o ewentualnym pobiciu, a nie planowanym morderstwie.

Co równie ważne, policyjne kierownictwo operacji „Homar” twierdziło, że nie przypomina sobie żadnych konkretnych gróźb pod adresem Gianturca. Jak powiedzieli, spisek w celu pozbawienia życia agenta FBI to nie jest coś, o czym jakikolwiek funkcjonariusz policji może zapomnieć. Wszelkie wzmianki o planowanym zabójstwie uruchomiłyby wewnętrzne alarmy i zostałyby udokumentowane w chwili zdarzenia, a nie tylko w raporcie Connolly’ego dwa lata później. Gdyby cokolwiek takiego, o czym mówił Connolly, zdarzyło się istotnie, powiedział funkcjonariusz Bob Long, który nadzorował także operację „Homar”, „nie sposób uwierzyć, że nie powiadomiłby on bezpośrednich przełożonych Gianturca, odpowiedzialnych za jego bezpieczeństwo”.

„Gdybyście mieli państwo informacje, że ktoś planuje zabić agenta FBI, czy nie chcielibyście śledzić ruchów podejrzanego? Bo skoro nie udało mu się teraz, to mogło się udać jutro, a przecież by nie zrezygnował”. Śledczy nigdy nie monitorowali złodziei ciężarówek jako potencjalnych zabójców.

Reputacja i działania Connolly’ego ratowały Bulgera przed zbytnią dociekliwością biura; raporty i inne dokumenty zebrane przez Connolly’ego i Morrisa niczym powłoka twardego lakieru utrwaliły nieskazitelny obraz „Siwego” i Flemmiego w oczach FBI. Morris dużo rozmyślał o kłamstwach i oszustwach – w swoim gabinecie trzymał egzemplarz Lying: Moral Choice in Public and Private Life [Kłamstwo. Moralny wybór w życiu publicznym i prywatnym]. Natknął się na tę książkę, autorstwa Sisseli Bok, podczas zajęć z etyki na Uniwersytecie Northeastern. Była ambitna i napisana z filozoficznym zacięciem, nie można było jej nazwać podręcznikiem do nauki kłamstwa, ale mimo to przykuła jego uwagę. Trzymał ją zawsze pod ręką, zaznaczał i podkreślał interesujące akapity. Nadzorując Connolly’ego oraz wypaczając razem z nim prawdę o Bulgerze i Flemmim, Morris kartkował książkę z rozdziałami zatytułowanymi Kłamstwo w sytuacji kryzysowej, Kłamstwo jako narzędzie ochrony współpracowników i klientów oraz Usprawiedliwienie kłamstwa.

* * *

Ale początek lat osiemdziesiątych nie był jedynie okresem wytężonej produkcji papierów. Oprócz poprawiania dokumentów FBI agenci prowadzili także intensywne życie towarzyskie. Inauguracyjna kolacja u Morrisa w Lexington w 1979 roku, mająca uczcić wybrnięcie z trudnej sytuacji w sprawie oskarżenia o ustawianie wyścigów, przełamała lody. Po niej nastąpiły kolejne. Urządzał je także Gianturco w swoim podmiejskim domu w Peabody, na północ od Bostonu. Nie próżnował też Flemmi, który namawiał matkę, by przygotowywała włoskie potrawy dla Bulgera, Morrisa, Connolly’ego, Gianturca i innych agentów. Pierwsze z jego przyjęć odbyło się w domu jego rodziców na Mattapanie, ale na początku lat osiemdziesiątych państwo Flemmi przeprowadzili się do Bostonu Południowego i zostali sąsiadami samego Billy’ego Bulgera (mieszkali naprzeciwko). Flemmi zaczął organizować spotkania niemal w ogródku najpotężniejszego polityka w Massachusetts. Razem z Bulgerem zorganizowali nawet na posesji matki skład broni. W szopie na podwórzu, w której większość ludzi trzymałaby kosiarkę do trawy, gangsterzy zgromadzili mały arsenał. Składowali tam pistolety, karabiny, broń automatyczną, strzelby, amunicję wszelkich rodzajów i kalibrów, a nawet materiały wybuchowe – wszystko to w skrytce za ścianką działową.

Przy drinkach i kolacjach rozróżnianie spraw służbowych i osobistych przychodziło im wszystkim coraz trudniej. John Connolly zazwyczaj sprawował funkcję mistrza ceremonii, ustalał porę, miejsce i listę gości.

– Nigdy nie zorganizowałem żadnego spotkania – mówił Morris, choć często był ich gospodarzem. – Nie wiedziałem, jak się z którymkolwiek z nich skontaktować.

Agent bardzo się starał – przekonawszy Morrisa i Gianturca, by wpuścili gangsterów w swoje progi, naciskał ich, aby stosownie się zachowywali. Nie chciał, jak wspominał Morris, by FBI traktowało „Siwego” Bulgera i Steviego Flemmiego jak pospolitych kapusiów. Mieli być traktowani z „odpowiednim szacunkiem”, na który zasługiwali.

Choć FBI jednoznacznie zabraniało spoufalania się z informatorami, Connolly zaproponował – a Morris bez oporów zaakceptował – wyjaśnienie, dlaczego te zasady ich nie obowiązywały. Bulger i Flemmi, mówił Morris, „byli bardzo, bardzo, bardzo słynni w przestępczym świecie i nie było dużego wyboru miejsc, w których moglibyśmy się z nimi bezpiecznie spotykać; Connolly nie chciał umawiać się w typowych lokalizacjach, hotelach i tym podobnych. Zależało mu na stworzeniu luźniejszej atmosfery, bardziej towarzyskiej i przyjemnej, a tu nie było wielu wyborów. Dlatego zgodziłem się zaprosić ich na kolację”.

Istotnie, Bulger i Flemmi byli śledzeni – na przykład przez policję stanową. Wiele lat później śledczy z innych agencji policyjnych dostrzegli ironię tego, że gangsterzy gubili policyjne ogony, znajdując bezpieczne schronienie i ciepły posiłek w domach agentów FBI.

Kolacje te odbywały się nieoficjalnie – agenci nigdy nie wspominali o nich w raportach. Przy dobrym jedzeniu i drogim winie spiskowcy zaczęli już wspominać z rozrzewnieniem stare, dobre czasy. Rozmawiali, mówił Flemmi, o „dawnych sprawach, takich jak afera wyścigowa”. Rozmowy toczyły się przyjaźnie i często przewijały się w nich, wspominał Morris, „bardzo dziwne tematy”. Jeśli Connolly’ego można było nazwać mistrzem ceremonii, to Bulger sprawował funkcję przewodniczącego: „opowiadał o życiu w Alcatraz, o życiu w ogóle – jak to jest być uciekinierem przed prawem, o sprawach rodzinnych, o ludziach jako takich”. Zabawiał innych opowieściami o tym, jak w latach pięćdziesiątych brał w więzieniu LSD. Flemmi opowiadał:

– Był w Alcatraz, kiedy je zamykali. Potem trafił do Leavenworth i brał udział w programie CIA. Program nazywał się Ultra. Zgłosił się na ochotnika, program dotyczył LSD, i uczestniczył w nim przez półtora roku. Wybrano go jako jednego z nielicznych, bo był... miał bardzo wysokie IQ.

Flemmi także raczył innych opowieściami, na przykład o swoim pobycie w Kanadzie jako zbieg, ale głównym bohaterem bez wątpienia był Bulger.

– Jim Bulger lubi i umie mówić. Każdy, kto go zna, może to potwierdzić – mówił Flemmi.

Choć Connolly często spotykał się wyłącznie z Bulgerem i Flemmim – setki razy – kolacje u agentów FBI stały się tradycją. Agenci i gangsterzy starannie przygotowywali się do tych odbywanych dwa razy do roku spotkań. Kiedyś, przed wizytą u Bulgera w Bostonie Południowym przy piwie, Connolly i Morris zaparkowali samochód kilka przecznic dalej.

– Connolly znał dobrze zaułki i boczne uliczki – mówił Morris. On sam gubił się na Bostonie Południowym. – Nie miałem pojęcia, gdzie jestem. Szliśmy bocznymi uliczkami i weszliśmy do Bulgera tylnym wejściem.

Obaj agenci założyli kapelusze, chcąc w ten najprostszy sposób ukryć twarze. Bulger przywitał ich i poczęstował piwem St. Pauli Girl, a Morris zaczął przeglądać egzemplarze „Soldier of Fortune”, które „Siwy” kolekcjonował.

Przyjmując gości w podmiejskim Lexington, Morris nie przejmował się tak bardzo bezpieczeństwem ani samopoczuciem sąsiadów.

– Moi sąsiedzi nie mieli pojęcia, kim są Bulger i Flemmi – mówił.

Mimo to nie zaniedbywano pewnych środków ostrożności.

– Przyjeżdżali po zmroku. Czasami wjeżdżali samochodem do garażu. Zawsze mieli nakrycia głowy – dodawał.

Obiekcje miała za to żona Morrisa, Rebecca. Nie podobało jej się, że gośćmi w jej domu są dwaj mordercy. Małżeństwo Morrisów i bez tego przechodziło ciężki okres – kłócili się. Przez wszystkie lata pracy w FBI Morris nie robił niczego podobnego. Czasami przynosił może pracę do domu, ale nigdy nie sprowadzał do niego gangsterów. Bulger i Flemmi wiedzieli teraz, gdzie mieszka, znali jego rodzinę, mogli dojść do wniosku, że Morris przyjmuje także innych informatorów, i chcąc odkryć ich tożsamość, mogli zacząć go obserwować. Dla Rebeki Morris cały ten układ był zwyczajnym szaleństwem. Ale John Morris postawił na swoim, przekonując żonę, że to konieczne posunięcie i że Bulger i Flemmi są bardzo wyjątkowi. Przyznawał, że to „źli ludzie”, ale spotkania z nimi przy kolacji były „koniecznie, by wzbudzić ich zaufanie”.

Świadczyło to o coraz większym wpływie, jaki Bulger i Flemmi mieli na agentów. Morris nie był zaskoczony, że jego żona nie rozumie wartości paktu, jaki on i Connolly zawarli z gangsterami. W końcu nie doceniała także coraz większej zażyłości wewnątrz grupy, która od wspólnych kolacji przeszła do obdarowywania się prezentami. Na początku lat osiemdziesiątych agenci i informatorzy zaczęli wręczać sobie nawzajem podarunki – w święta, w wyjątkowe okazje, ale też z odruchu serca. Rebecca, uważał najpewniej John, po prostu nie widziała tego, co oczywiste.

* * *

Connolly koordynował wręczanie podarków, przekazywał je agentom od gangsterów i odwrotnie. Gianturco dostał czarną skórzaną teczkę, kryształową statuetkę i butelkę koniaku. Podczas drugiej wizyty na kolacji, wspominał, „Bulger przywiózł kieliszki do wina. Miałem w domu takie po dolarze dwadzieścia pięć ze Stop & Shop. Następnym razem przywiózł lepsze. Zazwyczaj pojawiając się na kolacji, pan Bulger przywoził butelkę wina albo szampana”.

Gianturco z przyjemnością się odwzajemniał. Podczas wycieczki do San Francisco zobaczył na sklepowej wystawie klamrę do paska z grawerunkiem Alcatraz i pomyślał o „Siwym” Bulgerze. Kupił ją i dał Connolly’emu, by ten wręczył ją „Siwemu”. Bulgerowi prezent się spodobał, zaczął nosić klamrę. Connolly i Bulger także obdarowywali się książkami i winem; „Siwy” wręczył raz swojemu oficerowi prowadzącemu grawerowany nóż myśliwski.

– Od Nicka Gianturca dostałem bluzę dresową – wspominał Flemmi. – Od Johna Connolly’ego książkę.

Morris, mówił, dał mu raz obraz przedstawiający koreański pejzaż, autorstwa koreańskiego malarza. „To był ładny obrazek”. Morris powiedział:

– Kupiłem go, kiedy byłem w wojsku. Służyłem w Korei, on też, więc mu go dałem.

Bulger zauważył, że Morris nie ma w domu kubełka na lód do chłodzenia wina, więc sprawił mu niespodziankę i wręczył w prezencie srebrne wiaderko. Drogi prezent rozwścieczył żonę Morrisa i spowodował kolejną małżeńską scysję. Rebece nie podobała się hojność Bulgera i kazała mężowi odmówić przyjęcia podarunku. Morris jednak go przyjął, znów argumentując, że musi zaskarbić sobie zaufanie „Siwego”. Rebecca Morris zabroniła używania kubełka w swoim domu i Morris ostatecznie po cichu go wyrzucił, nie mówiąc nic Bulgerowi.

Bulger i Flemmi wciąż częstowali go drogimi winami – francuskim bordo po dwadzieścia pięć lub trzydzieści dolarów za butelkę.

– Nie pamiętam, żebym kiedyś wyraził szczególne zainteresowanie winem – mówił Morris. – To chyba wyszło samo z siebie, kiedy przywieźli pierwszy raz. O ile pamiętam, rozmowa zeszła wtedy na moje upodobanie do wina.

Pewnego razu dwaj przestępczy bossowie zaaranżowali dostawę dla Morrisa do wydziału FBI w bostońskim Government Center.

– Dał mi je Connolly – wspominał Morris. – Powiedział, że ma dla mnie coś od tych dwóch. – Polecił przełożonemu iść do swojego samochodu na podziemnym parkingu. – Zjechałem na parking, poszedłem do jego samochodu, otworzyłem bagażnik i zobaczyłem skrzynkę wina.

Można było odnieść wrażenie, że gangsterzy sondują słabość Morrisa. W hotelu Colonnade pokazał, że nie potrafi nad sobą zapanować. Flemmi zachował sobie nawet na pamiątkę nagrania, które Morris wtedy zostawił. A choć Morris dobrze wiedział, że rosnąca zażyłość i wzajemne prezenty są zupełnie niewłaściwe, nie potrafił z tym zerwać. Był jak uzależniony od dziwacznego związku z Bulgerem i Flemmim. Przy odrobinie alkoholu dogadywali się jeszcze lepiej. Morris polubił dwóch gangsterów. Lubił Connolly’ego. Łączył ich wszystkich ważny sekret.

Na początku czerwca 1982 roku Morris wyjechał na dwutygodniowe szkolenie do Glynco w stanie Georgia, gdzie mieściło się Centrum Szkoleniowe Federalnych Służb Wymiaru Sprawiedliwości. Sarhatt zgodził się na ten wyjazd, podobnie jak zastępca szefa bostońskiego oddziału, Bob Fitzpatrick. Morris dostał się do programu o nazwie „Narkotykowe Szkolenie Specjalizacyjne”. Choć istniała już agencja federalna wyspecjalizowana w walce z handlarzami narkotyków, Drug Enforcement Administration (DEA), na początku lat osiemdziesiątych FBI starało się poprawić swoje możliwości także w tej dziedzinie. Morris natychmiast zatęsknił za swoją dziewczyną Debbie Noseworthy i po przyjeździe na miejsce wpadł na pewien pomysł.

– Zadzwoniłem do Connolly’ego – powiedział. Przypomniał agentowi o propozycji Bulgera i Flemmiego: gdyby kiedykolwiek czegoś potrzebował, wystarczy, że da znać. – Zapytałem go więc: „Myślisz, że mogliby załatwić bilet lotniczy?”.

– Jasne – odparł.

John Connolly odebrał telefon od Morrisa w biurze Wydziału ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej. Debbie siedziała niedaleko, za biurkiem pod gabinetem Morrisa. Mogła tylko zgadywać, o czym Connolly rozmawia z jej chłopakiem. Connolly odłożył słuchawkę i odszedł. Jakiś czas później wrócił i wręczył sekretarce kopertę.

– Powiedział, że to od Johna – wspominała. – Spytałam, co to takiego, a on powiedział: „Sama zobacz”.

Debbie otworzyła nieopisaną, białą kopertę i znalazła w środku tysiąc dolarów w gotówce. Zdziwiła się, spytała, skąd ta suma. Connolly przedstawił jej historyjkę, którą wymyślił z Morrisem – że jej chłopak oszczędzał pieniądze i trzymał je w biurku właśnie na taką okazję. Powiedział, że Morris chce, żeby za te pieniądze przyleciała do niego do Georgii.

Debbie nie widziała, żeby Connolly wchodził do gabinetu Morrisa i grzebał w jego biurku. Sama wiele razy przeszukiwała jego szuflady i nigdy nie widziała pieniędzy. Nie zamierzała jednak zaglądać w zęby darowanemu koniowi. Była wniebowzięta. Connolly, jak wspominała, powiedział jej:

– Fajnie, że możesz lecieć, co?

Debbie pospiesznie załatwiła sobie kilka dni urlopu. Wybiegła z biura, kupiła bilet i złapała lot z lotniska Logan Airport. Dzięki Connolly’emu i Bulgerowi zakochana para już wkrótce mogła romansować w Georgii.

* * *

Pół roku po tym, jak Morris po raz pierwszy upomniał się o zapłatę, na stanowisku nadzorcy wydziału zastąpił go Jim Ring. Morris został mianowany koordynatorem nowej grupy specjalnej do walki z narkotykami. Był początek 1983 roku i agent czuł się nieco wypalony. Oficjalny powód tego wypalenia był rzeczywisty i zrozumiały. Morris dowodził oddziałem agentów podczas spektakularnej, ale wyczerpującej operacji zakładania podsłuchu w kwaterze głównej bostońskiej mafii. Śledztwo trafiło teraz w ręce Eda Quinna, który kierował grupą przesłuchującą i przepisującą nagrania z taśm. Dowody przeciwko Gennarowi Angiulowi i jego braciom były przytłaczające, a wszystkie opierały się na własnych słowach mafiosów. Ale wypalenie Morrisa miało także przyczyny prywatne – doszczętnie się skompromitował.

Nie ulegało wątpliwości, że wziął o jeden prezent za dużo.

Licząc jego i Connolly’ego, Bulger i Flemmi mieli dwóch agentów w garści. Morris próbował ostrzec swojego następcę, Jima Ringa, przed Bulgerem. Oczywiście nie wspomniał o pieniądzach. Rozmawiał z Ringiem w żargonie FBI, sugerując nowemu nadzorcy, że być może Bulger i Flemmi „wyczerpali swoją przydatność” i powinni zostać skreśleni z listy informatorów. Żywił płonne nadzieje, że Ring po nim posprząta. Ring mówił później, że nie przypomina sobie, by Morris kiedykolwiek radził mu zamknąć teczkę Bulgera. W biurze postrzegano ich raczej jako rywali niż przyjaciół. Ring bardzo chciał wyrobić sobie własną reputację zamiast odgrywać tylko rolę stróża resztek przejętych po sprawie Angiulów.

Connolly natychmiast zaprosił go na spotkanie z Bulgerem i Flemmim – pragnąc rozpocząć nowy rozdział gładkiej współpracy. Przedstawił ich sobie u siebie w mieszkaniu, ale gangsterzy przekonali się, że Ring nie był miękki i ustępliwy jak Morris.

– Przy Johnie Morrisie czułem się swobodnie, ale Jim Ring był zupełnie innym człowiekiem – mówił potem Flemmi. – Wydawał się przykładać większą wagę do szczegółów i nie sprawiał wrażenia kogoś, kto chciałby się bliżej poznać na stopie, być może, towarzyskiej.

Wkrótce Ring dołączył jednak do towarzystwa wzajemnej adoracji; w pamięci wszystkich zapisał się zwłaszcza wieczór w domu matki Flemmiego. Billy Bulger, przewodniczący Senatu, przyszedł do kuchni Flemmich ze swojego domu naprzeciwko. Zaskoczony agent FBI zrobił wielkie oczy, kiedy Billy wszedł i dał „Siwemu” do obejrzenia kilka rodzinnych zdjęć. (Billy zaprzeczał później, jakoby taka sytuacja się zdarzyła, ale Ring zeznał to pod przysięgą).

Żaden nowy nadzorca czy agent nie mógł jednak zastąpić tego, co dawał grupie John Morris. Nie był już szefem Connolly’ego ani Wydziału ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej, ale Connolly, Bulger i Flemmi nie zamierzali zrywać z nim kontaktów. Mieli Morrisa w garści, i to za niewielką cenę – bilet lotniczy na potajemną schadzkę. Morris wkrótce to wyczuł. Zrozumiał, że przegrał w chwili, kiedy Debbie Noseworthy zapięła pasy w samolocie startującym z lotniska Logan. Był skończony, a od tamtej pory sytuacja wyłącznie się pogarszała. Starał się usprawiedliwiać najlepiej, jak umiał, usiłował naśladować Connolly’ego – przekonywać o wyjątkowości układu i wadze misji rozbicia mafii. Ale protekcja, którą zapewniali Bulgerowi i Flemmiemu, nie była już podyktowana koniecznością zbierania informacji z półświatka – zawsze przydatnych, ale nigdy tak istotnych i niezastąpionych, jak przedstawiali to agenci. Protekcja zmieniła się w korupcję.

Morris nie potrafił zachować chłodnej głowy – od Colonnade, kolacji i prezentów, przez przecieki o podsłuchach policji stanowej, po gotówkę. Wiedział doskonale, że od dawna nie chodzi już tylko o kłamstwa w dokumentacji FBI, o koloryzowanie akt Bulgera tak, by szefostwo widziało informatora wyłącznie w jasnych barwach, o naginanie zasad po kres ich wytrzymałości.

W ciągu osiemnastu miesięcy – od końca 1980 do połowy 1982 roku – pogrążyli się całkowicie. Teraz wszyscy byli już przestępcami: agenci FBI i dwaj gangsterzy, broniący się przed wszelkimi kłopotami, w tym oskarżeniami o morderstwo.

ROZDZIAŁ 10

MORDERCZA SPÓŁKA

Pewnego dnia na początku 1981 roku Brian Halloran zaparkował swojego sypiącego się cadillaca przed popularną restauracją Rusty Scupper w North Endzie, a następnie wspiął się po schodach na poddasze, gdzie mieszkał jego kumpel od kieliszka, a zarazem przedstawiciel świata finansjery. Księgowy John Callahan poprosił, żeby Brian wpadł do niego na rozmowę o interesach, a jak zwykle spłukany Halloran wyczuł okazję do zarobku.

Tworzyli dziwaczną, ale zgraną parę. Halloran, smukły zabijaka z gangu z Winter Hill, i Callahan, krępy zaprzysiężony rewident księgowy oraz konsultant lokalnych banków, nawiązali nietypową przyjaźń opartą na bostońskim nocnym życiu. Po raz pierwszy wpadli na siebie na początku lat siedemdziesiątych w knajpie Chandler’s w South Endzie. Było to popularne miejsce spotkań wysoko postawionych mafiosów, kontrolowane przez Howiego Wintera. Ekstrawertyczny Callahan lubił zaszaleć, a właśnie takie życie wiódł niechlujny Halloran, który zazwyczaj ledwie wiązał koniec z końcem. Raz na wozie, raz pod wozem, tak wyglądała codzienność mafijnego żołnierza w brutalnym świecie przestępczych wymuszeń.

Callahan za dnia rozmawiał z bankierami, a wieczory spędzał w towarzystwie gangsterów. Podobnie jak Halloran, nie wylewał za kołnierz i lubił się zabawić. Mafiosi postrzegali go jako rozrzutnego gościa, który potrafił zarabiać pieniądze, a także – co ważniejsze – wiedział, jak je prać. Po dwóch latach spotkań w Chandler’s Callahan postanowił połączyć sferę biznesu z półświatkiem i zaproponował Halloranowi szokujący układ. Pewnego wieczoru w połowie lat siedemdziesiątych spytał, czy Halloran zgodzi się go „okraść”, gdy Callahan będzie wracał z torbą pełną pieniędzy ze swojego głównego miejsca pracy, siedziby spółki World Jai Alai, która była spekulacyjną kurą znoszącą złote jajka. Halloran miałby napaść na niego z bronią w ręku i odebrać mu torbę w drodze do furgonetki firmy ochroniarskiej Brink’s, a potem obaj mężczyźni podzieliliby się łupem. Fałszywy napad nie doszedł do skutku, lecz Halloran zrozumiał, że Callahan to nie tylko „zabawowy” facet z grubym portfelem, ale ktoś, z kim trzeba się liczyć.

* * *

Kiedy Callahan wpuścił Hallorana domofonem do swojego mieszkania z widokiem na Zatokę Bostońską, okazało się, że w salonie siedzą „Siwy” Bulger i Stevie Flemmi. Callahan wylewnie powitał gościa. Stevie powiedział „cześć”. Bulger nic nie powiedział. Nie przepadał za Halloranem, co było widać. Na ulicy lekceważenie ze strony Bulgera postrzegano jako pocałunek śmierci.

Jednak Halloran tylko przez chwilę był zaskoczony. W ostatnich miesiącach Callahan przechwalał się, że Bulger i Flemmi pragną zostać partnerami w jego „akcji World Jai Alai”, która opierała się na wysokich zakładach towarzyszących meczom w pewną grę przypominającą racquetballa, rozgrywanym na „frontonach” w Connecticut i na Florydzie. Dla Hallorana obecność Bulgera i Flemmiego oznaczała, że układ wyszedł z etapu negocjacji, a także wyraźnie sygnalizowała, że Callahan nie jest już tylko zajebistym księgowym o rozrywkowej osobowości i powiązaniach w świecie bankowości. Callahan prał brudne pieniądze dla Bulgera i Flemmiego i niezależnie od tego, czy zdawał sobie z tego sprawę, przebył daleką drogę z miejskiej dzielnicy finansowej, by stać się częścią gangu z Winter Hill.

Przez jakiś czas zebrani gawędzili w wymuszony sposób, aż wreszcie Callahan nerwowo przeszedł do sedna. Stwierdził, że w spółce World Jai Alai pojawił się poważny problem w postaci nowego właściciela, niejakiego Rogera Wheelera z Tulsy. Pracowity prezes z Oklahomy „odkrył, że coś jest nie w porządku”. Wheeler podobno wywęszył, że ktoś podbiera milion dolarów rocznie z pękających w szwach funduszy spółki. W związku z tym zamierzał zwolnić głównych finansistów i zastąpić ich swoimi ludźmi. Ten człowiek jest niebezpieczny, podkreślał Callahan, który obawiał się, że trafi do więzienia po szczegółowej wewnętrznej kontroli zaplanowanej przez nowego właściciela.

Jednak John Callahan znalazł rozwiązanie. Zaproponował, żeby Brian Halloran „usunął [Wheelera] z kadru”, czyli strzelił mu w głowę. Stwierdził, że „zamach” jest jedynym sposobem na to, by szlak dokumentów nie doprowadził śledczych do jego gabinetu, jedynym sposobem na uporanie się z wizją oskarżeń o defraudację. Dodał, że w sprawę powinien się zaangażować wytrawny zabójca z Winter Hill, Johnny Martorano. Nic nie pobije doświadczenia. Flemmi włączył się do rozmowy ze swojej kanapy, wnosząc odrobinę niezbędnego sceptycyzmu: czy ich „przyjaciele” w World Jai Alai wykażą się lojalnością, gdy pojawi się policja? Perspektywa buntu wspólników Callahana stwarzała bowiem biznesowe ryzyko nie do przyjęcia. Pozostawało także niewypowiedziane pytanie: czy sam Callahan wytrzyma presję?

Bulger nie angażował się w rozmowę, lecz uważnie obserwował i słuchał, nie odzywając się ani słowem. Minęło wiele czasu, od kiedy parał się hazardem w barach Bostonu Południowego i od pełnych napięcia dni w 1972 roku, gdy lękał się śmierci z rąk gangu Mullina. Nie dość że wspiął się na szczyt, to jeszcze znalazł dla siebie bezpieczną niszę w przestępczym świecie, korzystając z szerokiego wachlarza inwestycyjnych możliwości. Zaangażował się w więcej przedsięwzięć, niż zdołał ogarnąć, głównie dlatego, że jego kluczowy atut, agent FBI John Connolly, pilnował, żeby nic mu nie zagroziło ze strony stróżów prawa.

Wspiął się na najwyższy szczebel dowodzenia dzięki starannemu planowaniu działań i pełnemu wykorzystywaniu niezwykłej swobody uzyskanej w ramach przestępczej działalności, z którą nieodłącznie wiązały się komplikacje. Odkąd w 1975 roku rozpoczął współpracę z FBI, w „Południaku” doszło do licznych „porządkowych” zabójstw pomniejszych postaci z półświatka, jednak mimo rosnącej liczby ofiar nikt nie zapukał do drzwi Bulgera. Nie spotkały go żadne kłopoty, nawet gdy rozlew krwi dotknął jednej z dziewczyn Steviego. Debra Davis, zmysłowa dwudziestosześciolatka, która była z Flemmim przez siedem lat, zamierzała go zostawić. Podczas wakacji w Acapulco zakochała się w młodym meksykańskim przedsiębiorcy handlującym oliwą i drobiem. Davis pragnęła małżeństwa i rodziny, co było niemożliwym do spełnienia marzeniem w relacji z Flemmim. Jednak zaborczy Stevie nie chciał słyszeć o rozstaniu i Davis zniknęła bez śladu 17 września 1981 roku. Zaczęła dzień wspólnymi zakupami z matką, a następnie, gdy się z nią pożegnała, miała zobaczyć się z Flemmim. Jej matka i bracia próbowali uzyskać pomoc FBI, ale wydawało się, że agenci są bardziej zainteresowani tym, co Debra wiedziała o Steviem, niż jej odnalezieniem, więc dochodzenie szybko się zakończyło. Działając ostrożnie w granicach swojego brutalnego świata, Bulger i Flemmi upewnili się, że mogą sobie pozwolić na wszystko. Grając we własną odmianę szachów, o której po raz pierwszy rozmawiał z Connollym na Wollaston Beach, Bulger uodpornił się na zwyczajne dochodzenia.

„Siwy” musiał teraz ocenić, jak daleko może się posunąć. Czy morderstwo w Oklahomie ściągnie mu na głowę zbyt poważne kłopoty? Czy FBI, czyli Connolly i Morris, przymknie oko na egzekucję przeprowadzoną daleko poza granicami surowego półświatka Bostonu Południowego, gdzie okresowy rozlew krwi jest tak normalny, jak kwartalne raporty zysków i strat?

W sumie dlaczego nie? Bulger zakładał, że Connolly może mu pomóc w każdych okolicznościach. Może Roger Wheeler jest multimilionerem z Tulsy, który kieruje siedmioma korporacjami i działa we wszystkich branżach, od naftowej po elektroniczną, ale w Bostonie na początku 1981 roku Wheeler był tylko przeszkodą na drodze „Siwego” Bulgera.

* * *

Halloran z trudem to wszystko ogarniał. Poza tym było to nie lada wyzwanie dla drobnego gracza, który miał na koncie zaledwie kilka napadów na bank, zanim w 1967 roku dołączył do gangu z Winter Hill – pod koniec wojny irlandzkich gangów, krwawej rzezi, która wybuchła, gdy jakiś pijany gangster obraził czyjąś dziewczynę na plaży. Przez lata Halloran zawsze był mocny w gębie, ale zasłynął głównie z poniewierania frajerów, którzy zwlekali ze spłatą lichwiarskich pożyczek. Należał do drużyny, lecz Bulger wykorzystywał go tylko do wymuszeń i handlu kokainą – nigdy nie kazał mu nikogo zabić.

Halloran odegrał jednak pewną rolę w morderstwie jednego z lepiej znanych bukmacherów z „Południaka”, które miało udowodnić, jak niebezpieczny potrafi być Bulger. W kwietniu 1980 roku Halloran zawiózł Louisa Litifa do baru Triple O’s, położonego przy głównej arterii „Południaka”, West Broadway.

Litif przez lata był jednym z najbardziej produktywnych bukmacherów, jednak później wplątał się w handel narkotykami i popełnił fatalny błąd, gdyż zamordował innego dilera bez zgody Bulgera. Halloran wysadził Litifa, a następnie zaparkował lincolna na tyłach baru i czekał. Wkrótce zauważył Bulgera w towarzystwie drugiego mężczyzny; wlekli ciężki zielony worek na śmieci po tylnych schodach. Wrzucili worek do bagażnika lincolna, a Halloran pojechał do South Endu i zostawił tam samochód. Później w bagażniku znaleziono Litifa z przestrzeloną głową.

Kiedy więc temat rozmowy w mieszkaniu Callahana zszedł na morderstwo, Halloran wiedział, że nie jest to jedynie czcza gadanina. Jednak tym razem miał pociągnąć za spust, nie tylko zaparkować auto. Zaczął nerwowo się rozglądać i pochrząkiwać, aż w końcu spytał, czy jest jakieś inne wyjście poza „sprzątnięciem gościa”. Bulger posłał mu jedno ze swoich słynnych lodowatych spojrzeń. Godzinne spotkanie dobiegło końca, a Bulger stwierdził, że jeszcze się nad tym zastanowi, ale Halloran odjechał z North Endu przekonany, że Roger Wheeler już jest trupem.

* * *

Wheeler kierował eklektycznym imperium w branży elektronicznej za pośrednictwem spółki Telex, która produkowała terminale komputerowe i magnetofony. Wychował się w Massachusetts, ale chodził do szkoły w Teksasie i został inżynierem elektrykiem. Pod koniec lat siedemdziesiątych niespożyta energia oraz ambicja doprowadziły do tego, że Telex zarabiał osiem milionów sto tysięcy dolarów przy przychodach wynoszących osiemdziesiąt sześć i pół miliona. Jednak przez kilka lat Wheeler szukał interesu przynoszącego większe zyski, dlatego zahipnotyzowały go pieniądze, którymi obracano w branży hazardowej.

Miał pięcioro dzieci i regularnie chodził do kościoła, ale nie był święty. Jako prezes potrafił być szorstki i wymagający, nawet apodyktyczny. Nie robił tajemnicy z tego, że do hazardu zachęciły go duże pieniądze oraz względnie niewielkie koszty. Przez kilka lat kręcił się na obrzeżach branży. W 1976 roku przyglądał się torowi wyścigów konnych Shenandoah w Wirginii, w 1977 roku zaś jednemu z kasyn w Las Vegas. W końcu zdecydował się na spółkę World Jai Alai, która obsługiwała zakłady dotyczące gry przypominającej racquetballa i miała swoje punkty w Connecticut i na Florydzie. Skusiło go trudne do pogardzenia pięćdziesiąt milionów dolarów finansowania, które wyłożył First National Bank w Bostonie.

Okazało się, że bank korzystał z doradztwa Johna Callahana, co odzwierciedlały zasady przyznawania pożyczek. Mimo protestów Wheelera bank zastrzegł, że wyłoży pieniądze tylko pod warunkiem, że Richard Donovan, były partner biznesowy Callahana, pozostanie prezesem World Jai Alai. Drugim warunkiem było pozostawienie byłego agenta FBI Paula Rica na stanowisku szefa ochrony.

Jednak pozostałe warunki umowy okazały się zbyt korzystne, żeby z nich rezygnować, więc Wheeler przyjął pożyczkę i kupił spółkę. Dla Callahana było to równoznaczne z zamachem stanu, gdyż zaledwie dwa lata wcześniej rada nadzorcza World Jai Alai zwolniła go pod zarzutami marnotrawstwa oraz powiązań z przedstawicielami świata przestępczego, takimi jak Brian Halloran i Johnny Martorano.

Chociaż na przyszłości World Jai Alai pojawiły się już pierwsze rysy, Wheelera zaślepiła szansa wejścia do branży hazardowej i osiągania pięciu milionów dolarów rocznego zysku, co dawało aż szesnaście procent jego przychodów. Jednak za tymi mamiącymi wynikami finansowymi kryły się niepokojące kartoteki Callahana i jego długoletniego wspólnika w interesach.

Mimo wszystko Wheeler wierzył, że uda mu się zarobić, a jednocześnie się nie pobrudzić. Sądził, że dzięki tęgiej głowie do interesów zdoła pozbyć się „podejrzanych typów”. Jednak z czasem zaczął mieć wątpliwości dotyczące tego, w co się wpakował. Jego współpracownicy donosili, że coraz bardziej się obawiał. Paradoksalnie nieco uspokajało go to, że dla World Jai Alai pracuje tak wielu byłych agentów FBI, wliczając groźnego Paula Rica.

* * *

Mniej więcej tydzień po spotkaniu z Bulgerem Halloran wpadł na Callahana w jednej z knajp i spytał, jak rozwija się sytuacja z Wheelerem. Callahan unikał odpowiedzi i stwierdził tylko, że nadal „pracują nad szczegółami”, zupełnie jakby rozważali detale dotyczące fuzji spółek. Callahan zmienił temat, po czym obaj zalali się w pestkę.

Dwa tygodnie później Callahan zadzwonił do Hallorana i poprosił go, żeby ponownie wpadł do jego mieszkania w North Endzie. Tym razem Callahan był sam. Przygotował nagrodę pocieszenia dla swojego przyjaciela, który nie załapał się do ekipy zabójców. Wręczył Halloranowi torbę z dwudziestoma tysiącami dolarów w gotówce – dwoma plikami studolarówek – i oznajmił, że postanowili zająć się Wheelerem bez jego pomocy.

– Weź pieniądze. Lepiej, żebyś się nie angażował w tę całą aferę z Wheelerem – rzekł Callahan.

Potem poklepał gościa po ramieniu i dodał, że grupa „od początku nie powinna była go w to wplątywać”.

Hallorana nie trzeba było namawiać do przyjęcia pieniędzy. Nie musiał mordować kogoś, kogo nawet nie znał, i jeszcze otrzymał zapłatę za nic. Potraktował to jako zawodową kurtuazję ze strony rozrzutnego człowieka śpiącego na pieniądzach. W ciągu kilku dni wydał całą forsę na meble do swojego mieszkania w Quincy, kosztowny tydzień w Fort Lauderdale oraz nowy samochód.

Milioner Roger Wheeler został zastrzelony 27 maja 1981 roku przez Johna Martorana, zabójcę nasłanego przez Bulgera

Pozbywszy się Hallorana, trzy miesiące później ekipa zabójców z Winter Hill przybyła do Tulsy. Korzystając z informacji przekazanych przez Callahana i Rica, zabójcy poświęcili tydzień na monotonne szukanie dobrego miejsca na morderstwo. Rozważali biurowiec Wheelera, ale ostatecznie zdecydowali się na parking przed jego klubem rekreacyjnym. Pewnego jasnego wiosennego popołudnia dwóch zabójców przez pół godziny czekało w kradzionym jasnobrązowym fordzie z 1981 roku, aż Wheeler skończy cotygodniową partyjkę golfa.

Johnny Martorano, zamaskowany dzięki sztucznej brodzie i okularom w złotych oprawkach, zauważył Wheelera, który szybkim krokiem zmierzał do swojego lincolna. Gangster błyskawicznie podszedł do drzwi po stronie kierowcy, niosąc rewolwer kalibru 38 ukryty w papierowej torbie. Wheeler właśnie rozsiadł się na fotelu, gdy Martorano otworzył drzwi. Wheeler odchylił się, patrząc prosto na Martorana, który strzelił mu w twarz. Kierowca Joe McDonald, stary pomocnik z Winter Hill, szybko podjechał po Martorana. Uciekli na oczach młodzieży, która siedziała przy pobliskim basenie i zastanawiała się, co to za hałas. Wynajęci zabójcy pojechali do Oklahoma City, skąd samolotem wrócili na Florydę, pozostawiając za sobą rozbitą rodzinę, społeczność pogrążoną w żałobie oraz dogorywającą spółkę.

* * *

Halloran wyczuwał, że stoi nad brzegiem Rubikonu, który przepływał przez Boston Południowy. Popsute stosunki z Bulgerem komplikowały jego i tak sypiące się życie osobiste. Zażywanie kokainy stało się dla niego ważniejsze niż jej sprzedaż. Poza tym został odsunięty na boczny tor w gangu z Winter Hill i utrzymywał posadę tylko za niechętną zgodą Bulgera. Lepiej dogadywał się ze starszymi członkami gangu – Howiem Winterem, Joem McDonaldem i Jimmym Simsem – ale ci weterani siedzieli w więzieniu albo się ulotnili.

Po zabójstwie Wheelera Halloran, który znał życie na niebezpiecznych ulicach Bostonu, doskonale zdawał sobie sprawę, że on i Callahan znają szczegóły morderstwa, a bezlitosny kat, który go dokonał, za nim nie przepada. Pewnego jesiennego dnia 1981 roku ktoś strzelił do Hallorana, kiedy ten wyrzucał śmieci przed swoim mieszkaniem w Quincy. Otrzymał ostrzeżenie.

Kryzys w życiu Briana Hallorana pogłębił się w ciągu kolejnych kilku tygodni, tym razem z jego winy. Reagując na nieprzewidziane skutki narkotykowej transakcji, Halloran zabił handlarza George’a Pappasa, strzelając do niego z najbliższej odległości w chińskiej restauracji o czwartej nad ranem, po tym jak skończyli posiłek. Halloran wypalił z pistoletu ponad stołem na oczach mafiosa Jackiego Salemme, młodszego brata Franka. To było zupełnie jak zabójstwo w Ojcu chrzestnym, gdy Michael Corleone rzuca broń na stół i wybiega z restauracji do czekającego samochodu, który zabiera go w stronę Sycylii jako zaskakującego bohatera rodziny. Jednak w tym wypadku kierowca odwiózł Hallorana do Quincy, gdzie czekały kolejne problemy. Egzekucja w Chinatown jeszcze bardziej zniechęciła do Briana jego współpracowników, którzy uznali, że traci nad sobą panowanie. Oprócz tego morderstwo ściągnęło mu na kark kłopoty ze stróżami prawa.

Po miesiącu spędzonym w ukryciu Halloran oddał się w ręce policji w listopadzie 1981 roku, a następnie wyszedł za kaucją – wyczerpany, uzależniony od kokainy i oskarżony o morderstwo pierwszego stopnia dokonane na żołnierzu mafii. Stał się persona non grata wśród gangsterów, a także w oczach Bulgera, co w bostońskim półświatku oznaczało wyrok. Był problemem niemal dla wszystkich, a Bulger tylko czekał na taką okazję.

Jesienią 1981 roku Bulger i Flemmi przekazali Connolly’emu informacje, które zwiastowały poważne kłopoty dla Hallorana. Bulger doniósł, że mafia chce „sprzątnąć” Hallorana, żeby w sprawie o morderstwo nie mógł złożyć fałszywych zeznań obciążających Salemme. Dwa miesiące później Flemmi potwierdził raport Bulgera, twierdząc, że mafia ukrywa Salemme do czasu „usunięcia” Hallorana. Ta wskazówka była przykładem klasycznej sztuczki z repertuaru Steviego Flemmiego. W 1968 roku Flemmi zapowiedział kłopoty bostońskiego bukmachera Williama Bennetta, powołując się na sensacyjne plotki, które usłyszał na ulicy. Jednak Flemmi już wcześniej zabił Bennetta i wyrzucił jego trupa z jadącego samochodu. Teraz ponownie stosował uświęconą tradycją metodę maskowania swoich śladów i podsuwania stróżom prawa fałszywego tropu.

Halloran również miał strategię. Skoro znalazł się na ziemi niczyjej, przyparty do muru postanowił współpracować z władzami. Zamierzał zawrzeć układ z FBI i poprosić o pomoc w obniżeniu wyroku za zabójstwo w Chinatown w zamian za swoją wersję opowieści o rozrywkowym księgowym, potentacie z Tulsy i zabójcy z Bostonu Południowego.

Niemal dokładnie rok po spotkaniu z Callahanem w sprawie zamordowania Wheelera Halloran zaczął rozmawiać z FBI i robił to nieprzerwanie od 3 stycznia do 19 lutego 1981 roku. Pomieszkiwał na zmianę w trzech kryjówkach, podczas gdy agenci bez większych sukcesów usiłowali przy jego pomocy zdobyć jakieś dowody. Założyli na nim urządzenie podsłuchowe, ale nic to nie dało, gdyż gangsterzy najwyraźniej zawsze wiedzieli, kiedy Brian się do nich zbliża. FBI zażądało od niego, żeby poddał się badaniu wariografem, lecz Halloran odmówił. Współpraca utknęła w martwym punkcie; agenci wierzyli w wersję Hallorana, jednak potrzebowali silniejszych dowodów, niż mógł dostarczyć.

* * *

Halloran stał się częścią gorzkiego dziedzictwa Bulgera w FBI, kiedy agent Leo Brunnick udał się do jak zwykle przystępnego Morrisa i zapytał go o opinię na temat opowieści Hallorana. Morris natychmiast zrozumiał, że jest ona śmiertelnym zagrożeniem dla diabelskiego sojuszu z Bulgerem. Korzystanie z usług informatora, przeciwko któremu toczyło się dochodzenie, było wbrew polityce FBI. Morris szybko podważył wiarygodność Hallorana.

Podczas gdy Halloran pozostawał w zawieszeniu i przenosił się z jednej kryjówki do drugiej, Morris poinformował Connolly’ego, że Bulger został oskarżony o udział w zabójstwie Wheelera. Morris był przekonany, że Connolly ostrzeże Bulgera o grożącym mu niebezpieczeństwie. Chociaż wiedział, że wiele ryzykuje, dając „Siwemu” cynk, jednocześnie wierzył, że nic mu nie grozi, ponieważ zeznania Hallorana zapewne mijały się z prawdą.

Edward Brian Halloran

Sytuacja jeszcze się pogorszyła. Agenci wspierający Hallorana potrzebowali zgody prokuratora Jeremiaha T. O’Sullivana, żeby bezpiecznie usunąć z ulicy szpicla z Winter Hill. Gdyby O’Sullivan dał im swoje błogosławieństwo, sprawa stałaby się formalnością. Jednak prokurator nieugięcie sprzeciwiał się przydzieleniu Halloranowi nowej tożsamości i przeniesieniu go w nowe miejsce w celu ochrony wartościowego świadka. Dla niego Halloran był niewart zachodu. O’Sullivan przyjrzał się całej sprawie bez sentymentów i uznał, że zeznania Hallorana nie dają perspektyw na wniesienie oskarżenia. Halloran rzeczywiście nie był łatwym przypadkiem. Wszystko opierało się na jego słowie przeciwko słowu Callahana, a jednak uparcie odmawiał poddania się badaniu wykrywaczem kłamstw. Poza tym niewiele pomógł agentom w innych dochodzeniach przeciwko gangowi z Winter Hill pomimo noszenia urządzenia podsłuchowego.

Jednak nie mogło być wątpliwości, że O’Sullivana także częściowo zaślepiały czynniki, które musiał brać pod uwagę w ramach dochodzenia przeciwko rodzinie Angiulo.

– Czy w ten sposób chronił Bulgera? – pytał retorycznie inny prokurator. – Nieświadomie. W związku z nowym zarzutem nie zamierzał odpuścić Halloranowi morderstwa, jeśli ten nie przedstawi jakiegoś dowodu na prawdziwość swoich zeznań. W takich okolicznościach trudno byłoby przełknąć złagodzenie zarzutów. Nie jestem pewien, jak inaczej mógłby postąpić.

Mimo wszystko śledczy pracujący nad sprawą Wheelera twierdzą, że O’Sullivan lekceważył niebezpieczeństwo grożące informatorowi, który przekazywał istotne fakty dotyczące ważnego dochodzenia. Według Roberta Fitzpatricka, ówczesnego numeru dwa w bostońskim oddziale FBI, kilku agentów było zdania, że Halloran może zginąć, jeżeli nie wciągnie się go do programu ochrony świadków.

Fitzpatrick udał się ze swoimi wątpliwościami prosto do O’Sullivana, ale zderzył się ze ścianą.

– O’Sullivan nie kupował Hallorana – wspominał Fitzpatrick. – Dla niego Halloran był nieudacznikiem rozdmuchującym bezwartościową historię, pijakiem niewartym uwagi. Wróciłem do niego i powiedziałem: „Słuchaj, moi ludzie przychodzą do mnie i proszą: «Zdejmij go z ulicy. Grozi mu niebezpieczeństwo». Odpowiedział: «Rozmawialiśmy o tym, wysłuchałem cię i dam ci znać, co postanowię». Czyli odmówił”.

W maju 1982 roku Fitzpatrick był już tak bardzo przejęty zagrożeniami czyhającymi na Hallorana, że pominął O’Sullivana i udał się od razu do nowo mianowanego prokuratora federalnego Williama Welda.

– Powiedziałem mu: „Hej, ten facet może dostać kulkę. Tak mi mówią agenci. Musimy coś zrobić”.

Po latach Weld potwierdził wizytę Fitzpatricka.

– Fitzy powiedział: „Wiesz, ludzie zawsze twierdzą, że szpiclom coś grozi. Mogą zginąć za współpracę z władzą. Mówię ci, wolałbym nie stać zbyt blisko tego faceta”.

Jednak prokurator federalny nie zainterweniował u O’Sullivana, który był dla niego kimś w rodzaju mentora, gdy Weld zaczynał pracę na tym stanowisku.

Pod koniec współpracy z FBI Halloran dowiedział się, że „Siwy” Bulger jest informatorem. Wpadł w panikę, czując, że nie ma się do kogo zwrócić, a niebezpieczeństwo grozi mu nie tylko na ulicy, ale nawet w biurze FBI.

– Ta banda naprawdę nie wiedziała, co robi – stwierdziła zniesmaczona kuzynka Hallorana, Maureen Caton. – Pewnego dnia ktoś po prostu chlapnął: „Aha, tak przy okazji, Bulger jest naszym informatorem”. Zapomnijcie o Waco. Wystarczy popatrzeć, co spotkało Briana Hallorana.

Ostatecznym skutkiem było to, że rozproszony i przerażony Halloran został zupełnie sam na wrogim terenie, podczas gdy dwa wydziały FBI spierały się o jego los. Agenci, którzy go zwerbowali, musieli toczyć walkę na tyłach z Connollym, który uznał sensacyjne zeznania Hallorana za paplaninę żądnego sławy śmiecia. Mimo że agenci wspierający Hallorana okazywali wątpliwości co do jego dokładnej roli w poszczególnych przestępstwach i planach, szczerze wierzyli, że mają Bulgera na celowniku, a Halloran pozwoli im oddać celny strzał. Walka rozgorzała na dobre. Dwaj agenci oskarżyli Connolly’ego o wykradzenie ich akt dotyczących Hallorana, a zdesperowany Fitzpatrick musiał chronić dokumenty w sejfie w swoim gabinecie.

Fitzpatrick przypominał sobie, że Connolly nigdy nie wyparł się zaglądania przez ramię innym agentom gromadzącym informacje na temat Bulgera.

– Albo mi ufacie jako agentowi, albo nie. To mój człowiek, więc muszę wiedzieć, co mu grozi – twierdził butnie.

Według Fitzpatricka Connolly następnie zorganizował przesłuchanie Bulgera i Flemmiego w sprawie Wheelera. Wbrew standardowym procedurom obaj zostali przesłuchani jednocześnie, przez co śledczy stracili szansę na wykazanie sprzeczności w ich zeznaniach. Przesłuchanie do niczego nie doprowadziło, a jego treść wciągnięto do akt.

* * *

Wiosną 1982 roku codzienne życie Hallorana przypominało koszmar. Stale musiał zerkać w lusterko wsteczne i oglądać się przez ramię. Nie mógł wrócić do żony i synka, ponieważ bał się, że ktoś otworzy kopniakiem drzwi jego domu i zabije wszystkich serią z karabinu maszynowego. Jego ojciec i wujek płacili czynsz i co tydzień przynosili zakupy jego rodzinie.

Halloran od kilku tygodni przebywał w ukryciu, a jego żona właśnie leżała w szpitalu, gdzie miała urodzić drugiego syna, gdy rodzina niespodziewanie przekazała Brianowi, że chce się z nim spotkać jego siostra, która mieszkała niedaleko wybrzeża w Bostonie Południowym. Jeden z przyjaciół zawiózł go do „Południaka”, gdzie Halloran starał się nie pokazywać. Po południu obaj dotarli do Topside Lounge, gdzie Halloran, nieświadomy tego, że O’Sullivan odmówił mu statusu oficjalnego informatora, podjął kolejną rozpaczliwą próbę zakwalifikowania się do programu ochrony świadków. O szesnastej trzydzieści zatelefonował do FBI i próbował przekonać swojego agenta kontaktowego, obiecując mu informacje dotyczące innego mafijnego morderstwa oraz przypominając o swojej roli w zdobyciu dwóch ostatnio zrealizowanych nakazów rewizji u gangsterów z Winter Hill. Agent Brunnick, który siedział metr od biurka Connolly’ego, niezobowiązująco ostrzegł Hallorana, że to „szaleństwo” tak się „rozbijać” po Bostonie i że powinien wrócić na ostatni weekend do swojej kryjówki na Cape Cod. Wtedy wściekły Halloran mu przerwał, twierdząc, że ktoś zablokował jego samochód, więc musi już iść. Jego ostatnie słowa do FBI brzmiały: „Co nagle, to po diable”. Wypił kilka drinków na pocieszenie przy stoliku obok okna, a następnie wyszedł przed lokal, gdzie czekała go śmierć.

Mniej więcej w tej samej chwili, gdy Halloran rzucał słuchawką automatu po przerwanej rozmowie z FBI, „Siwy” Bulger dostał cynk, że Hallorana widziano w barze przy Northern Avenue na obrzeżach Bostonu Południowego.

Bulger wszczął alarm i próbował znaleźć Flemmiego, ale ten akurat wyjechał z miasta, więc musiał zadowolić się Patrickiem Nee, byłym członkiem gangu Mullena, a zarazem swoim niegdysiejszym zaciekłym wrogiem. Zebrano drużynę zabójców; Nee zasłonił twarz kominiarką, a adiutant Kevin Weeks stanął na czatach naprzeciwko restauracji z krótkofalówką w garści.

Bulger zamaskował się za pomocą długiej peruki i obfitych wąsów, po czym odpalił swoje śmiercionośne auto, podrasowanego zielonego chevroleta, który czekał ukryty w warsztacie przy K Street. Został wyposażony w ułatwiającą ucieczkę zasłonę dymną oraz skrzynię biegów, która pozwalała mu rozwinąć prędkość ponad trzystu kilometrów na godzinę. Gangsterzy nazywali go „pomocą drogową”, ale w rzeczywistości była to szybka zbrojownia wyposażona w karabin automatyczny, karabinek, broń maszynową oraz kilka pistoletów.

Stephen J. „Strzelec” Flemmi

Do osiemnastej wszyscy byli na miejscu. Przyjaciel Hallorana, Michael Donahue, zatrzymał swoje niebieskie subaru przed barem.

Bulger także był gotowy, gdy Halloran wskoczył na siedzenie pasażera. „Pomoc drogowa” z rykiem silnika zrównała się z subaru. Bulger wrzasnął: „Brian!”, i razem z Nee otworzyli ogień. Po ostrzale auto Donahue’a powoli odjechało spod restauracji. Kiedy Bulger zawrócił, żeby oddać kolejną salwę, Halloran chwiejnie wysiadł z samochodu i upadł na ulicę. Bulger zasypał go pociskami zza kierownicy, a następnie spokojnie wrócił do swojej kryjówki w „Południaku”. Donahue, typowa niewinna ofiara, zginął na miejscu.

Weeks twierdził, że Bulger po zamachu był „w euforii” i przez kilka dni nie potrafił mówić o niczym innym. Kiedy Flemmi dowiedział się, co się stało, żałował, że nie wziął udziału w zabójstwach na Northern Avenue.

Jeden z bostońskich śledczych, którzy pojawili się na miejscu zbrodni, utrzymywał, że umierający Halloran wskazał jako swojego zabójcę gangstera z Charlestown, Jimmy’ego Flynna, zapewne dlatego, że Flynn wyglądał podobnie jak Bulger w peruce i ze sztucznymi wąsami. Poza tym według policji Flynn miał motyw, ponieważ razem z Halloranem należeli do gangu z Winter Hill i nigdy za sobą nie przepadali, zwłaszcza po tym, jak Flynn dowiedział się, że Halloran go wsypał w sprawie jednego z napadów na bank. Flynn się ukrył i wpadł w ręce władz dopiero dwa lata po zabójstwie. Tak naprawdę nie było go na miejscu zbrodni. Śledczy doszli do wniosku, że Flynn to frajer, którego wystawiono, żeby zmylić policję. Morderstwo Hallorana było jednym z rzadkich przypadków, gdy Bulger wyszedł z cienia, żeby własnoręcznie pociągnąć za spust i zająć się swoją brudną robotą.

Paradoksalnie po zabójstwie Hallorana konflikt wewnątrz FBI złagodniał, agenci z obu wydziałów tylko czasami posyłali sobie nieprzychylne spojrzenia w głębi dużego pomieszczenia. Zupełnie jak patologiczna rodzina tuszująca przypadek kazirodztwa. Jeden z informatorów został zabity. Agenci musieli żyć z tym upokorzeniem.

Jednocześnie kierownictwo biura wpadło w apatię z powodu Bulgera. Szef wydziału Larry Sarhatt, który w 1980 roku pojawił się z ambitną misją rozpracowania warsztatu przy Lancaster Street, zmienił się w zmęczonego zwierzchnika wyczekującego emerytury po dwudziestu latach służby.

Jednym ze skutków ubocznych prób łagodzenia wewnętrznych niesnasek w bostońskim wyddziale FBI było trwałe skrępowanie kierownictwa biura w kwestii Bulgera. Dowództwo nie do końca ufało Connolly’emu, jednak sprzeciw wobec niego oznaczałby niepożądane formalne komplikacje, na które nikt nie miał ochoty. Możliwe, że Connolly zbytnio zbliżył się do swojego informatora, lecz nie warto było z tego powodu wszczynać awantury. Zdarza się.

– Connolly stał się odrębną siłą – twierdził Fitzpatrick. – Wirem w bezustannie zmieniającym się systemie. Pozostawał na swoim miejscu, podczas gdy kolejni szefowie wydziału przychodzili i odchodzili. Poza tym potrafił się zaopiekować innymi agentami. Mógł skombinować bilety na mecz albo pomóc dostać dzień wolny. Nie ukrywał, że może ci załatwić pracę na emeryturze za pośrednictwem Billy’ego Bulgera. Jednak nie był zbyt dobrym agentem. Nie potrafił pisać raportów. Był raczej krzykliwym ściemniaczem. Do pewnego stopnia mu to ułatwialiśmy. Nikt nie miał odwagi, żeby sprawdzić, co knuje. Po prostu nigdy go nie rozgryźliśmy.

Jednak historia Hallorana nie dawała spokoju Morrisowi. Chociaż usprawiedliwiał się ze swojej biernej postawy, dokładnie wiedział, co się stało: Connolly ostrzegł Bulgera, a Bulger zabił Hallorana. Później, kiedy dawał cynk Bulgerowi i Flemmiemu, że inni agenci FBI namierzają jednego z ich bukmacherów, Morris czuł się w obowiązku, żeby przestrzec obu gangsterów przed popełnieniem kolejnego morderstwa. Zostawcie bukmachera w spokoju, zaznaczył Morris. Koniec z rozlewem krwi.

Morris miał wyjątkowe powody, żeby się obawiać. Wiedział, co spotkało Wheelera i Hallorana. Poza tym na własne oczy widział, jaki los spotkał inną postać z półświatka, która naraziła się Bulgerowi. Arthur „Bucky” Barrett był doświadczonym kasiarzem, który znalazł się na ziemi niczyjej pomiędzy biurem a Bulgerem. W 1980 roku dokonał brawurowego napadu na bank, razem z piątką wspólników zgarniając półtora miliona dolarów w gotówce ze skrytek w skarbcu. Wkrótce po kradzieży Bulger wystawił Barretta Morrisowi i Connolly’emu. Agenci skontaktowali się z kasiarzem, wcielając w życie nieoficjalną podwójną misję: chcieli go zmiękczyć dla Bulgera, udzielając przyjacielskiego „ostrzeżenia”, że „Siwy” będzie chciał otrzymać swoją dolę z pieniędzy z napadu. Następnie zaproponowali Barrettowi niebezpieczną przystań programu dla informatorów FBI, jeśli zgodzi się zostać szpiclem. Była to oszałamiająco korupcyjna propozycja. Oto dwaj wytrawni agenci FBI działali jako wysłannicy „Siwego” Bulgera.

Barrett odrzucił ofertę FBI. Chociaż oddał dużą część skradzionych pieniędzy, żeby udobruchać Bulgera, nie uchroniło go to przed porwaniem, torturami, a w końcu zawleczeniem do piwnicy jednego z domów w Bostonie Południowym, gdzie w 1983 roku dokonał żywota.

Jednak „Bucky” Barrett był tylko anonimową ofiarą prowadzonej wojny. Zniknął bez śladu, a kasiarza nikt nie żałuje, poza żoną i dziećmi. To ciało Briana Hallorana leżące na Northern Avenue odcisnęło piętno na agentach w bostońskim wydziale. Fitzpatrick wspominał tamte wydarzenia i czuł się pokonany.

– Wciąż o tym myślę i walczę z upiorami.

* * *

Detektyw Michael Huff z wydziału zabójstw w Tulsie, pierwszy funkcjonariusz, który znalazł się na miejscu zamordowania Wheelera w 1981 roku, szybko się dowiedział, że za zabójstwem zapewne stoją John Callahan i spółka World Jai Alai, a w całej sprawie maczał palce także gang z Winter Hill. Jednak w Bostonie nie zdołał zdobyć żadnych konkretnych informacji. Nikt do niego nie oddzwaniał, a konferencje odwoływano bądź przekładano. Policja stanowa z Massachusetts potwierdziła, że gang z Winter Hill zapewne jest zaangażowany w to przestępstwo, ale Huff nie potrafił nakłonić FBI do pomocy w uzyskaniu szczegółowych danych o poszczególnych członkach gangu. Ani razu nie usłyszał nazwiska Bulgera, dopóki nie zginął Halloran.

Callahan od razu zainteresował Huffa oraz niektórych śledczych z policji stanowej Connecticut, którzy od lat ścigali dwulicowego księgowego ze względu na podejrzaną działalność punktu Jai Alai w Hartford. Zaczęli sprawdzać finanse Callahana i księgi rachunkowe spółki, szukając nieprawidłowości, które pozwoliłyby go zmusić do mówienia o śmierci Wheelera. Detektywi nawet pojechali do Szwajcarii, żeby przyjrzeć się rachunkom bankowym Callahana oraz szczegółom jego niedawnego pobytu w tym kraju. Skoro śledczy z dwóch stanów zaczęli grzebać w jego księgach, Callahan uświadomił sobie z przerażeniem, że jest ostatnią pozostałą przy życiu osobą, która może połączyć Bulgera z morderstwem.

Była siła napędowa World Jai Alai znalazła się na celowniku. Jednak pogoń za Callahanem jak zwykle natrafiła na blokadę w Bostonie. Kiedy Callahan po raz pierwszy pojawił się w roli podejrzanego pod koniec 1981 roku, Huff rozpoczął pracę w biurze FBI w Tulsie, które starało się wydobyć od Johna Morrisa informacje o wspólnikach Callahana z Winter Hill. W odpowiedzi na zapytania otrzymane z Tulsy Morris polecił Connolly’emu przesłuchać Callahana. Jak można się było spodziewać, Connolly doniósł, że Callahan nie miał nic wspólnego z gangiem z Winter Hill, Bulger zaś nie jest w żaden sposób powiązany z zabójstwem Wheelera. W rzeczywistości Connolly złożył Callahanowi niepokojącą wizytę, a następnie ostrzegł Bulgera, że Callahan jest pożądany jako świadek w dogasającym dochodzeniu w sprawie zabójstwa. Morris ze swojej strony posłusznie zamknął dochodzenie.

To pospieszne działanie zbiło Huffa z tropu. Potrafił zrozumieć brak twardych dowodów, ale żeby zamknąć dochodzenie? Nie dawało mu spokoju, że śmierć Wheelera nie odbiła się głośniejszym echem w Bostonie. Wheeler był „wielkim gościem” w swoim mieście, zatrudniał setki ludzi i przekazywał pieniądze na szczytne cele. „Coś tu nie gra” – myślał Huff. „Dlaczego nikt nie chce ze mną szczerze porozmawiać o ważnym biznesmenie, którego zamordowano w biały dzień i którego rodzina zasługuje na jakieś wyjaśnienia?”

Huffowi i jego nowym kolegom w Connecticut pozostało tylko jedno – nie poddawali się, cały czas zachodząc w głowę, co się dzieje z biurem w Bostonie. Skupili się na punkcie World Jai Alai w Miami, żeby tam znaleźć informacje obciążające Callahana. W lipcu 1982 roku Huff i pozostali detektywi czuli, że udało im się zgromadzić wystarczająco dużo dowodów na istnienie finansowych nieprawidłowości, żeby osobiście przycisnąć Callahana. Wyruszyli na Florydę 1 sierpnia.

Jednak Huff ponownie poniósł porażkę.

Connolly ostrzegł Bulgera, że Callahanowi grozi stanięcie przed sądem federalnym, a chociaż Callahan lubił spędzać czas z mafiosami, istniało duże ryzyko, że nie okaże się równie twardy, jak oni. Szybko podjęto decyzję, że Callahan musi zniknąć, gdyż za dużo wie o zabójstwie Wheelera.

Bulger wezwał swojego najbardziej zaufanego zabójcę Johnny’ego Martorana do hotelu na nowojorskim lotnisku LaGuardia, żeby namówić go do sprzątnięcia Callahana. Martorano, kiedyś znacząca postać w gangu z Winter Hill, zanim uciekł na Florydę, był kompanem Callahana od kieliszka zarówno w Bostonie, jak i na południu Florydy, gdzie Callahan często prowadził interesy.

Podczas godzinnego spotkania Bulger nieco nagiął fakty. Stwierdził, że Halloran doniósł FBI, jakoby to Martorano był odpowiedzialny za zabójstwo Wheelera; w rzeczywistości Halloran zeznał, że główną winę ponosi Bulger. „Siwy” przedstawił także krwawy zamach na Hallorana jako próbę ochronienia Martorana, za co Johnny teraz powinien się odwdzięczyć. Chociaż Martorano protestował, że chodzi o jego kolegę, rozumiał równocześnie, że wszyscy trafią do więzienia, jeśli Callahan zacznie sypać. Wiedział też, że ma dług wdzięczności wobec Bulgera, którego comiesięczne wsparcie finansowe pozwalało mu jakoś przetrwać na Florydzie. Dlatego niechętnie zgodził się wykonać zadanie.

Pewnego wieczoru Martorano umówił się z Callahanem, że odbierze go z lotniska w Ft. Lauderdale, gdy ten przyleci w interesach. To była błyskawiczna egzekucja. Martorano wziął teczkę Callahana i zaprowadził go do wynajętej furgonetki stojącej w najdalszym zakątku parkingu przed lotniskiem. Callahan zajął miejsce dla pasażera, w tym czasie Martorano położył teczkę z tyłu, a następnie sięgnął pod siedzenie, skąd wyjął rewolwer. Natychmiast dwukrotnie strzelił Callahanowi w tył głowy. Razem ze wspólnikiem przenieśli ciało do bagażnika samochodu, którego Callahan używał podczas pobytu na Florydzie, i pojechali do garażu na lotnisku w Miami. Zwłoki odkryto tego samego dnia.

Ostatnia część planu polegała na rozrzuceniu zawartości portfela Callahana, wliczając w to jego licencję zawodową z Massachusetts, niedaleko kubańskiego baru przy lotnisku. John Connolly szybko podjął fałszywy trop i odnotował w raporcie FBI, że Callahan naraził się kubańskim gangsterom w Miami, którzy postanowili go zabić.

John Callahan, który zawsze chciał być mafiosem, zginął jak jeden z nich w wieku czterdziestu pięciu lat.

Było zatem już trzech truposzy, których połączyło coś więcej poza ponurym losem. Nie tylko dostali kulkę w głowę i zostali znalezieni w swoich samochodach, ale wszyscy byli wrogami „Siwego” Bulgera.

Huff postrzegał Callahana jako klucz do zabójstwa Wheelera. Jednak jako bezpośredni przedstawiciel Środkowego Zachodu czuł się traktowany protekcjonalnie za każdym razem, gdy przyjeżdżał do Bostonu – niewyraźne uśmiechy, klepanie po ramieniu, a potem wskazywanie drzwi. Czuł, że może sensownie porozmawiać o tej sprawie tylko wtedy, gdy spotyka się ze śledczymi z wydziału zabójstw w Connecticut i na Florydzie. Wspólnie zaczęli snuć mroczne, niesprecyzowane domysły na temat tego, co się działo w Bostonie. Jednak tak naprawdę nie wiedzieli, do kogo należy mieć pretensje.

W strukturach FBI Connolly trzymał się twardo przeciwko wszystkim zainteresowanym sprawą Hallorana. Pomógł zorganizować mocno spóźnione przesłuchanie Bulgera i Flemmiego dotyczące Wheelera, które w końcu odbyło się dwa lata po zabójstwie. W raporcie FBI z tego wydarzenia zrelacjonowano przemowę Bulgera, który przekonywał agentów, że zgodził się na przesłuchanie wyłącznie po to, żeby ostatecznie rozprawić się ze wszystkimi bezpodstawnymi oskarżeniami. Brzmiał jak swój brat Billy podczas rozmowy z dziennikarzami z Kongresu. Wszystko odbyło się według zasad Bulgera. Oznajmił, że nie podda się badaniu wykrywaczem kłamstw i bez nakazu sądu nie da sobie zrobić zdjęcia do kartoteki. Na tym się skończyło.

ROZDZIAŁ 11

BULGERTOWN

Julie Miskel Rakes i jej mąż Stephen przypominali wiele innych par z sąsiedztwa: cenili wartości rodzinne, ciężko pracowali i uparcie dążyli do osiągnięcia swoich skromnych życiowych celów. Dorastali w „Południaku”. Julie wychowała się na osiedlu komunalnym, a jej rodzina, podobnie jak Bulgerowie, należała do parafii Świętej Moniki, położonej na obrzeżach osiedla mieszkalnego Old Harbor, po drugiej stronie ronda, na osiedlu Old Colony.

Chociaż dzieliły ich tylko dwa lata, Julie i Stephen nie znali się podczas nauki w liceum w Bostonie Południowym. Poznali się później, kiedy Julie miała dwadzieścia lat, a Stephen dwadzieścia dwa i prowadził pierwszy ze swoich licznych biznesów – delikatesy Stippo. Stippo to przydomek Stephena. W tym popularnym sklepiku na rogu sprzedawano kawę, pączki i artykuły spożywcze. Był otwarty od świtu do północy, a brat Stephena, jego siostra, matka i ojciec pracowali na zmiany. Ojciec Stephena okazał się wyjątkowo lojalnym pracownikiem. Źle sypiał, więc zapalał światła w sklepie już o trzeciej w nocy.

– Żartowaliśmy sobie, ponieważ otwierał o trzeciej w nocy, chociaż nie musiał tego robić przed szóstą. Ale chciał być gotowy – wspominała Julie.

Julie zaczęła pracować w sklepie w 1977 roku. Stephen był właścicielem i kierownikiem; odpowiadał za zamawianie towarów, bankowość oraz wycenę i rozmieszczenie produktów na półkach. Para wkrótce zaczęła się umawiać, a w 1978 roku Rakesowie i Miskelowie zebrali się razem z przyjaciółmi, żeby świętować ślub Julie i Stephena. To było ważne rodzinne wydarzenie w Bostonie Południowym.

Stephen nie stronił od kłopotów; w przeszłości razem ze swoimi braćmi mieli na pieńku z policją. Jednak zamierzał ułożyć sobie życie z Julie. Dwa lata po ślubie na świat przyszła ich pierwsza córka, Nicole, a druga, Meredith, urodziła się w listopadzie 1982 roku. W tamtym okresie Stephen sprzedał delikatesy i został wspólnikiem w sklepie monopolowym, ale w 1983 roku razem z Julie uznali, że znów są gotowi na samodzielne przedsięwzięcie. Stephen wolał być właścicielem własnego biznesu. Co prawda wymagało to morderczej pracy, ale nie musieli się z nikim dzielić zarobkiem. Julie zaproponowała wypożyczalnię wideo, lecz Stephen przekonał ją, że sklep monopolowy przynosi większe zyski.

Rozglądając się po okolicy, Stephen wypatrzył opuszczoną stację benzynową tuż przy rondzie niedaleko kościoła Świętej Moniki. Stacja była korzystnie położona przy głównej ulicy, Old Colony Avenue, którą, podobnie jak rondem, stale jeździły samochody. Poza tym odznaczała się rzadką właściwością wśród stłoczonej zabudowy handlowych dzielnic Bostonu Południowego – miała parking. Małżonkowie wspólnie sprawdzili rejestr nieruchomości, żeby dowiedzieć się, kto jest właścicielem. Akt własności należał do kobiety, Abigail A. Burns. Julie Rakes miała kłopoty z zapamiętaniem nazwiska właścicielki.

– Nazywałam ją Abigail Adams – mówiła.

Myliła ją z jedną z pierwszych dam: żoną Johna Adamsa, drugiego prezydenta Stanów Zjednoczonych. Małżonkowie często żartowali między sobą z tej zabawnej pomyłki.

– Byliśmy nastawieni na sukces – wspominała Julie. – To miało być źródło dochodu, które zapewni nam poziom życia, jakiego pragnęliśmy, do końca naszych dni.

Jednak pomimo nadziei Julie pojawił się pewien problem. Stephen, sfrustrowany wysiłkiem, jakiego wymagało otwarcie sklepu, i zmartwiony, że sobie nie poradzi, zaczął się zastanawiać, czy prowadzenie własnego biznesu to naprawdę dobry pomysł. Nie mówiąc o niczym żonie, zaczął rozmawiać o sklepie z „Siwym” Bulgerem. Dla Bulgera był to idealny moment. Został wypędzony z warsztatu przy Lancaster Street, nękała go policja stanowa, gdy jeździł swoim czarnym chevroletem, a ostatnio podejrzewano go o morderstwo. Nadszedł czas, żeby wspólnie z Flemmim przestać kręcić się w kółko i znaleźć nową bazę operacyjną. Bulger nie miał nic przeciwko zaszyciu się na swoich starych śmieciach. Nic nie mogło się równać ze znajomą atmosferą izolacji, którą czuł w Bostonie Południowym. A kiedy Stephen zdradził się ze swoimi planami dotyczącymi sklepu monopolowego, okazało się, że skromne nadzieje Rakesów kolidują z dążeniami „Siwego” Bulgera w mieście, w którym „Siwy” dostawał wszystko, czego zapragnął.

* * *

Jesień 1983 roku upłynęła młodej parze pod znakiem szalonego wysiłku, gdyż starali się dopełnić wszystkich formalności, żeby móc otworzyć sklep przed rozpoczęciem sezonu wakacyjnego. Na początku wszystko szło jak po maśle, a zaczęło się od udanego udziału w letniej aukcji licencji na sprzedaż alkoholu. Śledząc ogłoszenia prawne w gazecie, Stephen przeczytał o licytacji takiej licencji pochodzącej od likwidowanego sklepu monopolowego, który miano wyburzyć pod teren budowy. Pewnej soboty gorliwa para ubrała się elegancko i pojechała do śródmieścia do siedziby kancelarii prawniczej, która nadzorowała sprzedaż.

– Byłam cała w nerwach, to była moja pierwsza aukcja – tłumaczyła Julie Rakes.

Stephen zdążył przywyknąć do formalności związanych z prowadzeniem sklepu monopolowego, ponieważ kiedyś był już wspólnikiem w takim interesie, jednak para uznała, że to Julie powinna wziąć udział w licytacji.

– Zachęcał mnie: „No dalej. Dasz radę”, a ja pytałam: „Co mam robić? Co mam robić?”. To było zabawne. Podniecające. Polecił mi: „No dalej. Podnieś rękę. Podnieś rękę!”.

Julie usłuchała. Licytacja rozpoczęła się od tysiąca dolarów. Pojawiły się inne zainteresowane osoby, ale Julie nie ustępowała. Nagle licytacja się zakończyła i Rakesowie wyszli z licencją, za którą zapłacili zaledwie trzy tysiące dolarów.

To był świetny początek i dobry prognostyk. Stworzyli korporację Stippo Inc., w której skład wchodzili sami członkowie rodziny.

– Ja zostałam prezesem, z czego często żartowaliśmy – opowiadała Julie.

Stephen pełnił funkcje skarbnika, sprzedawcy oraz kierownika. Później pojawiły się kolejne dobre wieści: Julie spodziewała się trzeciego dziecka. Pod koniec września para skontaktowała się z przedsiębiorcą budowlanym, przyjacielem z sąsiedztwa, Brianem Burkiem, który zajął się najtrudniejszą częścią przedsięwzięcia – przerobieniem stacji benzynowej na sklep monopolowy. Należało rozkopać teren i wydobyć potężne zbiorniki na paliwo, stosując się przy tym do przepisów dotyczących ochrony środowiska. Burke oczyścił działkę, wymienił dach i odnowił budynek od zewnątrz.

– Użył mnóstwa cementu – wspominała Julie.

Rakesowie nie zamierzali odkrywać nowych horyzontów w kwestii projektu ani estetyki. Dysponowali ograniczonymi funduszami, a rachunków stale przybywało. Celem były podstawowy remont i funkcjonalizm: czysty, dobrze oświetlony budynek z cementowych bloków i z dużymi oknami. Para poczuła przypływ emocji, gdy nad wejściem przymocowano szyld – Sklep Monopolowy Stippo.

* * *

Jednak rodzina i znajomi nie byli jedynymi gośćmi na placu budowy podczas ostatnich dni przed otwarciem. Bulger i Flemmi także śledzili postęp robót. Pod osłoną ciemności dwaj gangsterzy wpadali na inspekcję. Późnym wieczorem, gdy nikogo nie było w pobliżu, wślizgiwali się na parking. Zazwyczaj towarzyszył im trzeci mężczyzna, Kevin Weeks, który zastąpił Nicky’ego Femię na stanowisku pomocnika, kierowcy, a czasami także żołnierza. Burger porzucił uzależnionego od koki Femię, który stracił nad sobą kontrolę. Kiedy na początku grudnia, działając na własną rękę, próbował obrabować warsztat samochodowy, jeden z pracowników zabił go strzałem w głowę. Weeks był o połowę młodszy od Bulgera, miał bujne włosy oraz idealne predyspozycje do tej pracy. Chociaż sporo mu brakowało do metra osiemdziesięciu, miał silnie umięśnioną górną część ciała, a przede wszystkim szybkie ręce. Był synem trenera bokserskiego i wychował się na ringach w całym mieście. Poza tym, podobnie jak John Connolly, w dzieciństwie uległ czarowi Bulgera. Karmił się opowieściami o gangsterze z „Południaka”, ale w młodości nigdy nie widział człowieka, o którym rozmawiano szeptem, dopóki pewnego dnia nie zauważył go maszerującego przez jego osiedle.

Weeks skończył liceum w Bostonie Południowym w 1974 roku i podjął pracę, do której był stworzony – bramkarza czy też „pomocnika ochrony” w swojej alma mater, gdzie patrolował korytarze i przerywał bójki między białymi i czarnymi uczniami, które były nieodłącznym elementem nakazanej sądownie akcji dowożenia uczniów autobusami. Kolejnej zimy, kilka dni przed Dniem Świętego Patryka, osiemnastoletni Weeks awansował do świata „Siwego”, gdy rozpoczął pracę w Triple O’s. Zaczął za barem, gdzie zajmował się noszeniem lodu. Pewnego wieczoru potężni ochroniarze lokalu nie zdołali zapanować nad burdą, a Kevin wyskoczył zza baru i efektownymi kombinacjami ciosów rozprawił się z awanturnikami. „Siwy” to zauważył. Weeks awansował najpierw na ochroniarza, a następnie na osobistego pomocnika Bulgera. Na początku lat osiemdziesiątych Bulger stał się mentorem Weeksa, a ten był dla gangstera jak przybrany syn. Weeks lubił popisywać się swoją lojalnością, opowiadając ludziom, że wołałby trafić do ciężkiego więzienia, a nawet narazić własną rodzinę niż powiedzieć choćby jedno złe słowo o „Siwym” Bulgerze.

* * *

Podczas inspekcji budowy sklepu monopolowego Stippo mężczyźni wysiadali z samochodu i spacerowali po okolicy. Weeks i Bulger w pewnym sensie wyciągnęli do Stephena Rakesa pomocną dłoń, dlatego zaczynali czuć się jak u siebie. Podczas remontu ktoś anonimowo groził Rakesom, że podłoży bombę w lokalu. Młodzi – zwłaszcza Julie – byli zaniepokojeni. Stephen posłał swoją siostrę do baru Courts Inn Tavern, gdzie pracował Kevin Weeks, żeby spytała, czy „Siwy” i Stevie mogą położyć kres tym groźbom. Stephen w młodości miał okazję poznać Weeksa; kilkakrotnie się ze sobą ścierali i ogólnie nie darzyli się sympatią, jednak przypadek sprawił, że jeden z braci Rakesa ożenił się z jedną z sióstr Weeksa. Stephen i Julie czasami wpadali na drinka do Triple O’s, Weeks zaś często tam bywał – jego żona była jedną z barmanek. Stephen poprosił o przysługę, a Bulger wkrótce dowiedział się przypadkowo, że za groźbami stał właściciel innego sklepu monopolowego, który nie chciał nowej konkurencji. Bulger rozkazał mu przestać i groźby nagle ustały. Stephen pochwalił się Julie, że załatwił tę sprawę. Nie wspomniał o tym, jaką rolę odegrał „Siwy”, ani o jego rosnącym zainteresowaniu lokalem.

Dla Bulgera był to dobry moment na znalezienie nowej siedziby. Razem z Flemmim radzili sobie doskonale – wręcz lepiej niż kiedykolwiek. Lokalne struktury mafijne były osłabione: Gennaro Angiulo trafił do więzienia, podobnie jak kilku innych ważnych mafiosów. Z kolei po założeniu przez FBI podsłuchów w siedzibie mafii nielegalne interesy Bulgera kwitły.

– Im bardziej dobieraliśmy się do mafii, tym mniej im ona zagrażała – przyznał John Morris.

Bulger coraz więcej zarabiał na czynszach i haraczach, gdyż stale rosła liczba bukmacherów i handlarzy narkotykami, którzy dokonywali takich płatności. Bulger i Flemmi chętnie pomagali FBI w czyszczeniu bostońskiego półświatka; czerpali z tego wiele korzyści.

Szukając nowego biura, Bulger i Flemmi przede wszystkim chcieli podłączyć się pod jakąś legalną firmę. Prowadzenie interesu tego rodzaju pozwoliłoby im na pranie brudnych pieniędzy pochodzących z nielegalnego hazardu, lichwy i handlu narkotykami. Bulger często korzystał z pomieszczeń znajdujących się nad barem Triple O’s, a nawet odbierał tam pocztę. Jednak w barach często panowały tłok i chaos. Bójki, które wybuchały w Triple O’s, zwracały uwagę policji. Dlatego razem z Flemmim postanowili znaleźć miejsce, nad którym łatwiej będzie zapanować. Nowy sklep monopolowy obok ronda od razu ich zaciekawił.

Pod koniec roku Julie i Stephen Rakesowie zaczęli się spieszyć. Przegapili Boże Narodzenie i nie mieli czasu na zorganizowanie wielkiego otwarcia. Dwie siostry Julie, jej matka, a także rodzice Stephena pomogli im urządzić wnętrze sklepu i ustawić towar na półkach. Rakesowie nadzorowali instalację lodówek, które były ich największą inwestycją. Żeby nie stracić całych świąt, pospiesznie otworzyli lokal tuż przed nowym rokiem.

Z tej okazji otrzymali od rodzin rośliny ozdobione wstążkami i ustawili je na ladzie, ale poza tym od razu zabrali się do pracy. Stephen zamieścił ogłoszenie w „South Boston Tribune”, informując, że sklep położony przy „rondzie w Bostonie Południowym” jest „już otwarty” i „dysponuje miejscami parkingowymi”. Podał godziny otwarcia: „poniedziałek–sobota, 9.00–23.00”. To było typowe ogłoszenie. Na końcu Stephen dodał informację, która miała przyciągnąć uwagę czytelników: „Wygraj wycieczkę dla dwóch osób na Hawaje albo tysiąc dolarów w gotówce, losowanie w środę 8 lutego 1984 roku o 17.00”. Stephen sam wpadł na ten pomysł, chcąc przyciągnąć klientów.

– Okoliczne sklepy nigdy nie proponowały wycieczek, dlatego uznaliśmy, że to będzie duża atrakcja, która zwróci na nas uwagę – stwierdziła Julia Rakes.

Klienci dopisywali. Mąż i żona pracowali na zmianę, kursując między sklepem a domem, zajmując się interesem i dziećmi. Krewni często im pomagali, ale zawsze z własnej inicjatywy. Rakesowie nie mieli wspólników, nie musieli przed nikim odpowiadać. Praca była wyczerpująca i wymagająca, ale sklep był ich własnością, a kasa szybko się wypełniała.

W 1984 roku Bulger wykorzystywał te dwie firmy w Bostonie Południowym jako bazę dla swojego przestępczego imperium

Wszystko się skończyło, zanim zdołali przepracować dwa tygodnie. Nie zdążyli nawet przeprowadzić zapowiedzianej loterii. „Siwy” i Stevie nie mieli zamiaru nikomu fundować wycieczki na Hawaje.

* * *

Pewnego styczniowego wieczoru, który zapowiadał się tak samo jak wszystkie inne: na zapracowany i chaotyczny, Julie narzuciła płaszcz i wyszła z domu. Jedno ze współmałżonków wracało do domu, a drugie wychodziło. Takie tempo pracy utrzymywali w trakcie remontu sklepu, a także po jego otwarciu. Niebo było zachmurzone, a w radiowej prognozie ostrzegano przed śnieżycami, chociaż wydawało się, że jest na to za ciepło przy temperaturze wynoszącej ponad pięć stopni. W mieście rozmawiano głównie o nowym burmistrzu Rayu Flynnie, „Burmistrzu Ludzi”, irlandzkim synu „Południaka”, który rozpoczynał urzędowanie w pierwszych dniach 1984 roku.

Julie pojechała do sklepu ze swojego domu przy Fourth Street, pokonując trasę, którą znała od zawsze, mijając domy, sklepy i bary przy Old Colony Avenue. Nie znała innego świata. Przez całą drogę ciepło myślała o swojej rodzinie, nowym interesie, Stephenie. Po dotarciu na miejsce gawędziła z osobą, którą zatrudnili jako magazyniera i dostawcę. Potem odezwał się telefon.

