E-book jest zabezpieczony znakiem wodnym

Przedsłowie

Choć Ich twórczość jest z nami od zawsze, nie uzurpujemy sobie praw do tego, aby wiedzieć o Nich wszystko. Zresztą nie ma nawet takiej możliwości. Oni sami między nami już nie przebywają. Nasze pytania wtedy, kiedy powinny były paść, nie padły. Ich archiwa nie są kompletne, jako że najwyraźniej nie byli zdania, iż Ich twórczość jest jakoś szczególnie istotna dla dziejów Narodu. Jakiego zdania na ten temat są archiwa telewizyjne i radiowe – trudno stwierdzić, chociaż jedno z całą pewnością stwierdzić można: zacierały ślady po Ich dokonaniach metodycznie i konsekwentnie. A jeśli czegoś (przypadkiem) zatrzeć jeszcze nie zdążyły, to i tak (zasłaniając się brakiem pieniędzy) nie widzą powodu, aby to coś udostępnić szerszemu ogółowi, a że niestety posiadają prawa do...

Z drugiej jednak strony pracujące tam osoby okazały się nad wyraz uczynne, chętne (bez ograniczeń) do współpracy i nie szczędzące nam życzliwości.

Co mogliśmy – wyszperaliśmy. Czego mogliśmy się dowiedzieć – dowiedzieliśmy się.

A zadanie to również niełatwe, ponieważ pozostających tu jeszcze z nami nielicznych uczestników odległych już w końcu zdarzeń na ogół zawodzi pamięć.

Nie odważyliśmy się podjąć zadania opisania indywidualnej twórczości Obu Panów J.

Może kiedyś... Choć im dalej, tym trudniej.

Reasumując:‍ wyszliśmy z nie satysfakcjonującego nas w pełni, a nawet w połowie, założenia, iż lepiej coś niż nic. Mamy nadzieję, iż to Coś mimo wszystko Państwa uraduje.

Tak jak nas uradowało przemierzanie Krainy Ich nutosłów i przebywanie pośród przywołanych przez Nich na nasz świat postaci. Przemierzanie tak intensywne, iż fikcja niejednokrotnie stawała się dla nas jawą. Jaka szkoda, że dotarliśmy już do celu tej podróży.

Ale przecież w każdej chwili możemy tam zawrócić. I niepotrzebny nam wcale żaden cel, bo jak już skonstatował przepięknie JP: W podróży samej jest jednak cel piękny też w sobie sam...

Z poważaniem

Monika i Grzegorz Wasowscy

P.S.: Skupiliśmy się wyłącznie na wersjach oryginalnych i dlatego też nie wzięliśmy pod uwagę dokonywanych przez Mistrza Przyborę rozlicznych poprawek w tekstach ani też zmian ich tytułów dla potrzeb o wiele późniejszych edycji książkowych.

Czas bez wątpienia goi rany,

Ale też i zaciera ślady

Wspomnień –

Stąd‍ prośba nasza

Do P.T. Czytelników:

Jeżeli ktokolwiek zachował cokolwiek o czymkolwiek,

Co winno się było tu znaleźć,

A nie znalazło,

To prosimy nam pomóc TO znaleźć,

Informując nas o TYM

Jak najrychlej!

Z dołu‍ dziękujemy

Monika i Grzegorz Wasowscy

Drodzy

Ewentualnie Czytający!

Nim przystąpią Państwo do lekturowania naszego kompendium, śpieszymy z przypomnieniem, iż dotyczy ono wyłącznie współpracy Obu Panów J., która rozegrała się w latach 1948–1983, nie zawiera więc wiadomości mających związek z twórczością indywidualną czy też solową wyżej wymienionych Panów.

Reasumując –‍ za podstawę naszego kompendium posłużyły: 1) ocalałe taśmy TV i filmowe; 2) ocalałe taśmy radiowe; oraz 3) oryginalne scenariusze, książki i nuty.

Bardzo miłego czytania

Autorzy

Aha. I jeszcze jedno. Chcąc jak najbardziej zachować klimat tamtych lat, staraliśmy się zachować również obowiązującą podówczas (i bliską do dziś naszym sercom) pisownię. I w tym miejscu uprzedzamy lojalnie, iż żadne argumenty ani też gromy (nawet tęgie) ze strony szacownych językoznawców nie znajdą u nas zrozumienia, nie mówiąc już o wsparciu.

A strachem nas nie weźmiecie!

Aha. I jeszcze drugie. Jak nas czytać?

Uważnie,‍ życzliwie i mając w pamięci, że:

AP – to Archiwum Przyborów

AW – to Archiwum Wasowskich

DCN – to Dalszy Ciąg Nastąpi

Div. – to Divertimento

Eterek – to Teatr Uniwersalny Eterek

JP – to Jeremi Przybora

JW – to Jerzy Wasowski

KFPP – to Krajowy Festiwal Piosenki Polskiej

KSP – to Kabaret Starszych Panów

KJSP – to Kabaret Jeszcze Starszych Panów

MFP – to Międzynarodowy Festiwal Piosenki

Mk65 – to Mikrokabarecik 65

NpI – to Nadprogram I (a NpII, NpIII – to kolejne)

NUL – to Nasze ULubione

op. 3r – to Divertimento opus trzecie radiowe, a op. 4r to czwarte radiowe i t.d.

OSPa – to Opowieści Starszego Pana

ppIV – to przypomnienie pierwsze Wieczoru IV (czyli Kaloryfeerii)

PR – to Polskie Radio

StP – to Starsi Panowie (we wszystkich przypadkach)

WiO – to Wierszyki i Opowieści

www. – to warto wiedzieć więcej

(X) – oznacza, że opisane hasło występuje w KSP X, a (III), że w KSP III, i t.d.

(Xr) – oznacza to samo co (X), ale dotyczy wersji radiowej

ZASP – to Zamek Starszych Panów

b.m.‍ – bieżącego miesiąca

j.w. – jak wyżej (ale nie – b.m.)

n.p. – na przykład

p/d – pod dyrekcją

p/k – pod kierunkiem

pp. – państwo (pani i pan)

P.T.‍ – pleno titulo (łac.) –‍ z zachowaniem należnych tytułów

p.t. – pod tytułem

ś.p.‌ – świętej pamięci

str.‍ – strona

t.zn. – to znaczy: to znaczy

t.zw. – tak zwany, w różnych przypadkach

w/g – według

i t.d. – i tak dalej, i tak dalej, i tak dalej...

... i że‌ czytać nas można dzięki: Wydawnictwu Znak i pomagającym nam (bez szemrania) w ustalaniu faktów: Teresie Droździe z RDC, Zofii Kruszewskiej, Tomaszowi Mościckiemu i Janowi Zagoździe z PR, Grażynie Grotkowskiej, Agnieszce Kordowicz, Annie Smolanie, dyrektorowi Waldemarowi Listowskiemu i Mariuszowi Żółkiewskiemu z Archiwum PR, Jolancie Zielińskiej z Biblioteki Nutowej PR, Sylwii Jasik i Barbarze Żyhoniuk z TVP, Jolancie Kliś, Michałowi Goli oraz dyrektorowi Wojciechowi Woźniakowi z Narodowego Archiwum Cyfrowego, Dorocie Buchwald, Monice Krawul i Jackowi Kosińskiemu z Instytutu Teatralnego, Małgorzacie Kondrackiej z Teatru Komedia, Marii Wojciechowicz z Polskich Nagrań, i wreszcie Idze Cembrzyńskiej, Teresie Olenderczyk, Aleksandrze Petrus, Magdzie Zawadzkiej, Damianowi Damięckiemu, Mieczysławowi Gajdzie, Tomaszowi Mościckiemu, Konstantemu „Kotu” Przyborze, Magdzie i Marcinowi Stajewskim, Danieli i Tadeuszowi Suchockim, Bartoszowi Śliwińskiemu oraz Kamilowi Banasiakowi – z sympatii.

Podziękowanie specjalne dla pana Damiana Strączka, który ojczyną opieką otoczył nasze skołatane pióra i z niegasnąco-kreatywnym entuzjazmem przedzierał się przez gąszcz i plątaninę naszych nie kończąco się złożonych i (niedo)rozwiniętych zdań.

Dla pani Beaty Trebel-Bednarz za przyjazną i utrzymaną w duchu tej książki korektę oraz dla pani Pauliny Gwóźdź za heroiczną korektę.

Początek

Wielbiciele KSP pamiętają na pewno tajemniczy Dom, do którego zmierzali bohaterowie Wieczoru Przerwa w podróży, by poszerzyć sobie w nim wyobraźnię. Przyjęliśmy jedynie słuszne założenie, iż czytelnicy tej książki i bez udawania się do tegoż Domu mają wyobraźnię znacząco poszerzoną. A ponieważ ten Dom, o którym opowiadała Dama z Kluczem, zawsze nas dziwnie intrygował, nasza wyobraźnia przebudowała go w związku z tym do rozmiarów obszernego zamku (zdaniem Grzegorza) lub pałacu (zdaniem Moniki). Budowli, która swobodnie pomieści wielkie dokonania artystyczne Obu Panów J. Budowli, którą można by, niczym najświetniejsze muzea brytyjskie, wyposażyć w dźwięki, filmy, fotografie, rysunki, scenariusze, wspomnienia, recenzje i komentarze. We wszystko, co tylko zagra w duszach Duchów Opiekuńczych, którymi się samowolnie, acz z pełną odpowiedzialnością mianowaliśmy.

A zatem,‌ już jako Duchy Opiekuńcze, witamy w hallu głównym Zamku Starszych Panów (jednak Zamek, ze względu na dorobek wymyślającego – zwyciężył).

Ponieważ przemieszczać się będziemy, że się tak wyrazimy, chronologicznie, stąd na naszą wyprawę wyruszymy ze Skrzydła Radiowego, bo:

Jak wiadomo, na początku był Chaos, z którego zaraz potem wyłoniło się RADIO.

(JW: Jestem dzieckiem radia. JP: Powstałem z radia. JW: I w radio się obrócisz).

Prosimy tędy. Przed nami dwie komnaty – większa z radiowym Teatrem Eterek i nieco mniejsza – obejmująca zbiory z okresu P.N.E., czyli po nastaniu Eterka.

Komnata 1

Co było początkiem? Nasza mama, Maria Wasowska, uważa, iż była nią recenzja ze sztuki Przyjaciel przyjdzie wieczorem (Teatr Powszechny, premiera 12 II 1947) opatrzonej przez Tatę muzyką ilustracyjną i piosenką Daisy, śpiewaną przez Kazimierza Peteckiego (1903–1981) i Jana Fandri (1920–?), grających w tej sztuce, na zmianę, rolę Anglika Roberta. Recenzja, chwaląca bardzo piosenkę, wpadła jakoby w ręce Wuja Przybory i zachęciła do nawiązania współpracy z Tatą. Jakoś nie przekonuje nas ta koncepcja, i to nie dlatego, iż nie odnaleźliśmy nut do piosenki, ale dlatego, iż niby jakim cudem ta recenzja miałaby wpaść w ręce Wuja, urzędującego wówczas w Bydgoszczy. Internetu nie było, gazety się nie rozprzestrzeniały, a trudno uwierzyć, aby w jakiejś lokalnej gazecie bydgoskiej, bo zapewne taką Wujo czytywał, przedrukowano recenzję z gazety warszawskiej, i to na tak nieistotny temat jak sztuka teatralna. Co prawda pierwszy numer miesięcznika „Teatr” ukazał się w Krakowie w roku 1945, ale nie sądzimy, by docierał do Bydgoszczy ani też by istniała w tamtych czasach możliwość prenumerowania go, a jeśli nawet, to Wujo nie był aż takim teatromanem, a zresztą on sam twierdzi, iż recenzję przeczytał w Warszawie. Więc może chodzi tu o sztukę Szczęśliwe‌ dni (Teatr Powszechny, premiera 30 IV 1948), do której Tata również skomponował muzykę? Wujo był już wtedy w Warszawie (powrócił wczesnym latem), pierwszy Eterek rozbrzmiał 17 VIII 1948, a więc był czas, by przeczytać recenzję, podjąć decyzję, zaproponować i skomponować. Wszystko wydaje się dziwnie zazębiać...

Teatr Uniwersalny Eterek
(17 VIII 1948–10 XI 1958)

Roman Pawłowski:‌ Z jednej strony patronował im Boy i Słówka – biblia w domu Przybory, z drugiej – Franc Fiszer, przedwojenny warszawski bon vivant i przyjaciel‍ rodziny Wasowskich. Zamiast przodowników pracy realizujących zadania planu pięcioletniego w Eterku występowali niejaki Profesor Pęduszko, Wdowa Eufemia oraz Mundzio, chłopiec, który wbrew obowiązującym trendom nie rozwijał się ani fizycznie, ani umysłowo. Absurdalny świat wykreowany przez Przyborę i Wasowskiego okazał się trwalszy niż stalinizm.

JP (1972): Początkowych kilka audycji powstało przy współpracy Antoniego Marianowicza (pierwszą reżyserował Kazimierz ▶ Wajda). Piosenka odgrywała w Eterku rolę nie tak wielką jak w KSP i Wasowski nie miał tu takiego pola do działania, ale sygnał muzyczny tego teatrzyku, skomponowany przez niego, nastrajał ludzi tak znakomicie, że autorowi tekstu wystarczało już tylko usiłować podtrzymać ten nastrój w toku audycji. Czasem bardziej mu się udawało, czasem – mniej, ale przez dziesięć lat tych usiłowań nie przerwał. Przez pierwsze pięć lat Eterek działał‌ w okresie szczególnie dla humoru trudnym i byłby zapewne umarł rychło śmiercią nienaturalną, gdyby Profesor Pęduszko, czołowa postać teatrzyku, nie powalczył a to z imperialistami, a to z kułakiem, czy – spekulantem, co odnośne czynniki kwitowały z całą powagą jako właściwą działalność właściwego człowieka na właściwym miejscu.

Nie przeszkodziło to, że na łamach prasy podnosiły się głosy ludzi szczególnie gorliwych, którzy zapytywali gromkim głosem: „A któż to taki, ten Pęduszko?! Jakie właściwie jest jego pochodzenie społeczne?! Z czego on żyje?!”. Jeżeli Pęduszko mógł nad podobnymi pytaniami przejść do porządku dziennego, to jedynie dlatego, że w czasie, kiedy one padały, Eterek był już mocno popularną pozycją. Popularność tę zawdzięczał zaś w ogromnym stopniu znakomitej obsadzie aktorskiej. Adam Mularczyk jako Pęduszko, Irena Kwiatkowska – Wdowa Eufemia, Tadeusz Fijewski – Chłopczyk Mundzio, oraz Jerzy Bielenia, Benigna Sojecka, a później Tadeusz Olsza i Andrzej Bogucki – oto świetna „kadra” Eterkowego teatrzyku. Jednak postacią centralną i duszą zespołu był Adam Mularczyk, aktor świetny, do dziś chyba trochę (poza okresem wielkiej popularności w Eterku) nie doceniany, jak na poziom, jaki jego aktorstwo reprezentuje. Jego emocjonalny, rzekłbym: fanatyczny stosunek do postaci groteskowego profesora, którą kreował (odniósł zwycięstwo w konkursie na wykonawcę tej roli, zorganizowanym przed pierwszą audycją), był chyba decydujący dla powodzenia cyklu, który osiągnął sto kilkadziesiąt audycji.

www. ▶ Wajda –‌ Kazimierz (Jan), rodowity lwowianin, 1905–1955, polski aktor radiowy, teatralny i filmowy. W roku 1933 wraz z Henrykiem Vogelfängerem (1904–1990, również lwowianin, aktor radiowy i filmowy, z wykształcenia adwokat) pojawili się w słuchowisku Wesoła lwowska fala, które‌ stało się jedną z najpopularniejszych audycji w historii całego Polskiego Radia (ponad 6 mln stałych słuchaczy). Zasłynęli w niej jako duet lwowskich batiarów Szczepcio i Tońko. Obaj wystąpili też w trzech filmach (Będzie‌ lepiej, 1936; Włóczęgi, 1939; Serce batiara, nie wszedł na ekrany z powodu wybuchu II wojny światowej, a negatyw spłonął podczas bombardowania Warszawy w 1939, ocalało kilka zdjęć i ścieżka dźwiękowa). Vogelfänger (Tońko, Tońcio) w czasie wojny był aktorem na froncie zachodnim i żołnierzem 1. Dywizji Pancernej gen. Maczka. Po wojnie w Wlk. Brytanii pod nazwiskiem Henry Barker. Do kraju powrócił w roku 1988, pochowany w Londynie. Wajda (Szczepcio) po wojnie pracował w PR. Autor tekstu Walczyka murarskiego (1951, muz. Władysław Szpilman, wyk. Chór Czejanda). Pochowany w Krakowie.

▶ Batiar lub baciar (reg. lwow.), łobuz, ulicznik, spryciarz, węg. batyár –‌ włóczęga.

JP (1984):‌ Eterek zajmował się „na wesoło” kłopotami Polaka lat 40-tych i 50-tych... „Na wesoło”, bo wydawało się, że są to przejściowe kłopoty, n.p. mieszkaniowe. Miasto przecież składało się jeszcze w ogromnym procencie z gruzów, chociaż czasem były te gruzy bardziej malownicze niż niektóre nowe dzielnice.

Przeżywałem chwile wielkiej satysfakcji, kiedy idąc wiosną czy latem ulicą warszawską, słyszałem płynące z otwartych okien głosy Kwiatkowskiej, Mularczyka, Fijewskiego – głosy mojego teatrzyku.

Postacie przypominały trochę bohaterów ▶ „Zielonej‍ Gęsi”.

Uwielbiałem‌ Gałczyńskiego i wcale się nie wypieram jego wpływu na to, co wtedy pisałem. Kiedyś, już w recenzji z Kabaretu, Roman Szydłowski napisał, że duch Konstantego Ildefonsa dobrze by się czuł na jego (Kabaretu) Wieczorach. Było to dla mnie wielkim wyróżnieniem.

www. ▶ Teatrzyk „Zielona‌ Gęś” Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego przedstawiał swoje groteskowe miniscenki (a powstało ich 163) w latach 1946–1950 na ostatniej stronie „Przekroju”. Najistotniejsze postacie Teatrzyku to Alojzy Gżegżółka – młodzieniec szczery i będący kwintesencją wad rodaków, Fafik – wierny Zielonej Gęsi pies redakcyjny, Osiołek Porfirion – mistrz pointy, Profesor Bączyński – artysta, angelolog, jak też skupiający głosy przeciwników Z.G. Chór Polaków i reprezentujący naród polski Głos Społeczeństwa. A także: Hermenegilda Kociubińska – poetka hermetyczno-sympatyczna, afektowana i pełna przekonania o swoim talencie, chętnie podejmująca w nieoczekiwanych momentach recytacje swoich wierszy, których nikt z obecnych nie chce słuchać, stworzona przez K.I.G. dla Ireny Kwiatkowskiej w ramach kabaretu „Siedem Kotów”.

[Rodzice zawsze cytowali mi jedną scenkę, która ze względów cenzuralnych nie mogła się ukazać, a która brzmiała:

Rozmowa Narodu z Ustrojem

Naród:‌ Hej!

Ustrój: Narodowi nie odpowiada.

Kiedy więc w roku 2009, nakładem Wydawnictwa Iskry, ukazała się wreszcie Gęś kompletna, w te pędy popędziłem i nabyłem, by się nią cieszyć nie tylko nausznie.

Cytowana przeze mnie scenka odtworzona została tam na podstawie pamięci żony poety, Natalii Gałczyńskiej, bo rękopis poniósł lata temu śmierć w paszczy jakiegoś bezimiennego kosza. Wydaje mi się jednak, iż pamięć moich rodziców była zabawniejsza – od GW].

JP dla „Przekroju”: Niestety musiał płacić serwituty za to, że ukazywał się w tym okresie. Nie chodziło o to, że dopatrzono się w audycji czegoś krytycznego wobec ustroju czy t.zw. stosunków społecznych, ale nawet czysty humor, humor dla humoru, żart dla żartu był wtedy źle widziany. Humor musiał o „coś” walczyć. Jeżeli już nie z imperializmem, to przynajmniej z kułakami, jeżeli nie o socjalizm, to przynajmniej o pokój. No więc Eterek czasem walczył. Megalomanią z mojej strony byłoby przypisywać mu utrzymanie pokoju do roku 1958, ale była to cena za to, że sam się do tego roku utrzymał. Trochę przesadzam, od połowy lat pięćdziesiątych nastąpiły w tej dziedzinie ogromne zmiany na plus, rzec można – rewolucyjne.

www. ▶ Nagrano 94 Eterki. Ocalało 67 plus 1 audycja składankowa. Z tych 67 – 26 to, wchodzący w skład Eterka, Dalszy‍ Ciąg Nastąpi, o którym jego Autor wyraził się kiedyś w sposób następujący: „To w ostatnim roku działalności Eterka rodzaj‌ serialu radiowego w 24 [26 – od aut.] odcinkach (po dwa miesięcznie). (...) uważam ten cykl za najlepszy, najbardziej wyrównany pod względem poziomu okres Eterka, ze‌ znakomitymi (jak zawsze) wykonawcami. Premiery ukazywały się na antenie ze zdumiewającą regularnością. Któregoś z następnych lat [w 1962 – od aut.] poproszono mnie, bym skrócił Dalszy‌ Ciąg Nastąpi do połowy, bo radio »nie ma pieniędzy na powtórzenie całości«, a ja (nie pierwszy i nie ostatni raz) uległem i skróciłem. Chyba już tylko ten skrót istnieje w archiwach radiowych...”. [Na szczęście nie zdążono skasować niczego, ale nic straconego – od aut.].

Główni‍ bohaterowie i najczęściej występujący aktorzy Eterka:

- Profesor‍ (Eustachy) Pęduszko (wymyślony przez Jeremiego Przyborę) – Adam Mularczyk

- Wdowa‌ Eufemia (Pani Fema, wymyślona przez Antoniego Marianowicza) – Irena Kwiatkowska

- Chłopczyk‌ Mundzio (synek Eufemii, wymyślony przez obu, zupełnie – jak się potem okazało – nie starzejący się, ale za to też i nie rozwijający się umysłowo chłopczyk) – Tadeusz Fijewski

- Benia‌ (przyjaciółka Mundzia) – Benigna Sojecka

- Pan‌ Gwidon (amant Eufemii) – Jerzy Bielenia

- Pan‍ (Romuald, Aldek) Żołędny (późniejszy mąż Eufemii) – Tadeusz Olsza

- Stefania‍ Jarkowska

- Janina‍ Munclingrowa

- Danuta‌ Wodyńska

- Jerzy‌ Bielenia (prócz tego, że występujący, to również słyszany w sygnale)

- Andrzej‌ Bogucki

- Feliks‍ Chmurkowski

- Edmund‍ Fidler

- Wacław‌ Jankowski

- Stefan‌ Witas

- Saturnin‍ Żórawski

- Chór‍ Czejanda

Prosimy‌ o zwrócenie uwagi na zawartość poszczególnych audycji (przypominamy, iż zajęliśmy się tylko tymi, w których Obaj Panowie J. zaznaczyli się twórczo, o czym poniżej). Jeśli kiedyś udałoby się Państwu posłuchać ich w całości, to przekonają się Państwo, że mimo tak znacznego przecież upływu lat nic nie straciły ze swej atrakcyjności, zachowując przy tym świeżość, wdzięk oraz ogromne poczucie humoru.

Słynne‌ powiedzonka

17‍ VIII 1948, 19.46–20.28

Profesor‍ Pęduszko: Na zamówienie społeczne zdecydowałem się otworzyć Teatr Eterek. Po‌ kiego licha? – zapytacie zgodnym chórem. Odpowiem Wam. Nie po to, żebyście się nudzili. Nie po to, byście do teatru Eterek przychodzili,‌ jak do innych teatrów, zajadać cukierki w szeleszczących papierkach. Nie po to, żebyście w ogóle nie przychodzili do Teatru Eterek. Ale‍ intencją czcigodnego starca, który oto do Was przemawia, jest odpowiedzieć na wszystkie najbardziej palące pytania, które nieustannie zadaje sobie każdy – kmieć przy pługu, górnik przy kilofie, urzędnik przy herbacie. Na wszystkie pytania (...) odpowie Wam Eterek w sposób‍ pouczający, oryginalny i nie przeciążony balastem naukowym.

Piosenki:

Sygnał

(wyk.‌ Jerzy Bielenia i zesp. instr. p/k Jerzego Wasowskiego)

Panowie‍ i panie

(wyk.‌ Adam Mularczyk)

Panowie‌ i Panie! Panowie i Panie! –

Mój‍ spektakl rozpocznie się wnet,

Wstęp‍ gratis, naprawdę nie można już taniej,

Kto‍ nie chce posłuchać – ten kiep.

Możecie‌ dowiedzieć się dziwów bez liku,

Ja‌ wszystkie pokażę Wam rad,

/Możecie‌ przekonać się w mym Teatrzyku

Jak‍ piękny i śmieszny jest świat./ bis

I człowiek,‍ choć często kłopotów ma szereg,

Co‌ może zwojować, gdy chce,

Teatrzyk‌ mój zwie się powiewnie Eterek,

Wnet‍ spektakl rozpocznie w nim się.

Szczegóły‍ w programach, poproszę o spokój,

Za‌ chwilę zaczynam raz-dwa,

/Co,‍ miejsca zabrakło? – Jest jeszcze coś z boku,

Ostatnie‌ krzesełko Pan ma./ bis

Dyskretni‌ być winni doradce

(wyk.‌ Jerzy Bielenia i Andrzej Bogucki)

Trąby‌ Jerycha

(wyk.‍ zesp. instr. PR p/k kompozytora)

Serenada‍ króla „Ogólnie znane jest, że król...”

(wyk.‌ Andrzej Bogucki, jako Ludwik XIV)

Powróci‌ w Eterku, odc.‌ Wybrane‌ fragmenty.

Ogólnie‌ znane jest, że król,

trala-la-bon,‍ bon‍ vivant.

Ogólnie‌ znane jest, że król

gra‌ najnudniejszą z wszystkich ról.

Tygodnia‍ czym wypełnia treść

trala-la-bon,‍ bon‌ vivant.

Tygodnia‌ czym wypełnia treść,

gdy‌ prócz niedzieli dni ma sześć?

Wytworny‍ lokal, wanna, gaz,

trala-la-bon,‍ bon‌ vivant.

Wytworny‌ lokal, wanna, gaz,

Gdy‍ się to ma – nie bawi nas.

Szczęśliwszy‍ stokroć bywa gmin,

trala-la-bon,‌ bon‍ vivant.

Szczęśliwszy‍ stokroć bywa gmin,

Bo‌ nie ma czasu wpadać w spleen.

Więc‌ damy niech nie dziwią się,

trala-la-bon,‌ bon‌ vivant.

Więc‌ damy niech nie dziwią się,

że‌ w tych warunkach lubię je.

Namawiam‍ zaś do rzeczy złych,

trala-la-bon,‍ bon‌ vivant,

Namawiam‌ zaś do rzeczy złych

jedynie‍ ładne spośród nich.

www. ▶ Bon‍ vivant (fr., czyt. bą wiwã), człowiek‌ umiejący i lubiący się bawić, używać życia.

Ja‌ chciałbym właśnie, kiedy mama zaśnie...

(wyk.‌ Andrzej Bogucki, jako Ludwik XIV)

Powróci‍ w Eterku, odc.‍ Wybrane‌ fragmenty.

Zielony‍ księżyc lśni

i noc‌ jest wonna.

Tam‍ w górze o mnie śni

urocza‌ donna.

Mych‌ westchnień czuły jęk

kołysze‍ ją do snu.

Gitary‍ brzdęk i brzdęk

i zapach‌ bzu.

Ja‌ chciałbym właśnie,

kiedy‍ świeczka zgaśnie,

tam‍ się w górę wkraść

i do‌ nóg ci paść,

pocałunki‍ kraść.

Ja‍ chciałbym właśnie,

kiedy‌ mama zaśnie,

do‌ uszka szeptać ci donno

w cudną‍ i wonną noc,

hoc,‌ hoc.

Szum‌ słodki płynie z drzew

A z mej‌ gitary najsłodszy śpiew.

Ja‍ chciałbym właśnie,

kiedy‍ mama zaśnie...

No‌ to koniec i kropka

(wyk.‌ Adam Mularczyk)

NUL Eterek sam‌ pierze brudy ignorancji. Eterek krzepi‌ wiedzę. Eterek utlenia‍ historię jak kobietę, czyniąc ją jasną i przystępną.

Tekst –‌ Jeremi Przybora i Antoni Marianowicz

Reżyseria –‍ Kazimierz Wajda

Muzyka –‍ Jerzy Wasowski

Audycja‌ nie zachowała się, ale scenariusz (ku naszej radości) – tak. Vide:‌ Słynne powiedzonka, 10 VIII 1958.

Czerwony‌ Kapturek

(w‌ zapowiedzi: Historia‍ o Czerwonym Kapturku, czyli tajemnica musztardy)

17‌ X 1948, 19.00–19.30

Trawestacja‌ bajki o Czerwonym Kapturku w wersji angielskiej, utrzymana w charakterze powieści detektywistycznej i stąd udział w niej Sherlocka Holmesa i Doktora Watsona.

Piosenki:

Już‍ drugi raz

(wyk.‍ Adam Mularczyk, Zofia Grabowska, Stanisław Iwański i Wieńczysław Gliński)

Jak‌ z bicza trzasł

Przeminął‍ czas

Od‌ naszej pierwszej premiery,

Już‌ drugi raz,

Dziś‌ wita Was

Mój‍ niezrównany Eterek.

Już‍ widzę, że wielki zebrał się tłum

Z zachwytem‌ chłonę ów szum.

Za‌ chwilę ten rozgwar przemieni się w śmiech

Bo‌ nie śmiać się tu to grzech!

Już‍ słyszę szept:

Wyczaruj‍ wnet

Twe‌ cuda magiczną różdżką!

Więc‍ cóż, więc cóż?

Zaczynam‍ już,

Zaczynam,‌ jakem Pęduszko!

Już‌ drugi raz

(wyk.‌ zesp. instr. p/k kompozytora)

NUL Drodzy‌ Rodacy! Po pierwszym przedstawieniu Teatru Eterek na‍ dyrekcję spadł deszcz listów, śnieg telegramów i grad kwiatów oraz wędlin.

Będzie‌ to wstrząsająca przygoda słynnego detektywa angielskiego Sherlocka Holmesa. Drogie Słuchaczki! Zażyjcie bromu i niech Was lepiej Tajemnicza Musztarda spotka w pozycji leżącej, w której jak wiadomo mdleje się mniej gwałtownie. Jeżeli zaś chodzi o Was, Drodzy Słuchacze, to od zastosowania powyższych środków mogą się powstrzymać jedynie ci, którzy w ogóle mogą się powstrzymać. Pastylki do odmrażania krwi w żyłach przydadzą się nawet najodważniejszym.

Tak‌ zakończyła się afera Czerwonego Kapturka i Zagadkowej Musztardy, o ileż bardziej wstrząsająca od Tajemnicy baru „Katafalk” i Zbrodni Szkarłatnego Kanarka, uważanych dotąd, jakże lekkomyślnie, za najbardziej pasjonujące z przygód, w których zabłysnął geniusz dedukcyjny Sherlocka Holmesa.

Tu‍ mówi Pęduszko! Jeżeli wyczerpani nerwowo wersją angielską nie chcecie już słuchać wersji francuskiej i amerykańskiej Czerwonego Kapturka, to nie zapomnijcie wyłączyć aparatów za tydzień... w niedzielę, o tej samej porze.

Sherlock‍ Holmes: Siadaj, mój poczciwy Johnie His Master’s Voice’ie, napij się szklaneczkę whisky i opowiedz nam wszystko w porządku chronologicznym.

John‌ His Master’s Voice: Jeżeli ma być w chronologicznym, Sir, to napiłbym się dwie szklaneczki.

Dr‌ Watson: Dlaczego Miss Begonia [wnuczka Lady of Five O’Clock – od. aut.] zwana jest Czerwonym Kapturkiem?

John‌ His Master’s Voice: Ponieważ utrzymuje związki z Polską, tym wywrotowym krajem zza Żelaznej Kurtyny.

Watson:‍ Jakiego rodzaju związki?

John‌ His Master’s Voice: Otrzymuje stamtąd lewicowe wędliny [znakomita polska sucha kiełbasa – od. aut.].

www. ▶ His‍ Master’s Voice, czyli HMV, to jedna z najsłynniejszych firm fonograficznych. Jej logo, nalepiane centralnie na płytę, to biały foxterrier z pyskiem w tubie fonografu Edisona. Nipper, bo takie było imię pieska (związane z inklinacjami do podgryzania nóg gości, ang. to‍ nip - podgryzać), przyszedł na świat w roku 1884 w Bristolu i należał do scenografa teatralnego Marka Henry’ego Barrauda. Po jego śmierci zaopiekował się nim młodszy brat Marka, malarz Francis. Nipper opuścił padół w roku 1895, zaś Francis, mając nieustannie w pamięci, z jaką uwagą Nipper wsłuchiwał się w dźwięki dobiegające z fonografu, przeniósł tę scenkę (w roku 1898) na płótno i zatytułował: Dog‌ Looking At and Listening To a Phonograph, a następnie przemianował na His‌ Master’s Voice i usiłował, bez powodzenia, wystawić w Akademii Królewskiej. The Edison Bell Company też nie była tym zainteresowana, gdyż, jak stwierdziła: Psy nie słuchają fonografów. Dopiero w roku 1899 The Gramophone Company odkupiła od artysty (za 50 funtów) obraz (Barraud sporządził 24 kopie) i za drugie 50 prawa do reprodukowania wizerunku. Choć w 2013 firma płytowa zbankrutowała, nadal nie zaprzestaje działalności na rynkach muzycznym, filmowym i płytowym, zaś sam Nipper żyje wciąż we wcieleniach plakatowych, filmowych, figurkowych, a nawet i pomnikowych. Francis dołączył do Nippera w roku 1924, w wieku lat 69.

Nota‍ bene! Miss Begonię vel Czerwonego‌ Kapturka skonsumował łakomy arystokrata, stary lord Wilkbury (czyt. wilk bury), natomiast Inspektor Palmolive, choć był uprzedzony przez Holmesa (via John‍ His Master’s Voice) co do planowanej akcji, to i tak uprzedzony został przez Sherlocka w schwytaniu wspomnianego lorda. Bohaterowie powyższego Eterka (grani‌ przez innych już aktorów) powrócili prawie 2 lata później w nie wyemitowanym odcinku Zbrodnia‍ na zamku Five O’Clock.

Tekst‍ – Jeremi Przybora i Antoni Marianowicz

Reżyseria –‌ Jerzy Rakowiecki

Muzyka –‌ Jerzy Wasowski

Utrwalił‍ na taśmie – Janusz Burawski

Audycja,‍ scenariusz i piosenka zachowały się.

Czerwony‌ Kapturek

30‌ X 1948, 18.15–18.45

Trawestacja‌ bajki o Czerwonym Kapturku w wersjach francuskiej i amerykańskiej.

Wersja‍ francuska: Czarna‍ Miłość

Piosenki:

Jak‌ noc czarne są

(wyk.‌ Irena Górska, jako Lulu, czyli Czerwony Kapturek)

Jak‌ noc czarne są, moja babciu,

Jak‌ noc czarne są myśli me,

Bo‍ w Murzynie się, moja babciu,

Bo‍ w Murzynie zakochałam się.

Taki‍ czarny jest, moja babciu,

Taki‌ czarny, jak węgiel lub koks.

Jego‌ zawód, to, moja babciu,

Jego‌ zawód, to miłość i boks.

Ach –‌ któż mógłby na miejscu mym przeczuć,

Że‍ zakocham się strasznie na meczu.

I,‌ że bokser, co czarny ma tors,

Moje‌ serce poruszy i gors.

A w ramiomach‍ ma, moja babciu,

A w ramionach‍ ogromną ma moc.

Marzę‌ o tych ram..., moja babciu,

Marzę‍ o tych ramionach co noc!

Wersja‍ amerykańska: Precz‌ z Wallace’em!

www. ▶ Wallace –‌ Henry Agard (1888–1965), amer. polityk, wiceprezydent Stanów Zjednoczonych, przeciwnik zimnowojennej polityki Harry’ego Trumana, po powrocie z podróży na Kołymę relacjonował: Ludzi z Syberii nikt nie zmusza do pracy, to po prostu dzielna, pełna życia rasa.

Piosenki:

Jam‌ poczciwy Wilk

(wyk.‍ Aleksander Michałowski, jako Wilczysko-Milczysko)

Jam‍ poczciwy Wilk i kwiatki

Niosę‌ babci do jej chatki.

Powiedziała‌ mi kukułka,

Żebym‍ babci zaniósł ziółka,

Bo‍ na brzuszek chora jest.

Ja‌ dla babci zrobię wszystko

Zacne‍ ze mnie jest wilczysko,

Pewnie‍ trochę się przeżarła,

Więc‌ naleję jej do gardła

Z ziółek‌ mych kojący lek.

Oto‌ chatka, w której babcia

Zwykle‌ sobie drepcze w kapciach.

A że‍ człapie w kapciach babcia,

Więc‌ przezwano babcię „Człapcia”.

Babciu‌ Człapciu otwórz mi!

Tu‍ jest Ameryka

(wyk.‍ Jerzy Pietraszkiewicz, Aleksander Michałowski, Irena Górska i Zofia Grabowska)

Już‌ skończona zabawa

(wyk.‍ Irena Górska, Jerzy Pietraszkiewicz, Aleksander Michałowski, Adam Mularczyk i Zofia Grabowska)

Już‍ skończona zabawa,

Dziękujemy‌ za brawa

I pożegnać‌ chce Was – Eterek

Czeka‍ przy drzwiach pan woźny

Bardzo‍ ważny i groźny,

Bo‌ zamykać już czas – Eterek.

Nie‌ chcę rozwodzić się,

Bo‍ usłyszycie mnie

Wkrótce‍ znów,

Jeszcze‌ momencik mam,

Więc‌ tylko powiem Wam

Parę‌ słów.

Jeśli‍ macie życzenia,

Jakieś‍ sny i pragnienia –

Spełni‌ wszystkie je rad – Eterek.

Macie‍ jakieś kłopoty?

Zawiadomcie‌ nas o tym,

A upiększy‍ Wam świat – Eterek.

Tekst‌ – Jeremi Przybora i Antoni Marianowicz

Reżyseria –‌ Jerzy Rakowiecki

Muzyka –‍ Jerzy Wasowski

Miksował –‍ Alfons Zacharek

NUL Och,‌ gdy się uśmiechnął po znokautowaniu mistrza Gwadelupy, to wyglądał jak fortepian z otwartą klawiaturą.

Mój‌ Chińczyk umarł, zachorował na żółtaczkę i nikt nie mógł poznać, co mu dolega.

Lulu‌ zakochała się w Murzynie. Wszystko widzi w czarnych barwach.

Dla‍ dziecka zabawka wesoła i zdrowa – nowa, niekontrolowana bombka atomowa. Do nabycia wszędzie.

Otwierać,‌ do cholery, to ja, Czerwony Kapturek!

Audycja,‌ scenariusz i nuty (Jak‍ noc czarne są) zachowały się.

Kłopoty‍ mieszkaniowe

14‌ XI 1948, 18.45–19.20

Teatr Eterek nadaje transmisję przedstawienia p.t. (tutaj proszę przeczytać powyższy tytuł).

Piosenki:

Śpi, Pęduszko, śpi

(wyk. Chór Czejanda)

Powróci w Eterku, odc. Wielki Jubileusz.

A ja się wzruszam

(wyk. Henryk Małkowski)

Powróci w Eterku, odc. Wielki Jubileusz.

Śpi, Pęduszko, śpi

(wyk. Chór Czejanda)

Kolejne dwie zwrotki związane z rozwojem wydarzeń.

Niełatwo jest być Noem

(wyk. Feliks Chmurkowski)

Powróci w Eterku, odc. Wielki Jubileusz.

Śpi, Pęduszko, śpi

(wyk. Chór Czejanda)

Kolejne dwie zwrotki związane z rozwojem wydarzeń.

Na płask, na płask

(wyk. Jan Ciecierski)

Śpi, Pęduszko, śpi

(wyk. Chór Czejanda)

Kolejne dwie zwrotki związane z rozwojem wydarzeń.

Choć mówią mi Diogenesuniu

(wyk. Wieńczysław Gliński)

Profesorze, Profesorze

(wyk. Irena Kwiatkowska, Adam Mularczyk, Tadeusz Fijewski i Chór Czejanda)

NUL Profesor Pęduszko: Oto wynająłem fragment pokoju przy nie krępującej się Wdowie Eufemii. Oprócz mnie i słyszalnej Wdowy Eufemii [śpiewa Kwiat paproci – od. aut.] pokój zamieszkuje jedynie jej nieletni synek, początkujący bokser, Mundzio, który w tej chwili śpi już jak mały aniołek z lekko podbitym okiem.

Mundzio: Pan będzie Aromatico [bokser z Gwadelupy – od aut.], a ja Czortek [nasz bokser – od aut.]. Najpierw ja pana znokautuję, a potem odwrotnie, dobra?

Profesor Pęduszko: To może najpierw odwrotnie?

Mundzio: Kiedy pan przecież nie wie, jak to się robi. Zrobimy sobie niby taki ring. O, tak.

Wdowa Eufemia: Och, sól rozsypał! Worek z solą!

Profesor Pęduszko: A po co pani tyle soli?

Wdowa Eufemia: To zapasy. Jak Zubkowa powiedziała, że Wieliczkę wywożą razem z urządzeniami, to zaraz cała kamienica rzuciła się na sól. No i rzeczywiście Zubkowa miała rację, wieczorem już nie było soli.

Profesor Pęduszko: Nic dziwnego, skoro wszyscy zaczęli kupować.

Mundzio: A ja muszę jeść przesolone obiady, bo mamie się zachciało Wieliczkę robić w mieszkaniu.

Profesor Pęduszko: Dzwonka nie widzę. Zaraz, jakiś napis... Do dyrektora Noego pociągnąć kota za ogon dwa razy. Oto kot, oto ogon, ciągnijmy... Miau, miau...

Noe: W jakiej sprawie?

Profesor Pęduszko: W sprawie zakwaterowania. Mam właśnie skierowanie z urzędu...

Noe: Czy oni zwariowali! Dział małp człekokształtnych jest w komplecie. Miejsc wolnych nie ma.

Profesor Pęduszko: Pan jest chamem!

Noe: Pan się myli. Bierze mnie pan za mego syna. Ja jestem Noe. Cham to mój syn. Wraz z Semem i Jafetem malują w tej chwili osła w paski, bo zebra się utopiła. Myślała, że się skończył Potop, i wysiadła. (...) Jest jeszcze jedno wolne miejsce, ale nie na stałe.

Profesor Pęduszko: Jakie?

Noe: Na sublokatora do lwów. Tylko że one czasem zjadają swoich sublokatorów.

Profesor Pęduszko: Czasem?

Noe: Tak. Tylko wtedy, gdy mają sublokatorów.

Tekst – Jeremi Przybora i Antoni Marianowicz

Muzyka – Jerzy Wasowski

Reżyseria – Jerzy Rakowiecki

Zesp. instr. p/k kompozytora

Audycja, scenariusz i nuty zachowały się.