Dzwonił Stephen.

– Skąd mam wiedzieć, kiedy jagnięcina będzie gotowa?

Próbowali zamieniać się rolami – ona prowadziła biznes, on zajmował się domem. Julie krok po kroku wytłumaczyła mu, jak przyrządzić pieczeń, a potem się rozłączyła i obsłużyła kilkoro klientów. Była połowa tygodnia i panował niewielki ruch. Julie właśnie odpoczywała i rozmyślała o tym, jak wiele osiągnęli z mężem, gdy nagle, około dwudziestej pierwszej, ponownie zadzwonił telefon. „Stephen? Co się stało tym razem?” – zastanawiała się.

– Julie?

– Tak.

Nie rozpoznała niskiego, chrapliwego głosu, który rozległ się w słuchawce.

– Znam cię i lubię, więc nie chciałbym, żeby stała ci się krzywda.

– Kto mówi?

Głos zignorował jej pytanie.

– Powinnaś wyjść.

– Kto mówi?

– Sklep zostanie wysadzony w powietrze.

– Dlaczego to robisz? – spytała podniesionym głosem zaniepokojona Julie. – Skoro mnie lubisz, to może się przedstawisz?! – teraz już krzyczała. – Może się przedstawisz?

Jednak odpowiedział jej tylko szum. Jej rozmówca się rozłączył.

Julie się wystraszyła. Nie odebrali takiego telefonu od tygodni. Rozejrzała się po niemal pustym sklepie, czując, że ktoś ją obserwuje. Po chwili zadzwoniła do męża i, wyraźnie wzburzona, opowiedziała mu o odebranym anonimowym telefonie, a im dłużej o tym mówiła, tym bardziej się denerwowała. Stephen starał się ją pocieszyć. W tle Julie słyszała odgłosy telewizora oraz hałasujące dzieci. Jednak kiedy się rozłączyła, miała wrażenie, że w głosie Stephena również brzmiał niepokój.

Stephen Rakes miał ku temu powody. W tej samej chwili w jego mieszkaniu znajdowali się goście. Właśnie sprzątał po kolacji i bawił się ze swoimi dwiema córeczkami, pozwalając im jeszcze przez pewien czas pooglądać telewizję przed snem, gdy usłyszał pukanie do drzwi. Kiedy otworzył, w ciemności zobaczył dwóch mężczyzn, których od razu rozpoznał – to byli „Siwy” Bulger i Kevin Weeks.

Przyszedł czas, żeby dobić targu, chociaż Stephen wciąż miał wątpliwości. Dwa dni wcześniej za plecami Julie spotkał się z Bulgerem i Flemmim, aby porozmawiać o sprzedaży sklepu. Rakes stwierdził, że chce dostać co najmniej sto pięćdziesiąt tysięcy dolarów. Odezwała się w nim natura sprzedawcy samochodów; stwierdził, że interes jest wart znacznie więcej, zwłaszcza że pierwsze tygodnie świadczyły o wzroście sprzedaży. Bulger go wysłuchał, przeczekał, a na zakończenie spotkania ustalono cenę na sto tysięcy dolarów.

Bulger i Weeks minęli Rakesa i wtargnęli do jego salonu. Goście usiedli przy stole. Bulger dowodził, a Weeks trzymał papierową torbę pełną gotówki. Córki Rakesa radośnie biegały po pokoju. Bulger posadził sobie starszą z nich na kolanach.

– Masz piękną córeczkę – rzekł.

Rakes poruszył się nerwowo. Wspomniał o swojej żonie i o tym, jak bardzo polubiła ich sklep. Sytuacja się zmieniła, stwierdził. Zamierzali spróbować swoich sił.

– Sklep już nie jest na sprzedaż.

To był ostatni nieśmiały sprzeciw Stephena Rakesa. Bulger wybuchnął gniewem, zapowiadając, że mogą go zabić i po prostu zagarnąć sklep. Weeks był równie wściekły. Właśnie dlatego nie znosił Rakesa. Ani na chwilę nie uwierzył, że Rakes naprawdę zmienił zdanie. Te uniki miały na celu wywalczenie lepszej ceny.

Niezależnie od tego, czy miał rację, już nie było odwrotu. Weeks wyjął broń, dwucalowy krótkolufowy pistolet kalibru 38 z drewnianą rękojeścią. Położył go na blacie, żeby mówił sam za siebie. Twardy metal zwrócił uwagę dziewczynki siedzącej na kolanach Bulgera. Wyciągnęła rączkę w stronę broni.

Rakes patrzył na to z przerażeniem. Zanim jego córka zdążyła dotknąć pistoletu, Bulger odepchnął go w stronę Weeksa. Potem postawił dziecko na podłodze i wyjął z kieszeni nóż, który zaczął otwierać i zamykać, błyskając ostrzem, jakby akcentował w ten sposób swoje słowa. Przypomniał Rakesowi o pomocy, której udzielił mu w sprawie telefonów z pogróżkami, i o warunkach sprzedaży, a także ponownie podkreślił, że mogą po prostu go zabić i przejąć sklep. Wyjaśnił, że w papierowej torbie znajdują się pieniądze, poskładane w eleganckie zwitki. Nie ma odwrotu. Żadnych negocjacji. Bulger oznajmił, że umowa została zawarta, a wszyscy mieszkają w Bulgertown.

Bulger i Weeks zbierali się do wyjścia. Rakes siedział jak zahipnotyzowany. Zbliżała się dwudziesta trzecia, a w sklepie monopolowym roztrzęsiona Julie nie mogła się doczekać zamknięcia. Zadzwonił telefon. Chwyciła słuchawkę. To był Stephen, straszliwie spięty. Jego głos brzmiał, jakby dobiegał z bardzo daleka, a Julie po chwili zdała sobie sprawę, że jej mąż płacze. Stephen opowiedział o nagłej zmianie sytuacji, o nowej propozycji, którą otrzymali, a której nie mógł odrzucić. Julie tylko słuchała w milczeniu, czując, że ogarnia ją odrętwienie. Myślała, że właśnie tak musi wyglądać szok – stan zawieszenia poza ciałem – gdy Stephen pochlipywał i szeptał słowa, w które nie mogła uwierzyć, wyjaśniając, że sklep już do nich nie należy, opowiadając, co się dalej wydarzy i co Julie powinna zrobić. Przemilczał, że on sam puścił tę machinę w ruch, ale to już nie miało znaczenia. Transakcja zmieniła się w wymuszenie, gdy tylko Bulger dał Rakesowi do zrozumienia, że ten nie może się wycofać, a zawarcie przestępczej umowy stało się sprawą życia albo śmierci.

Julia Rakes podniosła wzrok i zobaczyła potężnego mężczyznę – miał znacznie powyżej metra osiemdziesięciu wzrostu i masywną budowę ciała – który wszedł do sklepu. Był to Jamie Flannery, którego znała jeszcze z liceum. Przyjaźnili się. Flannery był stałym klientem Triple O’s. Miał problem z alkoholem i czasami pracował w barze jako bramkarz. Kiedyś Julie widziała go tam z „Siwym” Bulgerem. Wszystko nagle nabrało straszliwego sensu.

Odłożyła słuchawkę. Flannery zachowywał się gwałtownie. Kazał Julie zabrać swoje rzeczy i oznajmił, że odwiezie ją do domu. Zabronił o cokolwiek pytać, a Julie usłuchała. Pospiesznie wyjęła część pieniędzy z kasy. Zabrała także rośliny, które przysłała jej rodzina z okazji otwarcia sklepu. Flannery wyniósł trochę wina, przechowywanego przez Julie i Stephena na prośbę ich przyjaciela, który je produkował i liczył na ich pomoc w sprzedaży. Schowali wszystko do samochodu, a Julie drżącymi rękami zgasiła światła i zamknęła sklep. Czym prędzej odjechali.

Nigdy więcej nie wróciła do ich sklepu monopolowego. W samochodzie była roztrzęsiona, ale Flannery prawie się nie odzywał, a kiedy zaczął zwalniać na Fourth Street, Julie zauważyła, że w ciemności przed jej drzwiami stoi dwóch nieznajomych. Chciała się dowiedzieć, kim są. Flannery rozpoznał stojącego na frontowych schodkach Bulgera oraz drugiego mężczyznę, który podchodził do auta zaparkowanego przy krawężniku – to był Weeks. Kiedy podjechali bliżej, Julie także ich zidentyfikowała. Za nimi zobaczyła swojego męża, który stał znieruchomiały w drzwiach.

– Jedź dalej, jedź dalej – zawołała.

Była przerażona i nie chciała się z nimi spotkać, a Flannery zgodnie z prośbą minął dom. Przynajmniej tyle mógł dla niej zrobić. Przejechał się po okolicy, a kiedy wrócił w to samo miejsce, mężczyzn już nie było, Stephen Rakes zaś stał przy krawężniku, czekając na żonę. Nawet nie pozwolił jej wysiąść z samochodu. Wręczył jej papierową torbę i kazał natychmiast pojechać do domu matki. Mówił przez zaciśnięte zęby.

– Mam jechać do matki o tej porze?! – wrzasnęła rozdrażniona Julie, a wtedy Stephen powiedział jej o gotówce w papierowej torbie i powtórzył prośbę.

– Po prostu odjedź stąd i zabierz to do swojej matki.

– Co się tutaj dzieje? Dlaczego tak się stało?

Stephen nie potrafił odpowiedzieć na to pytanie.

Julie czuła się zagubiona i odchodziła od zmysłów.

– Nie mogę pojechać do matki. Już prawie północ. Co ty wygadujesz?

Starając się nad sobą panować, odpowiedział, że już zadzwonił do jej matki, więc ta oczekuje Julie. W drogę. Był cały zesztywniały i miał nienaturalny głos. Jego oczy wciąż były wilgotne od łez.

– Matka na ciebie czeka – jego mina mówiła: „Rób, co ci mówię”.

Wyjaśnił, że pieniądze pochodzą od „Siwego” Bulgera.

– To zwrot naszej inwestycji. Mamy szczęście, że je dostaliśmy – dodał jakby w hipnozie.

Julie pojechała do domu swoich rodziców przy Old Colony Avenue. Matka i ojciec czekali na nią przy drzwiach; oboje mieli kamienne oblicza. Dowiedzieli się od Stephena, że młodzi wplątali się w interesy z Bulgerem – to było nowe doświadczenie dla rodziny Julie, na które wcale nie mieli ochoty. W torbie znajdowało się więcej pieniędzy, niż kiedykolwiek widzieli. Julie wręczyła torbę matce.

– Ukryj ją – poprosiła, a matka poszła do swojej sypialni i schowała pieniądze w skrzyni posagowej.

Bezpieczna w domu rodziców, Julie w końcu wpadła w histerię.

– Nie mogę w to uwierzyć – powiedziała do ojca i wybuchnęła płaczem.

* * *

Minęło kilka dni, zanim Julie i jej rodzina zrozumieli, co się stało, i w pełni pojęli, że w ich życiu rzeczywiście eksplodowała bomba. Po części trwało to tak długo ze względu na pewne historie – a raczej mity – dotyczące Bulgera. W mieście często powtarzano, że Bulger jest lojalny wobec innych mieszkańców „Południaka”, że lubi pomagać ludziom, a wspieranie miejscowych sprawia mu przyjemność. Powiadano, że Bulger nie lubi łobuzów i pokazuje im ich miejsce w szyku. Powiadano, że chociaż nie namawia nikogo do przestrzegania prawa, to zachęca niepokornych do szukania rozrywki w innych dzielnicach. Podobno jeśli dowiadywał się, że ktoś włamał się do domu w Bostonie Południowym, łapał sprawcę i zabierał go na kurs podstaw etyki według Bulgera. Pierwsza zasada brzmiała, że można włamywać się do domów na bajeranckich przedmieściach, jak Brookline czy Wellesley, ale nie na własnym podwórku. Ludzie tacy jak Kevin Weeks należeli do licznego grona propagatorów tych opowieści, a Rakesowie znali Weeksa od wielu lat. Julie nie znała Bulgera osobiście, ale słyszała o jego reputacji. Jednak teraz na własnej skórze przekonała się, że to kłamstwo – Bulger brutalnie odebrał im sklep monopolowy.

Drugim powodem tego opóźnienia był paraliż, który ich opanował. Najpierw przeżyli szok spowodowany gwałtownością działań Bulgera. Później pojawiła się złość z powodu nieoczekiwanej zasadzki. Następnym etapem powinna być akceptacja – zmierzenie się z prawdą, że niewiele mogą poradzić na swoją stratę. Jednak zanim gniew zdążył się zmienić w spokojną rozpacz, Rakesowie, a zwłaszcza Julie, postanowili stanąć do walki. Patrząc z perspektywy czasu, Julie zapewne powinna być rozsądniejsza i podchodzić z większą trzeźwością do zasad panujących w Bostonie Południowym. Jednak nikt – ani Rakesowie, ani ich rodzina, ani nikt inny – nie rozumiał, jak duże wpływy Bulger ma w dzielnicy... i poza nią.

Wkrótce po nocnym przejęciu sklepu Julie i Stephen spotkali się z wujkiem dziewczyny, detektywem Josephem Lundbohmem z bostońskiej policji. Lundbohm, weteran, który wstąpił do policji w 1958 roku, obecnie pracował w wydziale zabójstw. Był bratem matki Julie i mieszkał z rodziną w Quincy, nieco na południe od Bostonu. Był gościem na ślubie Julie i Stephena i od czasu do czasu widywał się z nimi podczas rodzinnych uroczystości.

Lundbohm słyszał o sklepie, który otworzyli młodzi; dobre wieści rozniosły się wśród krewnych. Jednak nie wiedział o niczym więcej. Zaprosił siostrzenicę i jej męża do kuchni, gdzie razem usiedli. Julie otworzyła serce przed wujkiem, opowiadając mu, jak relacjonował Lundbohm, „o mężczyznach, którzy przyszli do jej domu i oznajmili, że kupują od nich sklep”. W opowieści znalazło się miejsce dla Weeksa, dziewczynki i pistoletu, a Lundbohm aż podskoczył – groźba była oczywista. Ponowne opowiadanie o tych wydarzeniach przygnębiło Julie. Kiedy skończyła, Lundbohm odczekał kilka minut, dopóki się nie uspokoiła.

Julie spytała wujka, czy potrafi im pomóc i czy mogą o tym z kimś porozmawiać. Lundbohm odrzekł, że zna „kogoś, komu ufa i kto jest agentem FBI”. Uważał, że takie wymuszenie to idealna sprawa dla federalnych. W końcu dysponowali większymi siłami oraz możliwościami technicznymi, na przykład nowoczesnym elektronicznym sprzętem wywiadowczym. Poza tym Bulger i Flemmi byli mafiosami, a to FBI, nie bostońska policja, zajmowało się przestępczością zorganizowaną. FBI było skuteczne, agent zaś, którego znał Lundbohm, pracował w Wydziale ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej.

Rakesowie wyrazili zgodę i wyszli.

Lundbohm wkrótce zadzwonił do znajomego agenta. Kilka dni później obaj funkcjonariusze spotkali się przy śniadaniu w jednej z bostońskich restauracji – z jednej strony detektyw Lundbohm z bostońskiej policji, a z drugiej agent FBI John Connolly.

Po krótkiej pogawędce agent spytał Lundbohma, co go niepokoi, a ten wszystko mu opowiedział – o swojej siostrzenicy i jej mężu, którzy właśnie otworzyli sklep, a potem o pistolecie, dziewczynce i pieniądzach. Connolly go wysłuchał. Przestępstwa tego rodzaju Bulger nie mógł usprawiedliwić koniecznością utrzymania pozycji w półświatku, aby móc dalej dostarczać FBI informacje dotyczące mafii. Atak Bulgera na Rakesów nie miał nic wspólnego z mafią.

W obliczu takiego dylematu Connolly postąpił odruchowo. Pozwolił policjantowi dokończyć, po czym spytał:

– Czy Rakesowie byliby skłonni założyć urządzenie podsłuchowe?

Ze wszystkich możliwości zaproponował najniebezpieczniejszą. Nie zająknął się ani słowem o możliwości przesłuchania Rakesów przez agentów FBI. Nie wspomniał, że biuro może zacząć ostrożnie przyglądać się działalności Bulgera. Postawił wszystko na jedną kartę, jakby istniało tylko jedno, najbardziej ryzykowne wyjście, o którym wiedział, że nie może się spotkać z entuzjastycznym przyjęciem.

– Baliby się – odpowiedział natychmiast Lundbohm.

Dobrze wiedział – jak każdy gliniarz – że wyposażenie kogoś w podsłuch przed spotkaniem z Bulgerem byłoby ogromnie ryzykowne i niebezpieczne. Policja nie potrafiła do tego przekonać nawet mafiosów, którzy zostali informatorami. Pomysł wystawienia na takie zagrożenie cywilów jawił się jako wielka lekkomyślność. Rakesowie byli amatorami. Poza tym gliniarze tacy jak Lundbohm wciąż pamiętali zabójstwo Briana Hallorana sprzed dwóch lat. Opowiadano, że został zastrzelony tuż po nawiązaniu współpracy z FBI. Dlatego Lundbohm zlekceważył propozycję Connolly’ego dotyczącą podsłuchów. Równie dobrze mógłby kogoś poprosić o skok z Tobin Bridge.

– Raczej nie. Nie zalecałbym takiego rozwiązania.

– Zatem obawiam się, że niewiele można zrobić, Joe. – Spotkanie dobiegło końca. – Ale przyjrzę się tej sprawie.

Connolly nigdy tego nie zrobił. Nie sporządził oficjalnego raportu w sprawie informacji otrzymanych od Lundbohma. Nie podzielił się nimi z nowym kierownikiem wydziału Jimem Ringiem, nawet po to, żeby omówić sposób poradzenia sobie z oskarżeniami wobec dwóch tajnych informatorów. Zamiast tego na własną rękę postanowił, że FBI nie zajmie się wymuszeniem, którego dokonali Bulger i Flemmi, o czym z pewnością nie powinien sam decydować.

– Zdecydowanie powinien był z tym do mnie przyjść – stwierdził później Ring. – Na tym polegała jego praca. Pojawiły się zarzuty o wymuszenie, a sprawdzenie ich należało do jego obowiązków. Powinien ze mną rozmawiać o takich sprawach i nie miał prawa zajmować się tym samodzielnie.

Jednak Connolly podzielił się swoją wiedzą tylko z jedną osobą. Powiedział „Siwemu”.

Po śniadaniu z Connollym Lundbohm zadzwonił do Julie Rakes i przekazał jej, że chociaż odrzucił pomysł agenta, aby Stephen nosił urządzenie podsłuchowe, sprawa trafiła w ręce FBI, które miało pozostawać z nim w kontakcie.

Niemniej zaledwie kilka dni po spotkaniu Lundbohma z Connollym, podczas wizyty w domu Lundbohmów, Stephen Rakes odciągnął Lundbohma na bok, gdzie nie mogły ich usłyszeć Julie i żona Lundbohma. Rakes sprawiał wrażenie zdenerwowanego.

– „Siwy” kazał nam się odczepić.

Roztrzęsiony Stephen wyjaśnił, że „Siwy” zagadnął go na ulicy w Bostonie Południowym i ostrzegł: „Powiedz Lundbohmowi, żeby się odczepił”.

Lundbohmowi od razu przyszło do głowy, że Bulger dowiedział się o jego rozmowie z Connollym. Julie i Stephen znaleźli się w jeszcze większym niebezpieczeństwie. Prawda ich oszołomiła: wszystkie drogi prowadzą do Bulgera.

W ciągu kolejnych tygodni Bulger kilkakrotnie wzywał Stephena Rakesa do sklepu monopolowego, a Rakes podpisywał dokumenty, dzięki którym przejęcie sklepu wyglądało na w pełni legalne. Tytuł własności przeniesiono tylko na Kevina Weeksa, chociaż Weeks później złożył dokumenty, w których wymienił jako współwłaścicieli Bulgera oraz matkę Flemmiego, Mary. Stevie Flemmi przyznał potem, że sklep monopolowy służył jako dowód, że on i Bulger prowadzili legalne interesy – absurdalne twierdzenie, które byłoby nawet zabawne, gdyby nie brutalne wymuszenie, za którego pomocą weszli w posiadanie sklepu.

Jeszcze przed przekazaniem dokumentów Weeks stanął za ladą, a Bulger również kręcił się w pobliżu. Szyld nad wejściem zmieniono ze Stippo na Sklep Monopolowy Boston Południowy. Następnie na cementowej ścianie wymalowano dużą zieloną koniczynę. W końcu, z polecenia Johna Connolly’ego, FBI w Bostonie zaczęło kupować w sklepie Bulgera alkohol na swoje przyjęcie bożonarodzeniowe.

Plotki szybko się rozprzestrzeniały. W dzielnicy szeptano, że Stephena Rakesa zwieszono za kostki z Broadway Bridge. Opowiadano sobie, że ktoś przystawił mu pistolet do głowy albo że Stephen przegrał sklep w karty. Jednak Rakes nie zwracał uwagi na plotki i starał się nie wychylać.

Żeby się utrzymać, Stephen i Julie musieli sięgnąć do papierowej torby z gotówką schowanej w skrzyni posagowej w domu matki Julie. Próbowali zaleczyć rany kilkoma szaleństwami – nowym dodge’em caravanem czy wycieczką do Disneyworldu. Z kolei w następnym roku przeznaczyli część gotówki na zaliczkę, żeby wydostać się z Bostonu Południowego i kupić dom w podmiejskim Milton. Ich syn Colby przyszedł na świat 5 czerwca 1984 roku. Stephen Rakes zaakceptował swoją sytuację.

Kiedy Rakesowie byli na Florydzie, pojawiły się plotki, że Bulger zabił Stephena. Weeks wytropił Rakesa w Disneyworldzie i kazał mu wracać. Rakes zostawił rodzinę i przyleciał do Bostonu, gdzie, w celu uciszenia plotek, pojawił się w towarzystwie Bulgera, Flemmiego i Weeksa na jednym z ruchliwych skrzyżowań, żeby przechodnie mogli się przekonać, że żyje.

Rakes pokornie słuchał poleceń, tak jak wielu innych mieszkańców „Południaka”. W końcu został wezwany przed oblicze sądu federalnego, gdzie miał zeznawać w sprawie wymuszenia oraz prania brudnych pieniędzy w sklepie monopolowym Bulgera. Wzywano go dwukrotnie, w 1991 oraz 1995 roku. Kilka dni po drugich zeznaniach Bulger zatrzymał samochód obok Stephena, który szedł przez Boston Południowy, i zawołał do niego przez okno po stronie pasażera:

– Hej, mam na ciebie oko.

Jednak „Siwy” nie musiał się przejmować. Stephen dwukrotnie opowiedział sądowi, że z własnej woli i z przyjemnością sprzedał swój sklep Kevinowi Weeksowi zaledwie kilka dni po otwarciu. Z jakiego powodu? Rakes zeznał pod przysięgą, że sobie nie radził, wpadł po uszy w długi, a także nie podobało mu się, że musiałby poświęcać tak wiele czasu na prowadzenie sklepu. Zeznał, że otrzymał od Weeksa pięć tysięcy dolarów oraz że odzyskał dwadzieścia tysięcy dolarów, które zainwestował w interes, co razem dało sumę dwudziestu pięciu tysięcy dolarów. To były idiotyczne kłamstwa, w które nikt nie uwierzył, mimo że Rakes starał się sprawiać wrażenie spokojnego i przekonującego. Okazało się, że te kłamstwa miały swoją cenę.

Przed sądem federalnym oskarżono Rakesa o składanie fałszywych zeznań oraz utrudnianie pracy wymiaru sprawiedliwości i w 1998 roku skazano go w związku z oboma zarzutami. Dla Stephena to była podwójna porażka – rząd, który go nie ochronił, zaczął go ścigać, podczas gdy „Siwy” uniknął odpowiedzialności. Jednak Stephen Rakes wolał taki los od stawienia czoła Bulgerowi.

ROZDZIAŁ 12

MIT BULGERA

Detektyw Dick Bergeron z wydziału policji w Quincy przysunął się bliżej do maszyny do pisania marki Royal, która stała na blacie jego biurka w kolorze spiżu. Pisanie na maszynie nie było jego życiowym powołaniem, w odróżnieniu od pracy na ulicy i tropienia gangsterów. Niespokojnie poruszył się na krześle, po czym zaczął stukać w klawisze.

Detektyw zapisał słowa: „ŚCIŚLE TAJNE”.

Potem napisał: „TEMAT: Proponowane obiekty dochodzenia prowadzonego za pomocą elektronicznych urządzeń wywiadowczych”.

Zapisał nazwiska dwóch obiektów:

I. James J. (alias „Siwy”) Bulger

d. ur.: 03.09.1929

nr ub. społ.: 018–22–4149

II. Stephen Joseph (alias „Strzelec”) Flemmi

d. ur.: 09.06.1934

nr ub. społ.: 026–24–1413.

Był 19 czerwca 1983 roku. Na biurku Bergerona leżały sterty notatek i raportów wywiadowczych. Bergeron przeglądał te materiały, próbując napisać dla swoich przełożonych z policji w Quincy raport na siedem stron z pojedynczymi odstępami, dotyczący dwóch „niesławnych gangsterów”. Najwyższy czas, żeby policja się nimi zajęła.

Bergeron obserwował Bulgera i Flemmiego od miesięcy. Odkrył, że Bulger nie tylko kieruje wyłudzaniem haraczy w Bostonie Południowym, ale także kontroluje zorganizowaną przestępczość w Quincy oraz „jeszcze dalej w głębi South Shore”. Poza tym śledząc „Siwego”, Bergeron i inni detektywi z Wydziału ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej dowiedzieli się, że Bulger się do nich przeprowadził. Jak napisał Bergeron: „Bulger mieszka w lokalu własnościowym numer 101 przy Quincy Shore Drive 160 w Quincy, w luksusowym apartamentowcu zwanym Louisburg Square”. Ustalił także, że apartament nie należy do Bulgera. Właścicielką była Catherine Greig, jego dziewczyna. W 1982 roku za mieszkanie zapłacono dziewięćdziesiąt sześć tysięcy dolarów – gotówką, bez zaciągania kredytu hipotecznego. „Rolety we wspomnianym lokalu zazwyczaj są opuszczone, a okienka w zewnętrznych drzwiach wejściowych zaklejono kawałkami tektury”. (Bergeron wtedy jeszcze nie wiedział, że budynek stoi niepokojąco blisko cmentarza. Nowe lokum Bulgera znajdowało się mniej więcej sto metrów od miejsca, w którym osiem lat wcześniej Bulger i Flemmi pogrzebali ciało Tommy’ego Kinga, nad brzegiem rzeki Neponset).

Policja dowiedziała się, że Bulger zajmuje się wymuszaniem haraczy w Quincy i często spędza tam noce, co wystarczyło, żeby podjąć przeciwko niemu działania. Jednak Bergeron odkrył zupełnie nowe, intrygujące fakty dotyczące gangstera. Konsultując się z własną siecią informatorów, dowiedział się, że Bulger i Flemmi „najwyraźniej rozszerzyli działalność na handel narkotykami”. Poprzez „wejście na rynek narkotykowy”, pisał Bergeron beznamiętnym, oficjalnym stylem, „będą ułatwiać ludziom samozniszczenie”.

Bergeron skończył pisać swój raport, przekazał go szefowi, a następnie wrócił na ulicę. Razem z innymi detektywami dalej śledzili Bulgera, który krążył między ich miastem a Bostonem Południowym i regularnie spotykał się z Flemmim i kilkoma innymi wybranymi gangsterami, a także George’em Kaufmanem, wspólnikiem często zapewniającym przykrywkę dla ich działalności jako właściciel ich warsztatów. Na początku 1984 roku Bergeron był świadkiem tego, jak Bulger i Flemmi zmieniają szyld na sklepie monopolowym przy rondzie na: Sklep Monopolowy Boston Południowy.

W końcu pisemna propozycja Bergerona różnymi policyjnymi kanałami dotarła do agencji federalnej, która specjalizowała się w przestępstwach narkotykowych, czyli do DEA. Raport Bergerona był zgodny z danymi wywiadowczymi agencji. DEA aresztowała Arnolda Katza, wpływowego dilera narkotyków, który opowiedział agentom o powiązaniach Bulgera z innym znanym handlarzem narkotykami, Frankiem Lepere’em. Lepere był handlarzem, którego policja stanowa widziała z Bulgerem w warsztacie przy Lancaster Street podczas obserwacji prowadzonych w 1980 roku. Teraz Katz ujawnił DEA, że na początku lat osiemdziesiątych Lepere zawiązał „sojusz z «Siwym» i jego partnerem Steviem Flemmim, zgadzając się płacić «Siwemu» i Steviemu po każdym przemycie narkotyków w zamian za ochronę”. Katz stwierdził, że Lepere sam mu opowiedział o tym układzie, a także o tym, jak dostarczał Bulgerowi gotówkę w walizce.

DEA miała tego więcej. Na początku 1981 roku tajny informator doniósł, że Bulger i Flemmi ruszyli w teren, „usiłując przejąć kontrolę nad handlem narkotykami w regionie poprzez żądanie od dilerów opłat w gotówce lub procentu od zysków w zamian za zgodę na działanie”. Po pojawieniu się tajnego raportu policji z Quincy DEA przydzieliła dwóch agentów, Ala Reilly’ego i Steve’a Boeriego, do pomocy Bergeronowi. Reilly i Boeri szybko dostarczyli nowych informacji dotyczących Bulgera. W lutym 1984 roku Reilly spotkał się z jednym ze swoich informatorów, w raportach DEA nazywanym „C-2”, który przekazał mu, że handlarze kokainą narzekają na konieczność „opłacania «Siwego» w zamian za ochronę”. Informator wskazał właściciela pubu w Bostonie Południowym, który płacił Bulgerowi za „prawo do sprzedawania spod lady niewielkich ilości kokainy i heroiny”. Następnie agent Boeri spotkał się z jednym ze swoich informatorów, zwanym „C-3”, który znał Bulgera od dwóch dziesięcioleci i twierdził, że ambitny gangster „ostatnio” przejął kontrolę nad „dystrybucją narkotyków w całym Bostonie Południowym”.

Wątki narkotykowe pojawiły się także w doniesieniach „C-4” oraz innych źródłach informacji z półświatka. Na początku 1984 roku elementy układanki zaczęły do siebie pasować, co umożliwiło wspólne dochodzenie w sprawie zaangażowania Bulgera w handel narkotykami. W sprawę, nazywaną operacją „Farba”, zaangażowali się głównie agenci DEA oraz policyjni detektywi z Quincy.

Wszystko opierało się na oddolnej inicjatywie policyjnej, a zwłaszcza na otępiająco żmudnych wysiłkach Bergerona i jego kolegów. Gromadząc dane wywiadowcze z kolejnych wieczorów z 1983 roku oraz z początku 1984 roku, Bergeron wiele się dowiedział o Bulgerze. W pojemnikach na śmieci przy apartamentowcu mogła się kryć zachowana lista zakupów zapisana krętym, pochyłym charakterem pisma Greig – „szparagi, filet z kurczaka, sorbet, ser ricotta, oliwa” – ale także podarte na kawałeczki lub spalone na popiół dokumenty Bulgera. Bergeron odkrył, że życiem Bulgera rządzą nawyki – każdego popołudnia wychodzi z mieszkania w Quincy o tej samej porze, żeby zjeść kolację w domu Teresy w Bostonie Południowym. Potem spędza cały wieczór na potajemnych zawodowych spotkaniach, przeważnie w sklepie monopolowym. Następnie wraca do mieszkania. Jeżeli dzień jest słoneczny, wczesnym przedpołudniem często pojawia się na patio na piętrze, żeby odetchnąć świeżym powietrzem, czasami wciąż ubrany w piżamę.

Bergeron odkrył człowieka prowadzącego podwójne życie. Wydawało się oczywiste, że Teresa nie wiedziała o Catherine. Jednak oprócz niewierności wobec kobiet Bergeron był świadkiem także innej zdrady Bulgera – tej dotyczącej własnej dzielnicy. Bulger w pełni kontrolował handel narkotykami w Bostonie Południowym i poza nim. Zmuszał dilerów do płacenia „czynszu” za każdy gram „świętego mikołaja”, jak w slangu „Południaka” nazywano kokainę. Wymuszał udział w zyskach ze sprzedaży każdej porcji i każdego kilograma, każdego skręta i każdej beli marihuany owiniętej jutową tkaniną. Do niektórych mieszkań naprzeciwko sklepu monopolowego, na osiedlu Old Colony, położonym niedaleko osiedla Old Harbor, gdzie Bulger się wychował, goście pukali o każdej porze dnia i nocy. Młodzi mężczyźni, a nawet niektóre matki, handlowali prochami w swoich domach – anielskim pyłem, meskaliną, valium, speedem, koką i heroiną – a niczego nie można było sprzedać bez zgody „Siwego”. (Paul „Łasica” Moore, jeden z podwładnych Bulgera w narkotykowym interesie, miał mieszkanie w Old Colony). Chociaż Bulger często nazywał narkotyki „pieprzonym gównem”, odraza nie powstrzymywała go przed zarabianiem dużych pieniędzy na handlowaniu tym towarem, co szło mu znacznie lepiej na dwóch osiedlach niedaleko ronda niż przy zamieszkanych przez klasę średnią ulicach City Point. W pewnym momencie mieszanka heroinowa zwana „P-dope” kosztowała zaledwie cztery dolary za porcję – mniej niż sześciopak piwa.

Musiała minąć kolejna dekada, zanim zmowa milczenia zaczęła słabnąć, ofiary się zjednoczyły i stawiły opór Bulgerowi, a pracownicy opieki społecznej, wspierani przez byłych narkomanów, wyszli na ulice, żeby zachęcać miejscowe dzieciaki do zerwania z wciąganiem kokainy i wstrzykiwaniem heroiny. Pewien osiemnastolatek z „Południaka” otwarcie opowiadał o tym, że nie widział swojego taty od ośmiu lat, jego matka umarła z powodu przedawkowania, a on sam próbował się powiesić na korytarzu w swoim bloku. Jednak ostatecznie dopisało mu szczęście: nie brał od czternastu miesięcy. Dziewiętnastolatek imieniem Chris opisał siedem lat, które zmarnował na narkotyki – jego upadek zaczął się od alkoholu i trawki, potem doszły LSD, koka i heroina. Siedział w więzieniu, ale teraz koniecznie chciał wyjść na prostą. Mówił:

– Nie mam po co do tego wracać. Nie czeka tam na mnie nic poza grobem z moim nazwiskiem.

Patrick, trzydziestodziewięcioletni mężczyzna na odwyku, opowiadał o równi pochyłej, po której staczają się nastoletnie ćpuny.

– Kiedy mają czternaście albo piętnaście lat, zaczynają wciągać narkotyki. Twierdzą, że nigdy w życiu nie wbiliby sobie igły w rękę. Kiedy już to zrobią, zaczynają mówić, że nigdy nie użyją brudnej igły. Wkrótce wbijają sobie zardzewiałe igły, byle tylko się naćpać.

Jednak nie wszystkim się udawało. Często napływały złe wieści. Shawn T. „Kogut” Austin, dwudziestoczterolatek, który wychował się na osiedlu Old Colony, umarł w wynajętym mieszkaniu z powodu przedawkowania. Obok ciała znaleziono pustą torebkę po heroinie oraz strzykawkę bez igły.

– Pamiętam go jako małego chłopca na rowerku – wspominał jeden z dozorców z Old Colony, po czym dodał, że widział „Koguta” zaledwie kilka tygodni wcześniej. – Mówił, że wszyscy jego przyjaciele umierają, wciąż tylko chodzi na pogrzeby. No i proszę...

Patricia Murray z „Południaka” wyleciała z liceum, poważnie uzależniła się od heroiny, a pod koniec lat osiemdziesiątych, w wieku dwudziestu dziewięciu lat, została aresztowana pod zarzutem prostytucji.

– Sądzicie, że lubię wychodzić na ulicę? – pytała, pokazując chude nogi pokryte siecią ran. – Nic z tych rzeczy.

Jednak w latach dziewięćdziesiątych ludzie po raz pierwszy zaczęli stawiać opór. Michael McDonald, który również dorastał na Old Colony, a później miał napisać bestsellerowy pamiętnik o życiu w „Południaku”, założył Południowobostońską Straż Sąsiedzką. Narkotyki zniszczyły jego rodzinę, a jego dwaj bracia umarli, bawiąc się ogniem, który rozniecił „Siwy”.

– W tej dzielnicy jest wiele bólu, który do tej pory ignorowaliśmy – twierdził McDonald. – Jeżeli popatrzeć na naszą społeczność jak na narkomana, to jesteśmy na etapie przyznania się do istnienia problemu.

Byli narkomani, tacy jak Leo Rull, stanęli w pierwszym szeregu podczas nowej wojny z narkotykami w „Południaku”. W połowie lat osiemdziesiątych, kiedy Rull miał osiemnaście lat, zażywał duże ilości anielskiego pyłu oraz kokainy, a dziesięć lat później określał się jako „człowiek z misją”, usiłujący uratować życie nowego pokolenia dzieci z osiedli, co czasami wymagało wożenia na pogotowie osób, które przedawkowały w bocznych uliczkach, a następnie wspierania ich podczas terapii. Wykorzystując federalną dotację, agencja, dla której pracował Rull, starała się przerwać zaklęty krąg biedy i narkomanii w najuboższych częściach „Południaka” i Roxbury, o ironio, dawnych zajadłych rywali. W czasach realizacji federalnego programu dowożenia autobusami jedna z popularnych przyśpiewek w „Południaku” opowiadała o tym, że Roxbury dręczą problemy niespotykane w dzielnicy, która – głosami swoich dwudziestu dziewięciu tysięcy mieszkańców, a zwłaszcza polityków – uznaje się za najlepsze i najcudowniejsze miejsce do życia.

W dalszej części lat dziewięćdziesiątych władze Bostonu zamierzały otworzyć pierwszy stanowy zakład odwykowy przeznaczony głównie dla dorosłych narkomanów. W byłym refektarzu kościoła Świętej Moniki, przy rondzie niedaleko sklepu monopolowego „Siwego” Bulgera, organizacja Catholic Charities otworzyła ośrodek przejściowy przeznaczony dla tuzina chłopców w wieku od czternastu do osiemnastu lat, którzy otrzymali skierowanie z sądu Bostonu Południowego albo z któregoś z ośrodków detoksykacji.

Chociaż niektórzy wierzyli, że czarnoskórzy oraz dowożenie autobusami to dwie siły, które doprowadziły dzielnicę do ruiny, nie była to cała prawda – winę ponosił też jeden z jej mieszkańców. „Południak” cierpiał pod rządami „Siwego”. Zdawali sobie z tego sprawę Bergeron, agenci DEA, policja stanowa, a także handlarze narkotykami. Jeden z dilerów później wspomniał tajnemu agentowi DEA:

– Albo płaci się „Siwemu” Bulgerowi, albo nie można handlować, albo kończy się w trumnie.

Jednak w latach osiemdziesiątych mieszkańcy dzielnicy nie chcieli przyjąć tego do wiadomości. Zwykli ludzie kurczowo trzymali się wiary, że „Siwy” jest ich obrońcą. Miał większe wpływy niż politycy i potrafił utrzymywać porządek oraz ich chronić. Takie myślenie dodawało mieszkańcom otuchy; potrzeba posiadania obrońcy nigdy nie była głębsza niż po programie dowożenia autobusami, gdy większa część Bostonu, a nawet kraju, niesprawiedliwie postrzegała „Południak” jako rasistowski zaścianek. „Siwy” rzadko się pokazywał, ale jego obecność była namacalnie wyczuwalna i wielu ludzi czerpało z niej pociechę. Bulger czasami nawet posyłał kwiaty albo częściowo pokrywał koszt pogrzebu jakiejś ofiary narkotyków bądź przemocy. Miał wyczucie i trzymał się w cieniu. Zawsze miał czyste ręce. Narkotyki i prostytucja być może „są sposobem na życie w innych częściach miasta, ale nie będą tolerowane w Bostonie Południowym” – śmiało deklarowało Centrum Informacyjne Bostonu Południowego w jednej ze swoich broszur, chociaż statystyki policyjne pokazywały, że „Południak” nie różni się pod tym względem od innych dzielnic – również jest zalany narkotykami. Między 1980 a 1990 rokiem potroił się tam roczny wskaźnik zatrzymań w związku z narkotykami. Między 1985 a 1990 rokiem podwoiła się liczba rozpraw związanych z przestępstwami narkotykowymi prowadzonych przed obliczem lokalnego sądu okręgowego, a jeden z detektywów z bostońskiej policji stwierdził, że według niego w „Południaku” przypada więcej koki na głowę jednego mieszkańca niż gdziekolwiek indziej w Bostonie. Charakterystyczny klimat dzielnicy – dystans i nieufność wobec osób z zewnątrz – dodatkowo ułatwiał „Siwemu” sprawę.

Jednak nie tylko mieszkańcy dzielnicy nie dopuszczali do siebie prawdy – także FBI w Bostonie nie chciało wiedzieć o narkotykach, Bulgerze ani zapomnianych ofiarach, takich jak Patricia Murray. Po ulicach „Południaka” i korytarzach FBI krążyła ciepła i pozytywna wersja opowieści o „Siwym”: nienawidził narkotyków, nienawidził handlarzy i ze wszystkich sił starał się uczynić z Bostonu Południowego strefę wolną od narkotyków.

To było klasyczne zderzenie rzeczywistości z mitem.

* * *

Mit o Bulgerze – wrogu narkotyków – był jedną z najtrudniejszych do wykorzenienia opowieści. Bulger oraz John Connolly trwali przy tej wersji, wykorzystując lingwistyczną sztuczkę. Dla samozwańczego moralnego gangstera pieniądze pochodzące z handlu narkotykami były czymś innym niż narkotyki. „Siwy” mógł wymuszać „czynsz” od handlarzy, pożyczać im fundusze na start, a następnie żądać, aby kupowali towar od hurtowników, z którymi on i Flemmi byli powiązani. Bulger ułatwiał życie dilerom w zamian za udział w zyskach, ale osobiście nie dzielił kokainy ani nie pakował marihuany do torebek. To rozróżnienie tkwiło u podstaw jego krzykliwego sloganu: Bulger nie zajmuje się narkotykami.

Była to wymuszona semantyczna ekwilibrystyka, ale miała precedens: podejście Bulgera do alkoholu. Bulger pijał tylko okazjonalnie i najwyżej jeden albo dwa kieliszki wina. Nienawidził widoku pijących. Nawet w Dzień Świętego Patryka narzekał na świętujących, który pili w środku dnia. Kiedyś stwierdził, że „nie ufa nikomu, kto pije”. Uważał, że pijący „są słabi” i mogą go wydać.

Podczas dwóch lat spędzonych razem Bulger jedynie raz pobił Teresę Stanley – kiedy zasiedziała się w domu przyjaciółki, gdzie piły wino. Wystarczyło, żeby wysączyła dwa drinki, a zachowywał się tak, jakby wychyliła tuzin.

– Niemal mnie zabił za wypicie dwóch kieliszków wina – wspominała Stanley.

Ale chociaż Bulger poniżał swoją dziewczynę z powodu picia wina, jednocześnie wyrastał na największego dostawcę alkoholu w dzielnicy. Z zadowoleniem opróżniał kasę w sklepie monopolowym, który przejął od Stephena i Julie Rakesów, a kiedyś pochwalił się policjantowi na patrolu:

– Mamy najwięcej klientów w okolicy.

Niektórzy nie dawali się zwieść tej hipokryzji. Rosnące szeregi ćpunów żartowały z plakatu, który wisiał w jednym ze sklepów kontrolowanych przez Bulgera: „Narkotyki: powiedz nie!”. Sklep monopolowy, który przejął Bulger, nazywano „irlandzkim sklepem mafijnym”.

W końcu Flemmi został przyłapany na tej zakłamanej logice. Zeznał pod przysięgą, że nie może być oskarżony o nielegalny hazard, którym zajmował się razem z Bulgerem w latach osiemdziesiątych, ponieważ FBI wiedziało o tym procederze, a nawet go „autoryzowało”. Podczas swoich zeznań Flemmi opisał, na czym polegały ich działania: on i Bulger zazwyczaj domagali się od bukmacherów zapłaty za ochronę.

– Działanie w branży hazardowej polega więc między innymi na wymuszaniu pieniędzy od bukmacherów? – spytał prokurator.

– Zgadza się – odparł Flemmi.

Wtedy prokurator zaatakował:

– Gdyby więc wymuszał pan pieniądze od handlarzy narkotykami, to działałby pan w branży narkotykowej, zgadza się?

– Odmawiam odpowiedzi zgodnie z piątą poprawką – odparł Flemmi.

Flemmi wpadł w sidła. Kiedy prokurator rozciągnął tę samą logikę na narkotyki, Stevie się zawahał. Gdyby tego nie zrobił, podważyłby wygodną fikcję, która przez lata służyła jemu i Bulgerowi – twierdzenie, że nie są zamieszani w narkotyki.

W obliczu doniesień informatora FBI zaangażowanie Bulgera w handel narkotykami powinno było doprowadzić do natychmiastowego zerwania układu, nad którego zachowaniem tak ciężko pracowali Connolly i Morris. Zamiast tego wychodzące na jaw fakty łączące Bulgera z narkotykami należało podważyć, a wreszcie wykluczyć, a nie było na to lepszego sposobu niż podtrzymanie definicji działania w branży narkotykowej, która oddzielała pieniądze od towaru. Bulger, Flemmi i Connolly mogli powtarzać jednym głosem: wymuszenie pieniędzy od handlarzy narkotykami nie czyniło Bulgera tym, kim w rzeczywistości był – narkotykowym baronem.

* * *

Bulger i Connolly od początku forsowali wizerunek „Siwego” jako gangstera przeciwnego narkotykom. Podczas kluczowej narady 25 listopada 1980 roku, kiedy Larry Sarhatt oceniał, czy Bulger wciąż nadaje się do roli informatora, gangster zapewnił, że „nie działa w branży narkotykowej i osobiście nienawidzi każdego, kto się tym zajmuje, dlatego ani on, ani żaden z jego wspólników nie handlują narkotykami”. Nikt w FBI nie sprawdził prawdziwości tego twierdzenia: uwierzono Bulgerowi na słowo. Z kolei w styczniu 1981 roku, kiedy inne agencje policyjne dokumentowały sojusz Bulgera z handlarzem narkotykami Frankiem Lepere’em, John Connolly malował w aktach biura zupełnie inny obraz. Connolly donosił, że Bulger i Flemmi tak naprawdę dystansowali się od Lepere’a ze względu na upodobanie tego ostatniego do narkotyków. Według Connolly’ego Bulger w przeszłości współpracował z Lepere’em, jednak ostatnio „zerwał z nim kontakty ze względu na jego zaangażowanie w handel marihuaną”.

To zabezpieczenie okazało się przydatne w 1984 roku.

FBI nie brało czynnego udziału w operacji „Farba”, prowadzonej przez DEA i policję z Quincy, jednak DEA grzecznościowo poinformowała bostoński oddział biura o swoich zamiarach. FBI stanęło w obliczu dylematu: co zrobić z Bulgerem i Flemmim? W poszukiwaniu odpowiedzi kierownicy FBI zwrócili się do agentów, którzy mieli najlepsze rozeznanie w działalności obu informatorów: do Johna Connolly’ego oraz Jima Ringa, który zastąpił Johna Morrisa na stanowisku kierownika Wydziału ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej. Mniej więcej czterdziestoletni Ring przez niemal dekadę walczył z mafią w Nowej Anglii, ale głównie z Worcester, miasta w środkowym Massachusetts, które agenci postrzegali jako mało istotną placówkę. Ring wspominał, że odkąd przejął kierownictwo nad wydziałem, bezustannie słyszał od Connolly’ego, że Bulger i Flemmi „nie są zaplątani w branżę narkotykową, nie handlują, nienawidzą dilerów i nigdy nie pozwoliliby na rozprowadzanie narkotyków w Bostonie Południowym”. Kiedy kierownicy zaczęli zgłaszać wątpliwości, Connolly, niepodważalny autorytet w kwestii wszystkiego, co dotyczyło Bulgera, dostarczył akta FBI, które zaprzeczały jakimkolwiek powiązaniom gangstera z narkotykami.

Pracownicy bostońskiego wydziału FBI musieli powiadomić siedzibę główną biura w Waszyngtonie o planach DEA, dlatego 12 kwietnia 1984 roku wysłali dwustronicowy teleks, w którym wyjaśnili, że DEA namierza Bulgera i Flemmiego, „których podejrzewa o kierowanie grupą handlującą narkotykami”. Jednak FBI w Bostonie zalecało spokój. Uznało zarzuty DEA za „nieuzasadnione i niepoparte żadnymi konkretnymi informacjami”. Teleks podsumowano stwierdzeniem, że współpraca z Bulgerem nie powinna zostać zakończona „ze względu na jego byłą, obecną oraz przyszłą cenną pomoc”.

W dalszej części roku Ring napisał bardziej szczegółową notkę, wyjaśniającą zasadę nieingerencji, którą oddział w Bostonie przyjął wobec operacji „Farba”, a także ponownie wyraził przekonanie FBI o braku związków Bulgera z branżą narkotykową. „Twierdzenia DEA, chociaż być może prawdziwe, nie znajdują poparcia w informacjach wywiadowczych uzyskanych na temat działalności obu mężczyzn” – napisał w październiku Ring. Pod przewodnictwem Connolly’ego, a także Ringa, agenci FBI w Bostonie nie przyjmowali do wiadomości coraz liczniejszych opowieści o zaangażowaniu Bulgera w narkotyki.

Jednak za plecami Ringa nawet Connolly po cichu podejmował temat Bulgera i narkotyków. Na początku kwietnia 1983 roku w magazynie przy D Street 345 przechwycono piętnaście ton marihuany. Należała do handlarza nazwiskiem Joe Murray, a po nalocie Connolly uciął sobie pogawędkę z agentem Rodem Kennedym. Według późniejszej relacji Kennedy’ego Connolly szczegółowo opisał koledze, jak Bulger zarabiał na działalności Murraya.

– Rozmowa dotyczyła głównie tego, że Joe Murray musiał płacić czynsz panom Bulgerowi i Flemmiemu za możliwość składowania narkotyków w Bostonie Południowym – wspominał Kennedy. – Connolly powiedział mu, że Murray zapłacił Bulgerowi i Flemmiemu sześćdziesiąt do dziewięćdziesięciu tysięcy dolarów za tamten konkretny transport towaru. To była opłata za wejście do Bostonu Południowego i wykorzystywanie tej dzielnicy do nielegalnego handlu narkotykami – wyjaśnił Kennedy i dodał, że wspomniana suma stanowiła dodatek do bardziej regularnego haraczu.

Jednak to wszystko były nieoficjalne ustalenia. W raporcie złożonym po nalocie Connolly nie wspomniał ani słowem o opłatach, które Murray składał na ręce Bulgera i Flemmiego. Zamiast tego donosił, że „załoga Murraya” obawiała się, iż Bulger „będzie niezadowolony, że składują trawkę w jego mieście”.

Kennedy, który przez pewien czas współpracował z DEA w ramach operacji „Farba”, podzielił się informacjami o prawdziwych działaniach Bulgera z agentami DEA Reillym oraz Boerim (Kennedy miał informatora, który powiedział mu, że Bulger w kontaktach z Joem Murrayem korzystał z pośrednictwa handlarza narkotykami Hobarta Willisa z Bostonu Południowego). Jednak Kennedy nigdy o niczym nie poinformował Ringa z FBI. Nie powiedział ani jemu, ani agentom DEA o tym, co Connolly zdradził na temat Joego Murraya i Bulgera. Miał wrażenie, że to odpowiedzialność Connolly’ego. Poza tym Connolly zapewne oczekiwał, że ta wiedza nie zostanie przekazana dalej, a Kennedy nie chciał mu nadepnąć na odcisk.

Z czasem coraz więcej agentów FBI w Bostonie słyszało od swoich informatorów o związkach Bulgera z narkotykami. W połowie lat dziewięćdziesiątych nawet niektórzy z szeregowych dilerów pracujących dla Bulgera – takich jak „Łasica” Moore – postanowili zeznawać przeciwko niemu. Podobnie czynili pozostali handlarze. David Lindholm powiedział śledczym, że w 1983 roku został wezwany do Bostonu Wschodniego, gdzie Bulger i Flemmi przystawili mu pistolet do głowy, żeby zmusić go do oddania części zysków uzyskanych z nielegalnego handlu narkotykami. W 1998 roku sędzia federalny Mark Wolf orzekł, że w 1984 roku Flemmi okłamał kierownika FBI Jima Ringa, gdy zaprzeczył związkom Bulgera z branżą narkotykową.

– Moim zdaniem Flemmi był zaangażowany przynajmniej w wymuszanie pieniędzy od handlarzy – stwierdził Wolf 2 września 1998 roku.

Jednak Connolly nie zamierzał odpuszczać. Odegrał kluczową rolę w stworzeniu tego mitu i kurczowo się go trzymał.

– Cóż, nigdy nie widziałem żadnego dowodu na to, że zajmowali się narkotykami – pysznił się w 1998 roku, sześć tygodni po orzeczeniu sędziego Wolfa, ignorując dowody, zeznania i ustalenia sędziego federalnego. – Mieliby współpracować z handlarzami narkotyków i pobierać od nich czynsz? Przecież to najniższa forma życia. Faceci tacy jak Flemmi czy Bulger nigdy nie zniżyliby się do kontaktów z takimi ludźmi.

Modelowy przykład wyparcia.

* * *

Bergeron wkrótce zyskał nowy powód, żeby pragnąć upadku Bulgera i Flemmiego. Był przekonany, że stracił przez nich obiecującego informatora. Wszystko zaczęło się pewnego niedzielnego wieczoru na początku października 1984 roku, gdy detektywa pilnie wezwano na posterunek. Po przybyciu dowiedział się, że policjanci z Quincy zatrzymali trzydziestodwuletniego Johna McIntyre’a, wojskowego weterana, który miał na koncie kilka drobnych wykroczeń. Zamierzali go przesłuchać w sprawie próby włamania do domu żony, z którą pozostawał w separacji. Zamknięty w klaustrofobicznej, słabo oświetlonej celi, McIntyre wkrótce zaczął opowiadać o sprawach, za którymi zwykli dzielnicowi nie nadążali. Bełkotał coś o marihuanie, statkach bazach, przemycie broni, a także, co było najbardziej szokujące, o „Valhalli”.

Rybacki trawler „Valhalla” wypłynął z Gloucester w Massachusetts 14 września na kilkutygodniowy połów mieczników. Przynajmniej tak głosiła oficjalna wersja. Tak naprawdę trałowiec przewoził siedem ton broni wycenianej na okrągły milion dolarów – sto sześćdziesiąt trzy sztuki broni palnej oraz siedemdziesiąt magazynków z amunicją – dla IRA w Irlandii Północnej. Dwieście mil przed wybrzeżem Irlandii „Valhalla” spotkała się z irlandzkim kutrem rybackim „Marita Ann”. Przekazano ładunek broni i wszystko wskazywało na to, że operacja zakończyła się sukcesem. Jednak marynarka wojenna Irlandii została ostrzeżona i przechwyciła „Maritę Ann” na morzu. Przejęcie arsenału przeznaczonego dla IRA trafiło na pierwsze strony gazet po obu stronach Atlantyku.

Bergeron wezwał Boeriego i wspólnie spotkali się z McIntyre’em w gabinecie szefa policji w komisariacie w Quincy. Rozmowa była nagrywana. Bergeron słuchał jak zahipnotyzowany, gdy z ust McIntyre’a padały nazwiska ludzi, których namierzał: Joego Murraya, znanego przemytnika narkotyków, który działał z Charlestown, a także Patricka Nee z „Południaka”, łącznika między Bulgerem a Murrayem. Przedstawiając się jako członek „komórki” Murraya, McIntyre opisał kilka operacji przemytu marihuany. Opowiadał o tym, że w ciągu ostatnich dwóch lat grupa Murraya połączyła się z „organizacją z Bostonu Południowego”, co oznaczało więcej pracy dla Nee, gdyż „oni chcieli sprowadzić swoich przedstawicieli, żeby mieć na wszystko oko”.

W kwestii udaremnionego przemytu broni dla IRA, o którym niedawno było głośno w mediach, McIntyre zeznał, że własnoręcznie pomagał ładować broń na statek, a następnie służył jako inżynier pokładowy. Twierdził, że w rejs wybrało się sześć osób: on, kapitan, członek IRA imieniem Sean oraz trzech ludzi z „Południaka”. Znał tylko ich przydomki i nie przypadli mu do gustu.

– Od razu rzucali się w oczy. Wszyscy nosili kaszkiety i dresy adidasa, na których nie było nawet najmniejszej plamki. Kompletnie nie znali się na żegludze. Brali prysznic dwa albo trzy razy dziennie. Skurwiele tylko się kąpali i czyścili zęby. Po drodze napotkaliśmy tak silny sztorm, że razem z kapitanem dryfowaliśmy przez dwa albo trzy dni, a oni nawet nie wyszli ze swoich kajut.

Murray, Nee oraz „goście ze sklepu monopolowego” stali za transportem broni, a McIntyre zaznaczył, że ich gangu nikt nie powinien lekceważyć.

– Potrafią cię związać struną fortepianową i zostawić. Dla nich to dobry żart.

Tamtego wieczoru, kiedy „Valhalla” wypłynęła z portu, Kevin Weeks stał na czatach na pobliskim wzgórzu. McIntyre przyznał, że Kevin to twardziel, ale „był ktoś gorszy”. Jeśli wszedłeś mu w drogę, „pakował ci kulkę w głowę”. Bergeron widział, że McIntyre jest roztrzęsiony, niemal sparaliżowany strachem.

– Chciałbym rozpocząć normalne życie – wyznał. – To prawie tak, jakbym żył z nożem wbitym w ciało. Przez ostatnie kilka lat nigdy nie wiedziałem, dokąd trafię ani jaki koniec mnie spotka. Przecież nie planowałem, że moje życie będzie tak wyglądało.

Nigdy nie podał nazwiska tego „gorszego” faceta, który nadzorował przemyt narkotyków na pokładzie „Valhalli”, ale wszyscy w pomieszczeniu wiedzieli, że chodzi o Bulgera.

Bulgera postrzegano jako dumnego sympatyka IRA. Jednak w końcu niektórzy śledczy zaczęli podejrzewać, że podobnie jak zdradził swoją dzielnicę, udając przeciwnika narkotyków, ostatecznie zdradził również IRA. Co prawda odegrał kluczową rolę w przygotowaniu transportu broni, ale po otrzymaniu zapłaty zakapował przemytników.

– „Siwy” odprawił „Valhallę”, po czym od razu zatelefonował do władz – stwierdził później jeden z urzędników.

Nawet jeśli to prawda, Bulger nie był jedynym źródłem przecieku. Były przywódca IRA w Kerry przyznał się, że to on uniemożliwił wymianę towaru na morzu. Według Seana O’Callaghana, informatora i byłego zabójcy, zrobił to, żeby zemścić się na organizacji. Po przyznaniu się do zdrady od razu znalazł się na celowniku IRA.

Bergeron wtedy jeszcze o tym wszystkim nie wiedział. Napawał się opowieścią McIntyre’a i miał wrażenie, że wygrał los na loterii.

– Czułem, że dostałem niezwykle hojny prezent. Ten facet dysponował całą górą informacji.

W ciągu następnych kilku dni Bergeron i Boeri powiadomili DEA, służby celne, a nawet FBI. McIntyre był skłonny do współpracy i planowano wykorzystać go do zdobycia dalszych informacji o zaangażowaniu gangu w przemyt narkotyków. Jednak pewnego dnia, kilka tygodni po tym pozornym przełomie w śledztwie, McIntyre wyszedł z domu swoich rodziców w Quincy, twierdząc, że udaje się na spotkanie z Patrickiem Nee. Nigdy więcej go nie widziano. Jego samochód i portfel znaleziono na jednym z parkingów. Bergeron był załamany. Powtórzyła się historia Hallorana. Powtórzyła się historia „Bucky’ego” Barretta. Znów zaczęli znikać ludzie, którzy zeznawali na temat Bulgera i Flemmiego. Jesienią doszło do jeszcze jednego zaginięcia, tym razem poza jurysdykcją Bergerona. Stevie Flemmi i Deborah Hussey przestali się dogadywać. Często się kłócili, a Hussey groziła, że opowie matce o swoim romansie z Flemmim. Oczywiście to bardzo utrudniłoby życie Steviemu. Niespodziewanie Deborah Hussey zniknęła. Miała dwadzieścia sześć lat, tak samo jak Debra Davis. Flemmi wybrał się do domu Marion Hussey w Milton. Nie miał zamiaru powiedzieć Marion, że właśnie pogrzebał Deborah w piwnicy w Bostonie Południowym, w tym samym miejscu, w którym kilka tygodni wcześniej razem z Bulgerem pozbyli się ciała Johna McIntyre’a, a jeszcze wcześniej – „Bucky’ego” Barretta. Tylko wzruszył ramionami i zrobił wszystko, co w jego mocy, żeby pocieszyć matkę dziewczyny.

* * *

Bergeron był przekonany, że Bulger i Flemmi zamordowali McIntyre’a. Nie wiedział, w jaki sposób dowiedzieli się o jego współpracy z władzami, ale podejrzewał FBI. Bergeron, a zwłaszcza agenci DEA Reilly oraz Boeri, słyszeli plotki krążące wśród stróżów prawa w Bostonie, że Bulger i Flemmi są informatorami FBI. Planując operację „Farba”, konsultowali się z policjantem Rickiem Fraelickiem, który udostępnił nowemu zespołowi śledczych zdjęcia podejrzanych, raporty informatorów, a także inne dane wywiadowcze zebrane przez policję stanową. Oprócz tego szczegółowo opowiedział o nieudanej próbie skorzystania z podsłuchu w warsztacie przy Lancaster Street. Fraelick był przekonany, że to FBI „ich zakapowało”.

Nowi śledczy nie byli naiwni. Mieli podejrzenia co do możliwych powiązań Bulgera z FBI, jednak nie dysponowali żadnym solidnym dowodem. Od własnych informatorów wiedzieli, że Bulger jest niezwykle pewny siebie i uwielbia się chwalić wyprowadzeniem w pole tropiących go ludzi. Bulger kpił z policji stanowej, nazywając nieudaną próbę podsłuchu przy Lancaster Street „żartem”. Policjanci doświadczyli podobnych mafijnych przechwałek, gdy ze swojego stanowiska w domu z mieszkaniami do wynajęcia obserwowali Bulgera, który prężył się przed warsztatem, wciągając brzuch.

W rzeczywistości „Siwy” wziął sobie do serca wyzwanie, które rzucono mu przy Lancaster Street. Po tamtych wydarzeniach czujny Bulger zainstalował zaawansowany system alarmowy w mieszkaniu, które dzielił z Greig. To samo zrobił w czarnym chevrolecie caprice z 1984 roku, którym jeździł razem z Flemmim. (Samochód był zarejestrowany na siostrę Kevina Weeksa, Patricię, która pracowała jako kancelistka dla bostońskiej policji). W mieszkaniu Bulgera zawsze głośno grały telewizor i wieża stereo. W aucie zawsze ryczało radio i trzeszczał odbiornik nastawiony na policyjną częstotliwość, zagłuszając ciche rozmowy. Pod koniec dnia Bulger parkował samochód przed drzwiami domu, gdzie mógł go obserwować.

Poza tym Bulger i Flemmi starali się izolować w jeszcze większym stopniu. Zwłaszcza Bulger. Zamiast stale spotykać się z różnymi postaciami z półświatka – jak czynił każdego dnia w warsztacie przy Lancaster Street – postanowił się wycofać. W 1984 roku jeden z informatorów doniósł śledczym, że „Siwy” „rozmawia ze swoimi podwładnymi tylko wtedy, gdy jest to konieczne. Nie mogą się bezpośrednio skontaktować ani z Bulgerem, ani z Flemmim. Spotykają się z George’em Kaufmanem, a on przekazuje informacje”.

Te dodatkowe środki ostrożności okazały się wsparciem dla dotychczasowych zwyczajów Bulgera, na przykład specjalnych technik prowadzenia samochodu, które stosował, aby się zorientować, czy nikt go nie śledzi: gwałtownego zatrzymywania się przy ulicy, nagłej zmiany kierunku jazdy, zwłaszcza na ulicach jednokierunkowych, czy niespodziewanego uciekania z pasa szybkiego ruchu na autostradzie w stronę zjazdu. Bergeron oraz agenci DEA Reilly i Boeri zwrócili uwagę, że Bulger i Flemmi najwyraźniej stale działali w stanie zwiększonej czujności.

Bulger i Flemmi oraz nowi śledczy od czasu do czasu na siebie wpadali. Pewnej letniej nocy Bergeron i Boeri śledzili Bulgera na Dorchester Avenue w „Południaku”, gdy ten nagle ich zauważył i pomachał do nich z uśmiechem. Jednak „Siwy” nie zawsze był tak beztroski. Kiedyś w nocy Bergeron razem z innym funkcjonariuszem obserwowali mieszkanie Bulgera w Quincy, siedząc w białej furgonetce marki Ford, którą zapewniła im DEA. Były dwie minuty po drugiej, gdy Bulger wyszedł z mieszkania numer 101, wsiadł do auta i okrążył parking, podejrzliwie zerkając na furgonetkę. Następnie zatrzymał się, wysiadł i popatrzył w tylną szybę forda. Okrążył go i sprawdził przednią tablicę rejestracyjną. Wyraźnie pobudzony, wrócił do mieszkania. Śledczy pospiesznie odjechali, a wtedy we wstecznym lusterku dostrzegli Bulgera, który siedział w samochodzie ruszającym spod kontenera na śmieci skrytego w cieniu.

Śledczy rozumieli: ta zabawa w kotka i myszkę świadczy o tym, iż Bulger i Flemmi zdają sobie sprawę, że są obserwowani. Jednak mimo że operacji „Farba” towarzyszyło tak wielkie ryzyko, nikt nie zamierzał jej przerwać. Bergeron, Boeri i Reilly często rozważali możliwość, że Bulger i Flemmi są informatorami FBI. Ale nawet jeśli, to co z tego? Ostatecznie w 1984 roku sytuacja wyglądała całkiem prosto. Reilly doszedł do wniosku, że Burger i Flemmi to „najsilniejsze postacie w bostońskim półświatku od czasu niedawnego upadku organizacji Angiula”. Nawet jeśli byli informatorami, „nie gwarantowało im to nietykalności”. Wszyscy się zgadzali, że postawienie ich przed sądem byłoby znacznie prostsze, gdyby udało się znaleźć świadków gotowych zeznawać przeciwko obu gangsterom, lecz to wydawało się nierealne, biorąc pod uwagę odizolowany styl życia Bulgera oraz powszechny lęk, jaki „Siwy” wzbudzał w środowisku przestępczym, zwłaszcza gdy ludzie tacy jak John McIntyre znikali bez śladu. Dlatego głównym celem operacji „Farba” było zarejestrowanie słów samego Bulgera. Przez większą część 1984 roku śledczy starali się o prawdopodobieństwo winy, które skłoniłoby sędziego do wyrażenia zgody na zainstalowanie podsłuchu.

Chociaż w kwietniu 1984 roku grzecznościowo poinformowano FBI o tych planach, jednym z celów operacji było odcięcie FBI od informacji i ograniczenie udziału biura w dochodzeniu.

– Chciałem dalej pracować nad tą sprawą, ale z dala od FBI – przyznał Reilly, dodając, że śledztwo było „zapoczątkowane, prowadzone i finansowane przez DEA. To my wszystko robiliśmy”. Cała operacja została tak pomyślana, żeby niektórzy agenci FBI z Bostonu się o niej nie dowiedzieli. Tamtej jesieni, kiedy agenci ze specjalnej grupy „techników” FBI przyjechali z Nowego Jorku, żeby naradzić się z DEA w kwestii założenia podsłuchów w samochodzie i mieszkaniu Bulgera, polecono im, żeby nie meldowali się w biurze FBI w Bostonie. Dwaj agenci spoza miasta, których wysłano, aby pomogli DEA monitorować podsłuchy, nigdy wcześniej nie pracowali w Bostonie. Główną siedzibę operacji „Farba” przeniesiono z Budynku Federalnego im. Johna F. Kennedy’ego, gdzie agenci DEA i FBI często się spotykali, jedli razem lunch i rozmawiali o toczonych dochodzeniach, do The Fargo Building w śródmieściu.

* * *

Jednak FBI i tak dużo wiedziało, a Flemmi był zdania, że ich rola w operacji „Farba” polegała na „potajemnym dążeniu do tego, żeby dochodzenie okazało się nieskuteczne”. Connolly dowiedział się o operacji zaraz na początku 1984 roku, jeszcze zanim DEA nadała jej kryptonim i opracowała plan działania. Natychmiast po wysłaniu teleksu z Bostonu w celu poinformowania głównej siedziby FBI o planowanym dochodzeniu DEA jeden z najważniejszych urzędników FBI w Waszyngtonie, niejaki Sean McWeeney, zatelefonował do Jima Ringa. McWeeney był kierownikiem Wydziału ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej.

Jednak zamiast Ringa telefon odebrał John Connolly.

– Czy to nie są nasi ludzie? – spytał agenta McWeeney.

A skoro wiedział Connolly, to wiedzieli także Bulger i Flemmi. W ciągu roku nadal regularnie się spotykali, a Flemmi przyznał, że często rozmawiali o zwiększonym zainteresowaniu, jakie okazują im DEA oraz policja z Quincy, oraz wymieniali się zasłyszanymi informacjami. Connolly zdobywał dodatkową wiedzę od innych agentów, bezpośrednio bądź za pośrednictwem Ringa. Chcieliby móc skorzystać z pomocy Johna Morrisa, jednak ten nie tylko już nie kierował wydziałem, ale wyjechał z miasta: wysłano go ze specjalną misją na Florydę, skąd wrócił dopiero na początku 1985 roku.

Podczas wyjątkowo ważnego spotkania we wrześniu 1984 roku Bulger, Flemmi, Ring i Connolly zebrali się w mieszkaniu tego ostatniego w Bostonie Południowym. Wybrali to miejsce, ponieważ wokół mieszkania Bulgera przez całą noc kręcili się policjanci. Flemmi wspominał, że czwórka wspólników przeprowadziła „ożywioną dyskusję” na temat operacji „Farba”. Flemmi i Bulger w trosce o własną skórę zapewnili Ringa, że nie zajmują się narkotykami. Ring i Connolly powiedzieli gangsterom, żeby się nie przejmowali, „trzymali się i pozostali częścią zespołu”. Poza tym Bulger i Flemmi usłyszeli, że główną bazą operacji „Farba” jest The Fargo Building w Bostonie. Dzięki tej wiedzy Bulger mógł spisać marki, modele i numery rejestracyjne cywilnych samochodów, z których korzystali śledczy.

Kiedy w Wigilię śledczy z DEA wreszcie uzyskali zgodę sądu na założenie podsłuchu w telefonie George’a Kaufmana, Flemmi i Bulger wyprzedzali ich o krok. John Connolly zadbał o świąteczny prezent: ostrzeżenie o podsłuchu. Dlatego zamiast przechwytywać rozmowy przestępców, agenci Reilly i Boeri słuchali, jak Flemmi mówi do George’a Kaufmana niezrozumiałym szyfrem. Agenci nigdy nie przyłapali Bulgera na korzystaniu z tej linii.

Biorąc pod uwagę ostrzeżenie Connolly’ego, może dziwić, że DEA udało się zainstalować mikrofony w samochodzie i mieszkaniu Bulgera. A jednak tak się stało i przez kilka tygodni w 1985 roku prowadzono nasłuch. Agenci DEA oraz Bergeron zostali pozostawieni sami sobie, kiedy technicy z FBI wezwani do pomocy nie zdołali zaproponować żadnego pewnego sposobu na umieszczenie mikrofonu w aucie i mieszkaniu Bulgera. Obu tych miejsc strzegły systemy alarmowe, które miały wykrywać wszelkie próby wtargnięcia. Technicy przyjrzeli się samochodowi i mieszkaniu z daleka, po czym stwierdzili, że jeśli miejscowi agenci nie zdobędą kodów pozwalających wyłączyć alarmy, w żadnym razie nie uda im się zainstalować podsłuchów. FBI zaproponowało także możliwość podmienienia auta Bulgera na identyczny duplikat wyposażony w mikrofony, jednak Reilly uznał ten pomysł za absurdalny. Dzień później ekipa federalnych wróciła do Nowego Jorku. Ich anemiczne propozycje tylko podsyciły wątpliwości, jakie Reilly żywił wobec biura, mimo że technicy mieli nie informować lokalnych agentów FBI o swoim przyjeździe do miasta.

– Miałem wrażenie, że nie dawali z siebie wszystkiego – mówił.

Reilly, Boeri i Bergeron wzięli zatem sprawy w swoje ręce. Zdobyli chevroleta identycznego jak ten, którym jeździł Bulger, i zaczęli go badać, szukając sposobu na zainstalowanie podsłuchu bez konieczności włamywania się do auta. Znaleźli punkt dostępu na dole jednego z paneli na drzwiach i tak długo ćwiczyli wwiercanie się w niego, aż udało im się zamontować działający mikrofon. Podobne podejście zastosowali w stosunku do mieszkania, ćwicząc wiercenie w parapetach, żeby zainstalować podsłuch od zewnątrz.

Na początku 1985 roku, pod osłoną ciemności, agenci umieścili urządzenie podsłuchowe w oknie mieszkania.

– Podsłuch działał bez zarzutu – stwierdził Bergeron.

Problem polegał na tym, że gdy tylko pojawiał się Flemmi, Bulger włączał wieżę i telewizor, a obaj gangsterzy szli na górę, żeby rozmawiać o interesach. Plan spalił na panewce.

W nocy 2 lutego 1985 roku, kiedy Bulger spał, agenci zainstalowali podsłuch w panelu na drzwiach czarnego chevroleta. Jednak następnego dnia, gdy Bulger wsiadł do auta i pojechał do Bostonu Południowego, agenci usłyszeli tylko hałasy towarzyszące jeździe. Mikrofon odbierał uderzenia i chrzęst kół przemierzających szosę. Mimo że następnego dnia agenci zmienili położenie urządzenia podsłuchowego, nadal nie słyszeli wyraźnie głosu Bulgera. Problem częściowo polegał na tym, że technologia, której byli zmuszeni użyć, miała poważne ograniczenia. Korzystali z malutkiego mikrofonu, który przekazywał sygnał do samochodu wywiadowczego, gdzie dokonywano nagrań rozmów. To oznaczało, że mogli cokolwiek zarejestrować wyłącznie wtedy, gdy ich furgonetka znajdowała się blisko samochodu Bulgera, co nie było łatwo osiągnąć. Poza tym agenci stale musieli sobie radzić z hałasami dobiegającymi z zewnątrz, a także z faktem, że ostrożny Bulger podczas rozmów z Flemmim miał zwyczaj słuchania radia.

Trudno było się zorientować, kto dokładnie rozmawia w samochodzie i co mówi. Największy sukces osiągnięto wieczorem 17 lutego 1985 roku, gdy dwaj agenci DEA wspólnie z Bergeronem śledzili Bulgera i Flemmiego, którzy jechali do Triple O’s na spotkanie z George’em Kaufmanem. Było po dwudziestej drugiej, gdy Bulger i Flemmi wyszli z baru i odjechali. Próbując przeniknąć odgłosy radia i samochodu, agenci słuchali, jak Bulger i Flemmi dyskutują o nowym układzie sił w półświatku. Gangsterzy rozmawiali o Howiem Winterze, który wkrótce miał wyjść z więzienia.

– Pierdolić Howiego – stwierdził Bulger.

Potem rozmowa na chwilę zeszła na temat narkotyków.

– Jebany interes z koką – odezwał się Flemmi.

– Wszystkie interesy prowadzę przez telefon – odpowiedział Bulger.

Brzmiało to kusząco, ale nigdy nie pojawiały się żadne konkrety. Agenci słyszeli urywki rozmów o pieniądzach, „punktach sprzedaży narkotyków” oraz hazardowych operacjach Bulgera. Raz udało się uchwycić coś, co brzmiało jak odwołanie do jednego z miejscowych agentów FBI, jednak nie wiedzieli, o co dokładnie chodzi:

– Kurwa, Connolly się trochę denerwuje – stwierdził pewnego razu Flemmi.

Agenci nie ustawali w wysiłkach, jednak mimo upływu kolejnych nocy wciąż nie potrafili ułożyć usłyszanych słów w składną przestępczą opowieść. Widzieli, jak Bulger siedzi w samochodzie z Patrickiem Nee, który pracował jako posłaniec między Bulgerem a Joem Murrayem, ale nie potrafili dosłyszeć, o czym rozmawiają. Widzieli, jak jeden z podwładnych Bulgera wsiada do auta i wręcza swojemu szefowi stertę banknotów, ale ich rozmowa się urywała. Słuchali, jak wściekły Bulger przeklina innego pomagiera, który ośmielił się go odwiedzić u Teresy Stanley. Bulger ostrzegł łajdaka, że „skróci o głowę” każdego, kto się tam pojawi. Rodziny nie należy mieszać z interesami.

Podczas żadnego innego dochodzenia nie udało się nagrać Bulgera, nawet jego niepełnych wypowiedzi, jednak śledczy zdawali sobie sprawę, że jeśli chcą mieć szansę przed sądem, to muszą zdobyć nagrania lepszej jakości. 7 marca o godzinie drugiej czterdzieści w nocy Reilly i Bergeron po raz ostatni spróbowali poprawić położenie mikrofonu.

– Myśleliśmy, że Bulger śpi, ponieważ około wpół do trzeciej zazwyczaj był w łóżku – wspominał Reilly. – Okrążyliśmy budynek, a wtedy on wyszedł z mieszkania. Zobaczył nas, a my zobaczyliśmy jego i uciekliśmy.

Bergeron opowiadał, jak pobudzony Bulger wskoczył do swojego samochodu razem z Greig i zaczął jeździć wokół parkingu.

– Krążył jak szaleniec, wrzeszcząc na Greig. Był bardzo nakręcony, podejrzliwy i wykrzykiwał, że wie wszystko o gliniarzach.

Flemmi akurat wyjechał do Meksyku, więc niespokojny Bulger postanowił się zabezpieczyć. Już następnego dnia, 8 marca, unikając śledczych, spotkał się z Johnem Connollym. Trzy dni później agenci DEA Reilly i Boeri śledzili Bulgera, gdy pojechał swoim czarnym chevroletem do warsztatu obok swojego sklepu monopolowego w „Południaku”.

Następne słowa, które usłyszeli od Bulgera, zwiastowały koniec.

– Ma rację... założyli podsłuch w samochodzie.

Agenci wyskoczyli z furgonetki i pobiegli odzyskać swój sprzęt wywiadowczy. Ostatnie, czego chcieli, to żeby gangsterzy dowiedzieli się, jakie dokładnie urządzenia przeciwko nim wykorzystywano. Zastali Bulgera w warsztacie, gdzie właśnie zrywał panel z drzwi auta. Obok stał Kevin Weeks z detektorem częstotliwości radiowej w dłoni. W obliczu Reilly’ego, Boeriego oraz dwóch innych agentów DEA Bulger postanowił przejąć kontrolę nad sytuacją, jak zazwyczaj czynił w kontaktach z policją. Przyznał, że jest zaskoczony, iż udało im się zainstalować podsłuch.

– Mam bardzo dobry system alarmowy – stwierdził, gdy Reilly podszedł do panelu, żeby wyciągnąć mikrofon.

Bulger wspomniał, że zaczął coś podejrzewać, kiedy kilka nocy wcześniej wpadł na Bergerona i Reilly’ego na parkingu przed swoim mieszkaniem. Jednak ani słowem nie zająknął się o swoich kontaktach w FBI.

Boeri zauważył, że Bulger nosi elegancką klamrę do paska, na której widnieje inskrypcja „ALCATRAZ: 1934–1963”. Agent w swobodnej rozmowie zapytał o efektowny przedmiot, ale Bulger nie odważył się przyznać, jak wszedł w jego posiadanie.

Mafioso i agenci dalej gawędzili, a Bulger nalegał, żeby wyjawili mu, w jaki sposób zamontowali podsłuch i od jak dawna był aktywny. Zgadywał, że od „siedmiu albo dziewięciu dni”. Weeks stwierdził, że według niego podsłuch zainstalowano mniej więcej dwa miesiące wcześniej. Dodał, że podobne urządzenie zapewne znajduje się także w jego aucie.

– Chcecie kupić mój samochód? Tanio sprzedam – zażartował.

Boeri spytał Bulgera, gdzie jest Flemmi.

– W pobliżu – skłamał Bulger.

Rozmowa zataczała coraz szersze kręgi.

– Hej – zawołał w pewnym momencie Bulger do agentów – przecież my wszyscy jesteśmy dobrzy.

Jak to?

– Wy jesteście dobrzy w byciu dobrymi, a my dobrzy w byciu złymi.

Agenci zabrali swój sprzęt i wrócili do domu. Dwa dni później Boeri i Bergeron przejeżdżali obok domu Teresy, gdy Bulger ich zatrzymał. Wciąż utrzymywał gangsterski polot, radząc śledczym, aby nie wierzyli we wszystko, co się o nim mówi. Pokazał im, że panel na drzwiach się poluzował, i poprosił o pomoc w jego przymocowaniu.

– Błyskotliwa instalacja – pochwalił Boeriego, ponownie nawiązując do podsłuchu, który miał się stać źródłem informacji.

Flemmi wrócił z Meksyku i spotkał Boeriego oraz Reilly’ego na parkingu przed klubem Marconi w Roxbury, gdzie często bywał. Porozmawiali o „podnieceniu”, jakie wzbudziło w warsztacie znalezienie mikrofonu. Flemmi spytał o jakość transmisji.

– Czy zimno nie wpływa niekorzystnie na baterie? – drażnił się z agentami.

Odpowiedzieli, że wszystko dobrze działało. Nie zamierzali ustąpić ani na krok.

Flemmi nalegał, żeby się dogadali. Zamiast uganiać się za sobą nawzajem, powinni sobie pomagać.

– Czego chcecie? – żartował. – My nie musimy nikomu odczytywać praw Mirandy[3]. Możemy każdemu założyć sznur na szyję. Wystarczy, że powiecie, jak możemy wam pomóc. – Potem zapytał, do czego to wszystko zmierza. Miał nadzieję, że agenci nie będą ich dłużej niepokoić. – Chyba nie macie zamiaru poświęcić całego życia na ściganie Jimmy’ego i mnie?

– Cóż, dopiero się rozkręcamy – odparł Boeri.

Bulger i Flemmi wiedzieli, że to blef. Gangsterzy już porozmawiali na ten temat z Connollym.

– John Connolly doniósł, że według Jima Ringa dochodzenie DEA się sypie, a nawet już się posypało – wyjaśnił Flemmi. – Connolly tak mi powiedział. Często odbywaliśmy spotkania w jego domu, niezależnie od spotkań z funkcjonariuszami prowadzącymi.

Kiedy tylko „Siwy” powiedział słowa: „Ma rację... założyli podsłuch w samochodzie”, agent Reilly był pewien, że to FBI ostrzegło Bulgera. Miał swoje podejrzenia, ale nie potrafił udowodnić, o kim w strukturach biura wspomniał Bulger. Jednak te słowa oznaczały potwierdzenie jego długotrwałych obaw dotyczących związków gangstera z FBI. Od tamtej pory Reilly, Boeri i Bergeron byli przekonani, że ktoś pomieszał im szyki.

Mimo wszystko nigdy nie wszczęto rządowego dochodzenia w celu sprawdzenia tych podejrzeń. Nie dokonano analizy, która wyjaśniłaby przyczyny niepowodzenia operacji „Farba”. Wszyscy zajęli się innymi sprawami. Zupełnie jakby kolejny policyjny niewypał wywołał otępienie, a policyjne agencje niechętnie przyjęły do wiadomości istnienie ochronnej tarczy FBI rozciągniętej nad Bulgerem i Flemmim, która była nieodłączną częścią bostońskiego krajobrazu.

Gangsterzy w pełni z tego korzystali.

– Wątpię, żeby się przejęli – wspominał Ring. – Bulger i Flemmi zachowywali się tak, jakby podsłuch w samochodzie był zabawnym żartem. Raczej mieli ochotę zawołać: „Mamy was”.

Jednak tak naprawdę nikomu nie było do śmiechu. Trwająca cały rok pogoń okazała się wyczerpująca. Bulger i Flemmi czuli się nękani na każdym kroku. Mimo utrudnień ze strony FBI agenci DEA jako pierwsi zdołali założyć podsłuch Bulgerowi. Detektyw Bergeron oraz agenci Reilly i Boeri pokazali człowieka ukrytego za fasadą mitu, chociaż nie udało im się doprowadzić do jego oskarżenia, a zdobyta przez nich wiedza trafiła do tajnego policyjnego archiwum. John Connolly, Bulger i Flemmi dalej powtarzali swoją antynarkotykową mantrę. Pokonali operację „Farba”.

Jednak nie mogli czuć się komfortowo. Baczna obserwacja przez agentów dawała im się we znaki – nie tak wyobrażali sobie beztroskie życie pod skrzydłami bostońskiego oddziału FBI. Dlatego w kwietniu 1985 roku, zaledwie kilka dni po ostrej wymianie zdań z agentami DEA, do której doszło w klubie Marconi, Bulger i Flemmi postanowili zyskać zapewnienie, że wszystko jest i pozostanie w porządku. John Morris wrócił do miasta i przyszedł czas złożyć mu wizytę.

ROZDZIAŁ 13

CZARNA MSZA

Skryty i poważny John Morris w 1985 roku wciąż pławił się w blasku udanej operacji założenia podsłuchów w siedzibie mafii w 1981 roku. Postrzegano go jako wytrawnego weterana, mądrego i zdeterminowanego. Prowadził także podwójne życie libertyna, tak samo jak pozostali uczestnicy spisku – John Connolly, „Siwy” Bulger i Stevie Flemmi. Każdy z nich publicznie nosił maskę, która pozostawała w wyraźnej sprzeczności z ich prawdziwą naturą. Morris i Connolly za dnia byli agentami FBI, ale nocami brali udział w hulankach razem z dwoma gangsterami, których z zapałem bronili, nawet jeśli wymagało to naginania zasad i łamania prawa. Bulger i Flemmi cieszyli się reputacją niepokornych gości, którzy na każdym kroku wyprowadzają policję w pole, podczas gdy w rzeczywistości przez lata przekazywali FBI informacje o swoich przyjaciołach i wrogach z półświatka, dzięki czemu najważniejsza agencja wywiadowcza w kraju rozkładała nad nimi ochronny parasol.

Morris tkwił w kieszeni Bulgera, od kiedy w 1982 roku przyjął tysiąc dolarów w celu wysłania Debbie Noseworthy do Georgii. Na początku 1984 roku, gdy DEA rozpoczynała swoją operację „Farba”, Morris ponownie pokazał, że je Bulgerowi z ręki.

– Connolly do mnie zadzwonił i powiedział: „Mam coś dla ciebie od tych gości. Może po to wpadniesz?”. Podjechałem i odebrałem przesyłkę. To była skrzynka wina. Kiedy wychodziłem, dodał: „Tylko ostrożnie. Na dnie jest coś dla ciebie”. Zabrałem skrzynkę, a kiedy ją otworzyłem, okazało się, że na dnie leży koperta z tysiącem dolarów.

Można było odnieść wrażenie, że Morris potrzebuje więcej takich gestów, żeby nie stracić entuzjazmu. Nie zastanawiał się, czy powinien się udać do gabinetu agenta specjalnego kierującego wydziałem w Bostonie i wszystkich wydać; zamiast tego rozejrzał się bacznie, czy nikt go nie widzi. Otworzył jedną z butelek korkociągiem, schował pieniądze od Bulgera i rozkoszował się chwilą.

Jednak jeśli Bulger postrzegał skrzynkę wina jako drugą składkę na ubezpieczenie ze strony FBI, to czekało go rozczarowanie. Przełożeni postrzegali Morrisa jako wzór zawodowej etyki i wkrótce wysłali go do Miami, gdzie miał nadzorować specjalną grupę agentów, którzy badali – o ironio – przypadek korupcji w szeregach FBI na Florydzie. Trudno było o gorszy moment, zważywszy na wyraźnie zwiększone zainteresowanie Bulgerem i Flemmim ze strony agentów DEA oraz policji z Quincy. Do końca 1984 roku oraz na początku 1985 roku Bulger i Flemmi starali się jakoś przetrwać operację „Farba” dzięki pomocy Connolly’ego, a w mniejszym stopniu także Jima Ringa. Jednak nie było to łatwe, a skoro plany DEA zostały storpedowane, na scenę zaś powrócił Jim Morris, uznali, że najwyższy czas znów zjednoczyć z nim siły. Odświeżyć zasady potajemnego porozumienia przy dobrym posiłku. Omówić dawne sprawy – operację „Farba” – oraz nowe palące problemy, jak zbliżający się, mocno opóźniony proces mafiosa Gennara Angiula. Podczas rozprawy miały zostać odtworzone liczne nagrania rozmów członków mafii przy Prince Street 98, których dokonali agenci FBI. Zapowiadał się największy proces karny w Bostonie od dziesięcioleci, a Bulger i Flemmi martwili się zawartością taśm.

Jeszcze przed spotkaniem przy kolacji Connolly wyjawił im, że przywódcy mafii „Jerry” Angiulo i „Larry” Zannino na nagraniach często o nich wspominają.

– Rozmawiali o różnych przestępstwach – wspominał Flemmi, którego szczególnie niepokoiło to, co mafiosi mieli do powiedzenia na temat jego udziału w zabójstwie trzech braci Bennettów w 1967 roku.

Ale to nie wszystko. Connolly dokładnie zrelacjonował rozmowy mafiosów.

– Na taśmach pojawiają się wzmianki o Bennettach – przyznał Flemmi, a także dodał, że Connolly „wspominał coś o hazardzie, jeśli dobrze pamiętam, o jakichś bukmacherach... z którymi mieliśmy do czynienia. «Jerry» [Angiulo] chyba powiedział, że do «Siwego» należy cały Boston Południowy, a do Steviego cały South End, oraz że wymuszamy ileś tam dolarów od bukmacherów. Wymienił sumę – «Siwy» rzekomo bierze od nich... pięćdziesiąt tysięcy tygodniowo”.

Flemmi i Bulger byli zaniepokojeni. Właśnie takiej sytuacji się obawiali, jeszcze zanim policja zaczęła podsłuchiwać mafię w 1981 roku. Martwili się, że nawet jeśli przestaną pojawiać się przy Prince Street 98, mafiosi i tak będą rozmawiali o ich wspólnych interesach. Chcieli, żeby Morris i Connolly ponowili ówczesną obietnicę zagwarantowania Bulgerowi i Flemmiemu, że w zamian za pomoc przy schwytaniu Angiula taśmy nie zostaną wykorzystane przeciwko nim.

Morris wyjechał do Miami, więc gangsterzy omówili tę sprawę z Connollym, pytając swojego zwierzchnika, jak dokładnie mogą im zaszkodzić wspomniane nagrania. Connolly próbował ich pocieszyć.

– Powiedział, żebyśmy się tym nie przejmowali – wspominał Flemmi.

Jednak wolałby usłyszeć to samo z ust Morrisa.

– John Connolly zorganizował to spotkanie – opowiadał. – Connolly skontaktował się z Bulgerem, a ten umówił się ze Steviem. Znaleźliśmy dla niego trochę czasu.

Wybrali wieczór w środku tygodnia wczesną wiosną. Miasto wyłaniało się z mroków zimy, a łagodna pogoda niosła zapowiedź lata. Connolly zabrał Bulgera i Flemmiego z parkingu w Bostonie Południowym. Zapowiedział, że dołączy do nich jeszcze jeden stary znajomy, Dennis Condon, były agent FBI, który towarzyszył im w 1975 roku, gdy rozpoczynali współpracę, a teraz pełnił funkcję wysokiego rangą urzędnika bezpieczeństwa publicznego i nadzorował policję stanową. Condon był starszym mężem stanu, weteranem sztuczek FBI jeszcze z lat sześćdziesiątych.

– Dobrze się znali, a Connolly i ja czuliśmy, że Condon chętnie się z nimi spotka – wspominał Morris.

Nie trzeba było nikogo przekonywać, że udział Dennisa Condona w „okresowym przeglądzie” układu z Bulgerem ma dużo sensu. Condon kiedyś pracował w FBI, a teraz dowodził policją stanową, Bulger i Flemmi zaś stale musieli zmagać się z zainteresowaniem innych służb. Warto zapewnić sobie chody wszędzie, gdzie się da.

Connolly, Bulger i Flemmi włączyli się do ruchu w godzinach szczytu i ruszyli na kolację z Johnem Morrisem.

* * *

Morris tymczasem krzątał się po kuchni w swoim domu w Lexington. Przyprawił steki i przygotował mięso do pieczenia. Zastawił stół w jadalni dla pięciu osób. Jego żona Rebecca nie zamierzała do nich dołączyć.

– Nie zgodziłam się dla nich gotować – wyznała później.

John z entuzjazmem czekał na kolację, ale jego żona była przygnębiona. Schodzili sobie z drogi w kuchni, nieufni i ostrożni. Kręcąc głową, Rebecca ponownie wyraziła swoje niezadowolenie z podejmowania w domu dwóch gangsterów – a co z ich synem i córką? John usiłował spokojnie wytłumaczyć, jak ważne jest podtrzymywanie zaufania Bulgera i Flemmiego. Rebecca nie miała pojęcia o pieniądzach od „Siwego” ani o innych powiązaniach swojego męża z mafiosami, jednak przeczuwała, że coś jest nie w porządku. Wystarczająco długo była żoną agenta FBI, żeby wyczuwać, że w tym układzie jest coś nietypowego.

Dlatego nie chciała mieć z tym nic wspólnego. John usiłował załagodzić spór, zawsze mówiąc o Bulgerze i Flemmim jako o „złych ludziach”, dzięki czemu zapewniał żonę, że ani na chwilę nie zapomina, z kim ma do czynienia. Wspomniał nawet, że martwią go bliskie relacje Johna Connolly’ego z Bulgerem, i jako przyjaciel Connolly’ego i były kierownik FBI ma obowiązek trzymać rękę na pulsie. Jednak Rebecca nie dała się zbałamucić. Nie chciała w swoim domu gangsterów ani ich podarunków.

Klony rosnące na podwórzu wypuściły pąki, a w swojej kuchni John Morris starał się otrząsnąć z małżeńskich stresów. Poza tym był w dobrym nastroju i doświadczał pasma sukcesów w pracy dzięki specjalnej misji na Florydzie, którą właśnie zakończył. Rozmyślał o tym, czego dokonał na Południu. Agent, którego sprawdzał, Dan Mitrione, uchodził za wzór – bystry, zawsze sprawny fizycznie, były żołnierz piechoty morskiej i weteran z Wietnamu, rodzinnie mocno zakorzeniony w służbach mundurowych; syn byłego szefa policji i pracownika Departamentu Stanu, zamordowanego przez terrorystów w Urugwaju w 1970 roku. Na początku lat osiemdziesiątych Dan Mitrione zaczął pracować pod przykrywką w ramach dużego dochodzenia antynarkotykowego prowadzonego przez FBI. Zdobył zaufanie przywódców dużego kartelu kokainowego, ale dał się omamić głównemu przemytnikowi, staruszkowi, który zaczął traktować Mitrione’a jak własnego syna. Mitrione w końcu zaczął pomagać przemytnikom, których miał złapać. W 1984 roku sam stał się obiektem dochodzenia.

John Morris dowodził zespołem agentów FBI, których zebrano z całego kraju i posłano na Florydę w celu rozwiązania tego problemu. Jesienią 1984 roku Mitrione zeznał, że przyjął osiemset pięćdziesiąt tysięcy dolarów łapówek od przemytników. Przyznał się do winy przed sądem federalnym i został skazany na dziesięć lat więzienia. Podczas ogłoszenia wyroku sędzia federalny był wyraźnie przerażony upadkiem agenta o tak wybitnych dokonaniach.

– Sprawiedliwość może ma opaskę na oczach, ale dzisiaj po jej policzkach płyną łzy – podsumował.

Po powrocie do Bostonu Morris odbierał gratulacje od przełożonych, ale musiał się poczuć nieswojo. Poleciał na Florydę zaledwie kilka tygodni po przyjęciu skrzynki wina i tysiąca dolarów od Bulgera. Zdawał sobie sprawę, że brudna forsa, którą dostał, to drobniaki w porównaniu z oszałamiającymi łapówkami Mitrione’a, ale wyobrażał sobie, jakie byłyby skutki, gdyby FBI dowiedziało się, że do sprawdzenia człowieka podejrzanego o korupcję oddelegowało innego skorumpowanego agenta. Oprócz tego miał kilka innych sekretów, jak romans ze swoją sekretarką Debbie, który chciał utrzymać w tajemnicy przed żoną.

Między małżonkami wciąż panowała lodowata atmosfera, gdy około dziewiętnastej w ich podmiejskim domu zabrzmiał dzwonek do drzwi. Przybyli specjalni goście. Rebecca się usztywniła. John rozejrzał się po kuchni, upewnił się, że mięso piecze się zgodnie z planem, po czym ruszył do drzwi.

– Czułem, że mój dom jest bardzo bezpiecznym miejscem – stwierdził Morris, opowiadając o przyjmowaniu gangsterów. – Nie uważałem ich za zagrożenie dla mojej rodziny. Później nieco się martwiłem, że wiedzą, gdzie mieszkam, ale wtedy nie obawiałem się o bezpieczeństwo żony i dzieci.

Cieszył się na ponowne spotkanie z Connollym, Bulgerem i Flemmim. W pracy już się dowiedział, że grupa nie jest zadowolona z Jima Ringa.

Morris otworzył drzwi wejściowe i serdecznie powitał gości. Wszyscy wymienili uściski dłoni. Witajcie, witajcie. Gangsterzy przynieśli nie tylko wino, ale także butelkę szampana. John Morris i Flemmi poszli do kuchni, żeby wstawić go do lodu. Rebecca Morris myła ręce w zlewie. Kiedy Flemmi wszedł do kuchni, zakręciła wodę i pospiesznie wyszła. Morris wzruszył ramionami. Skupił się na swoich gościach, pytając z niewyraźnym uśmiechem, co słychać.

* * *

Trio Connolly, Bulger i Flemmi również cieszyło się ze spotkania z Morrisem. Zwłaszcza Connolly, któremu Jim Ring przysparzał sporych kłopotów. Connolly starał się zbudować dobre relacje pomiędzy wszystkimi zainteresowanymi stronami i dlatego organizował spotkania zapoznawcze.

– John Connolly przyszedł do mnie i powiedział: „Chłopcy chcą się z tobą spotkać” – wspominał Ring.

Jednak Ring dokładnie przyjrzał się Connolly’emu i coraz bardziej niepokoił go luźny styl agenta. Zaniemówił, kiedy pod koniec kolacji w domu pani Flemmi, „gdy już zbieraliśmy się do wyjścia, brat «Siwego», Billy Bulger, wszedł do kuchni, żeby wręczyć mu jakieś zdjęcia”.

– Co tu się dzieje, do diabła? – spytał później Ring Connolly’ego o całą serię naruszeń protokołu: swobodną atmosferę kolacji z dwoma mafiosami, zaangażowanie matki informatora, pojawienie się jednej z najbardziej wpływowych publicznych osób w stanie.

Nikt w pomieszczeniu nawet nie mrugnął – jedna wielka szczęśliwa rodzina. Connolly nie zrozumiał pytania Ringa. Zwrócił uwagę swojego przełożonego na to, że Billy Bulger mieszka w sąsiedztwie – tak wytłumaczył jego niespodziewaną wizytę.

Niezadowolenie Ringa jeszcze się pogłębiło po prywatnych spotkaniach z głównym zwierzchnikiem informatorów. Jego uwagi dotyczyły niemal wszystkich podstawowych zasad współpracy z informatorami, jakie obowiązywały w FBI i każdej innej agencji policyjnej.

– Przyjąłem Johna Connolly’ego w swoim gabinecie i powiedziałem mu, że podczas kontaktów z panami Flemmim i Bulgerem zaobserwowałem błędy, jakich nie popełniłby nawet początkujący agent.

Ring krytykował nadmiernie przyjacielskie podejście Connolly’ego, który zamiast traktować dwóch informatorów jak przestępców, odnosił się do nich jak do kolegów z FBI.

Ring szybko się zorientował, że informacje płyną w niewłaściwym kierunku – do Bulgera i Flemmiego. Stwierdził, że Connolly „za dużo im zdradza. Często miałem wrażenie, że mógłby inaczej sformułować jakieś pytanie albo zamaskować je między pięcioma innymi. Najbardziej mnie poruszyło, kiedy – bodajże podczas naszego drugiego spotkania – odwrócił się w moją stronę i powiedział coś w stylu: «Och, opowiedz im o tym i o tamtym»”.

Spotkania w domu Connolly’ego w Bostonie Południowym również nie przypadły Ringowi do gustu.

– To było szaleństwo – stwierdził Ring.

Rozkazał Connolly’emu, żeby ten przestał gościć u siebie Bulgera i Flemmiego. Connolly zareagował jak szkolny żartowniś, który próbuje przechytrzyć surowego, ponurego nauczyciela. Skontaktował się z innym agentem, Johnem Newtonem, i spytał, czy może przenieść spotkania do jego mieszkania w Bostonie Południowym. Newton, z którym Connolly zaprzyjaźnił się wkrótce po przybyciu do Bostonu, chętnie mu pomógł. Udostępnił swój dom koledze z FBI, a kiedy cała grupa pojawiała się u niego w celu odbycia nieformalnego zebrania, zabierał na spacer swoje dwa psy. Rozważny Bulger wkrótce zaczął przynosić ze sobą przekąski dla zwierzaków.

Connolly zgłosił Ringowi, że wykonał rozkaz i przestał spotykać się z informatorami w swoim domu. Jednak Ring w końcu dowiedział się, że Connolly z niego zakpił i jedynie przeniósł się do pobliskiego mieszkania.

– To było nieprofesjonalne i głupie. Tak nie powinni się zachowywać agenci FBI. Byłem bardzo niezadowolony – przyznał Ring. – Po co spotykać się w okolicy, w której obaj ci faceci są dobrze znani? Jedźcie do Nowego Jorku. Jedźcie do Kanady. Gdziekolwiek. To było czyste lenistwo.

A przecież Ring nic nie wiedział o wspólnych kolacjach urządzanych u Nicka Gianturca i Johna Morrisa. Zauważył także, że spotykanie się z dwoma informatorami jednocześnie – co stało się oczywistością w historii współpracy FBI z Bulgerem i Flemmim – jest wyjątkowo nietypową praktyką.

– Gdyby panowali nad sytuacją, spotykaliby się z nimi osobno – stwierdził Ring.

Ale FBI oczywiście już nie miało pełnej kontroli.

W odpowiedzi na krytykę Ringa Connolly zaczął w swoim stylu bronić Bulgera i Flemmiego, przedstawiając ich jako niezbędnych sojuszników w wojnie FBI z mafią. Nie pominął przy tym opowieści, która poruszyła serca wszystkich agentów – o tym, jak Bulger i Flemmi uratowali życie Nickiemu Gianturcowi.

Jednak Ring nie bał się zakwestionować tej części mitu Bulgera. Zamiast wierzyć Connolly’emu na słowo, zapytał o tę sprawę Gianturca.

– Spytałem go, co się naprawdę wydarzyło, a on opowiedział mi o tajnej operacji, w której uczestniczył, i spotkaniu, w którym miał wziąć udział, lecz w ostatniej chwili został ostrzeżony przez panów Bulgera i Flemmiego, aby tego nie robił. Odrzekłem: „Nie odpowiedział pan na moje pytanie. Czy według pana ta dwójka ocaliła panu życie?”. Na co odpowiedział, że tamta sprawa już się skończyła.

Ring nigdy nie uzyskał jednoznacznej odpowiedzi.

Mimo wszystkich wątpliwości Ring nie rozmawiał o tej sprawie z nikim poza Connollym. Nie udokumentował swojej krytyki ani nie podzielił się swoimi obawami z innymi kierownikami FBI w biurze w Bostonie. Nie ukarał Connolly’ego. Uważał, że takie podejście nie jest właściwe „w związku z głupim postępowaniem. Uznałem, że powinienem starać się pracować z takimi ludźmi, jakich mam do dyspozycji”. Kartoteka Connolly’ego wciąż wypełniała się entuzjastycznymi raportami dotyczącymi jego pracy.

Nie może zatem dziwić, że wiosną 1985 roku w domu Morrisa Jim Ring nie stał w kuchni obok Bulgera, Flemmiego i Connolly’ego. W rzeczywistości w tamtych czasach Ring i Connolly często omawiali kwestię braku sympatii Bulgera i Flemmiego do Ringa, który wspominał to następująco:

– Niezbyt się tym przejmowałem, ponieważ byli tylko informatorami.

Jednak Morrisowi zależało na tym, żeby wszyscy go lubili.

* * *

– Connolly, Flemmi i Bulger przyjechali razem – wspominał Morris.

Dennis Condon pojawił się pół godziny później, około dziewiętnastej trzydzieści. Przyjechał bezpośrednio ze swojego biura w Departamencie Bezpieczeństwa Publicznego w Bostonie. Morris krążył między salonem a kuchnią, jak przystało na dobrego gospodarza i kucharza.

Mężczyźni przeszli do jadalni. Minęły całe lata, odkąd Bulger i Flemmi widzieli się z Condonem. Wieczór w Lexington był „pierwszym spotkaniem z Dennisem Condonem, jakie odbyłem od 1974 roku” – wspominał Flemmi. Rok 1974 z pewnością był dla niego kluczowy. Wrócił do Bostonu po pięcioletniej wymuszonej nieobecności spowodowanej zamieszaniem związanym z wysadzeniem w powietrze samochodu w 1969 roku i zabójstwem Williama Bennetta. Flemmi wierzył, że to Condon umożliwił mu powrót z Kanady, ponieważ doprowadził do wycofania dwóch głównych zarzutów wobec Steviego, a także trzeciego, który dodano zaraz po jego ucieczce z kraju. Po powrocie Flemmiego spotkali się z Condonem w kawiarni, żeby okazać wdzięczność niezwykle pomocnemu Connolly’emu. Jednak w oczach Flemmiego to Condon doprowadził do wielu z tych korzystnych rozstrzygnięć.

– Nie widziałem go od dosyć dawna. Spytałem, jak sobie radzi i jak się czuje. Podziękowałem za pozbycie się federalnego nakazu i zapytałem, jak się miewa jego partner, pan Rico. Poprosiłem, żeby go ode mnie pozdrowił, jeśli będzie miał okazję.

Goście zajęli miejsca przy stole. Morris podał stek. Dolano więcej wina. Przez pierwszą godzinę gawędzili o dawnych czasach.

– To była swobodna rozmowa – wspominał Flemmi. – Bulger opowiadał o swoim pobycie w więzieniu federalnym pod koniec lat pięćdziesiątych, dokąd trafił za napady na banki. Zazwyczaj to on mówi najwięcej – stwierdził Flemmi. – Porusza wiele tematów. Dysponuje rozległą wiedzą i jest bardzo inteligentny. Niemal hipnotyzuje swoich słuchaczy.

Condon był zdecydowanie mniej gadatliwy. Siwiejący weteran skubał jedzenie i grzecznie słuchał. Później przyznał, że czuł się jak w potrzasku. Zaskoczyła go obecność Bulgera i Flemmiego w domu Morrisa. Po południu otrzymał zaproszenie przez telefon: wpadnij w drodze do domu. Powiedziano mu, że przyjdą Morris i Connolly, „oraz dwie inne osoby, które chciałyby się przywitać”.

Kolacja przebiegała w koleżeńskiej atmosferze i przypominała zwyczajne spotkanie starych przyjaciół raczących się winem i opowiadających wojenne historie. Jednak pod radosną fasadą kryły się pilne kwestie dotyczące ochrony, na którą liczyli Bulger i Flemmi. W pewnym sensie każda z osób obecnych na kolacji symbolizowała historię i zakres tego sojuszu. Condon, Morris i Connolly reprezentowali przeszłość, teraźniejszość oraz, na co liczyli gangsterzy, przyszłość zawartego porozumienia. Jednak Condon, który potencjalnie występował w imieniu dwóch agencji – FBI i policji stanowej – nie był w nostalgicznym nastroju. Oto, co Morris powiedział o Condonie:

– Kiedy tylko wszedł do mieszkania, zobaczyłem, że nie czuje się komfortowo.

– Uznałem, że to niezwykle nietypowa sytuacja, że w mieszkaniu znalazła się pani Morris, a także ja, chociaż żadne z nas wtedy nie pracowało dla FBI – stwierdził Condon. – Czułem również, że biorąc pod uwagę stanowisko, które wtedy piastowałem, nie powinienem tam przebywać.

Dennis Condon nie protestował ani nie żądał wyjaśnień od Morrisa ani Connolly’ego.

– Wytrwałem z grzeczności i z powodów, nazwijmy to, dyplomatycznych.

(Oprócz tego postanowił zachować to spotkanie w tajemnicy i nie wspomniał o nim żadnemu innemu urzędnikowi przez co najmniej dziesięć następnych lat). Jednak pozostali goście nie doczekali się z jego strony serdeczności. Condon skończył jeść i wyszedł niecałą godzinę po przybyciu. Flemmi był rozczarowany. Uważał, że Condon „wcale nie wyglądał, jakby czuł się niekomfortowo”, i zasmuciło go jego wyjście.

Z przyjęcia ubył jeden gość.

Mimo wszystko Bulger i Flemmi wciąż mieli pod ręką Connolly’ego i Morrisa. Dolali im wina i przeszli do sedna.

Jak później doniósł Flemmi, John Connolly poinformował ich, kogo powinni unikać podczas swojej przestępczej działalności. Zdradził tożsamość kilku policyjnych informatorów. Następnie rozmowa zeszła na temat zbliżającego się procesu członków mafii, taśm FBI, potencjalnej słabości Bulgera oraz, co najważniejsze, dotrzymania obietnic złożonych przez agentów.

– Sam nie wiem, kto poruszył ten temat – tłumaczył Flemmi. – Martwiliśmy się, ponieważ wydawało nam się, że nasze nazwiska pojawią się podczas rozmów nagranych przy Prince Street i ktoś wspomni o nas w kontekście działalności przestępczej. Wiedziałem, że podsłuchy uchwyciły rozmowę między „Jerrym” Angiulem a „Larrym” Zanninem, którzy mówili o Jimie Bulgerze i o mnie. Martwiłem się, że ktoś kiedyś wykorzysta to przeciwko nam. Spytałem o to Johna Morrisa i Johna Connolly’ego, a oni odparli, że to bez znaczenia, ponieważ na pewno nikt nie postawi mi zarzutów w związku z zawartością tych taśm. Z tej rozmowy o taśmach wyniknęło stwierdzenie, które John Morris skierował do mnie i Jima Bulgera.

To było lepsze od obietnic, które dotychczas im składano. Morris, z winem pod ręką, ale wyraźnie trzeźwy, stwierdził:

– Możecie robić, co dusza zapragnie, dopóki nikogo nie sprzątniecie.

Flemmiemu to się spodobało.

– Mówię do Johna, mówię, cóż, mówię tak: „John, możemy to potwierdzić uściskiem dłoni?”. A on powiedział: „Tak”. Uścisnąłem jego dłoń, Jim Bulger też.

W końcu przyszła pora otworzyć szampana.

* * *

Kolacja trwała trzy godziny, ale się nie przedłużyła. Bulger, Flemmi i Connolly odjechali około wpół do jedenastej. Morris posprzątał i położył się spać.

Co prawda Condon wyszedł wcześniej i przegapił główną atrakcję wieczoru, ale Bulger i Flemmi byli bardzo zadowoleni. Gangsterzy doszli do wniosku, że agenci FBI pozwolili im robić to, na czym znali się najlepiej: popełniać przestępstwa.

– Właśnie tak to interpretuję – powiedział później Flemmi o cudownym życiu, jakie mu obiecano. – Myślę, że rzeczywiście mogli nam coś takiego obiecać, dopóki w grę nie wchodziło zabójstwo.

Według Flemmiego dwaj agenci potwierdzili politykę grupowej ochrony, na którą składał się cały wachlarz usług: usuwanie problemów, zanim te przerodzą się w dochodzenie, co agenci wielokrotnie czynili w przeszłości, między innymi w sprawie automatów spożywczych Melotone, wymuszenia od Franka Greena, liczne niewyjaśnione morderstwa czy przejęcie sklepu monopolowego rodziny Rakesów, powiadamianie gangsterów o zakładanych podsłuchach, jak w wypadku akcji policji stanowej w warsztacie przy Lancaster Street, a ostatnio operacji „Farba”, prowadzonej przez DEA; wyciąganie ich z tarapatów, gdy dochodzenie już trwało, jak uczynili w sprawie ustawiania wyników wyścigów konnych, którą prowadził prokurator Jeremiah T. O’Sullivan; a wreszcie – gdyby wszystko inne zawiodło i Bulger oraz Flemmi zostaliby postawieni w stan oskarżenia – zapewnienie im przewagi na starcie.

Odnowili przyrzeczenia w dziesiątą rocznicę zawarcia swojego potajemnego układu. Bulger i Flemmi mogli wstać od stołu pełni nowej energii. Ring mógł okazać się nieprzewidywalny i dlatego nie należało na nim polegać, ale mogli liczyć na Morrisa i Connolly’ego. Ponadto okazało się, że odświeżenie umowy nastąpiło w idealnym momencie. Chociaż tamtego wieczoru jeszcze nikt o tym nie wiedział, inny członek rodziny Bulgerów, Billy, wkrótce miał potrzebować przyjaciół w FBI.

ROZDZIAŁ 14

WSZYSTKIE ODCIENIE „SIWEGO”

W 1984 roku Billy Bulger zajmował bezpieczne miejsce na szczycie Senatu stanowego, którym kierował sprawnie i stanowczo dzięki mieszance animuszu oraz pochlebstw. Jednak jednocześnie zaniedbywał prywatną kancelarię prawną, którą prowadził z przyjacielem z dzieciństwa z Old Harbor, i miał trudności z utrzymaniem dziewięciorga dzieci. Martwił się sypiącym się dachem w domu oraz opłatami za szkołę. Obawiał się, że jego zużyty samochód w każdej chwili może odmówić posłuszeństwa i jego żona utknie na poboczu podczas wożenia tam i z powrotem ich potomstwa. Mimo że zarabiał rocznie od siedemdziesięciu pięciu do stu tysięcy dolarów, ledwie wiązał koniec z końcem, a jego wydatki zazwyczaj przewyższały zarobki. W swoim pamiętniku użalał się, że chociaż nie jest bankrutem, to „niewiele mu do tego brakuje”.

Pewnego dnia w jego kancelarii w śródmieściu niespodziewanie pojawił się klient, który, jak to ujął Billy, spadł mu z nieba. Dwaj bracia chcieli odkupić nieruchomość od klienta, a Bulger załatwił im dwa miliony osiemset tysięcy dolarów pożyczki od zaprzyjaźnionego banku w Bostonie Południowym. W zamian za pomoc w uzyskaniu pożyczki i zakupie nieruchomości Billy miał otrzymać imponujące honorarium. Ta perspektywa napełniła go radosnymi wizjami dotyczącymi domowego ogniska: „Nowy samochód dla Mary... nowy dach”.

Bulger nie wnikał w szczegóły transakcji, ale w 1985 roku pomógł ją sfinalizować i zgodził się na honorarium wysokości dwustu sześćdziesięciu siedmiu tysięcy dolarów, dzięki któremu mógł przestać przejmować się samochodem oraz opłatami za szkołę. Wciąż jednak borykał się z problemami finansowymi, ponieważ zapłata miała do niego trafić dopiero w 1986 roku. Powiedział swojemu współpracownikowi z Bostonu Południowego, Thomasowi Finnerty’emy, że dopóki nie otrzyma pieniędzy, będzie należał do grona „zubożałych bogaczy”.

Jednak Tom pospieszył mu z pomocą. Zaproponował Bulgerowi dwieście czterdzieści tysięcy dolarów pożyczki na poczet przyszłego honorarium. Bulger był zachwycony, ale jego ulga okazała się krótkotrwała. Kilka tygodni po przyjęciu pożyczki dowiedział się, że Finnerty współpracuje z bostońskim inwestorem Haroldem Brownem. Bulgerowi zapaliło się ostrzegawcze światełko i poinformował Finnerty’ego, że Brown jest otoczony złą sławą. Tom wyśmiał obawy Bulgera i nazwał go niepoprawnym pesymistą. Zapewnił także, że pół miliona dolarów honorarium od inwestora już wpłynęło na fundusz powierniczy, który założył Finnerty.

Bulger aż się wzdrygnął, gdy usłyszał o funduszu, i zrozumiał, że pożyczka, którą otrzymał, pochodziła z pieniędzy Browna.

– Nie powiedziałeś mi o tym – zaprotestował. – Natychmiast zwrócę ci pieniądze. Nie chcę mieć żadnych, nawet najmniejszych powiązań z Brownem.

Do końca 1985 roku Bulger oddał pożyczkę razem z odsetkami – łącznie dwieście pięćdziesiąt cztery tysiące dolarów. Mary musiała się wstrzymać z planami dostatniego życia.

W nadchodzącym roku Bulger upewnił się, że postąpił właściwie, gdy sąd federalny skazał Browna za łapówkarstwo. Brown zaczął współpracować z FBI, nosząc urządzenia podsłuchowe na spotkania z politykami. Bulger i Finnerty żartowali, że lepiej unikać towarzystwa Browna podczas burzy, aby uchronić się przed porażeniem prądem. Pękali ze śmiechu.

* * *

Jednak Harold Brown przedstawił zupełnie inną wersję wydarzeń.

Dochodzenie w sprawie Billy’ego Bulgera rozpoczęło się w 1983 roku, gdy federalni śledczy przyłapali pewnego skorumpowanego inspektora na łapówkarstwie i zwerbowali go jako tajnego agenta. W 1985 roku inspektor założył urządzenie podsłuchowe i wybrał się z wizytą do swoich stałych klientów, wśród których był Harold Brown. Praktyczny inwestor zapłacił inspektorowi tysiąc dolarów za zaniżenie kosztów projektu budowlanego, dzięki czemu Brown mógł zaoszczędzić dwadzieścia cztery tysiące dolarów na kosztach uzyskania pozwoleń.

Następnie Brown wpadł w pułapkę podczas przesłuchania przed Sądem Najwyższym. Nie wiedział, że został nagrany, więc podejrzewał, że padł ofiarą policyjnej niekompetencji. Usiłował się wyłgać, zapewniając sąd, że nigdy nie dał nikomu ani centa, nawet nie przyszło mu to do głowy. Szybko oskarżono go o krzywoprzysięstwo i łapówkarstwo i równie szybko został rządowym agentem, który miał się trudnić podsłuchami. Chciał zawrzeć układ, który umożliwiłby mu uniknięcie więzienia. Kiedy prokuratorzy zapytali go, co może im dać, Brown odpowiedział: Toma Finnerty’ego i Billy’ego Bulgera.

Kłopotliwa znajomość Browna z Finnertym zaczęła się w połowie lat siedemdziesiątych, kiedy Brown dostrzegł szansę na dobry interes w budowie drapacza chmur na zaniedbanym krańcu State Street, jednego ze śródmiejskich bulwarów z czasów kolonialnych. Zaczął stopniowo wykupywać podupadłe działki. Jako największy właściciel nieruchomości w stanie, dysponujący gruntami o wartości od pół miliarda do miliarda dolarów, Brown przewidywał budowlany szał lat osiemdziesiątych i czekał na jego nadejście.

Naciski na rozpoczęcie budowy zaczęły się w 1982 roku, kiedy okazało się, że władze miasta, uginające się pod ciężarem obowiązującej od poprzedniego roku obniżki podatku od nieruchomości, muszą zwrócić prywatnym właścicielom czterdzieści pięć milionów dolarów. Burmistrz Kevin White potrzebował pomocy władzy ustawodawczej, żeby móc zagwarantować zwroty podatku, a Bulger mu ją zapewnił – pod warunkiem, że miasto zacznie sprzedawać swoje nieruchomości władzom stanu. Nad całym procesem miała czuwać nowa stanowa agencja, nad którą kontrolę natychmiast przejęli urzędnicy wyznaczeni przez Bulgera i White’a.

Nowe przepisy ponadto wymagały od miasta sprzedania pięciu parkingów, wliczając ten, który wchodził w skład inwestycji Browna. Jednak parkingi nie zostały sprzedane kontrahentowi, który zaoferował najwyższą cenę, lecz przekazane miejskiej organizacji zajmującej się modernizacją, która mogła je sprzedawać dowolnie wybranym inwestorom. Wszystko zostało dokładnie przemyślane, a Bulger brał udział w procesie planowania.

Kiedy White i Bulger zawarli układ, Brown i jego partner, wpływowy architekt, stali się głównymi kandydatami do zaprojektowania nieruchomości przy State Street. Projektant miał poparcie Bostońskiego Towarzystwa Architektonicznego, a Brown dysponował większością gruntów. Wtedy z Brownem skontaktował się Edward McCormack, powiernik White’a i były prokurator generalny stanu Massachusetts. McCormack zażądał absurdalnie wysokiego udziału w inwestycji w zamian za monitorowanie procesu zatwierdzenia projektu przez ratusz. Kiedy spotkał się z odmową, na jego miejsce nagle pojawił się Finnerty jako mniej znany prawnik gotów zadowolić się skromniejszą kwotą.

Kiedy Finnerty rozpoczął negocjacje z zamiarem zdobycia części udziałów w drapaczu chmur, był adwokatem, który specjalizował się w prawie kryminalnym i nie miał żadnego doświadczenia w branży nieruchomości. W Bostonie mało kto próbował tak zniechęcającej kombinacji. Obie te prawnicze specjalizacje wymagają odmiennych zdolności – powściągliwości i wyrachowania. Finnerty, jako były prokurator okręgowy, wpisywał się w krzykliwą tradycję Bostonu Południowego i miał niewiele wspólnego z opanowanymi prawnikami z eleganckich kancelarii, którzy zazwyczaj zajmowali się inwestycjami budowlanymi w śródmieściu. Brown igrał z Finnertym od końca 1983 roku do lutego 1984 roku, nie odrzucając, ale też nie przyjmując jego propozycji, jednocześnie samodzielnie nadzorując postępy projektu w ratuszu.

Kiedy Finnerty zorientował się, że Brown sam zbliża się do linii mety, negocjacje stały się intensywniejsze. Brown skapitulował w 1985 roku, zgadzając się „kupić” rzekome udziały Finnerty’ego, które nigdy nie istniały, za mniej więcej milion osiemset tysięcy dolarów. Finnerty nigdy nie pojawił się na żadnym spotkaniu dotyczącym planowania ani realizacji inwestycji i nie reprezentował Browna przed sądem, kiedy inny inwestor pozwał go w związku z wielkością biurowca.

Mimo wszystko Finnerty w lipcu wpłacił pierwszą ratę w wysokości pół miliona dolarów. Już w sierpniu Billy i Tommy, dwaj starzy przyjaciele z Old Harbor, podzielili się czterystoma pięćdziesięcioma tysiącami, a w październiku wypłacili kolejne trzydzieści tysięcy. Jednak miesiąc później Bulger zmienił zdanie. W listopadzie sąd federalny oskarżył Browna o wręczenie łapówki miejskiemu inspektorowi oraz „innym urzędnikom państwowym”. Trzy dni później Bulger zwrócił pieniądze na fundusz, traktując to jako spłatę pożyczki.

Kiedy w 1988 roku wspomniane transakcje zaczęły wzbudzać kontrowersje, Finnerty przestał udawać prawnika od nieruchomości. Stwierdził, że dołączył do zespołu Browna, żeby wnieść do niego swoje dobre imię i wykorzystując znajomości w policji uwolnić Browna od dawnych powiązań z podpalaczami. Cena jego dobrego imienia wyniosła milion osiemset tysięcy dolarów, a ostatecznie złożył pozew przeciwko Brownowi, żeby otrzymać całą sumę.

Jednak okazało się, że kilka tygodni publicznego zamieszania to aż nadto dla inwestora, który starał się uniknąć rozgłosu. Brown nagle ustąpił i zawarł ugodę. Uznał, że to pragmatyczna decyzja, która zminimalizuje przyszłe koszty.

– Jestem biznesmenem i nie interesują mnie sądowe batalie – stwierdził.

Nigdy więcej nie wspomniał o tej sprawie.

Kontrowersje otaczające budowę drapacza chmur przy State Street 75 solidnie dały się we znaki Bulgerowi pomimo jego wyzywającej postawy. Kiedy wrzawa rozgorzała na dobre, przewodniczącego Senatu na chwilę dopadły czarne myśli. Pewnego dnia pod koniec 1988 roku wymknął się z budynku administracji i udał do parku Boston Common, gdzie w ponurym nastroju usiadł na ławce. Obserwował ludzi jedzących lunch na pobliskich ławkach i ogarniała go wściekłość na ich obojętność wobec niesprawiedliwego postępowania mediów. „Czy nikt spośród tych ludzi, którzy chodzą po naszych ulicach i parkowych ścieżkach, nie dostrzega tego, co media wyprawiają w tym mieście?” – myślał niepocieszony. Szybko otrząsnął się z tego nastroju, gdy zrozumiał, że nieznajomi nie mają powodu, aby przejmować się jego problemami. Niepokój minął i Billy wrócił do swojego gabinetu „swobodniejszym krokiem, gotowy na wszystko, co go czekało”.

Złożył pisemne oświadczenie pod przysięgą, że pożyczył pieniądze od Finnerty’ego, nie znając ich pochodzenia. Z czasem jego wersja tych skandalicznych wydarzeń stała się częścią skrwawionego, ale nieugiętego wizerunku Billy’ego Bulgera, który ponownie postawił się agresorom z zewnątrz i został za to skrzywdzony przez media. Jak zwykle spadł na cztery łapy.

Jednak oświadczenie Bulgera w sprawie budynku przy State Street można zaakceptować wyłącznie wtedy, gdy zlekceważy się fakty. Bulger nie był niewinną ofiarą. Był nią właściciel nieruchomości. Tak jak FBI przez piętnaście lat chroniło „Siwego” Bulgera, tak samo teraz pomogło uniknąć kłopotów Williamowi Bulgerowi.

Podczas analizy dokumentacji kilku śródmiejskich inwestycji, wliczając tę przy State Street, federalni śledczy odkryli materiały, które przeczyły twierdzeniom przewodniczącego Senatu. Dokumenty – które pozostają ukryte w archiwach federalnych – pokazują, że Bulger tak naprawdę zachował wszystkie pieniądze otrzymane od Browna. Mimo że „spłacił” pożyczkę, Finnerty ponownie przekazał mu pieniądze za pośrednictwem innych kont należących do kancelarii. Tą okrężną drogą Bulger otrzymał mniej więcej połowę pierwotnej zaliczki wynoszącej pół miliona dolarów.

Poza tym Bulger nie otrzymał kwoty dwustu sześćdziesięciu siedmiu tysięcy, która miała być zabezpieczeniem pożyczki. Rejestr kancelarii pokazuje, że przekazano mu sto dziesięć tysięcy dolarów, czyli mniej niż połowę deklarowanej sumy.

Dokumenty nie były dowodem na wyłudzenie, ale zaprzeczyły opowieści Billy’ego, jakoby pożyczył pieniądze na naprawę dachu i samochodu dla Mary. Zamiast zainwestować środki w dom, Bulger wpłacił je na wolny od podatku fundusz obligacyjny. Gdyby to się wydało, ludzie z „Południaka” nie byliby zachwyceni. Billy nie byłby Billym, gdyby zabrał pieniądze. Taki postępek był bardziej w stylu „Siwego”.

* * *

Jednak Bulger mógł liczyć na pomoc FBI. Pomimo publicznej wrzawy dochodzenie wobec Browna kwalifikowało się jako wewnętrzna sprawa biura. Ten sam John Morris, który chronił „Siwego” Bulgera i brał od niego pieniądze, teraz uczestniczył w śledztwie jako kierownik grupy badającej przestępstwa korupcyjne. W 1988 roku Morris ochronił Billy’ego Bulgera, zamykając dochodzenie na kilka dni przed pojawieniem się na pierwszej stronie „Boston Globe” materiału o układzie stojącym za budową drapacza chmur.

Morris ponownie musiał się zmagać ze swoim sumieniem. Uporczywa sprawa Browna była kolejną z wielu, które wymagały od niego dokonania wyboru pomiędzy oszustwem a uczciwością okupioną gniewem bezlitosnego bandziora, który wielokrotnie go przekupywał i powoli uwodził za pomocą dobrego wina i poczucia koleżeństwa. Jednak Morris wiedział, że „Siwy” Bulger nie zawaha się użyć przeciwko niemu jego słabości. Podczas ostatniej kolacji, którą Morris urządził dla informatorów (niewielkiej imprezy w mieszkaniu Debbie Noseworthy w Woburn), „Siwy” podniósł stawkę. Kiedy John Connolly i Stevie Flemmi wyszli, Morris zauważył, że Bulger zatrzymał się przy wieszaku na płaszcze.

– Gdy zakładał płaszcz, wręczył mi kopertę i powiedział: „Proszę, to ci pomoże”, po czym opuścił mieszkanie.

W kopercie znajdowało się pięć tysięcy dolarów w gotówce.

Pamiętając o podarunku, Morris zamknął sprawę budynku przy State Street. Jednak echa tej historii wciąż nie cichły, zwłaszcza gdy wyszło na jaw, że FBI nawet nie przesłuchało Billy’ego Bulgera. Prokurator generalny z Massachusetts James Shannon wzywał federalnych do ponowienia wysiłków mających na celu wyjaśnienie wątpliwości.

Wtedy do akcji wkroczył John Connolly. Skoro Billy Bulger zszedł z linii ognia, Connolly wziął Morrisa na bok i zaczął go wypytywać, czy przewodniczący Senatu w ogóle powinien się zgodzić na przesłuchanie. Morris wspominał:

– Connolly zgłosił się do mnie i spytał, co według mnie przewodniczący powinien zrobić w związku z tym, że został poproszony o złożenie wyjaśnień.

Morris odpowiedział, że przewodniczący powinien się zgodzić, ponieważ niepotwierdzone zeznania Browna nie pozwolą zbudować silnego aktu oskarżenia.

– Miałem wrażenie, że to wątpliwa sprawa – mówił dalej Morris. – Byłem zdania, że Bulger nie może sobie zaszkodzić. Uważałem, że dobrowolne poddanie się przesłuchaniu może zadziałać na jego korzyść i pozwoli uciąć wszelkie publiczne spekulacje.

Ponowione dochodzenie zapowiadało więc szansę, a nie walkę na śmierć i życie.

Pomoc Connolly’ego dla Bulgera obejmowała już nawet ostrzeganie go przed innymi informatorami FBI, a teraz John wziął pod swoje skrzydła także jego brata Billy’ego – swojego lokalnego bohatera. Pomoc „Siwemu” była pracą, ale Billy jawił się Connolly’emu jako ktoś w rodzaju idola. Przez lata Connolly ukrywał swoją relację z „Siwym”, lecz nigdy nie krył przyjaźni z Billym – chlubił się nią, radując się swoimi powiązaniami z ministrantem z kościoła Świętej Moniki. Był przekonany, że to jego przyjaźń z Billym przekonała „Siwego” do zostania informatorem. Nazywał Billy’ego „przyjacielem na całe życie... mentorem... bardzo bliskim przyjacielem”. Nie wahał się wykorzystywać tej znajomości w FBI, wprowadzając agentów do gabinetu Bulgera, żeby mogli osobiście spotkać przewodniczącego. Podczas jednego z posiedzeń Bulger przedstawił Connolly’ego innym senatorom, którzy zgotowali mu owację na stojąco. Wiedząc, że wielu agentów przypomina starzejących się sportowców, którzy boją się życia po zakończeniu kariery, Connolly często mówił swoim kolegom, że Billy może im pomóc znaleźć dobrze płatną pracę, gdy już przejdą na emeryturę. Dlatego Connolly w żadnym wypadku nie zamierzał dopuścić do nieprzyjemnego przesłuchania Bulgera przez FBI, nie wspominając o bezkompromisowym dążeniu do prawdy.

W tych okolicznościach nie mogło dziwić, że w ramach drugiego federalnego dochodzenia Bulger został przesłuchany w swoim gabinecie. Prokuratorzy i agent FBI wysłuchali dwugodzinnego przemówienia, podczas którego Billy zaprzeczył swoim powiązaniom z Brownem i podtrzymał wersję dotyczącą pożyczki i honorarium. Zeznał, że Finnerty „przysiągł” mu, że nigdy nie powołał się na nazwisko Bulgera, żeby osiągnąć przewagę. Bulger zaś wprowadził ciekawą zmianę do opowieści o pożyczce: tym razem nie chodziło o domowe wydatki, lecz o akcję uprzedzającą, ponieważ nie ufał Finnerty’emu, że ten przekaże mu obiecane honorarium. Bulger po prostu chciał dostać pieniądze, dopóki sytuacja temu sprzyjała.

* * *

Przyjacielskie przesłuchanie Bulgera przez FBI stało się podstawą do ostatecznego zamknięcia dochodzenia. Jeremiah T. O’Sullivan, który tymczasowo pełnił funkcję prokuratora, stwierdził, że dostrzega oznaki nadużycia władzy, jednak nie może być mowy o wymuszeniu. Kiedy zapytano go, czy ma wrażenie, że doszło do przestępstwa, które zostało zlekceważone, O’Sullivan odparł, że to nie należy do jego obowiązków, a dalsze działania leżą w gestii władz stanu.

Pomimo swoich zakulisowych interwencji w sprawie „Siwego” Bulgera O’Sullivan nie odsunął się od dochodzenia. Zignorował przypadki ustawiania wyników wyścigów oraz powiadomił FBI o podsłuchu, który policja stanowa założyła przy Lancaster Street. Odegrał kluczową rolę podczas ratowania Bulgera przed wewnętrzną inspekcją FBI, a następnie usunął zagrożonego i zdesperowanego Briana Hallorana z programu ochrony świadków. Teraz arogancki prokurator z góry uznał sprawę Billy’ego Bulgera za całkowicie daremną. W ten sposób O’Sullivan żegnał się z wymiarem sprawiedliwości.

Jedną ze spraw, które O’Sullivan zepchnął do niższych agencji, były negatywne aspekty zawodowej działalności Billy’ego Bulgera. W sprzeczności z jego reputacją niewzruszonej prawości pozostawały słone opłaty za podejrzane usługi. Przykładowo oprócz dwustu pięćdziesięciu tysięcy dolarów pochodzących od Browna, które Finnerty przekazał Bulgerowi bocznymi kanałami, Billy miał także udział w honorariach pewnego administracyjnego lobbysty, który sprowadzał mu klientów liczących na jego wpływy. Tym lobbystą był Richard McDonough, syn legendarnego politycznego awanturnika, Patricka „Sonny’ego” McDonougha. Chociaż synowi brakowało szorstkiego uroku „Sonny’ego”, okazał się cwanym hochsztaplerem, który doskonale zgłębił tajniki administracji państwowej. To właśnie Dickie McDonough przyprowadził do Bulgera wymarzonych klientów, którzy potrzebowali pożyczki w wysokości dwóch milionów ośmiuset tysięcy dolarów, i to on otrzymał siedemdziesiąt tysięcy w zamian za polecenie. Naraił Bulgerowi także kolejnego klienta, kalifornijską firmę z branży produktów odchudzających, która dążyła do usunięcia jednego ze swoich produktów z listy pokarmów rakotwórczych publikowanej przez Agencję Żywności i Leków. Przedstawiciele firmy uważali, że Bulger może im w tym pomóc, ale udało mu się jedynie umówić spotkanie z pomniejszymi biurokratami z innej agencji. Pomimo braku rezultatów Bulger i McDonough podzielili się honorarium wynoszącym sto tysięcy dolarów.

Podczas przesłuchań przed śledczymi federalnymi ani Bulger, ani McDonough nie potrafili okazać dokumentów potwierdzających otrzymanie wspomnianych honorariów. McDonough niemal nic nie wiedział na temat pracy wykonanej dla klientów, którzy pośrednimi kanałami zapłacili mu sto dwadzieścia tysięcy dolarów.

Dwa miesiące po zamknięciu dochodzenia przez O’Sullivana przewodniczący Senatu przemawiał na przyjęciu z okazji przejścia na emeryturę agenta FBI Johna Cloherty’ego. Cloherty zajął się kontaktami z prasą, kiedy biuro zakończyło analizę inwestycji przy State Street 75. Był także członkiem Wydziału ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej pod dowództwem Morrisa oraz przyjacielem Connolly’ego. To były wesołe czasy.

* * *

Mniej więcej rok po tym, kiedy Billy Bulger i Tom Finnerty podzielili między siebie pół miliona dolarów otrzymane od największego posiadacza gruntów w stanie, pewien drobny pośrednik handlu nieruchomościami z Bostonu Południowego otrzymał propozycję nie do odrzucenia. Od niego również zażądano pieniędzy pod przymusem, ale w „Południaku” obowiązywały inne zasady. Dla Raymonda Slingera odmowa zapłacenia pięćdziesięciu tysięcy dolarów oznaczała perspektywę odstrzelenia z dubeltówki.

Slinger był dobrej myśli, kiedy jesienią 1986 roku zaczął robić interesy z „Siwym” Bulgerem. Bulger niespodziewanie zatrzymał się w jego gabinecie, żeby udzielić mu krótkich wskazówek na temat tego, jak skorzystać finansowo na gwałtownie rozkwitającym lokalnym rynku nieruchomości. Gawędzili przez mniej więcej dwadzieścia minut, a Slinger zapewne już sobie wyobrażał ich współpracę przy konkretnych transakcjach.

Jednak tak się nie stało. Pół roku później Slinger został wezwany do wzbudzającego lęk baru Triple O’s. Nieśmiało wszedł do wilgotnego, ciasnego wnętrza o niskim suficie, podłodze pokrytej wypaczonymi klepkami, ciemnych ścianach i lepkich blatach. W tym miejscu ktoś zawsze grał w bilard, popijając przy tym drinka, a samotni klienci wbijali wzrok w kieliszki z wódką i szklaneczki whisky. Slingera zaprowadzono na piętro, gdzie Bulger czekał w swoim gabinecie. Siedział ze skrzyżowanymi rękami, a gdy Slinger wszedł, podniósł na niego wzrok i oznajmił:

– Mamy problem.

Bulger wyjawił, że został wynajęty, aby zabić Slingera. Zlecenie wymagało, żeby pojawił się w biurze ofiary w Old Harbor „z obrzynami, maskami i tak dalej”.

„Siwy” nie chciał odpowiadać na żadne pytania, w tym także o tożsamość i powody zleceniodawcy. Opowiadał tylko, co można w tej sytuacji zrobić – zapłacić Bulgerowi, żeby odwołał zlecenie. Slinger, któremu nie brakowało długów ani wrogów, z trudem przełknął ślinę i spytał, czy dwa tysiące dolarów załatwią sprawę. Jednak Bulger go wyśmiał i stwierdził, że jego buty więcej kosztują.

BULGER: Raczej pięćdziesiąt tysięcy.

SLINGER: Nie mam takiej sumy.

BULGER: Więc lepiej jej poszukaj.

Slinger udał się prosto do baru na parterze, żeby się wzmocnić przed powrotem do swojego biura przy East Broadway Street. Wykonał rozpaczliwy telefon z prośbą o pomoc do radnego Jamesa Kelly’ego. Kelly porozmawiał z Bulgerem, a następnie zapewnił Slingera, że wszystko będzie dobrze.

Ale nie było. Dwa dni później do Slingera odezwał się Kevin O’Neil, współpracownik Bulgera, który prowadził Triple O’s. O’Neil poinformował Raymonda, że „szef” ponownie chce się z nim spotkać. Przeczuwając najgorsze, Slinger wrócił do baru z sercem na ramieniu i pistoletem, który pożyczył od przyjaciela. Kiedy wszedł, dwaj ludzie Bulgera natychmiast go pochwycili i wepchnęli po schodach na piętro, gdzie czekał gardłujący Bulger. Slinger wspominał:

– Złapali mnie i powlekli na górę, a tam przeszukali, rozpięli mi koszulę, odebrali pistolet i zaczęli mnie bić.

Slinger wyraźnie zapamiętał, że Bulger go kopał.

Bulger i jego podwładni pchnęli Slingera na krzesło. Upewnili się, że nie ma na sobie podsłuchu, a następnie skarcili go za to, że skontaktował się z Kellym. Bulger wziął do ręki pistolet Slingera i przystawił mu lufę do czubka głowy, wyjaśniając, że pocisk przeszyje ciało wzdłuż kręgosłupa, dzięki czemu będzie niewiele krwi. Następnie „Siwy” rozkazał swojemu pomocnikowi, żeby przyniósł „worek na ciało”, a Slinger prawie zemdlał ze strachu.

– Myślałem, że już po mnie – mówił.

Po jakimś czasie Slingerowi zaoferowano drugą szansę na dostarczenie pieniędzy. Z podartą koszulą i poranioną psychiką chwiejnie zszedł do baru. Po powrocie do biura zadzwonił do swojej siostry oraz żony i załatwił pożyczki w wysokości dziesięciu tysięcy dolarów. Zgodził się na płatność w cotygodniowych ratach.

Mniej więcej dwa miesiące po tym, jak Bulger go pobił i zastraszył, Slingerowi zaczęła ciążyć konieczność oddawania co tydzień dwóch tysięcy dolarów, które pakował do papierowej torby i wręczał O’Neilowi, który czekał w samochodzie przed agencją nieruchomości. Slinger spłacił połowę długu, ale był tak zdesperowany, że zwrócił się o pomoc do władz. Wiosną 1987 roku skontaktował się z FBI.

Pewnego dnia dwaj agenci pojawili się bez zapowiedzi w biurze Slingera w Old Harbor. Raymond wpuścił do swojego gabinetu Johna Newtona i Rodericka Kennedy’ego.

Newton wspominał później, że Slinger był skłonny zeznawać w związku z „wymuszeniem”, którego dopuścił się wobec niego Kevin O’Neil, jednak ani razu nie wymienił nazwiska Bulgera. Kennedy tymczasem nie pamiętał ani jednego szczegółu z tamtej rozmowy, a nawet nie był pewien, czy do niej doszło. Było to zaskakujące zaniedbanie standardowych procedur, ponieważ żaden z agentów nie sporządził raportu z rozmowy ze Slingerem.

Dając sztandarowy przykład tego, jak nie należy postępować w takiej sprawie, Newton omówił relację Slingera ze swoim szefem, który z kolei porozmawiał z zastępcą agenta prowadzącego. Kierownicy niezwłocznie zrezygnowali z dalszego zgłębiania sprawy, ignorując wewnętrzne przepisy, według których powinni byli przekazać ją prokuraturze albo wytłumaczyć się ze swojej decyzji władzom FBI.

Paradoksalnie dzięki bezproduktywnej rozmowie z agentami Slinger uwolnił się od kłopotów z „Siwym” Bulgerem. Kiedy federalni wyszli z jego gabinetu, zmartwiony Slinger czym prędzej zatelefonował do O’Neila, aby mu wyjaśnić, że nie miał nic wspólnego z niespodziewaną wizytą FBI. O’Neil oddzwonił do niego następnego dnia i poinformował, że kolejne raty płatności zostały anulowane. W ramach wyjątkowej promocji Bulger Enterprises zadowolą się zapłaconymi dwudziestoma pięcioma tysiącami.

Po latach Newton przyznał, że biuro zrezygnowało ze świetnie zapowiadającej się sprawy wymuszenia. Zapytano go przed sądem, czy istniał jakiś związek pomiędzy niepodjęciem dochodzenia a faktem, że Bulger był informatorem.

Newton odparł, że kiedy informator jest zamieszany w przestępstwo, „trzeba dalej prowadzić śledztwo albo coś wykombinować”.

Wykombinowano zatem, żeby agent John Connolly kazał „Siwemu” darować dług Slingera. Tak postępują lojalni przyjaciele.

ROZDZIAŁ 15

GADULSTWO CONNOLLY’EGO

Późnym rankiem w poniedziałek 8 lutego 1988 roku agent FBI John Connolly wyszedł ze sklepu żelaznego niedaleko swojego biura i wpadł na Dicka Lehra, dziennikarza „Boston Globe” (i jednego z autorów tej książki). Connolly przyszedł do sklepu, żeby dorobić klucze, Lehr zaś przemierzał miasto w drodze na spotkanie z jednym ze swoich źródeł.

Po prostu przypadkowe spotkanie w rześki zimowy dzień.

Connolly rozpoznał dziennikarza i przystanął na chodniku, żeby się przywitać. Nie znali się dobrze, chociaż Connolly’ego doskonale kojarzyły zastępy bostońskich reporterów, którzy regularnie pisali o przestępczości zorganizowanej. Ze wszystkich miejscowych agentów FBI Connolly był najbardziej dostępny i najchętniej rozmawiał z mediami o swojej pracy i FBI.

Lehr na co dzień nie pisywał o przestępstwach, ale miał okazję poznać Connolly’ego rok wcześniej, gdy wchodził w skład zespołu dziennikarzy „Globe”, którzy przez kilka miesięcy rozmawiali z agentami FBI z Wydziału ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej o sprawie podsłuchiwania Angiula. Z Lehrem i pozostałymi reporterami spotykało się jedenastu agentów: Connolly, John Morris, Ed Quinn, Nick Gianturco, Jack Cloherty, Shaun Rafferty, Mike Buckley, Bill Schopperle, Pete Kennedy, Bill Regii i Tom Donlan. Seria artykułów odniosła wielki sukces, zarówno wśród czytelników, jak i pracowników biura, ponieważ pokazała FBI jako zawodowców, którzy włamali się do mafijnego sanktuarium i założyli tam podsłuch. Od czasu tamtego prasowego projektu Lehr nie widział się ani nie rozmawiał z Connollym. Mężczyźni się przywitali, a następnie dziennikarz spytał agenta, co słychać.

Connolly nie wahał się ani chwili. Obracając w dłoni lśniące klucze, zaczął opowiadać o nowym podsłuchu, który założyło FBI, wymierzonym przeciwko następcom Angiula walczącym o pozycję i władzę. Connolly powiedział, że przez mniej więcej sześć miesięcy, od końca 1986 roku do połowy 1987 roku, FBI podsłuchiwało nowych mafiosów, którzy prowadzili interesy na tyłach szlifierni w centrum handlowym na parterze słynnej bostońskiej Prudential Tower.

– Świetna sprawa – stwierdził agent, opowiadając o urządzeniu podsłuchowym, które agenci zainstalowali w delikatesach Vanessa z włoskim jedzeniem.

Lehr uważnie słuchał, zdając sobie sprawę, że te informacje mogą być podstawą do napisania świetnego artykułu. Ale swobodna postawa Connolly’ego nieco go zaszokowała. Agent nie wspomniał, że ich rozmowa jest „nieoficjalna” albo „przeznaczona do prywatnej wiadomości”, jak czasami się zdarza w wypadku informacji przekazywanych dziennikarzom. Wydawało się, że rozmowa o podsłuchu w sklepie jest dla Connolly’ego równie naturalna, jak pogawędka o drużynie Boston Bruins, która poprzedniego wieczoru pokonała Calgary Flames sześć do trzech i awansowała na pierwsze miejsce w swojej dywizji NHL. Albo o polityce. Tego samego dnia w Iowa odbywała się konwencja Partii Demokratycznej, podczas której gubernator Michael Dukakis z Massachusetts zmierzył się z Richardem Gephardtem w walce o pozycję partyjnego lidera. Wyglądało na to, że Connolly przywykł do wypuszczania w eter strzępków informacji, których nikt później z nim nie kojarzył.

FBI nie przeprowadziło żadnej konferencji prasowej w sprawie podsłuchu w delikatesach w dzielnicy Back Bay. Bostońscy dziennikarze zastanawiali się nad sytuacją mafii po operacji przy Prince Street. Wiedzieli, że część mafijnych struktur jest zdezorganizowana po zniknięciu wieloletniego przywódcy Angiula. Na ulicy zaczynało robić się głośno o kilku dotychczas nieznanych mafiosach. Wśród nich byli Vincent M. Ferrara, który legitymował się dyplomem wydziału zarządzania w Boston College oraz „krwiożerczymi skłonnościami”, starszy mafioso J.R. Russo, a także jego przyrodni brat Bobby Carrozza z Bostonu Wschodniego. Ta trójka pełniła funkcje capo de regimes, czyli poruczników w podupadłej mafii, jednak niewiele było o nich wiadomo. Poza tym „Cadillac” Frank Salemme wreszcie wracał do domu po odsiedzeniu piętnastu lat w federalnym więzieniu za wysadzenie w powietrze samochodu pewnego prawnika w 1968 roku – próbę zabójstwa, za którą nigdy nie ścigano jego wspólnika i kolegi Steviego Flemmiego.

Przed sklepem żelaznym Connolly z entuzjazmem opowiadał, że FBI odkryło przenosiny mafiosów z ich tradycyjnej bazy w North Endzie do ekskluzywnego centrum handlowego w Back Bay. Przenosiny do delikatesów Vanessa oznaczały niespodziewany zwrot akcji, gdyż było to nietypowe miejsce dla mafiosów, którzy pasowali tam jak pięść do nosa. Eleganccy klienci i młodzi miastowi zawodowcy przychodzili przekąsić coś przy ladzie, podczas gdy w pomieszczeniu na tyłach rozgorączkowany Ferrara stawiał wulgarne ultimatum bukmacherom, tłumacząc, że nastał nowy świt mafii.

Pozbawiony okien pokój był odizolowany i żeby do niego trafić, należało pokonać skomplikowaną trasę. Gangsterzy zostawiali swoje auta w labiryncie podziemnego parkingu Prudential Center i nikt nigdy im nie towarzyszył, chyba że go do tego zmusili. Connolly był zachwycony tym, że bezczelni Ferrara, Russo oraz Carrozza uważają, iż znaleźli miejsce spotkań, do którego nie da się przeniknąć, i cieszyła go perspektywa pokonania Ferrary. Ferrara był „arogancki”, „zarozumiały” i „lubił sprawiać kłopoty”. Jego kompani nienawidzili go za bezwzględny charakter i brak szacunku. Connolly podejrzewał, że Ferrara już by nie żył, gdyby w bostońskim półświatku nie rozniosła się wieść, że ściga go FBI. Pozostali mafiosi mogli „spokojnie czekać, aż go sprzątniemy” – stwierdził agent.

Lehr połączył siły ze swoim kolegą po fachu Kevinem Cullenem i potwierdziwszy relację Connolly’ego, wspólnie napisali na pierwszą stronę artykuł o podsłuchu w Vanessie. Tekst ukazał się w niedzielę 17 kwietnia 1988 roku i zaczynał od słów: „To było idealne miejsce. Policja nie mogła tam za tobą pojechać i mogłeś zostawić samochód na podziemnym parkingu, przejść do windy towarowej i potajemnie nią wjechać”. Chociaż w artykule znalazło się wiele informacji, dziennikarze nie mieli dostępu do nagrań ze sklepowego podsłuchu. To oznaczało, że nie słyszeli ulubionego fragmentu Connolly’ego: wymuszenia, którego Ferrara dokonał na „Docu” Saganskym.

– Wielu naszych ludzi ma kłopoty, „Doc” – rzekł Ferrara do Saganskiego.

Zamierzał łagodnie potraktować swój cel, człowieka, który miał osiemdziesiąt dziewięć lat, więc był starszym mężem stanu w świecie bukmacherów. Przyszedł na świat pod koniec dziewiętnastego wieku, w młodości ukończył szkołę stomatologiczną Tufts, a następnie pracował jako dentysta, jednak został milionerem jako najlepszy bukmacher w mieście. W latach czterdziestych policja postrzegała go jako grubą rybę w branży finansowej. Miał większościowe udziały w dwóch bostońskich nocnych klubach oraz lombardzie. W 1941 roku pożyczył osiem i pół tysiąca dolarów Jamesowi Curleyowi, legendarnemu burmistrzowi Bostonu, a później kongresmanowi. W zamian Sagansky został beneficjentem wynoszącej pięćdziesiąt tysięcy dolarów polisy na życie, którą Curley wypłacił jako zabezpieczenie pożyczki. Publiczne związki tej dwójki zdziwiły niektórych i zostały opisane na łamach gazet. Poczynając od wielkiego kryzysu, nazwisko Saganskiego pojawiało się w każdym większym dochodzeniu dotyczącym hazardu w Bostonie. W magazynie delikatesów Vanessa 14 lutego 1987 roku Ferrara starał się rozsądnie wytłumaczyć staruszkowi, że mafia przeżywa ciężkie czasy po tym, jak pięciu braci Angiulo oraz wielu innych żołnierzy trafiło do więzienia.

– Musimy im pomóc – nalegał Ferrara. – Ich rodzinom, prawnikom. Niektórzy z nas są w tarapatach.

Ferrara chciał, żeby Sagansky oraz jego wspólnik, inny podstarzały bukmacher, Moe Weinstein, zaczęli płacić „czynsz”. W czasach reżimu Gennara Angiula Sagansky mógł działać bez takich zobowiązań. Jednak Ferrara stwierdził, że tamte czasy minęły, i zażądał dowodu dobrej woli w postaci pół miliona dolarów. Powiedział Saganskiemu, że to drobiazg dla takiego bogacza jak on, a Sagansky ma „klasę”.

– Pomóż nam – poprosił.

Sagansky odmówił. Chociaż siedział w pozbawionym okien magazynie, otoczony przez Ferrarę i jego osiłków, usiłował ich przekonać, że jego biznes padł i „obrócił się w popiół”.

Obie strony przez chwilę narzekały na swój los, aż wreszcie „Doc” miał dosyć.

– Nic wam nie zapłacę – stwierdził.

Ferrara wpadł we wściekłość. Żołnierz mafii Dennis Lepore nachylił się i popatrzył osiemdziesięciodziewięciolatkowi prosto w oczy.

– Nie masz wyjścia. Chcemy coś dostać, natychmiast. Masz szczęście, że nie żądamy więcej. To poważna sprawa, rozumiesz? – Jad lał się z ust Lepore’a. – Myślisz, kurwa, że to jakaś zabawa? Nachapałeś się przez te wszystkie lata, więc teraz nam, kurwa, zapłacisz. Chcemy tych pieniędzy. To nie jest prośba.

Żeby zmusić Saganskiego do współpracy, Ferrara zagroził, że będą trzymać jego kolegę Weinsteina jako zakładnika, dopóki „Doc” nie zapłaci pół miliona. Potem na jakiś czas zostawił obu bukmacherów samych w magazynie.

– Nigdy więcej się nie zobaczymy – stwierdził „Doc”. – Co powinienem zrobić?

Weinstein nie miał wątpliwości.

– Chyba będziesz musiał im zapłacić.

Dwaj staruszkowie obiecali, że przyniosą pieniądze, więc Ferrara ich wypuścił.

Następnego dnia śledczy z bezpiecznej odległości zobaczyli, jak Weinstein wnosi białą plastikową torbę na zakupy do restauracji w hotelu Park Plaza. Wręczył torbę Ferrarze i Lepore’owi. W środku znajdowało się dwieście pięćdziesiąt tysięcy dolarów w gotówce, pierwsza rata. Dwaj gangsterzy pospiesznie wrócili do magazynu na tyłach sklepu i triumfalnie podzielili pieniądze na sześć działek po czterdzieści tysięcy dolarów.

– Mam nadzieję, że to prawdziwa forsa, z tymi dupkami nigdy nic nie wiadomo – zażartował upojony gotówką Ferrara.

Nawet bez powyższych dialogów artykuł z „Globe” odbił się szerokim echem. Funkcjonariusze FBI oraz prokuratorzy federalni, a zwłaszcza Jeremiah T. O’Sullivan z grupy uderzeniowej Wydziału ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej, byli wściekli. Wciąż prowadzili dochodzenie w sprawie Ferrary i chcieli się dowiedzieć, w jaki sposób wyciekły informacje o podsłuchu. Jednak dziennikarze nie mieli obowiązku ani powodu, żeby tłumaczyć władzom, skąd czerpali informacje. Nie zamierzali narzekać na gadulstwo Connolly’ego.

* * *

Okazało się, że Connolly lubił dużo opowiadać o podsłuchu w sklepie Vanessa czy też, zgodnie z tajnym kryptonimem, operacji „Leśna Mgła”. Agent przygotował oficjalną przemowę, w której opisywał te działania FBI jako drugą część „trylogii” dużych podsłuchów (pierwszą był podsłuch przy Prince Street 98), niemożliwą do zrealizowania, gdyby nie jego współpraca z Bulgerem i Flemmim.

– Byli niewątpliwie naszymi najważniejszymi źródłami informacji – lubił ogłaszać Connolly na zakończenie swojej przemowy.

Jednak, jak to często bywało, twierdzenia Connolly’ego po dokładniejszym sprawdzeniu okazały się przesadzone. Bulger i Flemmi byli anonimowymi informatorami, o których Connolly wspominał w 1988 roku podczas rozmowy na ulicy z Lehrem z „Globe”. Był to przykład autentycznej i wybitnej pracy wywiadowczej. Dowody zawarte na taśmach pozwoliły skazać Ferrarę, Lepore’a, Russa i Carrozzę w związku z wymuszeniami haraczy i przestępstwami finansowymi. Niemniej główne zasługi w nakierowaniu FBI na trop sklepu Vanessa miał Flemmi, a nie „Siwy”.

Mimo że według miejskiego rejestru nieruchomości delikatesy należały do pewnej pary z eleganckiego Belmontu na przedmieściach Bostonu, lokalem tak naprawdę kierował Sonny Mercurio, żołnierz mafii i ułaskawiony morderca. (Później Mercurio również został informatorem FBI).

W kwietniu 1986 roku Flemmi zaczął opowiadać Connolly’emu o Vinniem Ferrarze i jego współpracy z Mercuriem, J.R. Russem oraz Bobbym Carrozzą, z którymi spotykał się we włoskich delikatesach. To Flemmi, a nie Bulger, uczestniczył w spotkaniach, podczas których omawiano przestępcze interesy frakcji Ferrary i gangu Bulgera. Po jednym z takich spotkań na początku sierpnia Flemmi wyjaśnił, że Mercurio odnosi się „z sympatią” do niego i „Siwego” Bulgera, ponieważ pamięta ich „z czasów, gdy działał jako pośrednik pomiędzy gangiem z Winter Hill a «Jerrym» Angiulem”. Flemmi dodał, że Mercurio kierował organizacją spotkań pomiędzy obiema grupami, które rozmawiały o wprowadzeniu zmian w systemie pobierania haraczy od ludzi zajmujących się nielegalnym hazardem, tak aby wszyscy mogli osiągnąć jeszcze wyższe zyski.

Tydzień później Flemmi udał się na kolejne spotkanie, po którym ponownie zdał Connolly’emu pełną relację z trwających negocjacji w sprawie haraczy oraz opowiedział o planach dystrybucji nielegalnych kart do zakładów futbolowych podczas jesiennego sezonu rozgrywek.

– Mafia zamierza podzielić między siebie całe miasto, a najlepiej cały stan, poprzez przejęcie kontroli nad wszystkimi niezależnymi bukmacherami – doniósł Flemmi i dodał, że mafia „wkracza na przedmieścia”, a on sam dostał się na potajemne spotkanie, „wjeżdżając windą z piątego poziomu do punktu gastronomiczno-usługowego”.

Spotkania się powtarzały, a Flemmi dostarczał coraz więcej szczegółów na temat położenia i wyglądu magazynu oraz zainstalowanych w nim zabezpieczeń.

– Magazyn mieści się w odległości dwóch drzwi od Vanessy, gdzie odbywają się spotkania – poinformował Connolly’ego 18 sierpnia 1986 roku. – Znajduje się tam system alarmowy, ale wygląda na to, że nie działa. Poza tym teren patroluje firma ochroniarska.

Podczas jednego z późnowieczornych spotkań, które odbyło się pod koniec sierpnia z udziałem Bulgera i Jima Ringa w domu Connolly’ego, Flemmi nawet naszkicował rozkład piętra w sklepie.

Te informacje pozwoliły FBI z powodzeniem ubiegać się o sądową zgodę na założenie podsłuchu. Ring później stwierdził, że rysunek wykonany przez Flemmiego to lekka przesada.

– Co za idiotyzm. Nie potrzebuję wykresu, żeby się domyślić, jak się tam dostali – skomentował dzieło informatora. – Lepiej zastosować działania wywiadowcze niż zdradzać plany FBI informatorowi-przestępcy. Jeżeli za dużo dyskutujesz o takich sprawach z informatorem, to on zbyt wiele się domyśli na podstawie twoich pytań – orzekł Ring, a następnie dodał z sarkazmem: – Jestem pod wrażeniem umiejętności pana Flemmiego, ale nasi ludzie są znacznie lepsi i co do miejsca rozmieszczenia podsłuchów polegałem na naszych technikach.

Kiedy w dniu święta Halloween urządzenie podsłuchowe zaczęło działać, Flemmi, co zrozumiałe, już nie uczęszczał na spotkania w magazynie. FBI ponownie podsłuchiwało mafię, podczas gdy Flemmi i Bulger pozostawali niewidoczni.

– Nie dałem się nagrać, ponieważ wiedziałem, że podsłuch się tam pojawi. John Connolly w porę mnie o tym poinformował – przyznał Flemmi.

Przez kilka miesięcy na tyłach sklepu spotykali się członkowie dwóch potężnych organizacji przestępczych działających w Bostonie: mafii oraz gangu Bulgera. Jednak kiedy ruszyły taśmy FBI, można było odnieść wrażenie, że w mieście działa tylko mafia.

Wymuszenie pieniędzy od Saganskiego przebiegło równocześnie z pojawieniem się w biurze nowego agenta specjalnego. Jim Ahearn, weteran walki z przestępczością zorganizowaną w Kalifornii, przybył do Bostonu w listopadzie 1986 roku, w tym samym czasie, gdy bostońscy agenci gromadzili nagrania, które miały posłużyć jako dowód przeciwko grupie Ferrary. Osiągnięcia miejscowego Wydziału ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej zrobiły na nim duże wrażenie, zaimponował mu zwłaszcza John Connolly, który nie pozostawiał żadnych wątpliwości, że informatorzy stojący za założeniem podsłuchu są jego podopiecznymi.

Jednak żeby móc polegać na relacjach Flemmiego, agenci musieli ignorować doniesienia innych informatorów dotyczące dwóch gangsterów na usługach FBI.

– W okresie rozproszenia i słabości mafii Stevie Flemmi z gangu z Winter Hill rozglądał się za bukmacherami, nad którymi mógłby przejąć kontrolę – powiedział jeden z informatorów Johnowi Morrisowi 20 kwietnia 1986 roku.

Flemmi zaczął naprowadzać Connolly’ego na nowe miejsce spotkań mafiosów, jednak w tym samym czasie razem z Bulgerem krążył po mieście, prężąc muskuły.

– Ludzie z gangu z Winter Hill rzucają wyzwanie dawnemu reżimowi braci Angiulów, a Flemmiego jest wszędzie pełno. Dawny reżim nie ma szans go powstrzymać – kontynuował informator.

Za sprawą doniesień o Vanessie Flemmi sam sobie wyświadczał więc przysługę, gdyż nie pozwalał osłabionej mafii odzyskać sił. Czekał, aż FBI wykona za niego brudną robotę.

Później pojawiła się trzecia część trylogii podsłuchów FBI, którą Connolly przywoływał w latach dziewięćdziesiątych jako dowód na silną pozycję „Siwego” Bulgera. Operacja przeprowadzona w nocy 29 października 1989 roku rzeczywiście wpisuje się do galerii sławy FBI. Wtedy agenci po raz pierwszy w historii potajemnie nagrali mafijną ceremonię zaprzysiężenia nowych członków. Brali w niej udział Vinnie Ferrara, J.R. Russo, Bobby Carrozza, trzynastu innych członków mafii, a także, co najistotniejsze, mafijny boss z Nowej Anglii Raymond J. Patriarca, syn zmarłego Raymonda L.S. Patriarki. W jadalni domu jednego ze wspólników w Medford w Massachusetts grupa mafiosów dopełniła legendarnego rytuału – polegającego na nakłuwaniu palców i składaniu przysięgi krwi – którego kulminacją było „stworzenie” czterech nowych żołnierzy. Ceremonia była także próbą załagodzenia napięć, które pojawiły się między konkurencyjnymi frakcjami po aresztowaniu Angiula, i zbudowaniu lepszej współpracy.

– Zgromadziliśmy się tutaj, żeby wprowadzić do naszej Rodziny kilku nowych członków – przywitał zgromadzonych przewodniczący Patriarca. – Ale przede wszystkim, aby coś rozpocząć. Ponieważ nasza Rodzina może się stać nowym początkiem.

Czterej żołnierze kolejno złożyli mafijną przysięgę. Każdy upuścił nieco krwi z palca wskazującego.

– Ja, Carmen, chcę wstąpić do tej organizacji, żeby chronić moją Rodzinę i wszystkich moich Przyjaciół. Przyrzekam, że nikomu nie zdradzę tej tajemnicy i będę posłuszny, w miłości i zgodnie z zasadami omerty.

Następnie wszyscy usłyszeli, że zostali „braćmi na całe życie”, na co musieli odpowiedzieć: „Chcę wstąpić do tej organizacji żywym i opuścić ją martwym”.

Carmen Tortora, podobnie jak pozostała trójka, także musiał przejść sprawdzian lojalności.

– Gdybym powiedział ci, że twój brat jest nie w porządku, jest kapusiem, zamierza nas skrzywdzić, musiałbyś go zabić. Zrobiłbyś to dla mnie, Carmen?

– Tak.

– Zrobiłbyś to każdemu z nas?

– Tak.

– Więc rozumiesz, jak poważna jest Nasza Sprawa?

– Tak.

– Czy koniecznie i rozpaczliwie tego pragniesz? Twoja matka leży na łożu śmierci, a ty musisz ją opuścić, ponieważ cię wezwaliśmy w pilnej sprawie. Musisz wyjść. Zrobiłbyś to, Carmen?

– Tak.

W latach dziewięćdziesiątych słynna ceremonia zaprzysiężenia stała się jedną z najważniejszych części ody do Bulgera, którą wygłaszał Connolly. Jednak fakty ponownie stanęły agentowi na drodze. Z akt FBI wynikało, że Bulger nie był jednym z czterech informatorów, których doniesienia pozwoliły uzyskać zgodę sądu na nagrywanie ceremonii. Ze względu na prawdopodobieństwo winy FBI polegało niemal wyłącznie na raportach innego z informatorów Connolly’ego, Sonny’ego Mercuria. To Sonny, a nie Bulger, dysponował konkretami na temat miejsca i czasu przeprowadzenia zaprzysiężenia nowych mafiosów. Co więcej, Flemmi później przyznał, że nieliczne informacje, które przekazał Connolly’emu wczesną jesienią 1989 roku, były następstwem tego, że agent powiedział mu o zaplanowanej ceremonii. Do tamtej pory Flemmi nie miał o niej pojęcia.

– Kazał mi monitorować wszystkie źródła i przekazywać mu wszystkie zdobywane informacje, co czyniłem.

Flemmi dodał, że kiedy FBI zarejestrowało ceremonię, został poinformowany o sukcesie biura, co mogło się wydawać naturalne, jednak oznaczało pogwałcenie zasad obowiązujących w FBI. Kto mu o tym powiedział?

– John Connolly – przyznał Flemmi.

Późniejsza oficjalna przemowa Connolly’ego odzwierciedlała nie tylko jego zamiłowanie do robienia wokół siebie szumu, ale także umiejętność koloryzowania roli Bulgera kosztem Flemmiego. Na przestrzeni lat Connolly składał niekiedy po dwa identyczne raporty, w których przypisywał te same słowa Bulgerowi i Flemmiemu. Różniły się tylko tym, że stworzono je na odmiennych maszynach do pisania. Niekiedy nieco różniła się także forma raportów, ale oba przekazywały te same informacje, dzięki czemu zasługi przypisywano zarówno Bulgerowi, jak i Flemmiemu. Jeśli proszono Connolly’ego o wytłumaczenie się z tych podwójnych raportów, odpowiadał, że nie grzeszył skrupulatnością, a poza tym uważał obu gangsterów za jedno źródło.

– Czasami to się rozmywało, a informacje niemal zlewały się w jedno – tłumaczył.

Ta technika premiowała Bulgera, ponieważ to Flemmi legitymował się wieloletnimi osobistymi związkami z mafią. Flemmi, a nie Bulger, dostarczał najsmakowitszych kąsków, gdyż często bywał w kryjówkach mafii. Flemmi, a nie Bulger, potrafił opisać Connolly’emu ich wygląd i rozkład. „Larry” Zannino, Patriarca i inni mafijni przywódcy wielokrotnie usiłowali przekonać Flemmiego, żeby dołączył do La Cosa Nostra. Jednak dzięki wspomnianemu „rozmywaniu” Connolly dodawał zasług „Siwemu”, zwiększając prestiż swojego starego kolegi z dzielnicy, a zarazem zapewniając mu ochronę.

* * *

Informacje takie jak doniesienia dotyczące Vanessy należy wysoko cenić, a w odróżnieniu od pozostałych dwóch operacji podsłuchowych FBI, o których wspominał Connolly, Vanessa rzeczywiście była skutkiem współpracy z Flemmim i Bulgerem. Bez ich udziału nie podsłuchano by nowych struktur mafii w Back Bay ani nie dowiedziano by się o wymuszeniu pieniędzy od „Doca” Saganskiego.

Jednak pod koniec lat osiemdziesiątych trzeba było sobie zadać pytanie: za jaką cenę?

Umowa pomiędzy bostońskim FBI a Bulgerem tak dalece wymknęła się spod kontroli, że wszelkie dobro, jakie z niej wynikało, niweczyła fala ustępstw i korupcji. Oczywiście te aspekty współpracy z informatorami nie pojawiały się w oficjalnej dokumentacji FBI – w dorocznych podsumowaniach Connolly i Morris zawsze od niechcenia wspominali o Bulgerze i Flemmim, donosząc, że stosują się oni do zasad biura tak samo jak wszyscy inni informatorzy. Żadnych przysług. Żadnej licencji na popełnianie przestępstw. Żadnego odwracania wzroku. Na przykład: „Informator nie będzie uczestniczył w aktach przemocy, stosował nielegalnych metod w celu zdobywania informacji dla FBI ani planował przestępstw”. Każdego roku Connolly podpisywał wewnętrzną notatkę, potwierdzając, że udzielił Bulgerowi i Flemmiemu tego, a także dziesięciu innych „ostrzeżeń”, wśród których znalazło się również następujące: „Informator został pouczony, że jego związki z FBI nie będą dla niego oznaczały ochrony przed aresztowaniem ani ściganiem w związku z jakimkolwiek pogwałceniem federalnych, stanowych lub lokalnych praw, nie licząc sytuacji, gdy informator otrzyma ku temu upoważnienie od prowadzącego agenta specjalnego, zgodnie z wytycznymi prokuratora generalnego”. W całej liczącej setki stron dokumentacji traktującej o dwóch dziesięcioleciach współpracy z Bulgerem i Flemmim nie ma ani jednego dokumentu, który upoważniałby gangsterów do prowadzenia intensywnej działalności przestępczej.

Zamiast tego Connolly, Morris i bostoński oddział FBI zawarli układ na boku, aneks do umowy spisany drobnym drukiem przy użyciu atramentu sympatycznego. Zasady były proste i jednoznaczne. Agenci mieli popełniać przestępstwa, żeby chronić obu informatorów. Białe stało się czarne.

Czasami gotowość FBI do ochrony informatorów rozciągała się także na podwładnych Bulgera. Był wczesny ranek w Dzień Matki 1986 roku i klienci właśnie opuszczali bary w West Broadway, gdy rozległa się seria strzałów, a w samochodzie zaparkowanym naprzeciwko wejścia do Triple O’s dwudziestotrzyletni Tim Baldwin z Bostonu Południowego, były więzień, który niedawno wyszedł na wolność, pochylił się bezwładnie, pozbawiony życia.