Kolekcja Profesora Pęduszki

12 XII 1948, 19.00–19.30

Piosenki:

Piosenka o zdobywaniu mieszkania

(wyk. Chór Czejanda)

Pierwsza odsłona raczej będzie

melancholijna dość,

Pęduszko bowiem jest w urzędzie

i chce załatwić coś.

Drogi Profesor nasz, niestety,

przez czyściec musi przejść.

Zaś obraz jego perypetii,

To pierwszej sceny treść.

A oto drugiej treść odsłony,

ujrzycie już ją wnet.

Pęduszko widać był spragniony,

bo do kawiarni wszedł.

Stoliczek wybrał gdzieś na boku,

z ustronia tego rad,

lecz czyhał ktoś na jego spokój

i biedny starzec wpadł.

Trzecia odsłona już, niestety,

bliski spektaklu kres,

zbliżamy właśnie się do mety –

Pęduszko w domu jest.

I tu spokoju jednak nie ma,

tak by biedaczek chciał

poczytać sobie, lecz Eufemia

„Paproci” – śpiewa – „kwiat”.

www. ▶ Kwiat paproci (w oryginale Nejsmutnějši loučeni), czeskie tango, autor muzyki i słów: Willy (Václav) Kuk, 1906–1982, napisane w latach 1938–1940. W roku 1941 wylansował je ze swoją orkiestrą Rudolf Leo Vašata. Wielki przebój Tadeusza Millera w roku 1947 z polskim tekstem Janiny Gillowej (1898–1969).

Gdy człowiek opuści urzędzik

(wyk. Adam Mularczyk)

Gdy człowiek opuści urzędzik

I wracać nie musi już tam,

To serce rozpiera mu szczęście,

Rodacy, ja szczęście to znam!

Podanko, stempelek, blankiecik

Już więcej nie trzeba was mieć!

Ach, biurokracyjko, niestety

Zatęsknisz się za mną na śmierć!

Znów nastrój mam w sercu majowy

I twierdzę – niezbity to fakt,

Że akt, jeśli nie urzędowy,

To może przyjemny być akt!

Stempelek, blankiecik, podanko,

We znaki nie dadzą się mi!

Nie będzie już smutnych poranków

U twych, biurokracyjko, drzwi!

Głupstewka znów włażą do głowy

I człowiek humorek ma znów,

Gdy z drogi już zeszedł służbowej

Na jedną z niesłużbowych dróg!

Podanko, blankiecik, stempelek,

Ach, biurokracyjko, wciąż śnię,

Że w pewną pogodną niedzielę

Na pogrzeb twój wybiorę się.

W ogóle... tego... Z A

(wyk. Andrzej Bogucki, jako Facet)

Niby to zdolni ludzie w cenie,

A mnie czy tutaj kto ocenił?

No powiedzże pan nam.

A moja żona, brat i szwagier,

Przecież to fakty całkiem nagie,

Cóż to dorzucić mam?

Ja faktów na żądanie

Wyliczę, drogi panie,

Nie jeden, nie dwa.

Lecz mimo tych zastrzeżeń,

Ja jestem – bądźmy szczerzy

W ogóle... tego... Z A.

Że w Dymkach podły jest starosta,

A radny miasta Zawichosta

To już po prostu drań.

Że tu, że ówdzie, że w Rypinie,

Że pewien woźny w Wołominie

To cymbał, bez dwóch zdań.

Ja faktów na żądanie

Wyliczę, drogi panie,

Nie jeden i nie dwa.

Lecz mimo tych zastrzeżeń,

Ja tego – bądźmy szczerzy

W ogóle tego – Z A.

NUL Facet: (...) A co pan powie na mojego szwagra?

Pęduszko: Chyba nie powiem, bo nie znam...

F.: Szkoda... Przemiły chłop. Mieszkają w Dymkach.

P.: Nigdy bym nie przypuszczał.

F.: W Górnych.

P.: Nie w Dolnych?

F.: Nie, Dolnych nie ma.

P.: Szkoda.

F.: Chłop jest zdolny. Czy to wierszyk ułożyć, czy to dzwonek naprawić, czy nawet bańki po prostu postawić – słowem, autobus.

P.: Autobus też jest?

F.: Gdzie?

P.: W Dymkach?

F.: Nie – ja mówię, że szwagier – autobus, bo wszystko umie.

P.: Omnibus może?

F.: Może. (...)

Tekst – Jeremi Przybora i Antoni Marianowicz

Muzyka – Jerzy Wasowski

Reżyseria – Feliks Chmurkowski

Audycja nie zachowała się. Scenariusz i nuty (Piosenka o zdobywaniu mieszkania) – tak.

Brak guzików (Melodramat)

31 III 1949, 20.45–21.05

Piosenki:

Brak guzików

(wyk. Chór Czejanda)

Braknie guzików, braknie guzików,

Na naród nowy spada cios.

Wśród trosk bez liku, ten brak guzików

Szronem nam posypał włos.

Guzików braknie, guzików braknie,

Wstrząsający to jest fakt.

Właśnie gdy naród zapiąć się łaknie,

Nagle guzików brak.

W tym się kryje, każdy przyzna,

Podejrzanych rzeczy wiele.

Wszak nie skąpi ziemia żyzna

Ni guzików, ni pętelek.

A nam brakuje, a nam brakuje,

Więc choćbyś tępy był jak pień,

Stąd chyba wniosek łatwo wysnujesz

Coś się zdarzy lada dzień.

Wersja finałowa:

Znów są guziki, znów są guziki

Melodramat kończy się.

Znów są guziki, znów są guziki

Znów można zapiąć się.

NUL Speaker: Tu mówi Głos Ameryki. Przynosi wiadomości dobre czy złe, ale zawsze prawdziwe – takie jakie przynosi tylko wolne radio. Za chwilę przemówi nasz korespondent.

Korespondent: Jak donosi nasz korespondent z Warszawy, w Polsce wybuchł groźny kryzys guzikowy. Na ulicach miast widuje się rozpiętych obywateli, pobladłych od braku guzików. Kryzys ten przewidział już dawno Stanisław Mikołajczyk, który opuszczając pośpiesznie kraj, zdążył jednak przestrzec garstkę bliskich współpracowników przed widmem katastrofalnego braku guzików. Oto do czego zaprowadziły ten nieszczęsny kraj eksperymenty przeciwników ▶ planu Marshalla. Plan, który, jak wiadomo, przewidywał zaopatrzenie Polski w guziki produkowane przez ▶ zakłady Kruppa, pozostające pod amerykańskim kierownictwem, które czuwałoby, aby każdy Polak miał guzik. W Ameryce, kraju oświeconego kapitalizmu, nawet Murzyni mają guziki, o czym dobitnie świadczy fakt, iż, jak podaje dziennik „Carolina Dispatch”, tłum białych w miejscowości Napoleon przed zlinczowaniem Murzyna Toma Blacksona oberwał mu wszystkie guziki. Ta, zdawałoby się, drobna i mało znacząca wzmianka świadczy o druzgocącej wyższości oświeconego kapitalizmu...

www. ▶ Plan Marshalla (European Recovery Program), realizowany od kwietnia 1948 do grudnia 1951 plan pomocy gospodarczej Europie w ramach jej odbudowy po II wojnie światowej. Polegał on na udzielaniu pomocy finansowej w formie bezzwrotnych pożyczek oraz nisko oprocentowanych pożyczek długoterminowych. Sformułowany przez generała i ówczesnego sekretarza stanu George’a Catletta Marshalla (1880–1959). Polska, mimo iż planem zainteresowana, na rozkaz Stalina musiała się zeń wycofać i dzięki temu Niemcy, które wojnę przegrały, w try miga rozkwitły, zaś my jako zwycięzcy...

▶ Zakłady Kruppa, słynny niemiecki koncern stalowy, działalność rozpoczął w roku 1811 jako odlewnia stali, założona przez Friedricha Kruppa (1787–1826). Od 1892 największy w Niemczech producent elementów pancernych fortyfikacji i okrętów oraz dział. Produkował różne typy uzbrojenia dla ponad 50 państw z całego świata. W latach 1939–1945 koncern zatrudniał ponad 250 tysięcy ludzi i wykorzystywał na dużą skalę pracę jeńców wojennych oraz robotników przywożonych z krajów okupowanych. Wyjątkowo trudne warunki pracy spowodowały śmierć ponad 19 tysięcy osób. Alfred Krupp, ostatni przed 1945 dyrektor Kruppa, po procesie norymberskim został skazany na 12 lat więzienia i przepadek mienia, ale już w 1951 zwolniony i od roku 1953 powrócił na stanowisko, zarządzając przedsiębiorstwem aż do swojej śmierci w roku 1967.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Audycja nie zachowała się, scenariusz i nuty – tak.

Skrzynka pocztowa Eterka

7 IV 1949, 20.40–20.56

Piosenki:

W ogóle... tego... Z A

(wyk. Andrzej Bogucki)

NUL Profesor Pęduszko: Otwieram zatem po raz pierwszy skrzynkę pocztową Teatru Eterek (...).

Pan Malinowski z ulicy Kruczej. Zapytuje Pan, jaką dziedzinę wiedzy reprezentuje „pędologia”. Otóż śpieszę donieść Panu, że moje naukowe prace ograniczyły się na razie do ustalenia samego terminu. Na tym etapie odniosłem pełny sukces i nie wątpię, że tak imponujący termin jak „pędologia” znajdzie sobie odpowiednią i równie imponującą treść naukową. Jaką – na to jeszcze, przy dzisiejszym stanie wiedzy, trudno odpowiedzieć. Serdecznie dziękuję za wyrazy sympatii w imieniu własnym, Wdowy Eufemii i Mundzia, który zresztą na to nie zasłużył, bo znów zrobił procę z moich nowych szelek.

Dalsze listy proszę kierować pod adresem Stalina 21, Teatr Eterek.

www. ▶ Stalina – de facto: aleja Stalina – nazwa odcinka Alej Ujazdowskich pomiędzy pl. Trzech Krzyży a Koszykową w latach 1953–1956.

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Audycja i piosenka nie zachowały się, ale scenariusz – tak.

Wielkanoc Profesora Pęduszki

17 IV 1949, 21.20–21.40

Piosenki:

Wielkanoc

(na melodię Znów wiosna, wyk. Chór Czejanda)

Jako Znów wiosna powróci w Eterkach, odc. Znów wiosna i DCN 16 oraz w KSP XI.

Wielkanoc, ach Wielkanoc!

Lodów spływ, słońca wzrost,

Trudno wierzyć jest wprost,

Że już kończy się post,

Wiosna idzie przez most –

To Wielkanoc!

Wielkanoc, ach Wielkanoc!

Zazielenił się kraj,

Luba, rękę mi daj,

Pójdźmy, pójdźmy w ten gaj.

W gaju widać już maj –

To Wielkanoc!

Przedświąteczne skończone porządki,

Więc w wesoły puszczajmy się tan,

Po porządkach – radosne obrządki,

Wkoło pachną kiełbasa i chrzan!

Wielkanoc, ach, Wielkanoc!

Srebrne kotki u wierzb,

Już nie możesz, a jesz,

Radość, radość dla rzesz,

Wiosna wzdłuż oraz wszerz –

To Wielkanoc! To Wielkanoc!

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja akustyczna – Halina Machay

Audycja i piosenka nie zachowały się, ale nuty i scenariusz – tak.

Szaleniec z Eldolarado

1 V 1949, 18.15–19.15

Piosenki:

Eldolarado

(wyk. Chór Czejanda)

Powróci w Eterkach, odc. Skrzynka odpowiedzi nr 2 i Wybrane fragmenty.

Eldolarado, kraj stu uciech,

Drapanie chmurki, gumy żucie,

W tym kraju wszystko bywa naj,

Najwspanialszy to kraj.

Najlepsze rządy tu panują,

Najczęściej ludzie w nich wariują

Tu każdy dom ma pięter sto,

O, Eldolarado!

Tu dla ciała rugby tudzież

Lincz i inne sporty.

Tu dla ducha Szekspir w skrócie

I te pe komforty.

Eldolarado, dolarado,

W tym kraju forsa jest zasadą.

Tu, kto bez forsy – ten na dno!

O, Eldolarado!

Tekst – Jeremi Przybora i Antoni Marianowicz

Reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Audycja nie zachowała się, ale scenariusz i piosenka – tak.

Skrzynka odpowiedzi numer 2, cz. 1

14 V 1949, 21.40–22.00

Piosenki:

Eldolarado

(wyk. Chór Czejanda i radiowy zesp. instr.)

NUL Stasiek i Stefan z Wrocławia zadają mi dwanaście pytań. Z braku czasu odpowiem tylko na dwa. Wydaje mi się, że można śmiać się na amerykańskiej komedii filmowej, trudno natomiast śmiać się na amerykańskiej komedii filmowej. Jeśli idzie o palenie sznurka zamiast „Triumfów”, to dotychczas... ee... nie próbowałem. Może to naprawdę to samo.

www. ▶ Triumph, niem. firma bieliźniarska powst. w roku 1886. Jej staniki były szczytem marzeń (kobiet, rzecz jasna).

Tekst – Jeremi Przybora i Antoni Marianowicz

Reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Audycja nie zachowała się, scenariusz i piosenka – tak.

Na wyraj

(podtytuł: Satyra obyczajowa na skorupki od jaj)

28 V 1949, 21.40–22.00

Piosenki:

Na wyraj

(wyk. Chór Czejanda)

Powróci w Eterku, odc. Wielki Jubileusz.

Na wyraj, na wyraj!

W niedzielę odpocznij – nie tyraj!

Gdzie powiew zefira,

Dech w piersi zapira,

Wal z lubą Elwirą na wyraj!

Za miasto, za miasto,

W niedzielę z kochaną niewiastą,

Rozrywka dla mas to,

Gdy tylko masz czas to

Jedź, ludu, co raz to

Za miasto.

Rozrywka dla mas to,

Gdy tylko masz czas to –

Za miasto.

W scenariuszu są także zwrotki:

Nad wodę, nad wodę, nad wodę!

Wszak woda podkreśla urodę,

Czy starsze, czy młode,

Myj ciało – włóż w wodę,

Po czystość narodu – nad wodę!

oraz:

Na plażę, na plażę, na plażę,

By członki opalać i twarze,

Tam w słońca pożarze

Moc czeka cię wrażeń,

Tam radość sama, że – na plażę!

W nutach, w ramach zwrotek 3-ej i 4-ej, czytamy:

Nad wodę, nad wodę,

Wszak woda podkreśla urodę.

Z tym zgódź sie wywodem,

Do wody stań przodem,

Hej, z czystym narodem nad wodę!

Z tym zgódź sie wywodem,

Do wody stań przodem,

Nad wodę!

Do lasu, do lasu,

Na łono rodzimych pampasów,

Cichutko bez wrzasku

Na grzybki o brzasku,

To hasło, nie gra słów,

Do lasu!

Cichutko bez wrzasku

Na grzybki o brzasku,

Do lasku!

Natomiast w książce Spacerek przez Eterek (1957) również:

Nad wodę! Nad wodę!

Po ciała schludnego urodę!

Po ruchów swobodę!

Po myśli pogodę!

Nad wo-odę!

Na wyraj! Na wyraj!

W niedzielę odpocznij – nie tyraj!

Na powiew zefira

Organizm otwiraj!

Na wy-yraj!

Nasze spostrzeżenie:

Czystość rodaków to ulubiony temat i wręcz misja JP! Popieramy i dołączamy!

NUL Profesor Pęduszko: (...) Jak przewidywałem, znajdujemy się na terenie słynnej Puszczy Dziupliskiej, koło Dziupliszcza Górnego. Przed wojną szumiały tu jeszcze wspaniałe bory. Ale po wojnie... Naookoło zostały tylko te nędzne laski, jak ten oto... Serce się kraje człowiekowi, który patrzy na takie zniszczenie.

Gwidon: Faktycznie – przykre... Czy jednak nie uważają państwo, że czas by było coś niecoś przekąsić? Może jajeczko na twardo? Obrać może, pani Femo?

Prof. Pęduszko: Jak pana las nie obchodzi, to mógłby pan chociaż nie rzucać skorupek na trawę... (do siebie) Wpuścić takiego do lasu. To nawet Mundzio rozumie, że w lesie nie rzuca się papierków i skorupek od jaj...

Gwidon: Uwagi to pan profesor może robić Mundziowi, a nie dorosłym, kulturalnym...

Eufemia: Właśnie... Jak jest w lesie trochę papierków, to zaraz się robi i przytulnie, i nie tak dziko...

Nota bene! Wygłoszony w audycji komunikat meteorologiczny powróci jeszcze w Eterku Wieczór przy głośniku oraz w TV. Vide Deszczowa suita.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Scenariusz, nuty i piosenka zachowały się. Można ją usłyszeć w Eterku, odc. Wielki Jubileusz. Audycja nie istnieje.

Kakadu

19 VI 1949, 22.00–22.30

Piosenki:

Kakadu

(wyk. Chór Czejanda)

Powróci w Eterku, odc. Wielki Jubileusz.

Świat wytworny w Złotej Kakadu

Swoje ma rendez-vous,

Na obiadek czy śniadanie

mkną panowie tam i panie,

Bo to jest gastronomiczny raj,

Vol-au-vent! De volaille!

Z rusztu, z rożna –

wszystko można

Dostać w Kakadu.

W Kakadu się snuje

cień dawnych lat

W Kakadu ucztuje

znajomy świat.

wersja scenariuszowa – skreślona:

W Kakadu rozbrzmiewa

Mamony śpiew,

W Kakadu omdlewa

tłum modnych dziew.

w książce Spacerek przez Eterek:

W Kakadu się snuje

cień dawnych lat

i miłość dojrzewa

Kosztownych dziew.

Rosną w rachuneczkach sznury zer,

Zer – za żer

„wyższych” sfer,

W Alkazarze

plutokracji –

wersja scenariuszowa – skreślona:

Rosną w rachuneczkach sznury zer,

Zer – za żer

„wyższych” sfer,

Przy obiadku

czy kolacji –

w książce Spacerek przez Eterek:

Rosną w rachuneczkach sznury zer,

Zer – za żer

„wyższych” sfer,

W restauracji

plutokracji –

W słynnej Kakadu – rym!

Kakadu – cym!

Kakadu – rym cym!

Kakadu!

Kakadu – rym cym!

Kakadu! Kakadu! Kakadu!

I wersja finałowa:

Świat wytworny w Kakadu

Przestał mieć rendez-vous,

Na obiadek czy śniadanie

Nie mkną tam wytworne panie,

Bo tam

Stał się nagle wielki cud,

W Kakadu zasiadł lud

Do obiadów popularnych

W Złotej Kakadu.

Zwrotka skreślona ze scenariusza:

W Kakadu nie widać

Koryntu cór,

W Kakadu się zdarza

na obiad żur.

Znikły w rachuneczkach sznury zer

Zer – za żer wyższych sfer,

Padł Alkazar plutokracji –

Złota Kakadu – rym!

Kakadu – cym!

Kakadu – rym cym!

Kakadu! Kakadu! Kakadu!

www. ▶ Vol-au-vent (czyt. wolowã, z fr. lot z wiatrem), klasyczna przystawka z kuchni francuskiej autorstwa jednego z największych mistrzów tej kuchni – Marie-Antoine’a Carême’a (1784–1833). Babeczka powstaje poprzez połączenie trzech okręgów z ciasta francuskiego, ułożonych jeden na drugim i połączonych białkiem. Po upieczeniu ciastko przypomina mały garnuszek z pokrywką, która powstaje z wyciętych mniejszych kręgów w dwóch krążkach. Nadzienie to już pole do popisu dla kucharza. Babeczki mogą być samodzielnym daniem lub wykwintną przystawką. We Francji podaje się je często pomiędzy pierwszym a drugim daniem, jako zakąskę.

▶ De volaille (wym. dewolaj), panierowany kotlet z kurczaka, zwinięty w rulon, z masłem w środku (z fr. de volaille, z drobiu). Również autorstwa Marie-Antoine’a Carême’a, choć na bazie dania kuchni ukraińskiej, jako że kuchmistrz ten gotował także na dworze carskim.

▶ Alkazar, warowna, reprezentacyjna rezydencja hiszpańska, stylistycznie nawiązująca do architektury muzułmańskiej (z ar. al-kasri – gród, zamek, hiszp. alcázar).

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Audycja nie zachowała się. Piosenka zachowała się w wersji pierwszej, finałowej nie odnaleźliśmy. Scenariusz i nuty ocalały również.

Gdzie jest Mundzio (Faktomontaż pozytywny)

17 VII 1949, 16.20–16.45 lub 16.46

Piosenki:

A, B, C

(wyk. Chór Czejanda i chór żeński)

[W zapowiedzi końcowej określeni mianem: zesp. wokalno-instrumentalny PR – od aut.].

Do zwycięskiej wielkiej akcji

Na ortograficzny front,

Pełniąc służbę demokracji,

Rusza liter rząd.

Przywileje pewnych sferek

Zlikwidować przyszedł czas,

Maszeruje tłum literek

Służyć sprawie mas.

ABCDEFGH

IJKLMN

OPRSTUW

XYZ

Będziem walczyć heroicznie

O to, by, prócz innych cnót,

Umiał też ortograficznie

Pisać wszystek lud.

Zagadka Nr 8

(wyk. ?)

Zagadka Nr 6

(wyk. ?)

Z nut wynika, że Zagadki istniały, ale w scenariuszu ich brak, jak też miejsca na nie.

NUL Profesor Pęduszko: Mundzio nie przejdzie do następnej klasy.

Wdowa Eufemia: Słodki Boże! Co ja pocznę?

Prof. P.: Na pani miejscu wyrywałbym sobie włosy z rozpaczy.

Wd. E.: Z czego?

Prof. P.: Z rozpaczy.

Wd. E.: Ale z czego Mundzio ma niedostateczne stopnie?

(...) Prof. P.: I na dodatek dyrektor mi powiedział, że wszyscy dobrzy uczniowie biorą udział w akcji zwalczania analfabetyzmu i w czasie wakacji jadą na wieś jako instruktorzy uczyć analfabetów. A Mundzio oczywiście nie pojedzie, i jeszcze koledzy się z niego śmieją.

Wd. E.: Och, to straszne, koledzy się śmieją z mojego Mundeczka.

Prof. P.: Mundzia trzeba raz wreszcie dotkliwie ukarać. Trzeba mu kategorycznie zabronić raz na zawsze, primo: zjeżdżać po poręczy w nowych spodniach, secundo: robić procę z moich szelek, tertio: okręt z gramofonu pana Gwidona, i quarto... Co quarto?

Wd. E.: I sikawkę, quarto, z elektroluksu naszych sąsiadów.

Prof. P.: Sikawkę też.

Wd. E.: Ale czy to jednak nie nazbyt sroga kara, panie profesorze, przecież biedna dziecina musi się w coś bawić.

Prof. P.: Na razie nie będzie się bawił, a poza tym jako sankcja doraźna: postawić Mundzia do kąta.

Wd. E.: Ale kiedy wszystkie kąty mamy zastawione.

Prof. P.: Można przecież z jednego kąta wystawić na ten czas do sąsiadów. Albo może powiedzieć Mundziowi, żeby potrzymał, jak będzie stał w kącie. Chyba zrozumie, że to dla jego dobra.

Wd. E.: E, to by było zbyt okrutne, powinniśmy się przedtem spytać Mundzia, czy to nie zbyt surowy wymiar kary. Zaraz go zawołam przez okno. Zdaje mi się, że się bawi na podwórku, bo dozorca przed chwilą okropnie wymyślał. Mundeczku, Mundziu, chodź, bo chcemy cię postawić do kącika, chodź do kącika, Mundeczku, mamusia cię woła, Mundeczku!

Mundzio: Ja też chcę walczyć z alfa... z alfabetyzmem. Co, do diabła, ciągle się będę w Indian bawił?

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja akustyczna – Jan Ławrusiewicz

Nota bene! 7 lipca roku 1950 audycja ta zrealizowana została ponownie, gdyż (jak oświadczył na antenie JP): W związku z tegoroczną akcją zwalczania analfabetyzmu przez młodzież szkolną w czasie jej ferii letnich Teatr Eterek ma zaszczyt wznowić swoje zeszłoroczne przedstawienie p.t. Gdzie jest Mundzio.

Różnice: Nie znalazła się w niej piosenka A, B, C, realizacją akustyczną zajęła się Halina Machay, natomiast całość krótsza była o 44 sekundy.

W obu przypadkach ocalały audycja i scenariusz. Zachowały się również zapisy nutowe, z tym że teksty do Zagadek nr 6 i 8 przepadły w sposób zagadkowy.

List Profesora Pęduszki

(podtytuł: Idylla wczasowa), 17 IX 1949, sobota, 21.30–22.00

Piosenki:

Wracamy z wczasów

(wyk. Chór Czejanda)

Wracamy z wczasów ogorzali,

Będziemy znów usiłowali

Waszego śmiechu wzbudzić szmerek,

To my, Eterek.

(w scenariuszu ostatni wers: Tak nam dopomóż Eterek, Eterek!)

W służbie humoru oraz ludu

Ach, nie będziemy szczędzić trudu,

By znów premierek dać Wam szereg,

To my, Eterek.

(w scenariuszu ostatni wers: Tak nam dopomóż Eterek, Eterek!)

Zgodnie, swobodnie i pogodnie,

Przynajmniej raz na dwa tygodnie

Spróbujcie śmiać się z naszych gierek,

To my, Eterek.

(w scenariuszu ostatni wers: Tak nam dopomóż Eterek, Eterek!)

A że nam nie brak dobrych chęci,

I że nie lepią garnków święci,

Może zasłużym na orderek

Za nasz Eterek, Eterek,

Za nasz Eterek.

Nota bene! Niektóre fragmenty Listu Profesora odnajdujemy w Eterku, odc. Na wczasy.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Mixer – Halina Machay

Opracowanie akustyczne – Bogusław Makowski

Audycja ocalała w całości, scenariusz fragmentarycznie, nuty i piosenka – tak.

W obronie pokoju

9 X 1949, 21.55–22.20

Piosenki:

Mamy pokój

(wyk. Chór Czejanda)

Dziś Eterek Wam przedstawi

Tragedyi tęgi kęs, oj kęs,

A w ponurej tej zabawie

Jest ukryty pewien sens, oj sens.

Już milkną chóry uwertury

I kurtyny słychać chrzęst,

Bajeczka mara, a sens wiara,

Pamiętajcie tylko sens.

NUL Wdowa Eufemia: Mundziu, nie siurp!

Mundzio: To wcale nie ja. To tak gwiżdże, jak się makaron wciąga.

Profesor Pęduszko: No cóż – ma się rozumienie dla ludzkich kłopotów, bo się samemu bywało na wozie i pod wozem.

Mundzio: A pod tramwaj pan kiedy wpadł?

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Audycja nie zachowała się, natomiast ocalały scenariusz i nuty.

Prometeusz i zapałki (Baśń mitologiczna)

23 X 1949, 21.55–22.40

Piosenki:

Piosenka Afrodyty

(wyk. Wiera Gran)

To nie jest piosenka Taty. Jej pierwsze słowa: „Ja jestem tylko po to, żeby kochać mnie”, sugerują nam, że prawdopodobnie jest ona na melodię Friedricha Hollaendera (1896–1976) Ich bin von Kopf bis Fuß auf Liebe eingestellt (w wyk. Marleny Dietrich, z filmu Błękitny anioł, Der blaue Angel, 1930), słowa ang. Sammy Lerner (1903–1989), Falling in Love Again (Can’t Help It).

Tabaka, tabaka, róg

(wyk. Chór Czejanda, jako Chór Starożytnych Greków)

Prometeusz i zapałki

(wyk. Chór Czejanda)

Osoby:

- Profesor Pęduszko – Adam Mularczyk

- Eufemia i pobożna Lambda – Irena Kwiatkowska

- Mundzio i Eros – Tadeusz Fijewski

- Prometeusz – Tadeusz Łomnicki

- Ares – Ryszard Kierczyński

- Afrodyta – Wiera Gran

- Zeus – Henryk Małkowski

- Helios – Tadeusz Janczar

- Hermes – Jerzy Bielenia

- Mała Pi – Benigna Sojecka

- Pobożny Syndetikon – Edmund Fidler

- Epsylon – Feliks Chmurkowski

Radiowy zespół instrumentalny

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Reżyseria – Kazimierz Rudzki

Opracowanie akustyczne – Halina Machay

Audycja nie zachowała się. Ze scenariusza – tylko 8 kartek, ale nuty oraz zapowiedź wsteczna dla speakera w całości. Na ocalałych stronach nie pojawia się postać Prometeusza, a więc nie pojawia się również tekst piosenki Prometeusza, do której posiadamy nuty. Pojawia się natomiast tekst piosenki Tabaka, tabaka, róg, do której nut nie posiadamy. Oto on:

Jesteśmy strasznie ciemni,

przesądów mamy huk,

ach, ciężko nam na ziemi,

tabaka, tabaka, róg.

Złym okiem na nas łypie

z Olimpu Zeus – Bóg,

co rusz to nam nasypie

kłopotów tabaki wróg.

Nie mamy wcale wiedzy,

a kupę mamy luk,

że Grecy – nikt nie wierzy,

tabaka, tabaka, róg.

Brzuch głodny, pusta kiesa,

a spryt – stołowych nóg.

Ach, gdzież nam do Talesa!

Tabaka, tabaka, róg.

P.S.: Aha, bylibyśmy zapomnieli. Nie pierwsze i nie ostatnie rzęsiste to oklaski dla naszych wyrafinowanych archiwistów. Zgubić wszystko potrafi byle kto, natomiast zgubić większość to już wyższa szkoła jazdy. Bo proszę tylko pomyśleć: nad zaginioną całością bardzo szybko przechodzimy do porządku dziennego, no cóż, trudno, stało się, przecież wiadomo, gdzie jesteśmy. Natomiast „ocalenie” części całości zżera nas permanentną frustracją wynikającą z nie mogącej nigdy być zaspokojoną ciekawości: jak też to się potoczyło dalej i jak to możliwe, że przetrwała tylko część kartek. No, chyba że nie było w co zawinąć drugiego śniadania. Wtedy wszystko staje się jasne, i co najważniejsze – usprawiedliwione.

Ciało czy umysł

(podtytuł: Radio-dylemat), 12 XI 1949, 21.30–21.57

Piosenki:

Ciało czy umysł

(wyk. Chór Czejanda)

Powróci w Eterkach, odc. Spacerek przez Eterek i Wybrane fragmenty.

Tekst krótki i aktualny, zatem przytaczamy:

Ciało czy umysł,

Kończyny czy mózg –

Oto pytanie,

Co wprzód rozwijać, ażeby tym móc

Budzić uznanie?

Gdy kształcisz jedno

Na drugim wtedy znów

Traci osoba.

Ciało czy umysł,

Ach, które z nich dwóch? –

A może oba.

W zachowanej audycji piosenki tej brak.

Nuty i scenariusz również nie przetrwały.

NUL Profesor Pęduszko: Mundziu, jak się nie będziesz uczył, to cię wydziedziczę ze spuścizny duchowej.

Wigilia Profesora Pęduszki

25 XII 1949, 20.45–21.15

Piosenki:

Płoną izby drzewka blaskiem

(wyk. Chór Czejanda)

Piosenka w słuchowisku nie pojawia się, według naszych, w 99% pewnych przypuszczeń została wycięta przez nie znanego bliżej barbarzyńcę. Tak czy siak, ocalała za sprawą Eterka p.t. O strasznym wujaszku, czyli Mundziowe dary. Powróci w KSP IV i ppIV.

NUL Mundzio: A jak ryba pływa do góry brzuchem, że tak powiem stylem grzbietowym, to co to znaczy?

Wdowa Eufemia: Że już usnęła.

Mundzio dostaje w prezencie gwiazdkowym paczkę od Amerykańskiego Komitetu Opieki nad Dziećmi za Żelazną Kurtyną. Sekcja Wigilijna. Są to olbrzymie ilości gumy do żucia z firmy „Brown and Smith – guma do żucia na choinkę”. Pan Gwidon żuje, zakleja się i krztusi, a właściwie prawie dusi. W ramach przeciwdziałania popija podaną mu wodą, po czym połyka gumę i...

Wdowa Eufemia: Słodki Boże, niech pan się nie unosi!

Gwidon: Kiedy jestem zupełnie opanowany...

Benia: Ale – w powietrze się pan unosi! Nie widzi pan?

(...) Mundzio: Pewno dlatego, że pan popił gumę wodą sodową i zrobił się panu balon w brzuchu!

(...) Gwidon: Ratujcie mnie! Nie chcę latać!

Mundzio: Balon nie może nie chcieć. Balon musi latać.

Tekst – Jeremi Przybora i Antoni Marianowicz

Muzyka – Jerzy Wasowski

Audycja, nuty, piosenka i scenariusz ocalały.

Spacerek przez Eterek

(1950)

Piosenki:

Ciało czy umysł

(wyk. Chór Czejanda)

Powróci w Eterku, odc. Wybrane fragmenty.

Nirwana

(wyk. Chór Czejanda)

Powróci w Eterku, odc. Wybrane fragmenty.

Nirwana, a-ja-jaj, metafizyczna toń, a-ja-jaj

Której pewna skrzętna dłoń (co robi?)

Czyni połów, proszę Pana,

Nirwana, Nirwana, aaa-ach!

Spacerek przez Eterek

(wyk. Adam Mularczyk i Chór Czejanda)

Powróci w Eterkach, odc. Wielki Jubileusz, Wybrane fragmenty i DCN 26, oraz w aud. Satyrycy przed mikrofonem.

A Profesor na spacerek

Idzie sobie przez Eterek,

W meloniku na bakierek,

Na inspekcję wspomnień w dal.

Jak przyjemnie przez Eterek

Tak wędrować na spacerek,

W meloniku na bakierek

Na inspekcję sunę w dal,

W dal.

Ten tekst występuje w Eterku niejednokrotnie i w różnych wariantach słownych, ponieważ jest rodzajem komentarza do tego, co się w danym odcinku dzieje.

www. ▶ Chór Czejanda, jedna z większych gwiazd lat 50-tych, kwartet wokalny założony w 1946 przez Czesława Januszewskiego (I tenor, 1913–1955; pseudonim Czejand, od Czesław Januszewski), zastąpionego po śmierci przez Jana Rysińskiego (1921–1974). Pozostali członkowie: Adam Muszyński (II tenor, 1921–1962), Roman Szach (baryton, 1921–1967) i Zygmunt Dowoyna-Sylwestrowicz (bas, 1914–1967).

Z Andrzejem Boguckim wylansował przeboje: Czerwony autobus (1952), Trzej przyjaciele z boiska (1952), Jak przygoda, to tylko w Warszawie (1954), z Reginą Bielską Pójdę na Stare Miasto (1953), a sam: Jak młode Stare Miasto (1951), Na prawo most, na lewo most (1951), Marynika (1954) i wiele innych.

Chór Czejanda wykonał pierwszego w Polsce rock and rolla. Był to (We’re Gonna) Rock Around the Clock z polskim tekstem prawdopodobnie autorstwa Zygmunta Dowoyny-Sylwestrowicza, zaśpiewany (z tow. zesp. instr. Jerzego Abratowskiego) 11 XII 1956, choć nagranie to zrealizowane zostało niewiele wcześniej od Arizona Rock and Roll Zbigniewa Kurtycza (30 III 1957).

Przy okazji warto sprostować kursującą od lat niewiedzę, iż członkiem Chóru Czejanda był Roman Szachnowski, kierownik muzyczny kwartetu rewelersów Czwórka Szacha. Czwórką Szacha dowodził Henryk Szachnowski (pseudonim Szach), natomiast w Chórze Czejanda występował Roman Szach. Działalność w składzie oryginalnym zakończył w roku 1962.

Nota bene! Jan Rysiński był pierwszym (1964), wraz ze Zbigniewem Ciechanem, kierownikiem muzycznym Ali-Babek (od roku 1972 pisane razem: Alibabki).

Ani audycja, ani scenariusz nie zachowały się, lecz piosenki – tak. Spacerek przez Eterek w DCN 26, zaś pozostałe w Eterku Wybrane fragmenty.

Przeprowadzka

(podtytuł: Radio-galimatias), 11 V 1950, antena: 14 V 1950

Na nutach tytuł: Pęduszko i Wiosna, 12 V 1950.

Piosenki:

Jak to dobrze mieć własne mieszkanko

(wyk. Chór Czejanda)

Jak to dobrze, jak to dobrze,

Jak to dobrze, jak to dobrze,

Jak to dobrze mieć własne mieszkanko,

Skromniutkie dwie izby i gaz,

Gdy nakaz potwierdzi podanko,

Tak słodko w mieszkanku mknie czas.

Szum wody z własnego kranu,

Jak ptasząt brzmi śpiew,

Jakąś rozkosz odczuwasz nieznaną:

/Własną kuchnię masz, własny zlew./ bis

Zaś dalej tylko w scenariuszu:

Nawet w mieście Sokal

Dobrze mieć jest lokal,

Nie mówiąc już o tym, że

W Warszawie też przyda się

On szalenie.

Schludne pomieszczenie

Da zadowolenie,

A rozkład wygodny

I czynsz dogodny

To pogodny tryb

Życia.

Ostatnie słowo nie śpiewane, lecz powiedziane, jako nie mieszczące się w melodii. (od JP)

Pęduszko i Wiosna

(wyk. Adam Mularczyk i Barbara Rudzka)

Tyt. wstępny: Spotkanie. Jeżeli dobrze odczytujemy widniejącą na tekście odręczną notatkę kompozytora, wynika z niej, że piosenka planowana była dla duetu Grabińska (Zofia) – Pawłowski (Kazimierz).

Rzecz dzieje się na moście Śląsko-Dąbrowskim, na którym Profesor Pęduszko podejmuje bolesną decyzję opuszczenia ukochanej Warszawy.

Zrezygnowano z trzech zwroteczek śpiewanych przez Profesora Pęduszkę (1 i 3) i Profesora do spółki z Wiosną (2). Brzmiały one następująco:

1. Mając dość mieszkaniowych kłopotów,

Opuściłem z walizką Mokotów:

myślę – Kraków, czy – Pruszków już wprost...

aż tu patrzę – ktoś idzie przez most.

2. I poczułem – coś gardło mi ściska

I wypadła ci z ręki walizka

Zapachniały fijołki i bez

A ty wtedy, wzruszony do łez...

3. Zadzwoniły tramwaje na mostach:

I tak wrócisz, więc lepiej już zostań.

Zapluskała Wisełka o brzeg:

Więc zostaje niedoszły nasz zbieg.

I z nieco innego zakończenia:

I już dalej we dwoje pod rękę

Szliśmy, nucąc wiosenną piosenkę,

A któż inną by drogą tak szedł,

Jak nie ulic szefową – W-Z.

Spoglądali za nami przechodnie,

Że tak sobie idziemy pogodnie,

Nie ma pary szczęśliwszej, szczęśliwszej niż ta:

Ona – Wiosna warszawska i – ja.

Finalnie (wsparty poruszającą muzyką) ten, naszym zdaniem, wzruszający, mimo staroświeckości, ckliwości i sentymentalizmu, tekst ewoluował tak:

Nie czaruj, Warszawko, nie czaruj, bo to ci nic nie pomoże,

Jak Pęduszko coś raz postanowi, tak tak... Pora nam rozstać się, wcale nie jestem wzruszony... Są też inne miasta: Kraków, Bydgoszcz, Pruszków.

Wiosna: Cóż cię, miły staruszku, ugryzło

Chcesz się rozstać z Warszawą i Wisłą

Czy jej fal już niemiły ci szept

O Łazienkach i Trasie W-Z?

Mariensztackich już nie żal ci dachów

I białego Pałacu pod Blachą

Otulonych w wieczornej, w wieczornej mgły szal

Czy tych mostów warszawskich nie żal?

Jestem Wiosna i śpieszę w tej sprawie

By zamieszkać na skwerach w Warszawie

Moc radości mnie czeka co krok

Bo nie było mnie tutaj już rok.

Rzuć, staruszku, niewczesne pomysły,

Nie smuć Wiosny, Warszawy i Wisły

Zostań z nami i wierzaj, i wierzaj mi, że

Bez nas ciężko ci będzie i źle.

Prof.: Już nie nęci mnie Kraków ni Pruszków,

Pani mówi tak miło: Staruszku...

Moje serce to przecież nie stal,

i Warszawy, i Pani mi żal.

Ja przyznaję, to nie jest rzecz prosta

z Łazienkami na wiosnę się rozstać

i jak kwitną, nie patrzeć, nie patrzeć przez łzy,

Pałacyki w Alejach i bzy.

Razem: I już dalej pójdziemy pod rękę,

nucąc sobie wiosenną piosenkę,

a któż inną by drogą dziś szedł

Jak nie ulic szefową – W-Z.

Szepcą sobie przechodnie na uszko:

Patrzcie z Wiosną Profesor Pęduszko

Melon z wdziękiem zsunięty, zsunięty na skroń

Dziś Eterek fijołków ma woń.

Piosenka, ze zmienionym nieco tekstem, powróci w Eterkach, odc. Ofiara natchnienia i Wielki Jubileusz.

www. ▶ Na etapie scenariusza skreślono piosenkę Grunt to porządek, którą tym razem zaśpiewać miała Wdowa Eufemia.

▶ O „ulic szefowej”, czyli Trasie W-Z. Wywieziono 28 900 wagonów ziemi i gruzu. 19 I 1947 przystąpiono do rozbiórki pozostałości wiaduktu Pancera, a budowę Trasy W-Z ukończono 22 VII 1949. Wiadukt Pancera wzniesiono w 1846, łączył plac Zamkowy z mostem Kierbedzia, a zburzono (Niemcy) w 1944. Jego projektantem był Feliks Pancer (1798–1851), który zaprojektował m.in. drewniany most przez Wieprz pod Kośminem, co było najwybitniejszym osiągnięciem w budownictwie mostów w Polsce, oraz uruchomił, podczas budowy Kanału Augustowskiego, produkcję wapna hydraulicznego, wiążącego pod wodą, a zastosowanego w czasie wykonywania śluz.

▶ Stanisław Kierbedź (1810–1899), generał-major, pionier budowy żelaznych mostów (kratownicowych). Pod jego kierownictwem zbudowano też żelazny most, z jednym przęsłem zwodzonym, na Newie (m. Błagowieszczenskij) w Petersburgu (decyzja cara Mikołaja I). Most Aleksandryjski, powszechnie zwany mostem Kierbedzia, budowano w latach 1859–1864. Zburzony w czasie II wojny, odbudowany jako Śląsko-Dąbrowski i nie mający nic wspólnego z oryginałem.

NUL Nadzieje na nowe mieszkanie, jeżeli nie są małe, to w każdym razie nieduże. Tak poinformowano Profesora Pęduszkę w Departamencie Humoru.

(Mundzio robi porządek w kuchni, w nowym mieszkaniu. Brzęk tłuczonego szkła).

Wdowa Eufemia: Mundeczku, to ty?

Mundzio: Nie, to nie ja, to waza.

Profesor Pęduszko: Przeprowadzki bywają kosztowne. To była waza od prorektora Trzepałki.