W ciągu kilku dni detektywi z wydziału zabójstw bostońskiej policji wytypowali podejrzanego – dwudziestosześcioletniego Marka Estesa, innego byłego więźnia, który pił w Triple O’s tuż przed zabójstwem. Policjanci dowiedzieli się, że dwa tygodnie wcześniej Baldwin pobił Estesa łyżką do opon podczas kłótni o dziewczynę. Wśród około stu osób opuszczających bary przed zamknięciem znaleźli się naoczni świadkowie strzelaniny, którzy zeznali, że to Estes zatrzelił Baldwina, a uciekając, oddał jeszcze kilka strzałów w stronę gapiów, Baldwin zaś ukradł samochód jakiejś kobiecie, bezskutecznie usiłując uciec.

Jednak podczas przesłuchania przed sądem pod koniec czerwca sprawa Estesa utknęła w martwym punkcie. Świadkowie wycofali się z identyfikacji napastnika. Oddalono oskarżenie o morderstwo, a policja narzekała na odwieczną „zasadę milczenia” obowiązującą w dzielnicy: mieszkańcy niechętnie współpracowali z władzami.

– Jestem z Bostonu Południowego – rzekł jeden z świadków, tłumacząc sędziemu swoją zmianę stanowiska. – My zachowujemy wszystko dla siebie.

Prokuratorzy postanowili kontynuować dochodzenie przed wielką ławą przysięgłych. Przed Dniem Pracy, przypadającym na pierwszy poniedziałek września, wysłali wezwanie do Kevina O’Neila. Ów podopieczny Bulgera prowadził bar Triple O’s tej nocy, gdy popełniono morderstwo, a sierżant Brendan Bradley z wydziału zabójstw policji w Bostonie stwierdził, że według jego informacji O’Neil „zna wszystkie szczegóły zabójstwa, wliczając nazwisko sprawcy”. Prokuratorzy chcieli, żeby O’Neil stanął przed wielką ławą przysięgłych i pogrążył Estesa.

Jednak gang Bulgera i FBI postrzegali to wezwanie nieco inaczej – jako utrudnienie. Kiedy Bradley przyszedł do pracy 5 września 1986 roku, na automatycznej sekretarce czekała na niego wiadomość. Telefonował agent FBI John Connolly. Bradley oddzwonił.

– Connolly twierdził, że chce porozmawiać – opowiadał.

Umówili się na kawę trzy dni później w holu Federalnego Budynku imienia Johna F. Kennedy’ego, gdzie znajdowało się bostońskie biuro FBI.

Bradley pojawił się jako pierwszy. Connolly wyszedł z windy z jednym kubkiem kawy. Przeprosił, że nic więcej nie przyniósł:

– Dziewczyny w biurze mnie uwielbiają i zawsze kupują mi kawę.

Co można poradzić na popularność?

Dwaj śledczy przynieśli kubek dla Bradleya, po czym usiedli na uboczu.

– Co robicie z moim przyjacielem? – spytał gliniarza Connolly.

Agent wyjaśnił, że wie wszystko o wezwaniu, które wysłano Kevinowi O’Neilowi. Według niego O’Neil pochodził z dobrej południowobostońskiej rodziny, a jego brat strażak odniósł obrażenia przy gaszeniu pożaru. Kevin był „klawym gościem”.

Bradley wyjaśnił, że chodzi o dochodzenie w sprawie morderstwa, a O’Neil najwyraźniej może pomóc policji. Connolly pozostał niewzruszony.

– Ale to dobry człowiek – powiedział.

Poza tym, jak stwierdził, zabity mężczyzna był „zwykłym gnojem”.

Przekaz był prosty: „klawy gość” zawsze jest lepszy od „zwykłego gnoja”.

Connolly nie „poprosił wprost o cofnięcie wezwania dla O’Neila”, jednak Bradley opuścił spotkanie z przeświadczeniem, że „taki był cel ich rozmowy”. O’Neil ostatecznie stanął przed wielką ławą przysięgłych, lecz odmówił składania zeznań, powołując się na piątą poprawkę, która dawała mu takie prawo, jeśli zeznania mogłyby obciążać jego samego. Detektywi z wydziału zabójstw sprawdzili inne ślady, ale bez powodzenia, i dochodzenie wygasło. Estes wyszedł na wolność.

Wkrótce potem Bradley powiedział jednemu ze swoich kolegów oraz dwóm prokuratorom o niepokojących naciskach w sprawie podopiecznego Bulgera, które miały na celu „odwołanie wezwania świadka przed wielką ławę przysięgłych”. Po latach jeden z prokuratorów stwierdził, że nie przypomina sobie, aby Bradley skarżył się na Connolly’ego. John Kiernan, samozwańczy przyjaciel Connolly’ego, wyraził zdanie, że „John nigdy by czegoś takiego nie zrobił”. Jednak inny prokurator wyraźnie pamiętał, co Bradley mówił bezpośrednio po spotkaniu na kawie z agentem FBI.

James Hamrock stwierdził, że rozważał wezwanie przed oblicze wielkiej ławy przysięgłych samego Johna Connolly’ego, żeby ten „złożył zeznania na temat swojej roli oraz posiadanej wiedzy w tej sprawie”. Jednak nie chcąc pogorszyć i tak napiętych stosunków pomiędzy FBI a lokalnymi prokuratorami, ostatecznie wycofał się z tego pomysłu. Podobnie jak inni przed nim, zignorował gadulstwo Connolly’ego.

* * *

Jeśli chodzi o organizację pracy FBI, John Connolly nie był jedynym, który dbał o porządek w kwestii Bulgera. John Morris nadzorował wydział urzędników zajmujących się głównie sprawami korupcyjnymi w administracji państwowej, a na początku 1985 roku prowadził dochodzenie, które pierwotnie dotyczyło przestępczości zorganizowanej. Pierwszymi podejrzanymi byli dwaj weterani bukmacherstwa, którzy działali w bostońskim Roxbury: John Baharoian i Steve Puleo. Baharoian prowadził firmę w branży hazardowej z siedzibą w zrujnowanym sklepie przy Blue Hill Avenue. Na półkach zalegał kurz oraz przeterminowane produkty.

Śledczy wiedzieli, że sklep jest tylko przykrywką dla jednego z najaktywniej działających punktów bukmacherskich w tej części miasta. Byli także przekonani, że Baharoian płaci haracz Flemmiemu. Jednak wkrótce okazało się, że wręczał on łapówki kilku bostońskim policjantom w zamian za ochronę, a wtedy sprawa została przekazana wydziałowi Morrisa, który skupił się na korupcji wśród funkcjonariuszy.

Pod koniec zimy 1988 roku agenci Morrisa opracowywali plan założenia podsłuchu w telefonie Baharoiana. Morris po cichu obawiał się, że Flemmi – podobnie jak Bulger – zostanie zarejestrowany na taśmie. Taka perspektywa wzbudzała w nim paniczny strach – aresztowanie Bulgera i Flemmiego mogło doprowadzić do jego zatrzymania, gdyby gangsterzy zdecydowali się go wydać w zamian za złagodzenie wyroku. Postanowił ich ostrzec.

Morris poinformował Connolly’ego o nadchodzącym niebezpieczeństwie i podkreślił, że Flemmi i Bulger mają się trzymać z daleka od telefonu i od Baharoiana. Connolly odrzekł, że powinni się spotkać.

– Uważał, że informatorzy chcieliby ze mną porozmawiać – wspominał Morris. – Chciał, żebym to ja przekazał im te wieści, a przynajmniej osobiście się z nimi naradził.

Morris się zgodził. Mogą się spotkać we czwórkę. Jednak dręczyło go coś jeszcze. Mimo że okoliczności nie były takie same, Morris pamiętał, że kiedy ostatnio poinformował gangsterów o potajemnym dochodzeniu, skutki okazały się przerażające.

– Nie chcę, żeby znów skończyło się jak z Halloranem – powiedział Connolly’emu.

Connolly zorganizował kolejne spotkanie, tym razem w domu w Lexington, do którego przeprowadził się Morris. Wyglądało na to, że życie Morrisa wywróciło się do góry nogami na wszystkich frontach: jego małżeństwo było nie do uratowania, a ponadto okropnie martwił się o swoją nastoletnią córkę. Tymczasem Connolly nie sprawiał wrażenia zbytnio przejętego. Bulger i Flemmi również niczym się nie przejmowali. Z pewnością przyzwyczaili się do otrzymywania ostrzeżeń dotyczących dochodzeń, podsłuchów czy tożsamości innych policyjnych informatorów. Flemmi wspomina:

– Kiedy pojawiała się taka potrzeba, a ja znajdowałem się w kłopotliwej sytuacji, zadawałem Connolly’emu pytanie o konkretne osoby, a on udzielał mi rad.

Zupełnie jakby dwaj agenci ogrywali role mafijnych doradców.

Jednak Morris miał teraz więcej powodów, żeby chronić Bulgera i Flemmiego. Rozpaczliwie starał się ratować własną skórę.

– Byłem całkowicie skompromitowany i bałem się, że pan Flemmi zostanie zatrzymany, a wtedy wyjdzie na jaw wszystko, co między nami zaszło – przyznał Morris. Wiedział, że łamał prawo, utrudniał pracę wymiaru sprawiedliwości. – Uważam, że w przypadku Baharoiana doszło do wyraźnego pogwałcenia przepisów.

Morris czuł, że to on położy głowę pod topór, jeśli agenci nagrają Flemmiego lub Bulgera. Connolly, Bulger i Flemmi przybyli do domu Morrisa, który od razu przeszedł do rzeczy.

– Przekazałem im, że zaczęliśmy podsłuchiwać rozmowy telefoniczne Baharoiana, i ostrzegłem, żeby się z nim nie kontaktowali.

Flemmi docenił to ostrzeżenie.

– Morris obiecał, że nie zostanę oskarżony, ale nie mógł pomóc innym osobom zamieszanym w tę operację, czyli Baharoianowi i Puleo.

Podsłuch w telefonie Baharoiana działał od 22 czerwca do 26 września 1988 roku. Zarejestrowane rozmowy, a także inne zgromadzone dowody pozwoliły na postawienie zarzutów Baharoianowi, Puleo oraz kilku funkcjonariuszom bostońskiej policji. Baharoian w końcu pękł i zaczął zeznawać przeciwko policjantom. Odtworzono taśmy, na których nagrano rozmowy z bukmacherami i gliniarzami. Ale nie z Flemmim ani nie z Bulgerem. Oni wiedzieli, kiedy można się odzywać, a kiedy należy zachować milczenie.

ROZDZIAŁ 16

UJAWNIONE TAJEMNICE

Connolly był Elmerem Gantrym bostońskiego wydziału FBI, agentem, który nawracał innych siłą swojego słowa, ale John Morris był ulepiony z innej gliny. Nie potrafił oprzeć się pokusie, a zarazem dręczyły go złe postępki; przypominał dzieciaka grającego w komputerową grę wyścigową, który zderza się ze ścianą, a następnie zbyt mocno odbija w przeciwną stronę, tak że z pełną prędkością wpada na drugą ścianę. Miotając się z prawa na lewo, nie mogąc utrzymać się na trasie, zbliżał się do porażki. W 1988 roku jego małżeństwo było zrujnowane. Naraził na szwank swoją karierę w FBI. Nawet jego przyjaźń z agitatorem Connollym skręciła na niewłaściwe tory. Morris zapowiedział, że poprze wysiłki Connolly’ego w celu uzyskania awansu na kierownika, ale ostatecznie sprzeciwił się jego nominacji. Connolly czuł się zdradzony, zresztą słusznie. Tymczasem Morris miał poważne wątpliwości, czy na to stanowisko nadaje się agent, który lubi być w ruchu, nie potrafi usiedzieć za biurkiem i prowadzi mało skrupulatną dokumentację.

Jednak głównym źródłem sprzeciwu Morrisa były kwestie, o których nie śmiał napomknąć. W swoim liście do biura karier Morris nie zamierzał wspominać o korupcji ani tłumaczyć, że awans Connolly’ego zapewniłby jeszcze większą ochronę coraz groźniejszemu Bulgerowi.

– Po prostu uważałem, że nie powinien zostać kierownikiem. Według mnie się nie nadawał – stwierdził Morris.

Oczywiście Connolly nie był zachwycony odmową awansu. Ale wkrótce ruszył do akcji. Spotkał się z Jimem Ahearnem, który pracował jako agent specjalny w Bostonie od końca 1986 roku, czyli od nieco ponad roku. Connolly i Ahearn szybko się zaprzyjaźnili. Ahearn był najbardziej godnym zaufania szefem, z jakim pracował Connolly.

– Łączyły ich bardzo bliskie stosunki – zauważył Morris.

W biurze w Bostonie pracowało ponad dwustu agentów, a nowy kierownik „wyświadczał Connolly’emu przysługi, na jakie nigdy wcześniej nie mogli liczyć agenci”. Jedną z tych przysług było załatwianie Connolly’emu wszystkiego, czego ten zapragnął.

– Nigdy nie widziałem, żeby agent specjalny udał się do siedziby głównej FBI i poparł czyjąś kandydaturę do awansu na kierownika wbrew opinii biura karier. Nigdy – mówił Morris.

Tymczasem życzenie Connolly’ego się spełniło i w 1988 roku został kierownikiem grupy specjalnej zajmującej się zwalczaniem przestępczości narkotykowej. Jim Ahearn przyszedł mu z pomocą.

Naraziwszy się Connolly’emu, Morris bardziej niż kiedykolwiek przejmował się rosnącymi wpływami agenta:

– Obawiałem się, że to mnie zniszczy.

Morris miał wrażenie, że wypada z gry, i czuł się wyobcowany. Poza tym miał wyrzuty sumienia po ostrzeżeniu gangsterów o podsłuchu w telefonie Baharoiana. Miotał się od ściany do ściany.

Postanowił coś sobie obiecać:

– Nie zamierzałem już więcej ich chronić po to, żeby chronić siebie.

Chciał położyć temu kres.

Była późna wiosna 1988 roku, a udręki Morrisa zbiegły się w czasie z dziennikarskim śledztwem, które zespół reporterów „Globe” prowadził w sprawie Bulgera i FBI. Lehr, Gerard O’Neill (autorzy niniejszej książki), Christine Chinlund oraz Kevin Cullen pracowali nad serią artykułów o braciach Bulgerach. Cullen rzucił pomysł, że jedyną przyczyną niezwykłego szczęścia „Siwego” była współpraca z FBI w roli informatora.

Dziennikarze nie przestawali drążyć. Policyjni weterani, tacy jak Dennis Condon – wysoki rangą funkcjonariusz policji stanowej i były agent FBI – zlekceważyli ten wątek podczas wywiadów, które reporterzy przeprowadzili z nimi latem. Condon dostarczył mnóstwo materiałów dotyczących historii bostońskiej mafii oraz gangu z Winter Hill, jednak potem westchnął i stwierdził z niewzruszoną miną:

– Odszedłem z FBI w 1977 roku i nigdy nie oczekiwałem żadnej pomocy od „Siwego” Bulgera ani Steviego Flemmiego.

Jeremiah T. O’Sullivan, który wciąż pełnił funkcję szefa Wydziału ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej, okazał się niecierpliwy i wojowniczy.

– Nie kupuję tego – odparował, gdy go zapytano, czy Bulger może być informatorem FBI. Następnie zaatakował funkcjonariuszy, którzy rozmawiali z dziennikarzami. – Jest wielu ludzi, którzy lubią migać niebieskimi światełkami i wymachiwać pistoletem, i nieźle na tym zarabiają. Spora część z nich nie rozwiązuje żadnych spraw, tylko wywołuje konflikty, marudzi i jęczy.

Chociaż Lehr na początku roku wpadł na Connolly’ego na ulicy, a Cullen rozmawiał z nim o innych sprawach, dziennikarze wiedzieli, że nie mogą liczyć na współpracę agenta w tej kwestii. To właśnie na Connolly’ego skarżyli się inni policjanci.

W maju 1988 roku O’Neill zadzwonił do kierownika FBI Johna Morrisa. Obaj poznali się przy okazji publikowania w „Globe” serii artykułów, które opowiadały o podsłuchach przy Prince Street 98.

Morris odebrał telefon, jednak odrzucił nieśmiało podsuniętą sugestię, że Bulger jest informatorem FBI. Zgodził się na wspólny lunch. O’Neill opisał projekt dotyczący braci Bulgerów i poprosił Morrisa o nieco zakulisowych informacji o życiu „Siwego” w bostońskim półświatku, żeby nadać artykułowi koloryt.

O’Neill i Morris spotkali się w czerwcu w Venezia’s, restauracji nad zatoką Dorchester. Morris przyszedł w eleganckim garniturze i wydawało się, że cieszy się na spotkanie z O’Neillem. Przez chwilę swobodnie gawędzili, po czym O’Neill wrócił do tematu Bulgera i biura.

– Nie ma pan pojęcia, jaki on potrafi być niebezpieczny – stwierdził Morris.

Wyglądało na to, że przygotowywał się do tej chwili. Niespodziewanie przyznał, że Bulger jest informatorem, a ich układ stał się straszliwym brzemieniem, doprowadził do korupcji w FBI i może źle się skończyć. Słowa coraz szybciej płynęły z jego ust. Connolly’ego i Bulgera łączyły bliskie stosunki, być może za bliskie. Morris opowiedział o wspólnych kolacjach w domu matki wspólnika Bulgera. Podczas jednej z uczt przygotowanych przez panią Flemmi pojawił się Billy Bulger. (To była inna okazja niż późniejsza kolacja, w której uczestniczył Jim Ring).

– Usiedliśmy razem przy stole, dwaj bracia po jednej i dwaj agenci FBI po drugiej stronie.

O’Neill był oszołomiony. Jeżeli w restauracji rozbrzmiewały jakiekolwiek inne dźwięki – odgłosy wydawane przez pozostałych klientów oraz kelnerów – to obaj mężczyźni ich nie słyszeli. O’Neill liczył na informacje, a usłyszał spowiedź. Kierownik FBI był zmęczony i blady, zupełnie jakby uszło z niego powietrze i coś w nim pękło. Dokończyli lunch, na zmianę rozmawiając o głupstwach i wracając do tematu Bulgera. Morris nie krył obaw odnośnie do tego, co „Globe” zrobi z otrzymanymi informacjami, i ostrzegł o konsekwencjach ujawnienia tożsamości informatora – o niebezpieczeństwie, na jakie może to narazić Bulgera, samego Morrisa, a także dziennikarzy.

O’Neill odparł, że nie jest pewien, co z tego wyniknie. Jednak obaj zdawali sobie sprawę, że wydarzyło się coś ważnego. To była rozmowa z gatunku tych, które przyspieszają zmiany i pchają historię miasta na nowe tory, prowadząc do zastąpienia jej starej wersji nową, pełniejszą i prawdziwszą.

* * *

Chociaż dziennikarze nie zdawali sobie z tego sprawy, Morris dużo wiedział o ich projekcie, jeszcze zanim zadzwonił do niego O’Neill. Connolly zdradził Morrisowi, że Billy Bulger, przewodniczący Senatu, współpracował z nimi i opowiadał im o swoim dzieciństwie w „Południaku”. Jednak Connolly’ego niepokoił nowy kurs, który najwyraźniej obrali reporterzy: dotarły do niego wieści, że „Globe” rozpytuje o „Siwego” i FBI. Connolly zasugerował, że skoro Morris najlepiej ze wszystkich agentów zna O’Neilla, to powinien się z nim skontaktować i odwrócić jego uwagę od najbardziej problematycznych kwestii. Morris wspominał:

– Connolly poprosił, żebym spotkał się z dziennikarzem i spróbował się dowiedzieć, czego naprawdę mają dotyczyć artykuły, oraz naprowadził go na właściwy kurs.

Chęć sprawdzenia intencji dziennikarzy nie była podyktowana wzniosłymi zasadami.

– Dbałem przede wszystkim o własną skórę – przyznał kierownik. – Starałem się w miarę możliwości ochronić swoją karierę.

W jego ocenie „wydanie” Bulgera otwierało nowe możliwości. Opinia publiczna mogła wywrzeć nacisk na FBI i doprowadzić do zakończenia współpracy z oboma informatorami. Gdyby tak się stało, własne przestępstwa Morrisa – „to, że przyjmowałem pieniądze oraz prezenty i utrudniałem prowadzenie dochodzenia” – mogłyby pójść w niepamięć. Istniała także groźniejsza możliwość: mafia albo ktoś inny mógł zabić zdemaskowanego Bulgera. To ostatecznie zapewniłoby Morrisowi bezpieczeństwo, gdyż Bulger nie mógłby go wydać; jednak Morris stanowczo twierdził, że jego zamiarem nie było narażenie informatora na niebezpieczeństwo.

– Po prostu chciałem, żebyśmy przestali z nim współpracować – jednak wyczuwał, że tylko się oszukuje, sądząc, iż będzie bezpieczny, jeśli FBI zrezygnuje z usług Bulgera. – Nie myślałem rozsądnie. Przecież gdyby wyszła na jaw rola Connolly’ego, to samo dotyczyłoby mojego udziału w sprawie. Podejrzewam, że tak naprawdę właśnie tego wtedy pragnąłem.

Morrisa przepełniały lęk i nienawiść do samego siebie, ale brakowało mu odwagi, żeby przyznać się władzom.

W redakcji „Globe” O’Neill podzielił się swoimi odkryciami z pozostałymi dziennikarzami. Wszyscy byli oszołomieni i wywiązała się dyskusja o tym, czy takie informacje można wydrukować, czy też wywołają one rozlew krwi w świecie przestępczym. Jednak zanim podjęto jakąkolwiek decyzję dotyczącą publikacji, dziennikarze zdali sobie sprawę, że czeka ich jeszcze dużo pracy. Dysponowali tylko pojedynczym źródłem. Czasami jedno anonimowe, ale dobrze umiejscowione źródło wystarczy, żeby napisać artykuł, ale rewelacje tego rodzaju wymagały czegoś więcej. Informacje uzyskane od Morrisa musiały zostać sprawdzone.

W lipcu O’Neill i Cullen polecieli do Waszyngtonu, żeby spotkać się z Williamem F. Weldem. Weld właśnie zrezygnował ze stanowiska szefa wydziału kryminalnego w Departamencie Sprawiedliwości po głośnej dyspucie z prokuratorem generalnym Edem Meese’em dotyczącej polityki departamentu. Podczas lunchu Weld był bardzo ostrożny. Przyznał, że słyszał plotki pochodzące z różnych agencji, takich jak policja stanowa. Stwierdził nawet, że wierzy w ich prawdziwość. Jednak nie miał żadnego dowodu i nie dał dziennikarzom niczego, co mogliby wykorzystać w swoim artykule.

W ostatnim tygodniu lipca Lehr zatelefonował do Boba Fitzpatricka, którego nazwisko pojawiło się podczas dziennikarskiego śledztwa. Pochodzący z Nowego Jorku Fitzpatrick wstąpił do FBI w 1965 roku. Pracował w Nowym Orleanie, Memphis, Jackson, Missisipi i Miami. Badał sprawę zabójstwa Martina Luthera Kinga. Pracował nad kilkoma dochodzeniami dotyczącymi zamachów bombowych autorstwa Ku-Klux-Klanu. Nauczał w Akademii FBI w Quantico w Wirginii. Jako zastępca agenta specjalnego kierował bostońskim oddziałem FBI w latach 1980–1987. W tamtym okresie był szefem Morrisa i nadzorował Wydział ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej. W 1988 roku pracował w Bostonie jako prywatny detektyw.

Lehr pojechał do domu Fitzpatricka w Rhode Island, a Fitzpatrick zabrał go na spacer na pobliską plażę. Dzień był duszny i pochmurny. Plaża świeciła pustkami. Daleko w Atlancie demokraci podczas swojej konwencji nominowali gubernatora Massachusetts Mike’a Dukakisa.

– Jak dużo wiecie? – spytał poirytowany Fitzpatrick.

– Po prostu wiemy.

Fitzpatrick nerwowo kroczył po piasku. Potem zaczął mówić i przez kolejne kilka godzin opowiadał o „Siwym” Bulgerze i FBI, Connollym i Morrisie.

– Stał się dla nas kurewskim ciężarem – powiedział Fitzpatrick o Bulgerze. Stwierdził, że kiedy pracował w biurze w Bostonie, miał coraz więcej wątpliwości dotyczących jakości informacji przekazywanych przez Bulgera, a także jego drogi na szczyt mafijnych struktur. – Nigdy nie należy zatrudniać najgrubszej ryby jako informatora – zaznaczył, gniewnie podnosząc głos. – Ktoś taki będzie ustalał zasady i wkrótce będzie cię miał w kieszeni!

Zaczęło padać, więc dalsza część rozmowy odbyła się w samochodzie Lehra, a następnie w domu Fitzpatricka. Dotyczyła wielu wątków, aż w końcu zmieniła się w swoisty kurs dotyczący zasad korzystania z pomocy informatorów, zagrożeń oraz zalet takiej współpracy. Fitzpatrick wielokrotnie narzekał, że wydarzenia, które uważał za duży wewnętrzny skandal, przeszły niezauważone. Siły sprzyjające Bulgerowi każdorazowo pomagały mu bez szwanku przechodzić weryfikację.

– FBI daje się wodzić za nos. Właśnie to mnie najmocniej wkurwia. Pozwalają się wykorzystywać. – Dodał, że źródłem problemu jest najbardziej podstawowa pokusa, przed którą staje każdy wieloletni opiekun informatora. – Connolly już dawno zaczął się nadmiernie identyfikować z facetem, którym miał kierować, a ten przejął nad nim kontrolę. – Fitzpatrick stwierdził, że Connolly zbytnio spoufalił się z Bulgerem.

* * *

Dwa miesiące później na łamach „Boston Globe” ukazała się seria czterech artykułów o braciach Bulgerach, w których wspominano także o „szczególnej relacji” pomiędzy „Siwym” Bulgerem a FBI.

W ciągu gorączkowych tygodni poprzedzających publikację Cullen i fotograf „Globe” John Tlumacki, korzystając ze wskazówki otrzymanej od jednego z lokalnych policjantów, zdołali wykonać aktualne zdjęcia „Siwego”, który pewnego słonecznego popołudnia w charakterystycznych ciemnych okularach i czapce bejsbolówce spacerował w miejskim parku niedaleko Neponset Circle w Dorchester z pudlem Catherine Greig.

FBI już wiedziało o artykułach w „Globe” i postanowiło wysłać dziennikarzom ostrzeżenie. Tom Daley, federalny weteran, pewnego popołudnia zadzwonił do biura Cullena. Udawał dotkniętego i chciał wiedzieć, po co Lehr chciał się skontaktować z „Grubym Tonym” Ciullą, byłym rządowym świadkiem, którym opiekował się w 1979 roku podczas dochodzenia w sprawie ustawiania wyścigów konnych przez Howiego Wintera. Następnie rozmowa zeszła na Bulgera. Daly najpierw zastrzegł, że jeśli ktokolwiek go o to zapyta, to powie, iż „ta rozmowa nie miała miejsca”. (Dotrzymał słowa i dziesięć lat później zaprzeczył, jakoby telefonował do Cullena). Powiedział także, że dzwoni jako „przyjaciel”, chociaż Cullen ledwie go znał.

Catherine Greig i Bulger, 1988 rok

Daly chciał wiedzieć, dokąd „Globe” zmierza ze swoją opowieścią o Bulgerze. Na początku zapewnił, że Bulger nie jest informatorem FBI. Potem dodał, że chce mieć pewność, iż Cullen rozumie, z kim on i jego koledzy mają do czynienia. Przekazał redakcji ostrzeżenie od Ciulli, który aktualnie był uczestnikiem programu ochrony świadków:

– „Siwy” to niebezpieczny gość. Lepiej go nie wkurzać.

Według Daly’ego Ciulla ostrzegał, że Bulger nie będzie tolerował ukazywania się drukiem żadnych dotyczących go informacji, które okażą się nieprawdziwe lub upokorzą jego rodzinę.

– Nie zniósłby tego. Bez wahania by was sprzątnął – zapewnił Daly.

Taktyka zastraszenia chwilowo zbiła Cullena z tropu. Jednak już następnego dnia dziennikarze oraz ich wydawcy zgodzili się, że Bulger nie wspiął się na szczyt, zabijając dziennikarzy. Ta historia po prostu musiała ujrzeć światło dzienne.

Seria artykułów ukazała się pod koniec września 1988 roku, kilka tygodni po pięćdziesiątych dziewiątych urodzinach Bulgera, i spotkała się z jednogłośnym sprzeciwem ze strony FBI. Jim Ahearn, czołowy agent w Bostonie, publicznie zadeklarował:

– To całkowita nieprawda. Jednoznacznie zaprzeczamy, jakoby ta osoba cieszyła się specjalnymi względami.

Jednak za kulisami rozpaczliwie szacowano straty.

– Przeczytałem artykuł i porozmawiałem o nim z Jimem Bulgerem – wspominał Flemmi. Na początku października spotkali się w mieszkaniu Morrisa. – Poszedłem tam razem z Johnem Connollym i Jimem Bulgerem. Było za wcześnie, żeby ocenić, skąd „Globe” zdobył informacje; przede wszystkim należało zminimalizować szkody. Był niezadowolony – powiedział Flemmi o Bulgerze. – Jednak nie przypominam sobie, żeby wtedy wspominał o tym, kto mógłby być źródłem przecieku. Chyba tego nie wiedział. Spotkanie trwało krótko – mówił dalej Flemmi. Wtedy Bulger i Flemmi po raz ostatni osobiście spotkali się z Morrisem. – Agenci rozmawiali o konieczności oddalenia się od nas – jednak Flemmi wyczuwał, że Connolly nie jest zadowolony z takiego postawienia sprawy i presji, której go poddawano. Sprzeciwiał się rozluźnieniu stosunków. – John Connolly chciał, żebyśmy wytrzymali, i tak też zrobiliśmy.

Morris i Connolly już wcześniej przeanalizowali sytuację i uznali, że prawdopodobnie nic im nie grozi. Chociaż szczegółowe artykuły nie pozostawiały wątpliwości co do statusu Bulgera, Morris zauważył, że dziennikarze ani razu nie użyli słowa „informator”, jedynie nazywali układ między FBI a gangsterami „szczególną relacją”. Na korzyść agentów działało także to, że biuro natychmiast publicznie zdementowało informacje zawarte w artykule. Mieli nadzieję, że wszystko rozejdzie się po kościach. Może ich największym atutem był sam Bulger i jego nieskazitelny mit.

– Connolly i ja uważaliśmy, że „Siwemu” nic się nie stanie, ponieważ nikt w półświatku w to nie uwierzy – stwierdził Morris, który ponownie przyłączył się do spisku, żeby zatrzeć za sobą ślady.

W tygodniach, które nastąpiły po publikacji, okazało się, że przeczucie ich nie myliło. Flemmi i Bulger wrócili do swoich zajęć, ogłaszając, że artykuł to oszustwo. Tymczasem agenci FBI badali reakcje półświatka. Pod koniec września Sonny Mercurio przekazał Connolly’emu, że jego wspólnicy uważają artykuł za „gówno wart”. Mercurio twierdził, że Ferrara i J.R. Russo rozmawiali o zakulisowych rozgrywkach i uznali, iż artykuł miał na celu upokorzenie Billy’ego Bulgera. Agenci zastanawiali się, czy szybkie odrzucenie gazetowych rewelacji nie jest spowodowane lękiem mafii przed „Siwym”. Gdyby mafiosi uwierzyli, że Bulger jest informatorem FBI, musieliby podjąć jakieś kroki; zapewne musieliby się go pozbyć. Może mafia wcale nie chciała w to wierzyć.

W październiku kolejne rządowe źródło potwierdziło, że ujawnienie prawdy o Bulgerze nie wywołało nadmiernego zaniepokojenia. Człowiek, który przekazał tę informację przy okazji składania relacji o nieustającej działalności Bulgera w branży narkotykowej, wspomniał, że Bulger i Flemmi, chociaż wciąż „bardzo zaniepokojeni artykułem”, uważają, iż „przetrwają tę burzę”. Dwaj gangsterzy konsekwentnie nazywali opublikowany tekst kłamstwem sfabrykowanym przez ich wrogów i innych informatorów, którzy chcieli ich dopaść.

Przez pewien czas w mieście huczało od plotek. Jednak pod koniec października sprawa przycichła. Connolly wkrótce skupił się na innej istotnej kwestii. Niemal dziesięć lat wcześniej spotkał w biurze Elizabeth L. Moore, a 5 listopada 1988 roku wreszcie stanął z nią na ślubnym kobiercu. Wśród zaproszonych gości patrzących na szczęśliwą parę było wielu kolegów Connolly’ego z FBI, zwłaszcza z Wydziału ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej, między innymi Nick Gianturco, Jack Cloherty i Ed Quinn. Okazja była niezwykle radosna, a John Connolly zaczął się zastanawiać nad przejściem na emeryturę. Jednak nawet gdyby został na posterunku, pomimo niepokojących doniesień o umowie FBI z Bulgerem, wydawało się, że zagrożenie minęło.

* * *

Connolly i inni – także sypiący się psychicznie John Morris – z czasem stali się specjalistami od unikania kłopotów. Robili to przez trzynaście lat i stale czynili postępy. Teraz do listy swoich wrogów, na której znajdowali się funkcjonariusze policji stanowej, agenci DEA oraz gliniarze, którzy go nienawidzili, Connolly musiał dodać dziennikarzy. Nic z tego nie rozumiał. Jak można nie lubić agenta, który sypie jak z rękawa barwnymi opowieściami o upokorzeniu mafii? W celu zażegnania problemu z Bulgerem postarał się o prywatne spotkanie z redaktorem naczelnym „Globe”, któremu przedstawił swoją wersję wydarzeń. Jak którakolwiek z tych opowieści może być prawdziwa, tłumaczył redaktorowi Jackowi Driscollowi, skoro on nigdy nawet nie rozmawiał z „Siwym” Bulgerem?

Connolly i pozostali opracowali strategię radzenia sobie z dociekliwymi dziennikarzami: zamierzali sumiennie pracować na ulicy. Byli pewni, że w ten sposób uciszą wszystkie plotki, także te, które zaczęły pojawiać się w ich szeregach.

Tym razem źródłem kłopotów był Bill Weld. Zanim odszedł z Departamentu Sprawiedliwości, zaczął odbierać telefony od pewnej mieszkanki Bostonu, która przekazywała mu intrygujące informacje na temat Bulgera i FBI. Po raz pierwszy telefon zadzwonił 6 stycznia 1988 roku, a kobieta rozmawiała z jednym z asystentów Welda. Była „wyraźnie wystraszona i dzwoniła z ulicznego automatu”, a na koniec obiecała, że zadzwoni ponownie, „żeby poinformować, kogo spośród bostońskich policjantów i agentów federalnych Stevie Flemmi i «Siwy» Bulger mają na swojej liście płac”. Weld przekazał służbową notatkę kilku wysokim rangą urzędnikom z Departamentu Sprawiedliwości, a obok informacji o Bulgerze nabazgrał na marginesie: „To akurat prawda – może nie wariatka”. W biurze Welda często odbierano telefony od ludzi skarżących się, że CIA podsłuchuje ich za pomocą plomb w zębach, jednak Weld czuł, że to nie był jeden z tych przypadków. Kolejną rozmowę telefoniczną przeprowadzono 20 stycznia, a dzwoniąca wymieniła „agenta FBI Johna Connolly’ego” oraz funkcjonariusza bostońskiej policji jako tych, którzy „sprzedają informacje o podsłuchach” Bulgerowi i Flemmiemu. Weld ponownie nabazgrał na marginesie: „Wiem o tym! To autentyk”. Kobieta ponownie zadzwoniła 27 stycznia, 3 lutego i 10 lutego, przekazując takie smakowite kąski, jak: „Dysponuję informacjami o zabójstwie Briana Hallorana. Dokonali go «Siwy» Bulger i Pat Nee”.

Pomimo swoich komentarzy na marginesach Weld nie miał pewności, czy informacje są prawdziwe, jednak uważał, że należy je traktować poważnie.

– Miałem poczucie, że może istnieć jakiś związek pomiędzy panami Bulgerem a Connollym.

Weld zrezygnował ze stanowiska 29 marca, ale 15 sierpnia i 27 października jego byli asystenci odebrali kolejne tajemnicze telefony, a dzwoniąca poinformowała ich, że drugi agent FBI, John Newton, również przekazywał rządowe tajemnice Bulgerowi. Okazało się, że informatorką była niejaka Sue Murray, żona Joego Murraya, gangstera, który handlował narkotykami i sprzedawał kradzioną broń członkom IRA, a także czasami współpracował z Bulgerem. Murray, który przebywał w więzieniu od aresztowania w 1983 roku, chciał za pośrednictwem żony zawrzeć układ z władzami i w zamian za informacje uzyskać złagodzenie wyroku.

Przed złożeniem rezygnacji Weld „wysłał wszystkie materiały do Bostonu celem ich dalszego zbadania”. Jednak wystosowane w tym celu pisemne polecenie trafiło w ręce kolegów Connolly’ego i wieloletnich strażników umowy z Bulgerem, jak Jeremiah T. O’Sullivan oraz nowy najlepszy przyjaciel Johna, Jim Ahearn. Agent specjalny kierował wewnętrznym dochodzeniem w sprawie Connolly’ego, które powoli toczyło się w 1988 i 1989 roku. Nie zajmowali się nim funkcjonariusze z zewnątrz ani bezstronni agenci z innego wydziału, lecz współpracownicy Connolly’ego. Równie dobrze można by go poprosić, żeby sam rozpatrzył kierowane ku niemu zarzuty.

Ahearn nie pozostawił żadnych wątpliwości, że uważa doniesienia za bezpodstawne. W późniejszym liście do dyrektora FBI Williama Sessionsa narzekał, że najnowsze zastrzeżenia do pracy Connolly’ego to część „jednej wieloletniej serii niczym niepopartych zarzutów”. Ahearn zapewnił swojego przełożonego, że nie będzie wyciągał pochopnych wniosków, ale właśnie to zrobił. Napisał do Sessionsa: „Chociaż nie przesądzam wyniku toczącego się dochodzenia, wszystkie poprzednie zarzuty okazały się nieuzasadnione, a [agent] Connolly cieszy się ogromnym poważaniem w wydziale kryminalnym. Osobiście również bardzo szanuję jego dokonania”. To źle wróżyło.

W czerwcu Joe Murray został przywieziony do Bostonu z więzienia federalnego w Danbury w stanie Connecticut w celu przesłuchania przez dwóch agentów z bostońskiego oddziału biura. Ed Clark i Ed Quinn zasiedli naprzeciwko Murraya. Obaj byli dobrymi znajomymi Connolly’ego, zwłaszcza Quinn, który przez lata blisko z nim współpracował, a zaledwie kilka miesięcy wcześniej wznosił toast na jego weselu.

Murray powiedział agentom, że słyszał, jakoby Bulger i Connolly razem pojechali na Cape Cod, a także dzielili mieszkanie w bostońskim Brighton. Twierdził, że wielu ze współpracowników Bulgera, na przykład Pat Nee, wie, iż Bulgera i Connolly’ego łączą bliskie stosunki, Bulger zaś ma agenta w kieszeni. „Connolly nie jest problemem” – donosił Nee. Utrzymywał, że „Bulger i Flemmi odpowiadają za śmierć «Bucky’ego» Barretta w 1983 roku”, i pokrótce opowiedział, co się wydarzyło w ciągu ostatniej doby przed zniknięciem Barretta.

Agenci kiwali głowami i robili notatki, ale nie dopytywali o żaden z wątków – ani o Connolly’ego, ani o rolę Bulgera w zabójstwach Hallorana i Barretta, ani o to, co Murray wiedział o działalności gangstera.

Clark wspomniał później, że tamtego dnia zachowywał się jak zwykły stenograf, a nie wytrawny specjalista od przesłuchań. W swojej ocenie miał tylko wysłuchać tego, co Murray ma do powiedzenia, a następnie przekazać to komuś innemu, kto oceni, czy należy podjąć dalsze kroki. Clark nawet przyznał, że według niego Murray „byłby świetnym informatorem”. Jednak Joe po prostu wrócił do swojej celi w Danbury. Clark nie otrzymał polecenia, aby podążyć za którymkolwiek z nowych tropów.

Tymczasem Jim Ahearn i jego zastępcy spisali na maszynie zeznania Clarka i przekazali je do siedziby głównej, nalegając, aby przełożeni ukrócili ataki na Connolly’ego. W liście przewodnim opisali doniesienia Murraya jako „plotki i spekulacje” i podsumowali: „Boston zaleca zamknięcie dochodzenia i niepodejmowanie żadnych kroków”.

Było po wszystkim. Dokumentacja została pogrzebana – tak jak zwłoki Hallorana i Barretta – a negatywne opinie o Connollym uległy zapomnieniu jako kolejna mało istotna niedogodność.

* * *

Connolly, Bulger i Flemmi czuli się coraz pewniej: miasto należało do nich. Dlatego Bulger był oburzony, kiedy pewnego dnia w porcie lotniczym Boston on i jego dziewczyna Teresa Stanley zostali zatrzymani podczas wsiadania na pokład samolotu Delta Airlines do Montrealu.

Było po dziewiętnastej. Teresa zapłaciła gotówką za dwa bilety w pierwszej klasie. Bulger, ubrany w czarny dres, niósł czarną skórzaną torbę na garnitur. W środku znajdowało się co najmniej pięćdziesiąt tysięcy dolarów, które zamierzał wywieźć z kraju. Jednak kiedy bagaż przesuwał się przez skaner, pracownica ochrony zauważyła na ekranie kilka niezidentyfikowanych przedmiotów. Po otwarciu torby znalazła pliki studolarówek. Przekonana, że w torbie znajduje się znacznie więcej niż dziesięć tysięcy dolarów – prawo federalne wymagało, aby zgłaszać przewożenie sum wyższych niż dziesięć tysięcy – kazała Bulgerowi i Stanley wyjść z kolejki; zamierzała skonsultować się z policją stanową.

– Pierdol się – odpowiedział kobiecie Bulger.

Zabrał torbę z gotówką i zaczął się pospiesznie oddalać. Wręczył bagaż innemu mężczyźnie, mówiąc:

– Weź to ode mnie, Kevinie.

Kevin Weeks szybko wyszedł z lotniska, wsiadł do czarnego chevroleta blazera i odjechał. Bulger zablokował stopą drzwi obrotowe, żeby spowolnić drugiego ochroniarza, który pobiegł za torbą z pieniędzmi.

Bulger właśnie kłócił się z ochroniarzami, kiedy przyjechał funkcjonariusz w cywilu Billy Johnson z lotniskowego posterunku policji stanowej Massachusetts. Nikt nie rozpoznał Bulgera, który stał z Teresą z boku i kpił z ochroniarzy.

– Hej, ty, podejdź tutaj! – zawołał Johnson.

Johnson się wylegitymował, a jeden z ochroniarzy zaczął tłumaczyć, co się stało, ale wtedy wtrącił się Bulger, wskazując ochroniarza palcem.

– Zamknij się, kurwa – powiedział. – Łżesz jak pies.

Johnson zażądał od niego dokumentów, a Bulger wręczył mu prawo jazdy: „James J. Bulger, Twomey Court 17, Boston Południowy”.

Ochroniarz ponownie spróbował porozmawiać z Johnsonem, ale Bulger znów mu przerwał.

– Powiedziałem, kurwa, zamknij się.

Johnson zwrócił się do Bulgera.

– To ty się zamknij – przygwoździł Bulgera do ściany. Był jednym z niewielu ludzi, którzy kiedykolwiek ośmielili się tknąć gangstera. – Jeszcze jedno słowo, a cię przymknę.

Bulger nie dał sobą pomiatać.

– To tak traktujecie obywateli? – odburknął. – Tak traktujecie obywateli?! – zawołał.

Ale Johnson go zignorował. Zarekwirował dziewięć tysięcy dziesięćset dwadzieścia trzy dolary, które Teresa Stanley miała przy sobie. Powiadomił służby celne, ale suma mieściła się w dopuszczalnym limicie. W końcu, po naradzie z innymi agentami, Johnson zrozumiał, że nie ma podstaw, aby zatrzymać Bulgera. Może mógłby postawić mu zarzut zakłócenia porządku publicznego, ale uznał, że to by było naciągane. Dlatego wypuścił Bulgera i Stanley. Bulger wypadł jak burza z budynku, wezwał taksówkę i odjechał.

Życie toczyło się dalej. Flemmi coraz częściej robił sobie odpoczynek od przestępczej działalności, poświęcając czas między innymi na swoją pasję spadochronową. Uczestniczył w wojskowych zjazdach i zapisał się Międzynarodowego Stowarzyszenia Weteranów Lotnictwa. Zaczął skakać na spadochronie na całym świecie – w Afryce Południowej, Niemczech Wschodnich, Tajlandii, Izraelu. Odnowił znajomości z innymi weteranami wojny w Korei. John Connolly również żył pełnią życia – niedawno zawarł nowe małżeństwo, dostał awans na dowódcę grupy specjalnej zajmującej się przestępstwami narkotykowymi, a także miał przed sobą perspektywę emerytury. Po słynnej operacji nagrania mafijnej ceremonii zaprzysiężenia w 1989 roku dyrektor FBI William Sessions przyjechał do Bostonu, żeby osobiście pogratulować tamtejszym agentom, zwłaszcza Connolly’emu, wzorowej współpracy z informatorami. Connolly wciąż piął się w górę. W 1990 roku sprzedał dom w Thomas Park i na jakiś czas wprowadził się do kamienicy w Bostonie Południowym, gdzie Bulger i Weeks również posiadali mieszkania. Jednak Connolly miał na oku przedmieścia, a dokładniej North Shore. Wkrótce kupił ziemię w Lynnfield i wybudował duży dwukondygnacyjny dom z czerwonej cegły.

Chociaż Jim Ring polecił Connolly’emu, aby ten przestał przyjmować informatorów w swoim domu, spotkania trwały, lecz odbywały się w domu Johna Newtona albo Nicka Gianturca. Gianturco kiedyś zaprosił na kilka dni dwóch słynnych agentów FBI z Nowego Jorku. Emerytowany Joseph D. Pistone napisał książkę Donnie Brasco: My Undercover Life in the Mafia [Donnie Brasco. Moje tajne życie w mafii]. Książka, wydana w 1987 roku, stała się bestsellerem, a później nakręcono na jej podstawie film z Alem Pacino. Do Pistone’a dołączył Jules Bonavolonta, weteran walki z mafią, który w końcu również napisał książkę. Gianturco przyrządził kolację, a Connolly z dumą przedstawił Bulgera i Flemmiego gościom spoza miasta.

– Było oczywiste, że Bulger i Stevie są przyjaciółmi Connolly’ego – wspominał Bonavolonta.

Connolly zaczął opowiadać, że pewnego dnia także chciałby wydać książkę o swoich triumfach w FBI.

Morris stał się persona non grata. W 1989 roku był zajęty obroną przed wewnętrznym dochodzeniem w sprawie przecieków do redakcji „Globe” dotyczących dochodzenia w sprawie State Street 75. Odmówił poddania się badaniu wariografem i próbował jakoś się wyłgać, składając fałszywe raporty i przekonując przełożonych, że nie doszło do żadnego przecieku. Tymczasem Connolly dowodził polowaniem na swojego byłego przyjaciela.

– Nie ufał mi – stwierdził Morris.

Zdołał przetrwać ataki kosztem jedynie dwóch tygodni bezpłatnego urlopu.

Na zapleczach sklepu monopolowego i sąsiedniego sklepu wielobranżowego Bulger i Flemmi wykonywali brudną robotę swojego przestępczego imperium, sprowadzając tam krnąbrnych dłużników, którym czasami pokazywano broń dla podkreślenia, jak kosztowna może być opieszałość. W czasie świąt w sklepie pojawiali się agenci FBI, żeby kupić coś mocniejszego. Na opiewającym na dwieście pięć dolarów rachunku za alkohol, który agent Baker zakupił w 1989 roku, widniała adnotacja: „Dick Baker, przyjaciel Johna Connolly’ego”.

Connolly i pozostali mieli wrażenie, że wszystko idzie po ich myśli. Jim Ahearn kpił z wszelkich głosów krytyki. Wkrótce po przybyciu do Bostonu polecił jednemu ze swoich zastępców zweryfikować Bulgera, żeby uciąć wszelkie plotki. Wynik weryfikacji – serdeczna rekomendacja, żeby kontynuować współpracę z Bulgerem – nikogo nie zaskoczył. Sprawdzono głównie dokumentację sporządzoną przez Connolly’ego i wysłuchano jego opinii. Ahearn napisał do dyrektora FBI w dniu 10 lutego 1989 roku, chwaląc się, że „Siwego” Bulgera „od wielu lat uznaje się za najważniejszego informatora w sprawach dotyczących przestępczości zorganizowanej”. (W notatce nie wspomniano o Flemmim, chociaż to Stevie zapewniał agentom najlepszy dostęp do mafijnych struktur). Ahearn napisał, że Connolly „cieszy się znakomitą reputacją w związku ze swoją współpracą z informatorami, a jego osiągnięcia odbiły się szerokim echem w środowisku stróżów prawa w całym stanie Massachusetts”.

Kierownik bostońskiego oddziału FBI James Ring, dyrektor FBI William Sessions oraz agent FBI John Connolly podczas świętowania postawienia w stan oskarżenia rodziny Patriarca w marcu 1990 roku

Notatka, którą agent specjalny skierował do Sessionsa, miała konkretny cel: protest przeciwko kolejnemu dochodzeniu narkotykowemu, które DEA i wydział policji w Bostonie prowadziły przeciwko Bulgerowi. Ahearn dowiedział się o tej wspólnej akcji zaledwie dzień wcześniej; co gorsza, dochodzenie trwało od 1987 roku. Ahearn nie posiadał się ze złości – wściekał się, że został odstawiony na boczny tor oraz że drugorzędna agencja taka jak DEA ośmiela się traktować w ten sposób Federalne Biuro Śledcze.

Jednak decyzja o pominięciu FBI była dokładnie przemyślana.

– Cieszyłem się, że FBI nie uczestniczy w dochodzeniu – przyznał Bill Weld, ówczesny szef wydziału kryminalnego w Departamencie Sprawiedliwości. – Podejrzewałem, że w FBI może tkwić jakiś problem. Myślałem, że dotyczy niższych struktur, na poziomie Johna Connolly’ego, a także jest kwestią przeszłości, ale mimo wszystko mnie to niepokoiło.

Jednak Jim Ahearn się nie przejmował. Powiedział dyrektorowi FBI, że zachowanie DEA jest „naganne”, i wyraził swoje „głębokie rozczarowanie”. Mówił prosto z mostu: oddziałowi biura w Bostonie oraz Johnowi Connolly’emu nie można było niczego zarzucić, a „Siwy” Bulger to najlepsze, co się przytrafiło FBI.

To było apogeum podsycania mitu Bulgera i zuchwałości FBI. „Siwy” ponownie przeczekał zamieszanie na swoim podwórku. Dochodzenie DEA pozwoliło zatrzymać najważniejszych mafijnych żołnierzy, jak John „Rudy” Shea i Paul „Łasica” Moore, a także tłum handlarzy narkotykami, ale nie „Siwego”. Nadszedł czas, żeby bezpiecznie zawinąć do portu. Zbliżając się do przejścia na emeryturę, Connolly napisał raport, w którym stwierdził, że Bulger i Flemmi również rozważają zakończenie współpracy i „skupienie się na własnych legalnych przedsięwzięciach”. Flemmi na przykład wydał ponad milion dolarów – w gotówce – na nieruchomości w eleganckiej dzielnicy Back Bay.

Jednak to, co Connolly nazwał „legalnymi przedsięwzięciami”, nowy zespół prokuratorów federalnych wkrótce uznał za sposób na pranie brudnych pieniędzy. Chociaż pod koniec dziesięciolecia sprawy zapowiadały się obiecująco, dobra passa Connolly’ego i gangsterów dobiegła końca.

Pewne rzeczy to zło konieczne
niektóre są bardziej złe niż konieczne.

JOHN LE CARRÉ, RUSSIA HOUSE

przeł. Ewa Życieńska

ROZDZIAŁ 17

FRED WYSHAK

Mafijne chrzciny z 1989 roku, które zarejestrowało FBI, przypominały skecz z programu „Saturday Night Live” – krzepcy mężczyźni składali sztywne przysięgi i palili święte obrazki. Było to śmiertelnie poważne wydarzenie w historii mafii w Nowej Anglii, ostatnia próba udręczonego bossa Raymonda Patriarki z Rhode Island, żeby zjednoczyć zwaśnione bostońskie frakcje. „Junior” był kandydatem do tronu, na którym kiedyś dumnie zasiadał jego zmarły ojciec, i miał nadzieję, że wpuszczenie nowej krwi do mafijnych szeregów uspokoi atmosferę w mieście. Znani malkontenci Vinnie Ferrara i J.R. Russo również uczestniczyli w ceremonii, uśmiechając się i kiwając głowami. Wychodząc z tego pokazu jedności, Ferrara powiedział:

– Chyba tylko Duch Święty wie, co się dziś tutaj naprawdę wydarzyło.

Niezupełnie. „Siwy” Bulger zacierał ręce, z radością zdając sobie sprawę, że niedługo przestanie istnieć kolejna grupa mafiosów, dając federalnym dowody swoich machlojek zarejestrowane na taśmie. Mafijni przywódcy wkrótce usłyszeli nagrania w sądzie i musieli przyznać się do przestępstw zagrożonych długimi wyrokami. Patriarca, który miał najmniej obciążoną kartotekę, został skazany na osiem lat więzienia; Russo dostał szesnaście lat, a Ferrara musiał przełknąć najdłuższy wyrok – dwadzieścia dwa lata. „Siwy” i Stevie ponownie pomogli namierzyć swoich wrogów, by następnie usunąć się z drogi.

Rozbicie mafijnej hierarchii umożliwiło dotarcie na szczyt także partnerowi Steviego z lat sześćdziesiątych, „Cadillacowi” Frankowi Salemme. Salemme właśnie wyszedł z więzienia i planował szybki awans. Odnowił sojusz z Flemmim, odbudowując dwuosobowy szwadron śmierci, który działał pod koniec lat sześćdziesiątych i wykonywał wyroki na zlecenie „Larry’ego” Zannina. Salemme wkrótce zdołał przetrwać nieudolny zamach na swoje życie, do którego doszło przed naleśnikarnią i o który podejrzewał Ferrarę. Jednak strzały nie powstrzymały jego ambitnego planu przejęcia kontroli nad mafią oraz zjednoczenia sił z Flemmim i Bulgerem.

Wśród stróżów prawa również dochodziło do przetasowań. Przede wszystkim pod koniec 1990 roku John Connolly odszedł z pracy. Koledzy urządzili na jego cześć hałaśliwe przyjęcie, zanim objął ciepłą posadę szefa ochrony w Boston Edison, firmie, która od dawna zabiegała o względy przewodniczącego Senatu, Williama Bulgera. Mniej więcej w tym samym czasie Connolly przeprowadził się do apartamentowca, w którym jego sąsiadami zostali Kevin Weeks i „Siwy” Bulger. Connolly szybko piął się po szczeblach korporacyjnej kariery i wkrótce został wewnętrznym lobbystą z roczną pensją wynoszącą około stu dwudziestu tysięcy dolarów. Ze swojego gabinetu w gmachu Prudential Tower, który wznosił się ponad Back Bay, Connolly współpracował z ustawodawcami z administracji Bulgera i skutecznie dbał o interesy firmy z Waszyngtonu, na rzecz której prowadził lobbing. Jednak wciąż nie pozbył się zaściankowych zainteresowań. Na jego ścianie, obwieszonej zdjęciami lokalnych polityków i gwiazd sportu, szczególne miejsce zajmowała podobizna Teda Williamsa, jego bohatera z dzieciństwa.

Nie mogąc liczyć na opiekę Connolly’ego, Bulger nieco ograniczył skalę działań i skupił się na swoich udziałach w Bostonie Południowym, zamiast szukać nowych interesów. Nawet sfabrykował wyjątkowy plan emerytalny w swoim stylu: „wygrał” loterię stanową. Kiedy okazało się, że zwycięski los wart czternaście milionów trzysta tysięcy dolarów został sprzedany w jego sklepie wielobranżowym Rotary, Bulger poinformował zwycięzcę, że w jego interesie jest wejście w spółkę z nowym partnerem. „Siwy” i jego dwaj wspólnicy zostawili klientowi połowę wygranej. Bulger zagwarantował sobie stałe wpłaty wysokości osiemdziesięciu dziewięciu tysięcy dolarów netto rocznie, które pozwalały mu utrzymać wystawny tryb życia pomimo kontroli ze strony coraz bardziej wścibskiej izby skarbowej.

Flemmi zadbał o swój plan emerytalny za sprawą funduszy inwestycyjnych w sektorze nieruchomości, które kontrolował za pośrednictwem krewnych swoich i swojej żony. W latach dziewięćdziesiątych na dobre zadomowił się w najszykowniejszej dzielnicy Bostonu, Back Bay, niegdysiejszym bastionie patrycjuszy. W 1992 roku zainwestował półtora miliona dolarów w gotówce w składający się z sześciu mieszkań apartamentowiec, a także dwa mniejsze mieszkania i inne nieruchomości na przedmieściach.

Na początku nowej dekady mafia ponownie zaczęła się rozpadać, a kontrolowany przez Bulgera gang z Winter Hill piął się w górę hierarchii. Po obu stronach barykady kluczowi gracze zaczęli zbierać owoce lat osiemdziesiątych.

„Siwy” Bulger uczciwie zarabiał pieniądze po raz pierwszy od czasów, gdy pracował jako woźny w sądzie.

Stevie Flemmi zarobił trzysta sześćdziesiąt tysięcy dolarów na sprzedaży swojego budynku w Back Bay.

John Connolly znalazł dobrą pracę w dużej firmie.

Jeremiah T. O’Sullivan liczył sobie trzysta dolarów za godzinę jako adwokat w eleganckiej bostońskiej kancelarii. Jim Ring z FBI wkrótce dołączył tam do niego jako śledczy.

James J. „Siwy” Bulger

Tylko John Morris nie mógł się odnaleźć w nowym dziesięcioleciu. Ledwie się wywinął z dochodzenia w sprawie przecieków do „Boston Globe” dotyczących State Street. Kiedy odzyskał równowagę, przeprowadził się do Waszyngtonu, korzystając z pomocy tamtejszej nowej gwiazdy FBI, Larry’ego Pottsa, który kiedyś pracował w Bostonie. Morris w końcu wywalczył awans, którego tak pragnął, i został zastępcą agenta specjalnego w biurze w Los Angeles.

* * *

Wtedy pojawił się Fred Wyshak. Urodził się w Bostonie i był przedstawicielem nowej starej krwi, gdyż powracał do rodzinnego miasta po dziesięciu latach walki z przestępczością w brutalnej rzeczywistości Brooklynu i New Jersey. Przybył do biura prokuratora generalnego w 1989 roku z reputacją zawodowca, który nie znosi głupców ani owijania w bawełnę. Nie miał czasu ani cierpliwości dla agentów, którzy tego nie akceptowali albo nie rozumieli. W odróżnieniu od typowych prokuratorów federalnych, którzy ukończyli dobre uczelnie, ale nie znali realiów ulicy, Wyshak nie zamierzał traktować swojej nowej pracy jako odskoczni. Chciał prowadzić dochodzenia – im poważniejsze, tym lepiej. Już po kilku tygodniach miał jedno pytanie: jak to możliwe, że nikt się nie bierze za Bulgera?

Powiedziano mu, że Bulger jest nietykalny, że jest sprytny, przebiegły, nigdy nie rozmawia swobodnie przez telefon ani nie kontaktuje się bezpośrednio z nikim, kto mógłby go sypnąć, że regularnie wyprowadza w pole DEA, policję stanową, a ostatnio wydział policji w Bostonie. Poza tym, jak dowiedział się Wyshak, Bulger nie jest wart zachodu. Lepiej wziąć na tapetę nowego mafijnego bossa, „Cadillaca” Franka Salemme, który stanowił kolejne duże wyzwanie.

Wyshak uśmiechnął się nieznacznie, a jego sceptyczne oczy spytały: „Czyżby?”. W New Jersey widział prawdziwą mafię, i następcy Angiula tacy jak Salemme wydawali mu się mało znaczącymi pionkami. Niedawno osiągnął spory sukces w Newark, gdzie doprowadził do skazania przywódcy mafii, który tak zdominował związki zawodowe, że co roku otrzymywał miliony dolarów od dostawców usług zależnych od związkowców. Jako trzydziestokilkuletni prokurator Wyshak nie zawahał się zadzwonić do agenta specjalnego w biurze FBI w Newark i powiedzieć mu:

– Do dzieła.

Wyshak znał różnicę pomiędzy grubymi rybami i płotkami, a przyglądając się bostońskiemu półświatkowi, ciągle natrafiał na Bulgera. Ta kwestia nie dawała mu spokoju. Dlaczego nikt najwyraźniej nie przejmował się tak oczywistym celem?

Kiedy przyjechał do Bostonu jako trzydziestosiedmioletni prokurator, miał dziesięcioletnie doświadczenie w prowadzeniu spraw w Brooklynie i Newark, gdzie nakłaniał oskarżonych, żeby zeznawali przeciwko sobie nawzajem. Potrafił rozpocząć i poprowadzić dużą sprawę o wymuszanie haraczy przeciwko kilku przywódcom półświatka. Znał się na robocie papierkowej i wiedział, jak walczyć w sądzie. Nauczył się być o krok przed adwokatami i wykształcił w sobie instynkt, dzięki któremu oskarżeni miękli, a on nigdy się nie poddawał.

Chociaż Wyshak przyjechał świetnie przygotowany, nic nie mogło go przygotować na zakulisowe rozgrywki w Bostonie. Jego mentalność nowojorskiego mięśniaka była obusiecznym ostrzem. Nie wszyscy go lubili. Jako lider, który zawsze realizował swój plan, bardziej cenił działanie od gadania. Jednego z agentów pogardliwie określił mianem „osła, który utknął w błocie”. Podczas jednego z pierwszych spotkań ze swoimi potencjalnie najlepszymi sojusznikami w Bostonie – anielsko cierpliwą policją stanową – Wyshak zrobił na jednym z detektywów wrażenie „aroganckiego sukinsyna, dzieciaka z New Jersey, który wszystkich poucza”. Jednak dla bliskiego kręgu przyjaciół Wyshak był ukrytym komikiem, który potrafił zmienić zwykły lunch w dziką orgię sarkazmu. Żartował, że wszyscy go nienawidzą, wliczając własną rodzinę. A kiedy podczas jednego z bożonarodzeniowych przyjęć sekretarki zaczęły wpadać na ściany po wypiciu wzmocnionego ponczu, Wyshak obserwował je łobuzerskim wzrokiem.

Mimo że z dużym wyprzedzeniem opracowywał złożone strategie działania, jego podstawowe podejście nie było trudne do rozszyfrowania. Dzięki intuicji pozwalającej mu namierzyć słabe ogniwo w każdej grupie przestępczej, stosował jako broń tak zwany wybór Hobsona. Zostań oskarżonym albo świadkiem. Wskakuj na pokład albo pakuj się do więzienia. Robert Sheketoff, adwokat, który miał okazję mierzyć się z Wyshakiem, był pod wrażeniem jego nieustępliwej inteligencji, ale postrzegał go jako fanatyka.

– Nie rozumiem, jak władze mogą zniszczyć człowieka na podstawie teorii, że jeśli zniszczy się wystarczająco wielu ludzi, doprowadzi się do większego dobra – stwierdził Sheketoff. Jednak komentując strategię Wyshaka, mógł jedynie skrzywić się i przyznać: – Cóż, to działa.

Przez lata Wyshak walczył z sędziami i adwokatami, wymachując przy tym rękami, podnosząc głos, wysoko unosząc brodę. Podczas pewnej burzliwej narady zrozpaczony sędzia rzucił okulary na ławkę i wykrztusił:

– Proszę przestać. Proszę przestać.

Wyshak witał świadków z niedbałą serdecznością, a potem zabierał się do dzieła. Kiedyś zaatakował agenta FBI z intensywnością karabinu maszynowego.

– Niech pan nam powie, co naprawdę pan o tym myśli – zażądał od agenta, który, podobnie jak wszyscy w bostońskim biurze, nie znosił prokuratora.

Za każdym razem, gdy agent zaczynał odpowiadać, Wyshak rzucał w jego stronę kolejne pytanie, podczas gdy sędzia bezskutecznie nawoływał:

– Niech pan da mu odpowiedzieć.

Brian Kelly i Fred Wyshak początkowo byli jak jin i jang. Chociaż Kelly’emu brakowało doświadczenia, jakie Wyshak wnosił do poważnych dochodzeń, młody prokurator koniecznie chciał się zajmować właśnie takimi sprawami. Obu łączyła pogarda dla biurowej polityki, chociaż Kelly jak na prokuratora federalnego miał znacznie bardziej tradycyjne korzenie i był arcykonserwatystą, czym wyróżniał się nawet pośród republikanów. (Ukończył z honorami Dartmouth College i był jeszcze bardziej prawicowy niż „National Review”). W odróżnieniu od wielu karierowiczów nie bał się przegranych, jeśli mogły go czegoś nauczyć. Przede wszystkim jednak potrafił dostosować się do ostrego języka i twardych łokci Wyshaka. Umiał nawet skłonić go do śmiechu i zwolnienia tempa. Kiedy inni obrażali się i burczeli: „Nie wierzę, że powiedział coś takiego”, Kelly uśmiechał się i rzucał: „Nie pieprz” albo „Taki jesteś mądry?”. Kelly każdego określał jakimś przydomkiem, a Wyshak nosił u niego imię „Fredo”, jak nieudolny brat w Ojcu chrzestnym.

Oprócz zrównoważonego temperamentu Kelly miał zdolność nakłaniania ludzi do współpracy i zdołał odbudować pewne mosty, które spalił Wyshak. Po dwóch latach obaj prokuratorzy stali się równie nierozłączni jak Bulger i Flemmi, wspierając się nawzajem nie tylko na sali rozpraw. Jednak przede wszystkim lubili sądowe batalie i wyzwania, a mogli zasmakować obu, zajmując się Bulgerem.

Wyshak i Kelly instynktownie odrzucali niewypowiedzianą opinię, że FBI jest najlepszym klientem. Obaj pracowali w biurze prokuratora generalnego, gdzie prokuratorzy współdziałają z przedstawicielami kilku federalnych i stanowych agencji, nie tylko z FBI. To pasowało do mantry Wyshaka: „Bez opieprzania się. Brać sprawy. Czasami wygrywać. Czasami przegrywać”.

Wkrótce do zespołu Wyshaka i Kelly’ego dołączył kolejny prokurator, James Herbert, który cieszył się opinią najlepszego protokolanta w biurze. Podobnie jak jego teksty, był uporządkowany, jasny i konkretny. W odróżnieniu od swoich szalonych kolegów Herbert w sądzie przypominał zrównoważonego skrybę. Ukończył czołową uczelnię, a jego zawodowy życiorys, który bardziej pasowałby adwokatowi, był kilkakrotnie dłuższy od życiorysu Wyshaka.

* * *

Pierwszą przeszkodą, którą napotkał Wyshak, gdy zabrał się za sprawę Bulgera, było nastawienie ludzi. Wiele osób w biurze prokuratora generalnego wolało skupić się wyłącznie na mafii i ściśle podążać za kierownictwem FBI, jak przez całe dziesięciolecie czynił Jeremiah T. O’Sullivan oraz idący jego śladem zastępcy Diane Kottmyer i Jeffrey Auerhahn. (Grupą popierającą FBI dowodzili Jim Ring i Kottmyer, czyli kompetentny pomocnik w sprawie Angiula oraz surowa uczennica O’Sullivana uzależniona od FBI). Wczesne próby namierzenia Bulgera, które podejmował Wyshak, nie spotkały się z bezpośrednim sprzeciwem. Nikt nie mówił: „To nie zadziała”, lecz: „Ciekawe. Porozmawiajmy o tym jeszcze trochę”.

Potem na plac gry wkroczył Howie Winter. Pod koniec 1989 roku już od kilku lat przebywał na wolności i mieszkał na wygnaniu na wsi w Massachusetts, gdzie pracował w warsztacie, trzymając się z daleka od Bostonu, dopóki był na warunkowym zwolnieniu. Wpadł w finansowe tarapaty i żył z robotniczej renty po wypadku, który przydarzył mu się w warsztacie. Jednak pokusa łatwych pieniędzy, jakie zarabiał w latach siedemdziesiątych, okazała się zbyt silna i wkrótce policja stanowa oraz DEA otrzymały cynk, że Howie handluje kokainą. Detektywi udali się z tą sprawą do Wyshaka, człowieka z zewnątrz, który nie miał żadnych zaszłości, ukrytych planów ani powiązań z FBI. Wyshak natychmiast przygotował plan gry: podstarzały i wyposażony w podsłuch Howie miał porozmawiać z „Siwym” o „świętym mikołaju”.

Jednak najpierw musieli złapać Howiego. Sieć szpicli doniosła, że lekkomyślny Winter przyjmuje część zamówień przez telefon. Kiedy zdobyte dowody pozwoliły przygotować prawdopodobieństwo winy, Wyshak uzyskał sądową zgodę na założenie podsłuchu w telefonie Wintera, a następnie zwołał zebranie federalnych i stanowych śledczych, żeby omówić zasady podsłuchiwania rozmów telefonicznych.

Podsłuch został odkryty już pierwszego dnia po uruchomieniu. Howie tylko wygłupiał się przez telefon. Jeden z informatorów poinformował agentów, że Howie zniechęcał go do kontaktu telefonicznego. Wyshak odebrał szybką lekcję tego, jak egzekwuje się prawo w Bostonie.

Wyshak potraktował sprawę Wintera tak samo jak śledztwa w Brooklynie – ustalił sposób działania z kilkoma wtajemniczonymi agencjami. W Nowym Jorku możliwa była współpraca pomiędzy śledczymi z różnych wydziałów. Ale nie w Bostonie. Dlatego Wyshak musiał zastosować strategię dyskrecji. Ogłosiwszy, że sprawa Howiego została zamknięta, zabrał się do opracowywania nowego planu ze starannie wybraną niewielką grupą pomocników. Korzystając z tego, co jego współpracownicy nazywali „wspaniałym instynktem”, wytypował dostawcę Wintera, który według niego miał skłonność do sypania. Dostawca był czterdziestokilkuletnim byłym więźniem, który właśnie założył rodzinę i miał żonę oraz małe dziecko. Śledczy zgromadzili dowody na jego udział w handlu narkotykami, a następnie dali mu wybór: długi wyrok albo współpraca z prokuratorami i powrót do rodziny. Jeszcze przed upływem roku handlarz zaczął nosić podsłuch podczas rozmów z Howiem o dystrybucji kilogramów kokainy. W 1992 roku Howie został aresztowany podczas próby sprzedaży kokainy. Stanął przed perspektywą co najmniej dziesięciu lat w więzieniu, a nawet trzydziestu, gdyby Wyshak zdołał przekonać sędziego, że wcześniejsze wyroki za ustawianie wyników wyścigów konnych oraz wymuszenia czynią z niego recydywistę.

Howie został zabrany do motelu i przesłuchany przez Wyshaka, detektywa Thomasa Duffy’ego z policji stanowej oraz agenta Daniela Doherty’ego z DEA. Na wypadek, gdyby Winter miał jakieś wątpliwości, dokładnie przedstawili mu jego sytuację. Powiedzieli: tak naprawdę zależy nam na „Siwym” Bulgerze, który, o czym warto wspomnieć, od dawna w niczym ci nie pomógł. Uda nam się dogadać? Howie uważnie ich wysłuchał, wyczuwając pytanie, które zawisło w powietrzu. Poprosił, żeby pozwolili mu porozmawiać z żoną, Ellen Brogną.

– Miałbyś zostać kapusiem? – spytała przerażona. – Powinieneś im powiedzieć, żeby się odpierdolili.

Howie tak właśnie więc uczynił.

W maju 1993 roku Winter przyznał się do winy i został skazany na dziesięć lat więzienia. Tamtego szarego dnia niegdysiejszy król Winter Hill, ubrany w równie szary garnitur, opuścił budynek sądu z dziesięcioletnim wyrokiem, niosąc cały swój dobytek w brązowej papierowej torbie. Skazany handlarz narkotykami, który miał silną żonę i nie został kapusiem.

Wyshak złapał grubą rybę, mimo że nie udało mu się dopaść „Siwego”. A zawarta ugoda oznaczała znacznie więcej niż wsadzenie za kratki kolejnego członka gangu z Winter Hill. Stworzyła trwały sojusz pomiędzy energicznym prokuratorem a detektywami z policji stanowej i agentami DEA, którzy koniecznie chcieli znów spróbować ustrzelić Bulgera. Wyshak ze swojej strony pragnął tylko rozwiązywać kolejne sprawy. zabrali się więc do pracy.

* * *

Drużyna Wyshaka podjęła trop, który po raz pierwszy odszukał detektyw Charles Henderson z policji stanowej na początku lat osiemdziesiątych. Henderson podsłuchał żydowskich bukmacherów z przedmieścia, którzy rozmawiali o „Siwym” i „Steviem”. Jako szef jednostki specjalnej Henderson miał na koncie aresztowania wszystkich bukmacherów i teraz wiedział, że płacą haracz Bulgerowi. „Siwy” osobiście irytował wojowniczego detektywa, który zdawał sobie sprawę, że Bulgerowi uchodzą na sucho wymuszenia, a jego występki nie obchodzą nikogo poza policją stanową i kilkoma miejscowymi prokuratorami. (Tak naprawdę w FBI obowiązywała oficjalna zasada niezniżania się do ścigania zwykłych bukmacherów).

Jednak Henderson postrzegał bukmacherów jako pomost prowadzący do Bulgera i wiedział, że będą podatni na skoncentrowany atak – jeżeli takowy uda się przeprowadzić. Doskonale zdawał sobie także sprawę z gorzkiego dziedzictwa warsztatu przy Lancaster Street, a nawet z pokłosia zabójstwa Hallorana. Jednak przede wszystkim był żywiołowym gliniarzem, który stwierdził, że ma dosyć bandziora dumnie wywyższającego się w Bostonie Południowym dzięki pobłażliwości FBI. Henderson zaczął pracować nad długoterminowym planem. Potrzebował dochodzeń przeciwko bukmacherom, które umożliwiłyby policji przejęcie kontroli nad zyskami z hazardu za pomocą konfiskat. To był skuteczny sposób na zwrócenie uwagi bukmacherów. Musiał także przekazać bukmacherów federalnym prokuratorom takim jak Wyshak, w roli świadków zeznających przeciwko Bulgerowi w sprawie o wymuszanie haraczy. Kiedy zaczął snuć swoje plany pod koniec lat osiemdziesiątych, zrozumiał, że polityka jest równie istotna, jak dowody.

W 1990 roku Henderson doszedł do wniosku, że nadeszła odpowiednia pora. Właśnie został awansowany na szefa mundurowych policji stanowej, a na czele służb policyjnych stanęli nowi ludzie skłonni do współpracy. Nowy prokurator stanowy Scott Harshbarger, nowy prokurator okręgowy w hrabstwie Middlesex Thomas Reilly, a także prokurator generalny Wayne Budd byli przyjaciółmi i chętnie sobie pomagali. Jednym z czynników, które udaremniły wcześniejsze próby skazania bukmacherów i gangsterów, okazały się podzielone jurysdykcje prokuratorów okręgowych. Z tego powodu trudno było podsłuchiwać bukmacherów przemieszczających się po kraju. Dlatego jednym z pierwszych ruchów Hendersona na nowej posadzie stało się nadanie Harshbargerowi uprawnień do ścigania podejrzanych w wielu hrabstwach. W następnej kolejności Henderson nominował swojego podopiecznego Thomasa Foleya na stanowisko szefa jednostki specjalnej.

Plan polegał na rozpoczynaniu dochodzeń przeciwko bukmacherom, a następnie przekazywaniu tych spraw federalnym, żeby ci, strasząc oskarżonych wyższymi wyrokami, nakłaniali bukmacherów – którzy w sądach stanowych zazwyczaj potrafili się wykpić trzema tysiącami grzywny – do zostawania świadkami. Bukmacherzy pochodzili z klasy średniej i częściej bywali biznesmenami, a nie arcykryminalistami, dlatego niewielu z nich było gotowych zaryzykować dziesięcioletnią odsiadkę w więzieniu federalnym.

Plan wcielono w życie w hrabstwie Middlesex ze względu na duże natężenie hazardu (to drugie pod względem zaludnienia hrabstwo w stanie), a także dlatego, że policja stanowa sprawnie współpracowała z Reillym, który od lat pełnił tam funkcję prokuratora. Podsłuchy telefoniczne uruchomiono w 1991 roku i szybko zwiększono ich liczbę, gdyż jeden bukmacher prowadził śledczych do kolejnego. Wkrótce policja stanowa zaczęła cierpieć na problem bogactwa i musiała podjąć szybką decyzję. Śledczy zręcznie przekazali mafijnego bukmachera „Grubego Vinny’ego” Roberta w ręce FBI, ale dyskretnie zachowali kontrolę nad „Chikiem” Krantzem i jego drużyną żydowskich bukmacherów, którzy opłacali Bulgera.

Mimo że Roberto w końcu okazał się ślepym tropem, śledczy stanowi poczynili ogromne postępy w dochodzeniu przeciwko „Chicowi”, zwłaszcza gdy dzięki nakazowi przeszukania zdołali znaleźć klucze do jego kasetki na pieniądze. Krantz na razie milczał, ale perspektywa uniknięcia więzienia i odzyskania części pieniędzy w zamian za zeznania wyraźnie go intrygowała. Wszystko i tak sprowadzało się do „Siwego”.

Foley był idealnym kandydatem do wykonania kolejnego kroku w ramach tej delikatnej misji. Od 1984 roku wykonywał specjalne zadania dla prokuratora generalnego oraz FBI i wiedział, w jaki sposób przekazać sprawę do prokuratorów federalnych, tak aby nie cofnęli jej do dalszego rozpracowywania przez FBI. Foley udał się ze sprawą „Chica” do Freda Wyshaka i przekonał go, że nastąpiła przestępcza fuzja, a władza przeszła w ręce gangu Bulgera. Wyshak był pod takim wrażeniem, że nawet nie zażartował.

* * *

Zatrzymywanie bojaźliwych bukmacherów i zawieranie z nimi układów w zamian za uniknięcie więzienia to jedno, ale dobranie się do narkotykowego imperium Bulgera w Bostonie Południowym to zupełnie inna para kaloszy. Przez całe lata osiemdziesiąte „Południak” był niezdobytą fortecą, lecz teraz w jej murach pojawił się wyłom.

Timothy Connolly był sprzedawcą kredytów hipotecznych, który usiłował odciąć się od swojej przeszłości właściciela gospody w Bostonie Południowym. Zeznał policji, że Bulger przyłożył mu nóż do gardła, żeby go zmusić do zapłaty. Jednak ludzie z biura prokuratora generalnego starali się zmienić ten pojedynczy zarzut w zwycięski strzał. Stworzyli złożony plan zbadania finansów Bulgera, ale ich wysiłki nie miały szansy powodzenia i spaliły na panewce. Zgodnie z życzeniem niektórych pracowników FBI Timothy Connolly został zapomniany. Prawie.

Cztery lata później, w 1994 roku, Brian Kelly wpadł na pewnego śledczego na sądowym korytarzu.

– Nie zapomnij o sprawie Tima Connolly’ego – powiedział śledczy. – Jest warta uwagi.

Kelly popatrzył na niego tępo. Tim Connolly? Opowiedz mi o nim – poprosił.

Śledczy wspominał, że wszystko zaczęło się w 1989 roku. Pewnego upalnego letniego dnia Tim Connolly szedł chodnikiem w Bostonie Południowym, gdy nagle obok niego z piskiem opon zatrzymał się jakiś samochód, prawie zagradzając mu drogę. Connolly zmrużył oczy i zajrzał do środka. Poczuł przypływ adrenaliny, gdy zobaczył „Siwego” Bulgera i Steviego Flemmiego, którzy na niego patrzyli. Kierowca warknął, żeby Tim spotkał się z Bulgerem w sklepie wielobranżowym Rotary, a następnie pospiesznie odjechał.

Tim Connolly był zmieszany. „Co to ma znaczyć?” – pomyślał, czując skurcz żołądka. Otrzymał wyraźną odpowiedź, gdy tylko przekroczył próg ciemnego magazynu na tyłach sklepu.

– Ty skurwielu! – wrzasnął Bulger, wyciągając nóż z pochwy przypasanej do nogi, po czym zaczął wściekle dźgać kartonowe pudła spiętrzone pod ścianą.

Tim Connolly zawinił zbytnią opieszałością w załatwianiu finansowania kogoś, kto był Bulgerowi winien pieniądze po udaremnionej przez policję narkotykowej transakcji. Tim po prostu zadziałał zbyt wolno.

Flemmi trzymał nóż przy gardle Connolly’ego i obserwował drzwi, a Bulger powoli się uspokajał. W takich sytuacjach jego furia sprawiała wrażenie wykalkulowanej, jakby była kolejnym odcinkiem jego serialu pod tytułem Druga szansa.

– Pozwolę ci wykupić swoje życie – stwierdził.

To był klasyczny scenariusz Bulgera i dotyczył takiej samej sumy co zawsze: pięćdziesiąt tysięcy dolarów, i nie obchodzi mnie, jak je zdobędziesz. Przerażona ofiara ponownie dziękowała „Siwemu” za możliwość zapłaty za uniknięcie śmierci.

Tim Connolly poprosił o trochę czasu i powiedział, że w ciągu kolejnych kilku dni musi pojechać na Florydę. Bulger ustalił warunki: dwadzieścia pięć kawałków przed wyjazdem i dwadzieścia pięć po powrocie. Tim pożyczył dwadzieścia pięć tysięcy dolarów i przyniósł pieniądze do sklepu w papierowej torbie. Kiedy wychodził, udobruchany Bulger oznajmił:

– Jesteś teraz naszym przyjacielem.

Kiedy Tim Connolly wrócił z Florydy, zaniósł do sklepu kolejne dziesięć tysięcy. Jednak Bulger nie miał już dla niego czasu i skierował go do swojego wspólnika Kevina Weeksa. Zabrawszy pieniądze, Weeks podniósł wzrok i spytał:

– Gdzie reszta?

– Już jest w drodze – odrzekł ostrożnie Connolly. – Już jest w drodze.

Jednak w rzeczywistości to Tim Connolly szykował się do drogi. Rozpaczliwie pragnąc uciec przed zabójczym długiem, zaczął rozmawiać z prawnikiem, który mógł go zaprowadzić do prokuratorów federalnych. Podobnie jak Brian Halloran, szukał bezpiecznej przystani. Krwawa historia jednak uczyła, że w przypadku „Siwego” Bulgera nie było to ani łatwe, ani proste.

W ciągu kilku tygodni Tim Connolly ponownie został porwany, tym razem na drugą stronę. DEA i bostońska policja kończyły dochodzenie w Bostonie Południowym, a Tim został wezwany jako świadek, żeby zeznawać o drugim kredycie hipotecznym, który załatwił dla jednego z handlarzy Bulgera.

Detektywi musieli długo podsłuchiwać telefoniczne rozmowy i sporo się nachodzić, ale w końcu dotarli od ulicznego dilera do najwyższego poziomu kokainowej sieci Bulgera. Jednym z dowodów było nagranie handlarza, który stracił pieniądze, robiąc interesy z Bulgerem – tego samego, który wezwał Tima Connolly’ego do sklepu wielobranżowego. Detektywi nic nie wiedzieli o niebezpieczeństwie grożącym Connolly’emu, ale ciekawiło ich, czy finansuje handlarzy narkotykami poprzez swoje bankowe powiązania. Jednak miejscowa policja nie zdawała sobie sprawy, że Tim Connolly już współpracuje z FBI od czasu swojej wizyty w biurze prokuratora generalnego.

Tymczasem, jak to zwykle bywało, gdy sytuacja zaczynała przybierać obrót niekorzystny dla Bulgera, federalne dochodzenie uległo wykolejeniu. Jeden z czołowych prokuratorów w biurze prokuratora generalnego, A. John Pappalardo, postanowił skorzystać z pomocy Tima Connolly’ego, żeby przyjrzeć się finansom Bulgera. Przekazał Tima dwóm starannie wybranym agentom FBI, którzy nie mieli żadnych powiązań z Johnem Connollym, a oni założyli na nim podsłuch, chcąc zdobyć informacje na temat prania brudnych pieniędzy przez „Siwego”. Wtedy Bulger niespodziewanie zerwał kontakty z Timem Connollym.

Tim Connolly ostatecznie nie został wykorzystany przez DEA ani bostońską policję w ramach dochodzenia przeciwko narkotykowej sieci Bulgera, ponieważ nikt nie dowiedział się o wymuszeniu, do którego doszło na tyłach sklepu. Z kolei próba, którą podjęło FBI, żeby za pośrednictwem Tima zbadać proceder prania brudnych pieniędzy przez Bulgera, spaliła na panewce. Ale chociaż śledczy, a nawet niektórzy prokuratorzy nigdy nie poznali się na wartości Tima Connolly’ego, tego samego nie można powiedzieć o „Siwym” Bulgerze. On doskonale zdawał sobie sprawę z zagrożenia, jakie stwarzał Tim, kiedy tylko FBI wyposażyło go w podsłuch.

Stevie Flemmi wspominał, że gdy Tim Connolly został przekazany FBI, „pan Bulger od razu powiedział mi, że Tim Connolly ma podsłuch i stara się nas wystawić na strzał. Ta informacja pochodziła od FBI”. Flemmi był pewien, że dostali cynk od Johna Connolly’ego.

Kelly musiał to wszystko przetrawić. Nauczył się, jak trudno jest prowadzić dochodzenie – jakiekolwiek dochodzenie – przeciwko Bulgerowi. Jednak jednocześnie zrozumiał, że być może – ale tylko być może – nie jest to całkiem niemożliwe.

ROZDZIAŁ 18

HELLER’S CAFÉ

Był listopadowy dzień, a pogoda straszyła zimą, gdy pewien policjant stanowy powoli przejechał obok odpychającego ceglanego budynku z żelaznymi kratami w oknach i nadwymiarową latarnią z reklamą piwa Schlitz nad drzwiami wejściowymi. Detektyw Joe Saccardo zaczął kiwać głową, mijając eleganckie samochody. „Za dużo cadillaców jak na śródmieście Chelsea” – pomyślał. „Heller’s Café to rzeczywiście lokal bukmacherów”.

Jednak właściciel knajpy nie tylko przyjmował kupony zakładów. Michael London co tydzień wpisywał do ksiąg część z pół miliona dolarów, które otrzymywał w postaci czeków i wymieniał na gotówkę dla największych okolicznych bukmacherów. W 1983 roku rozwijał skrzydła jako uliczny bankier. Zaczynał od niewielkich sum w barze odziedziczonym po ojcu, ale szybko wspinał się w hazardowej hierarchii, wymieniając gorące czeki na gotówkę. Bukmacherzy nazywali go „Czekmanem”. Na początku lat osiemdziesiątych zaczął odchodzić od lokalnej klienteli na rzecz dużej sieci żydowskich bukmacherów, którzy zajmowali się zakładami sportowymi i mieli powiązania z gangiem z Winter Hill, a także, choć w mniejszym stopniu, z mafią. Bukmacherzy i biznesmeni zwracali się do Londona, kiedy chcieli zataić dochody przed izbą skarbową.

Saccardo zaparkował przy krawężniku i zajrzał do rejestru. Spisał numery rejestracyjne tuzina eleganckich samochodów otaczających Heller’s Café, a komputer na posterunku policji stanowej wypluł listę czołowych bostońskich bukmacherów: „Chico” Krantz, Jimmy Katz, Eddie Lewis, Howie Levenson, „Gruby” Vinny Roberto. Nawet Joey Y – Joseph Yerardi, bardziej mafioso niż bukmacher, który dostarczał pieniądze gangowi z Winter Hill i miał prawo na własną rękę zbierać haracze.

Strzał w dziesiątkę. Saccardo znalazł coś więcej niż miejsce spotkań bukmacherów; odkrył bank mafii, w którym przegrane hazardzistów – w postaci czeków na pięciocyfrowe sumy, wystawionych na okaziciela bądź na żartobliwe nazwiska jak Ronald Hazard czy Arnold Kant – wymieniano na wypłaty i zyski. W szczytowym okresie w kuloodpornej kasie na tyłach baru wymieniano na gotówkę pięćdziesiąt milionów dolarów rocznie. Łączne honoraria Londona wynosiły około miliona dolarów. London kosił grubą kasę w bocznej uliczce pod starym mostem w zaniedbanym mieście.

Nic więc dziwnego, że to Joe Saccardo z policji stanowej w Massachusetts miał za zadanie namierzyć bostońską wersję Meyera Lanskiego[4]. London miał dwa konta w lokalnym banku, na których trzymał około ośmiuset tysięcy dolarów. Każdego tygodnia wypłacał nawet całą tę sumę, żeby realizować czeki. To był ze wszech miar dobry interes. Miejscowy bank mógł korzystać z pieniędzy bez konieczności wypłacania odsetek i przymykał oko na konieczność zgłaszania do izby skarbowej transakcji opiewających na więcej niż dziesięć tysięcy dolarów. London kupił dom w Weston, najbogatszym przedmieściu w Massachusetts, a także letni dom w West Hyannisport, niedaleko rodzinnego kompleksu Kennedych.

Chociaż większość klientów Londona miała powiązania z gangiem Bulgera, jego samego skusiły krzykliwe przechwałki Vincenta Ferrary, energicznego capo, który na tyle często pojawiał się w Heller’s Café, że miał tam własny stolik. London postrzegał Ferrarę jako wschodzącą gwiazdę mafii i podpiął się pod jego sukces.

London i Ferrara byli podobni i wystarczająco dobrze rozumieli pieniądze, żeby nie ograniczać swojego pola widzenia do gotówki w kieszeni i nowego samochodu. London zaczął przywoływać do porządku bukmacherów, którzy chcieli być niezależni od Ferrary, wygłaszając im niepokojące przemowy motywacyjne.

– Nastały takie czasy, że musicie komuś płacić. Tłumaczę wam, jak wygląda sytuacja, żeby nie spotkała was jakaś krzywda.

London z czasem upodobnił się do ubogiej wersji maklera z Wall Street, który nagania klientów bankowcom z sektora inwestycji w zamian za procent od zysku. Obaj mężczyźni mieli podobny gust. Kupili identyczne srebrne dwuosobowe mercedesy, a Ferrara przekonał Londona, żeby skusił się na jednego z małych eleganckich piesków, jakiego mafioso nabył w Nowym Jorku za pięć tysięcy dolarów. Ponadto obaj czerpali zyski z lichwy.

* * *

Kiedy Joe Saccardo przyniósł swoim przełożonym wydruk z nazwiskami właścicieli samochodów, zrozumieli, co mają w garści. Zamiast zadowalać się szybkim nalotem na gniazdo hazardu, wezwali posiłki. Utworzono grupę specjalną złożoną ze śledczych z policji stanowej oraz agentów FBI i izby skarbowej. Poszczególne agencje często wchodziły sobie w drogę. Po trzech latach zrywów w końcu zamontowano podsłuchy w kasie w Heller’s Café oraz w dwóch telefonach. Przez dwa ostatnie miesiące 1986 roku śledczy podsłuchiwali rozmowy z pobliskiej przyczepy budowlanej. Kiedy operacja dobiegła końca, nikt nie był pewien, co udało się uzyskać, ale jedno było pewne: Vinny i Mike mają problem. W grudniu oddział policji wkroczył do baru i ustawił wszystkich pod ścianą. Jednak nakryta klientela była niczym w porównaniu z całymi pudłami czeków, które wywieziono do siedziby głównej FBI w Bostonie.

Wkrótce potem London powiedział Jimmy’emu Katzowi, bukmacherowi, którego dzień jeszcze nie nadszedł:

– Będą z tego duże problemy. Nie od razu, ale w końcu tak się stanie.

London wiedział, że zarekwirowane czeki z lat 1980–1986 są warte dwieście milionów dolarów.

Chociaż czeki i nagrania z podsłuchów były lepszym źródłem dowodów, niż policja mogła sobie wymarzyć, w 1987 roku cała sprawa utknęła w FBI. Nikt nie wątpił, że w wielkiej stercie materiałów kryją się haki na wielkiego capo, ale w biurze nie palono się do dalszego dochodzenia. W biurze prokuratora generalnego Jeremiah T. O’Sullivan właśnie zakończył sprawę rodziny Angiulo i był gotów zabrać się do przypadku nieostrożnych żółtodziobów. Kiedy prokuratorzy federalni przesłuchali taśmy, O’Sullivan osobiście wybrał spośród nich członków swojej grupy uderzeniowej. Oto jego ocena sytuacji: zajmiemy się Vinnym, a ktoś inny powinien wziąć na siebie Londona. Możliwe też, że kryje się za tym coś jeszcze.

* * *

Rzeczywiście tak było. Ograniczenie się do Ferrary oznaczało odpuszczenie bukmacherom, którzy stali w kolejce przy okienku Mike’a Londona, a od których „Siwy” Bulger i Stevie Flemmi wymuszali pieniądze. London kiedyś powiedział „Chicowi” Krantzowi, czołowemu bukmacherowi, który od dawna współpracował z Bulgerem, żeby „przerzucił się na włoszczyznę”. „Stevie może wiązać Vinny’emu buty. Vinny będzie dla ciebie pracował... odbiór długów, osobista ochrona. Stevie niczego dla ciebie nie zrobi, a ten facet stanie w twojej obronie”. Podczas innej przemowy Mike’a Londona bukmacher o przezwisku „Beechi” poznał smutne życiowe fakty: zapłać Ferrarze albo „twoje nazwisko dostanie tamta dwójka... Stevie i «Siwy»”. Jednak żaden z federalnych nie sprawiał wrażenia zachwyconego dowodami obciążającymi Bulgera i Flemmiego.

Kiedy O’Sullivan usunął Vinny’ego z taśm, na pudłach z czekami zaczął gromadzić się kurz. Kilku prokuratorów zajrzało do zgromadzonych dowodów i szybko zrezygnowało. Nikt nie chciał zajmować się śliską sprawą z mnóstwem roboty papierkowej tylko po to, żeby skazać właściciela knajpy z Chelsea. Joe Saccardo w końcu zdołał zainteresować tym dochodzeniem młodego, ambitnego prokuratora Michaela Kendalla.

Magazyn z dowodami pękał w szwach, a jakość zgromadzonych materiałów robiła ogromne wrażenie. Kendall wykazał się cierpliwością i przygotował wykres pokazujący, w jaki sposób dwieście milionów dolarów utopione w hazardzie i odsetkach od lichwy zmieniło się w gotówkę. Dwa lata później London został osądzony za pranie brudnych pieniędzy oraz wymuszanie haraczy i skazany na piętnaście lat więzienia.

* * *

„Chico” Krantz był tylko przypisem w akcie oskarżenia Londona, jednak Saccardo zaczął nawoływać o drugą falę zarzutów przeciwko wszystkim bukmacherom z Heller’s Café. Nie wiedział, czego dokładnie miałyby dotyczyć akty oskarżenia, ale zaczął się zastanawiać, czy nie dałoby się wykorzystać czegoś przeciwko Bulgerowi. Jednak Kendall odmówił, tłumacząc się zbytnim obciążeniem pracą.

Potem wydarzyło się coś przyziemnego, ale zarazem magicznego. Kendall przypomniał sobie, że Fred Wyshak prowadził podobną sprawę dotyczącą spieniężania czeków, i porozmawiał z nim o „Chicu” Krantzu. Traf chciał, że właśnie „Chico” stał się obiektem zainteresowania w innym szeroko zakrojonym dochodzeniu przeciwko bukmacherom, które prowadziła jednostka specjalna policji stanowej pod kierownictwem sierżanta Toma Foleya. Policja stanowa zamierzała znaleźć bukmacherów, którzy prowadzili interesy z „Siwym” Bulgerem, a „Chico” stał na czele kolejki, podobnie jak w Heller’s Café.

Niespodziewanie „Chico”, cudowne dziecko świata hazardu, stał się idealnym świadkiem przeciwko „Siwemu” Bulgerowi. Płacił mu haracz od niemal dwudziestu lat. Jako jeden z pierwszych dowiedział się o nowym systemie comiesięcznych opłat, o którym Bulger opowiedział mu w 1979 roku. Bulger groził mu śmiercią, kiedy „Chico” zwlekał ze spłaceniem długu innemu bukmacherowi. Przekazywał „Siwemu” pieniądze od początku istnienia jego imperium, a miesięczna opłata wzrosła w tym okresie z siedmiuset pięćdziesięciu dolarów do trzech tysięcy.

Upadek „Chica” rozpoczął się mniej więcej w tym samym czasie, co oskarżenie Mike’a Londona, czyli w 1990 roku. Policja stanowa namierzyła sieć bukmacherów powiązanych z mafią. „Gruby” Vinny Roberto i jego bracia obsługiwali trzydziestu pięciu hazardzistów, którzy przekazywali im do pół miliona dolarów tygodniowo. Jednak największym sukcesem dochodzenia było odkrycie, że szefem Roberta jest Krantz, który nawet ustalał braciom godziny pracy. Co zaś najlepsze, tajni funkcjonariusze policji stanowej pojechali za Robertem do podmiejskiego domu „Chica”, gdzie Roberto zostawił jakiś pakunek. Dzięki nakazowi przeszukania dostali się do domu. W środku znaleźli kluczyki do bankowych skrzynek depozytowych, w których znajdowały się dwa miliony dolarów w gotówce.

Kiedy w 1991 roku aresztowano Krantza pod zarzutem hazardu i zamknięto w koszarach policji stanowej na przedmieściach Bostonu, „Chico” skontaktował się z sierżantem Foleyem.

– Jak to się stało, że tym razem policja weszła do mojego domu? – spytał.

Foley tylko wzruszył ramionami.

– Dokąd to wszystko zmierza?

Foley ponownie nie odpowiedział.

Mniej więcej tydzień później, kiedy Krantz wyszedł za kaucją, Foley spotkał się z nim w swoim domu na Florydzie, gdzie przez dwa dni rozmawiali o bukmacherach i gangu Bulgera. Krantz nie zdradził zbyt wiele i tylko ogólnie wypowiadał się o Flemmim, George’u Kaufmanie i Joem Yerardim. Jednak zgodził się zostać tajnym informatorem.

Mając niepewnego Krantza w odwodzie, prokuratorzy i policja stanowa zaczęli podążać śladami, które znajdowały się na taśmach z Heller’s Café oraz w materiałach z powiązanej sprawy z hrabstwa Middlesex, która rozpoczęła się od „Grubego” Vinny’ego Roberta. Wyshak wkrótce skupił się na czterech operacjach spieniężania czeków, które wykryto w Bostonie i okolicach, wliczając przypadki z Heller’s Café. Śledczy uporządkowali pudła z czekami, podobnie jak uczynił to Kendall podczas dochodzenia przeciwko Londonowi, oddzielając czeki opiewające na sumę wyższą niż dziesięć tysięcy dolarów, podlegające obowiązkowi zgłoszenia do izby skarbowej.

Presja wywierana na Krantza wzrosła. W 1992 roku policja stanowa wycofała oskarżenia o hazard i przekazała dowody prokuraturze generalnej. We wrześniu Foley poinformował Krantza, że on i jego żona, która spieniężała czeki dla „Chica”, gdy był chory, zostaną oskarżeni o pranie brudnych pieniędzy. Foley nawet pokazał im szkice aktów oskarżenia. „Chico” ciężko westchnął i poprosił o czas do namysłu.

Następnego dnia wynajął nowego adwokata i wreszcie dał sobie spokój z grami. Z tajnego informatora awansował na członka programu ochrony świadków. Uzupełnił luki we wcześniejszych zeznaniach i w końcu zaczął opowiadać o „Siwym” Bulgerze i jego jednostronnej lojalności.

W listopadzie „Chico” i siedmiu innych bukmacherów z Heller’s Café zostało oskarżonych o pranie brudnych pieniędzy w potężnym procederze spieniężania czeków. W 1993 roku, mniej więcej w tym samym czasie, gdy został skazany London, „Chico” Krantz, objęty ścisłą ochroną, stanął przed obliczem kolejnego sądu federalnego i przyznał się do winy. Oficjalnie zrzekł się swoich dwóch milionów w gotówce, chociaż tak naprawdę zgodnie z umową władze miały mu oddać połowę tych pieniędzy w zamian za współpracę. Przyznał się do spieniężenia czeków na łączną sumę dwóch milionów dolarów, głównie w Heller’s Café. Znalazł się także na szczycie listy świadków w dochodzeniu prowadzonym przeciwko Bulgerowi i Flemmiemu.

Jimmy Katz, który także brał udział w procederze prania brudnych pieniędzy za pośrednictwem Heller’s Café, utknął w ruchomych piaskach pomiędzy Fredem Wyshakiem a Steviem Flemmim. Tuż przed rozpoczęciem procesu Katza Flemmi spotkał się z nim w knajpie z hamburgerami w śródmieściu Bostonu. Flemmi opowiedział przypowieść o Eddiem Lewisie, bukmacherze z obozu „Chica”. Lewis odmówił zeznań przed wielką ławą przysięgłych w zamian za nietykalność i trafił do więzienia na osiemnaście miesięcy za niezastosowanie się do nakazu sądu. Stevie przeszedł do sedna: gdyby Katz wykazał się taką samą lojalnością jak Eddie, mógłby liczyć na szczególne względy w więzieniu. To by mu się opłaciło.

Rozstali się, a Katz wkrótce stanął przed sądem. Przegrał i został skazany na cztery lata. Kiedy jego żona i córka płakały obok niego w sali rozpraw, Katz stwierdził, że zasady nie pozwalają mu zawrzeć układu z Wyshakiem.

– Nie zrobię tego. Władze zmieniają wszystkich w kapusiów. Niedługo będzie tutaj jak w Rosji. Co chwilę ktoś do mnie dzwoni i pyta: „Chcesz dołączyć do «Chica»?”.

Katz trafił do więzienia w Pensylwanii. Kiedy już się tam zadomowił i znalazł kilku przyjaciół, niespodziewanie przeniesiono go do spartańskiego aresztu w Massachusetts. Stanął przed wielką ławą przysięgłych, żeby zeznawać w sprawie haraczy. Odmowa oznaczała kolejne osiemnaście miesięcy w więzieniu.

Po roku odsiadki Katz uległ i postanowił, że jednak chce „dołączyć do «Chica»” w programie ochrony świadków. Został kolejnym kluczowym świadkiem w dochodzeniu przeciwko Bulgerowi i Flemmiemu.

* * *

Joe Yerardi był kolejnym przystankiem na drodze ku Winter Hill. Skazanie Joeya Y oznaczało strzał bliżej środka tarczy. Krantz i Katz zapłacili za spokój, ale Yerardi był bandziorem, który pracował dla Bulgera i Flemmiego, w ich imieniu umieszczał na ulicy ponad milion dolarów i odbierał ich długi. Yerardi kontrolował kilku bukmacherów, ale głównie zajmował się lichwą. Miał na koncie znacznie więcej przestępstw niż inni klienci Heller’s Café. Sąd stanowy kilkakrotnie skazywał go za napaści oraz przestępstwa związane z bronią palną.

Praca Yerardiego polegała na nadzorowaniu lichwiarskich pożyczek w imieniu groźnego Johnny’ego Martorana. Oficjalne powiązania z Flemmim i Martoranem uczyniły z niego główny cel dla Wyshaka kompletującego listę świadków. Yerardi zdawał sobie z tego sprawę, podobnie jak Stevie i „Siwy”.

W połowie 1993 roku policja miała Krantza w garści i Katza pod ścianą; zakończenie sprawy wisiało w powietrzu. Wielka ława przysięgłych odnosiła sukcesy i zapowiadały się kolejne akty oskarżenia. „Siwy” zwrócił się do Steviego: pora na wakacje. Stevie wyjechał do Kanady, tak samo jak dwadzieścia lat wcześniej. Bulger wybrał się na niespieszną przejażdżkę po Ameryce w towarzystwie Teresy Stanley.

Yerardi również uciekł. Skierował się na Florydę, a w kieszeni miał dwa i pół tysiąca dolarów, które przesłał mu Martorano. Jednak popełnił błąd i skorzystał z tego samego fałszywego nazwiska, którego używał w Massachusetts. Pół roku później policja stanowa z Massachusetts znalazła go w Deerfield Beach, gdzie mieszkał jako Louis Ferragamo. Nieudolny, ale fatalistycznie nastawiony Yerardi spytał funkcjonariuszy:

– Dlaczego to tak długo trwało?

Joey Y stał się Gordonem Liddym[5] Heller’s Café. Pomimo pozostawania w areszcie domowym dalej odbierał raty pożyczek i nigdy nie narzekał, że Stany Zjednoczone upodabniają się do Rosji. Mógłby sypnąć Flemmiego, z którym prowadził rozległe interesy. Stevie nawet rozmawiał z Yerardim na podsłuchiwanej linii. Jednak Yerardi pozostał lojalny i dostał jedenastoletni wyrok jako zapłatę za odmowę współpracy z Wyshakiem. Policja musiała się zadowolić „Chikiem”, Katzem i innymi, którzy stawali w kolejce do kasy w Heller’s Café.

* * *

Bukmacherzy stali się piętą achillesową gangu Bulgera. Przez nich „Siwy” i Stevie pozostawali na celowniku, a perspektywa stanięcia przed sądem, która kiedyś wydawała się absurdalna, teraz okazała się bardzo realna. Poza tym FBI koniecznie chciało wkroczyć do akcji, chociażby po to, aby uniknąć upokorzenia, jakie mogłoby ich spotkać, gdyby stali na uboczu i pozwolili, aby policja stanowa przegrała batalię ze słynnymi bostońskimi gangsterami. Federalni zobaczyli, że pociąg odjeżdża ze stacji, i wskoczyli do ostatniego wagonu.

W połowie 1994 roku, gdy London i Yerardi siedzieli już w więzieniu, a wszystkie taśmy z Heller’s Café zostały odszyfrowane, prokuratorzy zaczęli kompletować materiały do sprawy opartej na historycznych dowodach z Prince Street 98, włoskich delikatesów Vanessa oraz mafijnego zaprzysiężenia z 1989 roku. W tym celu FBI musiało wyznaczyć kogoś do pomocy przy uporządkowaniu dokumentów. Ta rola przypadła Edwardowi Quinnowi, bohaterowi ze sprawy Angiula, a obecnie kierownikowi Wydziału ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej.

Chociaż inni śledczy darzyli Quinna szacunkiem, trwały wewnętrzne przepychanki, które nie ustawały nawet wówczas, gdy media donosiły – czasem z inspiracji FBI – o obiecujących postępach w polowaniu na Bulgera. Anonimowe źródła przekazywały: „Zbliżają się do Bulgera, ale jeszcze go nie dopadli”. Można to było odczytać jako ostrzeżenie dla Bulgera, aby nie wracał. Tymczasem John Connolly informował Bulgera i Flemmiego o pracach wielkiej ławy przysięgłych. Rozmawiali zwłaszcza o dochodzeniu w sprawie Yerardiego, które skręciło w kierunku gangu Bulgera.

* * *

Chociaż bukmacherzy byli główną siłą napędową rozwijającego się dochodzenia, prokuratorom wreszcie udało się przerwać zmowę milczenia panującą w Bostonie Południowym. Oprócz zeznania Timothy’ego Connolly’ego otrzymali niespodziewany prezent w postaci współpracy ze strony niezłomnego Paula Moore’a, utalentowanego boksera i znanego ulicznego wojownika, który nosił przydomek „Łasica” ze względu na szybkie ręce i nogi. Moore dowodził jedną z sieci dystrybucji kokainy i był naprawdę twardym gościem, który przyznał się do winy podczas narkotykowego procesu w 1990 roku. Nikogo nie wydał i został skazany na dziewięć lat pobytu w więzieniu federalnym w Pensylwanii. Podtrzymywały go na duchu profity płynące z udziału w zmowie milczenia – dobry prawnik, wsparcie dla rodziny, zabezpieczenie domu. Jednak po kilku latach odsiadki miał wrażenie, że jego prośby o apelację odbijają się jak od ściany. Poza tym jego żona nie otrzymywała wsparcia, jakiego potrzebowała, a dom został przejęty przez bank.

W 1995 roku Moore przeżył oświecenie, jakie często zstępuje na ludzi, którzy siedzą w więzieniu, podczas gdy odpowiedniejsi kandydaci do odsiadki spacerują po ulicach. Więźniowie zaczynali szeptać, że „Siwy” jest kapusiem. Paul zadał sobie retoryczne pytanie, na które liczyli prokuratorzy: czy ja jestem frajerem? Proces przyspieszył, kiedy Moore’a postawiono przed wielką ławą przysięgłych i zagrożono mu dodatkowymi osiemnastoma miesiącami w więzieniu, jeśli nie odpowie na pytania dotyczące Bulgera. Zerwanie z „Siwym” kapusiem było proste, ale zasada milczenia obowiązująca w dzielnicy to co innego. Jednak Moore miał dosyć. Poprosił tylko o jedno: ulokujcie mnie niedaleko wody, żebym czuł się jak w Bostonie Południowym, nawet jeśli będę mieszkał w skromnym domku, a wybrzeże będzie krótkie. Dołączył do programu ochrony świadków jako kandydat do zeznawania przeciwko Bulgerowi.

* * *

Zdeterminowani prokuratorzy parli naprzód, a ich strategia się nie zmieniała, mimo przetasowań na liście świadków. Katz i pół tuzina bukmacherów zastąpili Krantza, gdyż zdiagnozowano u niego białaczkę, która ostatecznie go zabiła. Paul Moore i sprzedawca kredytów Timothy Connolly zastąpili niezłomnego Yerardiego na stanowisku świadków tkwiących w brzuchu bestii.

Jednak sercem sprawy pozostały pospolite wymuszenia, jakich Bulger i Flemmi dokonywali na bezbronnych bukmacherach z Heller’s Café. Chociaż bukmacherzy mieli do czynienia głównie z przedstawicielem Bulgera George’em Kaufmanem, większość przynajmniej raz osobiście doświadczyła szklanego spojrzenia „Siwego” oraz nieprzyjaznego uśmiechu Steviego Flemmiego. Inne przestępstwa, które wzmacniały akt oskarżenia przeciwko tej dwójce, popełniono jeszcze w latach siedemdziesiątych, kiedy Bulger zaczynał pracę przy zakładach sportowych dla gangu z Winter Hill. Wymuszanie haraczy przez Flemmiego powiązano z mafijnymi zabójstwami z lat sześćdziesiątych.

Frank Salemme był kolejnym mafiosem, który wpadł w tarapaty. Mimo że spędził wiele lat na ulicy, nie zdawał sobie sprawy, jak niebezpieczny jest jego kolega z dzieciństwa, Stevie Flemmi. Nie miał pojęcia, że spędził piętnaście lat w więzieniu za próbę zabójstwa, ponieważ Stevie doniósł agentom FBI z Bostonu, gdzie mogą go znaleźć.

Kiedy w 1988 roku zwolniono go z więzienia, Salemme wkrótce zaczął przyjmować łatwe pieniądze od samodzielnych bukmacherów wyzwolonych z sieci Ferrary, których naganiał mu Stevie. Z tego powodu Salemme był równie podatny na zarzuty wymuszenia, jak gang Bulgera. Jednak Salemme wpadł w jeszcze jedne sidła: mniej więcej rok po wyjściu z więzienia zaangażował się w nierozsądny interes, który zaproponował mu jego syn. Podobno próbował wymusić pieniądze od pewnej wytwórni filmowej z Hollywood, która usiłowała uniknąć płacenia robotnikom ze związków po nakręceniu zdjęć w Bostonie i Providence w Rhode Island. Za odpowiednią opłatą Salemme pozwolił, żeby przyłączyli się do niego członkowie związku zawodowego Teamsters. Był jeden haczyk: szef wytwórni filmowej był tajnym agentem FBI. „Cadillac” Frank wpadł w pajęczą sieć.

* * *

W połowie 1994 roku prokuratorom udało się ułożyć solidną, kunsztowną mozaikę dowodów wspierających zarzuty o wymuszanie haraczy. Plan przewidywał niemal jednoczesne aresztowanie Bulgera, Flemmiego i Salemme, żeby żaden z nich nie zdołał uciec. Jednak chociaż w połowie grudnia Salemme wciąż pojawiał się w swoich ulubionych miejscach, Steviego i „Siwego” od kilku tygodni nie było w mieście. FBI nalegało, żeby Salemme, jako aktualny członek mafii, został zatrzymany jako pierwszy. Jednak najwyżsi rangą urzędnicy w prokuraturze generalnej sprzeciwili się temu, dochodząc do wniosku, że sprawa dotyczy Bulgera i Flemmiego. Rzeczywiście większość dowodów obciążała Flemmiego, który był pośrednikiem i stał na rozdrożu pomiędzy Bulgerem a La Cosa Nostra. Nic dziwnego, że nakaz aresztowania Flemmiego dotyczył zarzutu wymuszenia pieniędzy od „Chica” Krantza.

W 1995 roku władze dowiedziały się, że Flemmiego widziano w Quincy Market, turystycznym centrum handlowym w śródmieściu Bostonu, gdzie dwaj przybrani synowie Steviego remontowali restaurację. Lokal był pod stałą obserwacją policjantów stanowych Thomasa Duffy’ego i Johna Tutungiana oraz agenta DEA Daniela Doherty’ego, którzy wchodzili w skład doraźnego zespołu utworzonego w biurze Freda Wyshaka. Otrzymali rozkaz aresztowania Flemmiego, gdy tylko wsiądzie do samochodu.

Grupa agentów ruszyła do akcji pod osłoną zimowego mroku, kiedy o dziewiętnastej Flemmi w towarzystwie młodej Azjatki opuścił restaurację Schooner i wsiadł do białej hondy. Zablokowali go dwoma samochodami i z wyciągniętą bronią podbiegli do hondy. Flemmi instynktownie usiłował się schować za tablicą rozdzielczą, ale po chwili spokojnie wysiadł z auta i poprosił o zgodę na telefon do adwokata. Śledczy skonfiskowali mu nóż i gaz łzawiący i bezskutecznie usiłowali przekonać kobietę, żeby towarzyszyła im w drodze do siedziby FBI, chociażby po to, żeby nie zdołała ostrzec pozostałych. Jednak ona znała zasady i odmówiła pójścia z nimi bez nakazu.

* * *

Chociaż FBI wykorzystywało do obserwacji Salemme elitarną jednostkę specjalną wyposażoną w śmigłowiec, tamtego wieczoru Frank zdołał uciec. „Cadillac” Frank czmychnął do West Palm Beach na Florydzie, ulubionego azylu zbiegłych mafiosów. Osiem miesięcy później został aresztowany, ale jego łatwa ucieczka roznieciła z trudem tłumiony gniew śledczych pracujących nad tą samą sprawą. Jeden z nich określił jednostkę specjalną podstarzałą bandą.

– Są do dupy – stwierdził z goryczą. – To wszystko gra pozorów. Oni już się zastanawiają, gdzie spędzą emeryturę. Poza tym pracują od dziewiątej do siedemnastej. Kiedy kończy się ich zmiana, wracają do domów. Dochodzenie wcale ich nie obchodzi.

Stevie Flemmi nie tracił pewności siebie w siedzibie FBI, a ten spokój wynikał z przekonania, że ocali go trzydzieści lat współpracy z biurem. Spodziewał się, że szybko wyjdzie za kaucją i jeszcze tej samej nocy poleci do Montrealu. Jednak czas mijał, a nikt nie przychodził mu z pomocą, aż w końcu Flemmi zrozumiał, że w tych trudnych chwilach został zupełnie sam. Oczekiwał, że John Connolly lub Paul Rico wyciągną do niego pomocną dłoń, tak jak w przeszłości. Był jak hollywoodzka gwiazda aresztowana za jazdę po pijanemu. Zapewnianie o swojej niewinności mogło mu najwyżej zaszkodzić. Nikt nie mógł go uratować – był własnością funkcjonariusza Toma Duffy’ego.

Flemmi spodziewał się czegoś więcej, ponieważ Connolly w ciągu roku informował go na bieżąco o poczynaniach wielkiej ławy przysięgłych, czasami wykorzystując w tym celu swoje kontakty w jednostce specjalnej FBI. Jednak zarówno Connolly, jak i Morris, który pracował w Los Angeles i również myślał o emeryturze, oddalili się, zabierając ze sobą systemy wczesnego ostrzegania.

W prokuraturze generalnej oraz FBI doszło do szeroko zakrojonej zmiany warty, przez co Bulger stał się bezbronny, ale bynajmniej nie opuszczony.

„Siwy” był wstydliwą tajemnicą, a współpraca z nim przekształciła się w milczący proceder: nowi ludzie nie do końca go rozumieli, ale trwali przy tym układzie z poczucia instytucyjnej lojalności. Wszelkie próby zmian w systemie postrzegali jako wyzwanie ze strony młodych karierowiczów kalających własne gniazdo. Związki z Bulgerem podtrzymywano ze strachu, że stał się on bombą zegarową, ściągając na siebie zbyt dużo uwagi, zwłaszcza po artykule w „Boston Globe” w 1988 roku. Żarliwą przyjaźń Johna Connolly’ego zastąpił odruchowy protekcjonizm kolejnych specjalnych agentów. W biurze obowiązywała zasada: Bulger to śmierdziel, ale nasz śmierdziel.

Jednak aresztowanie Flemmiego przez policję stanową przekonało FBI, że zabawa się skończyła. Zdając sobie sprawę z tego, co się wydarzyło, biuro jak najszybciej się wycofało. Jedyny kontakt z dawnymi sojusznikami, na jaki mógł liczyć Flemmi po swoim zatrzymaniu, to przypadkowe spotkanie z agentem Edwardem Quinnem podczas rozprawy mającej na celu wyznaczenie kaucji. Ta niezręczna sytuacja uświadomiła Flemmiemu, że już nie jest cenionym informatorem, lecz kolejnym niezadowolonym mafiosem na sali sądowej.

– Co się tutaj dzieje? – spytał Flemmi zaskoczonego Quinna, kiedy się mijali. – Może puścicie mnie za kaucją? – W ten sposób chciał powiedzieć: „Wydostańcie mnie stąd”.

Jednak Quinn mógł najwyżej przynieść mu colę.

Nawet gdy Quinn się odsunął, a jego miejsce zajął adwokat z urzędu, Flemmi wierzył, że jakiś cud go uratuje. Wracał myślą do wielu lat interwencji ze strony FBI i do wycofania przez sąd stanowy zarzutu usiłowania zabójstwa w sprawie Paula Rica. Flemmi pamiętał, jak dostał cynk o policyjnych podsłuchach w warsztacie przy Lancaster Street, oraz o tym, jak on i „Siwy” zostali pominięci podczas dochodzenia w sprawie ustawiania wyników wyścigów. A także o tym, jak FBI pomogła zatuszować morderstwa, które gang z Winter Hill popełnił w Bostonie, Tulsie i Miami. Jego przyjaciele Jim Bulger i John Connolly z pewnością „wszystko załatwią”.

Jednak okazało się, że Flemmi może liczyć najwyżej na odwiedziny w więzieniu. Wpadał do niego znajomy Bulgera z Bostonu Południowego, Kevin Weeks, który przekazywał mu wyrazy współczucia od Johna Connolly’ego. Agent zapewniał Steviego, iż czuje się fatalnie z tym, że FBI zawiodła ich obu.

Bulger już nigdy nie odezwał się do Flemmiego.

* * *

Bulger szybko się przystosował do życia zbiega. Szalony nastolatek, który chciał zwrócić na siebie uwagę, spacerując po osiedlu Old Harbor z oswojonym ocelotem, nabrał dyscypliny komandosa ukrywającego się w dżungli. Kiedy na horyzoncie pojawiły się akty oskarżenia, zerwał wszystkie kontakty z Bostonem Południowym, nie licząc okazjonalnych połączeń telefonicznych z wcześniej ustalonych automatów.

Chociaż Bulger nigdy nie słynął z sentymentalizmu, Flemmi był zaskoczony, że jego partner się do niego nie odzywał i tak po prostu przeprowadził się do innego środkowoamerykańskiego miasteczka. Jednak Bulger zrobił dla Flemmiego więcej niż dla większości innych ludzi. Ostrzegł go, żeby trzymał się z daleka od Bostonu, co Flemmi głupio zignorował. To był idiotyczny błąd, a „Siwy” takich nie popełniał.

Niemniej Bulger też prawie zaliczył wpadkę. W styczniu, wkrótce po tym, jak Tom Duffy z policji stanowej przyłożył pistolet do skroni Flemmiego, Bulger również jechał w stronę Bostonu. Teresa Stanley miała dosyć ich przedłużonych „wakacji”. Od jesieni 1994 roku, podczas gdy „Siwy” czekał, co się wydarzy w Bostonie, odwiedzili Dublin, Londyn i Wenecję oraz zjeździli południowo-zachodnie Stany Zjednoczone. Stanley znudziło się zwiedzanie i miała dosyć wyniosłego Bulgera i jego długich okresów milczenia. W ciągu ostatnich dwóch tygodni nie pytała nawet o najbardziej podstawowe sprawy, jak „dokąd teraz jedziemy?”, gdyż groziło to kłótnią.

Dlatego w styczniu 1995 roku w grobowej ciszy kierowali się ku obrzeżom Bostonu, jadąc drogą numer 95 przez Connecticut, gdy nagle Stanley usłyszała w radiu informację o aresztowaniu Flemmiego. Bulger na najbliższym zjeździe zawrócił do Nowego Jorku, gdzie zamieszkali w hotelu na Manhattanie. Bulger skorzystał z hotelowych automatów telefonicznych, żeby zdobyć jak najwięcej informacji. Teresa nawet go nie pytała, co się dzieje.

Następnego dnia pojechali na parking na południe od Bostonu, gdzie Stanley wysiadła, żeby zaczekać na swoją córkę. Bulger obiecał, że do niej zadzwoni, po czym odjechał na zawsze. Już nigdy się do niej nie odezwał.

Jednak nie wyjechał samotnie. Zabrał swoją drugą dziewczynę, Catherine Greig, a następnie ukrył się na wsi jako przeciętny łysiejący emeryt z młodszą żoną.

Podróżując z inną kobietą, Bulger przez jakiś czas pomieszkiwał na bagnach Luizjany i podobno widywano go na Środkowym Zachodzie, Florydzie, a nawet w Meksyku, Kanadzie i Irlandii. Śledczy namierzyli połączenia telefoniczne, które wykonywał z hotelu w Nowym Orleanie oraz restauracji w Mobile w Alabamie. Bulger utrzymywał kontakt z Kevinem Weeksem i niektórymi członkami rodziny, a nawet dwukrotnie pojawił się w okolicach Bostonu, żeby osobiście spotkać się z Weeksem. Podczas tych spotkań, pod koniec 1995 roku i w 1996 roku, Weeks przekazał Bulgerowi fałszywe dokumenty oraz nowe informacje dotyczące trwającego dochodzenia. Kevin O’Neil również dołożył swoją cegiełkę, przekazując na konto bankowe Bulgera prawie dziewięćdziesiąt tysięcy dolarów wkrótce po tym, jak „Siwy” został zmuszony do ucieczki. Nikt spoza tego wąskiego kręgu nie kontaktował się z Bulgerem od czasu jego rozstania z Teresą Stanley.

* * *

Oprócz Johna Morrisa.

Ostatnim przystankiem w karierze Morrisa przed odejściem na emeryturę było stanowisko dyrektora akademii FBI w Wirginii. Pewnego październikowego popołudnia sekretarka poinformowała Johna, że uporczywie próbuje się do niego dodzwonić jakiś „pan White”. Po dziesięciu miesiącach życia jako zbieg bezczelny Bulger dzwonił z automatu przy drodze.

Miał dla „Vina” krótki komunikat: jeśli ja pójdę do więzienia, to ty też tam trafisz.

– Zabiorę cię ze sobą, ty skurwielu – oznajmił Bulger.

– Rozumiem – odparł Morris.

Tamtego wieczoru John Morris doznał rozległego zawału serca. Bulger niemal go zabił jednym telefonem.

ROZDZIAŁ 19

SKORO POWIEDZIAŁO SIĘ A...

Ich cele sąsiadowały ze sobą na półpiętrze bloku H-3 w zakładzie karnym hrabstwa Plymouth. Pod numerem 419 karę odbywał „Cadillac” Frank Salemme, a pod 420 żołnierz mafii Bobby DeLuca. Cele o rozmiarach dwa na trzy metry miały szare betonowe posadzki i ściany pomalowane na brudnobiały kolor. Był koniec lata 1996 roku, a dochodzenie w sprawie wymuszania haraczy przez mafię, Bulgera oraz Flemmiego, co prawda pod nieobecność Bulgera, toczyło się w niespiesznym tempie. Federalna sprawa była na poprzedzającym rozprawę – typowym dla spraw kryminalnych – etapie ujawnienia, podczas którego władze przekazują obronie istotne dowody oraz potencjalnie uniewinniające materiały dotyczące oskarżonego. Obrona następnie bada otrzymaną dokumentację, głównie w celu przygotowania się do rozprawy, ale najpierw po to, żeby sprawdzić, czy są szanse na oddalenie aktu oskarżenia poprzez wykazanie, że dowody zostały zdobyte w niewłaściwy sposób. Jeżeli obrońcy zdołają przekonać sędziego, że wszystkie bądź niektóre dowody uzyskano niezgodnie z procedurami, sędzia może je odrzucić. W zależności od tego, jak duża część dowodów zostanie odrzucona, akt oskarżenia może ulec skróceniu albo nawet zostaje oddalony.

Frank Salemme (po lewej) oraz Robert DeLuca (pierwszy z prawej) podczas spotkania na Day Boulevard w Bostonie Południowym, około 1990 roku

Salemme i DeLuca pochylili się nad magnetofonem marki Sony. Ich bostoński adwokat, Anthony M. Cardinale, zadał im pracę domową. Przesłuchajcie taśmy – polecił – zróbcie to uważnie. Prawnik przyniósł do więzienia kilka garści malutkich kaset, na których znajdowały się kopie nagrań FBI pochodzących z elektronicznych podsłuchów: z Prince Street 98, delikatesów Vanessa, Heller’s Café, spotkania dwóch mafiosów w hotelu Hilton na lotnisku w Bostonie, ceremonii zaprzysiężenia nowych członków mafii w 1989 roku oraz innych.

Tony Cardinale sam przesłuchał taśmy, ale chciał, żeby to samo zrobili Salemme i DeLuca. Obaj mieli słuch bardziej wyczulony na mafijną gadkę, a głosy należały do ich ludzi. Wspólnie szukali sposobu na zakwestionowanie dopuszczalności nagrań, tak aby nie dało się z nich skorzystać w sądzie. Posłuchajcie – polecił im Cardinale – a może wychwycicie jakieś nieprawidłowości.

Prawnika szczególnie interesowały taśmy, które nagrano za pomocą „zdalnego podsłuchu”. W odróżnieniu od innych tego typu urządzeń, które montuje się na suficie, ścianie czy pod lampą, ten potężny i przenośny podsłuch ma postać mieszczącego się w dłoni mikrofonu zainstalowanego wewnątrz talerza, który agenci kierują w stronę ludzi, żeby podsłuchać ich rozmowę, nawet jeśli ci znajdują się w samochodzie albo w domu. FBI używała zdalnego podsłuchu, gdy agenci nie znali wcześniej miejsca, w którym miało się odbyć spotkanie, albo nie mieli czasu zainstalować pluskwy lub podsłuchu w telefonie. Dzięki mobilności zdalny podsłuch był niezwykle skutecznym urządzeniem wywiadowczym, którego obawiali się zarówno stróże prawa do prywatności, jak i adwokaci. Cardinale zdecydowanie nie był jego miłośnikiem.

– Zdalny podsłuch to zapewne najgroźniejsze narzędzie rządowego wścibstwa – stwierdził. – W pewnym sensie wyrzucili do kosza czwartą poprawkę do konstytucji. Jeśli jesteś celem, władze mogą pójść za tobą wszędzie. Do twojego domu. Do domu twojej matki. Do kościoła. Wszędzie, gdzie tylko się znajdziesz, władze dysponują prawdopodobieństwem winy, przenośnym nakazem przeszukania. To ogromne rozszerzenie skali elektronicznej inwigilacji i paskudne narzędzie, którego nie należy nadużywać.

Cardinale miał pewne przeczucie co do stosowania zdalnych podsłuchów przez FBI – a właściwie twierdził, że biuro ich nadużywa. Był pewien, że agenci, wbrew temu, co zeznawali pod przysięgą, wiedzieli z wyprzedzeniem, gdzie odbędą się poszczególne spotkania. A wiedzieli o tym, ponieważ w każdym spotkaniu uczestniczył co najmniej jeden tajny informator. Jeżeli to prawda – czyli sędziowie federalni zostali wprowadzeni w błąd – to obrona mogła doprowadzić do niedopuszczenia części albo nawet wszystkich taśm.

Salemme i DeLuca potraktowali swoje zadanie poważnie. Za twardymi zielonymi drzwiami swoich cel siadywali na cienkich materacach, którymi przykrywano metalowe prycze, albo na malutkich metalowych ławkach przymocowanych do ścian – i słuchali taśm. Kaset były setki, a więźniowie czuli się otępiali od ich ciągłego odtwarzania i wytężania słuchu.

Zwłaszcza Bobby DeLuca sumiennie przykładał się do otrzymanego zadania, aż pewnego dnia, gdy słuchał taśmy z hotelu Hilton, wychwycił coś w tle. Przerwał i cofnął kasetę, a im bardziej się wsłuchiwał, tym bardziej był pewien, że poza rozmową dwóch nagrywanych mafiosów słyszy inne głosy. DeLuca poprosił swojego kompana, żeby również wysłuchał taśmy, a Salemme także usłyszał dodatkowe głosy. A więc DeLuca nie oszalał. W tle szeptały dwie osoby. To musieli być agenci nadzorujący nagranie. Z jakiegoś powodu zdalny podsłuch, którego używali w sąsiednim pokoju, wychwycił ich głosy. Jeden agent szeptał do drugiego, że powinni poprosić „Świętego”, żeby dał jednemu z mafiosów „listę pytań”.

Eureka.

DeLuca i Salemme zatrzymali taśmę i czym prędzej zadzwonili do Cardinalego w Bostonie.

* * *

Mafia od lat korzystała z usług Tony’ego Cardinalego, który w wieku czterdziestu pięciu lat był wystarczająco wytrawnym, ambitnym i wytrzymałym prawnikiem, żeby śmiało stawiać czoło władzom. Kiedy w 1995 roku wpłynął akt oskarżenia w sprawie Salemme, Bulgera, Flemmiego i innych, Tony był czołowym adwokatem mafii w Bostonie. Lubił jedwabne krawaty od Hermesa, dobre cygara i szkocką oraz sądowe batalie. Jako prawnik najlepiej czuł się na nogach, i od kiedy pamiętał, nie potrafił usiedzieć za biurkiem. Wychował się w nowojorskiej Hell’s Kitchen, a jego ojciec był bokserem i restauratorem. Razem z czterema wujkami Tony’ego prowadził restaurację Delsomma przy Czterdziestej Siódmej Ulicy, pomiędzy Ósmą Aleją a Broadwayem, gdzie lubiła przychodzić teatralna publiczność, widzowie z Madison Square Garden oraz mafiosi z West Side. Ojciec ponadto trenował bokserów, a Tony Cardinale dorastał pod jego bacznym okiem i ćwiczył – unik, zwód, cios, cios, prawy prosty, bam! lewy hak, bam! Temat boksu zdominował rozmowy w restauracji i w domu – mieszkaniu z pokojami przechodnimi na drugim piętrze kamienicy czynszowej przy Czterdziestej Szóstej, tuż obok targu rybnego. Naprzeciwko mieszkali dwaj wujkowie z rodzinami, a za rogiem babcia i kolejny wujek. Tony Cardinale spędzał czas z Chłopakami z Czterdziestej Szóstej – pełną charakteru, prawdziwą wersją wyidealizowanych gangów z musicalu West Side Story. Jako nastolatek nosił typowe dla późnych lat pięćdziesiątych niebieskie dżinsy, biały T-shirt, tenisówki i gruby wojskowy pas z dużą klamrą, który mógł także służyć jako broń.

Młody Tony Cardinale dorastając, obserwował ludzi przekraczających próg jego rodzinnej restauracji – bokserów, gangsterów, hazardzistów, biznesmenów – i właśnie tam po raz pierwszy przyszło mu do głowy, że kiedyś może zostać prawnikiem.

– Kiedy tata spotykał prawnika albo lekarza, zawsze był pod dużym wrażeniem – wspominał Cardinale. – Wydawał się zatroskany i pełen szacunku. Kiedy na to patrzyłem, poczułem coś wyjątkowego. Widząc, jak ojciec traktuje prawników, powiedziałem: „Wiesz, tato, chcę zostać kimś takim”, a on odpowiedział: „Mój Boże, jeśli ci się uda, będzie świetnie, wręcz cudownie”.

Cardinale trafił do Wilkes College w Pensylwanii dzięki futbolowemu stypendium. Chciał pójść do szkoły prawniczej w Nowym Jorku, ale Uniwersytet Nowojorski, Columbia i Fordham go nie przyjęły, więc zaraz po ślubie pojechał do Bostonu i wstąpił do jedynej szkoły, która go zechciała, czyli do Suffolk Law School. Nigdy nie wyjechał z miasta. Pracował niestrudzenie i redagował uczelnianą gazetkę. Na drugim roku razem ze swoim kolegą Kennethem J. Fishmanem zaczął pracować dla słynnego adwokata F. Lee Baileya. Cardinale i Fishman zostali przyjaciółmi na całe życie. Bailey nazywał ich „bliźniakami”, ponieważ jednocześnie pojawili się w jego kancelarii i razem studiowali. Mentor uważał Fishmana za „faceta od prawa” ze względu na jego obeznanie w sztuce prawnej analizy, a Cardinalego za „faceta od faktów” ze względu na jego umiejętność prowadzenia dochodzenia i tropienia nieścisłości w rozumowaniu przeciwnika.

– Był bardzo pewny siebie i miał jaja – wspominał Cardinalego Bailey.

Cardinale pracował u Baileya przez pięć lat, aż do początku lat osiemdziesiątych, gdy zaczął samodzielnie budować swoją renomę i gromadzić doświadczenie w sądzie, korzystając z dobrego początku, jaki zapewniła mu praca w kancelarii. Pod koniec 1983 roku podjął się obrony pierwszego klienta wywodzącego się z mafii – samego Gennara Angiula. Pierwszy obrońca mafiosa, który starał się o urząd sędziego, wycofał się ze sprawy, i wkrótce po Bożym Narodzeniu Cardinale odebrał telefon:

– Czy chciałbyś reprezentować „Jerry’ego” Angiula?

To był przełom, a Cardinale nie krył entuzjazmu.

– Trafił mi się klient z pierwszej ligi. Chciałem wkroczyć do gry. Obudziła się we mnie natura sportowca: skoro to jest najważniejszy mecz w mieście, chcę wziąć w nim udział.

W wieku zaledwie trzydziestu trzech lat Cardinale został głównym obrońcą w największej sprawie dotyczącej przestępczości zorganizowanej w historii Bostonu.

Gennaro J. Angiulo, mafijny boss, przed sądem federalnym w Bostonie, gdzie zeznawał w związku z zarzutami o wymuszanie haraczy w 1983 roku

Cardinale poszedł na wojnę. Niestrudzenie atakował obciążające taśmy z Prince Street, ich jakość oraz dokładność, a wszystko po to, żeby sąd ich nie dopuścił. Proces trwał dziewięć wyczerpujących miesięcy, a Cardinale każdego dnia wymieniał ciosy z drużyną władz dowodzoną przez Jeremiaha T. O’Sullivana.

Dom Angiula ostatecznie upadł, jednak Cardinale osiągnął swój cel, chociaż podczas procesu osiwiał. Stał się nowym obiecującym obrońcą mafii. W latach osiemdziesiątych bronił pozostałych braci Angiulów oraz Vinniego Ferrarę, a także pojechał do Nowego Jorku, żeby reprezentować „Grubego Tony’ego” Salerna. Na początku lat dziewięćdziesiątych dołączył do zespołu obrońców Johna Gottiego i bronił jego pomocnika Franka „Frankiego Locsa” Locascia. W 1995 roku, podczas procesu Franka Salemme, Tony Cardinale znów stał się ulubieńcem mafii. Flemmi tymczasem zatrudnił innego głównego obrońcę, kolegę Cardinalego ze szkoły prawniczej, Kena Fishmana.

Cardinale nie posiadał się z radości, kiedy Salemme powiedział mu o tym, co odkryli na taśmach. Zmienił swoje biuro w centrum elektroniczne wypełnione wysokiej jakości magnetofonami i wzmacniaczami, a kiedy sam odsłuchał taśmę, również usłyszał szepty, które wychwycili Salemme i DeLuca. Z każdym odtworzeniem tego fragmentu zyskiwał coraz większą pewność, że złapał agentów na gorącym uczynku i będzie mógł skontrować ataki prokuratury. Poprosił techników o wzmocnienie dźwięku i głosy w tle stały się wyraźniejsze. Dwaj agenci obsługujący podsłuch narzekali na bełkotliwą rozmowę, którą w sąsiednim pokoju prowadzili lokalny mafioso Kenny Guarino i gangster z Las Vegas Natale Richichi. Jeden z agentów mówił drugiemu, że powinni byli kazać „Świętemu” sporządzić „listę pytań... które Kenny mógłby mu zadać... no wiesz, żeby zawęzić temat rozmowy”.

Dla Cardinalego był to dowód, że w spotkaniu z mafiosem z Las Vegas uczestniczył przynajmniej jeden informator FBI. Prawnik doszedł do wniosku, że albo Kenny Guarino, albo „Święty” – takim przydomkiem określano Anthony’ego St. Laurenta – albo obaj współpracowali z FBI. Jeżeli któryś z mafiosów był informatorem, to federalni zapewne znali wcześniej miejsce spotkania. W takim razie nie mieli podstaw do użycia zdalnego podsłuchu i musieli okłamać sędziego federalnego, żeby uzyskać takie pozwolenie.

Cardinale przygotował nowe dokumenty i z taśmą w ręku udał się do sędziego, wnioskując o zwołanie specjalnego posiedzenia sądu w celu rozpatrzenia możliwości użycia podstępu przez FBI. Dokumentacja sprawy została zabezpieczona, a posiedzenia dotyczące ustaleń Cardinalego odbyły się za zamkniętymi drzwiami. Cardinale argumentował, że w celu uzyskania sądowej zgody na użycie zdalnego podsłuchu w 1991 roku agenci FBI zeznali pod przysięgą, że nie wiedzą, gdzie Richichi będzie przebywał po przybyciu do Bostonu w mafijnych interesach. Cardinale zachęcił sędziego do wysłuchania taśmy, na której zarejestrowano głosy agentów.

– FBI wiedziało znacznie więcej o wydarzeniach z 11 grudnia 1991 roku, ale chciało chronić swoje źródło – wyjaśnił.

Zasugerował, że bostoński oddział FBI zapewne „w nielegalny sposób starał się ukryć działalność swoich istotnych informatorów”.

Przez całą jesień 1996 roku wniosek rozpatrywano w ukryciu przed mediami i opinią publiczną. Cardinale i zespół prokuratorów dowodzony przez Freda Wyshaka wdali się w prawniczą przepychankę. Cardinale dążył do wycofania taśm, a władze się broniły.

W tamtym okresie Cardinale zaczął obmyślać jeszcze ambitniejszy plan. Wierzył, że wybieg zastosowany przez FBI w sprawie zdalnego podsłuchu w Hiltonie nie był wyjątkiem. Podejrzewał, że FBI od lat naginało i łamało rozmaite przepisy, żeby chronić klikę informatorów, a zwłaszcza „Siwego” Bulgera. Cardinale czytał artykuł w „Boston Globe” i słyszał powtarzane na ulicy plotki dotyczące związków Bulgera z FBI. Był także przekonany, że Bulger uniknął aresztowania, ponieważ federalni pozwolili mu uciec.

Te rozmowy jak dotąd toczyły się poza salą rozpraw, jednak „Siwy” był teraz współoskarżonym, dlatego w celu obrony swojego klienta, Salemme, Cardinale postanowił wziąć Bulgera na cel. Zamierzał wykorzystać taśmę z Hiltona jako taran, pod którego uderzeniem padnie mur milczenia. Prawnik ruszył na wojnę z FBI.

* * *

„Obrona domaga się ujawnienia tożsamości osób, które pracowały w charakterze rządowych informatorów/agentów w związku z niniejszym dochodzeniem”. Tak zaczynał się wniosek, który Cardinale złożył 27 marca 1997 roku. Załączone dokumenty zostały utajnione, podobnie jak treść posiedzeń, które toczyły się przed obliczem sędziego Wolfa. Cardinale utrzymywał, że przewinienie FBI mogło nadszarpnąć wiarygodność wszystkich rządowych dowodów, a żeby dotrzeć do sedna sprawy, należy ujawnić prawdę o Bulgerze i pozostałych.

W swoim wniosku Cardinale wymienił Bulgera i kilka innych osób podejrzanych o współpracę w charakterze informatorów, między innymi Guarina i St. Laurenta, ale nie Steviego Flemmiego.

– Czułem się trochę nieswojo – przyznał później Cardinale. – Takich sytuacji należy unikać za wszelką cenę. Facet był oskarżony, więc gdybym uznał, że donosił przez całe życie, nie mógłbym za wcześnie wziąć go na cel, ponieważ mógłby się spłoszyć, zacząć sypać i zaszkodzić mojemu klientowi. Uważałem, że gdybym zaatakował go bez należytego przygotowania i zacząłby sypać, to mógłby pociągnąć za sobą nie tylko Salemme, ale także innych. Mogłoby się to skończyć katastrofą.

Dlatego Cardinale na razie odpuścił, częściowo z przezorności, a częściowo z grzeczności wobec swojego kolegi, Kena Fishmana, który bronił Flemmiego. Poza tym wtedy jeszcze wśród ludzi pokutował mit lojalności Flemmiego.

– Ulica mówiła o Bulgerze – zauważył Cardinale. – Artykuły, które dziesięć lat wcześniej ukazały się na łamach „Globe”, dotyczyły Bulgera i FBI, a nie Flemmiego. To Bulger uniknął aresztowania w 1995 roku, a nie Stevie. Nikt nie wspominał o Flemmim. Nawet Włosi powtarzali, że Bulger jest zdolny do wszystkiego, ale Flemmiego uznawali niemal za jednego ze swoich.

Fred Wyshak i inni prokuratorzy na każdym kroku walczyli z Cardinalem. Nie wiedzieli dokładnie, jakie okropieństwa kryją się w aktach FBI, i chcieli, żeby sędzia Wolf skupiał się wyłącznie na procesie. Wyshak posunął się do tego, że podzielił się z sędzią – ale nie z obroną – „niezwykle tajnym” oświadczeniem, które złożył pod przysięgą Paul Coffey z Departamentu Sprawiedliwości, kierownik tamtejszego Wydziału ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej i Przestępstw Finansowych. Coffey zeznał, że jako informatorom Bulgerowi i Flemmiemu nigdy nie udzielono oficjalnej zgody na łamanie prawa i regularnie pouczano ich, że „bez wyraźnego upoważnienia nie wolno im się angażować w działalność przestępczą”. Paradoksalnie w celu powstrzymania Cardinalego Wyshak musiał bronić umowy, którą FBI zawarło z Bulgerem. Podkreślał, że strona rządowa nie zawarła z Bulgerem ani Flemmim żadnego oficjalnego, ale niejawnego układu, który uniemożliwiałby prowadzenie obecnego procesu. Wyshak argumentował, że sędzia powinien zatem zignorować „rozległe i niekonkretne zarzuty” Cardinalego. Bulger i jego związki z FBI były nieistotne i miały na celu odwrócenie uwagi. Co więcej, sąd nie powinien zmuszać FBI do publicznego potwierdzania bądź zaprzeczania współpracy z konkretnymi tajnymi informatorami, tak istotnej dla skuteczności działań biura.

Jednak Wolf miał inne zdanie.

Ku rozpaczy strony rządowej 14 kwietnia 1997 roku sędzia stwierdził, że chce dowiedzieć się czegoś więcej o twierdzeniach Cardinalego, i zarządził kolejne zamknięte posiedzenie, które miało się odbyć za dwa dni. „Sąd rozpatrzył wniosek obrony o ujawnienie tajnych informatorów i odrzucenie elektronicznych materiałów wywiadowczych wykorzystywanych w niniejszym procesie” – napisał Wolf w trzystronicowym orzeczeniu. „W tej sprawie, w której na oskarżonych ciąży między innymi [...] zarzut przestępstw finansowych, fakt, że współoskarżony był w danym okresie tajnym informatorem FBI, jeśli okaże się prawdziwy, jest czynnikiem usprawiedliwiającym, o którym pozostali współoskarżeni powinni zostać powiadomieni”. Wolf nakazał nawet sprowadzenie Paula Coffeya i oznajmił, że Coffey powinien być gotowy do zeznawania w sprawie informatorów.

Cardinale miał wrażenie, że między wersami orzeczenia wyczuwa aluzję, by jego agresywne śledztwo nie ograniczyło się do Bulgera, ale objęło również Flemmiego.

– Sędzia twierdzi, że strona rządowa ma być gotowa na udzielenie odpowiedzi, jaki wpływ na sprawę ma to, że oskarżony jest informatorem. Jednak z postawy sędziego wyczytałem, że chodzi mu o oskarżonego, który jest obecny na sali, a nie o zbiegłego Bulgera.

Wieczorem w przeddzień rozprawy prawnik podzielił się swoją teorią z kolegami podczas spotkania w biurze Kena Fishmana. Obecni byli John Mitchell, adwokat z Nowego Jorku, który dołączył do Cardinalego jako obrońca Salemme i DeLuki, a także adwokaci występujący w imieniu Johna i Jamesa Martoranów. Pół tuzina mężczyzn i kobiet zasiadło wokół stołu konferencyjnego w biurze na Long Wharf, w odnowionym, rustykowanym nabrzeżnym budynku wzniesionym z czerwonej cegły i odsłoniętych drewnianych belek, obok Oceanarium Nowej Anglii. Cardinale nie zdążył opowiedzieć o swoim przeczuciu, gdyż pozostali adwokaci niemal wyrzucili go z pomieszczenia. Mitchell zmierzył kolegę wzrokiem i kazał mu przestać zachowywać się jak dupek. Ken Fishman zwinął kartkę i cisnął papierową kulką w swojego byłego wspólnika. Nikt nigdy nie uważał Flemmiego za kapusia.

– Wszyscy mieli poczucie, że ten facet jest inny niż Bulger. Został złapany, siedział w więzieniu i hołdował zasadzie „Jeden za wszystkich, wszyscy za jednego”. Byłem innego zdania – wyjaśniał Cardinale.

Podczas spotkania Cardinale nawet nie wiedział, czy Fishman i jego klient rozmawiali z FBI o potajemnym podwójnym życiu Flemmiego. Prawdę mówiąc, Fishman był zaskoczony, że Cardinale planuje ruch przeciwko Flemmiemu.

– Chyba żadne słowa Tony’ego w ciągu ostatnich dwudziestu lat nie wzbudziły we mnie tak gwałtownej reakcji – stwierdził Fishman.

Pozostali prawnicy upierali się, że Cardinale źle odczytał słowa sędziego i popełnia duży błąd.

Jednak Cardinale chciał ich przygotować na to, że może mieć rację. Powiedział prawnikom, że już objaśnił swój plan klientom i zapoznał ich z ryzykiem, jakie wiązało się z tą hazardową zagrywką. Jeżeli Cardinale się nie mylił, Flemmi mógł się zwrócić przeciwko innym oskarżonym. W przypadku Franka Salemme groźba była niewielka.

– Frank przebywał w więzieniu przez większość rządów Bulgera i Flemmiego, więc ten drugi nie mógł mu zaszkodzić.

Jednak dla pozostałych ryzyko było znaczne.

Następnego ranka obrońcy, ich klienci oraz zespół prokuratorów dowodzony przez Wyshaka i Paula Coffeya z Departamentu Sprawiedliwości stanęli przed obliczem sędziego Wolfa za zamkniętymi drzwiami sali rozpraw numer 5 w budynku sądu federalnego na Post Office Square.

– Zebraliśmy się w związku z własnoręcznie przeze mnie opieczętowanym orzeczeniem z dnia czternastego kwietnia – oznajmił Wolf, od razu przechodząc do sedna. – Posiedzenie odbywa się za zamkniętymi drzwiami, ponieważ sprawy, które będziemy omawiać, dotyczą interesów oskarżonych i możliwości publicznego zdemaskowania tajnych informatorów – sędzia odniósł się do wniosku Cardinalego, wymieniając nazwiska, które ten w nim zawarł: Bulgera, Kenny’ego Guarina, Anthony’ego St. Laurenta oraz dwóch innych postaci z półświatka. Następnie Wolf podniósł wzrok znad dokumentów. Przyszedł czas na pytanie, na które czekał Cardinale. – Czy oskarżeni są zainteresowani poznaniem tożsamości innych osób, które mogą się znajdować w podobnej sytuacji, jeżeli osoby te rzeczywiście są tajnymi informatorami? Czy też chodzi tylko o wymienioną piątkę?

Zapadła cisza; cała ciemna materia, która definiowała świat Bulgera i Flemmiego jako informatorów FBI, za chwilę miała zacząć wyciekać jak toksyczne odpady, które wreszcie przeżarły ścianki pojemników mających je wiecznie zabezpieczać.

– To była dziwaczna chwila – wspominał Cardinale. Powiedział, że na twarzy sędziego pojawił się uśmiech. – Zrozumiałem, że moje przeczucie nie jest tylko przeczuciem.

Cardinale podszedł do swoich klientów – Salemme i DeLuki. Wiedział, że już nie ma odwrotu.

– Słuchajcie, musimy zrobić to teraz. Możliwe, że skutki nie będą przyjemne. Facet może zacząć sypać.

Jednak ich odpowiedź była jednoznaczna.

– Flemmi niczego o mnie nie wie. Musiałby kłamać. Dalej, zrób to.

Cardinale odwrócił się w stronę sędziego. Pytanie wisiało w powietrzu: czy chodzi tylko o tę piątkę?

– Jak mówi stare przysłowie, skoro się powiedziało A, trzeba powiedzieć B, wysoki sądzie – stwierdził Cardinale. – Jeżeli jest ich więcej, to niech tak będzie.

– Czyli tego chcecie? – spytał sędzia.

– Tak.

* * *

Kilka minut po odpowiedzi Cardinalego Wolf udał się do swojego gabinetu, zabierając ze sobą Paula Coffeya z Departamentu Sprawiedliwości. Podczas krótkiej przerwy sędzia i urzędnik rozmawiali o rozdrożu, na którym znalazł się proces. Coffey poinformował sędziego, że FBI łączą związki nie tylko z Bulgerem, ale także z Flemmim. Właśnie w tym rzecz – odparł sędzia. Jeśli sędzia miał pozwolić obronie sprawdzić, czy związki FBI z Bulgerem doprowadziły do unieważnienia chociaż części dowodów, Flemmi również musiał być brany pod uwagę. W przeciwnym razie całe przedsięwzięcie mijało się z celem. (Wolf napisał później, że ta dwójka była „jak bliźnięta syjamskie”). Obaj zgodzili się, że Flemmi, który siedział w sali rozpraw, najwyraźniej nie miał pojęcia, co się za chwilę wydarzy.

Sędzia wyszedł ze swojego gabinetu i wrócił do sali sądowej, gdzie prawnicy i oskarżeni cierpliwie czekali. Wyshak i jego zespół ponownie usiłowali powstrzymać Wolfa, argumentując, że plan Cardinalego to fałszywy trop. Cardinale zaprotestował. Wolf przerwał ich debatę.

– Jeżeli strona rządowa nie wyrazi sprzeciwu, chciałbym przez chwilę porozmawiać w kuluarach z panami Fishmanem i Flemmim – oznajmił sędzia.

– Przekazano mi pewne informacje, które stawiają pana w niekorzystnym świetle – poinformował Flemmiego Wolf, gdy tylko on, Flemmi i Fishman usiedli w jego osobistym gabinecie. – Chciałbym, żeby pan dobrze się nad tym zastanowił.

– W porządku – odparł jak zwykle swobodny Flemmi. Żaden problem.

Sędzia Wolf poprosił Fishmana o wyjście z pomieszczenia. Następnie oznajmił Flemmiemu, że wolałby porozmawiać w obecności prawnika, ale nie wie, jak bardzo Flemmi wtajemniczył go w swoje dawne poczynania. Ostrożność nakazywała, żeby najpierw porozmawiali na osobności.

– Chciałbym, żeby pan tego posłuchał – rzekł Wolf.

Sędzia zapoznał Flemmiego z wnioskiem Cardinalego – opowiedział, że Cardinale chce ujawnienia tożsamości niektórych informatorów FBI, żeby dzięki temu podważyć dopuszczalność dowodów dostarczonych w sprawie przeciwko Frankowi Salemme i innym. Wolf poinformował Flemmiego, że w ramach procesu otrzymał dokumenty, z których wynika, że Bulger i Flemmi rzeczywiście są informatorami. Przyznał, że skłania się ku przyjęciu wniosku Cardinalego i pozwoleniu na ujawnienie nazwisk informatorów. Mówiąc w skrócie, sędzia zamierzał zażądać, aby FBI podało do publicznej wiadomości, że współpracowało z Bulgerem i Flemmim.

– Co pan myśli o tym, co zamierzamy zrobić? – zapytał Wolf, kiedy skończył swój wykład. – Odczuwa pan lęk?

– Nie, nie obawiam się o swoje bezpieczeństwo – odparł Flemmi. – Wcale się tym nie przejmuję.

Jednak tak naprawdę Flemmi aż się gotował w środku, oszołomiony takim obrotem spraw. Od czasu aresztowania na początku 1995 roku nie wspomniał nikomu o swoim potajemnym życiu z FBI. Postrzegał swoje zatrzymanie jako pomyłkę albo konieczność, która pozwoli ukryć jego powiązania z tą instytucją. W każdym razie spodziewał się, że Bulger oraz ich przyjaciele z biura w końcu znajdą jakieś wyjście.

– Wierzyłem, że James Bulger skontaktuje się z właściwymi osobami, które zdołają nam pomóc, ponieważ przez tyle lat współpracowaliśmy z FBI – oświadczył później Flemmi.

Pokornie czekał, pamiętając, że dawno temu, w latach sześćdziesiątych, Paul Rico i FBI potrzebowali niemal czterech lat, żeby oczyścić go z zarzutów o zabójstwo i podłożenie ładunku wybuchowego oraz umożliwić mu powrót z Kanady.

Flemmi zdawał sobie sprawę, że prawdziwą przyczyną, dla której Wyshak walczył z Cardinalem w sprawie ujawnienia tożsamości informatorów, bynajmniej nie jest sympatia do jego osoby. Wyshak usiłował uprościć proces i zapobiec odrzuceniu jakichkolwiek dowodów. Tymczasem sędzia właśnie mówił Flemmiemu, że jego współpraca z FBI zapewne wyjdzie na jaw. Po wszystkim, co przeżył z Bulgerem i FBI, Stevie czuł się zdradzony. Nie on jeden. Asystent Bulgera Kevin Weeks pełnił funkcję pośrednika między Flemmim a Connollym i regularnie odwiedzał Steviego w więzieniu.

– John Connolly przekazał mi przez Kevina, że jest bardzo niezadowolony z sytuacji, w jakiej znaleźliśmy się razem z Bulgerem – przyznał Flemmi.

– A co z Kenem Fishmanem? – spytał Wolf. – Czy pański obrońca cokolwiek o tym wie?

– Zaraz mu powiem – odrzekł Flemmi. – To żaden problem.

– Mogę go teraz przyprowadzić?

– Oczywiście.

Flemmi najwyraźniej odzyskiwał wigor, nawet pochwalił sędziego, klepiąc go po plecach.

– Wysoki sąd dociera do sedna tej sprawy. Nie może być co do tego żadnych wątpliwości. To już prawie meta. Jeszcze jeden krok, a możliwe, że wysoki sąd odkryje całą prawdę.

Fishman wrócił do pomieszczenia, a sędzia streścił mu przeszłość Flemmiego, wyjaśniając, że zgodnie z otrzymanymi rządowymi dokumentami Flemmi „od wielu lat” jest tajnym informatorem. Wkrótce wrócił także Paul Coffey z Departamentu Sprawiedliwości.

– Jeśli wysoki sąd pozwoli, chciałbym z nim porozmawiać – stwierdził.

Coffey zwrócił się do Flemmiego i Fishmana.

– Chciałbym gdzieś z wami usiąść i opowiedzieć wam, co trzeba zrobić.

– Świetnie – odparł sarkastycznie Fishman.

Ze wszystkich sił starał się zachować pozory. Ujawniona prawda była jak mocny cios, który go oszołomił, i chociaż był na tyle doświadczony, że tego nie ujawniał, kręciło mu się w głowie.

– Po dwudziestu dwóch latach pracy jako adwokat w sprawach kryminalnych czuje się instynktowny niesmak wobec kogoś, kto postanowił zostać informatorem – wyjaśnił.

Poza tym doskonale wiedział, do czego dąży Coffey – chce wykorzystać element zaskoczenia i szybko przekonać zaniepokojonego Flemmiego, żeby przystąpił do programu ochrony świadków i zeznawał przeciwko pozostałym oskarżonym.

Coffey przedstawił swoją propozycję. Flemmi zdecydowanie odmówił.

– Skoro byłem dla ciebie taki cenny, to co tutaj robię?

Fishman również próbował otrząsnąć się z szoku. Chciał porozmawiać na osobności ze swoim klientem. Musiał postanowić, co robić dalej, i już wkrótce opracował plan obrócenia „negatywnych informacji” na swoją korzyść. Skoro władze „autoryzowały” przestępstwa popełniane przez Flemmiego i Bulgera w zamian za informacje dotyczące półświatka, to gangsterzy nie mogli zostać oskarżeni o czyny, na które im zezwolono.

Tę strategię później ochrzczono „obroną informatora”. W celu poparcia tych twierdzeń Flemmi zaczął składać oświadczenia pod przysięgą dotyczące swojej współpracy z FBI oraz obietnic agentów, że on i Bulger nigdy nie staną przed sądem.

* * *

W dniu 22 maja, po kilku miesiącach zamkniętych rozpraw i złożeniu mnóstwa opieczętowanych dokumentów, sędzia Wolf przychylił się do wniosku Cardinalego i wyraził zgodę na otwartą rozprawę dowodową. W czterdziestodziewięciostronicowym orzeczeniu Wolf stwierdził, że celem rozprawy będzie umożliwienie Cardinalemu i innym obrońcom wypytania agentów FBI o związki biura z Bulgerem i Flemmim, dzięki czemu sąd będzie mógł zdecydować, czy należy wycofać taśmy i inne dowody. W tym celu postanowił polecić Departamentowi Sprawiedliwości, aby ten publicznie ujawnił, czy Bulger, Flemmi i inne osoby wymienione w pierwotnym wniosku Cardinalego rzeczywiście „potajemnie przekazywały informacje rządowi”.

Wolf zaznaczył, że strona rządowa dysponuje innymi możliwościami, jeśli nie chce się poddać temu rozporządzeniu. Przyznał, że jego orzeczenie podkopuje „powszechnie uznawany interes rządu związany z ukrywaniem tożsamości informatorów w celu ułatwienia przepływu informacji”. Stwierdził, że czasami władze „wolą zrezygnować z prowadzonego dochodzenia niż potwierdzić istnienie – bądź nieistnienie – tajnego współpracownika”. Jednak, podsumował Wolf, jeśli władze pragną kontynuować walkę przeciwko mafii i gangowi Bulgera, będą musiały ujawnić swoje tajemnice.

Wyshak zaapelował do sędziego o zmianę decyzji, ale ten pozostał niewzruszony.

Pomimo orzeczenia sądu zespół prokuratorów nie zamierzał wycofać aktu oskarżenia. Nie było odwrotu. Dlatego Departament Sprawiedliwości postanowił nie ustępować i zrobić coś, na co nie zdecydował się żaden urzędnik federalny w Bostonie: 3 czerwca 1997 roku, ponad dwadzieścia lat po pierwszym kontakcie Johna Connolly’ego z „Siwym”, strona rządowa potwierdziła wieloletnią współpracę Bulgera z FBI w charakterze informatora.

Paul Coffey wypowiedział magiczne słowa:

– Ja, Paul Coffey, zeznając pod przysięgą, zgodnie z rozporządzeniem sądu z dnia 22 maja 1997 roku niniejszym potwierdzam, że James J. Bulger był informatorem bostońskiego oddziału Federalnego Biura Śledczego (FBI).

Coffey stwierdził na piśmie, że władze na razie zamierzają podać jedynie nazwisko Bulgera, i wyjaśnił powody, dla których w jego wypadku podjęto decyzję o odstąpieniu od surowej zasady chronienia tożsamości informatorów: „Bulger jest oskarżony o dowodzenie organizacją przestępczą, która przez lata wielokrotnie w brutalny sposób łamała prawo”. Te nielegalne działania, pisał Coffey, miały miejsce równolegle z jego pracą jako informatora FBI. Co więcej, Bulger jako zbieg obecnie starał się uniknąć odpowiedzialności za liczne domniemane przestępstwa. Te czynniki zaowocowały „wyjątkowymi okolicznościami”, które pozwoliły na wydanie Bulgera w celu wsadzenia go za kratki. „Bulger zrzekł się prawa do zachowania w tajemnicy jego statusu byłego informatora”.

Departament Sprawiedliwości zastosował się do nakazu sądu, doskonale zdając sobie sprawę, że w ten sposób pozwoli sędziemu Wolfowi wkroczyć na ziemię niczyją. Do akt FBI dotyczących Bulgera dotychczas nie zaglądał żaden niezależny podmiot, na przykład sąd federalny. Żaden z prokuratorów – jak również obrońców – nie znał zakresu korupcji, jednak wszyscy mieli silne poczucie, że ujawnienie tych dokumentów będzie miało paskudne skutki. Paul Coffey powiedział to sędziemu, gdy rozmawiali o żądaniach Cardinalego odnośnie do Bulgera i Flemmiego:

– Postrzegamy to jako bombę zegarową.

Ta bomba po wielu latach właśnie miała wybuchnąć.

ROZDZIAŁ 20

KONIEC BALU

Pewnego deszczowego zimowego poranka w Bostonie, 6 stycznia 1998 roku, wreszcie rozpoczęło się sądowe badanie powiązań FBI z Bulgerem i Flemmim.

– Zgromadziliśmy się tutaj, żeby rozpatrzyć wniosek o wycofanie dowodów zdobytych za pomocą elektronicznych urządzeń wywiadowczych, jak również wniosek pana Flemmiego o oddalenie aktu oskarżenia w związku z domniemanymi obietnicami, które mu złożono – oznajmił sędzia w sali rozpraw numer 5 w budynku sądu okręgowego.

Prawnicy wstali i kolejno się przedstawili: Fred Wyshak, Brian Kelly i Jamie Herbert w imieniu strony rządowej; Tony Cardinale, Ken Fishman, Martin Weinberg i Randolph Gioia w imieniu czterech gangsterów. Po lewej stronie, pod bacznym okiem szeryfów federalnych, zasiedli oskarżeni: najpierw Frank Salemme w szarej dwurzędowej marynarce i czerwonym krawacie, następnie Bobby DeLuca, Stevie Flemmi, a w końcu, na lewo od Flemmiego, zabójca Johnny Martorano. Siedzieli w milczeniu. Nikt – ani gangsterzy, ani prawnicy, ani sędzia, ani przedstawiciele stacji telewizyjnych, radiowych i gazet wypełniający tylne ławki – nie mieli pojęcia, co się wydarzy. Nigdy wcześniej sprawa FBI, „Siwego” Bulgera i Steviego Flemmiego nie była obiektem otwartego procesu przed sądem federalnym.

Upłynęło siedem miesięcy odkąd władze zgodnie z czerwcowym nakazem sądowym ujawniły Bulgera jako informatora FBI. Mijały kolejne tygodnie i miesiące od tamtej kluczowej chwili, a prawnicy przygotowywali się do procesu, ustalając zakres działań i naczelne zasady. Sprawę przestępstw finansowych rozpatrywano już od prawie trzech lat, a wciąż nie udało się wyjść poza fazę przedprocesową. Jednak teraz wszystkie strony już rozumiały, że nie ma co liczyć na szybkie postępowanie, gdyż sędzia ostrożnie wkroczył na nieznany prawny teren: na zaplecze wewnętrznych działań FBI.

W poprzedzających miesiącach Departament Sprawiedliwości przekazywał obrońcom setki stron dotychczas utajnionych dokumentów FBI dotyczących współpracy z Bulgerem i Flemmim. Cardinale, Fishman i pozostali wręcz pożerali te materiały.

– Zaczęliśmy sobie zdawać sprawę, że na horyzoncie pojawiły się zupełnie nowe wnioski, na przykład w związku z niewłaściwym postępowaniem władz – stwierdził Cardinale. – Zaczęliśmy pytać: „Skoro Flemmi przez tyle lat był informatorem, to jakim cudem ten akt oskarżenia może być cokolwiek wart?”.

Tymczasem Flemmi, postanowiwszy, że nie ma nic więcej do stracenia, zaczął składać pod przysięgą oświadczenia dotyczące pikantnych szczegółów jego podwójnego życia. Był to prawniczy odpowiednik flirtu, polegający na ujawnianiu wybranych, sensacyjnych przykładów ochrony ze strony FBI, które według jego słów stanowiły sedno „wspierania informatorów”. W jednym z oświadczeń Flemmi stwierdził, jakoby Morris obiecał jemu i Bulgerowi, że mogą popełnić dowolne przestępstwo „poza zabójstwem”; w innym – że FBI regularnie dzieliło się z nimi szczegółami innych dochodzeń, wliczając informację o wniesieniu w 1995 roku aktu oskarżenia w sprawie o przestępstwa finansowe, przed którym obecnie się bronił. Do końca roku Fishman dopracował strategię obrony Flemmiego, argumentując, że Flemmi otrzymał zgodę, głównie od Morrisa i Connolly’ego, na popełnienie wielu z przestępstw, o które był teraz oskarżony. Jako że FBI obiecało mu „nietykalność”, nie mógł teraz za nie odpowiadać.

Wyshak w imieniu strony rządowej odpowiadał na rozmaite wyznania Flemmiego, które regularnie trafiały na pierwsze strony gazet. Twierdził, że awanturnicze działania Morrisa i Connolly’ego nie powinny podważać zasadności aktu oskarżenia. Wszelkie obietnice ochrony, które składali Bulgerowi i Flemmiemu, były nielegalne i w związku z tym nie można ich rozpatrywać w kategoriach oficjalnego „upoważnienia”. Wyshak napisał: „W ramach dogłębnego zapoznania się z aktami [informatora FBI] przez obie strony procesu, jak również przez sąd, nie znaleziono ani jednego obiektywnego dowodu potwierdzającego, jakoby Bulger i Flemmi zostali upoważnieni do popełniania przestępstw opisanych w akcie oskarżenia”.

To była bardzo ryzykowna argumentacja, gdyż za jej pomocą prokuratorzy starali się chronić dowody świadczące na korzyść gangsterów, jednocześnie ujawniając obrzydliwą korupcję agentów FBI. Pod koniec roku Morrisowi zaproponowano bezkarność w zamian za zeznanie, które wsparłoby stanowisko strony rządowej. Miałby się przyznać do niewłaściwego postępowania FBI, ale zarazem zeznać, że Bulgerowi i Flemmiemu nigdy oficjalnie nie obiecano nietykalności.

Te dwa stanowiska znalazły odzwierciedlenie we wstępnych komentarzach wygłoszonych tamtego zimowego poranka, gdy wreszcie rozpoczął się proces przed obliczem sędziego Wolfa.

– Skupiamy się tutaj na obietnicach, które FBI złożyło mojemu klientowi, Stephenowi Flemmiemu – oznajmił Fishman. – W zamian za tę wyjątkową i szczególną współpracę miał być chroniony przed organami ścigania.

Bzdura, odparł Wyshak, kiedy przyszła jego kolej. Bulger i Flemmi nigdy nie zawarli żadnego oficjalnego układu, który gwarantowałby im ochronę przed ściganiem za popełnione przestępstwa. Wyshak stwierdził, że obrońcy przedstawiają Flemmiego, jakby był „młodszym agentem z licencją na zabijanie”.

– Czyż to nie absurdalne? – kpił Wyshak.

* * *

Jednak to wcale nie było absurdalne.

W ciągu kolejnych miesięcy Fishman i Cardinale co prawda nie zdołali odkryć oficjalnych dokumentów świadczących o zagwarantowaniu gangsterom nietykalności, jednak wykazali, że bostoński oddział FBI to prawdziwy Dom Strachu, w sprawie zaś Bulgera i Flemmiego agenci spiskowali w celu ochrony przestępców, co w praktyce dawało im licencję na zabijanie.

Wyshak od początku ścierał się z Wolfem, a napięcie pomiędzy prokuratorem a sędzią regularnie wzrastało, gdy zmagali się w kwestii licznych pytań kierowanych do strony rządowej oraz rosnącej sterty odtajnianych akt. Wyshak nie próbował ukrywać korupcji FBI – sam nadzorował dochodzenie w sprawie Connolly’ego i pozostałych – ale sprzeciwiał się postawie Wolfa, który według niego nie zamierzał stosować żadnych ograniczeń w dostępie do materiałów.

– Równie dobrze wysoki sąd może włączyć do sprawy wszystkie akta! – warknął Wyshak na sędziego 8 stycznia, zaledwie dwa dni po rozpoczęciu procesu. – Proszę się nie krępować.

– Proszę usiąść, panie Wyshak – odparł Wolf.

Wyshak nie miał zamiaru usłuchać i dalej sprzeciwiał się upublicznieniu kolejnej porcji akt FBI.

– Proszę usiąść – przerwał mu Wolf.

– Jakie znaczenie dla sprawy mają te materiały?

– Proszę usiąść.

Wyshak wciąż stał.

– Czy chce pan zostać ukarany za lekceważenie sądu? Proszę usiąść!

Rozprawy toczyły się przez większą część 1998 roku. Zeznania czterdziestu sześciu świadków zajęły siedemnaście tysięcy stron, a sądowi przedstawiono dwieście siedemdziesiąt sześć dowodów rzeczowych, głównie obszernych wewnętrznych dokumentów FBI. Zeznawali pod przysięgą między innymi były gubernator Massachusetts i prokurator generalny (William Weld), sędzia sądu wyższej instancji i była podopieczna prokuratora Jeremiaha T. O’Sullivana (Diane Kottmyer), trzej kierownicy FBI, którzy dowodzili bostońskim oddziałem biura w czasach współpracy z Bulgerem (Lawrence Sarhatt, James Greenleaf i James Ahearn), liczni agenci DEA, inni kierownicy FBI, a także liczni agenci biura, którzy pracowali z Connollym (Nick Gianturco, Ed Quinn, John Newton). W sali rozpraw pojawiły się wszystkie najważniejsze postacie ze służb federalnych, a surrealistyczną atmosferę potęgowało to, że niektórzy z byłych agentów FBI podczas składania zeznań w charakterze świadków naśladowali strategie, które przed sądem zazwyczaj stosowali gangsterzy.

Ojciec chrzestny Wydziału ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej FBI Dennis Condon, emerytowany kierownik, który jako pierwszy skojarzył Connolly’ego, Bulgera i Flemmiego w połowie lat siedemdziesiątych, stanął przed sądem na początku maja i wykręcił się od składania szczegółowych wyjaśnień. Prawnicy mieli nadzieję, że Condon rzuci nieco światła na pierwsze lata współpracy FBI z Bulgerem, jednak on stwierdził, że nic nie pamięta. Ustanowił nowy standard odpowiedzią:

– Nie przypominam sobie.

Nawet kiedy jeden z adwokatów pokazał mu dokument FBI, który Condon sam sporządził, ten wzruszył ramionami i stwierdził, że tego nie pamięta, więc nie może niczego więcej na ten temat powiedzieć. Cardinale i pozostali obrońcy z rozdrażnieniem przewracali oczami.