(Brzęk szkła).

Wd. E.: Mundeczku! Znów coś stłukłeś!

M.: Wcale nie znów. Talerze stłukłem po raz pierwszy.

Prof. P.: Przeprowadzki bywają kosztowne. To była waza po mojej babci Melanii.

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Reżyseria – Antoni Bohdziewicz

Realizacja akustyczna – Wojciech Truszczyński

Audycja, scenariusz oraz nuty zachowały się.

Uczestnicy Nirwany

25 VI 1950, 21.35–22.05

Piosenki:

Hymn o Nirwanie

(wyk. Chór Czejanda)

Ach, posłuchajcie, panowie, panie,

My zaśpiewamy Wam o Nirwanie.

Jak się natężym, jak się wytężym

Hymn zaśpiewamy bardzo potężny.

Nirwana cieszy, Nirwana krzepi,

W Nirwanie będzie nam dużo lepiej.

Po co do celów doczesnych dążyć,

Lepiej w Nirwanie się już pogrążyć.

Się już pogrążyć i koniec zmartwień,

My na to mamy wygodny sposób

I to dla większej ilości osób.

Nota bene! Trzecia zwrotka Hymnu o Nirwanie skreślona została przez cenzurę, a brzmiała:

Aby do tego dojechać celu,

nie podpisywać żadnych apelów.

Z pokoju nie ma żadnego zysku

Na to się każdy dziś zgodzi biskup.

Gdyby na podpis nasz ktoś się uparł,

my odpowiemy: „Mów do biskupa”.

NUL Wdowa Eufemia: Mundeczku, odezwij się syneczku, jeżeli to ty... Mundeczku!...

Mundzio: (z daleka): Nie, to nie ja!

Wd. E.: A nie mówiłam. To nie on.

Gwidon: Widocznie mi się przywidziało.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Audycja nie zachowała się. Scenariusz i piosenka – tak.

Na wczasy

(podtytuł: Odświeżony bukiet wspomnień), 23 VII 1950, 21.45–22.15

Lekko zmodyfikowany Eterek, odc. Na wyraj.

Piosenki:

Na wczasy

(wyk. Chór Czejanda)

Na wczasy, na wczasy:

Tam morze, tam góry, tam lasy.

Wszak dziś są mas czasy,

Więc w czas mas na wczasy

Na wczasy, na wczasy, na wczasy!

Po zdrowie, po zdrowie,

Po radość dla mężczyzn i kobiet.

Po sprawny krwi obieg,

Po strawny wikt w sobie

Po zdro-owie.

NUL Ale przepełnienie. Nawet mężczyźni stoją.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Audycja i piosenka nie ocalały, scenariusz – tak.

Dancing widmo

(podtytuł: Radio-halucynacja fantasmagoryczna), 27 VII 1950, antena 6 VIII 1950,

21.00–21.30

Piosenki:

Prysły zmysły

(wyk. Wiera Gran, jako Lola van Szezlong, zwana: Adagio Symfonia Zmysłów, Tamburyn Rozkoszy i Dreszcz Kabaretów)

To tango, jako cha-cha i z całkiem nową muzyką, powróciło w KSP XIII.

www. ▶ Gran Wiera, właściwie Dwojra Grinberg lub Grynberg (1916–2007), świetna polska piosenkarka. Zadebiutowała w lokalu tanecznym „Paradis” w Warszawie w roku 1934. Występowała u boku największych ówczesnych gwiazd – Miry Zimińskiej, Lody Halamy, Kazimierza Krukowskiego, Ludwika Sempolińskiego oraz Idy Kamińskiej (w filmie Bezdomni, jako piosenkarka Bessy). Dawała recitale w Polskim Radiu, nagrała płytę dla Syrena Record i wiele piosenek dla Odeonu. W 1945 aresztowana pod zarzutem kolaboracji z Gestapo. Po dwóch tygodniach uwolniona i oczyszczona ze wszystkich zarzutów przez prokuraturę, sądownictwo i instytucje społeczno-zawodowe. Zaszczuta przez rodaków, opuszcza Polskę w roku 1950, by w rezultacie osiedlić się w Paryżu, gdzie jako Vera Gran staje się w połowie lat 50-tych gwiazdą, zarówno w uszach krytyki, jak i publiczności. Śpiewa w teatrze „Alhambra” Maurice’a Chevaliera, współpracuje z Charles’em Aznavourem i Jacques’em Brelem. Występuje w wielu krajach świata. W 1965 przyjeżdża na koncerty do Polski. Podczas trzymiesięcznego pobytu nagrywa m.in. dla Polskich Nagrań płytę długogrającą z zesp. Jerzego Abratowskiego (wydana na CD p.t. Legendarna Wiera Gran, 2010, z dodatkiem kilku nagrań przedwojennych). W 1971 przestaje śpiewać, zaś w roku 1980 ukazuje się jej książka Sztafeta oszczerców, którą napisała w „obronie swojej godności”. Komu na jej temat mało, to niech sięgnie po wydaną w roku 2010 książkę Agaty Tuszyńskiej Oskarżona: Wiera Gran. Polecamy.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Opracowanie muzyczne – Jerzy Wasowski

Realizacja akustyczna – Halina Machay

Audycja, scenariusz i piosenka ocalały.

Wieczór przy głośniku

(podtytuł: Radio-kontemplacja), 8 IX 1950, antena 10 IX 1950, 21.45–22.15

W sygnale zamiast Jerzego Bieleni zapowiada Jeremi Przybora: Tu Teatr Uniwersalny jednego piórka Eterek. Wciela się też w rolę speakera radia słuchanego przez Eterkowiczów.

Piosenki:

Czy w słotę, czy w pogodę, przyjemnie mknąć samochodem

(wyk. Janina Munclingrowa)

Nie ma pewności, czy jest ona autorstwa Jerzego Wasowskiego.

NUL Profesor Pęduszko powraca z wakacji.

Mundzio: Jak się pan Profesor umyje, to zobaczymy, czy się pan Profesor opalił.

Następną pozycją bloku umysłowo-rozrywkowego będą zabawy rytmiczne dla zdziecinniałych staruszków. Dobry wieczór, dziadkowie i babcie. Czy wszyscy już zebraliście się przy głośnikach? Już, to świetnie. A teraz zabawimy się w dziadzia-samochód i babcię-trąbkę. Z jednej strony ustawiają się dziadkowie, z drugiej babcie. Najpierw pierwszy dziadzio-samochód rusza z garażu... O, tak, a pierwsza babcia trąbi: tu-tu, tu-tu. Potem drugi samochód-dziadzio, a druga babcia trąbi, a potem wszystkie samochody-dziadzie jadą do Lublina. Ze stolicy naszego państwa, Warszawy, do Lublina. Wszystkie babcie trąbią: tu-tu, tu-tu. Uwaga! Przejeżdżamy teraz przez takie śliczne miasto, które się nazywa Garwolin. Czy wszyscyśmy już przejechali Garwolin? To dobrze. A teraz pierwszy samochód gubi trąbkę. Tu-tu. Babciu, proszę nie trąbić, babcia została przecież zgubiona. Dziadzio-samochód szuka trąbki, szuka, więc jedzie wolno. O, tak. Wiecie przecież, że jak się szuka, to się jedzie wolno. Teraz wszystkie samochody gubią trąbki za Garwolinem i nie trąbią. Tylko jadą wolno. Taaak. Szukają swoich trąbek. Wiecie zapewne sami, że samochód bez trąbki wpada na drugi samochód albo na coś takiego i się psuje. Taaak, pierwszy dziadzio się psuje, teraz drugi, teraz trzeci, teraz wszystkie samochody się psują. Czy wszystkie samochody się zepsuły? Tak, to dobrze. Na tym kończymy dzisiejsze zabawy rytmiczne dla zdziecinniałych staruszków, w następnych zabawach będziemy reperować samochody i znajdywać trąbki. Taaak, trąbki. A teraz posłuchamy piosenki o samochodzie. Piosenka Czy w słotę, czy w pogodę, przyjemnie mknąć samochodem. Podobała się wam? No to ślicznie, nauczcie się jej na jutro.

W ramach audycji radiowej słuchanej przez bohaterów w nowym odbiorniku prezentowana jest również zagadka literacka. Słuchacze proszeni są o odpowiedź na pytanie: jakie słowo zostało zastąpione sformułowaniem „nie powiem kto” w balladzie Mickiewicza Powrót taty. Przytoczona jest wiernie (wielogłosowo i z efektami dźwiękowymi) prawie cała ballada (z niewielkimi skrótami) z wstawionymi w stosownych miejscach i odmienianymi w stosownych przypadkach słowami „nie powiem kto”. Dla przykładu:

Pójdźcie, o dziatki, pójdźcie wszystkie razem

Za miasto, pod słup, na wzgórek,

Tam przed cudownym klęknijcie obrazem,

Pobożnie zmówcie paciórek.

Nie powiem, kto nie wraca; ranki i wieczory

We łzach go czekam i trwodze...

Ta ballada, ale już w przeróbce JP, powróci w KSP I.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Opracowanie muzyczne – Jerzy Wasowski

Audycja, scenariusz i piosenka ocalały.

Ofiara natchnienia

(podtytuł: Wiosenna premiera), 26 IV 1952, antena 27 IV 1952, 18.00–18.30

Piosenki:

Pęduszko i Wiosna

(wyk. Adam Mularczyk)

Tylko ostatnia zwrotka.

NUL Mundzio: Zakochałem się w platonicznej blondynce z filmu: Młodość Chopina.

Profesor Pęduszko: Może platynowej?

M.: Niewykluczone. Słowo nie gra tu roli.

www. ▶ Młodość Chopina, film z roku 1952 w reżyserii Aleksandra Forda (1908–1980). Opracowanie muzyczne Kazimierz Serocki, w roli Chopina Czesław Wołłejko. A ta blondynka, czyli Konstancja Gładkowska, to Aleksandra Śląska. Mundziu! – Nie dziwimy ci się!

Nota bene! Mundzio najwyraźniej uczestniczył w pokazie przedpremierowym, gdyż premiera filmu odbyła się 10 maja 1952, czyli po premierze słuchowiska.

Mundzio: Odkryłem w sobie niezwykłe w moim wieku zdolności.

Profesor Pęduszko: Jakiego rodzaju?

M.: Literackie.

Prof. Pęd.: Pisujesz?

M.: Pisuję.

Prof. Pęd.: Dużo?

M.: Masami.

Prof.: Wiersze?

M.: Przeważnie wiersze.

Prof. Pęd.: I nikomu tego do tej pory nie pokazywałeś?

M.: Nie.

Prof. Pęd.: Dlaczego?

M.: Bo myślałem, że mi to przejdzie, ale nie przeszło. Piszę coraz więcej.

Prof. Pęd.: A chciałeś, żeby ci przeszła ta chęć pisania?

M.: Chciałem ze względu na zdrowie.

Prof. Pęd.: Dlaczego?

M.: Bo takie niezwykle zdolne dzieci źle się, panie Profesorze, chowają. To jest dowiedzione naukowo. Im zdolniejsze, panie Profesorze, tym wcześniej gasną. Tak że przy moim, mówiąc oględnie, talencie, to ja nie widzę przed sobą długiego życia. I kiedy sobie pomyślę, jak pan Profesor i mamusia będziecie rozpaczali, bo nie o siebie mi chodzi...

M.: Jestem grafomanem.

Benia: Nie, jesteś poetą grafomanizującym.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja akustyczna – Ewa Habielska

Audycja, scenariusz, piosenka i nuty – ocalały.

Letnia przygoda

23 VII 1952, 15.50–16.17

Piosenki:

Dróżką pośród łąk

(wyk. Adam Mularczyk i Tadeusz Fijewski)

Napisana do „Szpaka” jako Piosenka wędrowników, powróci jako Ścieżką pośród łąk w KSP X, z tym że zagrana i zaśpiewana w szybszym tempie.

Ścieżką pośród zbóż

(wyk. Adam Mularczyk i Tadeusz Fijewski)

Wariacja tekstowa na melodię powyższą.

Ścieżką pośród zbóż

Tak przyjemnie lekko iść,

Słońce nisko już,

Lecz do snu zdążymy przyjść.

W dali kos

Jasny głos

Nad polami gra,

Świerszczy chór,

Wiedzie wtór

I skowronki dzwonią dwa.

Szlakiem polnych grusz

Zasłuchany w głosów szept

/Ścieżką pośród zbóż

Tak byś szedł i szedł i szedł.../ bis

Tą ścieżką dwa zajączki

Prowadzą nas do łączki,

Za nią – wieś,

Trzeba gdzieś

Odpocząć i coś zjeść.

Ścieżką pośród zbóż...

NUL Czy można tu gdzieś przenocować? Bo my tak z plecakiem w nieznane.

Ale to jest znana wieś.

Córka zamężna, a syn nie.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja akustyczna – Zdzisław Narożny

Nota bene! Jakby tego było mało, posiadamy jeszcze jedną (najładniejszą, naszym zdaniem, literacko) wersję tekstu Ścieżką pośród łąk, najczęściej chyba przerabianego ze wszystkich przez Mistrza JP i najczęściej też umieszczanego w przeróżnych programach radiowo-telewizyjnych. Na tekście tym ręką Taty zaznaczone jest, iż śpiewać go mają trzy osoby: Benigna Sojecka, Adam Mularczyk i Tadeusz Fijewski. Ciekawe, czy doszło do tego nagrania? My w każdym razie nie natrafiliśmy na nie.

Ścieżką pośród łąk

Tak wesoło, lekko iść.

Tu lśni jaskra pąk,

Tam miętowy pachnie liść.

W dali kos jasny głos

Nad rosami drga,

Żabi chór wiedzie wtór,

Przyśpiewują drozdy dwa. (w jednej z wersji były też szczygły dwa)

Gdy z muzyką tą

Świerszczy się połączy szept,

/Ścieżką pośród łąk

Tak byś szedł i szedł i szedł.../ bis

Lecz oto koniec łączki,

Więc tak, jak te zajączki,

Dajmy wraz nurka w las,

Ochłodzić się już czas.

Przez pachnący las

Tak wesoło, lekko iść,

Kto tu zajrzał raz,

Ten nie będzie chciał stąd wyjść.

Rzeźwi chłód, pachnie miód

I żywiczny pień,

Ptasząt sznur mknie przez bór (w jednej z wersji był też dziewcząt sznur)

W jagodowy, wonny cień.

Gdy prowadzi nas

Czarodziejski wilgi flet,

/Przez pachnący las

Tak byś szedł i szedł i szedł.../ bis (do tego miejsca zaśpiewane zostanie w OSPa Nieszablonowa przysługa jako Pieśń wesołych wędrowników)

A my śpiewamy dalej:

Lecz oto koniec lasu,

Nie martwmy się zawczasu,

Za nim tuż – łany zbóż

Z bukietami polnych róż.

Miedzą pośród zbóż

Tak wesoło, lekko iść,

Słońce nisko już,

Ale blisko już do wsi.

Płyną z niw głosy żniw,

Pada zżęty kłos,

Wiąże chłop ciężki snop

I traktorów huczy głos.

Szlakiem polnych grusz,

Zasłuchany w kłosów szept,

/Miedzą pośród zbóż

Tak byś szedł i szedł i szedł.../ bis

Audycja ocalała, piosenki także, natomiast scenariusz – nie.

Wielki Jubileusz

(podtytuł: Bukiet wspomnień), 23 X 1953, antena 6 XII 1953, 19.30–20.58

Audycja 50-ta. Składanka zawierająca znane piosenki i nie znane scenki.

Piosenki:

Kakadu

(wyk. Chór Czejanda)

Z Eterka, odc. Kakadu.

Spacerek przez Eterek

(wyk. Chór Czejanda i Adam Mularczyk)

Z Eterka, odc. Spacerek przez Eterek.

Śpi, Pęduszko, śpi

(wyk. Chór Czejanda)

Z Eterka, odc. Kłopoty mieszkaniowe.

Śpi, Pęduszko, śpi,

Cóż to mu się tam śni,

Śni Profesor, że już wstał,

Wszak mieszkania szukać miał

I w marzeniach śpiącej głowy

Urząd widzi Mieszkaniowy,

Taki, w którym, żeby być

Słodko należy śnić.

Śni, Pęduszko, śni,

Że nakazy ma trzy,

Lecz marzeniom tym jak na złość

Zjadł przed snem niestrawnego coś,

Krnąbrny kęs zaczyna działać,

Gnębi duszę smutkiem ciała,

Profesorze, nie ciesz się,

Trudno o domki w śnie.

A ja się wzruszam

(wyk. Henryk Małkowski)

Z Eterka, odc. Kłopoty mieszkaniowe.

A ja się wzruszam zaraz tak

Interesantów dolą,

Gdy wiem, że komuś czegoś brak,

Te wieści tak mnie bolą.

A że dewizę taką mam,

Mój klient to mój pan,

Stąd potok łez bez tam,

Stąd mój obecny stan.

Niełatwo jest być Noem

(wyk. Feliks Chmurkowski)

Z Eterka, odc. Kłopoty mieszkaniowe.

Bardzo zabawna i szalona, w konwencji Spike’a Jonesa, którego kompozytor bardzo lubił.

Niełatwo jest być Noem,

Kłopoty tylko mam,

Paskudnie się naciąłem,

Żem wziął ten cały kram.

Wciąż mnie cholera ciska,

Bo żona ze mnie kpi,

I jeszcze po odciskach

Mamuty łażą mi.

www. ▶ Jones – Spike, właściwie Lindley Armstrong Jones (1911–1965). Ten Spike to rodzaj gwoździa do szyn (jego ojciec był kolejarzem). Mistrz muzycznej burleski, morderca tematów klasycznych i rozrywkowych, król i chyba twórca gatunku novelty. Zbzikowany perkusista sesyjny (podgrywał m.in. Bingowi Crosby’emu w White Christmas), w którego komicznej kapeli City Slickers używano do gry wszystkiego, co wydaje jakikolwiek dźwięk, począwszy od instrumentów o charakterze dixielandowo-big-bandowym, a skończywszy na gwizdkach, gulgotaniach, syrenach alarmowych, czkawkach, klaksonach, wyciach i szczekaniach, tłuczeniach szkła, głosach operowych, pistoletach i na czymś nazwanym „burpaphone”, co można by przetłumaczyć jako bekafon. Swe ekscentryczne wizje muzyczne wcielał zarówno na estradzie (z udziałem karłów, żonglerów i wszelkiego typu artystów dracznych i cudacznych), jak i w studiu (z udziałem n.p. instrumentu „latriophone”, czyli deseki sedesowej z naciągniętymi jak struny łańcuszkami od spłuczek, proponujemy spolszczenie: latrynofon). W latach 40-tych i 50-tych rozśmieszał wszystkich do łez, no może poza Führerem, którego rozwścieczył utworem Der Führer’s Face w 1942. Wystąpił w kilku filmach, był gospodarzem telewizyjnego show Spiketaculars, zaś w latach 60-tych występował w Las Vegas. Zmarł na chorobę płuc spowodowaną wieloletnim paleniem papierosów.

Pęduszko i Wiosna

(wyk. Barbara Rudzka i Adam Mularczyk)

Z Eterka, odc. Przeprowadzka.

Na wyraj

(wyk. Chór Czejanda)

Radiowy Zespół instrumentalny p/k Jerzego Wasowskiego

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja akustyczna – Halina Machay

NUL Mundzio: Mama to nigdy nie dotrze własnoręcznie do sedna żadnej tajemnicy.

Speaker: Tu Warszawa, drodzy Słuchacze, pozwólcie, że zdradzimy Wam w wielkiej tajemnicy jeszcze większą tajemnicę z prośbą o zachowanie jej w jak największej tajemnicy.

Wdowa Eufemia: Mundeczku, nie właź w spodniach do wody! Jeszcze się utopisz!

Mundzio: A bez spodni mogę się utopić?

Wd. E.: Możesz... Co takiego?! Ten chłopak wpędzi mnie do grobu.

Profesor Pęduszko: Kochani! Nie chciałem rozgłosu, ale jak się okazało, rozgłos chciał mnie, i nie udało mi się go uniknąć. Tym, którzy by chcieli tu ze mną się spierać i wysuwać różne słuszne zarzuty, zwracam uwagę, że Jubileusz jest wprawdzie okazją do krytyki, ale takiej, w której Jubilatowi wytyka się jedynie jego zalety.

Audycja, scenariusz i piosenki ocalały. Również niektóre nuty.

Gość o północy

(podtytuł: Mrożący krew w żyłach do temperatury –30 stopni dramat)

20 X 1953, antena 31 I 1954, 18.20–19.00

Speaker (à propos –30 stopni): Nerwowi słuchają przy kaloryferach.

Piosenki:

Jak słodko mieć własne mieszkanko

(wyk. Andrzej Bogucki)

Napisana w 1952. Powróci w KSP III.

Jak słodko mieć własne mieszkanko,

Pokoik, kuchenkę i gaz,

Za oknem, spowitym firanką,

Uroczo po pracy mknie czas.

A w książce Spacerek przez Eterek:

Jak słodko mieć własne mieszkanko,

Pokoik, kuchenkę i gaz,

Za oknem, spowitym firanką,

Uroczo w mieszkanku mknie czas.

To czytasz gazetkę w klubowym fotelu

I radia kołysze cię śpiew,

/To znowu ożywczą się krzepisz kąpielą,

Bo własną masz wannę i zlew./ bis

W książce Spacerek przez Eterek:

To czytasz gazetkę w mięciutkim fotelu,

jak basza, padyszach czy chan

/To znowu ożywczą się krzepisz kąpielą,

Bo własną masz wannę i kran./ bis

Fruwają godziny jak ptaszki,

Aż sennie zaczyna ci być,

I wtedy zdejmujesz kamaszki,

Bo bez nich najlepiej jest śnić,

W książce Spacerek przez Eterek odmienny ostatni wers:

Bo bez nich najmilej jest śnić.

I płyniesz nad miastem w tapczana gondoli,

A widzisz w cudownych tych snach

/Miliony światełek w milionach pokoi,

A w nich każdy własny ma dach./ bis

W książce Spacerek przez Eterek:

I płyniesz nad miastem w tapczana gondoli

I widzisz, jak miasto twe lśni

milionem światełek w milionach pokoi

I twoim światełkiem wśród nich.

Grunt to porządek

(wyk. Tadeusz Fijewski)

Napisane w 1952.

Grunt to porządek,

Czystych sprzętów rządek,

I zdrowy nam rozsądek

Zarekomenduje to.

Grunt to chędogość –

Z niej korzyści mnogość,

Z niej nastroju błogość

I zadowolenia gros.

Więc chwyć oburącz szczotki kij,

Mieszkanie sprzątaj, siebie myj,

A jeśli nie przeszkadza ziąb,

Od czasu się do czasu kąp!

Bo grunt to jest schludność,

Gdy rozumie ludność,

Że prawdziwa trudność

Schludność musi mieć za tło.

Piosenka powróci w Studenckiej miłości, z kilkoma nieco innymi lub nowymi zwrotkami:

Życie w higienie

Zdrowe jest szalenie

I zadowolenie

I korzyści daje sto.

Więc czysto i porządnie żyj,

Mieszkanie sprzątaj, siebie myj,

A kiedy nie przeszkadza ziąb,

Od czasu się do czasu kąp,

Bo ład oraz schludność

To żadna trudność –

One zdobią ludność,

Kiedy służą jej za tło.

Ale właśnie brak tych zasad,

To zasada jest brudasa.

W bałaganie lubi hasać,

W brudzie sypiać oraz jeść,

Ale my, tak czyści cośmy,

Ład i czystość śmiało głośmy

I w codzienne życie wnośmy

Naszych haseł szczytną treść.

Jak niegdyś, znów dzisiaj z facjatki

(wyk. Adam Mularczyk)

Napisane w 1952. Powróci w KSP III.

Jak niegdyś, znów dzisiaj z facjatki

Na Rynek spoglądam i marzę,

/Że może w okienku, gdzie kwiatki,

Znajome się liczko ukaże.../ bis

Że pomkną zegarów wskazówki

Odwrotną niż dotąd wędrówką,

I młodość wróconą Starówki

Powrócą niektórym staruszkom.

Znów noc się gitarą odezwie

W okienku płonącym samotnie...

/Nie marzmy, nie marzmy już lepiej –

Zaziębić się można przy oknie.../ bis

Radiowy Zespół instrumentalny p/k Jerzego Wasowskiego

Piosenka powróci jako Na facjatce w KSP VIII.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja akustyczna – Jan Małkowski

NUL Gość o północy (Duch): Czy można by herbatki?

Profesor Pęduszko: A na cóż istocie duchowej herbatka?

Duch: Zmaterializowałem się na klatce schodowej.

Audycja, scenariusz i nuty ocalały.

Wybrane fragmenty

16 XII 1953

Kontynuacja Wielkiego Jubileuszu, zawiera wybór piosenek i scenek z wyemitowanych już Eterków.

Piosenki:

Serenada króla „Ogólnie znane jest, że król...”

(wyk. Andrzej Bogucki)

Z Eterka, odc. Słynne powiedzonka.

Ja chciałbym właśnie, kiedy mama zaśnie

(wyk. Andrzej Bogucki)

Z Eterka, odc. Słynne powiedzonka.

Nirwana

(wyk. Chór Czejanda)

Z Eterka, odc. Spacerek przez Eterek.

Spacerek przez Eterek

(wyk. Chór Czejanda i Adam Mularczyk)

Z Eterka, odc. Spacerek przez Eterek.

Idzie sobie przez Eterek

W meloniku na bakierek

Na inspekcję wspomnień w dal

Jak przyjemnie przez Eterek...

Notes wyjął i nim schował

W tej rubryce odfajkował

w której „sprawa Gwidonowa”

Podkreślone słowa miał.

I znów dalej przez Eterek

Idę sobie na spacerek

W meloniku na bakierek

Na inspekcję wspomnień w dal,

W dal.

To piosenka szczególna, posiadająca kilka wersji różniących się zaledwie kilkoma słowami, a to dlatego, iż odnosi się do wydarzeń danego programu Eterka. I tak n.p. w Eterku p.t. Kłopoty mieszkaniowe można było usłyszeć: W tej rubryce odfajkował, gdzie „ciasnota mieszkaniowa”.

Ciało czy umysł

(wyk. Chór Czejanda)

Z Eterka, odc. Ciało czy umysł.

Eldolarado

(wyk. Chór Czejanda)

Z Eterka, odc. Szaleniec z Eldolarado.

Tekst – Jeremi Przybora i Antoni Marianowicz

Muzyka – Jerzy Wasowski

Reżyseria – Jeremi Przybora

Audycja i piosenki ocalały, scenariusz – nie.

O strasznym wujaszku, czyli Mundziowe dary

22 XII 1953, antena 25 XII 1953, godz. 19.30–20.00

Piosenki:

Pieśń o drzewku

(wyk. Jeremi Przybora i Czejanda)

Płoną izby drzewek blaskiem

Pachnie świerkiem oraz plackiem,

Talie mężnie walczą z paskiem

I pucharów brzęczy brzęk.

O jak błogo w drzewka blaskach

Z łonem pełnym dum i ciasta,

Tonąć w pieśniach i powiastkach,

Co w zaciszu krążą strzech.

Nim więc zgasną drzewka blaski

Posłuchajcie opowiastki

O zdarzeniach pewnej Gwiazdki

Które taki miały bieg.

Powróci jako Płoną izby drzewka blaskiem w KSP IV i ppIV.

Wspomnienie o dziadku

(wyk. Irena Kwiatkowska)

Tytuł wyjściowy Pieśń o dobrym dziadku.

Gdy nieraz myśl we wspomnień mgle utonie,

Dobywa z niej zamglony obraz twój,

/Com miała cię, nie pomnę już, czy po wrzecionie,

Czy może po kądzieli dziadku mój./ bis

A w Skrzypku zmiana w ostatnim wersie:

Czy po kądzieli, zacny dziadku mój!

Wzruszenia, łez nie wstrzymam, nie utulę

Gdy wspomnę ten niezapomniany dzień

/Szlachetny dziad popelinową zdjął koszulę

I biednej dał, co przyszła w jego sień./ bis

W Skrzypku:

O, jakże dziś najtkliwiej i najczulej

Wspominam ów niezapomniany dzień,

Gdy dziadzio mój ostatnią z siebie zdjął koszulę

I biednej dał, co przyszła w jego sień.

Gdy brała ją do szorstkich rąk biedaczka,

Mój dziadek tak przemawiać do niej jął:

/Ostatnia to, zachorowała bowiem praczka,

Więc ty ją weź i ty mi upierz ją!/ bis

Piosenka powróci w KSP XI, Div. Skrzypek z kwartetu im. Czastuszkiewicza.

Pieśń o strasznym wujaszku

(wyk. Tadeusz Fijewski)

Dostaję już skórki ge-ęsiej,

Na myśl jak w drugi dzień świąt,

Stra-aszny wujaszek przybędzie

Zużywać cza-as i pro-ąd.

Nasz dzwonek wesoły zazwyczaj

Tym razem uderzy w pła-acz,

I kwiatki zwie-ędną w doniczkach,

Gdy wejdzie wujaszek na-asz.

Zatrzęsie się karp w galarecie,

Indyczy za-adrży biu-ust,

Bo straszny wujaszek prze-ecie

Astro-onomiczny ma spust.

A wszystko to jeszcze fra-aszka

Gdy-yby tak tylko nią ja-adł

Atoli bu-uzia wujaszka

Też głosi poglądy na świat.

Od jadła choć pe-ęka mu strój,

Niestety nie pe-ęka wuj,

Narzeka na zdrowie i ustrój

I program wyłu-uszcza swój.

Aż w duszy się rodzi myśl zdrożna:

Ach za cóż tak me-ęczym się?

Lecz spławić wujaszka nie można

Wysadzić w powietrze – też nie.

Radiowy Zespół wokalno-instrumentalny p/k Jerzego Wasowskiego

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja akustyczna – Jan Małkowski

NUL Wdowa Eufemia: Kto tam?

(Dźwięk klaksonu).

Wdowa Eufemia: Nie, to nie Mundzio, znam jego głos.

Audycja, scenariusz i nuty (poza Wujaszkiem) – ocalały.

Pierwszy bal

(podtytuł: Karnawałowe wspomnienie z myszką)

26 II 1954, antena 28 II 1954, 19.30–19.58

Piosenki:

Dawnymi laty w Warszawie

(wyk. Adam Mularczyk)

Piosenka z pisanej przez Profesora książki Eros i syrena, będącej zbiorem starych ballad i romansów warszawskich.

Dawnymi laty w Warszawie,

Żył student skromny młodzieniec,

O sławie marzył i strawie,

Bo jadał on nie codziennie.

Aż raz, a było to w zimie,

Zadrgało serce w nim męskie,

Adela miała na imię,

A pochodzenie – kupieckie.

Adela była prześliczna

Pod względem duszy i ciała

I wielka miłość liryczna

W serc dwojgu naraz powstała.

Wierzyli przy tym, ach głupi,

W kalendarz szczęścia niezmienny,

/Gdy nagle pannę poślubił

Bogaty kupiec korzenny./ bis

Historii koniec nie na tym,

Gdy księżyc z srebrnej lśnił blachy,

Ów kupiec, znany lunatyk,

Wędrował nocą przez dachy.

A wtedy w bliskim ogródku

Adela, blada jak chusta,

/Bawiła z lubym i w smutku

Łączyli dłonie i usta./ bis

Niedługo wszakże i tym się

Poili półupojeniem,

Raz kupca, gdy szedł po gzymsie,

Księżyca gubi zaćmienie.

Lecz mija czasu niewiele,

I z woli mamy i taty,

Zaślubia pannę Adelę

Aptekarz, już nie lunatyk.

Vide „Szpak”, Piosenka staruszka. A tak nota bene!, klimat tego tekstu przywodzi na myśl Baśń o Srebrnym Dzwoneczku.

Pierwszy bal

(wyk. Renata Kossobudzka, jako dawna miłość Pęduszki, Adela).

Autor muzyki nieznany. Być może to Pierwyj bał Wiktora Gaaka.

Radiowy Zespół instrumentalny p/k Jerzego Wasowskiego

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Opracowanie muzyczne – Jerzy Wasowski

Realizacja akustyczna – Ewa Sawnor

Audycja, scenariusz i piosenki ocalały.

Gdzie Trzepałko?

(podtytuł: Bukiet przygód), 24 III 1954, antena 18 IV 1954, 15.00–15.30

Piosenki:

Gdzie Trzepałko?

(wyk. Stefan Witas, Jerzy Bielenia, Jeremi Przybora i Andrzej Bogucki)

Gdzie Trzepałko? Która droga

Do Trzepałki wiedzie proga?

Bez napisu oraz strzałki –

Jak tu dotrzeć do Trzepałki?

Gdzie Trzepałko? – lęk narasta.

Nie trafimy doń i basta.

Biada mi, com znaleźć miał go

Gdzie Trzepałko?

Gdzie Trzepałko?

Gdzie jest ten Trzepałko?

Ku Trzepałce łatwa droga

(ta sama muzyka, wykonawcy jak wyżej)

Ku Trzepałce łatwa droga

Do samego wiedzie proga.

Byleś tylko, bracie, znał cel –

Lekko dążysz ku Trzepałce.

Do Trzepałki teraz trafić,

Małe dziecko też potrafi.

Kolorowe wiodą strzałki

Do Trzepałki!

Do Trzepałki!

Strzałki do Trzepałki!

Zespół instrumentalny PR p/k kompozytora

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja akustyczna – Andrzej Pruski

Audycja i scenariusz ocalały, nuty – nie.

Znów wiosna

(podtytuł: Bukiet majowych impresji), 21 V 1954, antena 23 V 1954, 15.00–15.30

Piosenki:

Znów wiosna

(wyk. Chór Czejanda)

Znów wiosna, ach, znów wiosna!

Spadek cen, słońca wzrost,

Gwiżdże kos, śpiewa drozd,

Trudno wierzyć jest wprost,

Że znów idzie przez most

Ta radosna, ta miłosna.

Znów wiosna, ach, znów wiosna!

Zazielenił się kraj,

Luba, rączkę mi daj,

Pójdźmy, pójdźmy w ten gaj –

W gaju widać, że maj,

Że znów wiosna! Że znów wiosna!

Nad polami ptaszęce brzmią trele,

Zwierz wesoło puszcza się w tan,

Będziem jeździć za miasto w niedzielę,

Brać na twardo jaja i chrzan.

Bo wiosna, bo znów wiosna,

Nad strumykiem wśród drzew

Siadasz, marzysz i jesz,

Radość, radość dla rzesz,

Wiosna wzdłuż oraz wszerz

Ta radosna! Ta miłosna!

Piosenka powróci w DCN 16 i w KSP XI.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja akustyczna – Marita Lipcówna

Audycja, scenariusz, piosenka i nuty ocalały.

Gdy kwitną jaśminy

(podtytuł: Miłosny dramat), 25 VI 1954, antena 27 VI 1954, 15.00–15.30

Piosenki:

Prysły zmysły

(wyk. Irena Kwiatkowska)

Powróci z całkiem inną muzyką w KSP XIII.

NUL Profesor Pęduszko: Co pani zamierza?

Wdowa Eufemia: No właśnie chciałam się poradzić, co zamierzać.

Zimorodek: Dzień dobry, pani mnie chyba sobie przypomina? Przedwczoraj nad ranem prosiłem o pani rękę.

Wd. Eufemia (po wycofaniu się z oświadczyn Zimorodka): Już nie mam narzeczonego.

Prof. Pęduszko: Co się stało?

Wd. E.: Umarł.

Prof. Pęd.: Skąd pani wie?

Wd. E.: Sam mnie o tym zawiadomił.

Prof. Pęd.: Ktoś jest w łazience.

Wd. E.: Nieboszczyk, myje zęby.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Opracowanie muzyczne – Jerzy Wasowski

Realizacja akustyczna – Zdzisław Habielski

Audycja, scenariusz i piosenka ocalały.

W matni

3 III 1955, antena 13 III 1955, 15.02–15.32

Nota bene! W Eterku tym trudno doszukać się współpracy Obu Panów J., ale też i trudno sobie wyobrazić, by w naszym kompendium zabrakło Gburleta. Co robić? Zajrzyjmy do scenariusza... Nie zachował się. A może do książki Spacerek przez Eterek, 1957, a nuż znajdziemy w niej jakiś pretekst. Hurrra! Znajdziemy. Tuż przed przyjściem prezesa Fanara Profesor Pęduszko krząta się po mieszkaniu i śpiewa w całości Jak słodko mieć własne mieszkanko (w radiu pisze list do Mundzia i Wdowy Eufemii).

NUL Fanar Antoni, prezes Związku Zawodowego Chuliganów i Łobuzów: Chciałem tylko złożyć na czcigodne, sędziwe dłonie pana profesora w imieniu chuliganów zrzeszonych serdeczne „Bóg zapłać” wdzięcznościowe za te gadkie, którą pan szanowny był łaskaw założyć wczoraj przez radio [była to rozmowa na temat: I cóż wy, Państwo, na chuligaństwo? – od aut.], a w której zaznaczył pan szanowny, że z chuliganamy – tylko poprzez dyskusje i statystykie... Jakeśmy usłyszeli z szanownej jamy ustnej te słowa, to żeśmy się łzamy wzruszenia zaleli, a potem czystą za zdrowie pana profesorka.

Gburlet

(napisany w 1946 dla bydgoskiej audycji Pokrzywy nad Brdą)

(wystawiony przez Chuligańskie Kółko Dramatyczne)

Gwar sali. Gong.

Gburlet

O rany, jak ciemno!

Co stanie się ze mną?

Onegdaj zmarł tato –

ojczyma mam za to

i zmartwień z nim nawał,

bo drania to kawał.

Lecz cóż to za zjawa

ponura i krwawa

po zamku się pęta?

Duch Króla

zjawia się

Już mnie nie pamiętasz?

Nieszczęsny fajtłapo?!

Gburlet

O rany, to papo!

Duch Króla

Nie papo – duch jego

z powietrza pustego

Gburlet

Dlaczegóż to, duchu,

zażywasz dziś ruchu?

Duch Króla

Bo muszę wyjawić, nim kury zapieją,

straszliwe cierpienia, co we mnie szaleją.

Twój ojczym i stryjo, a brat mój – ropucha –

gdym kimał, trucizny mi nalał do ucha.

Gburlet

Trucizny? A skądżeż, tatusiu, to wiecie?

Duch Króla

Bom zaraz na tamtym obudził się świecie.

I tak mnie ten oprych zakopał w grób wąski,

by wkrótce z mą żoną połączyć się w związki

i tronu używać z występną niewiastą!

Gburlet

Tfu! Swołocz, łachudra, śmierdzące plugastwo!

Kur pieje.

Duch Króla

Kur zapiał. Dla duchów to rodzaj budzika.

Pamiętaj o zemście! Ja muszę już znikać.

Znika z odgłosem.

Gburlet

Ha! W zemście po dziurki się będę zanurzał!

O, stryjku szarpany! O, twarz twoja kurza!

Lecz któż to tu zmierza?... To w bieli Ofelia,

co profil ma cudny jak rżnięta kamelia!

Wchodzi Ofelia.

Ofelio, stój, piękna! Wszak kocham ja ciebie!

Ofelia

Gburlecie, choć kochasz, spotkamy się w niebie.

Nie na tym łez gorzkich i nieszczęść padole,

gdzie podły los smutną zgotował nam dolę.

Gburlet

O, luba! Gdy stryja z królestwa wysiudam,

być może o rękę twą starać się udam.

Ofelia

To pięknie by było, najmilszy książęciu...

Lecz cóż się przytrafia biednemu dziewczęciu?

Wszak oto odczuwam poniekąd obawę,

że zaraz zwariuję albo też niebawem.

Gburlet

Nieszczęsna dziewico, ach, nie grąż mnie w smutku!

I cóż ci w lat wiośnie tak pilno do Czubków?

Ofelia

śpiewa:

Siedzieli na wierzbie Metody z Cyrylem,

dżez bugi ługi,

dżez bugi ługi.

Łapali na wędkę gile i motyle,

dżez bugi ługi,

dżez bugi ługi.

Wybucha śmiechem szalonym. Odbiega.

Gburlet

A niech to drzwi ścisną! Pakuje się w strumień!

Lecz cóż ja poradzę – wszak pływać nie umiem.

Mężczyzna jak kryształ z wariatką utonie,

a stryjo-łachudra zostanie na tronie?

Lecz któż historyczną przerywa tę ciszę?

Ach, biegnie Larwetes, Ofelii braciszek.

Larwetes

wbiega

Nikczemny, przez ciebie ma siostra się topi!

Już ledwo ją widać, więc dalej – do kopii!

Chrzęst dobywanego oręża.

Ofelia

z oddali

Topię się! Topię się!

Larwetes

Stopiła się siostra!

Nie woła już – słyszysz, szarpany w gronostaj?!

Zadaje cios Gburletowi.

Gburlet

Bić albo nie bić w bezczelne to ryło?

Raz, ale dokładnie – najlepiej by było!

Zadaje cios Larwetesowi. Walka.

Król-stryjo

wchodząc

Nie może być! Pewnie o jakąś kobietę

Larwetes się strasznie naparza z Gburletem.

Ach gdyby tak stuknął bratanka gdzie trzeba...

Ze szczęścia bym modły zanosił do nieba!

Larwetes

pada

Ach, serce Gburleta przeszyła mi szpada...

Cześć królu. Na razie z tych rzeczy wysiadam!

Gburlet

Patrz – giną tak wrogi me, wredna ropucho!

A teraz się przyznaj: coś ojcu lał w ucho?!

Król-stryjo

Ja? W ucho?... Nie lałem nic... Boże uchowaj!...

Gburlet

Ha! Właśnie nadchodzi tu matka – królowa.

Królowa

wchodzi

Mój mężu, któż rysy twe strachem podniecił?

Ach, kopę lat, synu! Co słychać? Jak leci?

Dlaczego tak leży Larwetes? Czy upadł?

Gburlet

Nieszczęsna, jam jego przerobił na trupa,

a teraz mnie bierze wyraźna ochota,

by stryjo mojego skosztował brzeszczota!

Król-stryjo

błagalnie

Królowo, skarć dziecię, co mówi tak krnąbrnie,

bo jeszcze naprawdę tym szpicem mnie rąbnie...

Królowa

Gburlecie, me dziecię,

pohamuj się przecie!

Gburlet

O nie, mać-królowo,

bo zaraz to owo

usłyszysz: ten stryjo, to bydlę rogate

dobrego, drogiego otruło nam tatę.

I za to jak starą gromnicę go zgaszę –

Nie będzie amnestii. Ciach drania pałaszem!

Zadaje cios Królowi.

Król-stryjo

W wątrobę mi samą łobuziak wygarnął!

do Królowej, lirycznie

Idź, przebierz się żono i noś się na czarno...

Pada.

Królowa

Od trupa do trupa – ponura to grupa!

Dzban szczęścia w skorupach!

Przeklęta chałupa!

kameralnie

W dekolcie ukrytą mam małą flaszeczkę –

z flaszeczki trucizny wypiję troszeczkę.

Pije. Pada.

Gburlet

sam

Co trupów, co trupów! Ach, com ja narobił!

Lecz za to w zbiorowym weselej im grobie.

Stryj, tatuś, mamusia, Ofelia z braciszkiem...

I ja się zaprawię trucizny kieliszkiem.

Zaprawia się, pada. Widownia szaleje. Brawa, frenezja i t.p.

Na zakończenie Eterka Profesor Pęduszko uprasza pana Komendanta o aresztowanie go, motywując to chęcią odetchnięcia od towarzystwa Chuliganów i ewentualnych skutków odmowy przyjęcia ofiarowanej mu przez Fanara stałej posady. Komendant przystaje (tylko w scenariuszu) i w rezultacie Profesor Pęduszko, „drepcząc po niedużym, ale pustym pomieszczeniu”, wyśpiewuje na melodię: Jak słodko... całkiem nowe słowa:

Najlepsze te małe mieszkanka:

dwa metry na jeden i pół.

Choć okna nie zdobi firanka –

Wystarczy, byś pewnie się czuł.

Komfortów, rzec można, niedługa tu lista,

lecz któż by tym martwić się miał,

/gdy taka spokojna, bezpieczna to przystań

od majchrów, mordobić i pał!?/ bis

Audycja i scenariusz ocalały.

Satyra prawdę mówi, względów się wyrzeka

7 III 1956, antena 11 III 1956, 15.00–15.30

Piosenki:

Tango „Kat”

(wyk. Irena Kwiatkowska)

Z inną muzyką powróci w KSP XII.

Nie sposób stwierdzić, czy ta muzyka jest autorstwa Jerzego Wasowskiego.

NUL Satyra Mundzia na brak żarówek p.t. Ostatnia stuwatówka.

Pewnej wdowie, gdy kolacja,

Nagle gaśnie instalacja,

To ostatnia stuwatówka –

Zrozpaczona woła wdówka.

Płacze matka, płaczą dzieci,

A żarówka się nie świeci,

Gdy skończyły łkać maleństwa,

Dalej brać się za przekleństwa.

Wdowa słucha i nie wierzy –

Taki słownik u młodzieży?!

Coraz grubszym słowem darzą

Handlowości naszej zarząd.

Długo klęły dzieci wątłe,

Aż zasnęły po dziesiątej.

Stąd już wnioski płyną łatwe:

Ciemność demoralizuje dziatwę!

Fraszka Mundzia Na nauczyciela od historii, pana profesora Kapiszona.

Kapiszon –

Małpiszon.

Fraszka Mundzia Na konsumentów krajowych serdelków.

Kupują Panowie! Kupują Panie! –

A ja – nie.

Profesora Pęduszki utwór satyryczny rymowany p.t. Spodki:

O, jakże byt nasz byłby słodki,

Gdyby można idiotów przerabiać na spodki,

I to jeszcze, żeby tak

Na te szklane, których brak.

Jest nas dwoje w małżeństwie: żona moja Eurydyka i ja.

Orfeusz?

Nie, Sidorowicz.

Dyrektor Departamentu: Satyra chłoszcze i tnie,

Czy kto ważny, czy nie.

Mundzio: Satyra to laga,

Co grzmocąc, pomaga.

Nota bene! W audycji pojawia się postać Obywatela Nietrzeźwego, który to w KSP II przemieni się w Pijaka ze Statystyk.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Opracowanie muzyczne – Jerzy Wasowski

Realizacja akustyczna – Ewa Habielska

Audycja i piosenka ocalały, scenariusz – nie.

Dramatyczny koncert życzeń

24 III 1956, antena 2 IV 1956, 17.45–18.15

W dramacie miłosnym z życia wyższych sfer inteligencji pracującej na podłożu erotycznym Serca o zmierzchu wystąpił – w roli Fabiana, zamożnego literata, ziemianina małorolnego, właściciela auta i posiadłości Ciche Fabianice, jak też zakochanego w inżynierowej Simonie Prąckiej – Jerzy Wasowski (aktorski debiut w Eterku). Fabian i Simona powrócą z tą scenką w KSP VI.

NUL Ćwiczenie z fonetyki Profesora Sporopotrafińskiego dla Mundzia:

Trzy trzpiotowate siostrzyczki wstrzykiwały skrzętnie szczepionkę trzem strzelcom szybkostrzelnym.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Audycja i scenariusz zachowały się.

Dalszy Ciąg Nastąpi

W ramach Eterka następuje teraz cykl audycji zebranych pod wspólnym tytułem Dalszy Ciąg Nastąpi. Treść zapowiedzi otwierających przedstawiała się następująco:

„Tu Teatr Uniwersalny Eterek. Mamy zaszczyt przedstawić Profesora Pęduszkę w czwartym odcinku większej całości pod tytułem DCN” – oczywiście numery odcinków się zmieniały. Dalej następowało wprowadzenie, którego fragment, dotyczący konkretnego odcinka, już za chwilę zacytujemy.

Ten swoisty serial miał, jak to serial, jedną rozbudowaną intrygę, wzbogaconą o przypisane do odcinków – intryżki. Miał też zamkniętą listę głównych bohaterów.

Na Zamku odnotowujemy tylko te odcinki DCN, które ubarwiała muzyka JW, oczywiście.

Dalszy Ciąg Nastąpi 4

20 XI 1957, antena 21 XII 1957, 20.45–21.06

„Uważnych słuchaczy poprzedniego, trzeciego rozdziału zapewne nie zdziwi fakt, że w rozdziale czwartym naszej większej całości odbywa się uroczystość upragniona przez panią Eufemię i ubóstwiającego ją do utraty pamięci (pan Żołędny był już trzykrotnie żonaty) narzeczonego. Oto związana dozgonnym węzłem para odbiera serdeczne życzenia od najbliższych w przedsionku świątyni przy dźwiękach”...

Piosenki:

Z ukochanym mężczyzną na co dzień

(wyk. Adam Mularczyk)

Profesor Pęduszko śpiewa to jako toast dla Wdowy Eufemii – panny młodej.

Tekstowo częściowo (refren) Odrobina mężczyzny na co dzień (vide KSP XVI).

Z ukochaną kobietą na co dzień

(wyk. Tadeusz Olsza)

Tekstowo częściowo (refren) Odrobina dziewczyny na co dzień (vide ppIV).

O, ukochany małżonku ty mój

(wyk. Irena Kwiatkowska i Tadeusz Olsza, czyli Państwo młodzi Eufemia i Żołędny)

Ona: O, ukochany małżonku ty mój,

On: O, ukochana małżonko,

Ona: Karm mnie radością i szczęściem mnie pój,

On: Grzej moje serce jak słonko,

Ona: Zanućmy imiona, zarzućmy ramiona,

On: Do łona przytulmy świat.

Ona: Nim jasność – się śpieszmy,

On: Na własność się bierzmy i ciasno ust zewrzmy kwiat.

Ona: Nim jasność – się śpieszmy,

Razem: Na własność się bierzmy i ciasno ust zewrzmy kwiat.

Powróci w DCN 13.

Pewna pora wiosną zwana

(wyk. Adam Mularczyk)

Pewna pora, wiosną zwana,

Najpiękniejsza z roku cór,

Przyszła do starszego pana,

By zaprosić go na dwór.

Zapukała ptaszkiem w szybkę,

Zapachniało razy sześć,

Lecz pan katar miał i chrypkę

I przeciągów nie mógł znieść.

Nie otworzył jej lufcika,

Choć czekała czasu kęs.

Szkoda wiosny dla piernika –

Taki z tego płynie sens.

Powróci w DCN 15 oraz w spektaklu Jedzcie stokrotki! jako Wiosna i starszy pan.

Stała zapowiedź końcowa: Na tym urywamy odcinek... większej całości p.t. Dalszy Ciąg Nastąpi, który ma zaszczyt snuć na scenie Teatrzyku Eterek Jeremi Przybora w muzycznej oprawie Jerzego Wasowskiego lub (tak było w DCN 11) w oparciu o kompozytora wirtuoza Jerzego Wasowskiego.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja akustyczna – Andrzej Pruski

NUL Profesor Pęduszko: Narrator nam się urżnął [podczas wesela Eufemii i Żołędnego – od aut.] do absurdu i oprócz bełkotu nic się z niego teraz nie da wygospodarować.

Mundzio (o zatrutym kotku): Trzeba przyznać, że ssak nam się słania.

Prof. Pęduszko (po utracie posady z powodu wieku): Nie chciałbym zostać sam na sam z zaopatrzeniem emerytalnym.

Audycja i piosenki ocalały, scenariusz – nie.

Dalszy Ciąg Nastąpi 9

13 I 1958, antena 1 III 1958, 22.00–22.21

Piosenki:

Dziewczę i ułani

(wyk. Adam Mularczyk)

Na siwym koniku

Jedzie ułan młody,

Przy bystrym strumyku,

dziewczę rwie jagody.

Hej dziewczyno, rzuć jagódki,

Wszak ułana żywot krótki,

Nim przez strumyk koń da susa,

Daj całusa dla wiarusa.

Dziewczę oczki skryło

Skromnie pod rzęsami,

Sukienkę splamiło

Sobie jagódkami.

Lecz choć krzyczy mama sroga,

Nie żałuje szat nieboga,

Bo nad lubym za dwa dzionki

Jeno krzyżyk i skowronki.

I znów na koniku

Jedzie ułan młody.

I znów przy strumyku

Dziewczę rwie jagody.

A gdy wróg już wygrał wojnę,

Hoże dziewczę bogobojne

Na kurhanek chodzi ze czcią,

Gdzie ułanów leży sześciu.

Ze zmienioną muzyką powróci w KSP IV, a z rozbudowanym tekstem, jako Zosia i ułani, w KSP XV.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja akustyczna – Wojciech Truszczyński

www. ▶ Pomysł zatrudnienia sobie (na pensji plus ubezpieczalnia i wyżywienie) rodziny przez zamożnego handlowca (Bola Prapolskiego) powróci w Stokrotkach ogrodnika Barnaby, a później w Jedzcie stokrotki! W rodzinie tej Profesor Pęduszko otrzymuje posadę dziadka Paniedziejskiego, zaś Mundzio – sieroty Klemensika. Opowieść wojenna Paniedziejskiego pojawi się w KSP XI jako opowieść Strażnika.

NUL Wujek Maltański, były kawaler.

Audycja i scenariusz ocalały. Piosenka też.

Dalszy Ciąg Nastąpi 10

9 III 1958, antena 15 III 1958, 22.20–22.45

Piosenki:

Wróć, profesorku drogi

(wyk. Stefania Jarkowska)

NUL Obywatela Bola Prapolskiego władze ujęły ostatnio za ujawnione malwersacje z kapustą, jak się okazało ostatnio, kiszoną.

Profesor Pęduszko: Obudziłem się, wyobraź sobie, głęboko oburzony, no bo znów ten malwersant Prapolski miał czelność mi się przyśnić. I nie tylko przyśnić, ale jeszcze proponować mi we śnie rodzaj wsparcia.

Narrator: To oburzające, co innego gdyby zaproponował na przykład na jawie.

Profesor Pęduszko: Co takiego?! Powiedz mi, Narratorze, gdzie ty masz kręgosłup?

Narrator: O, tu.

Profesor Pęduszko: Nie ten! Moralny... A widzisz, sam nie wiesz... Jak możesz dopuścić myśl, że prawy człowiek mógłby korzystać z pomocy człowieka, który spekuluje na przejściowym braku kapusty.

Narrator: Kiszonej, panie Profesorze! Bo surowej nigdy nie brakło i nie zabraknie!

Profesor Pęduszko: Na dobrą sprawę powinien bym zasnąć jeszcze raz i zwymyślać tego łobuza. Tylko czując pismo nosem, pewno mi się już nie przyśni.

Dozorczyni Pani Potocka (pijąc herbatę): Herbatka pewnie Pikłickiego?! Jak to się nasi dorabiają za granicą. Mój też mógł wyjechać w 39-tym. Miałoby się teraz herbatę, albo i kawę, co?

Mundzio: A tak to się ma tylko cykorię... czy starczy do pierwszego.

Wdowa Eufemia: Jestem spostponowana, odarta ze czci, dzień dobry, panie Profesorze.

Profesor Pęduszko: Ależ kto, dzień dobry, kochana, odarł Panią z tych rzeczy?

www. ▶ Spostponować (dawniej sposponować): zlekceważyć, znieważyć, sponiewierać.

Nota bene! W DCN-ie tym pojawiają się wierszyki O sierotce i O kotku, które powrócą w KSP VIIr ten pierwszy, zaś ten drugi jako Kot i myszka w KSP VII. Natomiast w DCN-ie 12 – O manku, który dla odmiany nie powróci nigdy.

Dalszy Ciąg Nastąpi 16

7 VI 1958, antena 21 VI 1958, 20.30–20.55

Piosenki:

Znów wiosna

(wyk. Andrzej Bogucki)

Z Eterka, odc. Znów wiosna, powróci w KSP XI.

Odcinek kończy się Pocztą Eterka – na listy Słuchaczy odpowiada Jerzy Wasowski.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja akustyczna – Wojciech Truszczyński

www. ▶ W odcinku tym pojawia się postać pośrednika mieszkaniowego Kuszelasa, grana przez Stefana Witasa. Zarówno postać, jak i niektóre jej wypowiedzi oraz koncepcja sceny powrócą w KSP V, ale już za sprawą Edwarda Dziewońskiego, który to rozsławi nazwisko Kuszelas (wymawiając je z charakterystycznie przeciągniętą i wzmocnioną drugą sylabą).

Napisany przez Mundzia wiersz O szewczyku splagiatuje w KSP VII Imogena Praszczadkówna, a w ppIV Babka Gołoledź.

NUL Słońce luksusowe, pełnotłuste, z importu na czysto rozwieszonym po przewlekłym praniu firmamencie.

Wdowa Eufemia: Proszę pani, ja nie prowadzę piekarni! Pani przymierza już piąty kapelusz i mówi, że chała.

Audycja i scenariusz ocalały. Piosenka i nuty także.

Słynne powiedzonka

10 VIII 1958, antena 16 VIII 1958, 22.00–22.40.

Audycja odtworzona, czyli nagrana ponownie, w dziesiątą rocznicę powstania.

Piosenki:

Sygnał

(wyk. Jerzy Bielenia i zesp. instr. p/k Jerzego Wasowskiego)

Panowie i panie

(wyk. Adam Mularczyk)

Dyskretni być winni doradce

(wyk. Jerzy Bielenia i Andrzej Bogucki)

Pędzimy co muły wyskoczą,

Dowódcy pokazać się oczom,

Choć muły do cna się wypocą,

Musimy tam przybyć przed nocą.

Będziemy naradzać się cicho,

By nikt nas nie słyszał w Jerycho,

Ni ojcu nie zdradzim, ni matce,

Dyskretni być winni doradce.

I nagle ni z tego owego

Jerycha dobędziem sławnego,

Pędzili tak byśmy wciąż dalej,

Lecz otośmy już przyjechali.

Trąby Jerycha

(wyk. zesp. instr. PR p/k kompozytora)

Serenada króla „Ogólnie znane jest, że król...”

(wyk. Andrzej Bogucki, jako Ludwik XIV)

Ja chciałbym właśnie, kiedy mama zaśnie...

(wyk. Andrzej Bogucki, jako Ludwik XIV)

No to koniec i kropka

(wyk. Adam Mularczyk)

No to koniec i kropka,

Do-obiliśmy do mety,

I do domu podążać już czas, już czas,

Już czas, już czas, już czas.

Zakończyła się szopka,

Gasną smętnie kinkiety,

/Jeszcze tylko pożegnać chcę Was, chcę Was,

Chcę Was, chcę Was, chcę Was./ bis

Ukazał Wam Eterek

Obrazów barwnych szereg,

Królowie, woje, damy,

Postaci cała moc,

Słyszeliście ich u mnie,

Zebranych wszystkich tłumnie,

Za chwilę zamykamy,

Bo już zapada noc.

Do-obiliśmy do mety,

Zgasły wszystkie kinkiety,

Do widzenia, już rozejść się czas, się czas,

Się czas, się czas, się czas.

Lecz poznaję po szmerku,

Że się z Wami w Eterku

/Spotkam jeszcze na pewno nie raz, nie raz,

Nie raz, nie raz, nie raz./ bis

Tekst – Jeremi Przybora i Antoni Marianowicz

Reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja akustyczna – Stanisława Grotowska i Wojciech Truszczyński

Grał zesp. instr. PR

Nota bene! Nie da się ustalić, czy piosenki z tego Eterka nagrane były na nowo, czy też może skorzystano z tych sprzed lat dziesięciu, bo a nuż dziwnym trafem ocalały, mimo iż samej audycji nie było to dane.

Audycja, scenariusz i piosenki ocalały.

Dalszy Ciąg Nastąpi 26

10 XI 1958, antena 22 XI 1958, 22.03–22.30

Z Eterka, odc. Spacerek przez Eterek.

Piosenki:

Spacerek przez Eterek

(wyk. Adam Mularczyk i Chór Czejanda)

Nota bene! U Żołędnych pojawia się Zdun Kolanko, który w roku 1948 rozpoczął stawianie pieca Profesorowi Pęduszce, ale w połowie roboty wyszedł po ruszta i nie wrócił, bo zachorował na alkoholizm. Chce postawić piec u Wdowy Eufemii, bo dłużej szukać Profesora nie ma już siły na tych nogach, co przed każdą knajpą, dranie, przystawają. Mąż Eufemii pieca nie chce, bo raz, że ma kaloryfery, a dwa, że wysyła rodzinę do Ameryki i czasu nie ma, żeby mu tu obywatel alkoholik stawiał. Scena ze zdunem, tyle że Kilkuszewskim, powraca w KSP VII.

Uroczyste zamknięcie cyklu. Żołędnych, Pęduszkę i Autora odwiedza Minister z gratulacjami. Przyniosłem trochę orderów, bierzcie sobie, Kochani, co tam komu przypadnie do gustu. A nie można by tak, panie ministrze, nazwać imieniem seniora naszego zespołu jakiejś uliczki niedużej? Czemu nie, pogadam z kolegami. A na przykład ogłosić subskrypcję na Dom Harców im. naszego Teatrzyku? Dom czego? Dom Harców, taki Kombinat Rozrywkowy dla młodzieży. A, bardzo słuszna inicjatywa, ja pogadam, zobaczymy, ale na mnie pora. Życzę Wam tego, no, dalszego rozwoju. No i do widzenia, a właściwie do usłyszenia, Matysiaki!

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja akustyczna – Wojciech Truszczyński

NUL Profesor Pęduszko: Mundzio dziesięć lat temu był tak znacznie już rozwinięty, że musiał z biegiem lat doganiać wiekiem swój poziom umysłowy. Stąd pozorne stanie w miejscu.

Wdowa Eufemia: Chwileczkę, moi Kochani, a kto to mnie w tej chwili tak ściska i całuje? Czy nie ktoś obcy?

Nic podobnego, Pani Femo – Autor.

Autor: Właśnie dziesięć lat mija, jak sobie tak wędrowaliśmy wspólnie [z Femą i Mundziem – od aut.], a przez ostatni okrągły roczek z panami Żołędnym i Narratorkiem, tą naszą ścieżką pośród łąk. No bo do czegóż przyrównać naszych kwitnących słuchaczy, jak nie do łąk ukwieconych obficie naszymi czarującymi słuchaczkami.

Audycja i scenariusz ocalały. Piosenka i nuty takoż.

Nota bene! JW ilustrował muzycznie pierwszych 16 oraz 26 DCN. JP w odcinkach 12, 13, 20 i 21 zastąpił w sygnale Jerzego Bielenię, natomiast w odcinkach 12–15 zastąpił jako Narrator Andrzeja Boguckiego. DCN-y realizowali akustycznie: Ewa Habielska – 20 i 21, Halina Machay – 1 i 13, Andrzej Pruski – 1–4, oraz Wojciech Truszczyński – 5–12, 14–16, 17–19 oraz 22–26.

ExtraNUL (z DCN 7, 2 I 1958, antena 18 I 1958)

Fragment rozgoryczonego listu przesłanego Profesorowi Pęduszce i Mundziowi przez Wdowę Eufemię z pensjonatu „Kropelka” na 50 miejsc, leżącego w Krynicy, w której spędza (z nie kryjącym się ze słabością uczuciową ku doktor Poziomka Żołędnym) miesiąc miodowy: Pani doktor Poziomka wciąż ma tu duże powodzenie, które zatacza coraz szersze kręgi. Ciekawe dlaczego kobiety płytkie tak głęboko obchodzą mężczyzn? Mój mąż nie potrafił mi na to odpowiedzieć. Mężczyzna, kiedy nie ma co powiedzieć – milczy, kobieta – mówi.

Piosenki nie bardzo wiadomo z których Eterków:

Tu następuje koniec Eterka, ponieważ Dwaj Panowie J. otrzymali propozycję od nowego medium – telewizji. Nie rozstali się jednak z radiem, o czym niebawem nie zapomnimy wspomnieć. Wcześniej jednak – o naszym niedookreślonym odkryciu:

Nie o tobie piosenka

(nuty nie zachowały się, ale tekst w AW – tak)

Wydaje się, iż musiała powstać pomiędzy 1952 a 1953 rokiem, a zapisani na tekście potencjalni lub realni wykonawcy (Kazimierz Pawłowski i Chór Czejanda) sugerują, iż przeznaczona była dla Eterka.

Chciałem tobie poświęcić piosenkę

I napisać, miła, wiesz –

Jak we dwoje chodzimy pod rękę

czasem w słońce, a czasem – w deszcz...

Po Warszawie bulwarów i mostów,

jasnych fabryk i Wisły, i gwiazd,

/po Warszawie, co matką i siostrą,

po jedynym mieście wśród miast./ bis

Więc poszedłem bez ciebie – raz pierwszy,

naszą drogą szedłem znów

szukać prostych do piosenki mej wierszy,

do piosenki mej szukać słów...

Po Warszawie... i t.d.

Na piosenkę się, miła, nie gniewaj,

że nie takie słowa ma,

bo, choć chciałem o tobie w niej śpiewać,

nie o tobie piosenka, a...

O Warszawie... i t.d.

Uwadze Państwa polecamy teraz drugą komnatę radiową. Równolegle z Eterkiem Dwaj Panowie J. tworzyli bowiem dla Polskiego Radia całkiem inne słuchowiska, brali udział w popularnych wtedy audycjach satyrycznych, jak też byli gośćmi specjalnymi uznanych już cyklów.

Komnata 2

P. N. E. (Po Nastaniu Eterka)

O człowieku, który mordował melodie

12 III 1949, 21.45–22.20

JP (1998): W słuchowisku tym błysnął, podobnie jak w Eterku, kunszt Wasowskiego, choć tym razem jako akustyka, który nagraniom przedwojennych szlagierów nadał bardzo zabawne płaskie brzmienie starych nagrań płytowych i zastosował typową dla lat dwudziestych i trzydziestych instrumentację.

Nota bene! Jak zwykle kwiat aktorstwa polskiego, ale my odnotowujemy tylko, iż w rolę Człowieka, który mordował melodie, wcielił się Kazimierz Rudzki.

Tekst – Jeremi Przybora

Reżyseria – Kazimierz Rudzki i Jeremi Przybora

Opracowanie muzyczne – Jerzy Wasowski

NUL Bicie naszych serc tłumiły odgłosy zabijania komarów. Postanowiłem, nie zwlekając, wyznać miłość Jolancie, gdyż twarz jej puchła w przerażającym tempie.

– Jolanto, kocham cię.

– Wiedziałam o tym, zanim mi to wyznałeś...

– Proszę... Nie dręcz mnie już dłużej niepewnością...

– Czy nie dość ci spojrzeć mi w oczy?

– Nie, kochanie, bo strasznie ci zapuchły... To te komary.

Audycja nie zachowała się. Tekst tak. Wiwat archiwiści!

P.S.: I jeszcze trzykrotne hip, hip, hurrra!!!

Panna Zuzanna (Wodewil w kilku faktach)

data nagrania 7 VIII 1953, antena 15 VIII 1953, 20.45–21.42

Osoby:

- Zuzanna – Stefania Jarkowska

- As transakcji Teofil – Igor Śmiałowski

- Szef – Wacław Jankowski

oraz

- Klient nachalny – Adam Mularczyk

- Klient normalny – Andrzej Bogucki

- Klientka nudna – Alina Rostkowska

- Klientka trudna – Danuta Wodyńska

- Klient liryczny – Tadeusz Woźniak

- Klient choleryczny – Feliks Chmurkowski

- Klient staruszek – Tadeusz Fijewski

- Chór Zakochanych Dziewcząt

- Chór Zakochanych Młodzieńców

- Mieszany Chór Zakochanych Płci Obojga

- Chór Radiosłuchaczy

- Chór Żab

- Reporter Radiowy – Edward Dziewoński

- Przodownik Chóru, czyli Opowiadacz (Opowiadający Autor) i Człowiek-Zagadka – Andrzej Bogucki

- Pies, Słowik, Wiatr oraz Deszcz

Piosenki:

Powiedzcież, którzy słyszycie

(wyk. Andrzej Bogucki i Chór Klientów)

Kredą na płocie

(wyk. Igor Śmiałowski i Chór Klientów)

Konsumenci i klienci

(wyk. Andrzej Bogucki i Chór Klientów)

Pieśń o wiośnie

(wyk. Andrzej Bogucki, chór żeński i Chór Czejanda)

Powróci w KSP VII. Natomiast w aud. Wieczór zimowy (na tę samą melodię) rozbrzmi Pieśń o zimie.

Czy jest mydło „Jaś”?

(wyk. Igor Śmiałowski i Chór Klientów)

Chór zakochanych młodzieńców

(śpiewa Chór Czejanda, dopowiada Andrzej Bogucki)

Powróci jako Dzionek zgasł w KSP XIV.

Chór zakochanych dziewic

(wyk. chór żeński, dopowiada Andrzej Bogucki)

Powróci jako Dzionek zgasł w KSP XIV.

List

(recytuje na podkładzie muz. Stefania Jarkowska)

Pieśń o lecie

(wyk. Andrzej Bogucki, chór żeński i Chór Czejanda)

Powróci w KSP VII. Natomiast w aud. Wieczór zimowy (na tę samą melodię) rozbrzmi Pieśń o zimie.

Czy jest mydło „Jaś”?

(wyk. Stefania Jarkowska i Chór Klientów)

Chór zakochanych płci obojga

(wyk. chór żeński i Chór Czejanda)

Powróci jako Dzionek zgasł w KSP XIV.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja akustyczna – Ewa Habielska

Zespół wokalny i instrumentalny PR p/k Jerzego Wasowskiego

Niezadowolona z życia ekspedientka z większymi ambicjami (Zuzanna) znajduje tymczasowo zatrudnienie w drogeryjnym MHD na rogu Prostej i Poprzecznej. Mistrzem w brawurowej obsłudze klientów jest tam miły ekspedient Teofil, którego czarowi ulega także i Zuzanna. Nieszczęśliwie zakochana, zwolniona z posady za złą pracę, postanawia się utopić. Wszakże Człowiek-Zagadka podsuwa jej krańcowo inne rozwiązanie problemów.

Słuchanie Zuzanny nadal napełnia sympatią, zaś powabnym i zwiewnym piosenkom mimo podeszłego wieku zwapnienie nut z pewnością nie grozi. Strach pomyśleć, co to by był za sukces, gdyby w słuchowisku znalazły się wszystkie zaplanowane utwory...

Piosenki nie wykorzystane (informację tę podajemy za red. Dariuszem Michalskim, który twierdzi, iż otrzymał ją od żony kompozytora, mającej ją zanotowaną na kartce. My tej kartki niestety nie odnaleźliśmy):

Moja dziewczyna ręce ma złote

(miał wyk. Igor Śmiałowski)

Wielce prawdopodobne, iż jest to piosenka Złota Lucyna wykorzystana 3 lata później w aud. Panowie o paniach.

Jestem Zuzanna

(miała wyk. Stefania Jarkowska)

Jak słodko mieć własne mieszkanko

(mieli wyk. Igor Śmiałowski i chóry)

Muchy

(miał wyk. Jerzy Bielenia)

Do miłości mej drogi są proste

(miał wyk. Igor Śmiałowski)

Mistrz afer i grand

(brak informacji, kto miał wykonywać)

Innam już panna

(miała wyk. Stefania Jarkowska)

JP: Do słabej sztuczki mojego pióra Jerzy napisał piękną muzykę, która doskonale ujawniła jego talent. Ta Zuzanna jest też dla mnie wspomnieniem przedwcześnie zmarłej aktorki Stefanii Jarkowskiej, która wystąpiła w roli tytułowej. Pod względem poczucia humoru i tego, co nazywamy u aktorów vis comica, dorównywała Irenie Kwiatkowskiej. Zachwyciłem się nią przed wojną, kiedy zadebiutowała w sztuce Dzika pszczoła [komedia w 3 aktach, 1932, Ludwika Hieronima Morstina, 1886–1966 – od aut.]. Po wojnie miała jakieś poważne kłopoty zdrowotne, które uczyniły ją wrażliwą na najlżejsze nawet urazy. Każde potrącenie, szturchnięcie w tramwaju czy w autobusie groziło jej niebezpiecznymi komplikacjami kostnymi. Umarła chyba pod koniec lat pięćdziesiątych [1909–1959 – od aut.].

Audycja sylwestrowa

31 XII 1953, 22.02–0.34, Program I

W audycji, pod redakcją Zenona Wiktorczyka, a prowadzonej przez Obu Panów J., znalazło się m.in. specjalne wydanie Eterka: Przygoda sylwestrowa Profesora Pęduszki p.t. Noworoczne życzenia.

Profesor Pęduszko wybiera się do radia, aby nagrać swe życzenia noworoczne. Niestety, podczas wychodzenia drzwi przytrzaskują mu połę żakietu, a klucze, jak to w takich razach bywa, pozostały w domu. Mundzio pędzi do radia, aby poinformować o zaistniałej sytuacji, zaś na klatce pojawia się w tym czasie Trunkowy, który oznajmia, iż ma sposób, żeby takie drzwi otworzyć. Profesor Pęduszko: Panie, pan mi spada z nieba! Pan może złodziej? Nie, nie jestem złodziej, ale znam sposób na drzwi. To dawaj pan ten sposób! Trzeba za...zadzwonić. Mundzio sprowadza wóz transmisyjny (o ślusarzu nie pomyślał), by Profesor mógł złożyć zamierzone życzenia. Rozpoczyna ich składanie tak: Drodzy i Kochani Słuchacze! Głos, który słyszycie, płynie do Was z dwóch klatek. Piersiowej i schodowej.

W części pierwszej audycji, czyli do północy, usłyszeć można też (poza Eterkiem) dwie piosenki: Grudniowy duet (W zimowym parku ze zmienionym tekstem) i Pieśń sylwestrową (prawdopodobnie z muzyką JW, a wykonaną przez Chór i Baryton), oraz poprowadzoną przez JP lekcję nowego tańca o nazwie „zawiesisty”, przy którego opracowaniu autor czerpał oburącz ze skarbnicy tradycyjnych ludowych pas.

Audycja dźwiękowo ocalała we fragmentach tylko dlatego, iż nagrywał ją na magnetofon z radia inż. Jan Zagozda. Natomiast jej scenariusz znajduje się w całości w archiwum radiowym.

Krotochwile liryczne w jesiennym parku

data nagrania 30 X 1954, antena 31 X 1954, 17.45–18.15

Osoby:

- Rozalia – Danuta Wodyńska

- Aleksander – Jeremi Przybora

- Awansowany dyrektor – Tadeusz Olsza

- Pracownicy instytucji: Kazimierz Brusikiewicz, Zbigniew Kryński i Kazimierz Kurczyński

- Stefania Gaffa – Stefania Jarkowska

- Anatol Ciastko – Jerzy Wasowski

- Ona – Janina Seredyńska

- On – Andrzej Bogucki

Piosenki:

W jesiennym parku

(wyk. Andrzej Bogucki i Janina Seredyńska)

Muz. Andrzej Markowski.

Piosenka powróciła jako W zimowym parku (tytuł wstępny Duet zimowy) w KSP IV i w ppIV.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Realizacja akustyczna – Halina Machay

Kilka opowieści złączonych motywem czterowiersza:

Idziemy przez park jesienny,

Bez róż, jaśminów i bzów,

Idziemy przez park odmienny

W szeleście liści i słów...

Rozalia i Aleksander wyjawiają sobie po ośmiu latach miłości obopólny brak pewności co do jej istnienia, doprowadzając tym samym do raptownego pożegnania. Przysłuchujący się temu mężczyzna okazuje się (już nie pierwszy raz) mimowolnym i przypadkowym obserwatorem spokoju, z jakim Aleksander przyjmuje dotykające go niepowodzenia życiowe. Nieszczęsny Aleksander ma serce nabrzmiałe poezją własną i obcą w tłumaczeniu i oryginale, ma również duszę wrażliwą na zwielokrotnione najmniejsze przeżycie. Na szczęście przy cechach tak bezbronnych jest też osobnikiem zahartowanym przez... handel detaliczny, który przyzwyczaił go do nagłych zmian i zaskakujących braków, wykuwając mu tym charakter. Potrafi więc zachować pogodną twarz w najtrudniejszych nawet chwilach życia.

W krotochwili mamy też scenkę pożegnania dyrektora instytucji przez zespół urzędników. Dyrektor awansuje na wyższe stanowisko, a zespół dziękuje mu z dużym zaangażowaniem uczuciowym, szermując wszystkimi wyświechtanymi sloganami i zwrotami o wychowaniu przez zespół, oddaniu pracy i t.p.

Na ławeczce w parku poznają się Anatol Ciastko oraz Stefania Gaffa – opowiadają o swoich rozczarowaniach miłosnych, oboje zrażeni do życia i wiejący pustką, z duszami pełnymi zgliszcz, z życiem jawiącym się przed nimi „jak ta pusta jesienna aleja”... Jako dwoje rozbitków rozumieją się znakomicie, ale pokochać się nie mieliby już czym, bo przecież nie zwęglonymi sercami. Decydują się jednak iść na kawę tą pustą, jesienną aleją.

W finale Ona i On konwersują w parku optymistycznymi rymami, przeplatanymi piosenką.

Sprawa Bardell contra Pickwick

6 XII 1954, antena 26 XII 1954, czas 77 minut

Według powieści Charlesa Dickensa Klub Pickwicka.

W rolach narratorów wystąpili: Jerzy Wasowski i Jeremi Przybora, w roli pani Bardell – Helena Buczyńska, w roli Samuela Pickwicka – Zygmunt Chmielewski, w rolach pozostałych inni równie znakomici.

Scenariusz radiowy i reżyseria – Jeremi Przybora

Realizacja akustyczna – Ewa Habielska

Bies Paskerville’ów

9 IV 1955, czas 18:35

W zapowiedzi początkowej, wygłoszonej przez Jerzego Wasowskiego i Edwarda Dziewońskiego:

Wielkie, sensacyjne i nie pozbawione efektów słuchowisko, według nie odnalezionego rękopisu Arthura Conan Doyle’a.

Zaś w zapowiedzi wstecznej:

Usłyszeliśmy żart radiowy Jeremiego Przybory (...) Reżyseria – Jerzy Wasowski.

Realizacja akustyczna – Halina Machay

www. ▶ Doyle – Arthur (Ignatius) Conan Sir (1859–1930), pisarz szkocki, wolnomularz i spirytysta, z wykształcenia lekarz okulista. Zasłynął jako twórca genialnego detektywa Sherlocka Holmesa, jego przyjaciela doktora Johna Watsona i śmiertelnego wroga, geniusza zbrodni – prof. Jamesa Moriarty’ego. Przygody duetu H-W zawarł w 4 powieściach: Studium w szkarłacie (A Study in Scarlet, 1887), Znak czterech (The Sign of Four, 1890), Pies Baskerville’ów (The Hound of the Baskervilles, 1901), Dolina trwogi (The Valley of Fear, 1914), oraz w 56 opowiadaniach. Kiedy mając już dość pisania o Sherlocku, Doyle uśmiercił detektywa w nurtach wodospadu Reichenbach (Szwajcaria) i objęciach prof. Moriarty’ego, rozliczne protesty czytelników doprowadziły do tego, iż w kilka lat później go wskrzesił. Doyle pisał też powieści historyczne, z których wyróżnić należałoby Przygody brygadiera Gerarda (The Exploits of Brigadier Gerard, 1896), i fantastyczne, jak chociażby pięcioksiąg, którego bohaterem uczynił ekscentrycznego naukowca prof. George’a Edwarda Challengera, u nas znane tylko pierwsze dwie: Świat zaginiony (The Lost World, 1912) i Trujące pasmo (The Poison Belt, 1913). Życiu samego Doyle’a też nie zbywało na barwności, jako że w młodości wziął udział w wyprawie arktycznej na wieloryby, później (jako lekarz i korespondent wojenny) w podróży do Afryki, gdzie był świadkiem powstania Mahdiego i wojny burskiej.

Satyrycy przed mikrofonem: Jeremi Przybora

30 XI 1955

Piosenki:

Johnny z Arizony

(wyk. Kazimierz Pawłowski)

Sentimental Journey, 1944, Bud Green (1897–1981) – (Lester Raymond) „Les” Brown (1912–2001) – Ben Homer (1917–1975) – Jeremi Przybora.

Nie jest zatem kompozytorem tego utworu, jak to się podaje w zbiorkach z tekstami piosenek JP, Duke Ellington.

Spacerek przez Eterek

(wyk. Adam Mularczyk i Chór Czejanda)

Z Eterka, odc. Spacerek przez Eterek.

Z klatki piersiowej

(wyk. Jeremi Przybora)

Ze Studenckiej miłości.

Cykl audycji z lat 1954–1957 (bardzo często prowadzonych przez Obu Panów J.), w których to prezentowali oni dokonania i sylwetki czołowych naszych satyryków, biorących zresztą udział w tych audycjach osobiście.

Wieczór zimowy

21 XII 1955

Osoby:

- Autor – Jeremi Przybora

- Szecherezadek – Edward Dziewoński

- Człowiek-Zagadka – Andrzej Bogucki

- Profesor Pęduszko – Adam Mularczyk

- Wdowa Eufemia – Irena Kwiatkowska

- Chłopczyk Mundzio – Tadeusz Fijewski

- Lola Von Szezlong – Stefania Górska

- Nieudana Postać – Saturnin Żórawski

- Bies Paskerville’ów – Zbigniew Obuchowski

- Monter – Stefan Witas

- Iwan Aleksandrowicz Chliestiakow – Wieńczysław Gliński

Piosenki:

Trenowy śniegu puch

(wyk. Jeremi Przybora)

Na melodię Puchowy śniegu tren – muz. Pierre Arezzo (18??–1972), sł. Andrzej

Włast (1885–ok. 1942), z nowym tekstem Jeremiego Przybory.

Pieśń o zimie

(wyk. Andrzej Bogucki, Edward Dziewoński i Jeremi Przybora)

Na tę samą melodię co Pieśń o wiośnie i Pieśń o lecie.

Plagiat zimowy – Gołoledź i Święty

(wyk. Adam Mularczyk, Tadeusz Fijewski i Irena Kwiatkowska)

Z klatki piersiowej

(wyk. Stefania Górska)

Ze sztuki Studencka miłość.

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka i opracowanie muzyczne – Jerzy Wasowski

Realizacja akustyczna – Ewa Habielska

Złożony niemocą twórczą Autor wypruwa sobie żyły, by doręczyć w terminie szefowi zamówione słuchowisko. Pomysłów dostarczają mu na szczęście dzieci jego wyobraźni, występujące już u niego we wcześniejszych audycjach. Ale nie tylko, bowiem wizyty składają mu również: najprawdziwszy monter z elektrowni oraz Iwan Aleksandrowicz Chlestakow z ofertą od samego Nikołaja Wasiljewicza Gogola.

Nota bene! W tej audycji rozbrzmiała po raz pierwszy słynna z KSP XIII Baśń o Srebrnym Dzwoneczku, w wykonaniu Edwarda Dziewońskiego.

www. ▶ Gogol – Nikołaj W. (1809–1852), wspaniały pisarz rosyjski, przyjaciel Aleksandra Puszkina. Jego największe dokonania to: komedie Ożenek (1835) i Rewizor (1836), obie przetłumaczone przez Juliana Tuwima, oraz powieść Martwe dusze (1842), w przekładzie Władysława Broniewskiego, jak też Wiktora Dłuskiego. Iwan A. Chlestakow to jedna z głównych postaci Rewizora.

Deszczowe impresje

14 IX 1956, czas 49 minut

W TV przeistoczyły się w program Deszczowa suita.

Osoby:

- Stara – Stanisława Kawińska

- Odchodząca – Irena Kwiatkowska

- Chłopczyk – Zofia Raciborska

- Ona – Hanna Skarżanka

- Mamusia – Danuta Wodyńska

- Stary – Feliks Chmurkowski

- On – Edward Dziewoński

- Złodziej jednorodzinny Paciorkowski – Józef Kondrat

- Deszczowy Mężczyzna – Tadeusz Olsza

- Mąż – Jerzy Wasowski

- Spec od rynien – Stefan Witas

- Speaker – Jeremi Przybora

Kwartet w składzie:

- Jerzy Abratowski – organy elektryczne

- Jerzy Wasowski – fortepian

- Konstanty Niekraszewicz – perkusja

- Eugeniusz Mossakowski – kontrabas

oraz

- Zygmunt Lednicki – solo na skrzypcach

Piosenki:

Na całej połaci deszcz

(wyk. Jeremi Przybora, Hanna Skarżanka i Maria Janecka)

Muz. Jeremi Przybora.

Ze „Szpaka” III (jako Deszcz).

Nabywajcie Polki śliczne parasolki –

śpiewa,

recytuje:

Pani wilgoć nie służy, bo mnie – owszem, przyznam,

Ze mnie taki, przepraszam, Deszczowy Mężczyzna.

Poprzedza mnie wiaterek, chmurka lub obłoczek,

A sam jestem suchutki, w zetknięciu – nie zmoczę.

Sprzedaję parasolki Spółdzielni Ulewa,

Tak że damie jest ze mną pod czym się podziewać.

Proszę bardzo: z nylonu i nieodwracalne,

Jak deszcz, albo jak miłość... Tak coś czasem palnę.

Nawiązując do wątku, to, w ramach posady,

Przychodzę i odchodzę, tak jak i opady,

Co niejedną klientkę, przyznam, nieco smuci,

„Ale, jak się zepsuje, do Pana się zwrócić?

Pan, jak deszczyk majowy, załatwiając, pluszcze...”

Od sukcesów w zawodzie człowiek się nie ustrzegł.

Potrafię też transakcję przepleść gratis ślicznym

À propos meteoro- i mito-logicznym –

O tym choćby jak Zeus – Bóg w postaci deszczu,

Przystąpił, proszę Pani, do wiadomych pieszczot...

Parasola brak sprawił, dorzućmy nawiasem,

Że dziecię z deszczu było!... Tak coś palnę czasem.

Pani to mi tę piękność przypomina troszkę,

Co wtedy właśnie miała ten incydent z bożkiem.

Też taka bladziuteńka i... atmosferyczna.

A... ja – przez tę deszczowość – nic nie mam z Jowisza?

Nie?... To może Pani szanowna pozwoli,

Jeżeli nic z tych rzeczy, to coś – z parasoli?...