Jeremiah T. O’Sullivan całkowicie uniknął składania wyjaśnień. Pod koniec lutego pięćdziesięciosześcioletni były prokurator doznał zawału serca i trafił do szpitala, a jego organizm źle reagował na leczenie. Czekała go długotrwała rehabilitacja, dlatego oszczędzono mu ostrego przesłuchania w sprawie wycofania zarzutów wobec Bulgera i Flemmiego podczas dochodzenia dotyczącego ustawiania wyników wyścigów w 1979 roku. O’Sullivan miał być przepytany również w sprawie oświadczeń, które składał publicznie, a także wobec śledczych, że ma czyste ręce, ponieważ nie wiedział, że Bulger i Flemmi są informatorami. Pojawiły się silne dowody świadczące o czymś przeciwnym, dlatego obrońcy koniecznie chcieli posadzić O’Sullivana na miejscu dla świadka.

Nieobecny prokurator wkrótce stał się obiektem czarnego sądowego humoru. Prawnicy i komentatorzy nie mogli się powstrzymać przed komentarzami, że zawał pozwolił O’Sullivanowi skorzystać z taktyki stosowanej przez wielu mafiosów, którzy twierdzili, że są zbyt schorowani, żeby zeznawać. W połowie lat osiemdziesiątych O’Sullivan żarliwie sprzeciwiał się twierdzeniom mafijnego żołnierza „Larry’ego” Zannina, który utrzymywał, że choroba nie pozwala mu stanąć przed sądem. Prokurator w końcu zmusił Zannina do pojawienia się na rozprawie, a ten przybył w pełnym medycznym rynsztunku, przypięty do wózka inwalidzkiego i wyposażony w butlę tlenową. Teraz ludzie zaczynali mówić, że O’Sullivan „odgrywa Zannina”. Chociaż pod koniec procesu O’Sullivan wrócił do zdrowia i ponownie rozpoczął pracę w jednej z najbardziej prestiżowych prywatnych kancelarii adwokackich w Bostonie, wiekowej Choate, Hall & Stewart, człowiek, który przez szesnaście lat walczył z bostońską mafią, ani razu nie stanął przed sądem.

Teresa Stanley otrzymała gwarancję nietykalności w zamian za zeznania dotyczące jej życia z „Siwym” Bulgerem, a także jego ucieczki, gdy w 1995 roku wniesiono przeciwko niemu akt oskarżenia. Niebieskooka pięćdziesięciosiedmiolatka o włosach białych jak śnieg, ubrana w pomarańczową bluzkę w kwiaty i czarne spodnie, cichym głosem opisała swój niemal trzydziestoletni związek z Bulgerem. Każdego wieczoru gotowała mu kolację w swoim domu w Bostonie Południowym, a on spędzał z jej rodziną większość wolnych dni. Stanley opowiadała o tajemniczych wyprawach do Europy. Nie pytała Bulgera, po co ciągle się przemieszczają, ponieważ zawsze kończyło się to awanturą. Wspominała ich pospieszną wędrówkę po kraju – na Long Island, do Nowego Orleanu, gdzie spędzili sylwestra, do Graceland w Memphis, a następnie do Wielkiego Kanionu. Bulger ciągle do kogoś dzwonił z automatów, ale Teresa nie pytała, z kim ani o czym rozmawia. Zeznała także, że Bulger ostatecznie porzucił ją dla znacznie młodszej Catherine Greig, z którą potajemnie spotykał się przez dwadzieścia lat.

– Prowadził podwójne życie – podsumowała odtrącona Stanley. – Zarówno wobec mnie, jak i wobec FBI.

Przed sądem odtajniono raporty FBI, z których wynikało, że Flemmi przez trzydzieści lat donosił na Salemme. W jednym z raportów stwierdzono, że nazywał Salemme „palantem”. Usłyszawszy to, Salemme się przesiadł, tak żeby DeLuca odgradzał go od Flemmiego. Sympatia Franka dla Steviego całkowicie się ulotniła; Cardinale stwierdził, że Salemme „już nie może znieść widoku Flemmiego”. Z akt FBI ponadto jasno wynikało, że Bulger i Flemmi donosili na Howiego Wintera oraz innych członków gangu z Winter Hill, wliczając Johnny’ego Martorana, który, podobnie jak Salemme, zaczął stronić od Flemmiego w sali rozpraw.

Flemmi przez cały czas starał się zachować spokój, wiedząc, że jego jedyną nadzieją na wolność jest ujawnienie tych wszystkich faktów i udowodnienie, że FBI obiecało mu, iż nie będzie ścigany.

– Codziennie siedział w sądzie z uśmiechem na twarzy – wspominał Cardinale. – Czyste wariactwo. Pewnego dnia, kiedy właśnie skończyłem opowiadać sędziemu, z jakim morderczym gnojkiem ma do czynienia, Flemmi mnie do siebie przywołał. Spodziewałem się, że powie coś w stylu: „Nigdy więcej tak o mnie nie mów”, ale on stwierdził: „Jezu, świetna robota”. Byłem w szoku! Zacząłem się jąkać, zupełnie to do mnie nie docierało. Dopiero co skończyłem opowiadać o tym, że zabił Hallorana oraz popełnił całą masę innych ohydnych, diabelskich czynów, i myślałem sobie, mój Boże, tym razem posunąłem się za daleko, zaraz coś mi powie, a on stwierdza: „Świetnie sobie radzisz”.

* * *

Klęska FBI okazała się druzgocąca, kiedy 21 kwietnia składanie zeznań rozpoczął John Morris. W miesiącach poprzedzających proces wynegocjował z prokuratorami nietykalność za popełnione przestępstwa. Podczas prywatnego spotkania z agentami FBI i prokuratorami, którzy uczestniczyli w negocjacjach, zalał się łzami. Zdawał sobie sprawę, że zaprzepaścił swoją karierę, zanadto zbliżając się do Bulgera. Załamany Morris spędził na miejscu dla świadka osiem wyczerpujących dni, starając się wyjść na opanowanego podstarzałego dostojnika, gdy rzeczowo opisywał drogę, którą odbył od agenta do kłamcy i kryminalisty, przyznając się do brania pieniędzy od Bulgera i utrudniania pracy wymiarowi sprawiedliwości poprzez ostrzeganie Bulgera o toczących się dochodzeniach.

Wracając pamięcią do lat siedemdziesiątych, kiedy zawarto ten piekielny sojusz, Morris nakreślił obraz okresu, w którym na agentach ciążyła silna presja werbowania informatorów przeciwko mafii.

– Podlegaliśmy potężnym naciskom – zeznał.

Potem opowiedział o nawiązaniu współpracy z Johnem Connollym i o tym, jak wspólnie zapewnili Bulgerowi i Flemmiemu status gwiazd w bostońskim oddziale FBI, czyniąc z nich głównych agentów w wojnie z mafią, mimo że tak naprawdę ich wywyższenie było upadkiem w otchłań piekła. Morris żałował dnia, kiedy związał się z Bulgerem, Flemmim i Connollym, co ostatecznie zmusiło go do rezygnacji z pracy w Bostonie ze strachu zarówno przed Bulgerem, jak i Connollym – przed „Siwym”, ponieważ ten miał go w garści dzięki siedmiu tysiącom dolarów łapówek, które mu wręczył, a przed Connollym ze względu na sieć jego politycznych powiązań, zwłaszcza konszachty z Billym Bulgerem.

Mimo że obrońcy uporczywie próbowali nakłonić Morrisa do przyznania, że obiecał Bulgerowi i Flemmiemu bezkarność, Morris odmówił. Wyznał, że przekazywał gangsterom informacje dotyczące toczących się dochodzeń, jednak nie było to równoznaczne z gwarancją nietykalności. Zeznał, że nawet nie miał takich uprawnień.

– Udzielenie gwarancji nietykalności to bardzo oficjalny proces wymagający udokumentowania – stwierdził.

Bulger nigdy takiej gwarancji nie otrzymał.

Pod koniec przesłuchania Morris zaczął mięknąć. Po serii pytań dotyczących kolejnego przypadku, gdy podejrzana współpraca z Bulgerem mogła kogoś kosztować życie, jeden z obrońców niespodziewanie odszedł od ustalonej kolejności pytań. Zwracając się do Morrisa, wskoczył na inny poziom rozważań, dopytując, co Morris sobie myślał przez te wszystkie lata. Czy krucjata FBI przeciwko mafii usprawiedliwiała zło Bulgera?

– Czy zgodzi się pan, że pańskie postępowanie jako agenta FBI co do panów Bulgera i Flemmiego odzwierciedlało zasadę, że cel uświęca środki?

W obliczu tak bezpośredniego pytania Morris wyraźnie oklapł i opuściła go aura spokojnego dostojeństwa. Westchnął i odwrócił zasmucony wzrok.

– Nie jestem pewien – odrzekł cicho.

Ostatecznie nie pozostało mu nic innego, jak tylko uznać swoją rolę w tych godnych pożałowania wydarzeniach. Zachęcany przez obrońców, aby „nieco dokładniej” wyjaśnił, w jaki sposób zszedł na złą drogę, Morris odparł, że „pogwałcił standardy, etykę, zasady i przepisy”. Czy John Connolly również uczestniczył w tym procederze?

– Miałem poczucie, że w nim uczestniczy – odpowiedział Morris – ale biorę pełną odpowiedzialność za własne działania.

* * *

Szokujące zeznania trafiły na pierwsze strony gazet, a w tym samym czasie głos zabrał John Connolly – nie w sądzie, ale na spotkaniach z dziennikarzami. Emerytowany agent, w wieku pięćdziesięciu siedmiu lat zatrudniony jako lobbysta w Boston Edison, w komentarzach na boku zaczął podważać zeznania składane pod przysięgą przed obliczem sędziego Wolfa. Za każdym razem, gdy jakiś emerytowany agent bądź funkcjonariusz w jakikolwiek sposób krytykował Connolly’ego w sali sądowej, ten stanowczo nazywał go kłamcą. Przykładowo kiedy emerytowany kierownik FBI Robert Fitzpatrick zeznał, że agenci narzekali, iż Connolly grzebie w ich aktach w poszukiwaniu wzmianek o Bulgerze, Connolly natychmiast odparował:

– To niedorzeczne.

Ze złością oznajmił dziennikarzom, że zeznanie Fitzpatricka to „stek bzdur”.

Lista „kłamców” stale się wydłużała. Jednak Connolly zachował najlepsze komentarze dla Morrisa, którego zaczął nazywać „najbardziej skorumpowanym agentem w historii FBI”. Każdego dnia po zakończeniu zeznań surowo potępiał swojego byłego kolegę i kierownika. Chociaż Morris na przestrzeni lat spotkał się z Connollym, Bulgerem i Flemmim zaledwie kilkanaście razy – podczas gdy ten pierwszy widywał się z gangsterami kilkaset razy – Connolly przedstawiał samego siebie jako wzorowego agenta, który nigdy nie złamał ani jednej zasady. Jednocześnie twierdził, że Morris samodzielnie dopuścił się wszystkich przewinień.

Opowiadając o trudnościach spotykających go w pracy, którą tak sprawnie wykonywał, Connolly ocenił, że opieka nad informatorami „przypomina cyrk”, a „jeśli cyrk ma dobrze funkcjonować, ktoś musi przebywać między lwami i tygrysami”.

– Tym kimś byłem ja. Nie byłem jak John Morris, który siedział w biurze z ołówkiem w garści. Moje zadanie polegało na obcowaniu z lwami i tygrysami. Poza tym nie jestem kłamcą jak Morris.

Pod koniec zeznań Morrisa Connolly nawet pojawił się na chwilę w sądzie. Połączywszy siły z wpływowym adwokatem R. Robertem Popeem, w drogim garniturze wkroczył do budynku sądu i przemknął przed rzędami kamer i reporterów, zapowiadając, że oczyści swoje imię. Jest bohaterem, nie złoczyńcą, a ta banda prokuratorów pod wodzą Freda Wyshaka postanowiła go dopaść. Stał się rządowym kozłem ofiarnym, obiektem nieopanowanego prokuratorskiego gniewu, podczas gdy tak naprawdę jest wielokrotnie odznaczanym agentem FBI, który nie zrobił nic złego.

– Przemawiają za mną moje osiągnięcia – twierdził, broniąc układu z Bulgerem. – Tylko popatrzcie na zdziesiątkowaną mafię z Nowej Anglii.

Stając 30 kwietnia przed obliczem sędziego Wolfa, Popeo wyjaśnił, że jeśli Connolly nie otrzyma gwarancji nietykalności – podobnie jak John Morris – to on nie pozwoli swojemu klientowi zeznawać. Nie dopuści, żeby Connolly został złapany w pułapkę, skoro strona rządowa zdradziła, że prowadzi przeciwko niemu dochodzenie. Następnie agent przypomniał o zapewnianym mu przez piątą poprawkę do konstytucji przywileju odmowy zeznań, które mogłyby być dla niego obciążające, po czym wyszedł z sali i podjął swoją tyradę przeciwko Morrisowi, który wciąż czekał wewnątrz, żeby zakończyć ośmiodniowe zeznania.

– Sprawiłem, że odwrócił wzrok – powiedział Connolly o Morrisie. – Nie mógł mi spojrzeć w oczy.

Przedstawienie Connolly’ego trwało także latem i rozwijało się według utartego schematu: urażony Connolly publicznie stanowczo zaprzeczał wszelkim obciążającym go zeznaniom świadków. Podważał większość zeznań byłego kierownika Jima Ringa, a zwłaszcza jego komentarze na temat „idiotycznego” zwyczaju wspólnych kolacji Connolly’ego, Bulgera i Flemmiego. Zresztą nie tylko Connolly stosował wyparcie i zaprzeczenie. Billy Bulger, który odszedł z polityki i był rektorem Uniwersytetu Massachusetts, dołączył do chóru Connolly’ego po tym, jak Ring opowiedział w sądzie o jego obecności podczas jednego z tych spotkań.

– Nigdy nie spotkałem tego człowieka – stwierdził Billy. – Nic takiego nie miało miejsca, jednak zmuszanie mnie do wypierania się takich rzeczy ma na celu sprawienie wrażenia, że wydarzyło się coś złowieszczego.

W połowie lata członek stanowej Izby Reprezentantów w Massachusetts Martin T. Meehan ogłosił swoje plany przeprowadzenia kongresowego śledztwa w sprawie długoletnich związków FBI z Bulgerem, twierdząc, że wieści docierające z sali sądowej w Bostonie wzbudzają niepokój względem praktyk „werbowania, utrzymywania i monitorowania informatorów”. Jednak podobnie jak wiele narodowych przedsięwzięć w 1998 roku, zaplanowane dochodzenie zostało zepchnięte w cień przez próbę usunięcia z urzędu prezydenta Clintona.

Przesłuchania przed obliczem sędziego Wolfa w końcu przeniosły się z budynku przy Post Office Square, w którym od sześćdziesięciu pięciu lat mieściła się siedziba sądu federalnego, do nowego, wartego dwieście dwadzieścia milionów dolarów kompleksu nad Zatoką Bostońską, wznoszącego się w okolicy znanej jako Fan Pier, w sercu Bostonu Południowego.

W lipcu zarządzono przerwę w przesłuchaniach, a gdy na początku sierpnia proces ruszył ponownie, zniknął jeden z jego kluczowych uczestników. Frank Salemme zajął miejsce obok Bobby’ego DeLuki, a dalej usiadł Stevie Flemmi, jednak nie pojawił się Johnny Martorano. Usłyszał już więcej, niż potrafił znieść. Siedział z ponurym obliczem, podczas gdy agenci, policjanci i urzędnicy zeznawali w sprawie układu z Bulgerem. Słuchał o tym, jak w 1979 roku FBI chroniło Bulgera i Flemmiego podczas dochodzenia w sprawie ustawiania wyników wyścigów, podczas gdy reszta gangu, wliczając Martorana, została postawiona w stan oskarżenia. Dowiedział się, że po ucieczce w celu uniknięcia aresztowania i ukrywaniu się na Florydzie przez ponad dekadę został odnaleziony przez FBI, ponieważ Bulger i Flemmi donieśli agentom, gdzie przebywa. Zniesmaczony Martorano zgodził się współpracować z prokuratorami przeciwko obu gangsterom. W czwartek 20 lipca 1998 roku został potajemnie zabrany z bloku H-3 w zakładzie karnym hrabstwa Plymouth, gdzie trzymano go wraz z pozostałymi oskarżonymi, i przeniesiony do tajnej „kryjówki” w celu udzielenia instrukcji. Martorano zaczął opowiadać śledczym o morderstwach, które on, Bulger i Flemmi popełnili, a których nigdy nie wyjaśniono. Ta zmiana frontu wstrząsnęła Flemmim.

Po kilkumiesięcznych zeznaniach agentów FBI, barwnym przedstawieniu Connolly’ego oraz gwałtownej wolcie Martorana długotrwały proces tak naprawdę nabrał rumieńców dopiero wtedy, kiedy na miejscu dla świadka stanął Stevie Flemmi. Postawiony pod ścianą, próbował przekonać sędziego Wolfa, że FBI obiecało mu nietykalność. Powoływanie oskarżonego na świadka zawsze jest ryzykowne, a Fishman pouczał Flemmiego, żeby podczas tych wstępnych przesłuchań szczegółowo opowiedział o swoim układzie z FBI, ale zarazem nie przyznał się do żadnego przestępstwa – nie licząc tych, które według jego słów zostały zatwierdzone przez FBI.

* * *

Flemmi zazwyczaj zjawiał się na rozprawach w czarno-białym nylonowym stroju do joggingu. Jednak w dniu, w którym miał zeznawać, 20 sierpnia 1998 roku, założył okulary, wykrochmaloną białą koszulę, kasztanowy krawat i szarą sportową marynarkę w jodełkę.

– Panie Flemmi, byłoby łatwiej, gdyby pan nieco podniósł mikrofon – poinstruował go sędzia kilka minut po rozpoczęciu przesłuchania.

Flemmi poprawił mikrofon.

– Teraz lepiej, wysoki sądzie?

– Proszę jeszcze przysunąć krzesło do blatu.

Ken Fishman, który ostrożnie prowadził obronę Flemmiego, zaczął od najważniejszego momentu – kolacji w domu Johna Morrisa wiosną 1985 roku, kiedy, według słów Flemmiego, Morris zapewnił gangsterów, że mogą popełniać dowolne przestępstwa „poza morderstwem”. Fishman wypytał Flemmiego o historię współpracy jego i Bulgera z Paulem Rikiem, Johnem Connollym, Johnem Morrisem i Jimem Ringiem. Zachęcany przez obrońcę, Flemmi podkreślał rolę obietnicy ochrony ze strony FBI, która od początku stanowiła jedną z podstaw zawartego układu.

– To była jedna z ważniejszych kwestii: na jaką ochronę możemy liczyć? Zawsze to podkreślaliśmy, a oni zawsze nas uspokajali, że jesteśmy chronieni i nie zostaniemy oskarżeni – wyjaśnił Flemmi już kilka minut po rozpoczęciu pierwszego dnia zeznań. – Domagaliśmy się tego. Nie zamierzaliśmy się angażować, gdyby nie zapewnili nam ochrony. Tak nakazywał zdrowy rozsądek. Nie byłem dumny z tego, co robiłem, dlatego potrzebowałem gwarancji. Myślę, że w tej sprawie mówię także w imieniu pana Bulgera.

Chwilami Flemmi nawet odwoływał się do patriotyzmu.

– Uważam, że pracując jako informator, służyłem rządowi Stanów Zjednoczonych – oznajmił Fredowi Wyshakowi, kiedy przyszła kolej prokuratora na zadawanie pytań.

Flemmi twierdził, że on i Bulger pomagali FBI zniszczyć La Cosa Nostra i wierzyli, że działają w interesie amerykańskiego rządu.

Prokurator aż się skrzywił.

– Uważa pan, że w interesie rządu Stanów Zjednoczonych była kontrola napływu narkotyków do Bostonu Południowego? – spytał. – Naprawdę tak pan sądzi, panie Flemmi?

– Muszę się powołać na piątą poprawkę.

Wyshak nie przepadał za Flemmim. Obaj godzinami ścierali się w kwestii „publicznej służby” Flemmiego jako informatora.

– Nieźle się pan urządził – kpił Wyshak, naciskając Flemmiego, żeby przestał uderzać w nieszczere patetyczne tony. – Swobodnie łamał pan prawo, napychał sobie kieszenie, a do tego, w swojej opinii, mógł pan liczyć na ochronę przed ściganiem?

FLEMMI: Zapomina pan o jednym, panie Wyshak. Cosa Nostra została zniszczona. To był ich [FBI] główny cel. Byli w pełni usatysfakcjonowani. Dotrzymaliśmy swojej strony umowy.

WYSHAK: Czy pan uważa, panie Flemmi, że wspólnie z panem Bulgerem zdołaliście własnymi siłami zniszczyć La Cosa Nostra?

FLEMMI: Coś panu powiem, panie Wyshak, wykonaliśmy kawał dobrej roboty.

WYSHAK: Tak pan uważa?

FLEMMI: Owszem. FBI również było tego zdania.

WYSHAK: A kiedy FBI tak uznało, pan i pan Bulger staliście się prawdziwymi grubymi rybami w mieście, prawda?

FLEMMI: Muszę się powołać na piątą poprawkę.

WYSHAK: To był wasz prawdziwy cel od początku: przejęcie kontroli nad działalnością przestępczą w Bostonie, czyż nie, panie Flemmi?

FLEMMI: Nawiązaliśmy współpracę z FBI. Owszem, czerpaliśmy z niej zyski dzięki ich pomocy oraz za ich przyzwoleniem.

Czasami Flemmi plątał się w zeznaniach, zwłaszcza kiedy miał ocenić, czy przecieki, które otrzymywał od agentów, były legalne. Argumentował, że są one dowodem na ochronę ze strony FBI. Ale czy dla sędziego Wolfa legalność przecieków miała znaczenie? Flemmi kilka razy nie był pewien, jakie stanowisko zająć. Podczas jednego z przesłuchań Wyshak wypytywał o zakres usług, które Connolly świadczył Bulgerowi i Flemmiemu – od ostrzegania mafiosów o podsłuchach po tuszowanie ich udziału w przestępstwach, na przykład wymuszeniu wobec Stephena i Julie Rakesów – gdy prokurator niespodziewanie zapytał:

– Zdawał pan sobie sprawę, że pan Connolly łamie prawo w ramach waszej współpracy, prawda?

FLEMMI: Tak.

WYSHAK: Czy pan zna Stephena Rakesa – Stippo?

FLEMMI: Muszę się powołać na piątą poprawkę.

WYSHAK: Cóż, mówił nam pan, że...

FLEMMI: Przepraszam, panie Wyshak, chciałbym wyjaśnić jedną sprawę dotyczącą pańskiego pytania, czy wiedziałem, że on łamał prawo. Jeśli o mnie chodzi, wszystkie jego działania były legalne... nielegalne... przepraszam, legalne.

WYSHAK: Czyli teraz pan twierdzi, że nie wiedział, że on łamie prawo?

FLEMMI: Nie, twierdzę, że wszystko, co robił, pozostawało w zgodzie z jego pracą. Po prostu nas chronił.

WYSHAK: Uważa pan, że w zgodzie z jego pracą było łamanie prawa, tak czy nie?

FLEMMI: Wszystko, co robił, było legalne.

WYSHAK: Legalne było przekazywanie panom informacji dotyczących dochodzeń?

FLEMMI: Zgadza się.

Flemmi przez większość czasu wypowiadał się o Johnie Connollym z sympatią, jednak nie krył rozczarowania, że Connolly nie wyciągnął go z obecnych tarapatów natychmiast po aresztowaniu ani nie zeznawał w charakterze świadka, żeby bronić ich umowy.

FLEMMI: Powinien być tutaj i zeznawać w naszym imieniu.

WYSHAK: Więc... zachował się tchórzliwie?

FLEMMI: Naturalnie... dlatego, że go tutaj nie ma. Uważam, że powinien być.

WYSHAK: Więc czuje się pan przez niego zdradzony?

FLEMMI: Sądzę, że zostaliśmy opuszczeni.

WYSHAK: Ponieważ jeśli to, co pan mówi, jest prawdą, to powinien już pierwszego dnia zapukać do drzwi prokuratora generalnego, czyż nie, panie Flemmi?

FLEMMI: Powinien.

WYSHAK: Powinien zapukać do moich drzwi i powiedzieć: „Hej, Fred, popełniłeś błąd; ten facet jest nietykalny”?

Z dziesięciodniowych zeznań Flemmiego dotyczących niejasnej zmowy z FBI, pomimo ciągłych kpin prokuratora, wynikało, że obietnica biura była wieczystym paktem. Flemmi miał poczucie, że „będzie chroniony w związku z przeszłymi, teraźniejszymi i przyszłymi przestępstwami”. Nieważne, że ich układ nie został zawarty na piśmie.

– Łączyła nas dżentelmeńska umowa – stwierdził, opowiadając o relacji, którą on i Bulger nawiązali z Connollym, Morrisem i innymi agentami. – Uścisnęliśmy sobie dłonie. Dla mnie to wystarczyło jako potwierdzenie.

Być może najbardziej dramatyczna chwila nastąpiła, gdy Flemmiego zapytano, czy ktoś go ostrzegł przed aktem oskarżenia w 1995 roku.

– Oto jest pytanie – odparł z szelmowskim uśmiechem.

Pomimo licznych dowodów wskazujących na Johna Connolly’ego Flemmi usiłował przekonać sędziego, że to John Morris utrudnił pracę wymiaru sprawiedliwości, informując go o postawieniu zarzutów przez wielką ławę przysięgłych. Flemmi najwyraźniej miał nadzieję, że ta wątpliwa strategia zwabi Connolly’ego do sali sądowej i nakłoni go do potwierdzenia zeznań Steviego dotyczących gwarancji nietykalności. Jednak wiele osób obecnych na sali rozpraw tylko przewróciło oczami. Największe niedowierzanie można było wyczuć u współoskarżonego, Franka Salemme. Jak dotąd, pomimo bliskości, do której byli zmuszeni w sądzie i więzieniu, Salemme udawało się panować nad swoją pogłębiającą się pogardą dla Flemmiego. Zdołał zachować milczenie nawet wtedy, gdy Flemmi zaprzeczył, jakoby to on poinformował FBI, gdzie Salemme ukrył się w Nowym Jorku, co doprowadziło do aresztowania Franka w 1972 roku.

Jednak opowieść o Morrisie przelała czarę goryczy. Salemme postrzegał ją jako farsę, a równocześnie jako zagrożenie dla obranej linii obrony, która mogła uratować wszystkich oskarżonych, nie tylko Flemmiego. Stevie najwyraźniej zdecydował się na poboczną rozgrywkę: starał się przypodobać Connolly’emu, chroniąc jego skórę. To doprowadziło Salemme do furii. Podczas przerwy w zeznaniach, gdy oskarżeni przebywali w tymczasowej celi, jego tłumiony gniew eksplodował. Dopadł drobniejszego Flemmiego, podniósł go i wykrzyczał mu w twarz:

– Ty gnoju! Spierdoliłeś mi całe życie, a teraz pogrążasz wszystkich wokół siebie. Jesteś śmieciem i zginiesz za to!

Bobby DeLuca czym prędzej rozdzielił byłych wspólników. Salemme pospiesznie oddalił się od Flemmiego i już nigdy się do niego nie odezwał.

* * *

Po zakończeniu dramatycznych zeznań Flemmiego proces stracił impet. Kolejnymi świadkami byli agenci FBI, między innymi specjaliści, którzy opowiadali o obowiązujących zasadach współpracy z informatorami. Debbie Noseworthy – wtedy już Debbie Morris – pojawiła się na chwilę na miejscu dla świadka, żeby potwierdzić zeznania Johna Morrisa dotyczące dnia, kiedy John Connolly przekazał jej tysiąc dolarów od Bulgera na bilet lotniczy. Jednak zeznania pozostałych świadków rozczarowywały, gdy pamiętało się o efektownym wydarzeniu, jakim było pojawienie się przed sądem federalnym tak wpływowego mafiosa jak Flemmi. Do października wszyscy zdążyli powiedzieć wszystko, co mieli do powiedzenia.

Poza Johnem Connollym.

Sądząc, że sędzia Wolf już skończył, Connolly rozpętał medialną burzę, żeby odbudować swoją reputację, którą nadszarpnięto przez kilka minionych miesięcy. Chociaż zdarzało mu się rozmawiać z dziennikarzami w czasie trwania przesłuchań, teraz chciał, żeby to do niego należało ostatnie słowo. Udzielał wywiadów w radiu, telewizji oraz wybranych czasopismach, w których był główną atrakcją numeru. Każdy wywiad i artykuł przedstawiał go w pozytywnym świetle i wspierał, dzięki czemu Connolly mógł swobodnie prezentować swoją wersję. Nagłówek głównego artykułu w numerze „Boston Tab” z 27 października śmiało głosił: Connolly zabiera głos, na okładce zaś widniało duże zdjęcie Johna Connolly’ego w charakterystycznym garniturze szytym na miarę i okularach przeciwsłonecznych, stojącego przy Prince Street 98, gdzie kiedyś znajdowała się główna siedziba mafii. Znaczenie zdjęcia było jasne: oto urzędnik, który wykończył mafię. Jestem dumny z tego, co zrobiłem – krzyczał inny nagłówek, wydrukowany grubą czcionką. Jednak żaden wywiad nie mógł się równać z rozmową, którą przeprowadzono z Connollym w radiu WRKO-AM sobotnim popołudniem 24 października 1998 roku. Gospodarz, Andy Moes, zaczął od przedstawienia Connolly’ego jako dobrego przyjaciela, „zacnego syna Bostonu Południowego” oraz „człowieka honorowego i uczciwego”. Potem nastąpiła zapierająca dech oda Moesa do Connolly’ego.

MOES: O rany, co się stało? Kiedy ostatnio o tobie wspominano, byłeś bohaterem. Nie słyszałem, żeby mówiono o tobie inaczej niż Książę Miasta. Każdy kierownik, każdy, kogo znam w FBI, opowiada, jak niezwykle bystry i zaradny jest agent John Connolly. John Connolly dokonał niemożliwego. Udało mu się złamać i rzucić na kolana La Cosa Nostra w Bostonie, z czego biuro było niezwykle dumne i czym chętnie się chwaliło. To były ostatnie doniesienia, jakie słyszałem o Johnie Connollym. Aż tu nagle rozlegają się szepty, no właśnie, szepty rozbrzmiewające za kulisami: „On jest łotrem. Nieuczciwym agentem”. Masz już tego dosyć? Znudziło cię, że ludzie starają się zmieszać cię z błotem?

CONNOLLY: Stało się to nieco nużące.

Niczym polityk Connolly za każdym razem przygotowywał kilka najważniejszych kwestii, które chciał przekazać: że nigdy nie zrobił nic złego w ramach współpracy z Bulgerem i Flemmim; że ci mafiosi tak naprawdę tworzyli „dwuosobowy gang”, który pomógł FBI zlikwidować bostońską odnogę międzynarodowej organizacji przestępczej; że Bulger i Flemmi rzeczywiście otrzymali od FBI zgodę na popełnianie niektórych przestępstw – związanych z hazardem i lichwą – podczas zbierania informacji; że John Morris jest „złym człowiekiem” oraz że prokuratorzy Wyshak, Kelly i Herbert nie powinni sporządzać aktu oskarżenia przeciwko informatorom FBI w 1995 roku. Connolly nazywał prokuratorów „tchórzami”, którzy pogwałcili obietnicę złożoną przez FBI – a przede wszystkim przez Connolly’ego – że nikt nie będzie ścigał Bulgera i Flemmiego.

– Nigdy nie dałbym nikomu swojego słowa, gdyby przyszło mi do głowy, że strona rządowa je złamie – wyjaśnił Connolly Moesowi, wypowiadając te słowa powoli dla większego nacisku. – Prokuratorzy złamali dane słowo i powinni się tego wstydzić. Ale nie mieli prawa nie dotrzymywać mojej obietnicy – warknął.

John Connolly urósł do rangi jednej z najważniejszych publicznych osobistości lat dziewięćdziesiątych, dekady obsesyjnie zafascynowanej stylem i sławą. Można było odnieść wrażenie, że gdyby ogłosił się prawdziwym bohaterem tej historii – a wysuwał takie dumne sugestie w sposób bezwstydny i nieustępliwy – byłoby to prawdą. Zapomnijcie o stercie dowodów przed sędzią Wolfem oraz wielogodzinnych obciążających zeznaniach. W większości wypadków medialna burza działała na korzyść Connolly’ego. Jedyną przeszkodą, na jaką natrafił – ale z którą szybko się uporał – było pytanie zadane przez Petera Meade’a z WBZ-AM, który chciał poznać stanowisko FBI wobec przemocy.

MEADE: Czy przemoc nie jest nieodłącznym elementem lichwy?

CONNOLLY: No cóż... niezupełnie. Nieodłączną częścią lichwy? To znaczy, owszem, przemoc niewątpliwie jest związana z takimi praktykami. Eee... Jeśli ktoś ci nie płaci, ludzie robią mu krzywdę. Ale, eee, układ z tymi dwoma osobami i wszystkimi innymi opierał się na zasadzie „zero przemocy”. Żadnych zabójstw. Żadnej przemocy.

W wirze wywiadów Connolly podnosił swoje notowania. Nawet zaostrzył swoje wypowiedzi dotyczące przesłuchań prowadzonych przez sędziego Wolfa. Przez większą część roku zajmował stanowisko, że – chociaż bardzo chce przedstawić swoją wersję wydarzeń – nie może zeznawać bez gwarancji nietykalności, skoro prokuratura prowadzi przeciwko niemu dochodzenie. Jednak gdy tylko przesłuchania dobiegły końca, Connolly stwierdził, że już mu nie zależy na nietykalności – nie chce jej ani nie potrzebuje.

– Nie potrzebuję nietykalności w związku z korupcyjnymi zachowaniami, ponieważ się ich nie dopuściłem – powiedział dziennikarzom „Boston Tab”. – Odrzuciłbym gwarancję nietykalności opartą na takich podstawach. Nie jest mi do niczego potrzebna. Mogą ją sobie wsadzić – dodał.

Okazało się, że te emocjonalne wypowiedzi były błędem.

Zarówno obrońcy, jak i prokuratorzy natychmiast złożyli do sędziego Wolfa wniosek o ponowne wezwanie Connolly’ego przed oblicze sądu, skoro wielokrotnie powtarzał, że nie pragnie gwarancji nietykalności. Była to jedna z niewielu kwestii, w których Wyshak i Cardinale się zgadzali.

– Najwyższa pora trochę pomęczyć pana Connolly’ego w tej sprawie – stwierdził Cardinale.

Kolega Wyshaka, Jamie Herbert, zauważył, że podczas wywiadów dla mediów Connolly „kłamał w kwestii wydarzeń rozgrywających się w tej sali sądowej oraz poza nią”.

Prawnicy postanowili obnażyć blef Connolly’ego i rankiem w przeddzień Halloween, 30 października, John Connolly wrócił do budynku sądu federalnego w towarzystwie swojego adwokata Roberta Popea. Barczysty Connolly wyglądał imponująco na miejscu dla świadka. Założył ciemny, dobrze dopasowany garnitur i elegancki żółty jedwabny krawat, a z kieszonki na jego piersi wystawała starannie złożona biała chustka. Miał świeżo ostrzyżone i uczesane włosy.

Tom Cardinale od razu przeszedł do sedna.

– Panie Connolly, czy w tysiąc dziewięćset osiemdziesiątym drugim roku wręczył pan jakąkolwiek gotówkę sekretarce FBI Debbie Noseworthy, która dziś nosi nazwisko Morris?

Cardinale próbował sprowokować Connolly’ego.

– Miałem nadzieję, że zwycięży w nim arogancja – przyznał później. Chciał, żeby rozgniewany Connolly zaprzeczył: nie, nie przekazał Morrisowi pieniędzy od Bulgera! – A wtedy bum! natychmiast zostałby oskarżony o krzywoprzysięstwo. Byłbym wniebowzięty, po tym wszystkim, co zrobił mojemu klientowi i wielu innym osobom, działając jako tak zwany stróż prawa.

Obaj mężczyźni popatrzyli sobie w oczy, a pytanie, które Cardinale zadał swoim barytonem, odbiło się echem od ścian sali rozpraw. Connolly poprawił się na krześle i wyjął jakąś kartę z kieszeni garnituru. Podniósł ją prawą dłonią, delikatnie przytrzymując opuszkami wskazującego i środkowego palca.

– Zgodnie z radą prawnika uprzejmie odmawiam odpowiedzi na to pytanie, korzystając z prawa do niezeznawania przeciwko samemu sobie, które zapewnia mi konstytucja Stanów Zjednoczonych.

CARDINALE: Jak zauważył wysoki sąd, dnia trzydziestego kwietnia tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątego ósmego roku stanął pan przed obliczem sądu i odmówił odpowiedzi na zadane pytania, powołując się na piątą poprawkę, czy tak?

CONNOLLY: Zgadza się.

CARDINALE: Od tamtej pory udzielił pan wywiadów licznym przedstawicielom mediów... czy to prawda?

CONNOLLY: Zgodnie z radą prawnika, powtarzam...

Cardinale nie odpuszczał, lecz z prędkością karabinu maszynowego zadawał kolejne pytania. Czy popełnił pan jakieś przestępstwa w związku z obietnicą złożoną panom Bulgerowi i Flemmiemu? Czy mniej więcej w czasie świąt Bożego Narodzenia wręczył pan panu Morrisowi skrzynkę wina, w której znajdowało się tysiąc dolarów? Czy kiedykolwiek ostrzegł pan panów Bulgera i Flemmiego o toczonym przeciwko nim dochodzeniu? Czy znał pan człowieka nazwiskiem Brian Halloran?

Za każdym razem Connolly powoływał się na piątą poprawkę.

Następny w kolejce był prokurator Jamie Herbert.

HERBERT: Dzień dobry, panie Connolly.

CONNOLLY: Dzień dobry.

HERBERT: Panie Connolly, czy wie pan, co oznacza termin „łapówkarstwo”?

CONNOLLY: Powołuję się na piątą poprawkę.

HERBERT: Panie Connolly, przedstawił pan co najmniej trzy wersje domniemanego układu, który zawarł pan z panami Bulgerem i Flemmim, czy to prawda?

CONNOLLY: Powołuję się na piątą poprawkę.

HERBERT: Panie Connolly, czy podczas swojej wieloletniej współpracy z panami Bulgerem i Flemmim chociaż raz udokumentował pan ten układ w aktach FBI?

CONNOLLY: Powołuję się na piątą poprawkę.

W ciągu dwudziestu minut Connolly niemal trzydziestokrotnie powoływał się na piątą poprawkę w odpowiedzi na pytania Cardinalego i Herberta. Sędzia w końcu przerwał przesłuchanie, uznając, że jest ono bezowocne, a Connolly wcale nie zmienił zdania i nie zamierza zeznawać bez gwarancji nietykalności. Robert Popeo oznajmił sędziemu, że jego klient powołuje się na piątą poprawkę za jego namową, zwłaszcza „w świetle informacji otrzymanych od prokuratorów, że pan Connolly jest obiektem aż dwóch niezależnych dochodzeń”. Mimo że poza sądem Connolly wypowiadał się śmiało i zapewniał o swojej niewinności – do czego upoważniała go wolność słowa zagwarantowana pierwszą poprawką do konstytucji – nie zamierzał rezygnować z praw, które zapewniała mu piąta poprawka, i składać zeznań, które mogły go obciążyć.

– Zaleciłem świadkowi, aby na każde istotne pytanie odpowiadał powoływaniem się na przywileje, jakie zapewnia mu konstytucja Stanów Zjednoczonych.

Sędzia zwolnił Connolly’ego.

– Panie Connolly, może pan odejść.

Kilka minut później Connolly znalazł się przed nowym budynkiem sądu na Fan Pier, gdzie przed kręgiem kamer i dziennikarzy zrelacjonował swoją wojowniczą postawę wobec prokuratorów Wyshaka, Herberta i Kelly’ego. Nazwał ich „niszczycielami reputacji”, którzy ze wszystkich sił starali się zrobić z niego kozła ofiarnego. Jednak nawet ten nowy atak nie zdołał zatrzeć niekorzystnego wrażenia, jakie zrobił bezbarwny John Connolly odczytujący kartę z piątą poprawką, której zgodnie zapewnieniami z ostatnich tygodni już nie potrzebował.

* * *

Rozpoczęła się gra na przeczekanie. W swoim gabinecie Wolf przystąpił do pracy nad orzeczeniem, z pomocą urzędników sądowych analizując zeznania, dowody oraz przepisy prawa. Mijały miesiące i na początku 1999 roku sprawa niemal zniknęła ze świecznika. Od czasu do czasu wspominano o niej przy okazji poruszania innych tematów. W 1998 roku były prokurator generalny i gubernator Bill Weld wystąpił w programie radiowym, w którym promował swoją pierwszą powieść, i natrafił na dziennikarza, który chciał go spytać o związki Bulgera z FBI. Christopher Lydon prowadzący audycję „Connection” w stacji WBUR nie mógł uwierzyć, że Weld nie postarał się bardziej, aby wyjaśnić zamieszanie z Bulgerem.

– Dlaczego to pana bardziej nie oburza? – spytał prowokacyjnie Lydon. – Czy pański przyjaciel William Bulger o tym wiedział? Pytał go pan o to kiedyś?

Zazwyczaj gadatliwy Weld zaniemówił. Zaprzeczył, a w jego głosie dało się wyczuć rozdrażnienie. Lydon ciągnął temat, ale był to głównie monolog prowadzącego. Zamiast dołączyć do rozmowy, Weld milczał, a w eter płynęły kolejne sekundy ciszy. Lydona niepokoiło zwłaszcza niedawne samobójstwo Billy’ego Johnsona, funkcjonariusza policji stanowej, który ostro potraktował „Siwego” Bulgera na lotnisku w Bostonie, gdy ten usiłował przemycić gotówkę. Johnson wierzył, że tamten incydent kosztował go karierę.

– Zabił się! – rzekł Lydon. – Biedny człowiek u kresu życia, które poświęcił na honorową służbę w obronie prawa. Dlaczego to pana nie oburza? – spytał ponownie.

W końcu nerwowa konfrontacja dobiegła końca i obaj mężczyźni zaczęli rozmawiać o powieści. Jednak niechęć Welda do podjęcia tego tematu w symboliczny sposób ilustrowała niechęć całego pokolenia szefów bostońskich służb do zajmowania się skandalicznym przypadkiem Bulgera.

Pod koniec lata 1999 roku po mieście rozniosła się wieść, że Wolf, po dziesięciu miesiącach rozmyślań i pisania, dopracowuje ostatnie detale swojego orzeczenia. Na początku sierpnia dyrektor FBI Louis Freeh przyjechał do Bostonu i podczas konferencji prasowej przyznał publicznie, że biuro „popełniło poważne błędy” podczas dwudziestoletniej współpracy z Bulgerem i Flemmim. Dominowała opinia, że obsesyjnie dbające o swój wizerunek FBI próbowało w ten sposób złagodzić skutki zbliżającego się orzeczenia sądu federalnego.

– Musimy rozliczyć się z wielu błędów – oznajmił Freeh. Obiecał, że skorumpowani agenci z Bostonu zostaną sprawiedliwie osądzeni.

Dwa tygodnie później FBI oznajmiło, że zbiegły „Siwy” Bulger wreszcie został dodany do listy dziesięciu najbardziej poszukiwanych przestępców. Ten ruch – wykonany ponad cztery lata po ucieczce Bulgera przed aresztowaniem w 1995 roku – uznano za poważnie spóźniony. Opinia publiczna w Bostonie była przekonana, że FBI nigdy tak naprawdę nie zależało na namierzeniu swojego byłego informatora. Jednak teraz Bulger dołączył do takich zbiegów jak Eric Robert Rudolph, podejrzany w związku z wysadzaniem w powietrze klinik aborcyjnych, czy Osama bin Laden, Saudyjczyk podejrzany o terroryzm. Bulger wyróżniał się na ich tle: był zapewne pierwszym informatorem FBI na liście, przez którą od chwili jej powstania w 1950 roku przewinęło się czterystu pięćdziesięciu ośmiu zbiegów. Jego twarz miała się teraz pojawić w urzędach pocztowych i budynkach federalnych w całym kraju, na stronie internetowej FBI, a nawet w kreskówce o Dicku Tracym, jako część akcji promocyjnej listy najbardziej poszukiwanych przestępców.

W więziennym bloku H-3 trzej słynni osadzeni – Frank Salemme, Bobby DeLuca i Stevie Flemmi – również z niecierpliwością czekali na orzeczenie. Żywili nadzieję, że sędzia Wolf uzna dowody za tak nieprzekonujące, że oddali akt oskarżenia w sprawie przestępstw finansowych wobec całej grupy i orzeknie, iż FBI rzeczywiście obiecało roztoczyć ochronę nad Flemmim i Bulgerem, przez co teraz są nietykalni i nie można ich ścigać.

Od chwili aresztowania w 1995 roku trzej gangsterzy byli przetrzymywani w więzieniu w Plymouth, nowoczesnej placówce położonej niecałe osiemdziesiąt kilometrów na południe od Bostonu, którą otwarto w 1994 roku. Nowy zakład karny wzniesiono na dawnym wysypisku śmieci w odizolowanej, niechcianej części tej historycznej okolicy. Znajdował się on tuż obok drogi numer 3, która łączyła Boston z Cape Cod, tak że Flemmi ze swojej celi słyszał szum wolności, samochody wożące podróżnych i urlopowiczów szosą, którą on, Bulger i John Connolly często jeździli na półwysep.

W bloku wygospodarowano miejsce dla stu czterdziestu więźniów rozmieszczonych w siedemdziesięciu celach. Była to duża prostokątna przestrzeń zbudowana jako samodzielne „miniwięzienie”, co oznaczało, że osadzeni spędzali niemal cały czas w swoim bloku i prawie wszystko tam robili. Posiłki przywożono wózkami z głównej więziennej kuchni, a więźniowie jadali przy stołach we wspólnej sali. Blok dysponował własnymi prysznicami, telewizorami oraz automatami telefonicznymi. Obowiązywał zakaz palenia. Po drugiej stronie wydziału znajdował się niewielki odkryty teren rekreacyjny. Przypominał klatkę, ale zapewniał osadzonym okazję do odetchnięcia świeżym powietrzem i zażycia ruchu. Pod schodami zamontowano drążek do podciągania, który żartobliwie nazywano „siłownią”, a pod ścianą stał wózek z książkami, czyli „biblioteka”. Cele mieściły się wzdłuż długich ścian na dwóch poziomach – parterze i półpiętrze. Salemme i DeLuca siedzieli w sąsiednich celach na półpiętrze, niedaleko wyjścia na teren rekreacyjny. Flemmi był osamotniony.

List gończy za Jamesem J. Bulgerem

Salemme z czasem dał się poznać jako wzorowy więzień i lider bloku H-3. Strażnicy na nim polegali. Powierzono mu najważniejszą pracę, którą wcześniej wykonywał sam Howie Winter, zanim przeniesiono go do innego bloku. Frank był „kelnerem”: trzy razy dziennie, kiedy pozostali więźniowie byli zamknięci w swoich celach, przygotowywał wspólną salę do posiłków. Nalewał sok do dzbanków, wycierał stoły, ustawiał krzesła. Żadne zajęcie nie było bardziej odpowiedzialne – ani porządkowanie terenu rekreacyjnego, ani opróżnianie pojemników na śmieci, ani mycie pryszniców, ani zamiatanie wyłożonych płytkami podłóg i kładki na półpiętrze. Strażnicy chcieli, żeby na oddziale wszystko lśniło niczym w szpitalu, a Frank im to gwarantował. Nie miało to wiele wspólnego z jego dawnym wystawnym życiem gangstera, jednak praca była sposobem na zabicie czasu.

DeLuca nie był aż tak pracowity. Jego zadanie polegało na zamiataniu półpiętra. Jednak, podobnie jak Salemme, ćwiczył, żeby utrzymać wysoką formę. Regularnie podciągał się na drążku, dbając o muskulaturę. Obaj stosowali dietę, zwłaszcza Salemme, który unikał tłustych więziennych potraw i wolał sałatki oraz owoce. Ponadto wiele czytał – czasopisma o żeglarstwie oraz powieści Toma Clancy’ego i Deana Koontza.

Co innego Flemmi. Podczas przesłuchań w sądzie, gdy wychodziły na jaw jego konszachty z FBI, był w coraz większym stopniu spychany na margines więziennego życia. Inni osadzeni nie chcieli mieć z nim nic wspólnego. Spotykał się z ostracyzmem jako szpicel, najniższa forma przestępczego życia. Salemme się do niego nie odzywał, a nawet na niego nie patrzył. Flemmi czasami rozmawiał z DeLucą, ale były to chłodne i zdawkowe spotkania.

Alienacja związana z rolą informatora była trudna do zniesienia, ale Flemmi wycofał się jeszcze bardziej w głąb siebie, kiedy Johnny Martorano rozpoczął współpracę z prokuratorami. Strażnicy z pewnością nie tęsknili za zabójcą. Martorano przyprawiał ich o dreszcze – opryskliwy, bezwzględny awanturnik, który dumnie przechadzał się po bloku, jakby chciał powiedzieć: „Zejdźcie mi z drogi, jestem John Martorano i zabijam ludzi”. Jednak odejście Martorana okazało się druzgocącym ciosem dla Steviego Flemmiego. Oznaczało, że Martorano zamierza wplątać Flemmiego i Bulgera w zabójstwo – a dokładniej w morderstwo Rogera Wheelera z 1981 roku. Nawet gdyby adwokat Flemmiego, Ken Fishman, zdołał przekonać sędziego Wolfa do wycofania zarzutów o wymuszanie haraczy, prokuratorzy już się przygotowywali do wniesienia aktu oskarżenia w związku z zabójstwem.

Na początku września, kiedy wszyscy czekali na ruch sędziego Wolfa, gruchnęła wieść, że Martorano zakończył negocjacje ze stroną rządową i w zamian za zeznania może liczyć na złagodzenie wyroku od dwunastu i pół roku do piętnastu lat. Martorano zgodził się przyznać do dwudziestu zabójstw, które popełnił w ciągu trzech dekad w trzech różnych stanach, wliczając zabójstwo Rogera Wheelera, które, jak twierdził, popełnił z polecenia Bulgera i Flemmiego.

– Ludzie, których wydaje, przez wiele lat cieszyli się ochroną FBI mimo popełniania ohydnych zbrodni – stwierdził David Wheeler, syn zabitego prezesa Jai Alai, zwolennik układu zawartego z zabójcą.

Flemmi wrócił do swojej celi. W bloku H-3 były mafijny przywódca był ignorowany i spędzał większość czasu samotnie, siedząc na swojej pryczy.

– Właśnie tam – pokazywał jeden ze strażników. – Jak torba z kijami do golfa, którą trzymam w szafie. Flemmi nie miał pracy, którą mógłby się zająć. Nie miał z kim rozmawiać.

– Jest tak bardzo przygnębiony, że prawie traci rozum – zauważył jeden z funkcjonariuszy.

Flemmi niemal nigdy nie wychodził na spacerniak, żeby zaczerpnąć świeżego powietrza i złapać trochę słońca. Zbliżało się ogłoszenie jednego z najbardziej oczekiwanych sądowych orzeczeń w historii bostońskich procesów przeciwko przestępczości zorganizowanej, a twarz Flemmiego pobladła tak, że stała się niemal przejrzysta. Jak stwierdził jeden ze strażników, jego skóra upodobniła się kolorem do ścian więzienia – była upiornie biała, „jak popcorn”.

* * *

Prawnik Tony Cardinale otworzył kopniakiem puszkę Pandory, skrywającą umowę FBI z Bulgerem i Flemmim. Dzień, w którym pojawiło się orzeczenie sądu, zaczął od treningu w Bostońskim Klubie Sportowym. Następnie odebrał z hotelu swojego wspólnika Johna Mitchella, który przyleciał z Nowego Jorku. Razem podjechali do sądu, gdzie jeden z urzędników wręczył im pudełko, w którym znajdowało się siedem egzemplarzy orzeczenia. Cardinale czym prędzej wysłał kuriera z jednym egzemplarzem do Franka Salemme w więzieniu w Plymouth. Następnie dwaj prawnicy usiedli w samych koszulach w gabinecie Cardinalego, otoczeni kawą i pączkami, otworzyli opasły dokument i zabrali się do lektury.

Felietonista „Boston Herald” Howie Carr później zażartował, że Mark Wolf zapewne uważał się za Edwarda Gibbona[6] przestępczości zorganizowanej w Nowej Anglii, gdyż stworzył liczący sześćset sześćdziesiąt jeden stron tekst zatytułowany Rozwój i upadek imperium Bulgera. Cardinalemu i Mitchellowi podobało się, że Wolf rozpoczął swój traktat cytatem z Lorda Actona[7]: „W 1861 roku Lord Acton napisał, że «wszystko, co tajne, prowadzi do zwyrodnienia, a dotyczy to nawet wymiaru sprawiedliwości». Ta sprawa dowodzi, że miał rację”.

Pączki pozostały niezjedzone. Prawnicy nie potrafili oderwać się od orzeczenia. Część prawna – bezpośredni wpływ na stan sprawy dotyczącej zarzutów o przestępstwa finansowe – była niejednoznaczna. Przykładowo sędzia nie uznał, że ochrona, którą FBI zapewniało Bulgerowi i Flemmiemu – często nielegalna – zabezpieczała ich przed ściganiem, jednak postanowił, że obietnice składane przez agentów informatorom uniemożliwiły wykorzystanie przeciwko nim w sądzie części dowodów pochodzących z podsłuchów. Wolf zapowiedział oddalenie tych dowodów, a być może także innych. To znaczyło, że akt oskarżenia zawisł na włosku. Jednak sędzia stwierdził, że w celu podjęcia ostatecznej decyzji dotyczącej spornych dowodów będzie potrzebował dodatkowych informacji, uzyskanych podczas kolejnych przesłuchań. „Na obecnym etapie – podsumowywał Wolf – nie mogę przychylić się do wniosku pana Flemmiego dotyczącego oddalenia aktu oskarżenia. Dlatego sąd wysłucha kolejnych zeznań, żeby ustalić, czy proces należy zakończyć, a jeśli nie – żeby ustalić, jak duża część dowodów ma zostać wykluczona”. To oznaczało, że proces, przynajmniej na razie, będzie trwał.

Jednak wiadomością dnia nie była prawna część orzeczenia sędziego, lecz ustalenia dotyczące relacji FBI z Bulgerem i Flemmim. Ponad połowę tekstu – trzysta sześćdziesiąt osiem stron – poświęcono ujawnionym nieprawidłowościom we współpracy z Bulgerem, wnioskom sądowym opracowanym na podstawie zeznań pod przysięgą oraz stosowi dokumentów i akt FBI.

Sędzia przyznał, że Bulger i Flemmi byli „bardzo cennymi i docenianymi tajnymi informatorami”, a następnie w najdrobniejszych szczegółach opisał przypadki korupcji, łamania zasad oraz naruszenia etyki, które niemal od początku charakteryzowały trzydziestoletni układ. Opisał wszystkie przecieki – od warsztatu przy Lancaster Street, przez pluskwę DEA w samochodzie, po podsłuch na Baharoianie – a także ostrzeżenia, których udzielano mafiosom w kwestii zagrażających im innych gangsterów. „W celu chronienia Bulgera i Flemmiego Morris i Connolly wskazali im co najmniej tuzin innych osób, które pełniły funkcję informatorów FBI bądź innych agencji”. Sędzia wspomniał o przecieku w sprawie Briana Hallorana oraz o tym, że zaledwie kilka tygodni po rozmowie z FBI „Halloran został zabity”.

Wolf w podsumowaniu napisał, że w celu zapewnienia ochrony Bulgerowi i Flemmiemu agenci regularnie fałszowali wewnętrzne akta FBI, nadając informatorom przesadną wartość, a zarazem ukrywając ich przestępczą działalność. Analiza akt FBI wykazywała „powtarzające się nieprawidłowości odnośnie do sporządzania dokumentacji obciążającej Bulgera i Flemmiego”. Pomimo zaprzeczeń Connolly’ego Wolf orzekł, że opiekun informatorów rzeczywiście przyjął łapówkę dla Morrisa. „Morris świadomie przyjął za pośrednictwem Connolly’ego tysiąc dolarów pochodzących od Bulgera i Flemmiego”.

Sędzia wyjaśnił także kilka pomniejszych szczegółów tej ponurej sagi. Pomimo publicznych zaprzeczeń Billy’ego Bulgera sędzia orzekł, że wpływowy polityk miał swój udział w tej sprawie. „William, który był przewodniczącym Senatu stanu Massachusetts i sąsiadem Flemmich, wpadł do nich z wizytą, gdy przebywali tam Ring i Connolly”.

– A niech mnie gęś kopnie! – wykrzyknął Cardinale.

Rozpoczęli swoisty pojedynek z Johnem Mitchellem, odczytując na głos fragmenty orzeczenia i starając się wyszukiwać co bardziej soczyste kawałki.

Wolf wskazał w sumie osiemnastu szefów i agentów FBI, którzy złamali prawo bądź regulamin biura i Departamentu Sprawiedliwości. Paul Rico, John Connolly i John Morris znajdowali się w samym centrum nieprawidłowości, a na liście pojawili się także kierownicy: Jim Greenleaf, Jim Ring, Ed Quinn, Bob Fitzpatrick, Larry Potts, Jim Ahearn, Ed Clark i Bruce Ellavsky oraz agenci Nick Gianturco, Tom Daly, Mike Buckley, John Newton, Rod Kennedy, James Blackburn i James Lavin.

– John Connolly ma przejebane – pokręcił głową Cardinale, zatrzymując się na części orzeczenia, w której Wolf odnosił się do głównego pytania: w jaki sposób „Siwy” zdołał uciec w 1995 roku? Chociaż Flemmi zeznał, że przeciek pochodził od Morrisa, sędzia ustalił, że Flemmi, choć zazwyczaj prawdomówny, nie zawsze wykazywał się szczerością i „czasami przypisywał informacje otrzymane od Johna Connolly’ego innym agentom FBI, próbując chronić Connolly’ego”. Pomimo stanowczych publicznych oświadczeń Connolly’ego Wolf uznał, że to on był winowajcą.

„Sąd orzeka, że na początku stycznia 1995 roku Connolly, który pozostawał w bliskich związkach z Flemmim, a zwłaszcza z Bulgerem, za pośrednictwem swoich kontaktów w FBI śledził przebieg dochodzenia prowadzonego przez wielką ławę przysięgłych i pozostając w stałym kontakcie z Bulgerem i Flemmim, przekazywał im informacje dotyczące dochodzenia, a także ostrzegł Bulgera o wniesieniu aktu oskarżenia”.

Wreszcie, pomimo publicznych wyjaśnień Jeremiaha T. O’Sullivana i oświadczenia, które złożył na ręce federalnych śledczych w 1997 roku, sędzia orzekł, że O’Sullivan wiedział, iż Bulger i Flemmi są informatorami od 1979 roku.

Orzeczenie ujawniło paskudne uzależnienie bostońskiego oddziału FBI od Bulgera. Nie był to ładny widok. Czystym zbiegiem okoliczności tekst ukazał się zaledwie dwanaście dni po istotnym wydarzeniu w osobistym życiu „Siwego” Bulgera, który 3 września 1999 roku skończył siedemdziesiąt lat. Obejmujący sześćset sześćdziesiąt jeden stron traktat nie był dla niego wymarzonym prezentem urodzinowym. James J. „Siwy” Bulger wciąż cieszył się wolnością, ale nie miał zbyt wielu innych powodów do radości.

Sędzia miażdży FBI w związku z układem z Bulgerem i Flemmim – głosił nagłówek na pierwszej stronie następnego numeru brukowca „Boston Herald”. Sędzia twierdzi, że FBI złamało wszystkie zasady.

Nagłówki uchwyciły nastrój chwili i niewątpliwie dotarły do „Siwego” Bulgera, który gdzieś się ukrywał, przemierzając wiejskie drogi Ameryki z farbowaną blondynką u boku, fałszywymi dokumentami w portfelu i plikami studolarowych banknotów pochowanymi w skrytkach bankowych w całym kraju.

EPILOG

Dzień dobry. Mam tak wiele trudnych pytań do Johna Connolly’ego, a tak niewiele czasu. Po pierwsze, myślę, że mnóstwo ludzi chętnie zezna, że „Siwy” i Stevie kontrolowali rynek kokainy i marihuany w Bostonie Południowym. Niech się pan wstydzi... że ich pan za to nie ścigał.

JACK Z BOSTONU POŁUDNIOWEGO,
RADIO WBZ-AM, 27 PAŹDZIERNIKA 1998

Po pierwsze, chciałabym powiedzieć kilka słów do Johna Connolly’ego. Myślę, że wykazał się pan nie lada odwagą, przeciwstawiając się prokuraturze generalnej w tej sprawie. Dobrze wiedzieć, że jest chociaż jeden agent FBI, który dotrzymuje słowa.

CHRISTINE Z BOSTONU POŁUDNIOWEGO,
RADIO WBZ-AM, 27 PAŹDZIERNIKA 1998

.

Jak można się było spodziewać, John Connolly nie był zachwycony ustaleniami, które sędzia Mark L. Wolf opublikował 15 września 1999 roku. Connolly dotychczas chwalił pracę sędziego, zupełnie jakby chciał mu się przypodobać. Podczas jednej z audycji radiowych nazwał go znawcą prawa, który „stara się dotrzeć do prawdy”.

Jednak kiedy orzeczenie Wolfa postawiło go w centrum wszystkich nieprawidłowości w FBI, Connolly zmienił podejście. Byłego agenta szczególnie rozgniewało, że sędzia obwinił go za wyciek informacji o akcie oskarżenia z 1995 roku.

– Nie ostrzegłem Bulgera, Flemmiego ani nikogo innego o akcie oskarżenia sformułowanym przez wielką ławę przysięgłych w 1995 roku – stwierdził we wcześniej przygotowanym oświadczeniu, które ogłosił w dniu upublicznienia orzeczenia Wolfa. – Sędzia Wolf dopuścił się nieodpowiedzialnych spekulacji dotyczących mojej etyki zawodowej.

Potem nastąpiła klasyczna reakcja Connolly’ego: osobisty atak na krytyka. Connolly twierdził, że sędzia federalny mści się za dawny raport FBI, w którym agent, powołując się na doniesienia informatorów, zrelacjonował plotki, jakoby Wolf na początku lat osiemdziesiątych, kiedy jeszcze był prokuratorem federalnym, przekazał tajne informacje w ręce mafii. (Raport ujrzał światło dzienne podczas przesłuchań w 1998 roku i został zdyskredytowany). Connolly odwołał się do tamtego małego wycinka przeszłości, żeby wyjaśnić ustalenia Wolfa: to była zemsta.

Pomimo orzeczenia sędziego Connolly wciąż zapewniał opinię publiczną o swojej niewinności, chociaż czynił to bardziej wybiórczo niż podczas swojej medialnej ofensywy w 1998 roku. Jesienią 1999 roku nawet udzielił w „Dateline” NBC wywiadu, podczas którego przechwalał się swoimi licznymi dobrymi uczynkami.

Jednak ustalenia sądu nie były jedynym problemem Connolly’ego. Przez ponad rok on i inni byli agenci (na przykład Paul Rico) stanowili obiekt dochodzenia federalnej wielkiej ławy przysięgłych badającej przypadki korupcji w FBI. Trzy dni przed Bożym Narodzeniem w 1999 roku John Connolly został zatrzymany. Wczesnym popołudniem agenci FBI pojawili się w jego domu w Lynnfield, na północnych przedmieściach Bostonu. Tamtego dnia Connolly nie poszedł do pracy z powodu grypy. Został aresztowany, skuty kajdankami i odwieziony do budynku sądu federalnego. Pojawił się w sądzie po zmroku, ubrany nie w elegancki garnitur, ale w szary podkoszulek, czarne dżinsy i tenisówki. Włosy, zazwyczaj idealnie ufryzowane, miał potargane. To był zmierzch długiego dnia. Kiedyś John J. Connolly ślubował przestrzegać prawa. Teraz wywleczono go z własnego domu.

Connolly’emu, Bulgerowi i Flemmiemu przedstawiono cztery zarzuty: wymuszanie haraczy, spiskowanie w celu wymuszania haraczy, spiskowanie w celu utrudniania pracy wymiaru sprawiedliwości oraz utrudnianie pracy wymiaru sprawiedliwości. W siedemnastostronicowym akcie oskarżenia zarzucano Connolly’emu pośredniczenie w przekazaniu łapówki w wysokości siedmiu tysięcy dolarów Johnowi Morrisowi, regularne fałszowanie raportów w celu ukrywania przestępstw Bulgera, a także przekazywanie Bulgerowi i Flemmiemu tajnych informacji dotyczących dochodzeń wielkiej ławy przysięgłych oraz podsłuchów. Wśród zarzutów o przecieku nie zapomniano o ostrzeżeniu, którego Connolly udzielił „Siwemu” w 1995 roku, umożliwiając mu ucieczkę i rozpoczęcie życia zbiega.

W sądzie Connolly nie przyznał się do zarzucanych czynów i został zwolniony za kaucją w wysokości dwustu tysięcy dolarów. Prokuratorzy zaznaczyli, że śledztwo nadal się toczy. Rozpoczynając dochodzenie, prokurator generalna Janet Reno wyszła poza kazirodczą społeczność bostońskiego wymiaru sprawiedliwości i wyznaczyła prokuratora federalnego Johna Durhama do nadzorowania sprawy. Durham zebrał zespół śledczych z całego kraju i wspólnie zaczęli badać, jak mogło dojść do takich nieprawidłowości.

Reno zleciła także szczegółową analizę regulaminu pracy z informatorami wywodzącymi się ze środowiska przestępczego. Odświeżone zasady ogłoszono na początku 2001 roku, kiedy kończyła się kadencja prezydenta Clintona. Nowe zasady, zaostrzone w celu uniknięcia powtórki z bostońskiego skandalu i zapewnienia dokładniejszej kontroli, wymagają od FBI dzielenia się doniesieniami informatorów z prokuratorami federalnymi. Wyraźnie zakazano nawiązywania osobistych relacji oraz wymiany prezentów z informatorami, co było normą w kontaktach FBI z Bulgerem. Jeden z prawników skomentował, że wprowadzony w całym kraju, liczący ponad czterdzieści stron nowy regulamin okazał się „najtrwalszym i najważniejszym skutkiem” federalnego dochodzenia w sprawie niejawnych relacji agentów z informatorami.

* * *

Pod koniec 1999 roku rozpoczął się ciąg istotnych wydarzeń, które zwiastowały wielki upadek ery Bulgera.

We wrześniu 1999 roku w ramach układu zawartego z prokuraturą John Martorano stanął przed sądem i spokojnie przyznał się do zamordowania dziesięciu osób jako kluczowy płatny zabójca gangu Bulgera. W zamian za przyznanie się do tych przestępstw – oraz zeznania obciążające Bulgera, Flemmiego i agentów FBI – prokuratorzy wnioskowali o obniżenie wyroku Martorana do piętnastu lat więzienia. Ta propozycja wzbudziła wiele kontrowersji, a niektórych oburzyła tak niska kara dla bezwzględnego mordercy. Prokurator generalny Donald K. Stern stwierdził, że zawieranie układów z zabójcami jest „niesmaczne”, jednak przyznał, że jeszcze bardziej niesmaczne byłoby niezawarcie takiego układu, skoro pozwalał on zdobyć dowody przeciwko gangsterom, takim jak Bulger i Flemmi. Zeznania Martorana pozwoliły połączyć Bulgera z trzema, a Flemmiego z sześcioma zabójstwami.

Potem, na początku grudnia 1999 roku, „Cadillac” Frank Salemme zgodził się na współpracę z wymiarem sprawiedliwości. Przyznał się do wymuszania haraczy i współpracy z gangiem Bulgera w celu przejęcia kontroli nad półświatkiem Bostonu. W zamian za te zeznania prokuratorzy zgodzili się wycofać ciążące na nim zarzuty zabójstwa. Układ nie wymagał od Salemme składania zeznań, ale gangster z własnej woli pojawił się przed wielką ławą przysięgłych, żeby zeznawać przeciwko Connolly’emu. Wyshak i Cardinale wspólnie złożyli wniosek o skazanie Salemme na karę dziesięciu do trzynastu lat pozbawienia wolności. To oznaczało, że Salemme mógł odzyskać wolność po mniej więcej sześciu latach, gdyż na poczet kary zaliczono mu pięć lat, które spędził za kratkami od aresztowania w 1995 roku. Sędzia Wolf zaakceptował ten układ 23 lutego 2000 roku.

– Mój klient ma dosyć walki – wyjaśnił później Cardinale, dodając, że Salemme pragnie także oddalić się od Flemmiego. – Frank nie chce przebywać w towarzystwie Flemmiego ani sekundy dłużej, nie mówiąc o kolejnych dwóch latach.

Adwokat Flemmiego, Ken Fishman, starał się robić dobrą minę do złej gry.

– Jeśli o nas chodzi, cieszymy się, że będziemy mieli całą salę rozpraw do dyspozycji.

* * *

Kontrola nieobecnego Bulgera nad miastem gwałtownie osłabła, gdy oskarżono jego dwóch kluczowych asystentów. „Dwóm Kevinom” – czterdziestotrzyletniemu Kevinowi Weeksowi oraz pięćdziesięciojednoletniemu Kevinowi O’Neilowi – zarzucano ponad dwadzieścia lat wymuszania haraczy od handlarzy narkotykami i bukmacherów. Akt oskarżenia uznawał ich ponadto za współwinnych, obok Bulgera i Flemmiego, przejęcia sklepu monopolowego Rakesów i wymuszenia pieniędzy od Raymonda Slingera. O’Neila przedstawiono jako wieloletniego szefa baru Triple O’s, który jeden z felietonistów ochrzcił mianem „Wiadra Krwi”. Weeksowi zarzucono wykonywanie rozkazów Bulgera w ramach codziennej przestępczej działalności gangu. Bulger znalazł sposób na dyskretne kontaktowanie się z Weeksem, dzwoniąc z automatów do siedzib firm i domów znajomych.

Kevin Weeks początkowo nie tracił wigoru, którym wykazywał się publicznie jako jeden z najbardziej lojalnych ludzi Bulgera. Dumnie paradował po dzielnicy, a nawet pojawił się w smokingu na przyjęciu oskarowym w 1998 roku, które wydano w L Street Tavern, aby uczcić nominację dla rozgrywającego się w „Południaku” filmu Buntownik z wyboru[8]. Przed obliczem sądu 18 listopada 1999 roku towarzyszył mu prawnik Tom Finnerty, stary przyjaciel i były wspólnik Billy’ego Bulgera. Weeks nie przyznał się do winy, a w drodze na salę rozpraw zwrócił się do felietonisty Howiego Carra z „Boston Herald” słowami:

– Bądź miły, Howie. Bądź łagodny.

W ciągu kilku dni Weeks stał się innym człowiekiem. Nigdy w życiu nie ciążyły na nim tak poważne zarzuty: haracze, wymuszenia, lichwa, handel narkotykami, a w perspektywie zapewne także zabójstwo. Finnerty’ego wkrótce zastąpił inny adwokat. Potem rozniosła się wieść, że Weeks zaczął mówić.

Rankiem 14 stycznia 2000 roku serwisy informacyjne podały, że policja stanowa spędziła tę jedną z najzimniejszych nocy w roku na wykopywaniu szczątków dwóch mężczyzn i kobiety pogrzebanych w prowizorycznym grobie w Dorchester. Kevin Weeks, który starał się zawrzeć układ z prokuraturą w zamian za złagodzenie wyroku i w tym celu musiał udowodnić swoją dobrą wolę, wskazał miejsce pochówku znajdujące się w zagłębieniu w ziemi naprzeciwko popularnej sali konferencyjnej, pod nasypem u podnóża drogi ekspresowej. Kiedy zrobiło się jasno, ekipy telewizyjne i dziennikarze otoczyli policyjne stanowisko, gdzie funkcjonariusze wkopali się na mniej więcej dwa i pół metra pod ziemię, żeby wydobyć szczątki. Kiedyś był to głównie podmokły teren, wygodnie zlokalizowany tuż obok szlaków, którymi Bulger i Flemmi jeździli pomiędzy „Południakiem” a Quincy.

Na podstawie akt dentystycznych ustalono, że w grobie znaleziono między innymi zwłoki Arthura „Bucky’ego” Barretta, kasiarza, który zniknął w 1983 roku, oraz Johna McIntyre’a, zabójcy, który zaczął donosić na Bulgera. Parking, na którym znaleziono porzucony samochód i portfel McIntyre’a po jego zaginięciu w 1984 roku, znajdował się nieco ponad kilometr od miejsca pochówku. Badania DNA pozwoliły ustalić tożsamość kobiety i śledczy w końcu ogłosili, że to Deborah A. Hussey, która zaginęła jesienią 1984 roku. Identyfikacja jej zwłok trwała dłużej, ponieważ zabójca odciął ofierze palce u rąk i nóg oraz wyrwał wszystkie zęby. Weeks zeznał śledczym, że każda z zabitych osób pierwotnie była pochowana w piwnicy domu w Bostonie Południowym, który należał do innego wspólnika Bulgera. Weeks opowiedział, że on, Bulger i Flemmi musieli ekshumować zwłoki pod koniec 1985 roku i przenieść je ze względów bezpieczeństwa. Po pierwsze, policja z Quincy oraz agenci DEA nękali gang w ramach operacji „Farba”. Poza tym przestępcy musieli się kierować względami praktycznymi: wspólnik Bulgera zamierzał sprzedać dom, w którym pierwotnie ukryli ciała.

Odkrycie grobu przyniosło pewną ulgę rodzinom ofiar. Dla śledczych zeznania Weeksa przeciwko Bulgerowi były jak kołek, który mogli wbić w serce gangu. Na ulicy zastępca „Siwego” zyskał przydomek, który odwoływał się do tego, jak długo wytrzymał w areszcie, zanim zaczął sypać: „Two Weeks”, czyli „Dwa Tygodnie”. Gangster w średnim wieku pojawił się w sądzie 20 lipca 2000 roku i przyznał do pomocy w popełnieniu pięciu morderstw, a także do udziału w niemal wszystkich aspektach przestępczego imperium Bulgera od czasu nawiązania z nim kontaktu jako nastolatek.

– Robiłem wszystko – zeznał.

Weeks zgodził się zostać świadkiem w zamian za wyrok w przedziale od pięciu do piętnastu lat, a kiedy już zaczął zeznawać, rewelacje dotyczące Bulgera pojawiały się coraz szybciej.

* * *

Pewnego dnia pod koniec lata plażowiczów na Tenean Beach w Dorchester zaskoczyło przybycie niewielkiego oddziału śledczych – złożonego z funkcjonariuszy policji stanowej, agentów DEA oraz agentów izby skarbowej – którzy zaczęli kopać na trawiastym terenie na skraju plaży. Śledczy rozstawili namiot i otoczyli fragment plaży żółtą taśmą, a po kilku godzinach oznajmili, że znaleźli ludzkie kości. „Bardzo stare szczątki” należały do Paula „Pauliego” McGonagle’a, gangstera z „Południaka”, a zarazem rywala Bulgera. McGonagle zniknął podczas wojen gangów o terytorium dwadzieścia sześć lat wcześniej. Nowe wykopaliska znajdowały się niewiele ponad kilometr od miejsca, w którym znaleziono pierwszą grupę ciał.

Wykopaliska trwały, a po kilku dniach śledczy przenieśli się w trzecie miejsce, tym razem położone nad brzegiem rzeki Neponset w Quincy, niecałe sto metrów od mieszkania przy Louisburg Square, które „Siwy” Bulger dzielił z Catherine Greig. Tutaj prace przebiegały nieco wolniej.

– Nie zamierzamy niepotrzebnie się spieszyć – stwierdził major Thomas Foley z policji stanowej, jeden z głównych oficerów dochodzeniowych, po pierwszym, niezbyt owocnym dniu wykopalisk.

Trzy dni później funkcjonariusze natrafili na pogrzebane szczątki Tommy’ego Kinga, gangstera z „Południaka”, który pobił Bulgera podczas burdy w barze, a następnie zniknął w listopadzie 1975 roku, zaledwie kilka tygodni po tym, jak Bulger i Connolly zawarli układ.

Zespół śledczych ogłosił, że ma nadzieję znaleźć także ciało Debry Davis, oszałamiającej blondynki, która zniknęła po tym, jak oznajmiła Flemmiemu, że od niego odchodzi. Śledczy twierdzili, że według nich Flemmi zwabił Davis do domu swojej matki w Bostonie Południowym – naprzeciwko domu Billy’ego Bulgera – a tam „Siwy” ją udusił. Następnie Stevie i „Siwy” wywieźli zwłoki Davis samochodem i pogrzebali je w podmokłej ziemi na brzegu rzeki Neponset.

Członkowie rodziny Davisów regularnie gromadzili się na czuwaniach, jednak po dwóch tygodniach poszukiwania przerwano.

– Dołożyliśmy wszelkich starań, sprawdziliśmy wszystkie możliwe miejsca, opierając się na zgromadzonych informacjach, ale kończą nam się pomysły – przyznał z ponurą miną Foley.

Rodzina Davisów była zdruzgotana, ale doceniała wysiłki służb.

– Jestem rozczarowany, ale wiadomo, że w pewnym momencie trzeba przerwać – stwierdził jeden z braci Debry Davis w dniu, w którym ciężki sprzęt przestał kopać i został zabrany.

Kilka tygodni później uparci śledczy wrócili, żeby podjąć ostatnią próbę – zaczęli kopać w miejscu, które poprzednio przegapili, ponieważ znajdowało się pod wodą podczas przypływu. Wkrótce rodzina Davisów odetchnęła z ulgą, ponieważ funkcjonariusze wreszcie ogłosili, że odnaleźli szczątki Debry.

Kevin Weeks służył jako przewodnik. Odzyskano ciała sześciu osób, które zaginęły przed co najmniej dwudziestoma laty. Kulminacja zarzutów wobec krwawego Bulgera nastąpiła 28 września 2000 roku, gdy on i Flemmi zostali oskarżeni o uczestnictwo w dwudziestu jeden morderstwach, z czego do jedenastu doszło w czasie ich współpracy z FBI. Nowy obszerny akt oskarżenia zawierał nazwiska ofiar i daty ich zabójstw, a na liście znalazły się między innymi dwie byłe kochanki Flemmiego – Hussey i Davis – jak również właściciel World Jai Alai Roger Wheeler oraz dwaj informatorzy, którzy donosili na Bulgera: Brian Halloran i John McIntyre. Ponadto prokuratorzy Fred Wyshak i Brian Kelly bardziej szczegółowo opisali rządy terroru Bulgera – narkotykowe imperium i jego obszerny arsenał broni – i ogłosili, że strona rządowa będzie się domagała konfiskaty mienia Bulgera, wliczając sklep monopolowy w Bostonie Południowym, bar Triple O’s, a także ponad dziesięć milionów dolarów w gotówce. Jednak na pierwsze strony gazet w całym kraju trafiła przede wszystkim informacja o dwudziestu jeden zabójstwach.

Bulger, Flemmi oraz ich wspólnicy stali się najgorszą bandą mafijnych morderców w historii Bostonu.

– Odkrywamy kolejne warstwy mitów, lęku i protekcji, odsłaniając mrożący krew w żyłach i niepokojący rdzeń zastraszania, handlu narkotykami, korupcji i morderstwa – powiedział prokurator generalny Stern podczas obleganej konferencji prasowej zwołanej w sądzie federalnym w Bostonie w celu przedstawienia nowych zarzutów. – W świetle tego, co teraz wiemy, nie ulega wątpliwości, że ci ludzie nie powinni byli zostać informatorami.

Zapomnijcie o micie „dobrego przestępcy” – stwierdził Stern. Bulger był „seryjnym zabójcą”.

* * *

W 2000 roku John Morris mieszkał już na Florydzie, gdzie przeprowadził się po utracie pracy w agencji ubezpieczeniowej w Tennessee. Od czasu do czasu latał do Bostonu, żeby stanąć przed federalną wielką ławą przysięgłych. Jeremiah T. O’Sullivan i Jim Ring nadal pracowali razem w bostońskiej kancelarii prawnej Choate, Hall & Stewart. Billy Bulger kontynuował swoją drugą karierę jako rektor Uniwersytetu Massachusetts. Chociaż jego nominacja przez ówczesnego gubernatora Welda początkowo wzbudziła kontrowersje, Bulger osiągnął wyniki upoważniające go do zarządzania stanowym uniwersytetem. W dniu 3 października 2000 roku na terenie jego kampusu odbyła się nawet pierwsza debata prezydencka pomiędzy demokratą Alem Gore’em a republikaninem Georgem W. Bushem. Państwowe media, które pojawiły się w mieście pod koniec września, z okien kampusu Billy’ego Bulgera widziały śledczych i koparki, które szukały szczątków ofiar „Siwego” Bulgera na podmokłych terenach zatoki Dorchester. To dziwaczne zestawienie nie uszło ich uwadze. Na łamach „New York Timesa” artykuł o prezydenckiej debacie opatrzono nagłówkiem: Tło debaty. Tam, gdzie kryją się ciała.

Bostoński oddział FBI stał się najdokładniej sprawdzanym oddziałem w historii biura. Emerytowani oraz czynni agenci z niepokojem zastanawiali się, kto będzie następny. Paul Rico? Dennis Condon? Obaj znajdowali się pod lupą wielkiej ławy przysięgłych. Ostatecznie Rica oskarżono o pomoc Bulgerowi i Flemmiemu w zaplanowaniu zabójstwa Rogera Wheelera z World Jai Alai w 1981 roku, jednak agent zmarł w areszcie w 2004 roku, czekając na proces. Condon, skompromitowany, ale wolny od zarzutów, umarł w 2009 roku. Wielu innych agentów, kolegów Connolly’ego z oddziału FBI w Bostonie, jak Mike Buckley i Nick Gianturco, było zamieszanych w nieprawidłowości, ale również nigdy nie postawiono im oficjalnych zarzutów. Kumpla Connolly’ego, Johna Newtona, powiadomiono, że zostanie zwolniony za domniemane składanie fałszywych zeznań w celu ochrony Connolly’ego podczas przesłuchań przed obliczem sędziego Wolfa w 1998 roku. Newton przekazał za pośrednictwem swojego prawnika, że będzie się bronił przed tą decyzją. Jesienią 2000 roku drugi z Kevinów – Kevin O’Neil – postanowił dołączyć do Weeksa oraz Johna Martorana i rozpocząć współpracę ze śledczymi. O’Neil przyznał się do zarzutu bycia „skarbnikiem” gangu Bulgera oraz do dwudziestu sześciu zarzutów dotyczących wymuszeń i prania brudnych pieniędzy. Zgodził się także zrzec połowy udziałów w sklepie monopolowym oraz sprzedać bar Triple O’s, a następnie przekazać dwadzieścia pięć procent zysku państwu. Prokuratorzy stwierdzili, że będą wnioskować o najwyżej pięcioletni wyrok, może nawet niższy, jeśli O’Neil udzieli im „konkretnej pomocy”.

Prokuratorzy federalni zamierzali dodać O’Neila do swojej stajni świadków w procesie o korupcję, który toczył się przeciwko Connolly’emu, a zwłaszcza oczekiwali, że O’Neil złoży zeznania w sprawie przecieku z 1995 roku, gdy Connolly rzekomo ostrzegł Bulgera o sformułowaniu aktu oskarżenia, umożliwiając mu ucieczkę. O’Neil był kolejnym gwoździem do trumny Connolly’ego.

Connolly wpadł w jeszcze poważniejsze tarapaty, kiedy 11 października 2000 roku przywrócono tymczasowo zawieszony akt oskarżenia i agentowi postawiono oficjalne zarzuty przekazywania tajnych informacji Bulgerowi i Flemmiemu, co w bezpośredni sposób doprowadziło do zamordowania trzech potencjalnych świadków, którzy mogli zeznawać przeciwko gangowi: Briana Hallorana, Johna Callahana oraz trzeciego informatora, Richarda Castucciego.

Ma krew na rękach – krzyczał nagłówek na pierwszej stronie „Boston Herald”. Byłego agenta oskarżono także o łapówkarstwo, gdyż w 1976 roku przyjął od Bulgera elegancki sygnet z brylantem, jak również o wymuszenie w związku z tuszowaniem sprawy przejęcia przez Bulgera sklepu monopolowego w „Południaku” należącego do Julie i Stephena Rakesów. Connolly’emu postawiono nawet zarzut utrudniania pracy wymiaru sprawiedliwości podczas przesłuchań przed obliczem sędziego Wolfa w 1998 roku – oskarżono go o to, że porozumiał się z Flemmim, aby ten skłamał pod przysięgą, że to Morris, a nie Connolly ostrzegł Bulgera o akcie oskarżenia z 1995 roku.

– Nie jestem winny przestępstw, które złośliwie mi zarzucono w tej sprawie – oznajmił tydzień później Connolly i dla podkreślenia swoich słów przeszył pięścią chłodne jesienne powietrze przed budynkiem sądu, w którym przedstawiono mu oficjalne zarzuty. – Proszę, żeby wszyscy uczciwi ludzie powstrzymali się od osądów, dopóki nie poznają faktów i dowodów, które przedstawię.

Connolly, zwolniony za kaucją, zignorował wszystkie pytania i w towarzystwie swojego adwokata oraz doradcy od wizerunku wskoczył do czarnego lincolna, po czym pospiesznie odjechał.

– Opiekun przestępców sam stał się jednym z nich – zauważył prokurator generalny Stern podczas uroczystego podsumowania stanowiska strony rządowej na własnej konferencji prasowej.

Rzeczywiście, nowy akt oskarżenia skierowany przeciwko Connolly’emu wymagał od opinii publicznej ponownej zmiany optyki, żeby móc dokładnie dostrzec szczegóły skandalu. Obecnie, według prokuratury, John Connolly był gangsterem. Do tego sprowadzały się postawione mu zarzuty, gdy odarto je z prawniczego żargonu. Agent nigdy nie był agentem; to Bulger dawno temu zdołał umieścić swojego człowieka wewnątrz FBI.