Też nie... Widocznie spotkał, jak wnoszę z rozmowy,

Nieprzemakalne serce Mężczyzna Deszczowy.

oraz

ponownie śpiewa: Tadeusz Olsza

The Umbrella Man, 1938, Vincent Rose (1880–1944) – Larry Stock (1896–1984) – James (Anthony) Cavanaugh (1892–1967) – Jeremi Przybora.

www. ▶ Nie jest to więc, mimo iż tak pada w zapowiedzi końcowej, dzieło autorstwa spółki Buddy DeSylva – Lew Brown – Ray Henderson, tylko jak wyżej.

W czasie deszczu dzieci się nudzą

(wyk. Jeremi Przybora, Maria Janecka, Edward Dziewoński, Hanna Skarżanka i Jerzy Wasowski?)

Powróci w NpII, NpIIIr.

Nie odchodź!

(wyk. Hanna Skarżanka)

Muz. Kazimierz Serocki.

Smutny deszczyk

(wyk. Jeremi Przybora)

September in the Rain, 1937, muz. Harry Warren (1893–1981), sł. Al Dubin (1891–1945) – Jeremi Przybora.

Wesoły deszczyk

(wyk. Edward Dziewoński)

Powróci w NpI.

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka i opracowanie muzyczne – Jerzy Wasowski

Autor, jako speaker, zapowiada koncert kameralny noszący tytuł: Deszcz w muzyce kameralnej. Inauguruje go Moderato capando z Deszczowego kwartetu zapomnianego (przez Autora) kompozytora na organy, perkusję, kontrabas i fortepian firmy Kerntopf. Po kilku chwilach przerwane przez Autora, oznajmiającego, iż utwór to ciekawy, acz pozbawiony niespodzianek, toteż w miarę swych skromnych możliwości postara się urozmaicić słuchaczom ten koncert, poruszając na marginesie utworu kilka spraw. A te sprawy to n.p. dotkliwe bolączki naszego dnia codziennego, takie jak choćby brak wędrownych sprzedawców parasoli; to wiersz List w wykonaniu Ireny Kwiatkowskiej, który powróci w KSP X, ale już oprawiony zaaranżowanym przez Pana A Chopinem; to piosenki i scenki (On, Ona i Mąż – powróci w KSP IV, czy też finałowa ze Starym, Starą i Złodziejem Paciorkowskim, w Deszczowej suicie już Bonawenturą, usypiającym tym razem grą nie na skrzypcach, lecz na klarnecie); jak też inne, przerywane Moderato capando, przerywanym dygresjami Autora.

JP (po latach): Była to chyba nasza nieświadoma przymiarka do KSP.

Nota bene! Dialog pomiędzy Oną i Onym zainauguruje w KSP IV ponownie piosenka Nie odchodź!, z tym że już z muzyką Jerzego Wasowskiego. W nowej aranżacji powróci też w NpIIr i ppIV.

Drobne ogłoszenia

30 XI 1956, antena 2 XII, 19.30–20.00

Osoby:

- Irena Kwiatkowska

- Danuta Wodyńska

- Andrzej Bogucki

- Feliks Chmurkowski

- Jan Ciecierski

- Edward Dziewoński

- Edmund Fidler

- Waldemar Januszkiewicz

- Jeremi Przybora

Piosenki:

Drobne ogłoszenia

(wyk. Edward Dziewoński, Jeremi Przybora)

Piosenka powróciła w KSP II.

Odrobina mężczyzny

(wyk. Irena Kwiatkowska)

Z nową muzyką i zmienionym nieco tekstem powróciła w KSP XI.

To było tak

(wyk. Andrzej Bogucki)

Podstawowe różnice pomiędzy wersją w wyk. A. Boguckiego a uznaną za ostateczną w interpretacji B. Łazuki:

Wers 3:

Andrzej Bogucki

Gdy nagle gość spóźniony jeszcze wszedł

Bohdan Łazuka

Gdy nagle – ukazałaś się we drzwiach

Wersy 6 i 7:

Andrzej Bogucki

Ktoś anonsował – Panna Zet,

Nie dosłyszałem przez ten szept.

Bohdan Łazuka

Ktoś na twój widok szepnął „ach”

A we mnie coś szeptało tak:

Wersy 12, 13 i 14:

Andrzej Bogucki

Nie potrzeba słów, rzewną śpiewa pieśń

Za oknami wiatr, zegar żegna gdzieś

Odchodzącą w dal godzinę.

Bohdan Łazuka

Nie potrzeba słów, słowa szepcze wiatr,

Zegar żegna gdzieś odchodzącą w świat

Godzinę.

Wersy 19 i 20:

Andrzej Bogucki

Jej mężem został pan z wąsikiem,

Co miał hurtowy handel giętych blach.

Bohdan Łazuka

Twym mężem został pan z wąsikiem,

Co wiódł hurtowy handel rur i blach.

Wers 24:

Andrzej Bogucki

Zacząłem udział brać w jej snach.

Bohdan Łazuka

Zacząłem ją nawiedzać w snach.

Wersy 25 i 26:

Andrzej Bogucki

Cały długi dzień śniłem o tym, by

Całą długą noc dzielić z nią te sny.

Bohdan Łazuka

Cały długi dzień śniłem o tym, by

Przez króciutką noc dzielić z tobą sny

Wersy 38 i 39:

Andrzej Bogucki

Mąż coś widocznie podejrzewał,

Gdy mnie na wznak z browninga

trupem kładł.

Bohdan Łazuka

Mąż wcześniej wrócił z Sochaczewa –

Z browningiem w dłoni nagle wpadł i... zbladł!

www. ▶ Browning, ręczna broń automatyczna, zwłaszcza płaski pistolet szybkostrzelny. Od nazwiska konstruktora Johna Mosesa Browninga (1855–1926, czyt. brauning), pierwszy patent 1879, a w sumie modeli było 8 i nie jest niestety możliwe do stwierdzenia, którym z nich posłużył się mąż.

Piosenka powróciła w Zgubnych uczuciach (w wersji prawie że ostatecznej) i w KSP X.

Jeszcze inną, wcześniejszą wersję tekstu posiadamy w naszym archiwum. Różni się ona przede wszystkim tym, iż po zamążpójściu ukochanej bohatera piosenki za pana z wąsikiem wspomniany bohater natychmiast zorientował się, iż na jawie w tej sytuacji szanse ma nikłe i w związku z tym jął ją nawiedzać w snach, unikając tym samym zastrzelenia, jak też kontaktów intymnych. A wizyty te wyglądały następująco:

I przychodzę w śnie na twych marzeń próg,

By cichutko noc spędzić u twych nóg,

Kiedy uśniesz słodko.

Schylam się do ust, brwi całuję łuk,

Brwi zdziwionych tą

Tak nieśmiałą mą

Pieszczotą.

Słychać szelest drzew, trzepotanie ćmy,

Pytasz, śniąc: „To ty?”.

Tak, najmilsza – to ja jestem.

Jestem szmerem drzew, księżycową mgłą

I w zapachu lip zagubioną ćmą

I tęsknotą mą

I tęsknotą mą.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja akustyczna – Jerzy Jeżewski

Bohaterowie ogłoszeń drobnych prezentują się w rozbudowanych scenkach (wśród nich Szczęśliwy domek do wynajęcia, który pojawi się ponownie w KSP V) lub skromnych, acz równie dowcipnych krótkich anonsach, które powrócą w KSP II.

Zatem i tę audycję można by określić – przymiarką do KSP.

Panowie o paniach

24 XII 1956, antena 26 XII 1956, 16.30–17.00

Osoby:

- Wieńczysław Gliński

- Tadeusz Olsza

- Jeremi Przybora

- Andrzej Szczepkowski

- Igor Śmiałowski

- Jerzy Wasowski

Piosenki:

Dziewica Katarzyna

(wyk. Andrzej Szczepkowski)

Sainte Catherine, 1941, Charles Trenet (1913–2001) – Antonio Matas (1912–1984) – Jeremi Przybora, tekst taki jak w późniejszej Anastazji, z dwiema więcej, jako trzecia i czwarta, zwrotkami, po raz pierwszy zaśpiewał ją Władysław Królikiewicz w „Szpaku” III.

Zwrotki trzecia i czwarta:

Co czynisz, moja córko,

brą, brą, brą, brą

Co czynisz, moja córko,

W pozycji obcej mi.

O tak, o tak, w pozycji obcej mi,

O tak, o tak, o tak.

Ślę modły niebu, ojcze,

Brą, brą, brą, brą,

Ślę modły niebu, ojcze,

Któremu skąpisz czci,

O tak, któremu skąpisz czci,

O tak, o tak, o tak.

Pas cnoty

(wyk. Wieńczysław Gliński)

Ze „Szpaka” III. Planowany do KSP XIII.

Manuela

(wyk. Jerzy Wasowski)

Aż strach, że Bóg takie serce pannie dał,

Aż strach, żeby taki chłód od panny wiał,

Aż strach, żeby taką nierozumną być,

I dumną tak być, z zakochanych tak drwić.

Manuela, Manuela, Manuela, Manue-la-la-la-la,

Młodzieńców nie ośmiela, uśmiechów nie rozdziela.

Kiedy tańczy cała w bieli, cała w bieli

Przy kape-li-li-li-li –

Jest tylu, co by chcieli

Manueli.

Lecz Manuela tych pragnień nie podziela,

Kto do jej serca strzela –

Chybia ten.

Gitar trele, gitar trele, trele, trele, tre-le-le-le-le

Próżno budzą Manuelę,

Kiedy śpi spokojnym snem.

Aż dzień przyszedł, gdy minęło parę lat,

Aż dzień przyszedł i na serce lękiem padł,

Aż dzień przyszedł i przestała dumną być

I nierozumną być, przed miłością się kryć.

Manuela, Manuela, Manuela, Manue-la-la-la-la,

Młodzieńców już ośmiela, uśmiechy im rozdziela.

Lecz gdy dzisiaj tańczy w bieli

Przy kape-li-li-li-li –

Już nie ma tych, co chcieli

Manueli.

Manuela już serc nie rozwesela,

Gdy komu łask udziela –

Znika ten.

Gitar trele, gitar trele, trele, trele, tre-le-le-le-le

Próżno budzą Manuelę,

Bo są tylko, tylko snem.

A ma Pola

(wyk. Jeremi Przybora)

Amapola – Pretty Little Poppy, 1924, Joseph M. Lacalle – Jeremi Przybora.

Powróci w KSP II i NpIIr.

Złota Lucyna

(wyk. Igor Śmiałowski)

Tytuł wyjściowy Złota Justyna.

Złoto w kawałku, w proszku, czy w płynie,

Ach, jakże mało o takie dbam,

Lecz tyle złota w jednej dziewczynie

/Tylko ja jeden na świecie mam./ bis

Moja Lucyna włosy ma złote,

A w oczach jej złoto słońca drga,

Każdą mi słotę złoci tym złotem,

Które w uśmiechu i w sercu ma.

Póki jej nie spotkałem

Takich serc ja nie znałem,

Co niegasnącą palą się skrą,

Widać to złoto jest ogniotrwałe,

Z którego takie serca są.

Gdyby to tylko serce i uśmiech

I oczy – złota kropelki dwie,

Lecz kiedy dłonią skronie mi muśnie,

/To też tak jakby złociła je./ bis

Moja Lucyna ręce ma złote,

Co w pracy tak, jak dwa skrzydła mkną,

A gdy w nie złożę jakąś zgryzotę,

To zaraz w uśmiech zamienia ją.

Póki jej nie spotkałem

Takich rąk ja nie znałem,

Żeby złociły, czego się tkną,

Mojej dziewczyny dwie ręce małe

Skarbem największym świata są.

Pani Monika

(wyk. Tadeusz Olsza)

Z jedną (przedostatnią) zwrotką więcej, powróciła w Radioabsurdziku Dorota, a następnie w KSP IX.

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka, opracowanie muzyczne i akompaniament – Jerzy Wasowski

W gronie wyłącznie męskim – rozważania o damach ponad gusty i upodobania jednostkowe. Punkty wyjścia rozważań tychże to: Kobieta to wierny towarzysz i przyjaciel człowieka oraz Kobieta jest pieśnią naszego życia.

Muzyka i wiadomości ogórkowe

22 VIII 1957, antena 27 VIII 1957, 19.00–19.20

Osoby:

- Prowadzący – Jolanta Skowrońska, Jeremi Przybora i Zdzisław Słowiński

Krótkie, szybkie, gotowe, często nieprawdziwe i nie zawsze niepotrzebne wiadomości.

Wśród tych krótkich pojawiają się i dłuższe, n.p. o świetnej światowej karierze trębacza Emiliana Gonitwy, o odkryciach profesora Urgensa na temat długości snu czy o życiu w Skumbriatown, gdzie wszyscy piją i kradną.

Wiadomości, zgodnie z tym, o czym informują prowadzący – nie obciążają pamięci, nie przeszkadzają w trawieniu i są wymienne.

Piosenki:

Tango „Rzepicha”

(wyk. Zdzisław Słowiński)

Z inną muzyką powróci w KSP I i NpIIr.

Nota bene! Profesor Urgens swoje odkrycia przedstawi ponownie w KSP VIII, natomiast drobna inteligentka i rodzicielka E. Gonitwy powróci w KSP III jako matka Sierotki Barbary.

Zanim będziemy maszynami

27 IX 1957, antena 1 X 1957, 19.00–19.20

Słuchowisko satyryczne Henryka Bardijewskiego w reżyserii Jeremiego Przybory, w którym Jerzy Wasowski zagrał rolę obrońcy.

My i one

3 V 1958, antena 4 V 1958, 18.45–19.45

Osoby:

- Alina Janowska

- Halina Jezierska

- Irena Kwiatkowska

- Danuta Wodyńska

- Andrzej Łapicki

- Andrzej Szczepkowski

- Igor Śmiałowski

- Stefan Witas

- Jeremi Przybora

- Jerzy Wasowski

Dwaj Panowie J. prowadzą konferansjerkę własnego autorstwa skupioną wokół motta:

Kobiety, kobiety,

Niech porwie to kat,

Ach, bez Was niestety

Co wart byłby świat

(na melodię piosenki Woman (uh, huh) z 1953, vide KSP XI).

I zapowiadają monologi, dialogi i scenki piór innych twórców.

NUL Kobieta pokazuje nam tylko tę twarz, którą widzimy.

W każdym przeciętnym ogonku można zidentyfikować co najmniej jedną nieprzeciętną kobietę.

W tym momencie historycznym Dwaj Panowie J. zostali już zaangażowani w pracę dla telewizji, zainaugurował więc tym samym działalność Kabaret Starszych Panów. Ale... no właśnie – radio nie zniknęło z ich życia. Nadal przecież tworzyli słuchowiska, powstawały także, specjalnie dla radia, wersje słuchowiskowe KSP. Zaś „radioabsurdziki” były dla nich bez wątpienia materiałem wyjściowym do KSP. Radioabsurdziki zresztą zaliczane są przez Autora do cyklu My z Przyjacielem.

Miłość do magister Biodrowicz (Radioabsurdzik)

27 II 1959, antena 8 III 1959, 21.40–22.10

Osoby:

- Przyjaciel – Jerzy Wasowski

- Mąż mgr Biodrowicz – Edmund Fidler

- Ekspedientka – Danuta Mancewicz

- Farmaceutka – Danuta Wodyńska

- Obywatele – Jerzy Bielenia i Janusz Bylczyński

- Ja – Jeremi Przybora

Piosenki:

Wieczór i aspiryna

(wyk. Chór Zagrypionych Przejściowo, a w nim: Jerzy Bielenia, Danuta Wodyńska, Danuta Mancewicz i Janusz Bylczyński)

Tekst – Jeremi Przybora

Autor i Przyjaciel usiłują ustalić przyczyny zakochania się Przyjaciela w magister Biodrowicz. Autor, starając się pomóc, wspomina, jak to muzyka z radia zaważyła na jego uczuciu do ekspedientki w sklepie wędliniarskim, ale u Przyjaciela sytuacja tego rodzaju nie zachodzi. Nie jest to także przypadek analogiczny do Krasnalskiego i jednej pani o zdumiewającym ciśnieniu gazu w mieszkaniu. Nie zdarzyło się to również z powodu szalejącej grypy i tłumu w aptece, w której Przyjaciel się znalazł, gdyż magister nie jest magistrem farmacji, lecz czegoś innego. Nie znajdując sposobu na rozwikłanie tej zagadki, Autor z Przyjacielem wizytują męża pani magister i zostają przezeń przyjęci niezwykle uprzejmie (pani magister nie ma tymczasowo w domu). W trakcie bogatej, ciekawej i filozoficznej konwersacji Przyjaciel odkochuje się raptownie i odchodzi, by powrócić... z powodu fantastycznych mandarynek, jakimi w trakcie wizyty częstował go szczodrze gospodarz.

U państwa Wyrko-Gnickich (Radioabsurdzik)

10 IV 1959, antena 11 IV 1959, 18.40–19.00

W roku 1972 wydane przez Czytelnik w książce Miłość do magister Biodrowicz jako Z pierwszą wizytą.

Osoby:

- Pani Wyrko-Gnicka – Alina Janowska

- Pan Wyrko-Gnicki – Tadeusz Olsza

- Gerard Kaparek – Waldemar Januszkiewicz

- Przyjaciel – Jerzy Wasowski

- i Ja – Jeremi Przybora

Tekst – Jeremi Przybora

Realizacja akustyczna – Halina Machay

Przechodząc ulicą Abonentów Radomskich, Autor wraz z Przyjacielem postanawiają niespodziewanie zajrzeć z pierwszą wizytą do państwa Wyrko-Gnickich. Trafiają na epicentrum kłótni małżeńskiej z rozwodem w tle – pani chce się powiesić, pan chce się zastrzelić, a wszystko to z powodu Kaparka, z którym rzekomo sprzeniewierza się żona, i Kazi Pianczanki – z którą analogicznie mąż. W ferworze afery mąż się pakuje i wyprowadza, zaś Autor i Przyjaciel oferują swoją opiekę porzuconej żonie Maricie. Nieoczekiwanie pojawia się jednak łudząco podobny do męża (tak samo ubrany i ostrzyżony, ale z inną walizką) – Gerard Kaparek.

Nota bene! 3 miesiące później i pozycję niżej Autor wraz z Przyjacielem mają przyjemność z Kazią Pianczanką osobiście.

Kazia Pianczanka (Radioabsurdzik)

6 VII 1959, antena 18 VII 1959, 18.05–18.25

Osoby:

- Przyjaciel – Jerzy Wasowski

- i Ja – Jeremi Przybora

- Kazia Pianczanka – Alina Janowska

Nota bene! 3 miesiące wcześniej i pozycję wyżej Alina Janowska grająca panią Wyrko-Gnicką zarzuca mężowi romans z Kazią.

Piosenki:

Grunt to higiena

(wyk. Ja, przy fortepianie Przyjaciel)

To samo co Eterkowy Grunt to porządek, tyle że z nieco i śmiesznie zmienionym tekstem.

We dwoje

(wyk. Ja, przy fortepianie Przyjaciel)

Ze Studenckiej miłości, ale ze zmienionym tekstem.

We troje

(wyk. Kazia, Ja i Przyjaciel)

Jak wyżej. Bez zmian w tekście, prócz tego, że we troje.

Panowie poznają nową wybrankę swoich serc na seansie filmu Odrzucona w kinie „Pelcowizna”. Komfort oglądania filmu zakłóca im niehigieniczny sąsiad, przesiadają się zatem po całej widowni, gdyż miejsc wolnych, ze względu na pogodę, nie brakuje. Na nieszczęście obywatel ten przesiada się w ślad za nimi. Wkrótce jednak okazuje się, że to nie ten obywatel się przesiada, tylko całkiem inni, jako że w sali takich niehigienicznych znajduje się znacznie więcej. Na szczęście natykają się też na piękny zapach zagraniczny – Coty, którego właścicielką, jak się wyjaśniło, była – Kazia Pianczanka. Panowie zakochują się w jej zaletach duchowych, a po włączeniu światła – także i w cielesnych. Urzeka ich również imię Kazi. Niestety, uczucie, które zaczęło kiełkować w przyjaciołach i w kinie „Pelcowizna”, nie będzie uczuciem szczęśliwym.

www. ▶ Coty, oryginalnie francuska, założona w 1904 przez François Coty (naprawdę Joseph Marie François Spoturno, 1874–1934, korsykański perfumerzysta i businessman), obecnie amerykańska firma kosmetyczna o zasięgu światowym.

NUL Jak tylko zrobiło się ciemno w sali, poczuliśmy z Przyjacielem, że obywatel obok nas pod względem higieny osobistej nie odpowiada wymogom X Muzy.

Ekran życia jest niejednokrotnie bardziej pasjonujący niż ekran kina.

Ja: A więc skończył się film Odrzucona. Jak się skończył, zapytacie – dobrze się skończył, odpowiem, ponieważ Kazia zaprosiła nas do domu na kolację. Po tym filmie.

Przyjaciel: Widocznie musieliśmy zrobić na niej dobre wrażenie, bo dzisiaj tak zaprosić byle kogo do mieszkania, to może się już potem nie wyprowadzić.

Ja: A trzeba jeszcze wiedzieć, do jakiego mieszkania!

Przyjaciel: Boże, co za metraż!

Ja: Kiedy zobaczyliśmy z Przyjacielem ten metraż, kiedy zahukaliśmy z Przyjacielem, a echo nam odpowiedziało z oddali amfilad, Przyjaciel powiedział:

Przyjaciel: Ech, tutaj dopiero miłość może rozwinąć skrzydła!

Ja: I rozwinęła. Poczuliśmy w tych czterech pokojach z kuchnią, służbowym i wygodami...

Pan A: WC oddzielne.

Pan B: ... piękne, szczere uczucie do Kazi Pianczanki.

I gdyby nie ten, co prawda nie rzucający się w oczy w tak wielkim mieszkaniu, mąż staruszek...

Jak pokochaliśmy (z Przyjacielem) przedszkolankę
(Liryczny szkic jesienny)

16 IX 1959, antena 20 IX 1959, 22.00–22.30

Osoby:

- Przedszkolanka – Danuta Wodyńska

- Przedszkole im. Mieniakiewicza – Maria Janecka, Halina Jezierska, Krystyna Miecikówna i Zofia Raciborska

- Przyjaciele – Jerzy Wasowski i Jeremi Przybora

Piosenki:

Grzeczne chłopczyki

(wyk. Jeremi Przybora, Jerzy Wasowski i Danuta Wodyńska)

Wersję a cappella wykonuje również przedszkole im. Mieniakiewicza. Piosenka ze sztuki Studencka miłość.

Tekst – Jeremi Przybora

Realizacja akustyczna – Andrzej Łuczaj

Przesiadując w dni jesienne na ławeczce w parku, Obaj Panowie J. zakochują się w przedszkolance, obserwowanej przez nich podczas jej spaceru z grupą śpiewających zgodnie przedszkolaków: Jesteśmy grzeczne chłopczyki, / chłopczyki, chłopczyki!/ Nie żadne smyki-cyniki, / cyniki-smyki nie! „Świetna przedszkolanka, zbudowana z zachowaniem proporcji, i jakie podejście do dzieci, drobna kształtna główka w blond puklach, pierś wczesna... śmiała, a biodra istrumentalne... i zwróć uwagę, że nogi utrzymują całość na poziomie...” Następnego dnia, bezbronni wobec swych emocji, wyznają jej (na tej samej ławeczce) – uczucie oraz namawiają do zmiany profesji, ale ona na to nie przystaje, zapewniając ich jednocześnie o tym, że będzie miała dla nich czas mimo absorbujących ją zajęć, gdyż dzieci z pewnością zachorują przecież wkrótce, jak nie na ospę wietrzną, to na świnkę. Panowie dołączają do przedszkolaków i śpiewają wraz z nimi: Myśmy z tych moralnych chłopców, / co nam chęć do pustot obcą – / dla ojczyzny i przyrostu / ożenimy się, a następnie zapadają na dziecięce choroby. Niepotrzebnie, gdyż przedszkolanka prędzej zrezygnuje z Dwóch Panów, niźli opuści choćby jeden dzień w przedszkolu.

Jak zaopatrzyć się na zimę (Radioabsurdzik)

22 XI 1959, 22.00–22.30

Osoby:

- Ciepła Wdówka – Irena Kwiatkowska

- Studentka – Barbara Wyszkowska

(Tylko w tylnej zapowiedzi Jeremiego Przybory, przypuszczamy, że scena z jej udziałem została wycięta).

- Odrażający Drab – Andrzej Bogucki

- Suchy Szwagier – Edmund Fidler

- Ja – Jeremi Przybora

- Przyjaciel – Jerzy Wasowski

Piosenki:

Ballada o dobroczynnym wpływie kominka

(wyk. Andrzej Bogucki)

Jako Odrażający drab i z jedną zwrotką więcej, a konkretnie czwartą, powróci w KSP VI.

Tekst – Jeremi Przybora

Dwaj Panowie J. snują rozważania na temat pomocnych osobom prywatnym sposobów zaopatrzenia się na mroźną zimę. Na plan pierwszy wysuwają się zalety domowego kominka (tej uroczej archaicznej instalacji w na wskroś nowoczesnych czasach), wykonanego z komina przemysłowego. Na miejscu drugim Przyjaciel rekomenduje Ciepłą Wdówkę, zaś na trzecim sam Autor – Suchego Szwagra (bez rodzinnej nadbudowy). Ostatnie dwa pomysły niestety się nie sprawdzają. Pozostaje więc tylko kominek, do którego Panowie J. radzą przygotować zapas nastrojowych ballad ustnych do słuchania.

Nota bene! Ciepłą Wdówkę, Odrażającego Draba oraz Suchego Szwagra odnaleźć można w KSP VI.

Latarnia Rudego Kota (wersja I)

10 II 1960, antena 20 II 1960, 22.30–23.00

Fantazja monarchiczna Henryka Bardijewskiego w reżyserii Jeremiego Przybory, w której Jerzy Wasowski zagrał rolę króla.

27 VI 1960 powstała Latarnia Rudego Kota (wersja III) i była dłuższa o trzy i pół minuty.

Stokrotki ogrodnika Barnaby (Dramacik rodzinny)

12 III 1960, 20.30–21.40

Zaś podczas powtórki (5 maja 1960) już tylko Stokrotki ogrodnika Barnaby.

Osoby:

- Klemensik – Zdzisław Słowiński

- Jacek, romantyczny żużlowiec – Mieczysław Gajda

- Ciocia Rozalia – Danuta Wodyńska

- Dranie – Jerzy Bielenia i Zdzisław Lubelski

- Wuj Charlie – Edward Dziewoński

- Babcia – Janina Munclingrowa

- Staruszek-dziadzio – Aleksander Dzwonkowski

- Barnaba, ogrodnik – Feliks Chmurkowski

- Stokrotka, jego córka – Benigna Sojecka

- Druga Stokrotka – Alina Janowska

Piosenki:

Rodzina, ach, rodzina

(wyk. Jeremi Przybora i Jerzy Wasowski)

Powróci w KSP X i NpIII oraz w Jedzcie stokrotki! jako Rodzina! Rodzina! i Garden Party, czyli bankiet w krzakach jako Adziba! Adziba!

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja akustyczna – Stanisława Grotowska

Ogrodnik Barnaba, bardzo zamożny odkrywca jadalnych stokrotek, cierpi na samotność, od kiedy żona porzuciła go, uciekając z porucznikiem dragonów. Jego jedynym szczęściem jest ukochana córka Stokrotka, której stara się zapewnić prawdziwy dom rodzinny, zatrudniając poszczególnych członków rodziny. Brak jeszcze tylko ukochanego dziadunia. Ale i on trafia w końcu do nich z ogłoszenia. I właśnie w trakcie kilkuletniej obecności staruszka w tej rodzinie obserwujemy burzliwe koleje losu Stokrotki: jej zniknięcie (uciekła z ukochanym Jackiem), jej bezowocne poszukiwanie (zginęła z rąk toreadora, kiedy usiłowała rzucić go z jednym bykiem), zaś w finale – zatrudnienie dziewczyny (Szarotka) na posadzie nowej córki. Cała rodzina, pod wodzą babci, jest grupą bardzo interesownych i nieżyczliwych osobników. Sam Barnaba również nie budzi sympatii, choć z dziaduniem wydaje się nawiązywać prawdziwie rodzinne i serdeczne relacje. Albowiem jedyny życzliwy w tym towarzystwie to właśnie ów staruszek. Decyduje się on jednak odejść i zaopiekować draniem wynajętym przez rodzinę, by go usunął za to, iż jest zbyt lubiany przez Barnabę.

www. ▶ Na podstawie tej audycji i uzupełnione piosenkami powstały KSP XV oraz sztuka Jedzcie stokrotki!

W cichej fabryczce piosenek
(Radioabsurdzik słowno-muzyczny)

27 III 1960, antena 18 IV 1960, 19.00–19.32

Osoby:

- Klientka – Benigna Sojecka

- Student – Wiesław Gołas

- Dostawca pomysłów – Jan Nowicki

- My z Przyjacielem – Jerzy Wasowski i Jeremi Przybora

Piosenki:

Czemu zgubiłaś korale?

(wyk. Jerzy Wasowski)

Powróci w KSP VIII i Div. op. 6.

Szkoda zimy

(wyk. Wiesław Gołas)

Powróci jako Zimy żal w NpI i NpIIr.

Puk! Puk! Puk!

(wyk. Jeremi Przybora)

Powróci w NpII i NpIIIr.

oraz

Gdy odjeżdżasz

(wyk. Benigna Sojecka)

Puisque vous partez en voyage, 1935, muz. Berl Mireille (1906–1996), sł. Jean Nohain (1900–1981) – Jeremi Przybora.

Tak już bywa

(wyk. Wiesław Gołas)

W żizni tak słuczajetsia, 1948, Wasilij Saławiow-Siedoj (1907–1979) – Naum Łabkowskij (1908–1989) – Jeremi Przybora, przebój Marka Bernesa.

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja akustyczna – Ewa Habielska

W cichej chałupce na uboczu Autor z Przyjacielem, jako cisi chałupnicy, wyrabiają piosenki dla odbiorców indywidualnych (Przyjaciel sporządza muzykę, zaś Autor osobiście tekst). Zgłasza się do nich, uważający się za ogólnie uzdolnionego, pan Drobniak, który pragnie zostać ich uczniem, by móc nauczyć się i tekstu, i muzyki jednocześnie. Przez czas jakiś Drobniak obserwuje proces twórczy Obu Panów, by w finale otrzymać od nich zadanie napisania na temat: coś o tym na przykład, że zima odchodzi, a wiosna – przeciwnie, i tak dalej... Drobniak tworzy piosenkę Szkoda zimy, w ocenie Obu Panów: całość jak na improwizację z towarzyszeniem fortepianu – rewelacja!!! Usatysfakcjonowany Drobniak wybywa, natomiast Panowie wywieszają na drzwiach tabliczkę: Uczniów nie przyjmuje się – nie jest bowiem, mimo wszystko, rzeczą przyjemną, kiedy uczeń dogania w ciągu kilku godzin mistrzów w zakresie uzdolnień, które ci ostatni zmuszeni byli wyssać mozolnie z piersi matek.

Nota bene! Pomysł ten powrócił w NpII.

Dwóch mężczyzn szło drogą służbową
(Radioabsurdzik biurokratyczny)

11 VI 1960, Program II, czas 19:05

Osoby:

- Dyrektor – Aleksandra Śląska

- Vice-dyrektor – Danuta Wodyńska

- Zastępca kierownika – Barbara Krafftówna

- Sekretarz – Wacław Jankowski

- Referent Łania – Jan Nowicki

- Zdołbuniak – Edward Dziewoński

- Petenci – My z Przyjacielem: Jerzy Wasowski i Jeremi Przybora

Tekst – Jeremi Przybora

Realizacja akustyczna – Halina Machay

Autor i Przyjaciel przychodzą do pewnej instytucji, w której szefowej zakochał się Autor. Przyjaciel pomaga mu zreferować owo uczucie przed obiektem uczuć – panią Dyrektor. Niestety, na przeszkodzie stają mu hierarchia urzędnicza i niefortunne (w wyniku niekontrolowanego przeciągu) zniknięcie pewnego banknotu... Panowie wędrują po urzędzie, poznając wszystkie jego szczeble, a kiedy schodząc, dochodzą do najniższego, pani Dyrektor dowiaduje się o celu ich wizyty. Powrót do gabinetu wiedzie nie dość, że do góry, to jeszcze do tego również drogą uciążliwie służbową...

Nota bene! Zdarzeń tych (tym razem okraszonych piosenkami) będziemy ponownie świadkami w KSP XI.

Tycjanna z siedmiu rozdziałów (Radioabsurdzik)

28 V 1960, 18.05–18.25, Program I

Osoby:

- Tycjanna – Aleksandra Śląska

- Gosposia – Janina Porębska

- Dzieciątko – Zofia Raciborska

- Staruszek – Jerzy Bielenia

- My z Przyjacielem – Jerzy Wasowski i Jeremi Przybora

Tekst – Jeremi Przybora

Realizacja akustyczna – Halina Machay

Poznana w parku nieznajoma, choć znana z widzenia i nazwana przez Panów Tycjanną, nawiązuje z Autorem i Przyjacielem rozmowę. Panowie poznają jej kłopoty domowe z bijącym ją mężem fechmistrzem i przystają na propozycję wspólnego wyjazdu do cichej miejscowości nadbałtyckiej. Wcześniej wszakże Tycjanna w towarzystwie Panów udaje się po bagaże do mieszkania, w którym mogą spotkać jej małżonka...

Nota bene! Cała ta historyjka (z dodatkiem piosenek) powraca w KSP XIV.

Parnasik Nr 50

11 VI 1960

Toast StP z okazji jubileuszu Parnasika. Panowie, co do toastów, to mają raczej odczucia mieszane, no bo... I tu relacjonują w skrócie swoje uczucie ku Siostrom Kluśniak. Na początku do jednej, a potem do dwóch, kiedy okazało się, że jest i druga, tak jak i pierwsza zresztą bliźniaczka. Co było im akurat na rękę, jako że ich było dwóch. Niebawem, podczas przyjęcia urodzinowego wspomnianych Sióstr Panowie odśpiewali im Sto lat!, a one (po słowach: niech żyją, żyją nam), zamiast żyć zgodnie z wytycznymi pieśni, padły im trupem, a właściwie trupami. A dalej, to już zdaniem Panów, nie było to samo przyjęcie. Niby goście i wszystko to samo, ale już nastrój nie ten. Jak się okazało, tego właśnie dnia Siostry Kluśniak, które ukrywały przed Panami i szerszym ogółem (jak to kobiety) swój wiek, ukończyły po 50 lat, czyli łącznie lat 100. Jak tak wziąć rozumowo, to nonsens, żeby tak na skutek toastu... Jednak od tego czasu, kiedy jakieś bliźnięta zaproszą Panów na urodziny, to nigdy, na wszelki wypadek, nie śpiewają im Sto lat!, ale Po sto lat, po sto lat...

Scenkę tę autorzy Parnasika powtórzyli z okazji Parnasika Nr 100, 11 VI 1963.

www. ▶ Parnasik (1956–1980), legendarny radiowy magazyn wielotematyczny, przygotowywany najdłużej przez zespół: Jerzy Janicki, Andrzej Kudelski, Witold Zadrowski i Andrzej Zdanowski. Realizował Marian Adamski, akompaniował Jerzy Abratowski. Od roku 1976 zawężony do duetu: Jerzy Janicki i Adam Wielowieyski. Nazwa zapewne od greckiego Parnasu (gr. Parnassós) – położonego w środkowej Grecji masywu górskiego o dwóch szczytach, z których jeden uważany był w starożytności za siedzibę boga poezji i muzyki Apollina oraz jego towarzyszek – muz. Przen. parnas – poezja, grupa poetów.

P.S.: Ten drugi szczyt poświęcony był Dionizosowi i stąd odbywały się tam orgie dionizyjskie.

Letnie opowiastki

25 VI 1960, 18.05–18.25, Program I

Osoby:

- Przyjaciel – Jerzy Wasowski

- Ja – Jeremi Przybora

- Zuzanna

- Kelnerka

Piosenki:

Samotna harmonia

(wyk. ?)

Noc już chatom przymknęła powieki,

Dogasają ostatnie już drwa...

Tylko gdzieś tam, na drodze dalekiej,

Na harmonii samotny ktoś gra.

I bezsenna melodii wędrówka

To oddala się, to płynie tuż –

Jakby kogoś na próżno ktoś szukał,

Jakby nie mógł odnaleźć go już.

Spłynął z pól powiew nocnej ochłody

I z jabłoni posypał się kwiat,

Powiedz, kto, harmonisto mój młody,

Powiedz, kto tak przesłonił ci świat?

Nie zapomnisz ty nigdy już o niej,

Jeśli będziesz po nocach wciąż grać!

Rozśpiewaną swą ucisz harmonię

I dziewczętom spokojnie daj spać.

Opowiastka pierwsza: Panowie, przy kawiarnianym stoliku, czekają na Zuzannę, rozwódkę przybyłą z Kanady, którą Przyjaciel spotkał nieoczekiwanie w Alejach [Ujazdowskich – od aut.]. To ich znajoma sprzed lat, kiedyś obaj się w niej kochali... Dziś – czterdziestoletnia, piękna, wytworna, skończona, bogata kompozycja, oparta na tym ślicznym motywie sprzed 25 lat. W czasie spotkania wszyscy wspominają czasy maturalne, ale w newralgicznym momencie (A który z Was wtedy powiedział: A gdy ci będzie źle, zawołaj mnie?) Panowie podsuwają jej tego trzeciego, który również się w niej kochał – Józka Lewandowskiego.

Opowiastka druga: Na przełomie sierpnia i września Panowie wybrali się do odległego Dąbku-Zdroju na rubieżach Rzplitej. A że pogoda była deszczowa, zaglądali codziennie do kina „Rozrywka”, w którym o 18.00 pokazywano tylko jeden film, z Sylwią Rzepuchą w roli głównej. Panowie byli zauroczeni aktorką – szczególnie zachwyciła ich znakomita wprost sekwencja wodorostów, wśród których pływała, golusieńka zresztą, Rzepucha, uciekając przed obleśnym nurkiem, który zrabował jej cenny kostium kąpielowy. Podczas zaaranżowanego przez Panów spotkania adorowana artystka wyznała im, iż w filmie nie mówiła własnym głosem (Przyjaciel: Ja jestem szczególnie wrażliwy na to, żeby dźwiękowa strona kobiety była adekwatna w stosunku do tego, co w niej wizualne, natomiast ty jesteś wzrokowiec. Ja: Ale słyszę to, co widzę), tylko Ilony Katuszanki, zaś do scen podwodnych warunków fizycznych użyczyła jej dublerka Cisówna Kazimiera, znana pływaczka o cudownej budowie zwłaszcza ciała, no a piosenkę Ludzie, ludzie, która godzina? wykonała zamiast niej popularna piosenkarka Marzanna Kupała. Co by tu jeszcze... Aha, jedynie inteligencja wypadała w życiu na korzyść Rzepuchy, t.zn. Sylwii – w stosunku do tej, którą reprezentowała w dialogach filmowych. W zaistniałej sytuacji Panów ogarnęło zwątpienie, czy stać ich na wizję, dźwięk i dotyk jednocześnie, czy nie będą musieli zrezygnować z niektórych przynajmniej elementów swego uczucia... A po roku, gdy zawitali niespodzianie znów w „Rozrywce”, natrafili na przeuroczą kasjerkę, która może nie była jak tamte cztery, ale za to wszyściutko miała własne.

Audycja nie zachowała się, scenariusz tak.

Hrabina Tyłbaczewska (Radioabsurdzik)
z cyklu My z Przyjacielem

29 X 1960, 19.00–19.20, Program I

Osoby:

- Hrabina Tyłbaczewska – Danuta Wodyńska

- Redaktor kryminolog – Edward Dziewoński

- Docent Kurniewicz – Tadeusz Olsza

- My z Przyjacielem – Jerzy Wasowski i Jeremi Przybora

Tekst – Jeremi Przybora

Realizacja akustyczna – Teresa Szopówna

Autor i Przyjaciel padają często ofiarami podrzucania im przez Nieznanych Sprawców – Hrabiny Tyłbaczewskiej. Podrzucenie następuje, ilekroć jeden z nich zamarzy o jakiejś kobiecie. Szukając pomocy, Panowie trafiają do uwielbiającego dygresje Redaktora, a następnie do Docenta. Ten ostatni stara się przeanalizować kwestię marzenia o kobiecie w ogóle. W trakcie eksperymentu marzenia o Zofii Loren w towarzystwie naszych bohaterów Hrabina zostaje podrzucona Docentowi...

Nota bene! Na kanwie tej audycji (wzbogaconej o piosenki) narodził się KSP XII.

www. ▶ Zofia, a właściwie Sophia Loren (prawdziwe nazwisko Sophia Villani Scicolone, ur. 1934), posągowej urody aktorka włoska. Oscar za film Matka i córka (La ciociara, 1960), reż. Vittorio de Sica (1902–1974).

Zgubne uczucia

2 II 1961, antena 4 II 1961, 19.00–19.20

Wiązanka zgubnych uczuć opisanych słowem i pieśnią przez Jeremiego Przyborę oraz muzyką przez Jerzego Wasowskiego.

Piosenki:

U kamina

Muz. Piotr Iwanowicz Batorin (?–1923), sł. Siergiej Garin (naprawdę Siergiej Aleksandrowicz Garfild, 1873–1927). W Polsce jako Przy kominku: romans cygański, z tekstem (1920) Stanisława Przesmyckiego (1902?–1942).

Pod twoim oknem

(wyk. Andrzej Bogucki)

Powróci w KSP VIII i Div. op. 6.

To było tak

(wyk. Andrzej Bogucki)

Napisana do „Szpaka”. Powróci w KSP X.

Dama z portretu

(wyk. Andrzej Bogucki)

Powróci (z nieco zmienionym tekstem) w KSP IX.

Zgubne uczucia przeżywali:

Krystyna Kamieńska

Andrzej Bogucki

Jerzy Wasowski

i Jeremi Przybora

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja akustyczna – Ewa Habielska

Nota bene! To w tej audycji, w scence Ostatni kochanek, pewien Cywil (Jeremi Przybora) kusi Plebejuszkę (Krystyna Kamieńska) rzodkiewkami, by zwabić ją do siebie, śpiewa przy tym romans rosyjski kończący się słowami: apiat′ ugasajet [czyli znowu gaśnie – od aut.], zaś ona w zachwyceniu powtarza słówko: apiat′, na co on, myśląc, że prosi o bis – bisuje. Na szczęście przy bisie drugim pojawia się narrator interweniujący (Jerzy Wasowski) i wyjaśnia zachodzące nieporozumienie. W KSP XII cywil przemieni się w rotmistrza (Mieczysław Czechowicz), plebejuszka w hrabinę (Irena Kwiatkowska), rzodkiewki w szparagi, romans rosyjski w piosenkę Ty nie odmawiaj mi, apiat′ w „jeszcze raz”, zaś interweniujący narrator w interweniującego Pana A (nadal JW).

A nad wszystkim zawiśnie złowróżbny cień Maraschino.

Dorota (Radioabsurdzik) z cyklu My z Przyjacielem

16 VI 1961, antena 18 VI 1961, 21.50–22.20

Osoby:

- Matka Doroty – Irena Kwiatkowska

- Kaczyński – Mieczysław Czechowicz

- Stryj – Lech Ordon

- Doktór Biebrzeniewierzewski – Zbigniew Zapasiewicz

- Ojciec – Tadeusz Olsza

- My z Przyjacielem – Jerzy Wasowski i Jeremi Przybora

Tekst – Jeremi Przybora

Realizacja akustyczna – Sławomir Pietrzykowski

Przyjaciel i Autor po powrocie z dłuższego wyjazdu obserwują drastyczną (wiążącą się z podejrzliwością, a nawet i nieżyczliwością) zmianę w odnoszeniu się do nich znajomych osób. Następuje seria nieoczekiwanych wizyt, z których dowiadujemy się, że Panowie rozkochali w sobie śliczną młodą dziewczynę – Dorotę. Kłopot w tym, że nie widzieli jej nigdy na oczy. Próbują to wytłumaczyć odwiedzającym ich kolejno przyjaciołom i krewnym panny Doroty. Nieskutecznie. Grożą im kolejno: przeklęcie, sąd, zastrzelenie i wyswatanie. Panowie zaczynają się już nawet zakochiwać w nie poznanej, tak żarliwie bronionej przez swoich bliskich Dorocie, kiedy to listonosz przynosi im od niej list...

Nota bene! Na bazie tej audycji i uatrakcyjniony piosenkami powstał KSP IX.

A zatem, jak Państwo mieli możność się przekonać, nasi tytani pracy, Dwaj Panowie J., w tym samym czasie co KSP tworzą niezmiennie dla radia. Nawet cykle. Poznaliśmy już radioabsurdziki. Pora na:

Listy z podróży (1961–1971?)

(Ze wstępu do książkowego wydania Listów z podróży, 1993): „Listy z podróży zacząłem pisać dla radia na początku lat 60-tych, a przestałem w dziesięć mniej więcej lat później. Zamierzone były zrazu jako korespondencje z wypraw do różnych, najodleglejszych nawet dzielnic Warszawy, co jak na człowieka cierpiącego na niedorozwój żyłki podróżniczej było planem przerastającym jego możliwości. Więc też szybko skróciłem trasy moich podróży do niezbędnego minimum. Właściwie – naszych podróży, bo teksty tych korespondencji pisane były na dwugłos dwu podróżników, Przyjaciela i mój, i odczytywaliśmy je przed mikrofonem wraz z Jerzym Wasowskim. Zubożenie faktografii, związane ze skróceniem podróży, skompensowane miało być pogłębioną analizą opisywanych zakątków, osób i zdarzeń”.

Mamy zatem równolegle właściwie do powstawania w TV KSP ten tak lubiany duet wykonawców z ich niepowtarzalnym poczuciem humoru, szybkimi ripostami i z nie do podrobienia wdziękiem.

www. ▶ Stwierdziliśmy, iż Listów powstało 87. O ile wszystkie zostały nagrane, a tego niestety nie wiemy, to zachowało się ich 41. Zajęliśmy się jedynie tymi, które czytane były przez Obu Panów J. Pozostałe (w interpretacjach Damiana Damięckiego, Andrzeja Kopiczyńskiego, Krzysztofa Kozaneckiego, Gustawa Lutkiewicza, Ignacego Machowskiego, Jana Matyjaszkiewicza, Wiesława Michnikowskiego, Bronisława Pawlika, Andrzeja Piszczatowskiego, Jerzego Rostkowskiego, Witolda Skarucha i Andrzeja Szczepkowskiego), choć również nam się podobają, to jednak wykraczają poza ramy założeń, jakie przyjęliśmy, pisząc to kompendium.

I jeszcze jedno: poza Listem z parku wiosennego, który był jedną z części składowych audycji Przedwiośnie u satyryków, i Listem z piedestału z Tu dziewiątka, wszystkie pozostałe pochodzą z audycji Trzy po Trzy.

A oto lista owych Listów:

List pierwszy o podróżowaniu (X 1961)

List drugi z podróży na Żoliborz (XI 1961)

List trzeci z Bielan (XI 1961)

List czwarty z Mokotowa (XII 1961)

List piąty z...? (1962)

List szósty z domu (I 1962); w książce jako List z bramy

List siódmy ze szczytu wysokościowca (II 1962)

List ósmy z Ogrodu Saskiego (II 1962)

List dziewiąty ze Szczęśliwic (III 1962)

List dziesiąty o dziadku Paździerzaku (III 1962)

List trzynasty o załamaniu się Przyjaciela (IX 1962, tylko Jerzy Wasowski)

List czternasty znad Wisły (IX 1962)

List siedemnasty o kominkach (XI 1962)

List osiemnasty z podróży do muzeum (XI 1962)

List dziewiętnasty o przesuwaniu (XII 1962)

List dwudziesty pierwszy omawiający korespondencję (1963, tylko Jerzy Wasowski)

List dwudziesty drugi z balu (1963)

List dwudziesty trzeci z ogonka (IV 1963)

List z Luzonu (VI 1963)

List z wystawy psów (VI 1963)

List o podróżniku Cichorodku (1963)

List z życia rozrywkowego (1963)

List zabezpieczający Was przed zimą (XI 1963)

List o Japończykach (XII 1963)

List z tamtego brzegu (1964)

List omawiający korespondencję (1964)

List z plaży wiosennej (1964)

List z piwnicy i ze strychu (XI 1964)

List z ogarem (XII 1964)

List z kuchni (I 1965)

List z wywiadami (III 1965)

List z kina (IV 1965)

List z filharmonii (IV 1965)

List z parku (VI 1965)

List o Paryżu (VIII 1965), w książce List z Paryża

List z balkonu (X 1965)

List z windy (VIII 1966)

List z parku wiosennego (1968)

List z jesieni (1969)

List z roztargnienia (VII 1971, tylko Jerzy Wasowski)

List z piedestału (197?)

Poniższe słuchowisko nie przyporządkowane zostało żadnemu cyklowi. Nam wygląda na radioabsurdzik.

Na progu Nowego Roku

9 I 1963, antena 13 I 1963, 19.05–19.32

Osoby:

- Jeremi Przybora

- Jerzy Wasowski

- Dozorca – Mieczysław Czechowicz

- Kominiarz – Stefan Witas

- Listonosz – Wiesław Michnikowski

Realizacja – Andrzej Pruski

Autora i Przyjaciela odwiedzają kolejno i punktualnie (byli umówieni): Dozorca, Kominiarz oraz Listonosz. Wszyscy relacjonują wydarzenia nocy z 2 na 3 dzień nowego roku w bloku V przy ulicy Kraniaka i Dziwalewicza 18. Poznajemy niecodzienną opowieść z trzech różnych ujęć jej uczestników. Finałem jest trzykrotne zaproszenie Autora i Przyjaciela na trzy obiady z pieczystym z jelenia, zająca i kuropatw.

www. ▶ Na podstawie scenariusza tejże audycji powstał w roku 1964 przezabawny film animowany (10 min. i 15 sek.) Noworoczna noc, którego Jeremi Przybora był narratorem.

Nota bene! Na Gwiazdkę tegoż (1963) roku StP uhonorowani zostali Srebrnymi Fafikami „Przekroju”. A oto współlaureaci: Charlie Chaplin, Akira Kurosawa, Artur Rubinstein, Swiatosław Richter, Jarosław Iwaszkiewicz, Antoni Słonimski, Nikifor Krynicki, Teofil Ociepka, Witold Lutosławski, Krzysztof Penderecki oraz Wiech. W myśl regulaminu Fafiki Złote i Brązowe nie zostały powołane do życia.

Przed nami kolejny wieloletni cykl słuchowisk autorstwa Jeremiego Przybory z piosenkami Jerzego Wasowskiego. Odnaleźliśmy tylko jeden odcinek bez piosenki w ogóle oraz kilka z piosenkami innych kompozytorów. A przedstawiamy, zgodnie z naszym założeniem, tylko te, do których przyczynili się Obaj Panowie J.

Tryptyki (1964–1971)

Zbudowane są według prostej zasady – każdy z nich składa się z trzech części, a mianowicie z opowiadania, dialogu i muzyki w formie piosenki. „Są to zresztą trzy podstawowe elementy mojego, że tak powiem, warsztatu. Kolejność poszczególnych elementów, czy też ich istnienie, nie są stałe, choć najczęściej piosenka umieszczana jest pośrodku”. Wiele z części składowych Tryptyków (na ogół zmodyfikowanych) pojawi się w przyszłości w telewizyjnych przedsięwzięciach Autora.

Tryptyk Nr 3 Podróżni (Tryptyk kolejowy)

24 IV 1964, czas 18:56

Osoby:

- Barbara Krafftówna

- Bronisław Pawlik

- Kalina Jędrusik

- Barbara Wrzesińska

- Jeremi Przybora

- Bliżej nie znany pies (przybłąkał się)

Piosenka:

Stacyjka „Zdrój”

(wyk. Kalina Jędrusik i Jerzy Wasowski – klawikord)

Z zapowiedzi Jeremiego Przybory: „Potem pociąg zatrzyma się na Stacyjce »Zdrój«, o której zaśpiewa obrzydliwie sentymentalną piosenkę z ckliwą muzyką Jerzego Wasowskiego Kalina, ale nie ta z liściem szerokim, tylko ta druga... Będziecie płakać...”.

Piosenka w odmiennej aranżacji pojawi się w KSP XIV i Div. op. 2r.

Opowiadanie Włocławek – rozmowa rozpoczęta zbyt późno przez nieśmiałego mężczyznę z miłą współpasażerką, ale niespecjalnie prowadzona, bo oboje rozmówcy obawiają się zbyt krótkiego czasu na opowiedzenie istotnych wydarzeń ze swojego życia (mężczyzna nadąża tylko przekazywać informacje historyczno-geograficzne o mijanych miastach).

Scenka pojawi się w Div. op. 2 Podróżni.

Opowiadanie Średnie miasta – Autor oprowadzany jest po niewielkim mieście przez jego mieszkankę, poznaną na peronie w trakcie przerwy w podróży.

Ta historia rozegra się też w Div. op. 2, a także w OSPa Miasto średniej wielkości.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Tryptyk Nr 7

15 VII 1965, antena 26 VII 1965, 20.35–20.55

Osoby:

- Autor – Jeremi Przybora

- Pani Profesorowa – Irena Kwiatkowska

- Dębowicz – Wiesław Michnikowski

Piosenka:

Panie z mieszkaniem

(wyk. Mieczysław Czechowicz)

Znana jako Najmilsze są drobne panie (KSP XIV).

Opowiadanie Heteroseksualista czyta Jeremi Przybora. Vide OSPa 6. Dostrzeżone różnice: Tu bohaterem jest heteroseksualista, który zwierza się Autorowi z nieoczekiwanego zauroczenia czterema kobietami o jednym zniewalającym uśmiechu. Tam uczucie to dopada Starszego Pana. Tu imiona kobiet to: Nasturcja, Rezeda i Cyneraria (Gosposia w obu przypadkach bezimienna), tam: Dziewanna, Róża i Gencjana.

Scenka Serdecznie dziękuję. Pani Profesorowa prezentuje niejakiemu Dębowiczowi wykwintne mieszkanie, którym ma się on zająć na czas nieobecności, spowodowanej wyjazdem, Profesorostwa. Profesor jest wziętym architektem, cierpiącym na agorafobię, co, jak kwituje żona, daje się zauważyć w jego urbanistycznych rozwiązaniach. Dębowicz jest zachwycony mieszkaniem, zaś Profesorowa Dębowiczem, i to do tego stopnia, iż postanawia nie wyjeżdżać.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Tryptyk Nr 8

11 X 1965, antena 17 X 1965, 10.40–11.00

Osoby:

- Dziewczyna Śpiąca – Kalina Jędrusik

- Pan Kurczę – Edward Dziewoński

- Naczelny – Saturnin Żórawski

- Autor – Jeremi Przybora

Piosenka:

Nie, nie, nie budźcie mnie!

(wyk. Kalina Jędrusik)

Piosenka powróciła w KSP XIV i XVI.

„Dzisiejszy Tryptyk zaczynam w warunkach trudniejszych niż poprzednie siedem. Nie, od strony technicznej wszystko jest w porządku. Mikrofon działa jak najlepiej, rozgłośnia pracuje z mocą wszystkich kilowatów, nie brakuje ani jednego, sam przed chwilą liczyłem...”

Opowiadanie Tajemniczy błąd rozgrywa się w mieście o tak wyrównanej stopie życiowej mieszkańców jak żadne inne. Każdy mieszkaniec miał tam w miarę wspólnych potrzeb. Tę równowagę miasto zawdzięczało oddziałowi wykwalifikowanych buchalterów. Mieszkający tam Jackson zdziwił się pewnego jesiennego wieczoru, kiedy żona podała mu na kolację czarny kawior (stopa życiowa mieszkańców pozwalała na czerwony). Posiłki dni następnych zaniepokoiły go jeszcze bardziej swoją wykwintnością, a kiedy zimowa odzież nie pozwoliła już skrywać ponadprzeciętnej zamożności przed resztą mieszkańców – sam udał się do burmistrza, bo głupawo mu było z powodu tego wystawania ponad wyrównaną stopę. Burmistrz docenił uczciwość i szczerość obywatela, zlecił zbadać błąd obliczeniowy buchalterom i zalecił Jacksonowi cierpieć dalej ten dostatek. Tak też się stało, z tym że Jackson zaczął rozsmakowywać się w otaczającym go luksusie. Po jednym albo dwóch bezowocnych poszukiwaniach błędu buchalterów Jackson, zupełnie przypadkiem, wpadł w zamglonym parku na dawno nie widzianego pana Kaczaka. Obaj byli zadziwieni swoim wyglądem – Kaczak zamożnością Jacksona, a Jackson ogromnym zubożeniem i upadkiem Kaczaka. Kaczak nie chciał słuchać tłumaczeń o tajemniczym błędzie, uciekł w mgłę, a buchalterzy do dziś nie odnaleźli błędu.

Cywilna odwaga – to dialog Naczelnego zwalniającego osobiście pracownika Kurczę za to, iż jest ograniczonym i pozbawionym inicjatywy leniem. Zwolniony słabnie na skutek usłyszanej wiadomości oraz postawionych mu zarzutów. Wymógłszy kilka kieliszków koniaku, zdobywa się wszakże na odwagę: „O, już mi lepiej i patrzę na wszystko z dystansem, pozwolę sobie na szczerość – bo z pana naczelnika wyjątkowy bałwan, tchórz i arogant!”. Naczelnik także stara się wzmocnić po osłabnięciu z powodu wysłuchanych zarzutów. W trakcie bratania się dochodzi do próby wypicia bruderszaftu, ale z powodu braku trunku hierarchia służbowa tryumfuje, a dialog się urywa.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Tryptyk Nr 9

20 XI 1965, antena 21 XI 1965, 10.40–11.00

Osoby:

- Ekspedientka – Barbara Wrzesińska

- Krótkowidz – Mieczysław Czechowicz

- Jeremi Przybora

Otwierające ten Tryptyk opowiadanie Misia (w scenariuszu Mania) jest tożsame z OSPa Misia i zawiera się w Skrzydle Telewizyjnym.

Dialog Krótkowidz toczy się w pralni, do której Krótkowidz przyszedł odebrać ciemny garnitur. Zapomniał jednak okularów i Ekspedientka pomaga mu szukać kwitka z pralni wśród wielu listów i karteczek – odczytując je kolejno oraz razem z ich właścicielem – komentując. Atrakcyjność z początku natrętnego klienta wzrasta w oczach Ekspedientki, kiedy wyjawia on, iż jest poetą lirycznym, autorem tej słynnej piosenki Przyjdź wieczorem na rozstaje. Pieniędzy także Krótkowidz nie może odnaleźć, ale teraz już Ekspedientka łatwo daje się przekonać do późniejszej zapłaty za uprany garnitur. „Jakie to szczęście dla krótkowidza spotkać kobietę dalekowzroczną”.

Nota bene! Schemat odczytywania wyciąganych z kieszeni karteczek pojawił się po raz pierwszy w KSP IX (scena pomiędzy Krewnym-Cholerykiem a Panem B, który wspomagał w czytaniu, bo napisane było niewyraźnie), a powróci w Div. Stomatologicznym, gdzie rozegra się pomiędzy Krótkowidzem a StPanem (nadal B, ale już bez A). Obie postacie wykreował Wiesław Gołas.

Piosenka:

Bez ciebie

(wyk. Jeremi Przybora i Tadeusz Suchocki – fortepian)

Z KSP XIII. Powróci w Jedzcie stokrotki! i KSP XVI.

Pogodnym w tej piosence będzie tylko kompozytor, Jerzy Wasowski, bo dosłownie przed chwilą przestał go boleć ząb trzonowy (siódemka).

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Akompaniament – Tadeusz Suchocki

Realizacja akustyczna – Wojciech Truszczyński

Tryptyk Nr 10 Tajemniczy

3 XI 1968, 21.31–22.01, Program I

Osoby:

- Ona – Barbara Krafftówna

- On (Roman) – Igor Śmiałowski

- Tajemniczy trup – Bronisław Pawlik

- Tajemniczy życzliwy – Jeremi Przybora

Piosenka:

Ballada z trupem

(wyk. Bronisław Pawlik)

W trzech odcinkach i w całości (Z Div. op. 1, powróci w Div. op. 2r).

„Aby wzmóc napięcie do granic wytrzymałości, nie przekraczając ich wszelako, ballada ukaże się w odcinkach, przy czym przerwy między takowymi wypełnią mniej wyczerpujące nerwowo dialog i opowiadanie. Aby jednak słuchacz nic nie uronił z treści ballady o tajemniczym trupie, za każdym razem przytaczać będziemy treść odcinka, ale nie – poprzedniego, lecz – następnego, co jest ciekawą chyba innowacją.

Przykład: po pierwszej zwrotce: »A oto treść następnego odcinka ballady: nad facetem, który wypadł z szafy, bohater rozważa alternatywę: trup czy kukła? Zanim jednak to usłyszymy, opowiadanie«”...

Autor przypomina, iż podstawowe składniki jego warsztatu to opowiadanie, dialog i piosenka. Za ich pośrednictwem miał nadzieję przejścia do potomności. Przerwa w pisaniu Tryptyków radiowych nastąpiła, ponieważ zwątpił we wspomniane do wspomnianej, kiedy to ukazał się kolejny tom Wielkiej Encyklopedii Powszechnej i nie znalazł między hasłami „przybojowa fala” (patrz kipiel) a „przybornik” hasła poszukiwanego. Dlatego też od tej chwili zaczął pisać już wyłącznie nie dla potomności, lecz dla telewizji, jednocześnie przyzwyczajając się do tego stopniowo. Przyzwyczajanie to osiągnęło u niego już ten stopień, że może znów podjąć pisanie Tryptyków bez żadnych ambicjonalnych odchyleń, przekonany do głębi o prawdziwości słów Puszkina: „priwyczka swysze nam dana – zamiena sczastiu ona” – „przyzwyczajenie to dar bogów, który zastępuje nam szczęście”, że ośmieli się przetłumaczyć cytat wielkiego poety, a śmiałości dodaje mu odrobina niepewności, czy to rzeczywiście on napisał.

www. ▶ Aleksandr Siergiejewicz Puszkin (1799–1837), wielki rosyjski poeta, prozaik i dramaturg. Pochodził ze szlachty, jego matka była wnuczką ulubieńca Piotra I, Abisyńczyka Ibrahima Hannibala. Jego największe dzieła to poematy: Rusłan i Ludmiła (1820), Eugeniusz Oniegin (1823–1831, wyd. w 1833), tragedia Borys Godunow (1825, w całości 1831), powieść Dama pikowa (1834). W obronie honoru żony wyzwał na pojedynek (na pistolety) francuskiego emigranta, barona Georges’a-Charles’a de Heeckeren d’Anthèsa (1812–1895). Ciężko ranny, zmarł dwa dni później. Znał się z Mickiewiczem, a Ustęp III części Dziadów zainspirował go do napisania poematu Jeździec miedziany (1833).

Tajemniczy zapach to poranny dialog małżeński, w łóżku. Żona, zaniepokojona zapachem intrygujących damskich perfum, które czuje od męża, budzi (już nie po raz pierwszy z podobnego powodu) o piątej rano zbulwersowanego tą pobudką i samymi oskarżeniami męża. Ona czyni mu wymówki, że znowu zaczyna nad ranem nagle pachnieć objęciami innej kobiety, zupełnie tak, jakby spędził z nią noc. On stara się, choć już wzburzony, wytłumaczyć, że nie miał nawet możliwości spotkać innej kobiety, gdyż zawsze są razem. Ona rozpacza, że po 15 latach, „które złożyłam w ofierze naszemu szczęściu, twojej karierze, które wykreśliłam z życia Zdzisława, nie wychodząc za mąż za niego, tylko – za ciebie”, dotyka ją taka niewierność, i domaga się: „natychmiast przestań pachnieć” tym zapachem wytwornej rozpusty. On zasypia zrezygnowany. A ona sięga po książkę, którą czytał przed zaśnięciem, i natrafia w niej na „nieodparty, uwodzicielski zapach markizy de Lioncourt”. Książkę zna, bo sama ją także czytała, nie może jednak zrozumieć, „co on zobaczył w tym wrednym, minoderyjnym babsku?!”.

W opowiadaniu Tajemniczy życzliwy – bohater-narrator wspomina nagłe odejście ukochanej S., roztrząsając powody, analizując przebieg i czas odejścia (którego – z powodu wczesnej pory – nie zauważył od razu). S. co prawda już nie raz odchodziła, ale jeszcze nigdy nie opuściła go do tego stopnia, „żeby już tak zupełnie śladu nie zostawić po sobie, a nawet paru drobiazgów naszego wspólnego gospodarstwa”. Rozpacz narratora trwa niezbyt długo („rozpacz jest pełniejsza, kiedy nic nas nie rozprasza, kiedy zapamiętujemy się w niej niejako”), bo już wieczorem zaczynają dziać się w domu dziwne rzeczy. Ktoś przygotowuje mu posiłki, sprząta, dba o niego, mimo iż nikomu nie dawał kluczy, z nikim się nie spotyka. Pomoc człowieka biegłego w kryminalistyce, takiego co to i Agathę Christie ma w małym palcu, i Simenona przeczytał od deski do deski, i żadnej Kobry nie opuścił – przynosi rozwiązanie tajemniczych zjawisk. To sam narrator stwarza sobie idealne warunki egzystencji, to sam autor otacza siebie samego troską serdeczną i zapobiegliwością. Samo rozwiązanie zagadki ucieszyło narratora, ale treść rozwiązania – już mniej...

www. ▶ Christie – Agatha Mary Clarissa (1891–1976), pisarka angielska, autorka znakomitych powieści kryminalnych (ok. 60). Powołała do życia postacie: Hercule (Herkules) Poirot i Jane Marple. Poirot to niewielkiego wzrostu emerytowany detektyw belgijski, obdarzony sumiastymi wąsami i łysiną, ubierający się z pedantycznie przesadną elegancją i chełpiący się (słusznie zresztą) potęgą swych szarych komórek, umożliwiających mu za pomocą dedukcji rozwikłanie nawet najbardziej zawikłanej zagadki kryminalnej. W tych jego rozwikłaniach towarzyszy mu czasem (niczym Watson Holmesowi) kapitan Arthur Hastings. Jane Marple to dobrotliwa i wścibska stara panna, miłośniczka róż i robótek na drutach oraz znakomita obserwatorka ludzkich zachowań, co sprawia, iż jest szybsza i skuteczniejsza w wykrywaniu sprawców zbrodni niż policja.

▶ Simenon – Georges (1903–1989), pisarz francuski, najbardziej znany z powieści kryminalnych (ok. 100), których główną postacią jest paryski komisarz policji i szef śledczej brygady do spraw zabójstw Jules Maigret (numer odznaki 0004). Nie genialny, ale sumienny, gruntowny i uparty. Kocha zacisze swego mieszkania, namiętnie pali fajkę i co roku (wiosną) nabywa nową parę butów.

▶ Kobra, emitowany w każdy czwartek wieczorem niezwykle popularny, zwłaszcza w latach 50-tych i 60-tych, cykl sztuk sensacyjnych, początkowo również fantastycznych. Animowana czołówka z wijącą się kobrą była dziełem założyciela „Szpilek”, Muzeum Karykatury i twórcy m.in. logo „Dudka” – Eryka Lipińskiego (1908–1991), zaś towarzysząca jej muzyka pochodziła z samego początku skomponowanego w latach 1932–1939 Sekstetu Francisa Poulenca (1899–1963) op. 100 na fortepian, flet, obój, klarnet, róg i fagot. Premierowe przedstawienie odbyło się 6 lutego 1956, a finalne w roku 1993, choć w roku 2013 do Kobry powrócono.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Tryptyk Nr 11 Myśliwski

XI 1971, czas 20:09

Osoby:

- Kalina Jędrusik

- Autor i Jego Wysokość – Jeremi Przybora

- Wielki Łowczy – Bogdan Baer

Piosenka:

Ruszył graf na polowanie

(wyk. Kalina Jędrusik i zesp. instr. p/k Włodzimierza Nahornego)

Opowiadanie Kozioł Wuja Hieronima to historia bez większych zmian, z rozbudowanym wstępem – do obejrzenia w OSPa pod tymże tytułem.

Polowanie z Jego Wysokością to dialog, a właściwie monolog nadopiekuńczego sługi, Łowczego Jego Wysokości, z pojękującym, sapiącym, stękającym panem. Skutkiem nadmiernej dbałości o komfort Jego Wysokości, tłukąc komary w lesie, Łowczy ubija łapką samego Jego Wysokość.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja akustyczna – Andrzej Pruski

Tryptyk Nr 12 Z jedną niewiadomą

X 1971, czas 23:46

Osoby:

- Jerzy Wasowski

- Klient – Witold Kałuski

- Informator (Gabriel) – Bohdan Łazuka

- Szef – Kazimierz Opaliński

Piosenka:

Idę cienistą stroną ulicy

(wyk. Jeremi Przybora i zesp. instr. p/k Włodzimierza Nahornego)

Powróci na kasecie Piosenki Starszego Pana.

Zielony kabriolet – to opowiadanie starszego człowieka w pociągu, który wspomina, jak to przed laty zaczepił go nie znany mu piękny i zielony kabriolet z piękną nieznajomą. Choć oparł się zaproszeniu dwukrotnie (drugi raz, kiedy był zaręczony z Laurą), myślał tęsknie o przepięknym wnętrzu kabrioletu. Nawet w czasie okupacji i grożącej łapanki – nie uległ pokusie. Po wojnie na małym placyku przed dworcem – także. Ale dziś to by na pewno wsiadł. Po opuszczeniu pociągu rozmówca dostrzegł starutki, z resztką zachowanego (sprawiającego wrażenie zielonego) lakieru, kabriolet podążający śladem odjeżdżającego staruszka.

Niespodziewane Biuro Turystyczne to dialog klienta z informatorem. Klient pragnie wyjechać do miejscowości wypoczynkowej i zależy mu na towarzystwie damskim: Zawsze byłem i jestem entuzjastą kobiety jako takiej, a w szczególności – budowy jej ciała. Nigdy budowa męska nie skłaniała mnie tak do kontemplacji, refleksji, nie budziła u mnie tak niekłamanego zachwytu w niektórych wypadkach, jak – kobieca. Tak u mnie było zawsze, od dziecka niemal, i tak jest do dziś. Mimo że w oferowanej miejscowości nie umiera się nigdy – klient rezygnuje, ponieważ nie można tam się kochać.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja akustyczna – Alina Langman

www. ▶ Najulubieńszą pieśniarką Pana B była Billie Holiday (1915–1959, właśc. Elinore Harris, nie bierzemy pod uwagę nazwisk: Fagan, bo to raczej „ksywka” jej matki, ani Gough, bo to nazwisko późniejszego męża matki, ani tym bardziej Holiday, jej domniemanego 15-letniego ojca; matka miała lat 13), obdarzona przez wybitnego saksofonistę Lestera Younga (1909–1959), który z nią nagrywał, przydomkiem Lady Day. W roku 1944 zarejestrowała ona, powstały w roku 1930, standard On the Sunny Side of the Street (muz. Jimmy McHugh, 1894–1969, sł. Dorothy Fields, 1905–1974). Pan B powiada, iż kiedy słucha tej piosenki, słyszy wyraźnie, iż B.H. śpiewa ją, idąc nie słoneczną, lecz cienistą stroną ulicy, i to właśnie zainspirowało go do napisania tejże piosenki. My natomiast słyszymy, iż B.H. zamordowała całkowicie tę świetną melodię. Doceniamy magię Jej głosu, natomiast nijak nie możemy się uporać z Jej wiecznie rozchwianą intonacją, żeby nie powiedzieć fałszowaniem, ani też koncepcją nieśpiewania tego, co napisał twórca. A wyjście przecież jest tak proste: zamiast się znęcać nad cudzym, skomponuj własne i znęcaj się do woli. A jeśli już chcesz popisać się wariacjami na nie swój temat, to elementarna przyzwoitość, nie wspominając już o profesjonalizmie, nakazuje, byś najpierw ten temat podał w zapisie oryginalnym. Sądzimy, iż B.H. zainspirowała Pana B już o wiele wcześniej, kiedy to tworzył (zniszczoną niestety przez mężnych archiwistów radiowych) audycję O człowieku, który mordował melodie. Jeśli ktoś z Państwa chciałby więc zapoznać się z kunsztem melodii On the Sunny..., to niech sięgnie uprzejmie po nagranie Elli Fitzgerald, Franka Sinatry albo... nie, to wystarczy.

Nota bene! W pozostałych Tryptykach, których odnotowaliśmy sztuk 12 (z tym że 1 i 2 nie zachowały się), piosenki Obu Panów J., jak też Jerzy Wasowski, nie występują. Zważywszy na wielkie poczucie humoru Jeremiego Przybory, żywimy, jak się zdaje, uzasadnione podejrzenia, iż Tryptyki 1 i 2 nigdy nie zostały napisane i że cykl zainaugurował Tryptyk 3. W końcu tytuł Tryptyk narzuca tego typu rozwiązanie, nieprawdaż?

Ponownie zaburzyliśmy nieco chronologię, by nie rozbijać tym razem cyklu Tryptyków. Jednocześnie z nim powstało bowiem kilka innych słuchowisk, w które byli zaangażowani Dwaj Panowie J.:

Kabarecik pod wezwaniem Kociubińskiej Hermenegildy

(wyemitowane jako: Kabarecik jednego autora)

data nagrania 16 IX 1969, czas 30:08

Audycja prowadzona przez Wieńczysława Glińskiego i prezentująca fragmenty dorobku Jeremiego Przybory (teksty plus piosenki z Jerzym Wasowskim). Rzecz o tyle ciekawa, że scenki nagrane są ponownie i w nowej obsadzie. Szczególnie wyróżniają się Futro (Mieczysław Czechowicz i Aleksander Dzwonkowski) oraz Nie odchodź!, scenka znana z Deszczowych impresji, KSP IV i ppIV, tym razem w wykonaniu Barbary Krafftówny, Mieczysława Czechowicza i Aleksandra Dzwonkowskiego (w TV dwukrotnie Jędrusik – Dziewoński – Wasowski, zaś w radiu Skarżanka – Dziewoński – Wasowski).

Nota bene! Hermenegilda Kociubińska – postać z „Zielonej Gęsi” i „Siedmiu Kotów”.

Piosenki z łazienki – Recital Nr 1

(w scenariuszu: Recital w łazience)

24 VI 1970, 20:32

Nota bene! Nigdy nie zetknęliśmy się z Recitalem Nr 2 i nie sądzimy, żeby kiedykolwiek powstał. Zakładamy więc, iż było to pobożne życzenie twórców nie podzielane przez władców Radia.

Osoby:

- Jeremi Przybora

Piosenki:

Żegnajcie, uda pani Lali

(wyk. Jeremi Przybora)

Paryż o kabanosie (Paris au kabanos)

(wyk. Jeremi Przybora)

Powróci w Będzie weselej w wyk. Bohdana Łazuki.

Jaka śmieszna jesteś pod oknem

(wyk. Jeremi Przybora)

Zygmunt Konieczny – Wincenty Faber, 1964

Kwiat przecudowny wcielony w cielę

(wyk. Jeremi Przybora)

Une jolie fleur, 1955, Georges Brassens (1921–1981) – Jeremi Przybora, 1970.

Powróci w OSPa Tajemniczy życzliwy i na kasecie Piosenki Starszego Pana.

Spuść drabinkę

(planowana, nie zamieszczona)

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka, reżyseria i kierownictwo muzyczne – Jerzy Wasowski

„Ze śpiewem jest tak jak z paznokciami – musi być czysty”, mawia Przyjaciel Autora, tłumiąc często jego zrywy w kierunku śpiewu niekontrolowanego. Autor proponuje nam zatem recital w miejscu, gdzie kończą się wszelkie opory, kompleksy, gdzie można wokalizować do woli i bezpretensjonalnie.

Książę ułomny

28 XI 1973, antena 25 XII 1973, 17.40–18.40

W zupełnie innej (poza Igorem Śmiałowskim) obsadzie niż dwa lata później (vide Skrzydło Telewizyjne). W roli tytułowej (Maurycy książę Rozłupski) Wiesław Michnikowski. Piosenkę Tańcz, mała fordanserko śpiewa Krystyna Sienkiewicz.

Zemsta starego fotela

1 III 1976, czas 59:49

Program składankowy zmontowany:

z piosenek: Piosenka jest dobra na wszystko, Staruszek do wszystkiego, Na facjatce, Ty nie odmawiaj mi, Podła!, Przeklnę cię!, Jeżeli kochać, to nie indywidualnie, Walczyk przy ognisku i Kuplety I, Kuplety X.

z opowiadań: Zemsta starego fotela – czyta Jerzy Wasowski, Natalia – czyta Wieńczysław Gliński, Zemsta na pustyni – czyta Marian Kociniak (premierowo w aud. Gawędy upalne w wyk. Jeremiego Przybory) oraz Ogar – czyta Jerzy Wasowski.

i scenki: Futro – czytają Wieńczysław Gliński i Marian Kociniak.

Nota bene! Wszystkie powyższe opowiadania prezentował w Opowieściach Starszego Pana (odpowiednio w latach 1974, 1974, 1976 i 1975) sam Autor, natomiast scenka Futro zagrana była oryginalnie przez Autora i Edwarda Dziewońskiego w Gawędach upalnych (data nagrania: 28 VII 1962).

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Realizacja akustyczna – Stanisława Grotowska

Prosimy jednak pamiętać, że nawet wtedy, kiedy wydawało się, że Dwaj Panowie J. już bez reszty udostępnili swe talenta telewizji, ani na moment nie porzucili radia. Widać darzyli je wyjątkową atencją, gdyż większość Ich widowisk telewizyjnych miała swoje radiowe, słuchowiskowe odpowiedniki. Wymagały one często ingerencji w scenariusz, zdarzało się niekiedy, iż bohaterów odtwarzali nie ci sami aktorzy, zapewne w związku z innymi, równie udanymi, wszak kolidującymi z radiem, obowiązkami teatralnymi bądź filmowymi. Ale fakt pozostaje faktem. Traktując jako punkt wyjścia Kabarety telewizyjne, zaznaczymy jednakże wszelkie dzielące je różnice z ich radiowymi „powtórkami”. Nie można nie dodać, iż Dwaj Panowie J. pojawiali się na taśmach i antenie PR również indywidualnie, tak że śladów Ich twórczej działalności było znacznie, znacznie więcej.

A teraz proponujemy, byśmy opuścili już Skrzydło Radiowe i podążyli ku skrzydłu lewemu.

– Nie, proszę pana... Tak, pana w buraczkowej czapeczce w miodowe groszki... Tędy.

– Ale ja muszę...

– A to w takim razie drugie drzwi na lewo, i proszę pamiętać, że powinien być na nich trójkąt równoboczny.

– A może w tym czasie ktoś z państwa chciałby o coś zapytać? Chętnie odpowiemy. Proszę, może pani?

– Dlaczego wspomnieli państwo, że śladów Ich twórczości było znacznie więcej, a nie, że jest?

– Bo nie wszystkie dotrwały do naszych czasów, niestety. Szperając po dokumentacjach programowych (czyli dotyczących audycji już nadanych), po zestawieniach zachowanych nagrań – dochodzimy do wniosku, że duża część dorobku radiowego dokonała w archiwach żywota. Ze wspomnień JP wynika, że liczył się z tym. Okazywał niezmiennie zdziwienie, już w latach późniejszych, kiedy dowiadywał się, że cokolwiek jednak ocalało.

– A czy można posłuchać tych ocalałych audycji?

– W naszym ZASPie, owszem. W BAW-ie.

– A cóż to takiego ten BAW?

– To mieszczący się w podziemiach Buduar Audio-Wizualny. Posiadamy tam dziesięć kabin odsłuchowych, w których (po naciśnięciu odpowiedniego guziczka) zapoznać się można z dowolnie wybraną przez siebie audycją Obu Panów J. Mamy też ścianę składającą się z dziesięciu ekranów. Na każdym z nich równocześnie obejrzeć możemy pożądany przez nas program. Dysponujemy także grającą szafą gdańską, dziesięciomiejscową, wentylowaną, w której to po wejściu odsłuchać możemy każdą wymarzoną przez nas piosenkę. Naturalnie oglądanie na ekranach i słuchanie w szafie odbywa się, co chyba zrozumiałe, na słuchawkach, żeby wzajemnie nie zakłócać sobie odbioru. No i na koniec są tam też równie obszerne, co wygodne łoża (w liczbie dziesięciu), na których senni z nadmiaru doznanych wrażeń mogą w warunkach iście komfortowych dojść do siebie. Natomiast poza ZASPem doprowadziliśmy jedynie do wydania radiowych i telewizyjnych KSP, wszystkich piosenek z KSP oraz Divertiment. Co do reszty, to staramy się, jak dotąd bezskutecznie, o ich płytowe udostępnienie, ale o tym przyjdzie jeszcze czas pomówić.

– O, jest już pan. To dobrze. Możemy zatem ruszać do skrzydła prawego, zarezerwowanego dla twórczości kabaretowej, ale jeszcze nie tej związanej z KSP. Obaj twórcy w naturalny sposób, z racji swych rozległych talentów, zapraszani byli również do współtworzenia innych programów kabaretowych. Współtworzenia razem i osobno (dość wspomnieć bogatą działalność JW w „Szpaku” czy w „Dudku”, a JP – w obu wymienionych i jeszcze w „Wagabundzie”). My odnotowujemy, rzecz jasna, dział twórczości wespół w zespół.

Proszę pana, bardzo mi przykro, że posiał pan czapeczkę, ale harmonogram naszej marszruty nie może niestety uwzględnić wspólnych poszukiwań. Więc jeżeli już, to będzie pan musiał tropić ją sam. Decyzja należy do pana.

www. ▶ „Wagabunda” (1956–1968), w odróżnieniu od stacjonarnych „Szpaka” i „Dudka” kabaret można by rzec wędrowny, gdyż przejechał, występując m.in. w Polsce, St. Zjednoczonych, Kanadzie, Wlk. Brytanii, Izraelu, Czechosłowacji i ZSRR, ok. 600 tysięcy km. Jego trzon stanowiły dwie wyśmienite Panie – aktorka, a jednocześnie kierowniczka artystyczna, reżyserka i szefowa Lidia Wysocka (wraz z Karolem Szpalskim założycielka W.) i piosenkarka Maria Koterbska, natomiast przychodzący i odchodzący od nich mężczyźni to m.in. nie mniej wyśmienici Mieczysław Czechowicz, Edward Dziewoński, Jacek Fedorowicz, Bogumił Kobiela, Wiesław Michnikowski, Jeremi Przybora, Stanisław Tym i Marian Załucki.

Komnata 3

„Szpak”
(1954–1963, z siedzibą w kawiarni „Na Pięterku” w hotelu Bristol)
„Dudek”
(1965–1975, z siedzibą w kawiarni „Nowy Świat” przy ulicy Nowy Świat 61)

„Szpak” – Piosenki:

Program I

(bez tytułu, 10 V 1954)

Mać tawerna

(wyk. Władysław Królikiewicz)

Nuty odnalezione cudem, a na nich tytuł Ma mać tawerna.

w AW cały tekst:

Nie znany mi edredon ani piernat

zmiana w AP: Nie zrodził mnie edredon ani piernat,

Ma mać – tawerna!

Ma mać tawerna!

Gorzały flacha to kochanka wierna,

A mać – tawerna,

w AP: Ma mać tawerna,

A tawerna – mać!

w AP: Tawerna moja mać!

Gdy majchrem brzuch frajerom porozpruwam

Lub rozbebeszę kasę, albo sejf,

Tęsknotę do tawerny mej odczuwam

I zaraz forsę biegnę topić w niej.

Dla forsy otchłań bowiem to niezmierna

a AP: O, jakże bez niej dola ma mizerna!

Ta mać – tawerna,

w AP: Ma mać tawerna!

Ta mać – tawerna.

w AP: Tawerna moja mać!

O jakże dola bez niej ma mizerna,

Ma mać – tawerna, a ja jej syn.

www. ▶ Edredon, 1. zool. Somateria mollissima, ptak morski z rodziny kaczek (Anatidae), o upierzeniu u samca czarno-białym, u samicy brunatnym, zamieszkujący brzegi mórz arktycznych; kaczka edredonowa. 2. puch z tego ptaka, odznaczający się niezwykłą miękkością i sprężystością (fr. édredon).

Program II

(bez tytułu, 5 II 1955)

Piosenka staruszka

(wyk. najprawdopodobniej Tadeusz Olsza)

Pomyślana jako wiązanka dwóch piosenek: Jak niegdyś, znów dzisiaj z facjatki, znanej dziś jako Na facjatce (vide Eterek, odc. Gość o północy), i nie znanej dziś jako Dawnymi laty w Warszawie (vide Eterek, odc. Pierwszy bal). A wyglądało to następująco:

Na facjatce w całości:

3. i 4. zwrotki Dawnymi...

1. zwrotka Facjatki

5. i 6. zwrotki Dawnymi...

1. zwrotka Facjatki

7. i 8. zwrotki Dawnymi...

Jak niegdyś na Rynek z facjatki

Staruszek spogląda i marzy,

/Że może w okienku, gdzie kwiatki

Adeli się liczko ukaże./ bis

2. i 3. zwrotka Facjatki

Aha, gwoli wyjaśnienia: ten staruszek z piosenki to naturalnie Profesor Pęduszko, natomiast Adela to jego płomienne, nie zrealizowane niestety uczucie, które najprawdopodobniej doprowadziło do tego, iż pozostał już na zawsze kawalerem.

Program III

(Metafory i Metamorfozy, 1 VI 1956, w AW 30 V )

Cz. I

Zupełnie jak ty

(wyk. Wieńczysław Gliński, jako poz. 8 w prog.)

Powróci w NpII i Pani X przeprasza. Tekst napisany w Bydgoszczy w latach 1945–1948.

Dziewica Katarzyna

(wyk. Władysław Królikiewicz, jako poz. 10 w prog.)

Powróci w aud. Panowie o paniach, ale już w wyk. Andrzeja Szczepkowskiego.