Federalna ława przysięgłych podzielała tę wizję. Po dwutygodniowym procesie, który odbył się w Bostonie w maju 2002 roku, Connolly’ego uznano winnym wymuszania haraczy i utrudniania pracy wymiaru sprawiedliwości. Cztery miesiące później upadły agent został skazany na karę dziesięciu lat pozbawienia wolności. Wyrok ogłoszono w sali sądu federalnego wypełnionej po brzegi członkami rodziny oraz przedstawicielami mediów. Connolly liczył na pobłażliwość sądu, dlatego surowość wyroku go oszołomiła. Kiedy szeryfowie federalni podeszli, żeby wyprowadzić go z sali, szybko posłał całusa żonie, po czym zniknął.

Za kratkami czekały go kolejne prawne tarapaty. Przeciwko niemu i innym agentom FBI wpłynęły liczne pozwy cywilne, których celem było otrzymanie odszkodowań od służb federalnych w związku z przestępczą współpracą Connolly’ego z Bulgerem. Powodami byli głównie członkowie rodzin – Halloranów, Donahue, Castuccich, McIntyre’ów, Davisów, Husseyów i Litifów – których ojcowie, bracia i siostry padli ofiarą prześladowań bądź zginęli z ręki Bulgera i Flemmiego w czasach ich rządów terroru, gdy gangsterzy byli informatorami FBI. Tamtego wrześniowego dnia, gdy Connolly został skazany, przeciwko FBI toczyło się co najmniej dziesięć federalnych postępowań, a suma odszkodowań, których się domagano, sięgała dwóch miliardów dolarów.

* * *

Stevie Flemmi wciąż nie prosił nikogo o pomoc ani w bloku H-3 w zakładzie karnym hrabstwa Plymouth, ani w bloku 9 w więzieniu o zaostrzonym rygorze w Walpole, gdzie później trafił. Chociaż jego świat sypał się w gruzy, nieustannie próbował samodzielnie znaleźć jakąś drogę wyjścia, ale wszystkie jego niezdarne działania obracały się przeciwko niemu.

W listopadzie 2000 roku emerytowany porucznik policji stanowej nazwiskiem Richard Schneiderhan został oskarżony o nielegalne przekazywanie Flemmiemu i Kevinowi Weeksowi informacji dotyczących starań śledczych, którzy próbowali podsłuchiwać kilka linii telefonicznych w Bostonie Południowym – wliczając telefon Billy’ego Bulgera – w ramach polowania na „Siwego”. Okazało się, że Flemmi znał Schneiderhana jeszcze z dzieciństwa. Schneiderhan miał krewnych w firmie telekomunikacyjnej, a Flemmi polecił Weeksowi, żeby z nim o tym porozmawiał. Jednak kiedy Weeks zaczął sypać, wyszły na jaw przecieki w sprawie podsłuchów telefonicznych, jak również długotrwałe korupcyjne powiązania Schneiderhana z Flemmim. Po ośmiodniowym procesie w 2003 roku Schneiderhan został skazany na osiemnaście miesięcy pobytu w więzieniu federalnym.

Następnie brat Flemmiego, Michael, weteran bostońskiej policji, został aresztowany pod zarzutem przeniesienia ponad siedemdziesięciu sztuk broni – wliczając karabiny maszynowe i uzi – z szopy należącej do jego matki, dwa dni przed pojawieniem się śledczych z nakazem przeszukania. Skompromitowany oficer został skazany na dziesięć lat odsiadki w więzieniu federalnym po tym, jak w 2002 roku sąd uznał go winnym krzywoprzysięstwa, utrudniania pracy wymiaru sprawiedliwości, a także posiadania tłumików, obrzynów oraz broni maszynowej.

Gra w kotka i myszkę, którą uprawiał Stevie Flemmi, sprawiała idiotyczne wrażenie. Miało się poczucie, że utknął mentalnie w latach osiemdziesiątych – swoich dniach chwały – kiedy wystarczyło proste oszustwo, żeby wywinąć się władzom. W końcu przez wiele lat tak właśnie funkcjonowali wspólnie z „Siwym”.

– Najnowszy krzyk mody z Walpole – zażartował do dziennikarzy w sądzie Stevie Flemmi, rozprostowując kołnierzyk więziennej dżinsowej bluzy, którą nosił razem z czerwonym T-shirtem i czerwonymi spodniami.

Chociaż starał się nadrabiać miną, podupadły mafioso był zaniedbany i nieogolony. Osoby, które codziennie widywały go w więzieniu, zauważyły, że pojawił mu się tik w jednym oku. Czasami jedna z jego rąk mimowolnie drgała. Wydawało się, że skazaniec nie może usiedzieć na miejscu. Tik oraz drgawki nie pozostały niezauważone.

– To diabeł pożera jego ciało – oznajmił Frank Salemme.

Flemmi w końcu zrozumiał swoje położenie. Nieprzerwany strumień nowych zarzutów, coraz dłuższa lista byłych wspólników, którzy współpracowali z prokuraturą, zerwane więzi rodzinne – to wszystko wreszcie przebiło się do jego otępiałego umysłu. Rok po tym, jak jego brat trafił za kratki za to, że próbował mu pomóc, Stevie, jego adwokaci oraz prokuratorzy federalni zawarli układ. Flemmi przyznał się do dziesięciu zabójstw, w zamian za co uniknął kary śmierci. Skazano go na dożywocie. Był także zobowiązany do pełnej współpracy ze śledczymi i składania zeznań, gdy tylko go do tego wzywano. Po raz pierwszy stało się to w czerwcu 2006 roku, w tym samym miesiącu, w którym skończył siedemdziesiąt dwa lata. Flemmi stanął przed sądem podczas procesu o pięćdziesięciomilionowe odszkodowanie dla rodziny w związku z zawinioną śmiercią Johna McIntyre’a. Musiał wyznać wszystko – jak wspólnie z Bulgerem zamordowali McIntyre’a, ponieważ ich kumpel z FBI John Connolly ostrzegł ich, że McIntyre współpracuje ze śledczymi. Jednak ponure opowieści Flemmiego o funkcjonowaniu triumwiratu – złożonego z „Siwego” Bulgera, Flemmiego oraz Johna Connolly’ego – którymi dzielił się podczas procesu cywilnego w sprawie McIntyre’a, to był dopiero początek.

Musiał złożyć kolejne zeznania, a jego występ, który trafił na pierwsze strony gazet, odbył się jesienią 2008 roku w Miami na Florydzie, gdzie Flemmi był główną postacią w galerii członków gangu Bulgera powołanych na świadków. Zeznania miały na celu obciążenie upadłej gwiazdy FBI Connolly’ego, którego prawne kłopoty nie skończyły się w 2002 roku, gdy został skazany za wymuszanie haraczy.

W 2008 roku świat już wiedział, że Connolly jest gangsterem. Ten fakt wielokrotnie znalazł potwierdzenie – w zeznaniach świadków przed obliczem sędziego Wolfa, podczas procesów cywilnych, a także w ramach własnego procesu Connolly’ego przed sądem federalnym w Bostonie. Connolly, agent FBI rodem z Bostonu, stał się skorumpowanym obrońcą interesów „Siwego” Bulgera i Steviego Flemmiego.

Ale czy był mordercą?

Czy w 1982 roku ostrzegł „Siwego” i Steviego, że bostoński biznesmen John B. Callahan na nich donosi, dzieląc się smakowitym wywiadowczym kąskiem, co w efekcie doprowadziło do egzekucji Callahana?

Tak uważali prokuratorzy i rankiem 15 września 2008 roku Connolly’ego przetransportowano z jego pojedynczej celi do budynku sądu hrabstwa Dade, gdzie miał się rozpocząć jego proces w sprawie o morderstwo.

Rozprawy odbywały się w Miami, ponieważ tam zabito Callahana. Stronę rządową reprezentował Fred Wyshak, który przedstawił przysięgłym półtoragodzinne wprowadzenie do trzydziestoletniej działalności bostońskiego półświatka. Connolly siedział na miejscu dla oskarżonego i uważnie słuchał. Nosił ciemny blezer i jasnobrązowe spodnie, miał świeżo ostrzyżone włosy i prezentował się znacznie lepiej niż na zdjęciach, na których przedstawiano go w pomarańczowym stroju więziennym. Robił notatki i prawie nie okazywał emocji.

Mimo że proces toczył się na Florydzie, morderstwo w zasadzie dotyczyło Bostonu. Stamtąd pochodziła ofiara, a Connolly również był chłopakiem z „Południaka”. Wśród świadków znaleźli się śledczy, którzy ścigali Bulgera, skorumpowany kierownik FBI John Morris, a nawet Teresa Stanley. Najbardziej mrożące krew w żyłach okazały się zeznania gangsterów Bulgera: Johnny’ego Martorana, Steviego Flemmiego i Kevina Weeksa. Opowiadając o zastrzeleniu Callahana, Martorano w celu zarysowania kontekstu swobodnie opowiedział ławie przysięgłych o dwudziestu zabójstwach, które popełnił. Flemmi również wymienił swoje ofiary, a następnie obciążył Connolly’ego, zeznając, że ten jako agent przyjął dwieście trzydzieści pięć tysięcy dolarów łapówek, utrudniał prowadzenie dochodzeń oraz przekazywał gangsterom informacje, które doprowadziły do kilku morderstw, wliczając zabójstwo Callahana. Zeznał, że pewnego razu podczas podziału pieniędzy z narkotyków Connolly nawet zażartował:

– Hej, należę do gangu.

Connolly nie zajął miejsca dla świadka. Przez ponad dekadę stale rozmawiał z mediami, ale nigdy nie zeznawał pod przysięgą, mimo że miał kilka okazji – po raz pierwszy podczas przesłuchań prowadzonych przez sędziego Wolfa, które zakończyły się procesem o morderstwo. Po siedmiu tygodniach zeznań i trzynastu godzinach obrad ława przysięgłych w Miami uznała Connolly’ego winnym zabójstwa drugiego stopnia w związku ze spiskowaniem z Bulgerem i Flemmim w celu zabicia Callahana, czterdziestopięcioletniego księgowego i biznesmena z Bostonu. Connolly został skazany na czterdzieści lat więzienia, co, zważywszy na jego wiek sześćdziesięciu ośmiu lat, było równoznaczne z dożywociem. Adwokaci zapowiedzieli apelację, ale z Connolly’ego całkowicie uszła para.

* * *

Miasto zaczynało szacować straty i pytać, gdzie popełniono błąd. Czy wszystkiemu byli winni dwaj faceci z osiedli – Connolly i Bulger – którym wzajemna lojalność przyćmiła cały świat? A może zawinił nieskuteczny nadzór państwa? Albo skłonność ludzi do zła i oszukiwania samych siebie? Zapewne wszystko po trochu. Bulger wyrządził krzywdy, których nie sposób było oszacować. Niektórzy uważali, że korupcja dotarła nie tylko do serca „Południaka” i FBI, ale wsączyła się wszędzie – do Kongresu, policji i życia publicznego.

W felietonie napisanym pod koniec 1999 roku pisarz James Carroll, laureat National Book Award i stały felietonista „Boston Globe”, wskazał na „moralną ślepotę”, która pojawiła się w sprawie braci Bulgerów:

Przez wiele lat duża część politycznego establishmentu Massachusetts świadomie przymykała oczy na rozpasanie Jamesa Bulgera, a ta pobłażliwość z czasem zmieniła się w uporczywą moralną ślepotę. Bezwstydna tolerancja dla czynów Jamesa Bulgera skaziła nie tylko służby stojące na straży prawa, ale także środowisko rządzących, podsycając publiczny cynizm i strach oraz czyniąc z państwa wspólnika w morderstwie.

Oczywiście wszystko to wiąże się z rolą, jaką odegrał brat Jamesa Bulgera, William Bulger, były przewodniczący Senatu. Nikt nie może złożyć na jego barki zbrodni popełnionych przez Jamesa, jak również winić go za braterską miłość, którą okazywał wbrew okolicznościom. Jednak były przewodniczący Senatu posunął się znacznie dalej. To właśnie jego pobłażliwość dla wyczynów Jamesa Bulgera sprawiła, że inni także przymykali na nie oko.

„Zgodnie z pokręconym poczuciem humoru Williama Bulgera – dodawał Carroll – James był zabawną postacią”.

Carroll wskazał na doroczne śniadania, które Billy organizował w Dniu Świętego Patryka, a zwłaszcza na jedną taką okazję, w 1995 roku – zaledwie dwa miesiące po tym, jak „Siwy” otrzymał ostrzeżenie od FBI i uciekł – kiedy ówczesny gubernator Weld wykonał ułożoną przez siebie „przyśpiewkę” przed grupą osób publicznych, wśród których znaleźli się senatorowie z Massachusetts, jak również burmistrz miasta. Carroll relacjonował:

Weld zaśpiewał swoją piosenkę na melodię Charlie on the MTA i również opowiadała ona o zabójcy. „Czy on jeszcze wróci? Nie, nigdy nie wróci. Nigdy już nie wróci tu. Właśnie dzwonią z Kendall Station. Razem z Charliem utknął w metrze!”. Słuchacze byli zachwyceni, ale wyobraźcie sobie, co czuł człowiek, który ostrzegł Jamesa Bulgera.

Weld w tych przypadkach ukazywał głębię panującego zepsucia. W końcu sprawował funkcję prokuratora generalnego i doskonale wiedział o przestępstwach Bulgera. Jego pobłażliwość sprawiała, że nawet najbardziej skorumpowany agent mógł się odprężyć, a wielu innych lekceważyło wątpliwości i przyłączało się do tego śmiercionośnego układu.

James Bulger przynosił wstyd FBI i stwarzał zagrożenie dla społeczeństwa. Sposób, w jaki splątały się losy jego i Billy’ego, a także ich wzajemna pomoc w osiąganiu swoich celów kładły się cieniem na duszy całej wspólnoty.

Rozplątywanie rodzinnych więzów rodu Bulgerów odbywało się boleśnie wolno – nitka po nitce – jednak z upływem lat pojawiały się nowe informacje. Młodsi bracia „Siwego” wreszcie zapłacili za bezgraniczną lojalność wobec mafiosa i zabójcy – kosztowała ich ona reputację, karierę, a w końcu wolność.

Obaj bracia pozostawali w kontakcie z „Siwym” po jego ucieczce w 1995 roku. Młodszy z nich, John „Jackie” Bulger, rozmawiał z „Siwym” przez telefon w sierpniu 1996 roku, a nawet próbował mu pomóc w zdobyciu fałszywych dokumentów. Kevin Weeks pojawił się w domu „Jackiego” Bulgera i zabrał zdjęcia „Jackiego”, na których ten miał sztuczne wąsy. Następnie Weeks dostarczył zdjęcia „Siwemu” w Chicago. Jednak kiedy dwa lata później „Jackie” Bulger został wezwany przed oblicze wielkiej ławy przysięgłych, skłamał. Zeznał, że nie utrzymywał żadnych kontaktów ze swoim najstarszym bratem i nie ma pojęcia, czy ten jeszcze żyje. Podczas jednego z wcześniejszych wezwań nie wyjawił również, że „Siwy” dysponuje gotówką schowaną w bankowej skrytce w Clearwater na Florydzie, chociaż on sam pół roku wcześniej opłacił abonament za wynajem tej skrytki.

Jednak kiedy Weeks zaczął sypać, kłamstwa „Jackiego” wyszły na jaw. W listopadzie 2001 roku, wkrótce po tym, jak przeszedł na emeryturę po przepracowaniu trzydziestu dwóch lat jako urzędnik w sądzie dla nieletnich w Bostonie, Weeks stanął skuty kajdankami przed obliczem sądu federalnego, oskarżony o krzywoprzysięstwo i utrudnianie pracy wymiaru sprawiedliwości. „Jackie” początkowo zamierzał walczyć, ale w końcu przyznał się do okłamania dwóch wielkich ław przysięgłych. We wrześniu 2003 roku został skazany na sześć miesięcy pozbawienia wolności.

Billy Bulger nie popełnił tego samego błędu. Kontaktował się z „Siwym” jeszcze wcześniej niż „Jackie” – podczas umówionej rozmowy telefonicznej w styczniu 1995 roku. Rozmawiali zaledwie dwa tygodnie po tym, jak „Siwy” uciekł przed federalnym aktem oskarżenia i kilka tygodni przed dorocznym śniadaniem w Dniu Świętego Patryka, kiedy z taką wesołością wspominano „Siwego”.

Kiedy Billy Bulger stanął przed wielką ławą przysięgłych w kwietniu 2001 roku, przyznał się do tamtej rozmowy. Zapytany, dlaczego nie powiadomił władz, skoro wiedział, że „Siwy” jest zbiegiem, Billy zeznał, że nie nakazał swojemu bratu się poddać, ponieważ uważał, że nie będzie to dla niego najkorzystniejsze wyjście.

Ustalenia dotyczące kontaktów z bratem nie zostały ujawnione i Billy Bulger nie stracił stanowiska rektora Uniwersytetu Massachusetts. Jednak fragmenty jego zeznań w końcu ukazały się na łamach „Boston Globe”, a w czerwcu 2003 roku Bulger, chroniony immunitetem, zeznawał przed Kongresem w sprawie powiązań FBI z jego bratem. Wyraźnie udręczonemu Bulgerowi później zarzucono, że tłumaczył się niepamięcią i unikał pytań. Gubernator Massachusetts Mitt Romney wezwał go do ustąpienia ze stanowiska. Ulegając nieustannej presji, Bulger oznajmił w lipcu, że zrezygnuje z pracy. Kilka tygodni później, 4 września 2003 roku, gdy już oficjalnie przestał być rektorem, razem z innymi członkami rodziny zasiadł w sali rozpraw sądu federalnego, żeby wysłuchać ogłoszenia wyroku w sprawie „Jackiego” Bulgera, wykazując się braterską lojalnością.

– Istnieje wyraźna granica pomiędzy lojalnością wobec rodziny a korupcją w wymiarze sprawiedliwości – powiedział prokurator generalny Michael J. Sullivan do dziennikarzy, kiedy jeden z Bulgerów został posłany do więzienia za próbę ochrony „Siwego”.

* * *

Tymczasem „Siwy” wciąż unikał śledczych. Od czasu sformułowania przeciwko niemu aktu oskarżenia w 1995 roku, widziano go w Nowym Jorku, Luizjanie, Wyoming, Missisipi, a nawet w jego starej dzielnicy, „Południaku”. FBI dodało go do listy dziesięciu najbardziej poszukiwanych przestępców, a jego twarz kilkakrotnie pojawiała się w telewizyjnym programie „America’s Most Wanted”. Jednak chociaż wiele mówiono o tym, że agenci ze wszystkich sił starają się schwytać Bulgera, opinia publiczna miała wrażenie, że wcale im na tym nie zależy. Co kilka lat w mieście pojawiał się nowy szef FBI, który miał nadzorować bostoński oddział biura oraz pracujących w nim dwustu sześćdziesięciu pięciu agentów. Każdy z nowych przełożonych powtarzał, że nie uzna swojej służby za sukces, jeśli nie doprowadzi do złapania Bulgera. Niewielu ludzi w to wierzyło. Nagrodę za schwytanie Bulgera w końcu zwiększono z dwustu pięćdziesięciu tysięcy do dwóch milionów dolarów. W 2010 roku do polowania na „Siwego” przyłączyła się federalna agencja USMS[9].

Nowy Orlean? Dublin? „Południak”?

Na początku XXI wieku ujawniono mroczną historię FBI i Bulgera. Wszystko zawierało się na siedemnastu tysiącach stron zeznań, sześciuset sześćdziesięciu jeden stronach orzeczenia sędziego Wolfa oraz w dokumentacji serii sensacyjnych cywilnych i kryminalnych procesów. Jednak żaden z tych historycznych dokumentów nie dawał odpowiedzi na jedno pytanie, które wciąż zadawało sobie to umęczone miasto: gdzie jest „Siwy”?

Odpowiedź przyszła wreszcie w czerwcu 2011 roku. Dnia 20 czerwca FBI jak co roku rozpętało medialną burzę w sprawie „Siwego”, licząc na jakieś informacje. Jednak tym razem obiektem kampanii stała się towarzyszka Bulgera, Catherine Greig. Trzydziestosekundowe reklamy nadawano w czasie najwyższej oglądalności, gdy przed telewizorami zasiadało wiele kobiet, w czternastu różnych miastach w całym kraju. Media również informowały o nowej kampanii, w której po raz pierwszy odwołano się do Greig.

Taktyka okazała się skuteczna. W Islandii niejaka Anna Björnsdóttir zobaczyła na antenie CNN najnowszy spot FBI. Björnsdóttir, była miss Islandii, która w 1974 roku startowała w zawodach Miss Universe, rozpoznała Greig, gdyż poznała ją w Santa Monica w Kalifornii, gdzie wspólnie z mężem spędzała część każdego roku. Björnsdóttir spotkała Greig na chodniku przed apartamentowcem Princess Eugenia przy Trzeciej Alei, gdzie Greig dwa razy dziennie karmiła bezdomnego pręgowanego kocura o imieniu Tygrys. Obie lubiły koty – Björnsdóttir nawet kiedyś wydała w Islandii książkę o kocie, którego przygarnęła – więc szybko się zaprzyjaźniły.

Następnego dnia, we wtorek 21 czerwca, Björnsdóttir powiadomiła oddział FBI w Los Angeles, i jeszcze przed środowym wieczorem FBI, USMS oraz policja z Los Angeles dowiedziały się, że „Siwy” i Catherine od lat przebywali w widocznym miejscu w Santa Monica, gdzie udawali starsze małżeństwo i posługiwali się nazwiskiem Charlie i Carol Gasko. Agenci otoczyli kompleks mieszkalny Princess Eugenia, w którym para mieszkała co najmniej od 1998 roku, i obmyślili plan wywabienia „Siwego”. Kierownik budynku zadzwonił do Bulgera w mieszkaniu numer 303 z informacją, że ktoś włamał się do jego magazynku na podziemnym parkingu. Kiedy „Siwy” o 17.45 zszedł do piwnicy, żeby zająć się tym kłopotliwym drobiazgiem, okazało się, że sprawa wcale nie jest taka błaha. Z cienia wyłonili się agenci.

„Siwy” był otoczony. Nie stawiał oporu. W ciągu kilku minut legendarny mafioso, który ukrywał się przez szesnaście lat i miał już na karku osiemdziesiąt jeden lat, został aresztowany i skuty kajdankami. Zgubą Bulgera okazał się pręgowany kocur Tygrys.

Przed końcem tygodnia „Siwy” Bulger wrócił do Bostonu. Informacja o aresztowaniu Bulgera i Greig odbiła się szerokim echem w internecie, telewizyjnych serwisach informacyjnych oraz na pierwszych stronach gazet na całym świecie. Podczas przeszukania mieszkania „Siwego” śledczy znaleźli kilka „skrytek”, a właściwie otworów wydrążonych w ścianach, w których Bulger przechowywał broń oraz ponad osiemset tysięcy dolarów w równych plikach banknotów. Artykuł na pierwszej stronie „New York Timesa” zilustrowano zdjęciem „Siwego” pochodzącym z policyjnej kartoteki z 1953 roku, gdy w wieku dwudziestu trzech lat zatrzymano go za kradzieże z ciężarówek dostawczych. Nie licząc spokojnego oblicza, lodowatego spojrzenia i wąskich ust, młoda wersja „Siwego” niezbyt przypominała łysego staruszka z siwą brodą, którego nowe zdjęcia zaczęły krążyć w mediach po aresztowaniu.

Wątpliwości dotyczące zdrowia fizycznego i umysłowej sprawności Bulgera rozwiały się, gdy wprowadzono go do zatłoczonej sali rozpraw. Czekała na niego rodzina – Billy, który siedział w drugim rzędzie i uśmiechał się do starszego brata. „Siwy” skinął mu głową i bezgłośnie rzucił: „Cześć”. Czekali na niego także krewni jego ofiar.

– Niezależnie od tego, jak on się czuje, to wielki dzień dla mojej rodziny – powiedział Shawn Donahue, którego ojciec, Michael, został zamordowany razem z Brianem Halloranem w 1982 roku. Były to dwa z wielu morderstw, o które oskarżono „Siwego”. Shawnowi towarzyszyli jego owdowiała matka oraz bracia, Tommy i Michael jr.

– Cieszę się, że zobaczę, jak gnije w więzieniu – oznajmił dziennikarzom Shawn.

W sali czekała także sędzia pokoju Marianne B. Bowler, która odczytała „Siwemu” ponad pięćdziesiąt zarzutów ujętych w dwóch aktach oskarżenia, w tym dziewiętnaście zarzutów zabójstwa. Bulger popisał się charakterystycznym dla siebie poczuciem humoru, gdy powiedział sędzi, że mógłby sobie pozwolić na wynajęcie adwokata, gdyby zwrócono mu skonfiskowane pieniądze.

Na historyczny powrót „Siwego” Bulgera do Bostonu, gdzie miał stanąć przed obliczem sprawiedliwości, czekali także dwaj prokuratorzy federalni, którzy dwadzieścia lat wcześniej rozpoczęli pogoń za nieuchwytnym gangsterem – Fred Wyshak i Brian T. Kelly. Początkowo Wyshak, Kelly oraz ich zespół oficerów śledczych nie zdawali sobie sprawy, jak wiele przeszkód będą musieli pokonać, ile poświęcą na to czasu oraz jak głęboko sięga korupcja w FBI. Teraz wreszcie osiągnęli cel. Tamtego dnia w sądzie „Siwy” nawet się do nich nie odezwał. Jednak w nadchodzących miesiącach, gdy ruszył federalny proces, Wyshak i Kelly mieli dużo do powiedzenia sądowi, doskonale zdając sobie sprawę, że James J. „Siwy” Bulger już nigdy nie odzyska wolności.

ŹRÓDŁA

Od 1987 roku napisaliśmy kilka szczegółowych artykułów dla „Boston Globe” o mafii, braciach Bulgerach, Johnie Connollym i FBI w Bostonie. Niniejsza książka jest oparta na ponad stu osiemdziesięciu wywiadach, które przez lata przeprowadziliśmy w związku z tymi artykułami – wywiadach z policyjnymi i rządowymi urzędnikami wszystkich szczebli, z Billym Bulgerem, licznymi mieszkańcami Bostonu Południowego oraz postaciami z półświatka.

Poza tym polegaliśmy na oficjalnej dokumentacji – między innymi na treści zeznań pod przysięgą czterdziestu sześciu świadków, których przesłuchiwano przed obliczem sędziego Marka L. Wolfa w sądzie okręgowym w Massachusetts, w przedprocesowej fazie sprawy Stany Zjednoczone kontra Francis P. Salemme, James J. Bulger, Stephen Flemmi i in., akta nr 94–10287. Wolf upublicznił obejmujące sześćset sześćdziesiąt jeden stron orzeczenie (dalej określane jako Protokół i postanowienie), z którego ponad połowę treści poświęcono ustaleniom dotyczącym związków FBI z Bulgerem i Flemmim. Później opieraliśmy się także na ustaleniach kilku kolegów Wolfa z federalnego wymiaru sprawiedliwości – sędziów okręgowych Nancy Gertner, Reginalda C. Lindseya i Williama G. Younga – którzy orzekali w sprawach cywilnych prowadzonych przeciwko władzom federalnym, FBI i kilku konkretnym agentom, a dotyczących przypadków zawinionej śmierci.

Wśród świadków, którzy zeznawali przed sędzią Wolfem, znaleźli się obecni i byli agenci FBI, prokuratorzy federalni, urzędnicy Departamentu Sprawiedliwości oraz Stephen Flemmi. Przesłuchania trwały około stu piętnastu dni, przy czym ciągnęły się przez dziewięć miesięcy, zaowocowały siedemnastoma tysiącami stron transkryptów i pozwoliły starannie zagłębić się w historię FBI i Bulgera.

Tylko wyjątkowo zamieszczamy cytaty nieznanego autorstwa; niemal zawsze podajemy nazwiska.

Książka jest także oparta na tysiącach stron niegdyś tajnych rządowych dokumentów, głównie pochodzących z archiwów FBI, które odtajniono w ramach przesłuchań przed obliczem sędziego Wolfa. Poza tym korzystaliśmy z setek stron innych akt i dokumentów dotyczących Bulgerów, mafii oraz FBI, które zgromadziliśmy podczas własnej pracy dziennikarskiej.

Na podstawie treści przeprowadzonych wywiadów, rządowych akt oraz zeznań pod przysięgą mogliśmy w wystarczający sposób zrekonstruować historię powiązań bostońskiego wydziału FBI z Bulgerem i Flemmim. Mimo wszystko pisząc niniejszą książkę, staraliśmy się przeprowadzić dodatkowe rozmowy z kilkoma kluczowymi postaciami. Wiele osób, o których opowiadamy, zgodziło się z nami spotkać. Niestety, John Connolly, John Morris, Jeremiah T. O’Sullivan i Billy Bulger odmówili, mimo że staraliśmy się uzyskać ich komentarze do konkretnych wydarzeń.

Opieraliśmy się także na innych procesach kryminalnych oraz cywilnych. W wielu z nich częścią materiału dowodowego były zatwierdzone przez sąd nagrania rozmów, które stały się podstawą do dialogów w naszej książce. Oto najważniejsze z tych spraw:

Stany Zjednoczone kontra Patrick McGonagle i in., sąd okręgowy w Massachusetts, sprawa karna, akta nr 79–111-MA; 79–112-MA; 79–113-MA.

Stany Zjednoczone kontra Howard T. Winter, James Martorano i in., sąd okręgowy w Massachusetts, sprawa karna, akta nr 79–42-MA.

Stany Zjednoczone kontra Gennaro Angiulo i in., sąd okręgowy w Massachusetts, sprawa karna, akta nr 83–235.

Thomas E. Finnerty kontra Harold Brown, sąd najwyższy hrabstwa Suffolk, Massachusetts, sprawa cywilna, akta nr 87–2479, łącznie z roszczeniem wzajemnym Brown kontra Finnerty.

Stany Zjednoczone kontra Paul E. Moore i in., sąd okręgowy w Massachusetts, sprawa karna, akta nr 90–10203.

Stany Zjednoczone kontra Edward J. MacKenzie i in., sąd okręgowy w Massachusetts, sprawa karna, akta nr 90–10204.

Stany Zjednoczone kontra Nicholas Bianco i in., sąd okręgowy w Connecticut, sprawa karna, akta nr H-90–18.

Stany Zjednoczone kontra Howard T. Winter, sąd okręgowy w Massachusetts, sprawa karna, akta nr 92–10008.

Stany Zjednoczone kontra Stephen M. Rakes, sąd okręgowy w Massachusetts, sprawa karna, akta nr 96–10131.

Stany Zjednoczone kontra Kevin P. Weeks i Kevin P. O’Neil, sąd okręgowy w Massachusetts, sprawa karna, akta nr 99–10371.

Stany Zjednoczone kontra John J. Connolly jr, James Bulger alias „Siwy” i Stephen Flemmi, sąd okręgowy w Massachusetts, sprawa karna, akta nr 99–10428.

Emily McIntyre i Christopher McIntyre, jako spadkobiercy Johna L. McIntyre’a kontra Stany Zjednoczone Ameryki i in., sąd okręgowy w Massachusetts, sprawa cywilna, akta nr 01–10408.

Spadkobiercy Briana Hallorana kontra Stany Zjednoczone Ameryki i in., sąd okręgowy w Massachusetts, sprawa cywilna, akta nr 01–11346.

Spadkobiercy Michaela Donahue’go kontra Stany Zjednoczone Ameryki i in., sąd okręgowy w Massachusetts, sprawa cywilna, akta nr 01–10433.

Peter J. Limone i in. kontra Stany Zjednoczone Ameryki, sąd okręgowy w Massachusetts, sprawa cywilna, akta nr 02–10890.

Spadkobiercy Richarda J. Castucciego i in. kontra Stany Zjednoczone Ameryki i in., sąd okręgowy w Massachusetts, sprawa cywilna, akta nr 01–11312.

Anna M. Litif i in. kontra Stany Zjednoczone, John Morris, John Connolly, James Bulger i Stephen Flemmi, sąd okręgowy w Massachusetts, sprawa cywilna, akta nr 02–11791.

John E. Davis i Robert P. Davis kontra Stany Zjednoczone, John Morris, John Connolly, James Bulger i Stephen Flemmi, sąd okręgowy w Massachusetts, sprawa cywilna, akta nr 02–11911.

Marion Hussey kontra Stany Zjednoczone, John Morris, John Connolly, James Bulger i Stephen Flemmi, sąd okręgowy w Massachusetts, sprawa cywilna, akta nr 03–10087.

Stan Floryda kontra John J. Connolly jr, sąd okręgowy w Jedenastym Okręgu Sądowniczym dla Miami-Dade, Floryda, sprawa karna, akta nr F01–8287D.

Polegaliśmy na zdobytych przez nas obszernych sprawozdaniach dotyczących zeznań trzech kluczowych członków gangu Bulgera, którzy zostali świadkami strony rządowej podczas procesu przeciwko Bulgerowi i FBI.

John Martorano: dwudziestodwustronicowe podsumowanie sprawozdań z lipca i listopada 1998 roku.

Kevin P. Weeks: dziewięćdziesięciodwustronicowy raport dochodzeniowy DEA–6 z dnia 18 stycznia 2002 roku.

Stephen Flemmi: stuczterdziestosześciostronicowy raport dochodzeniowy DEA–6 z dnia 19 listopada 2003 roku.

Opieraliśmy się także na licznych książkach oraz artykułach, z których czerpaliśmy informacje dotyczące mafii, FBI, historii Bostonu Południowego oraz współpracy z informatorami.

Książki:

Beatty, Jack, The Rascal King, Reading, MA: Addison–Wesley, 1992.

Bulger, William M., While the Music Lasts: My Life in Politics, Boston, MA: Houghton Mifflin, 1996.

Charns, Alexander, Cloak and Gavel: FBI Wiretaps, Bugs, Informers, and the Supreme Court, Urbana: University of Illinois Press, 1992.

Gillespie, C. Bancroft, Illustrated History of South Boston, South Boston: Inquirer Publishing Co., 1901.

Goodwin, Doris Kearns, The Fitzgeralds and the Kennedys: An American Saga, New York: Simon & Schuster, 1987.

Halberstam, David, The Fifties, New York: Ballantine Books, 1993.

Kee, Robert, Ireland: A History, Boston, MA: Little, Brown & Co., 1982.

Kessler, Ronald, The FBI, New York: Pocket Books, 1993.

Lukas, J. Anthony, Common Ground: A Turbulent Decade in the Lives of Three American Families, New York: Alfred A. Knopf, 1985.

Maas, Peter, The Valachi Papers, New York: Putnam’s, 1968.

MacDonald, Michael Patrick, All Souls: A Family Story from Southie, Boston, MA: Beacon Press, 1999.

Marx, Gary T., Undercover: Police Surveillance in America, Berkeley CA: Twentieth Century Fund, 1988.

Neff, James, Mobbed Up: Jackie Presser’s High-Wire Life in the Teamsters, the Mafia, and the FBI, Boston, MA: Atlantic Monthly Press, 1989.

O’Connor, Thomas H., South Boston: My Home Town, Boston, MA: Quinlan Press, 1988.

______, Bible, Brahmins, and Bosses: A Short History of Boston, Boston, MA: Trustees of the Public Library of the City of Boston, 1991.

______, Boston Catholics: A History of the Church and Its People, Boston, MA: Northeastern University Press, 1998.

O’Neill, Gerard, Dick Lehr, The Underboss: The Rise and Fall of a Mafia Family, New York: St. Martin’s Press, 1989.

Pileggi, Nicholas, Wiseguy, New York: Pocket Books, 1987.

Sammarco, Anthony Mitchell, Images of America: South Boston, Dover, NH: Arcadia Publishing, 1996.

Shannon, William V., The American Irish: A Political and Social Portrait, wyd. 2, Amherst, MA: University of Massachusetts Press, 1989 (wyd. 1, 1963).

Sherrill, Robert i in., Investigating the FBI, red. Pat Watters, Stephen Gillers, Garden City, NY: Doubleday & Co., 1973.

Sullivan, William C., Bill Brown, The Bureau: My Thirty Years in Hoover’s FBI, New York: W.W. Norton, 1979.

Ungar, Sanford J., FBI: An Uncensored Look behind the Walls, Boston, MA: Atlantic Monthly Press / Little, Brown & Co., 1975.

Artykuły:

Kleinman, David Marc, Out of the Shadows and into the Files: Who Should Control Informants?, „Police 3”, listopad 1980, nr 6.

Lee, Gregory D. [agent specjalny FBI], Drug Informants, „FBI Law Enforcement Bulletin 62”, wrzesień 1993, nr 9.

Mount, Harry A. Jr. [agent specjalny FBI], Criminal Informants: An Administrator’s Dream or Nightmare, „FBI Law Enforcement Bulletin 59”, grudzień 1990, nr 12.

Reese, James T. [agent specjalny FBI, jednostka nauk behawioralnych, Akademia FBI w Quantico, Wirginia], Motivations of Criminal Informants, „FBI Law Enforcement Bulletin 49”, maj 1980, nr 5.

Symposium: Perspectives on Organized Crime, „Rutgers Law Journal 16”, wiosna–lato 1985, nr 3–4.

* * *

Wreszcie chcielibyśmy zauważyć, że w lokalnym środowisku od dawna pokutowały liczne mity dotyczące „Siwego” Bulgera i bostońskiego oddziału FBI, a wielu z nich przyjrzeliśmy się w swojej książce. Te opowieści czasami propagowali miejscowi autorzy – być może ze względu na osobiste relacje, a być może dlatego, że łatwiej było patrzeć na układ Bulgera z FBI w uproszczony i pobieżny sposób. Rzeczywistość jest dużo bardziej złożona niż którakolwiek z upiększonych wersji. Na szczęście większość bostońskich dziennikarzy i pisarzy, którzy relacjonowali tę historię, nie poszła na łatwiznę. Wybrali uczciwe zmagania z przepastnymi archiwami, które obecnie są swobodnie dostępne. Ze swojej strony staraliśmy się kierować solidnymi dowodami – czyli własnymi wywiadami i dziennikarskimi ustaleniami, zeznaniami pod przysięgą, rządowymi archiwami oraz orzeczeniami sądów. Jeżeli mimo tego wszystkiego zdarzyło nam się popełnić drobne błędy, na pewno nie wynikły one z braku zaangażowania w rzetelne przedstawienie przebiegu wydarzeń.

PODZIĘKOWANIA

W 1999 roku w „Boston Globe” udzielono nam urlopu, dzięki któremu mogliśmy napisać pierwsze wydanie książki Czarna msza. Irlandzka mafia, FBI i diabelski pakt. Chcielibyśmy podziękować wydawcom, redaktorom i kolegom, którzy wyciągnęli do nas pomocną dłoń.

Śp. wydawca William O. Taylor, wydawca Ben Taylor, śp. redaktor Tom Winship oraz redaktorzy Jack Driscoll i Matt Storin pomagali nam w relacjonowaniu kontaktów Bulgera z FBI, co robiliśmy przez ponad dekadę. Kevin Cullen pomógł nam zacząć w 1988 roku, a później kilkakrotnie łączyliśmy siły przy pracy nad artykułami o Bulgerze. Praca z Kevinem to czysta przyjemność. Christine Chinlund odegrała kluczową rolę przy powstawaniu pierwszej serii artykułów z 1988 roku, w której ujawniliśmy, że Bulger był informatorem FBI. Na wczesnym etapie pracy w gromadzeniu materiałów pomagała nam także Mary Beth Knox.

Chcielibyśmy podziękować Mitchowi Zuckoffowi. W 1998 roku współpracował z nami nad serią artykułów dla „Globe”, w których dokładniej zgłębiliśmy powiązania Bulgera z FBI, a rok później zapewnił nam nieocenioną pomoc przy pisaniu niniejszej książki. Znalazł czas, żeby wysłuchiwać naszych pomysłów, opracować z nami szkic książki i główne motywy, a przede wszystkim czytał pierwsze wersje kolejnych rozdziałów. Jego sugestie zawsze okazywały się pomocne.

Ben Bradlee jr, zastępca redaktora prowadzącego do spraw projektów w „Globe”, redagował serię artykułów o Bulgerze i FBI z 1998 roku. Okazuje się, że członkowie rodziny Bradlee mieli do czynienia z tą historią na dwóch etapach – najpierw jako przedstawiciele gazety, a potem naszego wydawnictwa. PublicAffairs zostało założone przez Petera Osnosa jako hołd dla Benjamina C. Bradleego oraz dwóch innych czołowych amerykańskich wydawców dziennikarzy – Roberta L. Bernsteina, wieloletniego dyrektora naczelnego Random House i założyciela Human Rights Watch, oraz dziennikarza I.F. Stone’a, który miał nam wiele do powiedzenia o takich agencjach, jak FBI. Podczas konferencji, która odbyła się w 1971 roku na Uniwersytecie Princeton – i dała podstawę do napisania książki Investigating the FBI – Stone ostrzegł, że głęboko zakorzeniona obsesja FBI na punkcie ochrony swojego wizerunku prowadzi do oporu biura przed zewnętrznymi kontrolami. FBI „ucieka się do prania mózgów i wychwalania własnych zasług, co sprawia, że biuro trudno kontrolować” – stwierdził, a podczas dyskusji panelowej dodał, że zadanie biura powinno polegać na „ściganiu przestępstw, a nie indoktrynowaniu opinii publicznej”.

Chcielibyśmy także podziękować Funduszowi na rzecz Dziennikarstwa Śledczego za wsparcie nas grantem, który okazał się kluczowy podczas prac nad niniejszą książką.

Na wspomnienie zasługuje wielu naszych kolegów z redakcji „Globe”. Al Larkin zapewniał nam stałe wsparcie. Nasi przyjaciele Steve Kurkjian i Tim Leland jako pierwsi wprowadzili dziennikarstwo śledcze do „Globe”. Tom Mulvoy i Mike Larkin to nasi przyjaciele i doskonali redaktorzy, którzy ulepszali i poprawiali nasze teksty. Doceniamy dziennikarską pracę dotyczącą Bulgera, którą wykonali Shelley Murphy, Bill Doherty i Patricia Nealon. Matt Carroll, Bob Yeager i Sean Mullin pomogli nam w zarządzaniu bazami danych oraz obsłudze oprogramowania. John Tlumacki ma niezrównany talent do fotografowania Bulgera. Bibliotekarka Lisa Tuite zapewniła nam nieocenioną pomoc w porządkowaniu artykułów prasowych z „Globe” i „Heralda” sprzed dwudziestu i trzydziestu lat. Przepraszamy, jeśli o kimś zapomnieliśmy.

Wiele osób zachęcało nas do pracy, służąc przyjaźnią i mądrą radą, ostatnio lub w dawniejszych czasach: śp. Richard T. O’Neill, który uwielbiał opowiadać o swojej korespondencji z synem, śp. George V. Higgins, Harry Goldgar, śp. Bill Alfred, John L’Heureux, śp. Dominick Dunne, śp. Howard O’Brien, Phil Bennett, Larry Tye, Wil Haygood, Jack Thomas, Maureen Dezell, Brian C. Mooney, Nick King, Bruce Butterfield, Jon Albano z Bingham Dana & Gould, Jon Tisch, Dave Holahan, Kyn Tolson, Mark Melady, Joel Lang, Donna DiNovelli, Dennie Williams, Andy Kreig, Tom Condon, Lincoln Millstein, Irene Driscoll, John F. i Kellie Lehr jr, śp. Bernadette Rossi Lehr oraz śp. John i Nancy Lehrowie. Za pomoc przy tym nowym wydaniu dziękujemy także Karin, Holly i Danie Lehr.

Wielu innych dziennikarzy na przestrzeni lat z zapałem zajmowało się tą sprawą, każdy we własnym stylu: David Boeri, Dan Rea i Christopher Lydon, najpierw w programie „10 O’Clock News” w WGBH-TV, a następnie w audycji „The Connection” na antenie WBUR-FM; Howie Carr, Peter Gelzinis, Ralph Ranalli i Jonathan Wells podczas swojej pracy w „Boston Herald”; Ed Mahony z „Hartford Courant”. Wszyscy oni znacznie przyczynili się do lepszego zrozumienia związków pomiędzy bostońskim oddziałem FBI a Bulgerem.

Chcielibyśmy podziękować Esmondowi Harmworthowi, Lane Zachary i Toddowi Shusterowi z agencji literackiej Zachary Schuster za reprezentowanie naszych interesów, a także naszym redaktorowi i wydawcy w PublicAffairs, Geoffowi Shandlerowi i Peterowi Osnosowi, za silne wsparcie. Shandler jest wyjątkowym i niezwykle spostrzegawczym redaktorem. Gene Taft, dyrektor do spraw reklamy w PublicAffairs, który pochodzi z Bostonu, jako pierwszy przeczytał naszą serię artykułów i wydrukował ją na łamach „Globe” w 1998 roku, a następnie pokazał swoim kolegom, sugerując, że powinni nas namówić na napisanie książki. Za pomoc przy nowym wydaniu chcielibyśmy podziękować Clive’owi Pridle’owi, Susan Weinberg oraz całej reszcie zespołu PublicAffairs.

Bez pomocy sędziego okręgowego Marka L. Wolfa nie uzyskalibyśmy dostępu do materiałów niezbędnych do pełnego przedstawienia historii Bulgera i bostońskiego oddziału FBI. Sędzia w ramach prowadzonych przez siebie rozpraw doprowadził do upublicznienia akt FBI, których biuro nie zamierzało nigdy ujawniać. Ponadto wielu uczestników tamtych wydarzeń, którzy odmówili nam wywiadu, zostało zmuszonych sądowym wezwaniem do złożenia zeznań pod przysięgą. Z czasem udało nam się zgromadzić także własne akta, dokumenty, archiwa i wywiady, jednak tamte zeznania oraz archiwa FBI były kluczowe do nadania tej historii rozmachu, głębi i niezbędnego dramatyzmu. Warto wspomnieć także o pracy wszystkich prawników zaangażowanych w tę sprawę przed sędzią Wolfem. Zajmowali się nią przez ponad dwadzieścia lat, a ich umiejętności oraz publikowane przez nich dokumenty sądowe robią ogromne wrażenie. Byli to prokurator generalny Donald Stern i jego zastępcy Fred Wyshak, Brian Kelly i James Herbert oraz Anthony M. Cardinale, Kenneth J. Fishman, Martin G. Weinberg, Randolph Gioia, Kimberly Homan i John Mitchell występujący w imieniu obrony.

Na końcu chcielibyśmy podziękować tym funkcjonariuszom policji stanowej i lokalnej policji oraz agentom federalnym, dziś w większości emerytowanym, którzy usiłowali uczciwie wykonywać swoją pracę, nie wiedząc, że bostoński oddział FBI naginał zasady gry. Byli to Robert Long, Rick Fraelick, Jack O’Malley, Charles Henderson, John O’Donovan, Joe Saccardo, Thomas Duffy, John Tutungian, Steve Johnson i Tom Foley z policji stanowej Massachusetts, Jim Carr, Frank Dewan i Ken Beers z policji w Bostonie, Richard Bergeron i śp. Dave Rowell z policji w Quincy, Mike Huff z policji w Tulsie oraz Al Reilly, Steve Boeri i Daniel Doherty z DEA.

PRZYPISY

WSTĘP

Niemal cały materiał opiera się na naszych osobistych dziennikarskich doświadczeniach. W 1988 roku po raz pierwszy pisaliśmy na łamach „Boston Globe” o powiązaniach „Siwego” Bulgera z FBI i Johnem Connollym. Reszta informacji pochodzi z pamiętnika Billy’ego Bulgera While the Music Lasts: My Life in Politics oraz z nagrań z podsłuchów upublicznionych podczas prowadzonego w 1990 roku procesu niemal pięćdziesięciu osób oskarżonych o przestępstwa narkotykowe.

1. 1975

Główne źródła: treść zeznań składanych pod przysięgą przed obliczem sędziego Wolfa przez Stephena Flemmiego w dniach 20, 21, 24–28 sierpnia oraz 1, 2 i 15 września 1998 roku; przez emerytowanego agenta FBI H. Paula Rica w dniach 9, 13 i 14 stycznia 1998 roku; przez emerytowanego agenta FBI Dennisa Condona w dniach 1, 4 i 5 maja 1998 roku; treść oficjalnych wywiadów emerytowanego agenta FBI Johna Connolly’ego dla „Boston Globe” (1998), stacji radiowej WBZ-AM (27 października 1998), czasopisma „Boston” (listopad 1998) oraz „Boston Tab” (27 października 1998).

Przygotowując pozostałe części tego rozdziału, a zwłaszcza kreśląc historyczny rys miasta, opisując akcję dowożenia autobusami i sytuację w służbach policyjnych, opieraliśmy się na swojej książce The Underboss: The Rise and Fall of a Mafia Family oraz pozycji South Boston: My Home Town autorstwa historyka Thomasa O’Connora.

Informacje biograficzne o Bulgerze czerpaliśmy z własnych materiałów dziennikarskich oraz artykułów, które publikowaliśmy w „Boston Globe” we wrześniu 1988 roku oraz lipcu 1998 roku. Dwa felietony Jeffa Jacoby’ego, zatytułowane Busing’s Legacy (wydrukowane 6 i 7 stycznia 1999 roku) zapewniły nam opis i dogłębną analizę akcji dowożenia autobusami. Informacje dotyczące zabójstwa Tommy’ego Kinga pochodziły z aktu oskarżenia ujawnionego 28 września 2000 roku, dotyczącego sprawy karnej Stany Zjednoczone kontra Kevin P. Weeks i Kevin P. O’Neil, rozpatrywanej przed sądem okręgowym w Massachusetts, akta nr 99–10371, a także z artykułów prasowych z „Boston Globe” i „Boston Herald” z dnia 22 września 2000 roku.

Korzystaliśmy także z rządowych dokumentów i raportów FBI, które znajdowały się w naszym posiadaniu bądź zostały upublicznione podczas przesłuchań przed obliczem sędziego Wolfa. Przydatne okazały się zwłaszcza raporty FBI dotyczące spotkań z Bulgerem na początku lat siedemdziesiątych i z Flemmim w latach sześćdziesiątych, między innymi raporty będące dowodami procesowymi numer 20, 21, 24, 25, 28, 95, 97, 215, 217, 219 i 220.

Wydany przez FBI Podręcznik operacji śledczych i wytycznych oraz regulamin współpracy z informatorami opublikowany przez prokuraturę generalną poruszają temat zasad dotyczących postępowania agentów rządowych w kontaktach z informatorami wywodzącymi się ze środowisk przestępczych.

Orzeczenie sędziego Marka L. Wolfa z dnia 15 września 1999 roku dostarczyło nam wielu faktów odnoszących się do początku sojuszu pomiędzy FBI a Flemmim i Bulgerem. Warto zauważyć zwłaszcza, że Paul Rico zeznał pod przysięgą, jakoby nie ostrzegł Flemmiego o sformułowaniu przeciwko niemu aktu oskarżenia. Jednakże sędzia orzekł, na podstawie „wiarygodnych dowodów”, że zeznanie Rica „jest nieprzekonujące” (Protokół i postanowienie, s. 95). „Flemmi odebrał telefon od Rica” – stwierdził sędzia. Wolf ustalił też, że Rico „udzielił pomocy zbiegowi, co stanowi pogwałcenie 18. tytułu Kodeksu Stanów Zjednoczonych, sekcje 1073 i 2” (Protokół i postanowienie, s. 94).

2. BOSTON POŁUDNIOWY

Wywiady: z Johnem Connollym przeprowadzone w 1998 roku na antenie stacji radiowych WBZ-AM i WRKO-AM oraz dla „Boston Globe” (patrz główne źródła dla rozdziału 1).

Informacje biograficzne dotyczące Williama i Jamesa Bulgerów pochodzą z licznych nieoficjalnych rozmów oraz wywiadów zamieszczanych na łamach „Boston Globe” w latach 1988 i 1998.

Opisując tło historyczne, opieraliśmy się na następujących pozycjach: Michael Patrick MacDonald, All Souls: A Family Story from Southie; William V. Shannon, The American Irish: A Political and Social Portrait; Thomas H. O’Connor, Bible, Brahmins, and Bosses: A Short History of Boston, Boston Catholics: A History of the Church and Its People oraz South Boston: My Home Town; J. Anthony Lukas, Common Ground: A Turbulent Decade in the Lives of Three American Families; Doris Kearns Goodwin, The Fitzgeralds and the Kennedys: An American Saga; Robert Kee, Ireland: A History; Jack Beatty, The Rascal King; Gerard O’Neill, Dick Lehr, The Underboss: The Rise and Fall of a Mafia Family, a także na artykułach z „Boston Globe” dotyczących zabójstwa Donalda Killeena, aresztowania Thomasa Nee oraz dokonanej przez Williama Bulgera nieudanej próby zmiany konstytucji Massachusetts w celu umożliwienia pomocy dla szkół parafialnych.

Wywiad: z Johnem Martorano, październik 2011.

Archiwa FBI: raporty Dennisa Condona dotyczące nieudanych prób zwerbowania Jamesa Bulgera jako informatora w 1972 roku; raporty Johna Connolly’ego dotyczące spotkań z Jamesem Bulgerem w latach 1975–1980; raport Leo Brunnicka dotyczący jego rozmowy telefonicznej z Brianem Halloranem w maju 1982 roku.

Archiwa sądowe: zeznanie pod przysięgą Dennisa Condona przed obliczem sędziego Wolfa w dniach 1 i 5 maja 1998 roku, zamieszczone w tekście Wolfa Protokół i postanowienie.

Sędzia Wolf odniósł się do faktu poinformowania FBI przez Stephena Flemmiego o miejscu pobytu Franka Salemme w Nowym Jorku:

Zarówno Flemmi, jak i [Dennis] Condon zaprzeczają, jakoby Flemmi przekazał FBI informacje, które doprowadziły do aresztowania Salemme. Biorąc pod uwagę wszystkie wiarygodne dowody przedstawione podczas procesu, wydaje się, że jest to nieprawdziwe twierdzenie. Tak czy inaczej, aresztowanie Salemme i jego oskarżenie w sprawie zamachu bombowego na Fitzgeralda okazały się korzystne dla Flemmiego. W 1970 roku Hugh Shields, współoskarżony w sprawie zabójstwa Bennetta, został osądzony i skazany. W 1973 roku Salemme stanął przed sądem pod zarzutem przeprowadzenia zamachu bombowego na Fitzgeralda. Robert Daddeico, chroniony przez rząd, był ważnym świadkiem w tym procesie. Jednak Daddeico zeznał, że kłamał podczas swoich wcześniejszych zeznań obciążających Flemmiego. Salemme został skazany i spędził w wiezieniu piętnaście lat (Protokół i postanowienie, s. 100–101).

3. BEZ SENTYMENTÓW

Wywiady: z byłym prokuratorem okręgowym hrabstwa Norfolk Williamem Delahuntem; z byłym prokuratorem hrabstwa Norfolk Johnem Kivlanem; z byłym prokuratorem hrabstwa Norfolk Matthew Connollym; a także krótki wywiad z Ritą Tobias, byłą dyrektorką firmy sprzedającej kredyty.

Archiwa policyjne: pisemne raporty detektywów wydziału policji w Quincy dotyczące przesłuchań kelnerki na temat jej kontaktów z mediami w sprawie Delahunta (22 kwietnia 1983) oraz wizyty Stephena Flemmiego (9 maja 1983); kolejny raport policji z Quincy dotyczący przesłuchania kucharza z restauracji, którego odwiedzili agenci FBI (14 maja 1983).

Archiwa FBI: kilka raportów z lat 1976 i 1977 dotyczących zeznań Francisa Greena na temat próby wymuszenia haraczu od restauracji przez Jamesa Bulgera i innych.

Artykuły prasowe: kilka relacji z rozpraw oskarżonych o morderstwo Thomasa Sperrazzy i Mylesa J. Connora jr., które ukazywały się na łamach „Boston Globe” i „Boston Herald” w latach 1979–1985.

4. LAWIRANCI

Główne źródła: treść zeznań składanych pod przysięgą przed obliczem sędziego Wolfa przez Stephena Flemmiego w dniach 20, 21, 24–28 sierpnia oraz 1, 2 i 15 września 1998 roku; przez emerytowanego agenta FBI Johna Morrisa w dniu 21 kwietnia 1998 roku; przez Paula Rica w dniu 13 stycznia 1998 roku; przez emerytowanego agenta FBI Jamesa P. Darcy’ego jr. w dniach 28 i 29 września 1998 roku; Protokół i postanowienie.

Gromadząc informacje o historii mafii i Bostonu, polegaliśmy na swojej książce The Underboss: The Rise and Fall of a Mafia Family. Wiedzę o współpracy z informatorami czerpaliśmy głównie z Podręcznika operacji śledczych i wytycznych FBI; wywiadów z urzędnikami Departamentu Sprawiedliwości; tekstu Davida Marca Kleinmana Out of the Shadows and into the Files: Who Should Control Informants?; przeprowadzonych w 1998 roku wywiadów z emerytowanym agentem FBI Robertem Fitzpatrickiem; a także książki Gary’ego Marxa Undercover: Police Surveillance in America. Książka Sanforda J. Ungara FBI: An Uncensored Look behind the Walls zawiera użyteczny zarys historii FBI i była dla nas źródłem informacji o brudnych sztuczkach agentów. Pomocna okazała się także książka Roberta Sherrilla i innych Investigating the FBI.

Korzystaliśmy także z wywiadów, których John Connolly udzielił stacjom radiowym WBZ-AM i WRKO-AM w 1998 roku. W dniu 12 lutego 1999 roku wysłaliśmy list do Jacka Kernera z Melotone Vending Inc. z prośbą o wywiad. Nie udzielił odpowiedzi ani nie porozmawiał z nami przez telefon mimo kilku prób kontaktu.

Czerpaliśmy informacje z raportów FBI dotyczących spotkań z Bulgerem i Flemmim w latach siedemdziesiątych, między innymi z raportów, które sami zdobyliśmy oraz które podczas rozpraw przed obliczem sędziego Wolfa stanowiły dowody procesowe numer 30, 40, 41 i 68.

Warto zaznaczyć, że chociaż zgłaszanie przypadków popełniania przestępstw przez informatorów jest podstawą zasad współpracy, nie tylko w Bostonie przymykano oko na ten obowiązek. Oddziały terenowe FBI stosowały interpretację, według której niniejsza zasada dotyczyła wyłącznie informatorów, którzy zostali aresztowani bądź którym postawiono zarzuty, a rzadko powiadamiały przełożonych o „podejrzeniach” o działalność przestępczą.

Sędzia Wolf podkreślał autonomię FBI w kwestii autoryzacji przestępczych działań informatora: „W 1977 roku w Protokole Leviego jednoznacznie stwierdzono, że taka autoryzacja leży wyłącznie w gestii FBI” (Protokół i postanowienie, s. 124). Wolf podkreślił również, że zgłoszenie nieautoryzowanego przestępstwa popełnionego przez informatora jest niezwykle istotne, ale w Bostonie ten wymóg „regularnie ignorowano w odniesieniu do Bulgera i Flemmiego” (Protokół i postanowienie, s. 125). Wolf orzekł, że w Bostonie „od początku lekceważono te zasady” (Protokół i postanowienie, s. 128). Stwierdził także, że „w przypadku Flemmiego i Bulgera wspomniane wymogi ignorowano bądź traktowano jako biurokratyczne utrudnienie [...]. Dowody wskazują także na to, że kierownictwo FBI nie nadzorowało w skuteczny sposób przestrzegania tych zasad” (Protokół i postanowienie, s. 129–130).

Wolf ustalił, że Rico powiadomił Flemmiego o grożących mu zarzutach, do czego Flemmi sam się przyznał w swoim zeznaniu pod przysięgą.

W sprawie incydentu z Melotone sędzia Wolf orzekł, że „Connolly groźbą powstrzymał kierownictwo National Melotone przed złożeniem skargi w związku z wymuszeniami, jakich Bulger i Flemmi dopuszczali się wobec klientów firmy produkującej automaty spożywcze” (Protokół i postanowienie, s. 17). Wolf napisał:

Kilku urzędników z National Melotone, firmy produkującej automaty spożywcze, usiłowało doprowadzić do wszczęcia przez FBI dochodzenia przeciwko Flemmiemu, Bulgerowi i ich wspólnikom w związku z wymuszaniem groźbami wymiany automatów firmy na automaty dostarczane przez National Vending Company, spółkę kontrolowaną przez Flemmiego i Bulgera. Jednak zamiast rozpatrzyć ten wniosek, zgłosić go do lokalnych władz albo powiadomić kogokolwiek innego poza Morrisem [...] Connolly próbował ochronić Flemmiego i Bulgera. A dokładniej, stwierdził, że w razie zajęcia się tymi zarzutami kierownicy National Melotone i ich rodziny znajdą się w wielkim niebezpieczeństwie, co będzie wymagało włączenia ich do programu ochrony świadków i przeniesienia [...]. W ten sposób zniechęcił przedstawicieli firmy do wniesienia oskarżenia. Jednak nie omieszkał poinformować Bulgera i Flemmiego o tym problemie. (Protokół i postanowienie, s. 134–135)

5. ZWYCIĘZCA, DWÓJKA, TRÓJKA

Główne źródła: treść zeznań składanych pod przysięgą przed obliczem sędziego Wolfa przez Stephena Flemmiego w dniach 20, 25 i 28 sierpnia oraz 1 i 2 września 1998 roku; przez Johna Morrisa w dniach 21, 22 i 24 kwietnia 1998 roku; przez emerytowanego agenta FBI Nicholasa Gianturca w dniach 15 stycznia oraz 20 kwietnia 1998 roku; Protokół i postanowienie.

Wywiady: z Anthonym P. Ciullą, styczeń 2000; kilka wywiadów przeprowadzonych w 1988 i 1998 roku w związku z naszymi artykułami o Bulgerze dla „Boston Globe”; transkrypty rozmów nagranych przez FBI w 1981 roku przy Prince Street 98 w Bostonie.

Korzystaliśmy z raportów FBI dotyczących spotkań z Bulgerem i Flemmim pod koniec lat siedemdziesiątych, między innymi z raportów, które sami zdobyliśmy oraz które podczas rozpraw przed obliczem sędziego Wolfa stanowiły dowody procesowe numer 5, 30, 35, 41, 60, 65–68, 70, 71 i 78. Informacje o bukmacherze „Chicu” Krantzu zaczerpnęliśmy z akt rządowych oraz z artykułów w „Globe”.

Opieraliśmy się również na treści wywiadu, który w 1988 roku przeprowadziliśmy z Jeremiahem T. O’Sullivanem, oraz na oświadczeniu wygłoszonym przez O’Sullivana w 1997 roku przed Komisją Odpowiedzialności Zawodowej Departamentu Sprawiedliwości, z którego wynikało, że Jeremiah nie wiedział, iż Bulger i Flemmi byli informatorami FBI w czasie procesu o ustawianie wyników wyścigów. Warto odnotować, że sędzia Wolf uznał stanowisko O’Sullivana za niezgodne z prawdą: „Morris i Connolly powiedzieli O’Sullivanowi, że Flemmi i Bulger są informatorami FBI” (Protokół i postanowienie, s. 140). Wolf zauważył także, że spotkanie agentów z O’Sullivanem było „pogwałceniem zasad FBI” (Protokół i postanowienie, s. 141). Poza tym orzekł, że raport, który Morris następnie złożył do centrali FBI, aby wyjaśnić, dlaczego Bulgerowi nie postawiono zarzutów – tłumacząc, że brak dowodów nie pozwolił przygotować aktu oskarżenia – „mijał się z prawdą. Tak naprawdę Bulgera i Flemmiego nie ścigano w sprawie ustawiania wyników wyścigów, ponieważ Connolly, Morris i O’Sullivan uznali, że gangsterzy są zbyt wiele warci jako informatorzy, aby pozwolić na ich oskarżenie” (Protokół i postanowienie, s. 142–143).

6. SZAJKA DWÓCH?

Główne źródła: treść zeznań składanych pod przysięgą przed obliczem sędziego Wolfa przez Stephena Flemmiego w dniach 20, 25 i 26 sierpnia 1998 roku; przez Johna Morrisa w dniach 21–23, 27, 29 i 30 kwietnia 1998 roku; oświadczenie złożone pod przysięgą przez funkcjonariusza policji stanowej Ricka Fraelicka w marcu 1981 roku w celu uzyskania sądowej zgody na zastosowanie podsłuchu; rejestr nagrań wywiadowczych przygotowany przez funkcjonariuszy policji stanowej, którzy obserwowali warsztat przy Lancaster Street wiosną 1980 roku; wywiady, których John Connolly udzielił stacjom radiowym WBZ-AM i WRKO-AM oraz gazecie „Boston Globe” w 1998 roku.

Korzystaliśmy z raportów FBI dotyczących spotkań z Bulgerem i Flemmim na początku lat osiemdziesiątych, między innymi z raportów, które sami zdobyliśmy oraz które podczas rozpraw przed obliczem sędziego Wolfa stanowiły dowody procesowe numer 1–10, 50, 51, 63, 64, 69, 72–74, 78, 82, 87–89, 223 i 231.

Opieraliśmy się także na treści wywiadów z emerytowanym pułkownikiem policji stanowej z Massachusetts Johnem O’Donovanem oraz emerytowanym detektywem Robertem Longiem, jak również na kilku wywiadach, które sami przeprowadziliśmy w związku z artykułami o Bulgerze i FBI, przygotowywanymi przez nas w 1988 i 1998 roku.

7. ZDRADA

Archiwa sądowe: treść zeznań składanych pod przysięgą przed obliczem sędziego Wolfa przez Johna Morrisa w dniach 21–23, 27 i 30 kwietnia 1998 roku; przez Stephena Flemmiego w dniach 20, 25 i 26 sierpnia 1998 roku; przez emerytowanego agenta FBI Lawrence’a Sarhatta w dniu 7 stycznia 1998 roku.

Wywiady: na temat dochodzenia w sprawie warsztatu przy Lancaster Street oraz kontaktów gangsterów z FBI rozmawialiśmy z emerytowanym detektywem policji stanowej z Massachusetts Robertem Longiem, emerytowanym pułkownikiem policji stanowej z Massachusetts Johnem O’Donovanem, jak również – krótko – z Sarhattem; w 1988 roku przeprowadziliśmy obszerne wywiady z detektywami policji stanowej z Massachusetts oraz prokuratorem okręgowym hrabstwa Suffolk, przygotowując serię artykułów o braciach Bulgerach dla „Boston Globe”.

Archiwa FBI: korzystaliśmy między innymi z dokumentów, które podczas rozpraw przed obliczem sędziego Wolfa stanowiły dowody procesowe numer 1–10, 50, 51, 62–64, 69, 72–74, 82, 87, 88 i 231.

Artykuły prasowe: artykuły z „Globe” z lipca 1981 roku dotyczące senackiej poprawki do budżetu, która miała wpływ na Wydział Wywiadu Kryminalnego policji stanowej z Massachusetts.

Archiwa policyjne: oświadczenie pod przysięgą, które w 1981 roku złożyła policja stanowa z Massachusetts w celu uzyskania sądowej zgody na użycie podsłuchu wobec Jamesa Bulgera i Stephena Flemmiego.

8. ZABÓJCA Z PRINCE STREET

Archiwa sądowe: transkrypty codziennych rozmów zarejestrowanych w siedzibie mafii przy Prince Street 98 między styczniem a majem 1981 roku; oświadczenie pod przysięgą, które w 1995 roku złożył agent FBI Edward Quinn w sprawie taśm z Prince Street dotyczących działań Jamesa Bulgera i Stephena Flemmiego; treść zeznań składanych pod przysięgą przed obliczem sędziego Wolfa przez Stephena Flemmiego w dniach 20, 25 i 27 sierpnia 1998 roku.

Artykuły prasowe: kilka artykułów, które ukazały się w latach 1967, 1968 i 1985 na łamach „Boston Globe” i „Boston Herald”, dotyczących zabójstwa braci Bennettów; artykuły wydrukowane w „Globe” w 1986 roku, traktujące o obronie oskarżonego Gennara Angiula przed zarzutami wymuszania haraczy.

Książki: Gerard O’Neill, Dick Lehr, The Underboss: The Rise and Fall of a Mafia Family.

Archiwa FBI: dokumenty, które podczas rozpraw przed obliczem sędziego Wolfa stanowiły dowody procesowe numer 50, 51 i 73, dotyczące raportów Connolly’ego na temat kontaktów Jamesa Bulgera i Stephena Flemmiego z przywódcami mafii przy Prince Street 98.

Archiwa policyjne: oświadczenie pod przysięgą, które w 1981 roku złożyła policja stanowa z Massachusetts w celu uzyskania sądowej zgody na użycie podsłuchu wobec Jamesa Bulgera i Stephena Flemmiego.

9. DOBRE JEDZENIE, DOBRE WINO, BRUDNE PIENIĄDZE

Główne źródła: treść zeznań składanych pod przysięgą przed obliczem sędziego Wolfa przez Stephena Flemmiego w dniach 20, 25 i 26 sierpnia 1998 roku; przez Johna Morrisa w dniach 21–23, 27 i 30 kwietnia 1998 roku; przez emerytowanego agenta FBI Jima Ringa w dniach 5, 8–11, 15 i 22 czerwca oraz 18 i 22 września 1998 roku; przez agenta FBI Johna Newtona w dniach 22 maja i 2 czerwca 1998 roku; przez Nicka Gianturca w dniach 15 i 20 stycznia oraz 20 kwietnia 1998 roku; przez Teresę Stanley w dniu 16 września 1998 roku; przez Debbie Morris w dniu 22 września 1998 roku; wywiady, których w 1998 roku John Connolly udzielił stacjom radiowym WBZ-AM i WRKO-AM, a także gazetom „Boston Globe” i „Boston Tab”; Protokół i postanowienie.

Korzystaliśmy także z raportów FBI dotyczących spotkań z Bulgerem i Flemmim od 1980 roku do wiosny 1983 roku; dokumentów rozwodowych Johna Connolly’ego z sądu do spraw spadkowych w hrabstwie Norfolk, akta numer 82MO351-DI; wyjaśnień, które Rebecca Morris złożyła w 1998 roku przed Komisją Odpowiedzialności Zawodowej Departamentu Sprawiedliwości; wywiadów z emerytowanym kierownikiem FBI Robertem Fitzpatrickiem; a także licznych wywiadów, które przeprowadziliśmy podczas zbierania materiałów o związkach Bulgera z FBI w latach 1988 i 1998.

Odnośnie do łapówki, której Morris domagał się od Bulgera, warto zauważyć, że w wywiadach dla mediów w 1998 roku John Connolly zaprzeczał, jakoby przekazał pieniądze Debbie Noseworthy. Jednak sędzia Wolf orzekł, że:

Morris zabiegał o pieniądze i za pośrednictwem Connolly’ego otrzymał tysiąc dolarów od Bulgera i Flemmiego. [...] Przypominając sobie ofertę, którą przekazano mu przez Connolly’ego, [Morris] spytał Connolly’ego, czy Bulger i Flemmi sfinansują bilet lotniczy dla jego sekretarki. Następnie Connolly wręczył sekretarce Morrisa kopertę zawierającą tysiąc dolarów w gotówce, która, jak zrozumiał Morris, pochodziła od Bulgera i Flemmiego. [...] Sąd uznaje, że Morris zdawał sobie sprawę z pochodzenia pieniędzy. (Protokół i postanowienie, s. 19, 166–167)

W kwestii wspólnych kolacji Wolf orzekł:

Terminy tych kolacji wskazują, że często organizowano je dla uczczenia punktów zwrotnych we współpracy FBI z Bulgerem i Flemmim. [...] Podczas tych kolacji agenci czasami wymieniali prezenty z Bulgerem i Flemmim. Chociaż przepisy FBI wymagają dokumentowania wszystkich kontaktów z informatorami, istnieje tylko raport z 1979 roku, w którym wspomina się o treści rozmów podczas jednego z takich spotkań. Brak jakiejkolwiek wzmianki o wymienianych prezentach. (Protokół i postanowienie, s. 5–6)

W sprawie ignorowania przez FBI przestępczej działalności Bulgera i Flemmiego Wolf orzekł: „W 1979 roku i na początku 1980 roku FBI dowiadywało się od swoich informatorów, że Bulger i Flemmi angażują się w inną działalność przestępczą, między innymi nielegalny hazard oraz handel kokainą. Te doniesienia nie były sprawdzane” (Protokół i postanowienie, s. 144). Wcześniej sędzia zauważył, że „FBI nie sprawdzało ani nie ujawniało takich informacji innym służbom, ponieważ Connolly i Morris koniecznie chcieli dalej korzystać z cennej pomocy Bulgera i Flemmiego przy rozpracowywaniu mafii, do czego Morris skierował wszystkich członków swojego Wydziału ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej” (Protokół i postanowienie, s. 143).

Warto również zauważyć, że w swoich „notatkach usprawiedliwiających” z końca 1980 roku i początku 1981 roku John Connolly przytoczył drugi przypadek uratowania przez Bulgera życia agentowi FBI. Przebieg tego drugiego wydarzenia przypomina pierwszy incydent, w którym uczestniczył agent Nick Gianturco. Connolly ponownie wykorzystał surową informację i wypolerował ją tak, aby podsycała mit Bulgera. W notatce z 1980 roku, którą Connolly musiał napisać, żeby usprawiedliwić podtrzymanie współpracy z Bulgerem, agent przypomniał sobie, że w 1977 roku Bulger opowiedział mu o planie zamordowania agenta Billy’ego Butchki. Butchka udawał osobę zainteresowaną kupnem kradzionych obrazów i biżuterii od siatki złodziei. Connolly napisał, że Bulger „samodzielnie uniemożliwił potencjalnym zabójcom podjęcie jakichkolwiek kroków przeciwko Butchce”.

Podobnie jak Gianturco, Butchka obecnie do pewnego stopnia potwierdza wersję Connolly’ego. Podczas rozmowy telefonicznej, którą odbyliśmy w 1998 roku, powiedział nam: „Mogę potwierdzić, że pracowałem pod przykrywką oraz że otrzymałem telefoniczne ostrzeżenie, że ktoś zamierza mnie zabić, a później dowiedziałem się, że podobno stał za tym jeden z informatorów Johna Connolly’ego. Tylko tyle wiem o tamtej sprawie”. Butchka stwierdził, że już nie pamięta nazwiska agenta, który go ostrzegł, ani nazwisk złodziei, którzy rzekomo nastawali na jego życie.

Jednak tak samo jak w przypadku Gianturca, inni funkcjonariusze, którzy uczestniczyli w kontrolowanym zakupie kradzionych dzieł sztuki, zaprzeczają scenariuszowi, który przedstawił Connolly. Podczas procesu nie wspomniano o planie zabicia Butchki ani podczas ustalania kaucji, ani później. „Nie przypominam sobie, żeby [Butchce] kiedykolwiek coś groziło” – stwierdził Michael Collora podczas telefonicznego wywiadu w 1998 roku. Collora, dziś właściciel kancelarii, był prokuratorem federalnym zajmującym się ściganiem siatki złodziei, do której przeniknął Butchka. (W 1998 roku jego klientem był John Morris). Collora wspomina: „Wiedziałbym o jakimkolwiek zagrożeniu, ponieważ wtedy musielibyśmy zdecydować, czy go wycofać, a nic takiego się nie zdarzyło”.

10. MORDERCZA SPÓŁKA

Archiwa sądowe: treść zeznań składanych pod przysięgą przed obliczem sędziego Wolfa przez Johna Morrisa w dniach 22, 24, 27 i 29 kwietnia 1998 roku; przez Stephena Flemmiego w dniach 26 i 28 sierpnia oraz 1 września 1998 roku; przez byłego prokuratora generalnego stanu Massachusetts Williama Welda w dniach 26 i 27 maja 1998 roku; przez emerytowanego agenta FBI Roberta Fitzpatricka w dniach 17 i 18 sierpnia 1998 roku; przez Jamesa Ringa w dniach 10 i 11 czerwca 1998 roku.

Inna dokumentacja: streszczenie przesłuchań Johna Martorana trwających od lipca do listopada 1998 roku w celu oceny jego kandydatury na świadka strony rządowej (Martorano zeznawał przeciwko agentowi FBI Johnowi Connolly’emu podczas dwóch rozpraw); streszczenie przesłuchań Kevina Weeksa, zakończonych 18 stycznia 2002 roku, po tym jak Weeks został świadkiem strony rządowej.

Wywiady: detektyw z wydziału zabójstw w Tulsie Michael Huff; emerytowani agenci FBI Robert Fitzpatrick, James Ring i Gerald Montanari; anonimowy prokurator opowiadający o decyzji byłego zastępcy prokuratora generalnego Jeremiaha T. O’Sullivana, który odmówił włączenia Briana Hallorana do programu ochrony świadków; kuzynka Briana Hallorana Maureen Caton; anonimowy były policyjny śledczy, który skomentował zabójstwa Louisa Litifa i George’a Pappasa; anonimowy detektyw policji stanowej z Massachusetts, który wypowiedział się o zabójstwie Rogera Wheelera (wywiad środowiskowy z 1988 roku); anonimowy wywiad z 1998 roku z członkiem kadry kierowniczej Boston Edison dotyczący zatrudnienia przez spółkę Johna Connolly’ego w 1990 roku.

Artykuły prasowe: artykuły dotyczące zabójstwa Rogera Wheelera w 1981 roku zamieszczane na łamach „New York Timesa”, „Wall Street Journal” i „Boston Globe”; teksty w „Globe” i „Boston Herald” traktujące o zabójstwach George’a Pappasa, Briana Hallorana i Johna Callahana, a także w procesie w sprawie morderstwa Jamesa Flynna; obszerny artykuł w „Hartford Courant” dotyczący zabójstw w World Jai Alai oraz bostońskiego wydziału FBI.

Dokumenty FBI: obszerny raport z dnia 2 lutego 1982 roku dotyczący sześciotygodniowych rozmów z Brianem Halloranem oraz inne dokumenty ujawnione podczas rozpraw przed obliczem sędziego Wolfa jako dowody procesowe numer 47, 52–55, 83, 91, 155, 157, 225 i 226; raporty, które John Connolly otrzymał w październiku i grudniu 1981 roku oraz w kwietniu i maju 1982 roku od Bulgera i Flemmiego w sprawie zagrożenia, jakim bostońska mafia była dla Hallorana; raport agenta Lea Brunnicka z maja 1982 roku dotyczący jego ostatniej rozmowy z Halloranem.

Sędzia Wolf odniósł się do roli, jaką FBI odegrało w zabójstwach w World Jai Alai.

Za sprawą Morrisa Connolly powiedział Flemmiemu i Bulgerowi, że Brian Halloran dostarcza FBI informacje, które łączą ich z morderstwem Rogera Wheelera. Wkrótce potem Halloran został zamordowany. Morris uważał, że odpowiadają za to Bulger i Flemmi. Kiedy Halloran zginął, Connolly przygotował raport, według którego Flemmi doniósł mu, że „mafiosi w Charleston” dowiedzieli się o współpracy Hallorana z policją stanową z Massachusetts, co dawało im motyw, żeby go zabić. Co więcej, wkrótce przed tym, jak John Callahan, kolejny wspólnik Bulgera i Flemmiego zaplątany w sprawę Wheelera, został zamordowany w Miami w 1983 roku, Connolly przygotował jeszcze jeden raport, według którego Flemmi doniósł mu, że Callahan unikał „bardzo groźnej” grupy Kubańczyków. Flemmi i Bulger wciąż są podejrzani w niezakończonych dochodzeniach w sprawie śmierci Wheelera, Hallorana i Callahana. (Protokół i postanowienie, s. 84)

Chociaż John Connolly zaprzeczył, jakoby poinformował Jamesa Bulgera o podjętej przez Hallorana próbie zostania informatorem FBI, Wolf utrzymywał, że było inaczej: „Ponadto, kiedy Brian Halloran stał się potencjalnym świadkiem, który mógł zeznawać przeciwko Bulgerowi i Flemmiemu w sprawie zabójstwa Wheelera, Morris poinformował o tym Connolly’ego. Tak jak przewidywał, Connolly powiadomił obu gangsterów. Kilka tygodni później Halloran został zamordowany”. (Protokół i postanowienie, s. 163)

Wolf odniósł się także do sprawy indeksowania w FBI.

Nie licząc jednego wyjątku, liczne raporty zawierające zarzuty Hallorana wobec Bulgera i Flemmiego nie zostały właściwie zaindeksowane z odniesieniem do ich nazwisk. Z tego powodu nie odnaleziono tych dokumentów bądź urzędnicy Departamentu Sprawiedliwości nie brali ich pod uwagę, gdy w lipcu 1997 roku sprawdzali zarzuty wnoszone przez informatorów i świadków wobec Bulgera i Flemmiego. (Protokół i postanowienie, s. 173)

W sprawie Stany Zjednoczone kontra Kevin P. Weeks i Kevin P. O’Neil w listopadzie 1999 roku Thomas B. Duffy złożył oświadczenie pod przysięgą, odnosząc się do zabójstwa Briana Hallorana i popierając kary tymczasowego aresztu dla oskarżonych Kevina P. Weeksa i Kevina P. O’Neila. Mniej więcej rok po morderstwie Rogera Wheelera „Bulger i Flemmi dowiedzieli się, że zamieszkały w Bostonie Brian Halloran przekazuje FBI informacje dotyczące śmierci Wheelera. Bulger, Flemmi i inni zastrzelili Hallorana na nabrzeżu w Bostonie Południowym” (Protokół i postanowienie, s. 12).

11. BULGERTOWN

Główne źródła: rządowe sprawozdania dotyczące dwóch kluczowych wspólników gangu Bulgera, po tym jak zostali świadkami strony rządowej w dochodzeniu przeciwko Bulgerowi i FBI: dziewięćdziesięciodwustronicowy raport dochodzeniowy DEA-6 w sprawie Kevina P. Weeksa z dnia 18 stycznia 2002 roku; stuczterdziestosześciostronicowy raport dochodzeniowy DEA-6 w sprawie Stephena Flemmiego z dnia 19 listopada 2003 roku; oświadczenia pod przysięgą Julie Rakes, Josepha Lundbohma, Jeana Miskela, Jamiego Flannery’ego i Richarda Bergerona pochodzące z 1998 roku z procesu w sprawie krzywoprzysięstwa i utrudniania pracy wymiaru sprawiedliwości przez Stephena M. Rakesa Stany Zjednoczone kontra Stephen M. Rakes; zeznania pod przysięgą złożone przed obliczem sędziego Wolfa przez Stephena Ringa w dniu 26 sierpnia 1998 roku; przez Jima Ringa w dniu 22 września 1998 roku; przez Teresę Stanley w dniu 16 września 1998 roku; wywiady, których John Connolly udzielił „Boston Globe” i „Boston Herald” w 1998 roku podczas procesu Rakesa; Protokół i postanowienie; Stany Zjednoczone kontra Kevin P. Weeks i Kevin P. O’Neil; Stany Zjednoczone kontra John J. Connolly jr, James Bulger alias „Siwy” i Stephen Flemmi; raporty FBI dotyczące spotkań z Bulgerem i Flemmim od 1981 roku do początku 1984 roku; wywiady przeprowadzone w związku z artykułami o Bulgerze i FBI, opublikowanymi na łamach „Boston Globe” w 1990 i 1998 roku.

Warto zauważyć, że John Connolly w rozmowach z mediami w 1998 roku zaprzeczał, jakoby kiedykolwiek rozmawiał z Bulgerem o Rakesie. Stephen Flemmi tymczasem zeznał pod przysięgą, że według niego Connolly zawczasu uprzedził Bulgera, dzięki czemu ten mógł ostrzec Rakesa.

W swoim orzeczeniu z 1999 roku sędzia Wolf stwierdził:

Connolly otrzymał bardzo wiarygodne informacje dotyczące wymuszenia, którego dopuścili się Bulger i Flemmi. Łamiąc zasady i procedury FBI, nie zaprotokołował tego doniesienia ani nie przekazał go przełożonemu, do czego był zobowiązany. Nie próbował także uzyskać zeznania od poszkodowanych ani prowadzić żadnego dochodzenia. Zamiast tego poinformował Bulgera o zarzutach. (Protokół i postanowienie, s. 181)

Gdy w 1998 roku Stephen Rakes został skazany za krzywoprzysięstwo, postanowił współpracować z prokuraturą federalną. Pod koniec 1998 roku oraz w 1999 roku zeznawał przed federalną wielką ławą przysięgłych, która w listopadzie 1999 roku postawiła zarzuty wspólnikom Bulgera – Kevinowi Weeksowi i Kevinowi O’Neilowi. Akt oskarżenia dotyczył przejęcia sklepu monopolowego Rakesów. W zamian za współpracę Rakes uniknął więzienia. Powiedział sędziemu, że odczuwa „olbrzymie wyrzuty sumienia” w związku z dwukrotnym okłamaniem poprzednich wielkich ław przysięgłych. W dniu 22 listopada 1999 roku został skazany na dwa lata dozoru sądowego.

W sprawie Rakesów pojawia się jeszcze kilka faktów wartych odnotowania. Detektyw bostońskiej policji Joseph Lundbohm w końcu sam złamał prawo; w 1990 roku został skazany za przyjmowanie łapówek w zamian za ochronę interesów mafii w branży hazardowej. Poza tym polityka „nietykalności”, którą FBI najwyraźniej stosowała wobec „Siwego” Bulgera, rozciągała się także na drobne sprawy. Kiedy gangsterzy przejęli sklep monopolowy, agent FBI James J. Lavin III został powiadomiony przez fotografa „Boston Globe” Joego Runciego o niezwykłych ulepszeniach, których dokonywano na terenie sklepu. Runci dostarczył FBI zdjęcia, które przedstawiały miejskich robotników instalujących bariery ochronne na prywatnym terenie. Podczas przesłuchań przed obliczem sędziego Wolfa Lavin zeznał, że takie wykorzystanie osób zatrudnionych przez miasto nosi znamiona korupcji. Wyjaśnił, że poinformował o tych zdjęciach Johna Morrisa, a ten polecił mu „zgłosić to Johnowi Connolly’emu”.