Deszcz

(wyk. Tadeusz Olsza, jako poz. 13 w prog.)

Debiut kompozytorski Jeremiego Przybory, wyróżniony na KFPP Opole w 1963, w roku 1972 znakomicie zaśpiewany i nagrany dla Polskich Nagrań przez Marię Koterbską; powróci w Deszczowych impresjach i w Deszczowej suicie jako Na całej połaci deszcz. Zaś z muzyką Jerzego Wasowskiego jako Historia prosta w Div. op. 3.

Cz. II

Pas cnoty

(podtytuł: Ballada starofrancuska, wyk. Wieńczysław Gliński, jako poz. 7 w prog.)

Skomp. VI 1955. Powróci w aud. Panowie o paniach.

Mać tawerna

(wyk. Władysław Królikiewicz, jako poz. 10 w prog.)

Tym razem figurująca w programie jako Syn tawerny.

Program IV

(Przez różowy monokl, 12 VI 1959, w AW 13 VI)

Cz. I

Mać tawerna

(wyk. Władysław Królikiewicz, jako poz. 3 w prog.)

Pas cnoty

(wyk. Wieńczysław Gliński, jako poz. 6 w prog.)

Deszcz

(wyk. Tadeusz Olsza, jako poz. 11 w prog.)

Cz. II

Dziewica Katarzyna

(wyk. Władysław Królikiewicz, jako poz. 6 w prog.)

www. ▶ Władysław Królikiewicz (1898–1976), ur. we Lwowie, pol. scenograf, malarz, akompaniujący sobie na gitarze piosenkarz i aktor kabaretowy. Skaut, w roku 1914 zaciągnął się do Legionów Polskich. Walczył do roku 1917, od 1917 internowany na Węgrzech, po odzyskaniu przez Polskę niepodległości został zawodowym wojskowym w stopniu majora, walczył w obronie Lwowa i w wojnie polsko-bolszewickiej, studiował na ASP we Lwowie, Krakowie i Wiedniu, jako scenograf i członek zarządu związany z Teatrem Fredreum; w 1939 walczył w obronie Warszawy, później w konspiracji, w Batalionie Kiliński jako oficer AK bił się w Powstaniu Warszawskim, odznaczony Virtuti Militari i Krzyżem Walecznych. Uważał się przede wszystkim za malarza.

Czemu zgubiłam korale?

(wyk. ?)

Planowana, nie włączona. Zasiliła audycję W cichej fabryczce piosenek oraz programy NpII i NpIIIr, zaś jej wersja męska KSP VIII i Div. op. 6.

Piosenki pochodzące ze „Szpaka”, nie wiadomo przez kogo i kiedy zaśpiewane:

Piosenka wędrowników (Ścieżką pośród łąk)

Być może z Programu III.

To było tak

Być może z Programu III. Z tekstem poszerzonym powróci w Drobnych ogłoszeniach, Zgubnych uczuciach i w KSP X.

Piosenka bez ciebie

A może to to samo co planowana i trudno powiedzieć, czy wykorzystana w Eterku, Nie o tobie piosenka.

www. ▶ Twórcą „Szpaka” był Zenon Wiktorczyk (1918–1997), dziennikarz, recenzent, satyryk, aktor, reżyser teatralny, autor skeczów, monologów, tekstów piosenek i świetny konferansjer. Założył również Teatr „Buffo” (1956), którego był pierwszym dyrektorem, zaś Podwieczorku przy mikrofonie (1958–1989) był gospodarzem i współtwórcą. W latach 1950-1968 kierował Redakcją Humoru i Satyry w PR, natomiast w latach 1973–1983 szefował Redakcji Rozrywki. Współpracował też jako autor z „Dudkiem”. Żołnierz kampanii wrześniowej, porucznik (z rozkazu Montera) Armii Krajowej (pseud. Wik, Wiktor), uczestnik Powstania Warszawskiego (dowódca III kompanii w batalionie Bełt), więzień stalagów w Łambinowicach i Sandbostel oraz oflagu w Lubece. W roku 1944 odznaczony Krzyżem Walecznych i Krzyżem Zasługi z Mieczami. W roku 1973 za całokształt działalności aktorskiej i reżyserskiej otrzymał Złoty Mikrofon.

W kabarecie „Szpak” Jerzy Wasowski pełnił rolę nie tylko kompozytora, ale też kierownika muzycznego, aranżera i akompaniatora, grając w pierwszych trzech programach w duecie fortepianowym wespół z Jerzym Abratowskim. Współpracę ze „Szpakiem” zakończył w roku 1960.

▶ Abratowski – Jerzy (1929–1989), pianista, organista, kompozytor, pochodzący z rodziny organistów od siedmiu pokoleń. Zarekomendowany przez Pana A do „Szpaka”, a potem do KSP, gdyż Pan A bardzo go cenił i szanował jako muzyka i kompozytora. I nie dziwimy się temu. Wystarczy wspomnieć tak fantastyczne kompozycje, jak: Dwie szklaneczki wina (z Agnieszką Osiecką, 1961), Gdy mi ciebie zabraknie (z Kazimierzem Winklerem, 1960) – uznana w tymże roku przez czytelników „Expressu Wieczornego” za najpopularniejszą powojenną piosenką polską, Szeptem (z Jackiem Korczakowskim, 1961) – laureatka II nagrody w kategorii piosenek polskich na MFP Sopot ’62 (odbywającym się jeszcze wtedy w Hali Stoczni Gdańskiej). Przegrała co prawda z piękną piosenką Jerzego Gerta i Bronisława Broka Jesienna rozłąka, ale kto dziś ją pamięta i śpiewa. A Szeptem wszyscy. Dalej: Żniwna dziewczyna (do tekstu Wojciecha Młynarskiego, 1966). Wysoce prawdopodobne, iż jest on również autorem piosenki W moich cierpień izdebce (do słów Jeremiego Przybory), śpiewanej przez Bohdana Łazukę w Div. Ma non troppo w roku 1967, w którym to J.A. wyemigrował do USA, gdzie zginął (podczas napadu na bank w LA) od przypadkowej kuli. Mógłby o wiele, wiele więcej, gdyby nie ten przeklęty wypadek samochodowy, którego był mimowolnym sprawcą (zasnął za kierownicą) i w którym śmierć poniosła jego żona, wspaniała Ludmiła Jakubczak, 22-letnia zaledwie i będąca w roku 1961 u szczytu swej kariery.

I przechodzimy dalej, by zapoznać Państwa z utworem, a właściwie muzykałem, powstałym na zamówienie Kabaretu „Dudek”, wymyślonego i prowadzonego przez Edwarda Dziewońskiego.

Kabaret „Dudek”

Program 8, Gołoledź (Le Verglas)

13 X 1973

Osoby:

- Zapski – Edward Dziewoński

- Irena, jego żona – Barbara Rylska

- Iza, ich córka – Magda Zawadzka

- Excelencja – Wiesław Gołas

- Kurzypielec, prawa ręka Excelencji – Jan Kobuszewski

- Waldemar Szwajcarski, mgr – Wiesław Michnikowski

Piosenki:

Duchy

(wyk. Barbara Rylska i Edward Dziewoński)

Gołoledź I

(wyk. Barbara Rylska i Edward Dziewoński)

Biżuteria

(wyk. Barbara Rylska)

Gołoledź II

(wyk. Barbara Rylska, Magda Zawadzka i Edward Dziewoński)

Nareszcie

(wyk. Magda Zawadzka)

Seanse spirytystyczne

(wyk. Barbara Rylska)

Po kompocie

(wyk. Edward Dziewoński)

Ja nie mogę, kiedy muszę

(wyk. Magda Zawadzka i Wiesław Michnikowski)

Połączymy nasze stycznie (Ja cię miły ucieleśnię)

(wyk. Magda Zawadzka i Wiesław Michnikowski)

O, śnie! (Modlitwa o sen)

(wyk. Magda Zawadzka)

Porucznik Czartogromski

(wyk. Barbara Rylska)

Taka gmina

(wyk. Wiesław Gołas i Jan Kobuszewski)

Torrero i kastaniety (Toreador i kastaniety)

(wyk. Wiesław Michnikowski)

Ech szef! Szef i ja!

(wyk. Jan Kobuszewski)

Brudzia!

(wyk. Wiesław Gołas, Wiesław Michnikowski i Jan Kobuszewski)

Tęsknię

(wyk. Magda Zawadzka)

Będzie weselej

(wyk. Barbara Rylska, Magda Zawadzka, Wiesław Gołas, Jan Kobuszewski, Wiesław Michnikowski i Edward Dziewoński)

Inny tekst i oprac. niż w Div. op. 2.

Perypetie rodziny wytwornych wampirów mieszkającej na niebezpiecznym zakręcie nad przepaścią. Nieuważna jazda zapatrzonych w pojawiającą się nad zakrętem przepiękną Izę, zwłaszcza podczas gołoledzi, dostarcza rodzinie tęsknie wyczekiwanych atrakcji. Autor skupia się na historii miłosnej córki rodziny i nowo przybyłego – nieoczekiwanie nie uśmierconego – motocyklisty Waldemara Szwajcarskiego. Rozwijające się uczucie musi niestety doprowadzić do decydujących życiowych wyborów zakochanych. Na co się zdecydują?

Co było inaczej, niż miało być:

Duchy

(wyk. Irena Kwiatkowska i Edward Dziewoński)

Gołoledź I

(podtytuł: Walczyk sadystyczny, wyk. Irena Kwiatkowska i Edward Dziewoński)

Biżuteria

(wyk. Irena Kwiatkowska)

Seanse spirytystyczne

(wyk. Irena Kwiatkowska)

Gołoledź II

(wyk. Magda Zawadzka i Wiesław Michnikowski)

Porucznik Czartogromski

(wyk. Irena Kwiatkowska)

Czyli mówiąc krótko: wszędzie tam, gdzie przewidywano panią Irenę Kwiatkowską, obsadzono panią Barbarę Rylską, zaś w Gołoledzi II zamiast pana Michnikowskiego zaśpiewał pan Dziewoński i dodatkowo pani Rylska.

i czego w ogóle nie było, choć przewidywały to plany i partytura:

Ballada o Lorelei

(miała wyk. Magda Zawadzka)

Wykonana premierowo w Gołoledzi telewizyjnej.

No, nie płacz już, Stefa!

(miał wyk. Jan Kobuszewski)

Oczy jasne

(miał wyk. Wiesław Michnikowski)

Wykonane premierowo w Wieczorze II KJSP.

Walczyk wątpliwości

(miał wyk. Wiesław Gołas)

Wykonany premierowo w Wieczorze I KJSP.

Ballada o młodej wampirzycy

(miała wyk. Magda Zawadzka)

www. ▶ 31 marca 1982 wystawiona w Teatrze na Targówku w reżyserii Anny Barcikowskiej.

Nota bene! Biżuteria, Ballada o Lorelei, Walczyk wątpliwości, Będzie weselej (tylko nowa aranżacja), Oczy jasne i Brudzia! – skomponowane w lutym 1973.

Gołoledź I i Gołoledź II – w marcu 1973.

Ja nie mogę, kiedy muszę, Toreador i kastaniety i No, nie płacz już, Stefa! – w kwietniu 1973.

Seanse spirytystyczne i Ballada o młodej wampirzycy – we wrześniu 1973.

Zaś pozostałe – w styczniu 1973.

Być może do Gołoledzi przewidywana była także piosenka Ballada z figurami – skomponowana również w styczniu 1973, ale tekst raczej na to nie wskazuje. Znaleźliśmy ją w tej samej teczce co pozostałe utwory. Tak czy siak, na nutach w prawym górnym rogu widnieje napis: Muzykał.

Ballada z figurami

Raz zakochał się w Kier Damie

Walet Trefl,

Dama była niesłychanie

Ef, ef, ef,

Lecz kochała nade wszystko

Króla Pik,

Często do niej też królisko

Myk, myk, myk.

A spragniony damy zalet,

Przez ten gust,

Pił na umór bidak walet –

Chlust, chlust, chlust.

Że on z Damą Pik czasami

Wiedział dwór,

No i o tym z detalami –

Szur, szur, szur.

Do Waleta Trefla bowiem

Aż po grób

Serce Damy Pik, panowie,

Łup, łup, łup!

Z którą Król Kier ze swej strony

Mówią że

Niezależnie od swej żony

Che, che, che.

Waletowi Kier znów bulił

Karo Król,

By mu Karo Damę tulił

Bul, bul, bul!

Zaś sam podagryczną parą

Płaskich stóp

Damę Trefl dopadał starą

Tup, tup, tup.

Król Trefl nie ulegał czarom

Damskim i

Z waletami Pik i Karo

Chi, chi, chi.

Na tym brudzie z figurami,

Boże mój,

Nie wzorujmy się czasami –

Fuj, fuj, fuj!

Powrócimy teraz na chwilę do hallu głównego, by przejść do ostatniego już, trzeciego skrzydła, bo w tyle właśnie obfituje nasz ZASP na parterze. Wędrówka to co prawda niedługa, ale może ktoś z państwa pragnąłby ją mimo wszystko skrócić jeszcze bardziej, zadając nam jakieś pytanie? Śmiało, bardzo prosimy.

– Z obejrzanych zbiorów wynika, iż Dwaj Panowie J. nie udzielali się jakoś szczególnie w innych kabaretach?

– Poza „Dudkiem” rzeczywiście nie, ale proszę pamiętać, że JW pisał też sporo piosenek dla innych wykonawców, a poza tym twórcy innych kabaretów bazowali bądź na własnej twórczości, bądź charakter twórczości Obu Panów J. nie za bardzo przystawał do tego, co uprawiali. Niemniej jednak zdarzało się, iż sięgano po Ich piosenki.

– A może świat kreowany w twórczości Dwóch Panów J. był aż tak hermetyczny, tak z nimi zrośnięty, że w świecie zewnętrznym, n.p. innego kabaretu, nie tyle doń nie przystawał, co po prostu się nie sprawdzał? Naturalnie nie mam na myśli piosenek.

– To raczej niesłuszna diagnoza. Z relacji świadków wiemy, że odbiór Ich twórczości w kabaretach był bardzo dobry.

– Dlaczego w Skrzydle Kabaretowym nie zobaczyliśmy Podwieczorku przy mikrofonie? Czyżby radiowcy nie współpracowali z radiowym kabaretem?

– Współpracowali, ale bardzo sporadycznie, wręcz incydentalnie, i to jako znamienici goście prezentujący coś ze swego znanego już repertuaru, a nie zaś jako twórcy przedstawiający coś nowego, specjalnie stworzonego dla Podwieczorku. Wydaje się, iż nie była to Ich poetyka.

O, i już dotarliśmy do kolejnego skrzydła, w którym jedną komnatę wypełniają tym razem dwa spektakle.

Komnata 4

Studencka miłość (1955)
Jedzcie stokrotki! (1965)

Studencka miłość

(Swadiebnoje putieszestwije, 1940, opubl. 1955) 15 X 1955

(radziecki wodewil w 3 aktach Władimira Abramowicza Dychawicznego (1911–1963), premiera w Teatrze Młodej Warszawy w Pałacu Kultury i Nauki, filia Marszałkowska 8)

Osoby:

- Kot (aspirant oceanografii) – Ryszard Pikulski

- Andrzej (aspirant oceanografii) – Tadeusz Janczar

- Marek (aspirant oceanografii) – Wojciech Siemion

- Profesor Sinielnikow – Aleksander Michałowski

- Zoja, jego córka i asystent – Janina Mrozówna, Wanda Majer

- Nastusia – Benigna Sojecka, Barbara Krafftówna, Danuta Mancewicz

- Olga – Jadwiga Swirtun, Magdalena Sadowska

Piosenki:

Akt I

Praca dyplomowa

(piosenka-walc, wyk. Kot)

Rozkosze małżeństwa

(duet boogie-bop, wyk. Andrzej i Marek)

Z klatki piersiowej

(piosenka groteskowa-tango, wyk. Andrzej i Marek)

Powróciła w audycji Wieczór zimowy.

Manilla

(piosenka-rumba, wyk. Andrzej)

Wylansowana w roku 1956 przez Jadwigę Swirtun.

Czyt. manilia. De facto stolica Filipin to Manila, zaś Manilla to m.in. miasto w stanie Iowa.

Jak boginie w oceanie sinym

Kąpią się urocze Filipiny.

Wulkanami nieba lazur kłują,

Palmy stopy im wachlują.

Kraj piękniejszy nie śnił się i muzom

Od urody cudnej wyspy Luzon

I pieszczonej spojrzeniami gwiazd

Manilli, perły miast.

Manilla! Manilla!

Banany, pataty,

Banany, pataty,

Banany, wanilia.

Manilla! Manilla!

Kakao, kokosy,

Kakao, kokosy,

Kakao i ryż!

Ale tę krainę wysp uroczych

Inny kraj miłością swą otoczył.

I w namiętnych tuląc ją uściskach

To, co może, z niej wyciska.

Dniem i nocą z portów płyną frachty

I migocą komfortowe jachty.

Dżentelmeni, którym frachty w smak

Śpiewają sobie tak:

Manilla! Manilla!

I masa perłowa,

I trzcina cukrowa,

Ach, idylla!

Manilla ! Manilla!

I krzewy kawowe,

I drzewa gumowe,

I ropy naftowe,

I rudy węglowe,

Korzenie stołowe,

Tytoniu listowie...

I miedź!

www. ▶ Luzon, powróci jako nazwa pijalni kakao w Listach z podróży, odc. List z Luzonu.

▶ Fracht, tu: towar przewożony drogą wodną (niem. Fracht).

Grzeczne chłopczyki

(piosenka-poleczka, wyk. Andrzej, Kot i Marek)

Jesteśmy grzeczne chłopczyki,

Chłopczyki, chłopczyki,

Szlachetne mamy nawyki,

Nawyki – wyki – na!

Zawsze czystośmy odziani

I wzorowi, i kochani.

Żaden brzydki nas nie zmami

I nie splami grzech.

Pion moralny mamy sztywny

I stosunek pozytywny.

U nas żadnych negatywnych

Nikt nie znajdzie cech.

Bo myśmy grzeczne chłopczyki,

Chłopczyki, chłopczyki.

Nam obce wszelkie wybryki,

Wybryki – bryki – wy!

Nie martwimy taty, mamy –

Nie grywamy, nie pijamy,

W niczym brudnym nie maczamy

Naszych świeżych ust.

Z ramy my nie wykraczamy,

Znojem dzionek wypełniamy,

Ach, do pracy tylko mamy

I do zebrań gust.

Bo myśmy grzeczne chłopczyki,

Chłopczyki, chłopczyki.

Wspaniałe mamy wyniki,

Wyniki – niki – wy.

W krąg świecimy cnót przykładem,

Myjem rączki przed obiadem,

A wieczorem – figiel żaden!

Ząbki, siusiu, spać!

Myśmy z tych moralnych chłopców,

Co nam chęć do flirtu obcą.

Jak już ślub, to dla przyrostu

Będziem tylko brać.

Bo myśmy grzeczne chłopczyki,

Chłopczyki, chłopczyki.

Nie żadne byki, cyniki!

Cyniki – byki – nie!

Akt II

Grunt to porządek

(piosenka-foxtrot, wyk. Nastusia)

Na nutach napisane: Dec. Komisji: muzyka do przyjęcia, tekst nie dla nas.

Powróciła w Eterku (vide odc. Gość o północy), a jako Grunt to higiena w audycji Kazia Pianczanka.

We dwoje...

(piosenka-slow-fox, wyk. Nastusia i Marek)

Na nutach napisane: Dec. Komisji: słaba piosenka – odrzucić, tekst zaakceptowany; powróciła w audycji Kazia Pianczanka jako We dwoje i We troje, a także, fragmentarycznie i tylko w formie recytacji, w KSP V.

ON: Mam poważne trudności,

By zrozumieć skłonności

Do łączenia rąk, życia

ONA: I ust.

ON: Owszem miła to chwilka,

Gdy trwa dzionek lub kilka,

Lecz na dłużej – to nie na mój mózg.

We dwoje jest łatwo o waśnie,

We dwoje jest duszniej i ciaśniej,

A jeszcze i to, że

Dwa razy jest drożej,

Niżeli odwrotnie – samotnie.

We dwoje czerw nudy cię toczy,

Bo gadać już nie ma się o czym –

ONA: I uścisk płomienny

ON: Na ucisk wzajemny

Zmieniają nastroje,

We dwoje...

We dwoje...

ONA: Gdy za sprawą motyla

Kwiat nad kwiatkiem się schyla,

Gdy nad ptakiem rozśpiewa się ptak.

Gdy gałęzie dwóch topól

Jednym szumem wiatr oplótł,

Nieomylny i pewny to znak:

We dwoje jest piękniej i jaśniej,

I gwiazdy się widzi wyraźniej,

I lepiej się słyszy

Śpiew ptaka najcichszy,

I lepiej rozumie się baśnie.

We dwoje, gdy troska cię dotknie,

To łatwiej ją znieść niż samotnie,

Bo troski są mniejsze,

A szczęście pełniejsze

I życie piękniejsze dwukrotnie.

We dwoje to uśmiech na drogę na okna szkle,

We dwoje to, kiedy powracasz – światło we mgle...

Zakochałem się w czwartek niechcący

(piosenka-swing, wyk. Andrzej)

Wylansowana przez Barbarę Krafftównę jako Zakochałam się... w KSP IX.

Akt III

We dwoje

(piosenka-slow-fox, wyk. Olga, Andrzej, Nastusia, Marek i Kot)

Niech żyje młodość, miłość i przyjaźń

(piosenka-marsz, wyk. wszyscy)

Jako Pieśń skautów oceanicznych powróciła w KSP XI, ale tylko pierwsze dwie zwrotki, i to z lekkimi korektami. A oto jak brzmiała całość:

Wszyscy (trzykrotnie): Hip, hip, hura!

Nim się dokoła rozszumi ocean,

By ku przygodzie nieznanej nas nieść,

Młodości naszej śpiewajmy dziś pean!

(W KSP: Radości życia śpiewajmy dziś pean)

Naszej młodości oddajmy dziś cześć!

(W KSP: Radości życia oddajmy dzisiaj cześć!)

Kot: Ona rozbrzmiewa radosną piosenką,

(W KSP: Ona rozbrzmiewa pogodną piosenką)

Olga: Ona nam daje beztroskę i śmiech,

Wszyscy: Skrzydła – ramionom i moc – naszym rękom.

Ona nie wierzy w przegraną ani w pech. (bis)

Wszyscy (trzykrotnie): Hip, hip, hura!

Lecz młodość, kiedy miłości w niej nie ma,

Jest tak jak ogród bez kwiatów i drzew.

Na cześć miłości śpiewajmy więc pean!

Na cześć miłości niech zabrzmi dzisiaj śpiew!

Marek: Ona jest kwiatem i drzewem szumiącym,

Nastka: Ona jest cieniem zielonym, gdy skwar,

Wszyscy: Majowym deszczem urodzaj rodzącym.

Więc pieśnią sercu dziękujmy za ten dar. (bis)

Wszyscy: Lecz choćby miłość płonęła najjaśniej,

Serc naszych jeszcze niecała to treść.

Pora miłości jest porą przyjaźni,

Więc, przyjaciele, śpiewajmy na jej cześć!

Andrzej: Ona nam serca jak uśmiech otwiera,

Zoja: Nie odstępuje jak dobry nasz duch.

Wszyscy: Mocna i trwała, głęboka i szczera,

Niech żyje przyjaźń – młodości wierny druh. (bis)

Kurtyna

Reżyseria – Stanisław Bugajski

Przekład – Hanna Pieczarkowska

Scenariusz – Stanisław Bugajski

Adaptacja: Zdzisław Skowroński

Scenografia – Ines Kuske (warsztat ASP)

Muzyka – Jerzy Wasowski

Teksty piosenek – Jeremi Przybora

Studencka miłość, a wiemy to po przestudiowaniu scenariusza, to sztuka dziś już zupełnie zwietrzała. No a piosenki? Zdecydowanie nadal wdzięczne i warte tego, by je śpiewać. Mówimy to z pełnym przekonaniem, które postaramy się przekazać potencjalnym wykonawcom.

Kolejny, z pewnością bardziej znany spektakl w Skrzydle Teatralnym to:

JEDZCIE STOKROTKI! Melodramacik warzywno-rodzinny

Muzykał teatralny, 1965 (premiera w Teatrze Komedia, 26 II 1966, 19.00)

Na scenariuszu reżyserskim znajdującym się w archiwum Komedii:

Stokrotki ojca Barnaby

Mały musical

Osoby:

- Barnaba, ogrodnik – Wojciech Rajewski (w scenariuszu ogrodnik-wynalazca)

- Stokrotka, jego córka – Iga Cembrzyńska (gościnnie)

- Babcia – Helena Gruszecka

- Klemensik, wnuczek Babci – Krystyna Chimanienko, Elżbieta Nowosad

- Ciocia Rozalia – Zofia Jamry

- Wuj Poliglota – Jerzy Tkaczyk

- Staruszek – Jarema Stępowski (gościnnie), Kazimierz Dembowski

- Jacek, narzeczony Stokrotki, żużlowiec – Bogusław Koprowski

- Mały Drań – Zdzisław Leśniak

- Wielki Drań – Cezary Julski (w scenariuszu Duży)

- Góral – Tadeusz Somogi

Zespół baletowy: Jolanta Egiert, Bożena Mamontowicz, Elżbieta Poznerowicz, Ryszarda Przydatek, Ewa Romatowska.

Piosenki:

W/g scenariusza z AP, który nie pokrywa się ze scenariuszem z AW, i scenariusza reżyserskiego, który nie pokrywa się ani z jednym, ani z drugim, a wszystkie zapewne nie pokrywają się z tym, co naprawdę zaszło na scenie w Komedii.

Akt I Ucieczka córki

O, ptaszki! O, kwiatki!

(wyk. Stokrotka)

Tytuł wyjściowy Piosenka Stokrotki. Znana jako Panienka z temperamentem. Pojawi się potem na EP Jedzcie stokrotki! i w Telefonie zaufania.

Staruszek do wszystkiego

(wyk. Staruszek)

Z KSP XV. Z nową muzyką powróci w OSPa Zemsta starego fotela.

Jedzcie stokrotki!

(wyk. Babcia, Ciocia Rozalia i Klemensik)

Pojawi się na EP Jedzcie stokrotki!

Nie deptać trawników!

(miał wyk. Klemensik)

I, zdaniem pani Igi Cembrzyńskiej, wykonał. Piosenka z KSP XIII.

Natomiast w/g scenariusza reż. K. miał wyrecytować wierszyk Mały Franio, znany z DCN 13 i KSP VII jako O korupcji.

Zosia i ułani

(wyk. Staruszek)

Z KSP XV.

Akt II Rozpacz ojca

Pa, tato, pa! – List Stokrotki

(wyk. Barnaba, zapewne głosem Stokrotki zza kulis)

Tanie dranie

(wyk. Wielki Drań i Mały Drań)

Obie z KSP XV.

Akt III Koński wybuch

Rodzina! Rodzina!

(wyk. Wielki Drań i Mały Drań)

Znana jako Rodzina, ach, rodzina! z KSP X. Powróci jako Adziba! Adziba! w Garden party, czyli bankiet w krzakach.

Na pomoc! (S.O.S.)

(wyk. Stokrotka)

Z KSP XV.

Akt IV

Podła!

(wyk. Jacek)

Z KSP XV.

Pieśń młodych turystów (Pieśń alpinistów)

(wyk. Babcia, Ciocia Rozalia, Wuj Poliglota i Klemensik)

Posiadamy jedynie jej tekst (nut, jak dotąd, nie odnaleźliśmy).

Hej, w góry, orły i sokoły!

Podniebnych ptaków szczep!

Hej, trudy, znoje i mozoły –

Powszedni dla nas chleb!

Ponurych lawin ryk na piargach

To naszych zmagań tło!

Lecz piersi trwogą nie zatarga

Przepaści groźne dno!

Hej, wzwyż! Hej, wzwyż! Hej, wzwyż!

Podniebny wiedzie szlak!

Ach, czyż? Ach, czyż? Ach, czyż

Ktoś inny śmiałby tak?!

Hej, w góry, orły i sokoły,

Nad chmur pierzasty strop!

Gdy człowiek silny przyjacioły

Żelazny z niego chłop!

Nie cofnie ani się nie ugnie,

Nie stchórzy, ani drgnie,

Gdy burza go piorunem rugnie

I wicher w twarz mu dmie

Hej, wzwyż! Hej, wzwyż!...

Walczyk przy ognisku

(wyk. Babcia, Ciocia Rozalia, Wuj Poliglota i Klemensik)

Z KSP XV.

Akt V

Podły

(wyk. Stokrotka)

Zdaniem pani Igi Cembrzyńskiej nie zaśpiewana w tym spektaklu. Zabawna i nie wykorzystywana, bo nie znana niestety, wersja żeńska przeboju Wiesława Gołasa.

Poznajmy ją zatem:

Podły!

Marzenia mnie zawiodły!

Spojrzenia twe mnie zwiodły,

cudowny urzekł strój!

Ach, zgubny!

Aż do znudzenia ślubny!

Uparty, samolubny!

Obłudny, nudny wuj!

Gdybyś tak kiedy mógł

w ogniu żądz mnie spalić!

Gdybyś tak kiedy stłukł,

lub za włosy wlókł!

Ach, słodki!

Przytulny, jak dwa kotki!

Najsłodszy wujek ciotki!

Nieodwołalny mój!

Wiosna i starszy pan

(wyk. Staruszek)

Inny tytuł: Wiosna i piernik. Wywodzi się z DCN 4, gdzie Profesor Pęduszko zaśpiewał ją jako Pewna pora wiosną zwana.

Akt VI

Zacne chłopy – filantropy

(wyk. Wielki Drań i Mały Drań)

Przyjazna wersja Tanich drani z tą samą muzyką.

My jesteśmy zacne chłopy!

Zacne chłopy – filantropy!

Starczy o tym parę zdań,

Czym dla panów i dla pań

Jest filantrop – były drań!

Za przysługę drobną, proszę

Pani, pani płaci grosze!

Za przysługę w większej skali

Budżet panu nie nawali.

Stosujemy bez namysłu

Zniżki za komplety przysług,

Trudem pracowitych rąk

Umilamy życie w krąg.

Bo jesteśmy zacne chłopy... (i t.d.)

Przebudzanie śpiewem z rana,

Branie dzieci na barana,

Komplementowanie pani,

Wyjmowanie ości z krtani,

Ostrzeganie, że pokrzywy,

Pocieszanie przy nieżywym,

Wypuszczanie żartów rac

I tysiące innych prac...

Wykonują zacne chłopy... (i t.d.)

Ratowanie bliskich z toni,

Roztaczanie miłej woni,

Uporanie się z natrętem,

Wyjmowanie z muszli prętem,

Uśmierzanie wierzyciela,

Masowanie co niedziela,

Utulanie, kiedy kac

I tysiące innych prac...

Wykonują zacne chłopy... (i t.d.)

Bez ciebie jestem tak smutny

(wyk. Jacek)

Znana z KSP XIII jako Bez ciebie.

Jedzcie stokrotki!

(wyk. cały zespół)

Zaplanowane, nie wykorzystane (po przestudiowaniu nut i słów):

I jak tu żyć samotnie

(mieli wyk. Stokrotka i Jacek)

Inne tytuły: Czasem mężczyzna jak bielizny... oraz Duet (roboczy).

Pojawi się na EP Jedzcie stokrotki! i w Div. op. 7.

Czasem mężczyzna, jak bielizny,

Pragnie uśmiechu od mężczyzny.

Uścisku dłoni, poklepania w bark,

A wtedy pieśń popłynie taka z jego warg:

I jak tu żyć samotnie,

Gdy raz się ręką ręki twej dotknie?

To tak jak gdyby kwiat

Wypuścić z dłoni!

To tak jak gdyby świat

Roztrwonić, roztrwonić...

I jak tu żyć samotnie,

Gdym szedł ku tobie tak bezpowrotnie?

Już serce ani myśl

Nie dadzą mi od dziś,

Nie dadzą żyć samotnie!

I jak tu żyć samotnie.

Modlitwa Barnaby

(miał wyk. Barnaba)

Z KSP XV.

www. ▶ EP (czyt. i-pi, z ang. extended play), analogowa płyta dźwiękowa w formie drobnorowkowanego, czarnego krążka o średnicy 17 cm, zawierająca po obu stronach po dwa utwory muzyczne, do odczytania za pomocą gramofonu z prędkością 45 lub, rzadziej, 33 1/3 obrotu na minutę. W Polsce zwana też Epką bądź Czwórką. Bywało jednak, iż Epka, choć nadal nazywana była Epką, zawierała 6 nagrań.

Tekst: Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Reżyseria – Jeremi Przybora

Scenografia – Danuta i Szymon Kobylińscy

Inscenizacja piosenek – Jagienka Zychówna

Ork. p/d Wiesława Machana

Przygotowanie wokalne – Romana Krebsówna

MENU (z programu teatralnego)

(Potrawy ze stokrotek)

1. Majonezik ze stokrotek. Ucieramy żółtka z oliwą na majonez. Dodajemy stokrotek i zdrabniamy majonez dopóty, dopóki nie uzyskamy zeń majoneziku.

2. Stokrotki z kawiorem. Do stokrotek, ustawionych twarzyczkami do nas, strzelamy z pistolecika kuchennego śrutem z czarnego kawioru, tak by trafiać w środeczek kwiatka, nie uszkadzając płatków. Gotowe wysysamy z kawioru, skropiwszy je uprzednio cytrynką. Proporcje: 25 gr. wódeczki – 1 stokrotka, lub też odwrotnie: 1 stokrotka – 25 gr.

3. Uszka ze stokrotki do barszczu lub rosołu. Sporządzamy smaczny barszcz lub takiż rosół. Spożywamy go, włożywszy sobie do uszek – stokrotki. Jeżeli mamy duże, to oczywiście będziemy jedli barszcz lub rosół – z uszami, albo nawet – z uszyskami. Jeżeli współbiesiadnik zwróci się do nas podczas barszczu lub rosołu, stokrotki z ucha na chwilę wyjmiemy, żeby lepiej słyszeć.

4. Sztuka-mięs z kwiatkiem. Mięso przyrządzamy w/g gustu i przyozdabiamy je stokrotkami. Przyozdobionym sztukamy do drzwi znajomych, którzy zaprosili nas na przyjęcie z naszym własnym prowiantem. Mięso winno być z kością, ponieważ samym mięsem nie sztuka się dobrze.

5. Stokrotki na maladze. Rozlewamy wino Malaga na obrusie. Aby plamy nie było widać, zasypujemy ją stokrotkami.

6. Stokrotki z purchlami. Potrawa ryzykowna, ponieważ, jak wiadomo – co siedemnasta purchla jest trująca, co piąta powoduje krztusiec, a pozostałe są wysoce niesmaczne.

7. Krem stokrotny. Ubijamy śmietanę na krem, dodajemy stokrotek w/g uznania, po czym przepraszamy stokrotnie osoby częstowane za smak kremu.

8. Siemion w stokrotkach. Jeżeli upleciemy z nich wianuszek, siemion będzie w nim apetyczny do zjedzenia!

UWAGA! Do wszystkich wymienionych potraw potrzebne nam będą stokrotki jadalne. Udajemy się po nie do Teatru Komedia, dokąd kierujemy również osoby bliskie i znajomych. Bo nawet jeżeli nie przypadną nam do gustu, to dlaczego tylko my mielibyśmy je konsumować za nasze ciężko zapracowane pieniądze?

www. ▶ Siemion, czyli Wojciech Siemion (1928–2010), pełnił wówczas funkcję dyr. Komedii.

JP (1998): Tytuł, który – sam nie wiem dlaczego – był parafrazą tytułu amerykańskiego filmu z Doris Day Nie jedzcie stokrotek, okazał się skuteczną prowokacją dla recenzentów. Posypały się nagłówki artykułów w rodzaju: Mdły smak stokrotek, Stokrotki niejadalne i t.p. Jedyną pozytywną recenzję, pewno z wrodzonej przekory, napisał w „Polityce” Zygmunt Kałużyński. Oględnie też obeszła się ze Stokrotkami Karolina Beylin, ale to w ogóle była kobieta gołębiego serca. Klęska stokrotna była – trzeba przyznać – okrutniejsza, perfidniejsza od „upalnej”. (...) w teatralnej premierze sam brałem udział, a nawet pełen dobrych przeczuć poszedłem na nią z osobą, na której mi bardzo zależało. Bo na domiar złego przed premierą odbyła się generalna próba z udziałem publiczności, która reagowała huraganowymi brawami – zarówno przy podniesionej krutynie, jak i po jej opuszczeniu – i nieustającymi wybuchami śmiechu. Widziałem, że ta publiczność to rodziny i przyjaciele aktorów i pracowników teatru, ale mimo to uległem urokowi tego fałszywego entuzjazmu, który sprawił, że moje samopoczucie było doskonałe. Nic więc dziwnego, iż premiera z „obcą” publicznością okazała się podwójnie bezlitosna. Akt po akcie przechodził przy grobowym milczeniu wypełnionej po brzegi widowni, które (żeby było dla mnie jeszcze okrutniej) przerywały raz po raz wybuchy śmiechu „solisty”, któremu spektakl najwyraźniej przypadł do gustu. (Mógł to być pijany albo prowokator). Kiedy zapadła kurtyna, rozległy się oklaski przypominające sypnięcie garścią grochu dla gołębi na parapet. W pierwszym rzędzie na widowni srebrzyła się głowa profesora Tadeusza Kotarbińskiego, który wspaniałomyślnie dorzucił swoje dwa „groszki” do tej garści. Profesor ponoć chadzał na wszystkie warszawskie premiery, ale czy wytrwał przy tej zasadzie po obejrzeniu mojej sztuki? Wątpię. Na zakończenie ktoś (pewno ten, co się śmiał) ryknął: „Autor! Autor!” i znalazłem się na takim dnie, że już nikt tam z dołu nie pukał w sufit, a ludziom się wydawało, że jestem na scenie i kłaniam się z głupim uśmiechem. Kolejny okrzyk: „Kompozytor! Kompozytor!” zgotował podobne przeżycie Wasowskiemu. Podobne, ale nie identyczne. Był przecież kompozytorem pięknej muzyki i cierpiał tylko z poczucia lojalności wobec autora marnej sztuki. W kilka miesięcy później odbyła się przedostatnia premiera KSP p.t. Ostatni naiwni. Treść tego Wieczoru osnuta została na kanwie moich przygód ze sztuczką Jedzcie stokrotki! i znalazły się w nim wszystkie piosenki z takowej. [Nie wszystkie! Nie było: O, ptaszki..., Jedzcie stokrotki!, Rodzina! Rodzina! – była w KSP X, Pieśń młodych turystów, Podły, Wiosna i starszy pan, Zacne chłopy – filantropy i Bez ciebie jestem tak smutny – było w KSP XIII – od aut.]. Spektakl ten nie tylko nie zaszkodził renomie Kabaretu, ale – przeciwnie – podtrzymał ją w całej rozciągłości.

Tajemnica. Daty (Ostatni naiwni, XII 1965, i Jedzcie stokrotki!, II 1966), na które nigdy wcześniej nie zwracałem uwagi, bezdyskusyjnie wskazują na to, iż Wujo się myli, ale przecież i ja żyłem w nieodmiennym przekonaniu i wspomnieniu, iż najpierw odbył się spektakl, na którym (nawiasem mówiąc) byłem, a dopiero później wydarzyła się premiera Kabaretu. Wydaje mi się również, że to samo mówiła mi Mama. Czyżby wcześniej sztuka ta wystawiona była jednak gdzie indziej? Na ślady niczego takiego nie natrafiliśmy. Z drugiej wszakże strony jak wytłumaczyć fakt, iż Kabaret rozpoczyna się odczytywaniem przez StP listów, w których ich nadawcy bezpardonowo i nie zawsze elegancko odmawiają wystawienia przesłanej im sztuki? Czyżby wieszcze przeczucie? Przewrotna autoironiczna asekuracja? Nie wierzę w złą pamięć Wuja, nie wierzę też w to, iż historyjkę tę wymyślił, by w nią uwierzyć i łatwiej przełknąć gorycz porażki. O co więc w tym wszystkim chodzi? Najprościej byłoby odpowiedzieć tak: kiedy jest czas pytań, to trzeba je zadawać. Tylko jak się zorientować, że to jest właśnie ten czas? [od GW] Chociaż i to nie gwarantuje odpowiedzi, bo n.p. jeden z recenzentów, pytając, czemuż to teatr mający w swych szeregach Kalinę Jędrusik i Barbarę Rylską nie zdecydował się na skorzystanie z ich usług w Stokrotkach – odpowiedź uzyskał jedynie od ciszy.

P.S.: Jeszcze większego zamętu w głowie narobiły nam dwie przeczytane recenzje (w tym jedna pani Stefanii Grodzieńskiej), z których wynika niezbicie, iż pierwszy był Kabaret. Czyżby pionierski zabieg promocyjny?

Wdrapujemy się obecnie na I kondygnację ZASPu. Bo to tam właśnie znajduje się największa część naszej kolekcji, czyli KSP. Jak widzę, pan w buraczkowej czapeczce w miodowe groszki ma jakieś zapytanie. Słuchamy uprzejmie.

– Czy jest winda?

– Nie.

– A będzie?

– Dzisiaj raczej nie. Może pan w nausznikach. Przy okazji przepraszamy za to, że nie dorobiliśmy się jeszcze centralnego, no ale jesteśmy placówką na dorobku. Słuchamy pana.

– Po obejrzeniu tych zbiorów – zastanawia fakt, że Dwaj Panowie J. tak niewiele stworzyli na scenę. Czy wiadomym jest dlaczego?

– Możemy się jedynie domyślać – nie było prawdopodobnie zamówień. Być może nikomu nie przyszło to do głowy. Być może sądzono, iż Panowie nie są w stanie wyjść ze swoją formułą poza telewizyjne ramy, co niestety potwierdziły niepowodzenia Stokrotek i Upału, choć nie do końca doszło do nich wyłącznie z winy Obu Panów J. Prosimy jednakże wziąć pod uwagę, że powstałe dla telewizji ich muzykały mają dziś swoje, powiedzielibyśmy nawet zdumiewająco intensywne, życie sceniczne. Tak więc de facto eksponaty z kondygnacji I  mogłyby mieć duplikaty w komnacie, którą właśnie opuściliśmy. Nie mówiąc już o tym, że mogły o wiele wcześniej zawędrować na deski sceniczne, gdyby ktoś po nie sięgnął. Ale radujmy się tym, co jest.

– A może rzeczywiście formuła Ich twórczości była formułą stricte telewizyjną, a więc nie sceniczną?

– Nie możemy się zgodzić z tego rodzaju przypuszczeniem i z całą odpowiedzialnością stwierdzamy, że prawie wszytkie dokonania Dwóch Panów J. z dziedziny słuchowisk czy spektakli TV znakomicie nadają się do uteatralnienia – jeśli tylko zespół wykonawczy im sprosta.

– A może w tamtych latach scena zarezerwowana była dla poważniejszych tematów? A jeśli utworów humorystycznych, to tworzonych raczej przez uznanych już dramaturgów?