Lavin zeznał, że odszukał Connolly’ego i przedstawił mu sytuację, a Connolly zapytał: „Co zamierzasz z tym zrobić?”. Potem zakomunikował Lavinowi, że „Bulger zapewnia biuru „cenne informacje”. Lavin stwierdził, że z odpowiedzi Connolly’ego wyczytał sugestię, żeby dał sobie spokój z tą sprawą, i tak też zrobił. Schował zdjęcia do szuflady swojego biurka w bostońskim oddziale FBI i nigdy nawet nie napisał raportu. „Nic z nimi nie zrobiłem” – zeznał 6 maja 1998 roku. Zdjęcia leżały w jego biurku aż do przesłuchań w 1998 roku. Przed obliczem sędziego Wolfa Lavin przyznał, że pozostawienie zdjęć w biurku i rezygnacja z napisania raportu były pogwałceniem standardowych procedur: „Z perspektywy czasu uważam, że powinienem był umieścić te zdjęcia w aktach”. Poza tym Lavin zeznał, że wkrótce po swoim spotkaniu z Connollym dowiedział się o rozmontowaniu barier ochronnych. Zakończenie tej sprawy było odzwierciedleniem przypadku Rakesów – wyglądało na to, że wszystkie drogi prowadzą do Bulgera.

Lavin zeznał, że tak szybkie usunięcie barier go zaskoczyło. „Możliwe, że ktoś powiadomił pana Bulgera, a może to tylko zbieg okoliczności. Uznałem, że to bardzo dziwne”. Przyznał, że nie wie, czy to Connolly ostrzegł Bulgera. „Niewykluczone, ale po prostu tego nie wiem”.

12. MIT BULGERA

Główne źródła: treść zeznań składanych pod przysięgą przed obliczem sędziego Wolfa przez Stephena Flemmiego w dniach 20, 24, 26–28 sierpnia oraz 2 września 1998 roku; przez Johna Morrisa w dniach 21–27, 29 i 30 kwietnia 1998 roku; przez Jima Ringa w dniach 10 czerwca i 22 września 1998 roku; przez agenta FBI Jamesa R. Blackburna jr. w dniach 7 i 22 maja 1998 roku; przez emerytowanego agenta FBI Rodericka Kennedy’ego w dniu 14 kwietnia 1998 roku; przez agenta DEA Stephena Boeriego w dniach 14, 15, 18 i 19 maja 1998 roku; przez agenta DEA Ala Reilly’ego w dniu 20 maja 1998 roku; przez byłego zastępcę prokuratora generalnego Gary’ego Crossena w dniach 11 i 12 maja 1998 roku; przez byłego prokuratora generalnego stanu Massachusetts Williama Welda w dniach 26 i 27 maja 1998 roku; przez byłego detektywa policji z Quincy Richarda Bergerona w dniach 3 i 4 czerwca 1998 roku; przez byłego agenta specjalnego DEA z Bostonu Roberta Stutmana w dniu 15 kwietnia 1998 roku; przez byłego agenta specjalnego FBI z Bostonu Jamesa Greenleafa w dniu 8 stycznia 1998 roku; przez Teresę Stanley w dniu 16 września 1998 roku; Protokół i postanowienie.

Ponadto korzystaliśmy z wywiadów, których John Connolly udzielił w 1998 roku stacjom radiowym WBZ-AM i WRKO-AM oraz gazetom „Boston Globe” i „Boston Tab”. Szczegóły dotyczące operacji „Farba” zaczerpnęliśmy z kilku wewnętrznych raportów, a zwłaszcza rejestrów wywiadowczych, które policja z Quincy sporządzała w latach 1983–1985, jak również oświadczeń składanych pod przysięgą przez DEA w celu uzyskania sądowej zgody na wykorzystanie podsłuchu wobec Bulgera i Flemmiego. Informacje o współpracy Johna McIntyre’a czerpaliśmy z czterdziestoośmiostronicowego transkryptu z jego spotkania organizacyjnego z przedstawicielami policji z Quincy i DEA, które odbyło się 14 października 1984 roku. Informacje o antynarkotykowym plakacie w sklepie Bulgera oraz postrzeganiu Bulgera w Bostonie Południowym znaleźliśmy w pamiętniku Michaela Patricka McDonalda z 1999 roku, zatytułowanym All Souls. Informacje o miejscach ukrycia poszczególnych zwłok pochodzą z treści aktu oskarżenia upublicznionej 28 września 2000 roku w ramach procesu karnego Stany Zjednoczone kontra Kevin P. Weeks i Kevin P. O’Neil, który odbył się przed sądem okręgowym w Massachusetts, akta numer 99–10371, oraz z artykułów prasowych opublikowanych na łamach „Boston Globe” i „Boston Herald” dnia 22 września 2000 roku.

Korzystaliśmy także z obszernych raportów FBI, wliczając raporty dotyczące przestępstw narkotykowych Bulgera. Część tych dokumentów została upubliczniona podczas przesłuchań przed obliczem sędziego Wolfa jako dowody procesowe numer 11, 12, 14, 19, 45, 48, 63, 88, 89, 91, 102, 104–107, 133, 135, 136, 138, 139, 141, 142, 145, 146, 164, 173, 175, 176, 178, 179, 233, 237, 254, 255, 257 i 258.

Opieraliśmy się także na licznych wywiadach, które przeprowadziliśmy podczas pracy nad artykułami dla „Boston Globe” o Bulgerze i FBI, opublikowanymi w 1988 i 1998 roku. Pomogły nam również inne artykuły z „Globe”, w których znaleźliśmy informacje dotyczące narkotyków w „Południaku”, zwłaszcza teksty Briana MacQuarriego wydrukowane 5 marca i 16 kwietnia 1997 roku oraz 27 grudnia 1999 roku, a także artykuł Charlesa Steina opublikowany w niedzielnym dodatku do „Globe” 13 grudnia 1998 roku.

Warto zauważyć, że podczas przesłuchań przed obliczem sędziego Wolfa w 1998 roku Flemmi zeznał, iż to kierownik FBI Jim Ring powiadomił Bulgera i Flemmiego o podsłuchu założonym w telefonie George’a Kaufmana. „Kontaktował się ze mną w grudniu 1984 roku” – wspominał Flemmi rozmowę z Ringiem. „Zadzwonił do domu mojej matki. Rozmawialiśmy bardzo krótko. Jim Ring powiedział, że zostaną założone podsłuchy w telefonach George’a Kaufmana oraz moim, i poradził, jak się zachowywać”. Ring zeznał, że „całkowicie fałszywe” oskarżenie Flemmiego miało na celu rozszerzenie zarzutu o korupcję w FBI z Connolly’ego i Morrisa także na niego. Sędzia Wolf orzekł:

W tej sprawie sąd uważa zeznanie Flemmiego za częściowo prawdziwe, a częściowo fałszywe. Mówiąc konkretnie, wiarygodne dowody bezpośrednie i poszlaki wskazują, że Bulger i Flemmi zostali poinformowani o prowadzonym dochodzeniu oraz podsłuchach. Jednakże przeciek pochodził od Connolly’ego, nie Ringa. (Protokół i postanowienie, s. 215)

Wolf ustalił, że Connolly bezustannie przekazywał gangsterom informacje o operacji „Farba” i „wykorzystując wiedzę otrzymywaną od kolegów [...] dbał o to, żeby wysiłki DEA nie przyniosły rezultatów, ostrzegając Bulgera i Flemmiego o toczącym się postępowaniu i zakładanych podsłuchach” (Protokół i postanowienie, s. 197). Co się tyczy „Valhalli”, śledczy w tamtym okresie nie dysponowali wystarczającymi dowodami, aby postawić zarzuty Bulgerowi i Flemmiemu. Jednak po długotrwałym dochodzeniu skazano wspólników Bulgera – Patricka Nee i Josepha Murraya z Charlestown – w związku z oskarżeniami o przemyt broni. Sędzia Wolf następująco skomentował zniknięcie Johna McIntyre’a: „Dowody pozwalają postawić pytanie, czy Connolly poinformował Bulgera i Flemmiego także o Johnie McIntyrze, który donosił na nich oraz ich wspólników, a następnie zniknął mniej więcej sześć tygodni po rozmowie z agentami FBI” (Protokół i postanowienie, s. 175). Connolly zaprzeczył, jakoby zdradził Bulgerowi i Flemmiemu tożsamość obiecującego informatora.

13. CZARNA MSZA

Główne źródła: treść zeznań składanych pod przysięgą przed obliczem sędziego Wolfa przez Stephena Flemmiego w dniach 20, 26–28 sierpnia oraz 2 września 1998 roku; przez Johna Morrisa w dniach 23, 27 i 29 kwietnia 1998 roku; przez Jima Ringa w dniach 9–11 czerwca 1998 roku; przez Dennisa Condona w dniach 1 i 5 maja 1998 roku; przez Johna Newtona w dniu 22 maja 1998 roku; Protokół i postanowienie.

Korzystaliśmy także z oświadczeń Johna Connolly’ego, Dennisa Condona i Rebeki Morris złożonych przed Komisją Odpowiedzialności Zawodowej Departamentu Sprawiedliwości w lecie 1997 roku. Ponadto czerpaliśmy informacje z wywiadów, których Connolly udzielił w 1998 roku stacjom radiowym WBZ-AM i WRKO-AM, gazetom „Boston Globe” i „Boston Tab” oraz czasopismu „Boston”.

Opieraliśmy się na treści raportów FBI dotyczących spotkań z Bulgerem i Flemmim w połowie lat osiemdziesiątych. Dodatkowe informacje o sprawie dotyczącej byłego agenta FBI Dana Mitrione’a znaleźliśmy w artykułach opublikowanych na łamach „Miami Herald” w dniach 15 i 16 marca, 3 i 5 października oraz 14 i 15 listopada 1985 roku.

Podczas zeznań pod przysięgą przed obliczem sędziego Wolfa John Morris stwierdził, że „nie pamięta”, jakoby podczas wspólnej kolacji powiedział Bulgerowi i Flemmiemu, że mogą popełniać wszystkie przestępstwa poza morderstwem. „Nie przypominam sobie, żebym kiedykolwiek wypowiedział takie słowa. Pamiętam jedynie, że spytałem Johna Connolly’ego, czego ci goście od nas chcą, a on odpowiedział, że «przewagi na starcie»”. Sędzia Wolf orzekł:

Sąd ustalił, że słowa przytoczone przez Flemmiego rzeczywiście padły. Możliwe, że Morris po prostu zapomniał o swojej wypowiedzi sprzed trzynastu lat. Jednak jeżeli nie mamy tutaj do czynienia z niepamięcią, to Morris po raz kolejny skłamał. On sam przyznaje, że wielokrotnie mijał się z prawdą, żeby się chronić. (Protokół i postanowienie, s. 255)

Co do tysiąca dolarów, które Morris przyjął od Bulgera, John Connolly zaprzeczył, jakoby odegrał jakąkolwiek rolę w przekazaniu skrzynki wina z pieniędzmi w środku. Sędzia Wolf w swoim orzeczeniu nie odniósł się do rzekomego udziału Connolly’ego i tylko pobieżnie wspomniał o łapówce: Morris „otrzymał od nich drugą płatność w wysokości tysiąca dolarów oraz skrzynkę wina [...] wiosną 1984 roku” (Protokół i postanowienie, s. 213).

14. WSZYSTKIE ODCIENIE „SIWEGO”

Archiwa sądowe: treść zeznań składanych pod przysięgą przed obliczem sędziego Wolfa przez Johna Morrisa w dniu 28 kwietnia 1998 roku; przez agenta nieruchomości Raymonda Slingera w dniu 23 września 1998 roku; przez Johna Newtona w dniu 28 maja 1998 roku; przez Rodericka Kennedy’ego w dniu 28 maja 1998 roku; przez agenta FBI Bruce’a Ellavskiego w dniu 1 czerwca 1998 roku.

Wywiady: kilka wywiadów z przewodniczącym Senatu Williamem Bulgerem do serii artykułów o braciach Bulgerach; wywiad z Williamem Bulgerem dotyczący State Street 75, przeprowadzony w dniu 27 listopada 1988 roku; kilka rozmów przeprowadzonych w 1988 roku z mieszkańcami osiedla Old Harbor; kilka rozmów ze stanowym śledczym o State Street 75 oraz z byłym prokuratorem federalnym o State Street 75 i zarzutach postawionych Haroldowi Brownowi i jego skazaniu w związku z wręczeniem łapówki miejskiemu inspektorowi.

Inne dokumenty: zeznania finansowe Williama Bulgera składane na ręce stanowych ustawodawców w latach 1984–1987.

Artykuły prasowe: artykuły z „Boston Globe” traktujące o roli Williama Bulgera i Thomasa Finnerty’ego w kontrowersyjnych wydarzeniach dotyczących State Street 75, opublikowane w dniu 8 grudnia 1988 roku; kilka kolejnych artykułów na łamach „Globe”, w większości autorstwa Briana C. Mooneya; artykuły z „Globe” i „Boston Herald” z lat 1985 i 1986 dotyczące oskarżenia i skazania Harolda Browna w związku z łapówkarstwem; artykuły z „Globe” i „Herald” dotyczące konferencji prasowej Jeremiaha T. O’Sullivana zwołanej w 1989 roku z okazji zakończenia dochodzenia w sprawie State Street 75; artykuły z „Globe” i „Herald” dotyczące wystąpienia prokuratora generalnego Scotta Harshbargera, który w 1992 roku ogłosił, że nie wniesie żadnych zarzutów przeciwko Williamowi Bulgerowi w związku ze sprawą State Street 75.

Książki: William M. Bulger, While the Music Lasts: My Life in Politics.

Archiwa sądowe: Kilka wniosków złożonych przez Thomasa Finnerty’ego i Harolda Browna; Protokół i postanowienie.

Wolf odniósł się do sprawy ignorowania regulaminu przez agentów FBI podczas zajmowania się zeznaniami Slingera:

Zarzuty wysuwane przez Slingera i jego chęć do zeznawania zgodnie z regulaminem wymagały, żeby przekazać jego sprawę stanowym bądź lokalnym służbom lub oficjalnie poinformować centralę FBI oraz prokuraturę generalną o odmowie podjęcia takich działań. Jednakże te zasady całkowicie zignorowano. Zamiast tego [Lawrence] Potts i [Bruce] Ellavsky najwyraźniej postanowili, że dalsze dochodzenie nie będzie konieczne. FBI nigdy więcej nie rozmawiało ze Slingerem. (Protokół i postanowienie, s. 280)

Wolf nawiązał także do zaangażowania Johna Connolly’ego w sprawę Slingera:

Jak zeznał Slinger, chcąc się chronić, niezwłocznie powiedział O’Neilowi, że odwiedziło go FBI. Gdyby tak było, z pewnością nie wystarczyłoby to do odstraszenia Bulgera, który przez wiele lat cieszył się ochroną FBI. Sąd uznaje raczej, że to Connolly polecił Bulgerowi się wycofać. Następnego dnia po przesłuchaniu Slingera przez FBI O’Neil oznajmił mu, że nie będzie musiał spłacać brakujących dwudziestu pięciu tysięcy dolarów, które był winien. (Protokół i postanowienie, s. 281)

Federalne i stanowe archiwa śledcze: opieraliśmy się na raporcie, który złożono 5 września 1991 roku na ręce prokuratora generalnego Scotta Harshbargera, oraz powiązanych dokumentach, wliczając oświadczenie pod przysięgą, które William Bulger złożył 19 grudnia 1988 roku, jak również jego oświadczenie przeznaczone dla FBI, złożone 28 lutego 1989 roku. Oto całość raportu stanowego z 1991 roku oraz relacja z przesłuchania Bulgera przez FBI z 1989 roku.

Sprawozdanie przeznaczone dla prokuratora generalnego Scotta Harshbargera na temat stanu dochodzenia prowadzonego przez agencję w sprawie inwestycji przy State Street 75, złożone 5 września 1991 roku

I. Okoliczności

W ciągu minionych kilku miesięcy sprawdzaliśmy informacje i dokumenty dotyczące zarzutów, jakie zgłosił Harold Brown, który w związku ze swoją inwestycją budowlaną przy State Street 75 rzekomo musiał płacić Thomasowi Finnerty’emu w zamian za oficjalne dokumenty lub wpływy, które Finnerty mógł mu zapewnić za sprawą znajomości z przewodniczącym Senatu Williamem Bulgerem. Skupiliśmy się na wcześniejszym dochodzeniu prowadzonym przez prokuraturę generalną w Bostonie, a także skromniejszej kontroli, której dokonała Stanowa Komisja Etyki.

Jak Panu wiadomo, za sprawą procedur obowiązujących w Departamencie Sprawiedliwości oraz ograniczeń wynikających z Federalnego Regulaminu Procedur Kryminalnych 6(e) napotkaliśmy na znaczne opóźnienia w uzyskiwaniu dostępu do informacji i dokumentów, które zgromadzono podczas federalnego dochodzenia. Ponadto poinformowano nas, że umowa o współpracy zawarta między Haroldem Brownem a prokuratorami federalnymi jednoznacznie zabraniała ujawniania bez wcześniejszej wyraźnej zgody Browna jakichkolwiek informacji, zeznań lub dokumentów dostarczonych przez niego bądź zdobytych dzięki jego współpracy ze służbami. Władze federalne poinformowały nas, że Brown odmówił nam dostępu do zeznań, informacji oraz dokumentów związanych z naszym śledztwem. Dostarczono nam odpisy transkryptów zeznań, które przed wielką ławą przysięgłych złożyły osoby mające wiedzę o niektórych aspektach transakcji dotyczących budynku przy State Street 75. W szczególności otrzymaliśmy i skontrolowaliśmy transkrypty zeznań Grahama Gunda, Bruce’a Quirka, Richarda McDonougha oraz księgowych pracujących dla Thomasa Finnerty’ego i Williama Bulgera, jak również dokumentację przygotowaną przez te osoby na potrzeby zeznań przed wielką ławą przysięgłych. Ponadto od prokuratury generalnej, za zgodą sądu, uzyskaliśmy dostęp do wyciągów z wybranych rachunków bankowych oraz innych finansowych dokumentów kancelarii Thomasa Finnerty’ego, jego osobistych rachunków, jak też kilku rachunków przypisanych Williamowi Bulgerowi.

Zdobyliśmy także i skontrolowaliśmy akta dochodzeniowe Stanowej Komisji Etyki, która dokonała wstępnej oceny zarzutów, żeby ustalić, czy konieczne jest wszczęcie śledztwa w sprawie potencjalnego pogwałcenia przepisów związanych z konfliktem interesów lub jawnością finansową. Na podstawie tych dokumentów możemy stwierdzić, że Komisja Etyki nie zezwoliła na wszczęcie wstępnego śledztwa w związku z zarzutami, jak również umożliwiła panu Bulgerowi wprowadzenie poprawek do swoich rocznych zeznań finansowych z lat 1985–1988, nie podejmując żadnych kroków w związku z brakami stwierdzonymi w tychże zeznaniach. Od biura dochodzeniowego policji stanowej uzyskaliśmy dokumentację w związku z pozwem rozwodowym Finnerty’ego, a od prokuratury okręgowej z Middlesex materiały dotyczące Roberta i Bruce’a Quirków. Należy zaznaczyć, że w archiwach administracji Shannona nie znaleziono żadnych akt dochodzeniowych ani innych dotyczących sprawy budynku przy State Street 75.

Ponadto przesłuchaliśmy Roberta i Bruce’a Quirków, adwokata Roberta Franka, Grahama Gunda i adwokata Jamesa McDonougha. Przedstawiciel prawny Richarda McDonougha (Earl Cooley) jak dotąd nie odpowiedział na nasz wniosek o przesłuchanie jego klienta.

II. Ustalenia w ramach dochodzenia

Na podstawie powyższych ustalono, że w lipcu 1985 roku Brown przekazał Thomasowi Finnerty’emu w sumie pięćset tysięcy dolarów jako część zapłaty za udziały w budynku przy State Street 75. (W 1988 roku Brown zgodził się zapłacić Finnerty’emu dodatkowe dwieście tysięcy dolarów w ramach ugody w procesie cywilnym, który rozpoczął Finnerty w celu rozliczenia się z udziałów w budynku przy State Street 75). Brown wystawił czeki na fundusz nieruchomości Saint Botolph, który Finnerty nieco wcześniej założył wraz z rachunkiem bankowym w Bank of Boston przypisanym do funduszu. Pieniądze pozostawały na rachunku przez mniej więcej miesiąc, po czym Finnerty wystawił dwa czeki, każdy na sumę dwustu dwudziestu pięciu tysięcy dolarów, na siebie oraz Williama Bulgera. Za ich pomocą obaj otworzyli osobne imienne rachunki inwestycyjne w bostońskiej spółce Fidelity Investments. W październiku 1985 roku wystawiono kolejne dwa czeki na sumę piętnastu tysięcy dolarów każdy, na nazwiska Thomasa Finnerty’ego i Williama Bulgera. Czek Bulgera również został złożony na jego koncie inwestycyjnym w Fidelity Investment. W listopadzie 1985 roku federalna wielka ława przysięgłych w Bostonie wydała akt oskarżenia w związku z podejrzeniami, że Harold Brown dokonał nielegalnych wpłat na rzecz jednego z urzędników z miejskiego wydziału budowlanego, a także na rzecz innych urzędników państwowych. Wspomniany akt oskarżenia był pierwszym oficjalnym potwierdzeniem, że federalni prokuratorzy przyglądają się kontaktom Browna z innymi rządowymi urzędnikami poza miejskim wydziałem budowlanym w Bostonie. W ciągu trzech (3) dni od upublicznienia aktu oskarżenia Bulger zwrócił funduszowi Saint Botolph sumę dwustu piętnastu tysięcy dolarów za pomocą czeku wystawionego na konto funduszu Fidelity Investment. Dwa tygodnie później Bulger w ten sam sposób zwrócił funduszowi Saint Botolph sumę około trzydziestu dziewięciu tysięcy dolarów.

Trzy lata później, w 1988 roku, kiedy zarzuty Browna upubliczniono w artykułach w bostońskiej prasie w związku z procesem cywilnym pomiędzy Brownem a Finnertym dotyczącym rozliczeń finansowych między wspólnikami, Bulger złożył oświadczenie pod przysięgą w sądzie wyższej instancji w Suffolk, twierdząc, że pieniądze, które otrzymał od Finnerty’ego za pośrednictwem funduszu nieruchomości Saint Botolph w 1985 roku, były „pożyczką na poczet honorarium”, należnego Bulgerowi od Roberta i Bruce’a Quirków za usługi prawne w związku z cywilnym pozwem Quirków wobec firmy Data Terminal Systems z Maynard. Bulger zeznał, że nie sporządzono żadnego dokumentu dotyczącego kwoty pożyczki, jej oprocentowania ani zasad spłaty. Według Bulgera jego spłata około dwustu pięćdziesięciu czterech tysięcy dolarów na rzecz funduszu odzwierciedlała pierwotną pożyczoną sumę (dwieście czterdzieści dolarów) powiększoną o odsetki wyliczone przez jego księgowych za okres (około trzech miesięcy), kiedy mógł korzystać z pieniędzy.

Bulger ponadto stwierdził publicznie, jak również we wspomnianym oświadczeniu pod przysięgą, że doradzał kancelarii Finnerty’ego oraz prowadził ograniczoną działalność prawną podczas pełnienia obowiązków członka Senatu Massachusetts. Korzystał z obiektów należących do kancelarii i jej pracowników do obsługi swoich rozliczeń i odbierania honorariów. Poza tym Bulger utrzymywał, że na przestrzeni lat on i Finnerty wspólnie poczynili kilka „inwestycji”, między innymi w nieruchomości, akcje i inne przedsięwzięcia biznesowe. Kopia oświadczenia Bulgera oraz wcześniejszy raport FBI zostały załączone do niniejszego sprawozdania.

Kontrola i analiza rachunków bankowych funduszu nieruchomości Saint Botolph, a także rachunków bankowych kancelarii Finnerty’ego i jego innych kont potwierdziły, że mimo zapewnień Bulgera, iż zwrócił wraz z odsetkami wszystkie pieniądze otrzymane od Thomasa Finnerty’ego w 1985 roku, dowiedziawszy się, że pochodzą one od Harolda Browna, praktycznie wszystkie te środki zostały mu ponownie przekazane w ciągu kolejnych dwunastu miesięcy. W tamtym okresie kolejne sumy pochodzące z funduszu Saint Botolph były co jakiś czas deponowane na innym rachunku firmowym kancelarii Finnerty’ego, również w Bank of Boston, a następnie wypłacane za pośrednictwem czeków wystawianych na Bulgera. W ten sposób mniej więcej połowa z pięciuset tysięcy dolarów zapłaconych przez Browna została przekazana Bulgerowi bez pozostawiania śladu w dokumentacji, jakim byłyby czeki wystawione przez fundusz Saint Botolph bezpośrednio na Williama Bulgera. Jednej z takich transakcji dokonano 6 czerwca 1986 roku, kiedy Finnerty wystawił czek na sumę sześćdziesięciu jeden tysięcy dolarów w imieniu funduszu Saint Botolph na nazwisko „Thomas Finnerty”. Ten czek został natychmiast zdeponowany na firmowym rachunku kancelarii Finnerty’ego w tym samym banku. Trzy (3) dni później z tego konta wystawiono czek na tę samą sumę (sześćdziesiąt jeden tysięcy dolarów) na nazwisko „William Bulger”. Bulger wpłacił te środki z powrotem na rachunek Fidelity Investment w swoim imieniu, na które dziesięć miesięcy wcześniej Saint Botolph wystawił pierwotne czeki. Na szczególną uwagę zasługuje to, że wspomniana suma (sześćdzesiąt jeden tysięcy dolarów) wypłacona w 1986 roku z rachunku Saint Botolph pochodziła od Harolda Browna. Na podstawie wcześniejszych publicznych oświadczeń Bulgera można zakładać, że zarówno on, jak i Finnerty będą twierdzić, iż pieniądze będące obiektem transakcji prowadzonych w ciągu ostatnich dwunastu miesięcy pochodzą z honorariów prawniczych lub „pożyczek” zaciąganych na poczet honorariów, Bulger zaś nie był świadomy, że pośrednim źródłem wspomnianych środków jest fundusz Saint Botolph lub Harold Brown.

Kontrola i analiza dotychczas zgromadzonych wyciągów z kont Finnerty’ego i Bulgera pozwoliła odnotować także inne transakcje z udziałem obu mężczyzn. Szczególną uwagę zwracają transakcje z udziałem Richarda McDonougha, byłego pracownika Departamentu Handlu Massachusetts, który obecnie jest zarejestrowanym lobbystą w tym stanie. Richard McDonough otrzymał siedemdziesiąt tysięcy z dwustu osiemdziesięciu tysięcy dolarów prawniczego honorarium, które pod koniec 1985 roku Robert i Bruce Quirkowie zapłacili Finnerty’emu i Bulgerowi za pomoc Bulgera w osiągnięciu ugody w procesie cywilnym oraz uzyskaniu dla Quirków pożyczki hipotecznej na sumę dwóch milionów ośmiuset tysięcy dolarów od South Boston Savings Bank w związku z tą ugodą. Zapytani o rolę, jaką Richard McDonough odegrał w tej sprawie, Quirkowie, Bulger ani sam McDonough nie potrafili wyjaśnić, za jakie usługi ten ostatni otrzymał honorarium „konsultacyjne” w wysokości siedemdziesięciu tysięcy dolarów. McDonough został zwolniony z tajemnicy przez prokuraturę generalną w Bostonie i zeznawał przed federalną wielką ławą przysięgłych w sprawie swoich związków z Bulgerem, Finnertym oraz Quirkami. Kopia transkryptu jego zeznań została załączona do niniejszego sprawozdania.

Oprócz honorarium od Quirków Richard McDonough i William Bulger otrzymali po pięćdziesiąt tysięcy dolarów od kalifornijskiej firmy Herbalife rzekomo za wyjazdowe „konsultacje” prowadzone w imieniu firmy.

W latach 1985 i 1986 Finnerty i Bulger zakupili nieruchomości w Bostonie Południowym za pośrednictwem funduszu nieruchomości Mount Vernon i najwyraźniej dokonali kilku wspólnych inwestycji w firmy z branży telewizji kablowej oraz w inne spółki inwestycyjne.

III. Podsumowanie

Nasze próby dotarcia do podstawowych faktów zebranych podczas wcześniejszego federalnego dochodzenia w związku z twierdzeniem Browna, że zapłacił Finnerty’emu pięćset tysięcy dolarów w zamian za oficjalne wpływy, jakie Finnerty mógł mu zapewnić za pośrednictwem Williama Bulgera, napotkały na poważne ograniczenia ze względu na umowę o współpracy, którą Brown zawarł ze służbami federalnymi, a która gwarantuje mu prawo odmowy dostępu do jego oświadczeń i dokumentów. Bez oświadczenia Browna i materiałów dotyczących jego kontaktów z Finnertym, Bulgerem lub ich przedstawicielami w sprawie prawdziwego przeznaczenia wspomnianych pięciuset tysięcy dolarów nie możemy ocenić, czy zarzuty Browna mają szansę powodzenia w sądzie.

Na podstawie informacji i dokumentów, które pozostają do naszej dyspozycji, możemy stwierdzić, że niewielki czy wręcz nieistniejący wkład Finnerty’ego w tę sprawę nie usprawiedliwia udziałów, jakimi dysponował w wielomilionowej komercyjnej inwestycji budowlanej. Ponadto nieliczne materiały i dokumenty, które nam udostępniono, odnoszące się do działalności kancelarii Finnerty’ego oraz jego związków z Bulgerem, wskazują na osobliwe relacje, w ramach których Bulger w zamian za praktycznie zerowy wkład otrzymywał mniej więcej połowę wysokości honorariów zarabianych przez kancelarię. Przykładowo z wyciągów z rachunków kancelarii Finnerty’ego wynika, że w ciągu ostatnich czterech miesięcy 1985 roku Bulgerowi wypłacono ponad pięćdziesiąt tysięcy dolarów. W 1986 roku kancelaria wystawiła czeki na ponad trzysta pięćdziesiąt tysięcy dolarów na nazwisko Williama Bulgera. Kopie tych czeków załączono do niniejszego sprawozdania. Wbrew oświadczeniom Bulgera wygląda na to, że otrzymał on niespełna połowę honorarium wypłaconego przez Quirków (wynoszącego dwieście osiemdziesiąt tysięcy dolarów) w związku ze sprawą Data Terminal Systems i pożyczką od South Boston Savings Bank. Analiza rachunku bankowego kancelarii Finnerty’ego pod kątem wpłat od Quirków i późniejszych wypłat wykazała, że Bulger otrzymał honorarium wysokości około stu dziesięciu tysięcy dolarów, Finnerty zaś otrzymał około stu tysięcy z tego samego źródła. Różnicę (osiemdziesiąt tysięcy dolarów) podzielono między Richarda McDonougha (siedemdziesiąt tysięcy dolarów honorarium za konsultacje) i adwokata Jamesa McDonougha (około dziesięciu tysięcy dolarów), wspólnika w kancelarii Finnerty’ego, który najwyraźniej wykonał dużą część pracy w związku ze sporem prawnym i zamknięciem inwestycji budowlanej. Oprócz wspomnianych czeków wystawionych przez kancelarię na nazwisko Williama Bulgera odkryto inne czeki na łączną sumę stu tysięcy dolarów, wystawione w 1986 roku na różne spółki inwestycyjne, na których również mógł zarabiać Bulger. Ponadto kancelaria Finnerty’ego przeznaczyła co najmniej pięćdziesiąt tysięcy dolarów na pokrycie w imieniu Williama Bulgera połowy kosztu zakupu komercyjnej nieruchomości w sąsiedztwie osiedla Columbia Project, uprzednio należącej do Mary Teebagy.

Jak odnotowano w zeznaniu Richarda McDonougha przed wielką ławą przysięgłych, przykładem uzyskiwania przez Bulgera wysokich honorariów w zamian za niewielki nakład pracy są transakcje z kalifornijską firmą Herbalife w 1985 roku. Treść zeznania McDonougha oraz inne materiały udostępnione nam przez federalne służby wskazują, że McDonough i Bulger w 1985 roku pełnili funkcję „konsultantów” we wspomnianej firmie, służąc poradami dotyczącymi niesprecyzowanych kwestii legislacyjnych i innych poza granicami stanu Massachusetts. W zamian za swoje usługi Bulger i McDonough otrzymali po mniej więcej pięćdziesiąt tysięcy dolarów.

IV. Zalecenia

A. State Street 75

Jeśli chodzi o zarzuty Browna dotyczące płatności na rzecz Finnerty’ego w związku z projektem budowlanym przy State Street 75, zaleca się kontakt z przedstawicielami prawnymi Harolda Browna, Williama Bulgera i Thomasa Finnerty’ego w celu wnioskowania o przesłuchanie ich klientów co do ich ról w sprawie inwestycji budowlanej i ostatecznych losów pięciuset tysięcy dolarów wypłaconych przez Browna. Prawnik Richarda McDonougha (Earl Cooley) jak dotąd nie odpowiedział na nasze wnioski o przesłuchanie jego klienta.

Kolejne zalecenia odnośnie do dalszych działań zostaną przekazane po skontaktowaniu się ze wspomnianymi osobami i otrzymaniu od nich odpowiedzi.

B. Inne aspekty związków Finnerty’ego z Bulgerem

Zaleca się dalsze dochodzenie w sprawie płatności, które Bulger otrzymywał za pośrednictwem rachunków bankowych kancelarii Finnerty’ego. Przede wszystkim należy zidentyfikować pierwotne źródło tych środków oraz ustalić prawdziwe przeznaczenie tych wpłat i szczegółową naturę kupowanych usług. Zidentyfikowanie źródła płatności oraz osób, które dysponują wiedzą w tej sprawie, będzie wymagało uzyskania od wielkiej ławy przysięgłych nakazów, które umożliwią dostęp do archiwów i dokumentów pozwalających wyśledzić pierwotne źródło wspomnianych środków oraz przesłuchanie osób dysponujących wiedzą dotyczącą tych transakcji.

Przesłuchanie przewodniczącego Senatu stanu Massachusetts Williama Bulgera przeprowadzone przez FBI dnia 28 lutego 1989 roku:

William M. Bulger, przewodniczący Senatu stanu Massachusetts, został przesłuchany w bostońskiej kancelarii prawnej Mintza, Levina, Cohna, Ferrisa, Glovskiego i Popea, Financial Center 1, Boston, Massachusetts. W przesłuchaniu uczestniczyli zastępca prokuratora generalnego Ralph Gants, zastępca prokuratora generalnego Alexandra Leake, adwokat Robert Popeo, adwokat William Homans oraz William Bulger jr. Przed rozpoczęciem przesłuchania Bulgera poinformowano o tożsamości prowadzących je osób, a także o jego celu. Potem Bulger przekazał następujące fakty.

Bulger poinformował, że on i Thomas Finnerty dorastali razem w Bostonie Południowym w Massachusetts. Od wczesnego dzieciństwa byli dobrymi przyjaciółmi i razem uczęszczali do liceum oraz college’u. Finnerty ukończył naukę w Boston College Law School w 1960 roku, a Bulger w 1961 roku.

Bulger poinformował, że razem z Finnertym założyli spółkę w branży prawnej w 1962 albo 1963 roku. W tamtym okresie Bulger został wybrany do Izby Reprezentantów. Spółka przetrwała około trzynastu lat, dopóki Finnerty nie został wybrany na stanowisko prokuratora okręgowego hrabstwa Plymouth. Obaj wspólnicy nigdy nie spisali oficjalnej umowy.

Bulger poinformował, że dzielili się z Finnertym dochodami ze wspomnianej działalności prawnej. Kiedy Bulger wystąpił ze spółki, pozostał „doradcą” Finnerty’ego. W tym celu musiał założyć własną firmę i otrzymywał zapłatę zależną od wykonanej pracy. Umowa z Finnertym miała charakter ustny. W tamtym okresie Bulger nie otrzymywał od Finnerty’ego stałego wynagrodzenia. Nie musiał także pokrywać kosztów stałych kancelarii. Kiedy przyprowadzał nowych klientów, których sam nie reprezentował, otrzymywał procent od zysków związanych z prowadzeniem ich spraw przez kancelarię. Bulger nie zdradził dalszych szczegółów dotyczących tego układu.

Bulger poinformował, że świadczył usługi prawne Robertowi i Bruce’owi Quirkom w ramach ich cywilnego pozwu przeciwko spółce Data Terminal Systems. Pozew dotyczył prawa własności do nieruchomości w Maynard w Massachusetts. Klienci trafili do Bulgera za sprawą Richarda McDonougha, który jest jego wspólnikiem. Bulger osobiście zajmował się prowadzeniem wspomnianej sprawy cywilnej. Finnerty tylko przez pewien czas udzielał mu pomocy. Dodatkowego wsparcia udzielał James W. McDonough, wspólnik kancelarii Finnerty’ego. Towarzyszył on Bulgerowi podczas wszystkich wizyt w sądzie. Bulger nie odnotowywał, jak wiele czasu poświęcił tej sprawie, jednak ma poczucie, że honorarium, które otrzymał od Quirków, było uczciwe w świetle wykonanej przez niego pracy. Wysokość honorarium została ustalona orientacyjnie i nie potwierdza jej żadna dokumentacja.

Bulger poinformował, że odegrał dużą rolę w negocjacjach, które doprowadziły do zawarcia ugody. Uważał, że stanowiły one większą część pracy, którą wykonał we wspomnianej sprawie. Poświęcił im znaczną ilość czasu i dlatego uznał, że należy mu się honorarium, którego zażyczył sobie od Quirków.

Bulger poinformował, że Thomas Finnerty wiedział o honorarium, które Bulger miał otrzymać od Quirków za udział w sprawie. Bulger znał wysokość honorarium jeszcze przed swoimi wakacjami w Europie w lecie 1985 roku. Wiedział, że otrzyma dwieście sześćdziesiąt siedem tysięcy dolarów. Oczekiwał, że dostanie całą sumę, a żaden z pracowników kancelarii ani sam Thomas Finnerty nie mieli nic przeciwko temu. Bulger miał poczucie, że w dziewięćdziesięciu procentach przyczynił się do zakończenia tej sprawy, dlatego zasłużył na całą sumę. Honorarium zostało wpłacone przez Quirków na konto kancelarii Finnerty’ego. Spodziewano się, że pieniądze wpłyną do końca 1985 roku. Bulger dyskutował z Finnertym o otrzymaniu przez tego pierwszego całości honorarium. Finnerty nie uważał tego za sprawiedliwe. Ostatecznie postanowiono, że Bulger dostanie całą sumę dwustu sześćdziesięciu siedmiu tysięcy dolarów.

Bulger poinformował, że w 1986 roku Richard McDonough zażądał siedemdziesięciu tysięcy dolarów w zamian za skierowanie Quirków do Williama Bulgera. Bulger miał poczucie, że McDonough zasłużył na jakąś zapłatę, jednak żądana suma wydała mu się wygórowana. Przypominał sobie rozmowę z Finnertym, podczas której twierdził, że chociaż przekazanie Richardowi McDonoughowi siedemdziesięciu tysięcy dolarów nie wydaje się sprawiedliwe, kancelaria powinna to zrobić, żeby pozbyć się kłopotu. Bulger i Finnerty postanowili zapłacić McDonoughowi, wciągając tę sumę w koszty prowadzenia kancelarii. McDonough zażądał zapłaty dopiero po przekazaniu przez Quirków całości honorarium. Zapłatę dla McDonougha częściowo sfinansowano z honorariów od innych klientów, których Bulger obsługiwał w 1986 roku.

Bulger poinformował, że angażował się w wiele wspólnych inwestycji z Thomasem Finnertym. Finnerty nie był jego doradcą finansowym, jednak Bulger słuchał jego wskazówek w sprawach licznych przedsięwzięć inwestycyjnych. Pierwszą wspólną inwestycją był zakup ziemi w okolicy Fort Banks w Winthrop w stanie Massachusetts dokonany w latach sześćdziesiątych.

Bulger wspomniał o drugiej inwestycji, na którą namówił go Finnerty – zakupie udziałów w spółce American Cable Systems Midwest w 1985 roku. Bulger stwierdził, że Finnerty dokonał tej inwestycji, podczas gdy on był na wakacjach. Finnerty miał zgodę Bulgera na inwestowanie w jego imieniu, gdyby pojawiła się korzystna okazja, a Bulger akurat był nieobecny. Bulger nie przypominał sobie, żeby kiedykolwiek zakwestionował inwestycje dokonane przez Thomasa Finnerty’ego. Stwierdził, że Finnerty często sam wykładał pieniądze, by dopiero później otrzymać zwrot od wspólnika. Bulger miał „poczucie”, że w tamtym okresie angażował się z Thomasem Finnertym także w inne inwestycje, jednak nie potrafił podać żadnych szczegółów dotyczących tych transakcji.

Bulger poinformował, że nie dysponował zbyt dużą wiedzą dotyczącą funduszu nieruchomości Mount Vernon (MVRT). Wyjaśnił, że sprawy związane z MVRT ustalał Finnerty, i Bulger nawet nie wie, czy jest beneficjentem tego funduszu. Bulger pamięta, że nigdy nie widział żadnych dokumentów podpisanych w sprawie MVRT. Wie jedynie, że jest właścicielem pięćdziesięciu procent nieruchomości znajdującej się przy Mount Vernon Street.

Bulger poinformował, że Finnerty zaproponował mu wspólny zakup budynku przy Mount Vernon Street na terenie Columbia Point w Bostonie. Bulger wspominał, że Finnerty przyszedł do niego z tą propozycją tuż przed ostatecznym terminem składania ofert kupna w czerwcu 1986 roku. Finnerty wyłożył całą wymaganą sumę, a Bulger później spłacił go z pieniędzy, które obaj pożyczyli z South Boston Savings Bank (SBSB). Bulger i Flemmi pożyczyli sto tysięcy dolarów, zamierzając zainwestować zyski bądź kupić akcje spółki Boston Telecommunications Group. Bulger ostatecznie zmienił zadanie w sprawie wspomnianej inwestycji i postanowił przeznaczyć pożyczone środki na zakup nieruchomości przy Mount Vernon Street.

Bulger poinformował, że cena nieruchomości wynosiła sto dziewięćdziesiąt tysięcy dolarów, z czego dziewięćdziesiąt tysięcy stanowiły zaległe podatki należne miastu Boston. Bulger nie uczestniczył w negocjowaniu ceny zakupu. Finnerty wspomniał że zaległe podatki można spłacić w ratach. Bulger wciąż nie jest pewien, w jaki sposób zapłacił za swoją część nieruchomości, ale wie, że w ciągu trzydziestu dni od ostatecznego terminu składania ofert przekazał Finnerty’emu pięćdziesiąt tysięcy dolarów. Bulger pamięta także, że dokonywał ratalnych wpłat na konta Finnerty’ego i funduszu Saint Botolph na poczet spłaty zaległych podatków, którymi była obciążona nieruchomość. Bulger zakłada, że Finnerty spłacał podatki ze swojego rachunku bankowego.

Bulger wielokrotnie powtarzał, że oczekiwał od Finnerty’ego, iż ten będzie go brał pod uwagę przy tych inwestycjach, i często spłacał Finnerty’ego dopiero później, po dokonaniu zakupu. Nie przypomina sobie, aby kiedykolwiek pożyczał pieniądze Finnerty’emu albo od Finnerty’ego, nie licząc krótkotrwałych pożyczek na poczet wspólnych inwestycji.

Co się tyczy Harolda Browna, Bulger poinformował, że nie przypomina sobie, aby kiedykolwiek go spotkał albo prowadził z nim jakiekolwiek interesy.

Bulger przypomniał sobie, że Thomas Finnerty po raz pierwszy wspomniał mu o Haroldzie Brownie w kontekście biznesowego zatargu, który poróżnił obu mężczyzn. Według Bulgera Finnerty wspomniał o tym pod koniec 1984 albo na początku 1985 roku. Finnerty powiedział także, że konflikt dotyczył budynku Kilby Street Developement [inna nazwa State Street 75]. Przy tamtej okazji Finnerty nie wyjawił Bulgerowi, że prowadził interesy z Haroldem Brownem ani nie wyjaśnił, jakie były zasady ich umowy. Bulger wiedział jedynie, że Harold Brown ma złą sławę magnata na bostońskim rynku nieruchomości.

Bulger przypomniał sobie, że Finnerty później wspomniał o swoich kontaktach z Beacon Companies w związku z Kilby Street Developement. Według Bulgera Finnerty w pewnym momencie stwierdził, że rozwiązał swój konflikt z Brownem i obecnie stara się oszacować wielkość swoich udziałów w inwestycji. Finnerty wspomniał również, że zamierza odsprzedać swoje udziały Beacon Companies. Określił je mianem swojego atutu.

Latem 1985 roku Finnerty poinformował Bulgera, że otrzymał pięćset tysięcy dolarów od Beacon Companies w zamian za swoje udziały w Kilby Street Developement. Powiedział mu o tym, chcąc się podzielić dobrymi wieściami.

Po otrzymaniu pięciuset tysięcy dolarów Finnerty stwierdził, że ma pomysł na kilka wspólnych zyskownych inwestycji z Bulgerem. Zaproponował, żeby obaj zainwestowali w wolne od podatku obligacje za pośrednictwem funduszu Fidelity. Bulger przypuszczał, że propozycja Finnerty’ego miała związek z otrzymaniem przez niego pięciuset tysięcy dolarów oraz perspektywą otrzymania przez Bulgera dwustu sześćdziesięciu siedmiu tysięcy dolarów honorarium od Quirków. Wkrótce po tej rozmowie Bulger pożyczył pieniądze od Finnerty’ego w celu zainwestowania we wspomniany fundusz obligacji. W sierpniu 1985 roku pożyczył od Finnerty’ego dwieście dwadzieścia pięć tysięcy dolarów w formie czeku wystawionego przez fundusz Saint Botolph w Boston Bank. Bulger stwierdził, że ta pożyczka nie została w żaden sposób udokumentowana, a pożyczając pieniądze, miał zamiar je zwrócić po otrzymaniu honorarium od Quirków. Nie wiedział, z jakiego źródła pochodziły pożyczone dwieście dwadzieścia pięć tysięcy dolarów, oprócz tego, że Finnerty wypłacił je ze swojego konta. Bulger stwierdził, że fundusz Saint Botolph służył jako rachunek bankowy Finnerty’ego, a on sam nie miał wtedy pojęcia, kim są beneficjenci funduszu.

Bulger poinformował, że w październiku 1985 roku pożyczył od Finnerty’ego kolejne piętnaście tysięcy dolarów, które okazyjnie zainwestował. Obecnie nie pamięta, co to była za inwestycja, choć możliwe, że chodziło o zakup udziałów w South Boston Savings Bank. Prawdziwą przyczyną brania pożyczek od Finnerty’ego było wcześniejsze zagospodarowanie pieniędzy, które Quirkowie mieli wpłacić na konto kancelarii. Bulger wybierał się do Europy i chciał, aby obiecane pieniądze jak najszybciej znalazły się na jego rachunkach bankowych, skąd nie mógłby ich wyjąć Finnerty ani nikt inny na wypadek, gdyby jemu coś się przytrafiło. Zakładał, że Finnerty zatrzyma honorarium od Quirków w ramach spłaty pożyczki.

Bulger poinformował, że mniej więcej w tamtym czasie, już po tym, jak dowiedział się, że Harold Brown został postawiony w stan oskarżenia przez federalną wielką ławę przysięgłych w Bostonie, Finnerty zdradził mu, że to właśnie Brown był źródłem pieniędzy na koncie funduszu Saint Botolph, z którego Bulger pożyczał środki. Finnerty nie podał żadnych szczegółów dotyczących swoich powiązań z Brownem, ale było jasne, że pięćset tysięcy dolarów na jego koncie w jakiś pośredni sposób pochodzi od Harolda Browna. Bulger nie chciał mieć nic wspólnego z Brownem ze względu na jego reputację, dlatego, chcąc się od niego całkowicie odciąć, postanowił spłacić pożyczkę zaciągniętą od Finnerty’ego. Zrobił to za pomocą czeków wystawionych na fundusz Saint Botolph. Spłacił całą sumę pożyczki wraz z odsetkami po konsultacji z zaprzysiężonym rewidentem księgowym Lee Hylerem, który obliczył wysokość finansowych zobowiązań Bulgera, pomógł mu ustalić, w jaki sposób ma dokonać spłaty oraz zdecydować, które części majątku ma w tym celu upłynnić. Bulger wielokrotnie powtarzał, że Finnerty nigdy nie zdradził mu szczegółów dotyczących swojego udziału w inwestycji w Kilby Street Development.

Na temat Edwarda McCormacka i jego zaangażowania w inwestycję Bulger wiedział tylko, że McCormack pełnił funkcję prawnika Finnerty’ego. Jego pomoc była potrzebna, żeby zagwarantować Finnerty’emu otrzymanie płatności od Browna za Kilby Street Development.

Bulger poinformował, że zna nazwisko Graham Gund, ponieważ słyszał o dokonaniach Gunda na polu architektury, ale nigdy z nim nie rozmawiał ani nie prowadził z nim żadnych interesów. Finnerty wspominał o Gundzie, jednak Bulger nie podał powodów, dla których Finnerty to robił. Nie posiadał żadnych informacji dotyczących udziału Gunda w inwestycji Kilby Street Development.

Bulger poinformował, że Thomas Finnerty zapewniał go, iż nigdy nie używał jego nazwiska w celu wywierania wpływu na osoby, z którymi miał do czynienia. Bulger po raz pierwszy dowiedział się o takich przypadkach z dokumentacji, którą Harold Brown złożył wraz z cywilnym pozwem przeciwko Finnerty’emu 27 października 1988 roku. Finnerty zaprzeczył, jakoby kiedykolwiek starał się wywierać na kogoś wpływ za pomocą nazwiska Bulgera.

Bulger poinformował, że nigdy nie był beneficjentem funduszu Saint Botolph. Nie zapoznał się z żadną dokumentacją dotyczącą funduszu. Finnerty zapewnił go, że sam jest jedynym beneficjentem funduszu, i nigdy nie ujawnił listy beneficjentów. Bulger wielokrotnie powtarzał, że Saint Botolph to odrębny fundusz, którego jedynym właścicielem i użytkownikiem jest Finnerty.

Sprawozdanie z 1991 roku, sporządzone przez ówczesnego zastępcę prokuratora generalnego Davida Burnsa, dało podstawę dla artykułu, który pojawił się na łamach „Boston Globe” w marcu 2000 roku. W artykule badano nieścisłości w publicznym zeznaniu finansowym Williama Bulgera w sprawie jego udziału w inwestycji przy State Street 75. Z tekstem polemizowali Bulger i jego prawnik R. Robert Popeo, który reprezentuje także agenta FBI Johna Connolly’ego. Żaden z nich nie odniósł się do treści artykułu, skrytykowano jedynie autorów i gazetę. Popeo zapewniał: „To odgrzewane kotlety, serwowane przez dwóch dziennikarzy promujących książkę”. W oświadczeniu wydanym przez Uniwersytet Massachusetts w sprawie rektora Bulgera czytamy między innymi: „Od czasu do czasu redakcja «Globe» lubi zwoływać swoją Izbę Gwiaździstą w tej sprawie. Być może wkroczyliśmy w nowy wiek, ale niektóre rzeczy nigdy się nie zmieniają przy Morrissey Boulevard”.

15. GADULSTWO CONNOLLY’EGO

W częściach dotyczących podsłuchu w Vanessie opieraliśmy się na treści zeznań składanych pod przysięgą przed obliczem sędziego Wolfa przez Stephena Flemmiego w dniu 20 sierpnia 1998 roku; przez Jima Ringa w dniach 6, 9, 11 i 15 czerwca 1998 roku; przez agenta FBI Ricka Cartera w dniu 17 sierpnia 1998 roku; na treści rządowych dokumentów i raportów FBI, które znajdują się w posiadaniu autorów bądź zostały ujawnione podczas zeznań przed obliczem sędziego Wolfa jako dowody procesowe numer 15–18, 61, 116–120, 123, 128–130, 153, 165, 175, 207 i 237; na osobistej rozmowie pomiędzy Johnem Connollym a Dickiem Lehrem z „Boston Globe”, do której doszło 8 lutego 1988 roku; na artykule Lehra i Kevina Cullena zamieszczonym na łamach „Globe” 17 kwietnia 1988 roku; na licznych artykułach z archiwum „Globe” dotyczących życia Harry’ego „Doca” Saganskiego oraz zawartości taśmy, na której zarejestrowano rozmowę Saganskiego z mafią; na wywiadach, których John Connolly udzielił w 1998 roku „Globe”, stacjom radiowym WBZ-AM i WRKO-AM, czasopismu „Boston” oraz „Boston Tab”; na Protokole i postanowieniu.

W części dotyczącej podsłuchiwania przez FBI mafijnej ceremonii zaprzysiężenia 29 października 1989 roku korzystaliśmy z treści zeznań składanych pod przysięgą przed obliczem sędziego Wolfa przez Stephena Flemmiego w dniu 1 września 1998 roku; z rządowych dokumentów i raportów FBI, które zostały ujawnione podczas zeznań przed obliczem sędziego Wolfa jako dowody procesowe numer 190–194; z materiałów z procesu Stany Zjednoczone kontra Nicholas L. Bianco i in., podczas którego wykorzystano obszerne fragmenty zarejestrowanej ceremonii.

W części dotyczącej rozmowy Connolly’ego z Brendanem Bradleyem z wydziału policji w Bostonie dotyczącej zabójstwa Tima Baldwina opieraliśmy się na wewnętrznych raportach rządowych, które sporządzono w latach 1992–1998 w ramach dochodzenia w sprawie potencjalnych nieprawidłowości w pracy Connolly’ego; wspomniane raporty obejmują przesłuchania Bradleya, funkcjonariusza bostońskiej policji Franka Dewana oraz adwokatów Jamesa Hamrocka i Johna Kiernana przeprowadzone przez FBI i DEA.

W części dotyczącej przekazania przez Johna Morrisa Flemmiemu i Bulgerowi informacji o urządzeniu podsłuchowym zainstalowanym Baharoianowi korzystaliśmy z treści zeznań składanych pod przysięgą przed obliczem sędziego Wolfa przez Johna Morrisa w dniach 22, 23, 28–30 kwietnia 1998 roku; przez Stephena Flemmiego w dniu 20 sierpnia 1998 roku; treści rządowych dokumentów i raportów FBI, które zostały ujawnione podczas zeznań przed obliczem sędziego Wolfa jako dowody procesowe numer 93 i 229; artykułów o Bahoraianie i Puleo zamieszczonych na łamach „Globe”.

Warto zauważyć, że sędzia Wolf ustalił, iż w czasie, gdy Bulger i Flemmi przekazywali FBI informacje o Vanessie, „La Cosa Nostra w Bostonie była zdziesiątkowana i rozproszona. To stworzyło próżnię, którą Flemmi i Bulger zgodnie z planem zamierzali wypełnić, rozwijając swoją przestępczą działalność”. Sędzia orzekł, że „skupienie FBI na ściganiu bostońskiej mafii zapewniło Bulgerowi i Flemmiemu okazję do przejęcia kontroli nad przestępczym światem w Bostonie, którym dotychczas rządziła La Cosa Nostra. Dzięki ochronie FBI Bulger i Flemmi mogli prowadzić niezwykle zyskowną działalność” (Protokół i postanowienie, s. 260).

W ciągu miesiąca od podsłuchania przez FBI mafijnej ceremonii zaprzysiężenia w Medford wielu członków mafii aresztowano pod zarzutem wymuszenia wobec Saganskiego. Wśród nich znaleźli się między innymi Ferrara, Russo i Carrozza. Mercurio został oskarżony, ale uciekł i uniknął zatrzymania. Mafiosi w końcu zostali skazani przez sąd federalny i trafili do więzienia.

Należy również zauważyć, że wewnętrzne śledztwo, które oddział FBI w Bostonie przeprowadził w 1992 roku w sprawie spotkania Johna Connolly’ego z Brendanem Bradleyem z bostońskiej policji, do którego doszło w 1986 roku, nie odniosło żadnych skutków. W lutym 1992 roku agent specjalny z oddziału biura w Bostonie Tom Hughes powiadomił agenta dochodzeniowego Johna Gamela o swoich obawach, że śledztwo dotyczące potencjalnych nieprawidłowości jest prowadzone w sprawie emerytowanego agenta (Connolly przeszedł na emeryturę w grudniu 1990 roku), więc „w tym przypadku mogą mieć zastosowanie przepisy o przedawnieniu”. Po przeprowadzeniu przesłuchań Gamel 24 lutego 1992 roku złożył Hughesowi raport i na tym zakończyła się ta sprawa. W lipcu 1997 roku agenci FBI ponownie przesłuchiwali Bradleya w ramach dochodzenia Komisji Odpowiedzialności Zawodowej, badającej działalność Connolly’ego. Bradley miał zeznawać przed obliczem sędziego Wolfa w 1998 roku, ale był jednym ze świadków, z których zrezygnowano, gdy sędzia pouczył obie strony, aby skróciły listy świadków. Podczas przesłuchania przez agenta DEA w maju 1998 roku, w oczekiwaniu na pojawienie się w sądzie, Bradley wycofał się ze swoich zeznań z lat 1992 i 1997. W 1998 roku powiedział agentowi, że według niego Connolly tylko starał się powiedzieć „dobre słowo” w sprawie przyjaciela rodziny, a nie powstrzymać wezwanie do sądu. Do tej zmiany doszło w czasie, gdy Bradley wszedł w konflikt z własnym wydziałem. Groziły mu zarzuty po tym, jak został zatrzymany podczas akcji prowokacyjnej przeciwko osobom zamieszanym w prostytucję. Bradley stwierdził, że nie zrobił nic złego; odszedł z policji, zanim jego sprawa trafiła na wokandę. Tymczasem Mark Estes, podejrzany o zamordowanie Tima Baldwina przed barem Triple O’s w 1986 roku, sam został zastrzelony wczesnym rankiem 12 czerwca 1995 roku na ulicy w Bostonie Południowym.

Podczas krótkiego przesłuchania w styczniu 2000 roku Connolly zaprzeczył, jakoby kiedykolwiek umówił się z Bradleyem na kawę w celu rozmowy o wezwaniu do sądu dla O’Neila. „To podłe kłamstwo, podobnie jak wiele innych absurdalnych fabrykacji w tej sprawie”.

Warto zauważyć, że już podczas wcześniejszego dochodzenia FBI w sprawie bukmachera Johna Baharoiana i korupcji w bostońskiej policji – na długo zanim Morris przekazał przestępcom informacje o podsłuchu na początku 1988 roku – FBI wyświadczyło Bulgerowi i Flemmiemu ogromną przysługę. Jeden z poruczników policji, który współpracował z federalnymi śledczymi, nosił urządzenie podsłuchowe, żeby uzyskać obciążające oświadczenia od Baharoiana i innych. Flemmi także był celem. FBI poinformowało Bulgera o podsłuchu, a Bulger ostrzegł Flemmiego. „Powiedział mi, że wziął mnie na cel porucznik Cox, który będzie się starał do mnie zbliżyć” – zeznał Flemmi 20 sierpnia 1998 roku, dodając, że Bulger dostał cynk od Morrisa albo Jima Ringa (Ring stanowczo zaprzeczył). Flemmi zeznał, że Bulger i Connolly rozmawiali o podsłuchu, a on sam również później omówił tę sytuację z Johnem Connollym. Dnia 5 września 1986 roku porucznik nagrał swoją rozmowę z Flemmim, jednak Flemmi wiedział, że musi się ograniczyć do niegroźnej pogawędki. „Zostaliśmy ostrzeżeni”. Jak zeznał Flemmi, Connolly później radośnie oznajmił mu, że słyszał w biurze, iż taśma jest „bezużyteczna”. (Oto przykład powiązań między kilkoma wydarzeniami. Flemmi został ostrzeżony o poruczniku z podsłuchem mniej więcej w tym samym czasie, kiedy Connolly skontaktował się z Bradleyem z bostońskiej policji w sprawie wezwania do sądu dla Kevina O’Neila, a Flemmi przekazał agentom informacje o delikatesach Vanessa).

Podczas procesu w 1999 roku sędzia Wolf orzekł, że to Connolly – a nie Ring ani Morris – przekazał informacje o podsłuchu porucznika Bulgerowi i Flemmiemu. „Connolly spytał Morrisa, a być może także innych, czy Cox nosi podsłuch. Sąd uznaje, że to Connolly ostrzegł Bulgera i Flemmiego, iż Cox współpracuje z FBI” (Protokół i postanowienie, s. 297).

Ponadto sędzia orzekł, że Connolly następnie usiłował zatrzeć ślady za pomocą sfałszowanej dokumentacji. Napisał notatkę, z której wynikało, że Flemmi dowiedział się o podsłuchu u Coxa za sprawą przecieku z bostońskiej policji. „Sąd uznaje, że wspomniana notatka to kolejny dokument zawierający fałszywe informacje, które miały na celu utrudnić ujawnienie nieprawidłowości w postępowaniu Connolly’ego” (Protokół i postanowienie, s. 298).

16. UJAWNIONE TAJEMNICE

W części dotyczącej psujących się relacji między Morrisem a Connollym opieraliśmy się na treści zeznań składanych pod przysięgą przed obliczem sędziego Wolfa przez Johna Morrisa w dniu 27 kwietnia 1998 roku; wywiadach medialnych z Johnem Connollym; Protokole i postanowieniu.

W części dotyczącej artykułu w „Globe” z września 1988 roku dotyczącego Bulgera i FBI korzystaliśmy z wywiadów, które dziennikarze „Globe” przeprowadzili z Dennisem Condonem, Jeremiahem T. O’Sullivanem, Tomem Dalym i Jimem Ahearnem. Podczas przesłuchań przed obliczem sędziego Wolfa Morris udzielił obszernych wyjaśnień na temat swojej roli (27–29 kwietnia 1998). W 1998 roku Robert Fitzpatrick udzielił autorom zgody na ujawnienie go jako drugiego źródła ze strony FBI. Polegaliśmy także na rządowych dokumentach i raportach FBI, które zostały ujawnione podczas zeznań przed obliczem sędziego Wolfa jako dowody procesowe numer 42, 85 i 159. Treść rozmowy pomiędzy tajnym agentem DEA a dilerem Tomem Cahillem pochodzi z oświadczenia pod przysięgą, które złożyła agentka DEA Bonnie Alexander dnia 17 stycznia 1990 roku, a także z oświadczenia pod przysięgą jednego z funkcjonariuszy bostońskiej policji z lutego 1989 roku.

W części dotyczącej Sue i Joego Murraya oraz FBI korzystaliśmy z zeznań składanych pod przysięgą przed obliczem sędziego Wolfa przez Williama Welda w dniu 22 maja 1998 roku; przez agenta FBI Eda Clarka w dniu 3 czerwca 1998 roku; z rządowych dokumentów i raportów FBI, które zostały ujawnione podczas zeznań przed obliczem sędziego Wolfa jako dowody procesowe numer 147–152, 156, 157, 159 i 160.

W części dotyczącej kłopotów Bulgera na lotnisku w Bostonie opieraliśmy się na dokumencie, który został ujawniony podczas zeznań przed obliczem sędziego Wolfa jako dowód procesowy numer 154; na wywiadzie z funkcjonariuszem Williamem Johnsonem, który opublikowano na łamach „Globe” 27 lipca 1988 roku; na licznych artykułach z „Globe” i „Herald” dotyczących Johnsona. Pisząc o obecności dwóch emerytowanych agentów z oddziału FBI w Nowym Jorku na kolacji w domu Gianturca, korzystaliśmy z zeznań składanych pod przysięgą przed obliczem sędziego Wolfa przez Nicka Gianturca w dniach 15 stycznia i 20 kwietnia 1998 roku; z raportów Komisji Odpowiedzialności Zawodowej w sprawie przesłuchań Pistone’a i Bonavolonty z lipca 1997 roku. W kwestii zakupu przez FBI alkoholu na przyjęcie bożonarodzeniowe w sklepie monopolowym Bulgera opieraliśmy się na własnych wywiadach oraz pracy dziennikarskiej wykonanej w związku z przygotowywaniem artykułu na ten temat dla „Globe” w październiku 1990 roku.

Atak Jima Ahearna na DEA oraz obrona Connolly’ego i Bulgera były opisane w liście, który Ahearn skierował do dyrektora FBI Willama Sessionsa 10 lutego 1989 roku (ujawnionym podczas przesłuchań przed obliczem sędziego Wolfa jako dowód procesowy numer 126).

We wrześniu 1999 roku sędzia Wolf odnotował podczas rozprawy, że oddział FBI w Bostonie praktycznie zamiótł doniesienia Joego Murraya pod dywan. Pochodzące od Murraya informacje „łączące Bulgera i Flemmiego z zabójstwami Hallorana i Barretta nie zostały przekazane agentom odpowiedzialnym za dochodzenie w tej sprawie ani zaindeksowane, co umożliwiłoby takim agentom dostęp do nich. [...] W ten sposób Murray przestał stwarzać zagrożenie dla symbiotycznego związku między FBI a Bulgerem i Flemmim” (Protokół i postanowienie, s. 296). Sędzia stwierdził, że chociaż FBI określiło zarzut Murraya, zgodnie z którym Connolly i John Newton przekazywali informacje gangsterom, jako nieuzasadniony, „przedstawione dowody pokazują, że Murray miał rację” (Protokół i postanowienie, s. 292).

Kariera i życie funkcjonariusza Billy’ego Johnsona legły w gruzach w ciągu kolejnych kilku lat po spotkaniu z „Siwym” Bulgerem na lotnisku w Bostonie. W wywiadach Johnson obwiniał Bulgera i jego brata polityka o wiele ze swoich kłopotów. Billy Bulger odmawiał jakiegokolwiek komentarza w artykułach dotyczących Johnsona. Jednak po wydarzeniach na lotnisku urzędnicy koniecznie domagali się od Johnsona raportu, co postrzegał w kategoriach politycznych nacisków i zemsty. Johnson, weteran z Wietnamu, członek Zielonych Beretów i wybitny funkcjonariusz policji stanowej, którego dwukrotnie odznaczono Medalem za Zasługi oraz nagrodą Funkcjonariusza Roku, powiedział otwarcie, co o tym myśli. W końcu został przeniesiony z tajnej służby antynarkotykowej w terminalach do patrolowania parkingów przed lotniskiem. Wszedł w konflikty z przełożonymi, stanął przed sądem wojskowym, został zawieszony i wreszcie wycofany z lotniska. Przeszedł na wcześniejszą emeryturę jako wrak człowieka. W dniu 25 września 1998 roku zastrzelił się w lesie na południu New Hampshire. Miał pięćdziesiąt lat. „Dokładnie jedenaście lat temu pełen motywacji Billy Johnson wpadł w polityczne sidła policji stanowej” – napisał felietonista Peter Gelzinis na łamach „Boston Herald” 29 września 1988 roku, odwołując się do spotkania z Bulgerem, które stało się początkiem końca wybitnej kariery Johnsona. „Przed terminalem Delta napotkał wulgarnego cara lokalnych bandziorów, Jamesa J. «Siwego» Bulgera”.

Książka, którą w końcu napisał emerytowany agent FBI z Nowego Jorku Jules Bonavolonta wspólnie z Brianem Duffym, nosi tytuł The Good Guys: How We Turned the FBI ’Round and Finally Broke the Mob (New York: Simon & Schuster, 1996).

Warto zaznaczyć, że chociaż Jim Ahearn był zaszokowany i rozgniewany, gdy oficjalnie poinformowano go o dochodzeniu DEA w sprawie Bulgera, które toczyło się od 1987 roku, wiadomość ta nie była niczym nowym dla Connolly’ego, Bulgera i Flemmiego. Flemmi zeznał, że cała trójka od dłuższego czasu wymieniała notatki i informacje – podobnie jak w przypadku wielu innych dochodzeń przeciwko gangsterom. Podczas przesłuchania 20 sierpnia 1998 roku Flemmiego spytano: „Czy pamięta pan jakąś rozmowę z panem Connollym dotyczącą dochodzenia DEA?”.

FLEMMI: Jim Bulger i ja byliśmy obecni podczas tej dyskusji.

PYTAJĄCY: Czego dotyczyła dyskusja?

FLEMMI: Trwającego dochodzenia DEA.

PYTAJĄCY: Czy pan Connolly potwierdził, że takie dochodzenie jest faktem?

FLEMMI: Ponad wszelką wątpliwość.

PYTAJĄCY: Co dokładnie powiedział pan Connolly?

FLEMMI: Powiedział, że dochodzenie trwa, wysoki sądzie.

17. FRED WYSHAK

Wywiady: z kilkoma prokuratorami federalnymi i stanowymi oraz funkcjonariuszami policji stanowej dotyczące zastępców prokuratora generalnego Freda Wyshaka i Briana Kelly’ego; z byłym prokuratorem generalnym A. Johnem Pappalardem na temat współpracy z informatorem FBI Timothym Connollym; z byłym szefem policji stanowej z Massachusetts Charlesem Hendersonem na temat strategii ścigania Jamesa Bulgera i Stephena Flemmiego.

Archiwa sądowe: sądowe oświadczenie pod przysięgą, które w 1995 roku złożył agent FBI Edward Quinn w sprawie taśm z Prince Street 98 dotyczących działalności Jamesa Bulgera i Stephena Flemmiego; streszczenie przesłuchania strony rządowej w sprawie wniosku oskarżonego o oddalenie zarzutów i wycofanie dowodów uzyskanych na drodze elektronicznej inwigilacji, 29 stycznia 1999 roku; Stany Zjednoczone kontra Kevin P. Weeks i Kevin P. O’Neil; oświadczenie pod przysięgą, które w listopadzie 1999 roku złożył Thomas B. Duffy w celu uzasadnienia tymczasowego aresztowania oskarżonych Kevina P. Weeksa i Kevina P. O’Neila (patrz s. 44–48, gdzie znajdują się szczegóły dotyczące potajemnie zarejestrowanej rozmowy pomiędzy Weeksem a Timothym Connollym na temat czekającego go przesłuchania przed federalną wielką ławą przysięgłych); rejestr notarialny hrabstwa Suffolk, księgi wieczyste należącej do Thomasa Cahilla nieruchomości w Bostonie Południowym z lat 1986–1994, a także rejestr kredytów i transakcji związanych z nabyciem przez Stephena Flemmiego w 1992 roku nieruchomości o łącznej wartości półtora miliona dolarów; Protokół i postanowienie.

Sędzia Wolf odniósł się do ostrzeżenia, którego udzielono Jamesowi Bulgerowi w kwestii Timothy’ego Connolly’ego: „W 1988 albo 1989 roku [John] Connolly poinformował Bulgera, że Timothy Connolly, który podobno padł ofiarą wymuszenia w niniejszej sprawie, współpracuje z FBI i będzie usiłował nagrywać swoje rozmowy z Bulgerem i Flemmim. Bulger podzielił się tą wiedzą z Flemmim” (Protokół i postanowienie, s. 310).

Artykuły prasowe: artykuły, które ukazały się na łamach „Boston Globe” i „Boston Herald” w 1991 i 1995 roku, dotyczące udziału Bulgera w wygranej na loterii wartej czternaście milionów trzysta tysięcy dolarów; artykuły opublikowane w „Globe” i „Heraldzie” w latach 1991, 1992, 1997 i 1998 dotyczące mafijnej ceremonii zaprzysiężenia z 1989 roku, którą potajemnie zarejestrowało FBI; artykuły opublikowane w „Globe” i „Heraldzie” w 1990 roku dotyczące aresztowania w Bostonie Południowym pięćdziesięciu jeden mężczyzn pod zarzutami przestępstw narkotykowych; artykuł opublikowany w „Globe” w 1993 roku dotyczący zakupu przez Flemmiego kilku nieruchomości w Bostonie i okolicach; artykuły opublikowane w „Globe” i „Heraldzie” w latach 1993 i 1994 dotyczące skazania Howiego Wintera w związku z zarzutami o handel kokainą; artykuły opublikowane w „Newark Star Ledger” w 1990 roku dotyczące zakończonego powodzeniem oskarżenia przeciw mafijnemu bossowi Johnowi Riggiemu.

18. HELLER’S CAFÉ

Wywiady: wywiad z byłym prokuratorem federalnym Michaelem Kendallem w sprawie Michaela Londona; z byłym detektywem policji stanowej z Massachusetts Josephem Saccardo na temat inwigilacji i dochodzenia w sprawie Heller’s Café; z byłym szefem policji stanowej z Massachusetts Charlesem Hendersonem na temat strategii ścigania oraz procesów Burtona „Chica” Krantza; z adwokatem Robertem Sheketoffem na temat stawianych bukmacherom zarzutów prania brudnych pieniędzy; kilka wywiadów ze śledczymi z policji stanowej z Massachusetts i DEA oraz agentami FBI do artykułu, który ukazał się w 1995 roku na łamach „Boston Globe”, dotyczącego aresztowania Stephena Flemmiego; rozmowy z informatorami z sądu o rozłamie pomiędzy Stephenem Flemmim a Frankiem Salemme.

Artykuły prasowe: artykuł opublikowany w „Boston Globe” w 1995 roku dotyczący rozwoju dochodzenia w sprawie Bulgera i Flemmiego w latach 1991–1995 oraz ostatecznego skupienia śledczych na wymuszeniach haraczy od bukmacherów; artykuły opublikowane w „Globe” i „Heraldzie” w latach 1993–1995 dotyczące oskarżenia, aresztowania i skazania Josepha Yerardiego; artykuły opublikowane w „Globe” i „Heraldzie” w latach 1991–1994 dotyczące działań służb stanowych i federalnych przeciwko Burtonowi Krantzowi, Jamesowi Katzowi i George’owi Kaufmanowi; artykuły opublikowane w „Globe” i „Heraldzie” w latach 1993 i 1994, w których agenci FBI oraz anonimowi funkcjonariusze przekazywali najnowsze wieści dotyczące dochodzenia wobec Jamesa Bulgera; artykuły opublikowane w „Globe” i „Heraldzie” dotyczące oskarżenia, ucieczki i aresztowania Franka Salemme.

Archiwa sądowe: treść zeznań składanych pod przysięgą przed obliczem sędziego Wolfa przez Stephena Flemmiego w dniach 20, 21, 24, 25 i 28 sierpnia oraz 1 września 1998 roku (wliczając jego zeznanie dotyczące tego, jak Paul Rico doprowadził do oddalenia zarzutów o próbę zabójstwa, gdy Flemmi przestał się ukrywać w 1974 roku); przez Johna Morrisa w dniach 28–30 kwietnia 1998 roku; przez Teresę Stanley w dniach 17 i 18 września 1998 roku; federalne akty oskarżenia z lat 1994–1996 przeciwko Robertowi DeLuce, Jamesowi Bulgerowi, Stephenowi Flemmiemu i Frankowi Salemme; sądowe akta dotyczące skazania Michaela Londona w 1993 roku oraz Vincenta Ferrary i innych w 1992 roku; akta dotyczące ścigania przez służby stanowe w 1991 roku i federalne w 1993 roku Burtona Krantza, Jamesa Katza, Vincenta Roberta i innych; federalny akt oskarżenia z 1992 roku przeciwko Krantzowi i Katzowi oraz innym w związku z zarzutami o pranie brudnych pieniędzy; treść zeznania, które w 1994 roku złożył przed federalnym sądem sierżant policji stanowej Thomas Foley w ramach sprzeciwu strony rządowej wobec reprezentowania przez prawnika Krantza, Richarda Egberta, innych oskarżonych w tej i powiązanych sprawach; Protokół i postanowienie.

Sędzia Wolf odniósł się do wykorzystywania przez Johna Connolly’ego kontaktów w FBI do zdobywania informacji dotyczących dochodzenia wielkiej ławy przysięgłych przeciwko Bulgerowi i Flemmiemu.

Ponadto, jak wskazano wcześniej, członkowie Wydziału ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej informowali Connolly’ego przynajmniej o niektórych postępach dochodzenia w sprawie Bulgera i Flemmiego, które rozpoczęło się po przejściu Connolly’ego na emeryturę. Connolly wykorzystywał te informacje, żeby zgodnie z daną obietnicą chronić Bulgera i Flemmiego. [...] Podczas gdy prokurator generalny nie zdołał uzyskać potrzebnych informacji od FBI, Connolly, który już nie był zatrudniony przez biuro, swobodnie śledził przebieg dochodzenia prowadzonego przez wielką ławę przysięgłych i na bieżąco przekazywał te informacje Bulgerowi i Flemmiemu. [...] Utrzymujące się relacje Connolly’ego z członkami Wydziału ds. Zwalczania Przestępczości Zorganizowanej zapewniały mu dostęp do materiałów z dochodzenia. Jak wyjaśniono poniżej, te informacje czasami były niekompletne lub niewiarygodne. Jednak Connolly wykorzystywał je w celu ochrony źródeł, które w dużym stopniu przyczyniły się do jego sukcesu. (Protokół i postanowienie, s. 26–27, 392–393)

Korzystaliśmy także z kryminalnych kartotek bukmacherów Burtona Krantza, Jamesa Katza, Josepha Yerardiego, Richarda Browna, Howarda Levensona, Edwarda Lewisa i Mitchella Zuckoffa, jak również ze znajdujących się w rejestrze notarialnym hrabstwa Plymouth dokumentów dotyczących kredytów hipotecznych i egzekucji mienia Paula E. oraz Donny Moore zamieszkałych przy State Road 1722 w latach 1991–1994.

19. SKORO POWIEDZIAŁO SIĘ A...

Główne źródła: treść zeznań składanych pod przysięgą przed obliczem sędziego Wolfa przez Stephena Flemmiego w dniach 21 i 24 sierpnia 1998 roku; wywiady z Anthonym M. Cardinalem przeprowadzone w 1997 i 1998 roku; wywiady z Kennethem M. Fishmanem przeprowadzone w 1998 i 1999 roku; oględziny oraz rozmowy w zakładzie karnym hrabstwa Plymouth w 1999 roku; Protokół i postanowienie; wnioski obrony i strony rządowej oraz oświadczenia pod przysięgą składane podczas procesu Stany Zjednoczone kontra Frank Salemme i in. w dniach 27 marca, 9 i 10 kwietnia oraz 3 i 25 czerwca 1997 roku; postanowienia i orzeczenia sędziego Marka L. Wolfa z 14, 21 i 24 kwietnia oraz 22 maja 1997 roku. Należy zaznaczyć, że wnioski i orzeczenia z początku 1997 roku w czasie, gdy je składano, były utajnione, jednak sędzia Wolf z czasem je upublicznił.

Jest ciekawym zbiegiem okoliczności, że tego samego dnia, którego Cardinale złożył swoje wnioski, czyli 21 marca 1997 roku, dwaj agenci z bostońskiego oddziału FBI przesłuchali Johna Connolly’ego w sprawie Bulgera i jego potencjalnego miejsca pobytu. Tymi agentami byli dwaj starzy przyjaciele Connolly’ego – Nick Gianturco i Walter Steffens. Connolly opowiedział im historię o tym, jak Bulger kupił mu lodowego rożka, gdy John był jeszcze małym chłopcem. Stwierdził, że ma nadzieję, iż „Bulger nigdy nie zostanie złapany”. Wspomniał o niesławnym przyjęciu w domu Morrisa w kwietniu 1985 roku, kiedy Morris zapewnił Bulgera i Flemmiego, że mogą popełniać dowolne przestępstwa poza morderstwem. Connolly zeznał także, że wiedział o telefonicznej groźbie, którą Bulger wygłosił do Johna Morrisa, o czym nie wspominano publicznie.

Jeden z agentów, Steffens, był zaszokowany tym, że Connolly kibicuje Bulgerowi, aby nigdy nie został złapany. Doznał kolejnego szoku, gdy te znaczące słowa nie znalazły się w raporcie, który sporządził Gianturco. Raport – złożony dopiero 7 maja 1997 roku, czyli ponad miesiąc po przesłuchaniu – miał także inne braki. Gianturco nie wspomniał o słowach Morrisa, które padły podczas przyjęcia, lecz niezgodnie z prawdą napisał, że Connolly „nie kontaktował się z Bulgerem od grudnia 1989 roku”.

20. KONIEC BALU

Główne źródła: treść zeznań składanych pod przysięgą przed obliczem sędziego Wolfa przez Stephena Flemmiego w dniach 20, 21, 25–28 sierpnia oraz 2 września 1998 roku; przez Johna Morrisa w dniach 28–30 kwietnia 1998 roku; przez Jima Ringa w dniu 5 czerwca 1998 roku; przez Dennisa Condona w dniach 1, 4 i 5 maja 1998 roku; przez Roberta Fitzpatricka w dniach 16 i 17 kwietnia 1998 roku; przez Teresę Stanley w dniu 16 września 1998 roku; przez Debbie Morris w dniu 22 września 1998 roku; przez Johna Connolly’ego w dniu 30 października 1998 roku; wymiany zdań pomiędzy sędzią Wolfem a prokuratorem Fredem Wyshakiem podczas rozpraw w dniach 8 stycznia, 23 kwietnia, 5 czerwca, 24 sierpnia i 15 września 1998 roku; wywiady z Anthonym M. Cardinalem przeprowadzone w 1997 i 1998 roku; wywiady z Kennethem M. Fishmanem przeprowadzone w 1998 i 1999 roku; oględziny oraz rozmowy w zakładzie karnym hrabstwa Plymouth w 1999 roku; Protokół i postanowienie.

Artykuły prasowe: artykuły i felietony dotyczące Bulgera, FBI i przesłuchań opublikowane w „Boston Globe” w dniach 30 grudnia 1997 roku, 4, 5, 7 i 8 stycznia, 23 kwietnia, 1 i 3 maja, 11 i 14 czerwca oraz 18 i 19 lipca 1998 roku; pięcioczęściowa seria artykułów przygotowanych przez zespół Spotlight z redakcji „Globe” i opublikowanych w dniach 19–23 i 24 lipca, 4 sierpnia, 7 i 29 września, 28 i 31 października 1998 roku, a także 20 sierpnia oraz 9, 10 i 16 września 1999 roku; artykuły i felietony dotyczące przesłuchań opublikowane w „Boston Herald” w dniach 30 grudnia 1997 roku, 6–8 stycznia, 25 marca, 17 kwietnia, 1 maja oraz 31 października 1998 roku, a także 5 sierpnia i 16 września 1999 roku; wywiad z Williamem Weldem w audycji „The Connection” przeprowadzony przez Christophera Lydona na antenie stacji radiowej WBUR-FM dnia 7 października 1998 roku; wywiady z Johnem Connollym przeprowadzone przez stacje radiowe WBZ-AM i WRKO-AM, gazety „Boston Globe” i „Boston Tab” oraz czasopismo „Boston”.

EPILOG

Główne źródła: Protokół i postanowienie; Stany Zjednoczone kontra John J. Connolly jr, James Bulger alias „Siwy” i Stephen Flemmi; Stany Zjednoczone kontra Kevin P. Weeks i Kevin P. O’Neil; Stan Floryda kontra John J. Connolly jr.

Artykuły prasowe: w kwestiach ugody Johna Martorana, ugody Franka Salemme oraz oskarżenia Kevina Weeksa i Kevina O’Neila, a także odnalezienia trzech ciał opieraliśmy się na artykułach opublikowanych na łamach „Boston Globe” w dniach 9 września, 10 października, 18, 19 i 22 listopada oraz 10 grudnia 1999 roku, a także 16 stycznia i 23 lutego 2000 roku, jak również na łamach „Boston Herald” w dniu 19 listopada 1999 roku; w kwestii rezygnacji Billy’ego Bulgera ze stanowiska rektora Uniwersytetu Massachusetts opieraliśmy się na artykułach opublikowanych w „Boston Globe” w dniach 7 czerwca i 11 sierpnia 2003 roku; w kwestii przyznania się do winy i skazania „Jackiego” Bulgera opieraliśmy się na artykułach opublikowanych w „Boston Globe” w dniach 20 marca i 11 listopada 2001 roku, 11 kwietnia i 4 września 2003 roku oraz 2 kwietnia 2004 roku; w kwestii skazania emerytowanego porucznika policji stanowej Richarda Schneiderhana opieraliśmy się na artykule opublikowanym w „Boston Globe” w dniu 26 czerwca 2003 roku; w kwestii skazania byłego funkcjonariusza policji w Bostonie Michaela Flemmiego opieraliśmy się na artykule opublikowanym w „Boston Globe” w dniu 18 marca 2006 roku; w kwestii procesu Johna J. Connolly’ego w Miami w 2008 roku oraz jego skazania za morderstwo drugiego stopnia opieraliśmy się na treści bloga sądowego prowadzonego przez Dicka Lehra dla Boston.com, a także artykule opublikowanym w „Boston Globe” w dniu 26 stycznia 2009 roku; w kwestii schwytania i aresztowania Jamesa J. „Siwego” Bulgera w czerwcu 2011 roku opieraliśmy się na artykułach opublikowanych na łamach „Boston Globe” w dniach 23–25 czerwca oraz 8 października 2011 roku, a także na łamach „New York Timesa” w dniach 24 i 25 czerwca 2011 roku.

.

[1] Theodore Samuel Williams (1918–2002) – amerykański bejsbolista, występował w drużynie Boston Red Sox. Wszystkie przypisy pochodzą od tłumaczy.

[2] Amerykańskie święto niepodległości, obchodzone co roku 4 lipca w rocznicę ogłoszenia Deklaracji Niepodległości Stanów Zjednoczonych w 1776 roku.

[3] W prawie Stanów Zjednoczonych prawo do uzyskania informacji o skutkach prawnych współpracy z organami policji podczas aresztowania pod rygorem niedopuszczalności zeznań jako dowodu w wynikającej z tego sprawie karnej; nazwa pochodzi od nazwiska amerykańskiego robotnika Ernesta Mirandy (1941–1976).

[4] Meyer Lansky (1902–1983) – amerykański gangster, znany zwłaszcza z działalności hazardowej.

[5] George Gordon Battle Liddy (ur. 1930) – amerykański prawnik, agent FBI, współorganizował aferę Watergate i osobiście wziął w niej udział, za co został skazany na karę więzienia.

[6] Edward Gibbon (1737–1794) – uznawany za najwybitniejszego historyka angielskiego XVIII wieku, autor sześciotomowego dzieła Zmierzch i upadek cesarstwa rzymskiego.

[7] John Emerich Edward Dalberg-Acton (1834–1902) – angielski historyk, teoretyk wolności, filozof polityczny i polityk.

[8] Buntownik z wyboru (ang. Good Will Hunting) – amerykański dramat obyczajowy z 1997 roku w reżyserii Gusa Van Santa.

[9] United States Marshals Service (USMS) – amerykańska agencja federalna, podlegająca Departamentowi Sprawiedliwości Stanów Zjednoczonych.