– Naszym zdaniem Oni byli uznani, tyle tylko że nie kojarzeni z tą dyscypliną sztuki. Choć przecież musicale JW, pisane z Antonim Marianowiczem, Ryszardem Markiem Grońskim, Jerzym Jurandotem i Stefanią Grodzieńską, były wystawiane w wielu teatrach i cieszyły się sporym powodzeniem. Rzadkie sięganie po tego typu dzieła wynikało, jak się zdaje, stąd, iż w Polsce, inaczej niż n.p. w Stanach, nie ma zakorzenionej musicalowej tradycji i w związku z tym nie ma też artystów łączących w sobie dobry śpiew z dobrym (w razie potrzeby) tańcem i dobrym aktorstwem.

Ale oto, proszę państwa, jesteśmy już u celu.

– Czy to tu?

– Tak, to tu właśnie ulokowana jest m.in. najsłynniejsza część kolekcji. Kabaret Starszych Panów. Ta część ekspozycji została naturalnie potraktowana wyjątkowo.

Komnata 5

Kabaret Starszych Panów (1958–1966)

Nasz Kabarecik ukaże Wam właśnie, najdrożsi, jak organizować sobie miły, pogodny deserek, nawet po niezbyt urozmaiconym obiadku życia.

Pan A – Z włosami tu i ówdzie przyprószonymi siwizną. Rewelacyjnie dedukuje. W oczach Pana B: Całe połacie Przyjaciela zachowały wygląd świeży i młodzieńczy. W oczach Sekretarza: wysoki, szpakowaty, dostatni. Do tego wszystkiego Pan A nie znosi, jak mu ktoś podsłuchuje, kiedy komponuje. Gra na fortepianie bardzo wyraźnie. Pisze, siadając zawsze swobodnie i zawsze twarzą do klawiatury. Przy goleniu raczej nie śpiewa, bo goli się brzytwą w dużym napięciu. Ma duże szczęście do kobiet. Dotychczas się nie ożenił. Jerzy Wasowski. (IX) – Młodszy Pan A: Andrzej Żarnecki.

Pan A i Pan B – Dwóch dorosłych mężczyzn, à metr osiemdziesiąt circa (z opisu Zmysława). Sami o sobie: Jesteśmy ładnie, starannie ubrani [strój to potwierdza – od aut.]. I trzeba przyznać bez hipokryzji, że do tego jesteśmy dosyć przystojni. Nie tylko do tego. Prosilibyśmy nie całować nas w toku pracy, bo to nam rwie wątek.

Pan B– Z głową tu i ówdzie przyprószoną włosami. Nie znosi mleka. Nie potrafi dobrze referować spraw własnych wobec osób na wydatniejszych stanowiskach (plącze się, gmatwa, zrzuca przedmioty z biurka) i w związku z tym bywa niekiedy w takim stanie, że nie jest w stanie. W oczach Pana A: Szereg ważnych obiektów Przyjaciela pozostał nie nadgryziony zębem czasu, większość włosów, która opuściła kolegę, żałuje tego, znajduje się w opłakanej sytuacji i chętnie by powróciła, gdyby im kolega na to pozwolił. W oczach Sporego: mógłby być dużą, łysawą blondyną, z rodzaju tych, które gustują w Niedużym. W oczach Sekretarza: bladawy, łysawy, włosów do 700 z czymś, ale to już z brwiami, co do lat, dać mu 60 i nie wyda reszty. Do tego wszystkiego Pan B, gdyby był dziewczyną, to kto wie, czy nie miałby się ku Niedużemu. Nie lubi, jak mu się podczytuje w czasie pisania. Kiedy pisze, to bierze papier, ołówek lub długopis i staje zupełnie swobodnie przy fortepianie, koło Przyjaciela. Jeremi Przybora. (IX) – Młodszy Pan B: Bohdan Łazuka.

Strój Starszych Panów: 1) szapoklak (cylinder składany, czarny, wysoki, obciągnięty błyszczącym jedwabiem, dający się złożyć na płask i wyprostować dzięki sprężynowej konstrukcji); 2) żakiet (najczęściej czarny, z wyłożonym kołnierzem sięgającym górnego guzika i długimi, ukośnie ściętymi połami, stąd popularna nazwa „jaskółka”, z tyłu, w talii i na rękawach – po dwa guziki); 3) plastron perłowy (szeroki krawat jedwabny) z perłą plastronową; 4) kwiat w butonierce, najczęściej goździk; 5) jasna kamizelka; 6) sztuczkowe spodnie (z ciemnej tkaniny, w jaśniejsze, najczęściej szare prążki, vide NUL); 7) białe getry (ochraniacze z filcu wkładane na wierzch obuwia męskiego, podtrzymywane strzemiączkami pod podeszwą, zapinane na guziczki) i 8) laska spacerowa (ozdoba prawdziwie eleganckiego mężczyzny).

Życiorys Starszych Panów – opowiedziany przez nich Komendant Molly zamiast życiorysu Hrabiny, którego nie znali:

Pan A: Urodziliśmy się z Przyjacielem z zupełnie innych rodziców. Pan B: Pewnie też wskutek tego nie jesteśmy braćmi, chociaż, wiesz, Molly (radiowa Ziutka), tak zupełnie to może nie nie jesteśmy braćmi, bo... Pan A: Bo moja mamusia rozeszła się z moim tatusiem i wyszła za mąż za jego tatusia. Pan B: A moja mamusia rozeszła się z moim tatusiem i wyszła za jego tatusia. Pan A: Czyli że jego mamusia była żoną mojego tatusia. Pan B: A mój tatuś był żoną... Pan A: Mieliśmy natomiast wspólną mamkę na Tamce. Pan B: Chodziliśmy do mamki na Tamkę, gdzie nas karmiła. Pan A: A ta mamka na Tamce miała narzeczonego, śpiewaka podwórzowego, który występował we własnym repertuarze na większych podwórkach. Bardzo możliwe, że to po nim Przyjaciel wyssał z piersi mamki na Tamce skłonność do układania tekstów, a ja – do komponowania muzyki. Molly: Z której piersi? Pan B: O ile sobie przypominam, to ja chyba z lewej. Pan A: W takim razie ja z pozostałej. Molly: A śpiewak? Pan B: A śpiewak podwórzowy.

Życiorys Starszych Panów – opowiedziany przez Pana B tygodnikowi „Panorama”:

Niemowlęctwo: Urodziliśmy się z Przyjacielem z zupełnie różnych rodziców. Prawdopodobnie dlatego nie jesteśmy braćmi. Od razu jednak połączył nas wspólny los wcześniaków, i Przyjaciel bowiem, i ja – przyszliśmy na świat za wcześnie o około trzydziestu lat i o dwie wojny. Wraz z mlekiem matki niczego nie wyssaliśmy, ponieważ wykarmiła nas nie matka, a wspólna mamka. Przyjaciel korzystał z jej prawej piersi, ja zaś – z lewej, o ile nas pamięć nie myli. O ile zaś myli, to odwrotnie. Narzeczonym owej mamki był pewien śpiewak podwórzowy i być może dzięki niemu wyssaliśmy z jej piersi: Przyjaciel – skłonność do układania melodii, a ja – skłonność do napełniania ich tekstem. Możliwe jest też, że mieliśmy dwie mamki, które łączył jeden wspólny narzeczony, śpiewak podwórzowy. Jest on niewątpliwym elementem naszej biografii. Do dziś dnia, ilekroć ciężko nam się pracuje, wychodzimy na podwórze i tam od razu idzie nam łatwiej.

Dzieciństwo – Młodość: Wspólnie odbywaliśmy też studia średnie i, zgodnie z ich stopniem, uczyliśmy się średnio. Jeden z nas posiada wykształcenie wyższe, to znaczy wyższe od drugiego, ale który – nie wiadomo, ponieważ nie wiadomo dokładnie, jak wysokie jest wykształcenie tego z nas, co ma niższe.

Wiek męski: Do ważniejszych wydarzeń naszego wieku męskiego należy wojna 1939–1945. Stoczyliśmy ją mianowicie z Niemcami. Wygraliśmy.

Starość: Póki nie byliśmy Starszymi Panami, wstrzymywaliśmy się od założenia jakiegokolwiek kabaretu, ponieważ od wczesnego dzieciństwa marzyliśmy o KSP. Dążyliśmy też do tego wszelkimi siłami, starzejąc się wszelkimi dostępnymi nam środkami. To znaczy głównie przy pomocy pijaństwa, rozpusty, niepomiernie mocnej herbaty i innych rujnujących organizm czynników. Byle szybciej dobić się możliwości założenia upragnionego kabaretu. Kiedy to wreszcie nastąpiło, odetchnęliśmy z ulgą, bo nie ma nic bardziej obcego naszej z Przyjacielem naturze niż dotychczasowy tryb życia. Zwłaszcza herbatę pijemy obecnie słabszą.

Zamiłowania: Naszym ulubionym kompozytorem jest Fryderyk Chopin (Szopen). Z periodyków ilustrowanych „Panorama” jest nam najulubieńszą.

JP: W końcu lat pięćdziesiątych, a dokładnie w październiku 1958 roku, odbyła się w telewizji premiera pierwszego Wieczoru KSP i to był początek najważniejszego, ośmioletniego okresu w naszym z Jerzym dorobku. Mówiąc to, nie mam na myśli t.zw. sukcesu tego przedsięwzięcia, jego popularności, ale myślę o bliskiej jak nigdy przedtem i nigdy już potem szczególnie intensywnej współpracy. Bo tylko pomyśleć: wspólne czytanie tekstu, t.zn. – ja mu czytałem, a on po wysłuchaniu dzielił się ze mną swoimi spostrzeżeniami, pod wpływem których wprowadzałem poprawki, nieraz daleko idące zmiany. Potem te tak wyczekiwane przeze mnie chwile, kiedy dzwonił, że ma już gotową muzykę do piosenek, i kiedy mi ją przegrywał ze słowami, które nucił, czasem proponując zawsze akceptowane przeze mnie poprawki w tekście, bo tak jak on „szedł” muzyką za słowem, uwydatniając je i zdobiąc, akcentując jego sens – zdarza się mało komu, a w mojej praktyce – nikomu tak, jak jemu się zdarzało. Zresztą ja sam bardzo często potem dopracowywałem tekst, doszlifowywałem go po usłyszeniu muzyki. Teraz dla Jerzego zaczynała się praca nad partyturą, jak mi się często uskarżał, szczególnie dla niego żmudna i mozolna. Ale bo też i potrafił, dysponując na ogół małymi zespołami instrumentalnymi z powodu telewizyjnych rygorów finansowych, wydobywać z tych zespołów maximum ich możliwości. Toteż jego partytury stawały się wzorem dla niejednego początkującego muzyka. Chyba pomagała mu w tym jego bardzo gruntowna znajomość instrumentów, ich budowy i możliwości. No i wreszcie nadchodził czas prób z aktorami i nagrań muzycznych pod jego kierunkiem i opieką, a na koniec – rejestracja programu. Wszystko to połączone z ogromną dla mnie frajdą codziennego obcowania z nim, jego osobowością, inteligencją, poczuciem humoru i cudownym dystansem do przejawów rodzimego bałaganu i dezorganizacji, które towarzyszą przecież wszelkim organizacyjnym, również – artystycznym poczynaniom. W muzyce do Kabaretu rodziły się też najobficiej te jego zaskakujące pomysły. Jak ów nieoczekiwany skoczny rosyjski zaśpiew w pełnym liryzmu refrenie w piosence Addio, pomidory! czy dźwiękowy „psztyczek” w Balladzie o doktorze Praszczadku.

Wieczór I – Popołudnie Starszych Panów

16 X 1958, czwartek, 20.30 (w radiu 31 XII 1958)

Osoby:

- Pan A – Jerzy Wasowski

- Pan B – Jeremi Przybora

- Bard – Andrzej Bogucki

- Dama – Barbara Fijewska

- Gallikates Delikatellux – Kazimierz Brusikiewicz (radio – Wieńczysław Gliński)

- Dziewczyna z Zasłonami – Hanna Tycówna

- Ładna Dziewczyna – Hanna Tycówna

- Sąsiad – Cezary Julski

Ponadto m.in.:

- EgzystencjaLista, Lanner, Rzepicha, Strauss, Wędrowny Prelegent

JP (1993): Spośród aktorów, którzy występowali w pierwszym Kabarecie, wspominam z sentymentem przede wszystkim Andrzeja Boguckiego. Był aktorem śpiewającym, bardzo muzykalnym. Miał ogromne poczucie humoru, był dowcipny, potrafił być zabawny. Dużo z niego miałem pożytku w moich radiowych, wcześniejszych poczynaniach. Miał tę wadę, jeśli chodzi o telewizję (a również i – teatr), że był silnym krótkowidzem. Wtedy jeszcze nie było szkieł kontaktowych, a Andrzej bardzo nie lubił grać w okularach i bez nich miał takie typowe oko krótkowidza, co w telewizji przeszkadza.

Kuplety

TV – Radio

I znaleźliśmy się w wieku, trudna rada,

Że się człowiek przestał dobrze zapowiadać.

Ale, z drugiej strony, również cieszy się,

Że się również przestał zapowiadać źle.

Starsi Panowie, Starsi Panowie,

Starsi Panowie dwaj!

Już szron na głowie, już nie to zdrowie,

A w sercu ciągle maj!

I ta trwoga, i ta trwoga, trudna rada,

Że się nie wie, czy się człowiek dla dam nada...

Ale, z drugiej strony – chwili takiej wdzięk,

Gdy rozwieje dana dama taki lęk!

Starsi Panowie, Starsi Panowie,

Starsi Panowie dwaj!

Już szron na głowie, już nie to zdrowie,

A w sercu ciągle maj!

/Już szron na głowie, a jeszcze nie powiem –

/Możemy stworzyć raj!

Za granicę raczej nikt już nas nie wyśle –

Zostaniemy, trudna rada, my przy Wiśle,

Ale, z drugiej strony, też się cieszy człek,

Z geografii znając gorszych parę rzek...

Starsi Panowie...

Nie liczymy, trudna rada, też z kolegą,

By na Marsa via Sputnik się wtentego...

Ale, z drugiej strony, czy na Marsie gra,

Gdy w ankiecie się „Ziemianin były” ma?...

Starsi Panowie...

Trudna rada, jeśli chodzi o karierę,

To nie będzie, już nie będzie się premierem.

Ale, z drugiej strony, weźmy, co tu kryć –

Jak to długo tym premierem trzeba być!

/W wolnych chwilach hodujemy sobie kwiatki:

/Pelargonie czy begonie, czy bławatki...

/Z drugiej strony na uwadze mając to,

/By nie kwitło więcej kwiatków nam niż sto!

Starsi Panowie...

www. ▶ Sputnik, towarzysz podróży, rosyjskie określenie będące synonimem sztucznego satelity. Nawiązanie do zakończonego powodzeniem wyniesienia na orbitę pierwszego w dziejach sputnika (4 X 1957).

▶ Premierem, aluzja do przeciągającego się ponad wszelką miarę premierowania Józefa Cyrankiewicza (1954–1970) – 22 lata 6 miesięcy i 19 dni (8238 dni).

▶ Kwiatków, aluzja do rzuconego przez Máo Zedonga hasła: „Niech rozkwita sto kwiatów”, fałszywie zapowiadającego odwilż w Chinach.

▶ Máo Zedong (dawn. Mao Tsetung, 1893–1976) to przewodniczący Komunistycznej Partii Chin od 1943 aż do śmierci, autor „chińskiej Biblii”, czyli t.zw. czerwonej książeczki (Mao zh˘uxí y˘ulù, 1964), zawierającej 427 cytatów z wybranych jego artykułów, książek, przemówień i zalecającej prowadzenie „walki klasowej”, walki z „imperializmem amerykańskim” oraz „rewizjonizmem sowieckim”; inicjator „wielkiego skoku” (nieudana kampania gospodarcza) i „rewolucji kulturalnej”, które doprowadziły do zapaści gospodarczej, prześladowań politycznych i śmierci wielu milionów ludzi, w 1949 ogłosił powstanie Chińskiej Republiki Ludowej, zaś w 1960 doprowadził do dużej niechęci zakończonej zerwaniem stosunków z ZSRR.

Piosenki:

TV i Radio

Walczyk pana Lannera

(wyk. ▶ Dama i StP)

Pierwotny tytuł – Walce Lannerowskie. Tytuł oryginału: Die Schönbrunner, op. 200, 1843.

Herbatka

(wyk. StP, zaś w radiu StP i Dama)

Ulubiony napój StP. Popijają go również wokalnie w finale Wieczoru VIII oraz w NpI i NpIIr. W formie gwizdanej sygnał KSP.

Tango „Rzepicha”

(wyk. ▶ Bard i StP)

Napisane (z inną muzyką) do audycji radiowej Muzyka i wiadomości ogórkowe i zaśpiewane przez Zdzisława Słowińskiego. (NpIIr) – Jak informuje w scenariuszu Mężczyzna z Funduszu, tango jest melodyjne, łatwe do odśpiewania i odtańczenia, zawiera ujęty zwięźle materiał historyczny.

Pa! Pa! Pa! (Kuplety pożegnalne)

(wyk. StP)

Reżyseria – Jeremi Przybora

Scenografia – Wojciech Sieciński

Współpraca telewizyjna – Piotr Friedrich, Olga Szaniawska

Choreografia – Barbara Fijewska

Dane radiowe nie zostały podane.

Program nie zachował się.

JP (1998): Jest sprawą wyjątkowego pecha, że Kabaret trafił na okres wyjątkowo prymitywnego zapisu telewizyjnego, jakim był telerecording. Nawet w zestawieniu ze współczesnym zapisem magnetofonowym był on jak socha i radło wobec traktora. Gdy do tego dodamy jeszcze ten gigantyczny – że użyję eufemizmu – bałagan, jakim jest (niezależnie od ustroju) tak zwana telewizja publiczna, to można wyciągnąć oczywisty wniosek: szansa przetrwania taśmy w telewizyjnych archiwach jest znikoma – chyba żadna.

HASŁOWNIK

Bard | 1) osobnik w stroju starosłowiańskim, z lirą i koszem do nut, rozdaje nuty oraz peruki (również starosłowiańskie), które obaj Panowie zakładają na czas odśpiewania przez niego Tanga „Rzepicha”. Po odśpiewaniu odbiera nuty, peruki i wychodzi; 2) celtycki poeta i pieśniarz dworski (Irlandia, Walia, Szkocja), często wędrowny, opiewający (przy harfie) czyny bohaterów (fr. barde, z łac. bardus – „poeta-pieśniarz u Gallów”). W Niemczech przeistaczał się w minezingera i do harfy dokładał lutnię, na dworach zaś Anglii tudzież Francji czarował rycersko-miłosnymi balladami zarówno pióra własnego, jak i kolegów z południowej Francji (trubadurzy) i Francji północnej (truwerzy), jako minstrel. W Polsce zwano go i znano pod mianami rybałt oraz wagant; 3) bard z Avonu. William Shakespeare (bo urodził się w Stratford-upon-Avon).

Dama | osoba z połowy XIX wieku, która zjeżdża z nieba, to znaczy z sufitu, i śpiewa, w czym obaj StP jej towarzyszą, wykonując oszczędne pas taneczne. Po sfinalizowaniu wymienionej pieśni odjeżdża do nieba, jako że jest wniebowzięta.

Drzemka | przepada za nią Pan B, zwłaszcza po obiedzie. Przeradza się ta drzemka w sen niezwykły. Vide WiO – Sen Pana B.

Dziewczyna z Zasłonami | we śnie Pana B wykonuje ▶ na perskim rynku zniewalający Taniec z siedmioma zasłonami, choć bardziej jest to taniec z odsłonami (od 3 do 7), i trudno się dziwić, jako że to aluzja do słynnego Tańca siedmiu zasłon, który wykonała ▶ Salome.

Po zrzuceniu ostatniej zasłony (w wersji radiowej jest to zasłona trzecia) ukazuje kostium kąpielowy z napisem: Graj w Toto-Lotka.

www. ▶ Na perskim rynku, In a Persian Market, utwór orkiestrowy z 1920 roku Alberta Williama Ketelbeya (1880–1960), angielskiego kompozytora i dyrygenta.

EgzystencjaLista | jest to jedna z ciekawszych egzystencji wieku XIX, bo ▶ Liszt Franciszek urodził się w roku 1811, a zmarł w 1886, czyli że egzystencja Liszta Franciszka... W tym miejscu Prelegent miał być energicznie wypchnięty za drzwi przez obu StP (odbierających mu jednocześnie ▶ Fruktovit).

Fruktovit | witaminizowany napój owocowy, który miał pić ▶ Wędrowny Prelegent.

Gallikates Delikatellux | oberprezes, bóg obfitości, nieapetyczna męska postać alegoryczna, symbolizująca to wszystko, co dla obywatela łączy się z pojęciem delikatesów i galluxu (galanterii luxusowej), a nawet MHD (Miejski Handel Detaliczny). Wygłasza monolog Rzucimy na rynek... – vide WiO.

Improwizacja werbalna | improwizacja na temat znanego powszechnie utworu literackiego – każdy improwizuje to, co mu akurat, pod wpływem danego utworu, przychodzi na myśl. StP improwizują na temat ▶ Powrotu taty.

Kuplet | zwrotka piosenki krótkiej i wesołej, o budowie prostej i treści żartobliwie-aktualnej (tematyka obyczajowo-polityczna), sfinalizowana zazwyczaj wyrazistym refrenem. Kuplety – kilka takich zwrotek (fr. couplet – zwrotka). Pan A i Pan B stworzyli ich 25.

Lanner | Joseph Franz Karl (1801–1843), austriacki kompozytor i skrzypek, wraz z Johannem Straussem (ojcem) wniósł znaczący wkład w rozwój muzyki tanecznej, w szczególności – klasycznego walca wiedeńskiego. To jego Walczyka śpiewa Dama.

Liszt | (czyt. list) Ferenc (Franz), wybitny węgierski kompozytor, pianista i dyrygent. Twórca gatunku: poemat symfoniczny. Aktywny propagator kultury polskiej. Przyjaźnił się z Chopinem, o którym napisał pierwszą książkę (1852), z Mickiewiczem, Słowackim, Niemcewiczem, Henrykiem Wieniawskim i Juliuszem Kossakiem. Teść i przyjaciel Wagnera. Nauczał ponad 400 uczniów. Skomponował ponad 350 dzieł (m.in. 19 Rapsodii węgierskich, Marzenia miłosne), był autorem wirtuozowskich transkrypcji fortepianowych utworów innych autorów (m.in. Bacha, Schuberta, Schumanna, Mozarta, Verdiego, Wagnera, Chopina). Do jego koncepcji poematu tanecznego (walc Mefisto) nawiązał Ravel w Bolerze i La Valse. Rozwinął fakturę i technikę pianistyczną, był inicjatorem użycia nowych dźwięków harmonicznych, przede wszystkim skomplikowanych akordów.

Ładna Dziewczyna | dziewczyna w skromnej sukience, pełnej jakże bogatej treści. Wolniutko i z wdziękiem wtacza stolik na kółkach z kompletem herbacianym (imbryczek z esencją, dzbanek z wodą oraz dwie filiżanki) i przyrządza StP herbatkę, podczas śpiewania przez nich Herbatki. Po decyzji doktora zakazującej StP picia herbaty, czyli po zwrotce trzeciej, herbatkę im odbiera i oddala się bezpowrotnie.

Obalić jakiś autorytet | Panowie, jako ludzie nieprzejednani, obalają przynajmniej jeden uświęcony autorytet dziennie, dla utrwalenia dobrego samopoczucia, bez pomocy z zewnątrz. Tego Wieczoru obalają, panujący dotąd niepodzielnie w dziedzinie walca, autorytet Jana Straussa na rzecz niedocenianego i zapoznanego [niedocenianego – od aut.] Józefa Lannera.

Powrót taty | (1822) ballada Adama Mickiewicza (1798–1855).

Tato nie wraca...: – Dlaczego nie wraca? –

Jeśli ktoś ciekaw całości, to nic nie stoi na przeszkodzie: vide WiO – Powrót taty.

Rzepicha | legendarna żona Piasta i matka Siemowita. Po raz pierwszy o Rz. wspomina w swojej Kronice Gall Anonim, jako o żonie rataja (oracza) książęcego, nie dając jej jednak żadnych cech indywidualnych prócz dzielonej z mężem gościnności. Jest bohaterką Tanga „Rzepicha”.

Rzucimy na rynek... | tytuł monologu wygłoszonego przez Gallikatesa Delikatelluxa. Vide WiO. Po monologu StP ze słowami:

A my Gallikatesa, pomału, pomału...

Usypiamy nalewką z krzyną luminalu...

A kiedy pod jej wpływem zaśnie handlu synek,

To go z trzeciego piętra rzucimy na rynek!

– rzucają go na rynek. Na antenie radiowej zaś ten sam finał poprzedzają słowa:

A my Gallikatesa,

To będzie nasz czynek,

Z trzeciego pięterka

Zrzucimy na rynek.

Salome | księżniczka. Swym zachwycającym tańcem, wykonanym z premedytacją i z siedmioma zasłonami (przynajmniej w fazie wstępnej), ale za to bez sandałów, wymogła na swym ojczymie Herodzie Antypasie, by spełnił jej życzenie, którym było przyniesienie jej na srebrnej tacy głowy św. Jana Chrzciciela. Bohaterka wielu obrazów malarstwa europejskiego, jak też dramatu prozą Oscara Wilde’a (1854–1900), który napisał go z myślą o Sarze Bernhardt i na podstawie którego powstała opera Richarda Straussa (1864–1949). Jej taniec zainspirował Pana B do wyśnienia Dziewczyny z Zasłonami.

Sąsiad | drab o budowie atlety. Na prośbę Pana A wytrząsa Pana B z melancholii, wytrząsany oświadcza: Już czuję... się... szczę... śliwy... śliwy... śliwy mi Pan nie zrób.

Strauss | Johann ojciec (1804–1849), austriacki kompozytor, skrzypek i dyrygent, w zasadzie samouk, od 1819 był członkiem kapeli J. Lannera. Jest autorem ok. 250 kompozycji, w tym 152 walców; Johann syn (1825–1899), kompozytor austriacki, zwany „królem walca”. Autorytet S. (trudno w tej chwili ustalić którego, raczej syna) obalają StP na rzecz Lannera.

Tango | taniec towarzyski powstały z szybkiego, zmysłowego tańca milonga i pod wpływem hiszpańskich habanery i flamenco. Spopularyzowany w Buenos Aires w II poł. XIX wieku, w Europie zaś (poprzez Paryż) na początku wieku XX. Najsłynniejsze tanga, o których się mówi w KSP, to La cumparsita i Gorącą nocą. Najsłynniejsze tanga, które się śpiewa w KSP, to m.in. Tango „Rzepicha”, Marynarze (Nie umie żyć ten, kto nie służył w marynarce), Już kąpiesz się nie dla mnie, Portugalczyk Osculati i Tango „Kat”. Inne najsłynniejsze tanga (o których się nie mówi i których się nie śpiewa w KSP) to La Paloma, po raz pierwszy wykonane w roku 1855 w Hawanie przez orkiestrę pod batutą samego twórcy, Hiszpana Sebastiana Yradiera (naprawdę Iradier, 1808–1865), Jalousie (po raz pierwszy wykonane w roku 1925 w filmie Don Q, Son of Zorro z Douglasem Fairbanksem w roli głównej), którego kompozytorem jest Duńczyk Jacob Gade (1879–1963), a do którego słowa dopisała w roku 1931 Vera Bloom (1898–1959), oraz Tango Milonga (z 1928 roku) – muzyka: Jerzy Petersburski (1897–1979), słowa: Andrzej Włast (1895–ok. 1942), znane na całym świecie jako Oh, Donna Clara (słowa niem.: Fritz Löhner-Beda, 1883–1942, słowa ang.: Jimmy Kennedy, 1902–1984).

Wędrowny Prelegent | miał się pojawić w Wieczorze I. Typowy profesor, w meloniku, z bródką i składanym pulpitem pod pachą, prelegent-domokrążca, wygłasza ciekawe prelekcje na ciekawe tematy, za drobną opłatą, należność inkasuje z góry. St.P miał wygłosić prelekcję na temat EgzystencjaLista.

JP (1998): Dla KSP charakterystyczne było zjednanie całego zespołu aktorskiego dla intencji autora. Przejawiało to się również i w tym, że wszyscy punktualnie przychodzili na próby i zostawali na nich do końca, nawet po tych scenkach i piosenkach, w których sami brali udział. Nikt nie ulatniał się po wygłoszeniu swoich kwestii. Często mieli jeszcze coś do powiedzenia od siebie, a nawet zaproponowania czegoś, co dotyczyło ich kolegów. Właściwie wszyscy współtworzyliśmy ten Kabaret, który nie był kabaretem, a raczej czymś w połowie drogi między kabaretem a teatrem.

WiO Powrót taty

Pójdźcie, o dziatki, pójdźcie wszystkie razem

Za miasto, pod słup, na wzgórek.

Tam przed cudownym klęknijcie obrazem,

Pobożnie zmówcie paciórek.

Tato nie wraca... Dlaczego nie wraca? –

Głos dziatek zapyta świeży –

Zali przy winie on miarę zatraca?

Zali pogrążon w lubieży?

Ani u kadzi, ani on u Madzi –

Przemówi matka do brzdący –

Gorszy to ciężar, niż serce uradzi:

Nasz tato jest niewierzący!

Słysząc to, dziatki biegą wszystkie razem

Za miasto, pod słup, na wzgórek,

Tam przed cudownym klękają obrazem

I zaczynają paciórek.

Dobry paciórek dla kupca jest córek,

Atoli wy, chłopyszkowie,

Spójrzcie: przeciąga sierotek sznurek

Z ochronki bezwyznaniowej!

Zaczęły dziatki od połajanki

Antychryścików z ochronki,

A gdy skończyły się im wiązanki,

Wyjmą kamyczki z kieszonki.

Wtem słychać tarkot, wozy jadą drogą,

I wóz znajomy na przedzie;

Skoczyły dziatki i krzyczą jak mogą:

Tato, ach, tato nasz jedzie!

Obaczył kupiec, łzy radośne leje,

Z wozu na ziemię wylata;

W serduszkach dziatek się rodzą nadzieje,

Że opamięta się tata!

Że nie stracona dla wiary to połać,

Że wyrwą go niedowiarstwu

I że... Aż zbójcy obskoczą dokoła,

A zbójców było dwunastu.

Wtem: Stójcie, stójcie! – krzyknie starszy zbójca

I spędza bandę precz z drogi.

A wypuściwszy i dzieci, i ojca,

Idźcie, rzekł, dalej bez trwogi.

Kupiec dziękuje, a zbójca odpowie:

Nie dziękuj, wyznam ci szczerze,

Pierwszy bym pałkę strzaskał na twej głowie,

Gdyby nie dziatek pacierze.

Jam też wierzący i z jakim wzruszeniem

Patrzałem, skryty w jałowce,

Jak twoje dziatki słowem i kamieniem

Zwalczały bezwyznaniowce!

Od tego czasu chadzał zacny kupiec

Śladami synów i córek,

Chyżo, że nikt go w tym nie zdołał ubiec,

Za miasto, pod słup, na wzgórek!

www. ▶ Tarkot kiedyś oznaczał, w zależności od użycia, furkot, terkot lub turkot.

Rzucimy na rynek...

To, co Panom opowiem, to mały odcinek

tego, co w sezonie rzucimy na rynek.

Z golonego agrestu krajowych rodzynek

czterdzieści ton już wkrótce rzucimy na rynek.

Do lewych mankietów trzy miliardy spinek,

do prawych za rok tyleż – rzucimy na rynek.

Czarnymi majtkami dla sierot-dziewczynek

w tym roku formalnie zarzucimy rynek.

Natomiast jeszcze jakiś czas nasz pracy światek

poczeka na rzucenie krótkich, męskich gatek.

A co do puchowych bliźnięcych pierzynek,

to do nagłej krwi tego rzucimy na rynek.

W obuwiu letnim będziem usuwać usterki,

dziurkując na ten przykład wojskowe saperki.

Nowy model z psiej skóry rzucimy na rynek:

dla pań oraz dla panów – sukin-moka-synek!

Skarżą się gospodynie, że nie mają one

czym zemleć mięsa na t.zw. mielone,

sprowadzimy z Albanii 108 maszynek

i, jak nikt nie ukradnie, rzucimy na rynek.

Maszynki efektowne, b. pomysłowe

– na wieprzowinę, również na mięso wołowe...

Korbka przy nich w dwie strony kręci się, o wiele

ktoś chce kręcić, natomiast w jedną tylko miele.

Na okres gołoledzi dla naszych przechodni

rzucimy moc praktycznych z piaskownicą spodni.

No i wreszcie miliony krajowych sardynek,

ulepszonych, bo z głową, rzucimy na rynek!

Sen Pana B (Ir)

Rynek mi się śni. A to nic dziwnego, przecież to okres świąteczny. I dobrze zaopatrzony? Perski rynek. I cóż tam na tym rynku ci się śni? Dziewczyna. Cudowna dziewczyna. Cały rynek nasycony. Cały? A jak wygląda? Rynek? Nie. Ona? Nie znasz. Ona mnie się tylko śni. Cudownie tańczy. O, zbliża się teraz do mnie. Promienna i różowa. Słuchaj, a może to ci się śni nasza przyszłość? Cudownie prześwieca i rysuje się wyraźnie. A nie, to w takim razie to nie jest przyszłość. Och, coś podobnego... teraz będzie zrzucała z siebie... Co będzie zrzucała?!!! Tylko nie szarp, bo obudzisz mnie, uważaj. O, zrzuciła pierwszą zasłonę, coś niesłychanego... ooo, żebym się nie wybił ze snu... drugą zrzuciła... No ale opisuj, i co? Ale czym? Czym? Nie do opisania... Trzecia, trzecia, spadła trzecia... Dużo ma jeszcze tych zasłon? Zdążyłbym jeszcze zasnąć? Mam luminal. Nie, to ostatnia... O!!! Co??? Graj w Toto-Lotka. Dobrze, ale co tam widzisz? Graj w Toto-Lotka. Taki napis. Jak to, i nic więcej, nic więcej nie widziałeś? Mało ci jeszcze?... Pod ostatnią zasłoną miała kostium plażowy z napisem: Graj w Toto-Lotka. I na tym się obudziłeś? Nie, na kanapce. Nie, nie, ale z tym się obudziłeś? Nie, sam się obudziłem. No to, jednym słowem, śnił ci się Toto-Lotek. I to tak, jakbyś przegrał. Nie, właściwie tak, jakbym nie grał.

NUL Pan A: Może to Państwa troszkę dziwi, że ja jednocześnie gram na fujarce i mówię? Nie trzeba się dziwić, nie trzeba.

StP: Kto potrafi więcej lub lepiej, to prosimy na nasze miejsce, bo my już będziemy się żegnać.

JP (1992): Powrót na scenę polityczną ponurego przywódcy o twarzy niemuzykalnego organisty wspominam jednak nie bez cieplejszych uczuć dla towarzysza Wiesława. Po pierwsze, tolerował w telewizji KSP, chociaż go ponoć osobiście nie znosił. Po drugie, z nadejściem Gomułki, a właściwie – poprzedzającej je odwilży, rozpoczął się w t.zw. rozrywce okres nie spotykanego dotąd liberalizmu. Humor „czysty”, czyli śmiech dla śmiechu, można było odtąd uprawiać bez propagandowych serwitutów ery minionej, kiedy to nawet nie był od nich wolny groteskowy Teatrzyk Eterek.

Wieczór II – Wieczór Starszych Panów

6 VI 1959, sobota, 22.15 (w radiu 28 VI 1959)

Osoby:

- Pan A – Jerzy Wasowski

- Pan B – Jeremi Przybora

- Właściciel Samochodu – Wiesław Gołas

- Mężczyzna w Pidżamie – Wiesław Michnikowski

- Pola – Barbara Wrzesińska

- Prezes Hortensja – Wiesław Michnikowski

- Pijak ze Statystyk – Wiesław Gołas

- Wędrowny Słup Ogłoszeniowy – Wiesław Gołas

- Rififi – Barbara Krafftówna

- Sąsiadka – Barbara Wrzesińska

Ponadto m.in.:

- Gó, Hortensina, Jedna pani w dwóch aktach, Kanadyjka, Ninka, Pisuar, Robert, Struś wielkości naturalnej, Tygrys choinkowy, Wujek, Żyłka

JP (1993): W drugim Kabarecie pojawiła się młodziutka Basia Wrzesińska, właśnie debiutująca na scenie Teatru Współczesnego. Została zaangażowana do roli Sąsiadki, która pojawia się kilkakrotnie na ekranie w coraz większym negliżu. To były jednak trochę inne czasy. W tej chwili obnażanie się to jest codzienny chleb aktorki, tak że do wyjątku należą te, które mają w tej sprawie jakieś obiekcje. Uważałem, że należy lojalnie aktorkę uprzedzić, że będzie musiała się rozebrać aż do staniczka i fig. Powiedziałem więc: „Pani Barbaro, to jest jednak taki jakby striptease”, na co ona odpowiedziała doświadczonym tonem: „Proszę pana, przecież jestem aktorką!”. Po czym doszło do tej sceny, w której gwoździk pada na ziemię. Ja się po niego schyliłem, podniosłem wzrok i zobaczyłem, że bardzo białe kolana mojej partnerki dosłownie trzęsą się, stukając jedno o drugie. Wydaje mi się, że do dziś słyszę ten odgłos szczękających kolan. Oczywiście nie z zimna, bo w studiu panowała tropikalna temperatura.

Innego typu striptease, ale nie w kadrze, odbył się w programie czwartym Kaloryfeeria. Był tu taki moment, kiedy panienka wykluwa się z żeberka od kaloryfera i zażywa kąpieli w łazience. Ja miałem zaglądać do tej łazienki. Kalina postanowiła zrobić mi zaskakujący dowcip, ukazując mi się w tej wannie w stroju Ewy. Tylko nie przewidziała tego, że układ dekoracji był taki, że ja jej nie mogłem zobaczyć. To było takie fałszywe zaglądanie do łazienki. Krótko mówiąc – udawanie zaglądania. Natomiast elektryk, który wymieniał żarówkę, wlazł na drabinę i zobaczył to, czego mnie nie było, niestety, dane zobaczyć (słyszałem wiele entuzjastycznych opinii pań o wyjątkowo bujnej i pięknej budowie Kaliny). Ten elektryk po prostu o mało nie zleciał z drabiny z wrażenia. Takie to były niewinne, niestripteasowe czasy. Pamiętam, jak któraś z pań [w innej wersji jest to reżyser wizji – od aut.] biorących udział w programie opowiadała to zdarzenie z elektrykiem. Powiedziałem wtedy: „No dobrze, ale czy Kalina się nie zasłaniała rękami?”. „Tak, ale ona ma bardzo drobne ręce” – powiedziała na to owa pani.

Kuplety

I znów razem, i znów razem po miesiącach!

To zdarzenie w zamyślenie pewne wtrąca:

Czy też panie będą w stanie poznać nas,

Jako że my młodniejemy cały czas?

Starsi Panowie...

Na ulicach się znajomych widzi tylu,

Co we własnym z damą mkną automobilu.

Lecz i nam się zdarzy nieraz kogoś wieść

Choć cylinder ma się jeden, a nie sześć!

Starsi Panowie...

... już nie to zdrowie, a jeszcze nie powiem

możemy stworzyć raj!

Co do szczęścia, to nie gramy w Toto-Lotka,

Jak ma spotkać, niech ojczyznę całą spotka!

A cóż znowu by dziwnego było w tym:

Rano wstajem, kraj wzbogacon, a my z nim!

Starsi Panowie...

... a jak kochamy kraj!

Tysiąclecie do rozmyślań nas zachęca,

Co by było, gdyby dzisiaj było wtenczas,

Pod ten Grunwald czyby naród cały gnał,

Gdyby właśnie wtedy po cytryny stał?

Starsi Panowie...

... a mózg jak młody gaj!

Dookoła krążą sobie różne prądy,

Na te prądy różne różnych są poglądy,

My do prądów podchodzimy raczej stąd,

By rachunek nie za duży był za prąd...

Starsi Panowie...

Piosenki:

TV

Drobne ogłoszenia

(wyk. ▶ Wędrowny Słup Ogłoszeniowy)

Piosenka napisana do audycji radiowej o tym samym tytule i zaśpiewana przez Edwarda Dziewońskiego oraz Pana B.

Ach, ta ściana tak cienka

(wyk. Pan B i ▶ Sąsiadka)

Pierwsza wersja piosenki Jakże ściana ta cienka (różnice zamykają się w początkowym wersie, czyli tytule, w wykonawcach i w minutażu – dłuższa o 1 minutę i 4 sekundy). W radiu śpiewana przez StP i Sąsiadkę, z licznymi dogaduszkami i o 1:23 dłuższa. Pierwotny tytuł – Sąsiadka. Powróci w NpI.

A ma Pola

(wyk. ▶ Mężczyzna w Pidżamie i StP)

Powróci w NpIIr.

www. ▶ Amapola, Pretty Little Poppy, piosenka hiszpańska z roku 1924, oryg. słowa hiszpańskie, angielskie oraz muzyka są dziełem Josepha M. Lacalle’a (1860–1937). W roku 1939 piosenka znalazła się w filmie Pierwsza miłość (First Love), w rolach gł. Deanna Durbin i Robert Stack, w roku zaś 1941, z nowym tekstem, dopisanym w roku 1940 przez Alberta Gamse’a (1901–1974), została wylansowana przez Orkiestrę Jimmiego Dorseya i jej refrenistów Boba Eberly’ego i Helen O’Connell. Utwór utrzymywał się aż 17 tygodni na amerykańskiej liście przebojów, w tym przez 10 na miejscu pierwszym.

Ubóstwiam drakę!

(wyk. Rififi i StP)

Powróci w NpI.

www. ▶ Rififi, film francuski z 1955, pełny tytuł: Du Rififi chez les hommes. Tytułową piosenkę Le Rififi – muz. Michel Philippe-Gérard (1924–2014), sł. Jacques Larue (1906–1961) – zaśpiewała Magali Noël, a w KSP – z polskim tekstem Pana B p.t. Ubóstwiam drakę – R., czyli draczna dziewczyna, która wpada do StP i domaga się bicia do krwi...

Dobranoc, już nam zapasik...

(wyk. StP)

Radio

te same co w TV, brak: Drobne ogłoszenia

Reżyseria – Jerzy Wasowski

Scenografia – Wojciech Sieciński

Co do pozostałych, to wiadomo tylko, że akompaniował Zespół instrumentalny p/k Juliusza Borzyma, a realizacją akustyczną (radio) zajęła się Teresa Szopówna. Program nie zachował się.

JP: Mieliśmy wielkie szczęście do Kabaretowej Obsady. Byli to przecież jeszcze na początku Kabaretu artyści w większości mało znani. Ale wkrótce pisałem „pod nich”. Chyba nie tylko jednak oni byli tajemnicą dosyć znacznej popularności Kabaretu. Chyba jeszcze i to, że Kabaret był schronieniem przed samotnością. Każdy jego bohater miał pod ręką dwóch StP, przed którymi mógł swobodnie otworzyć serce. Nie byli oni może zbyt skuteczni w działaniu, ale w intencjach – nieograniczenie życzliwi. No a sami mieli siebie nawzajem. Ten nastrój generalnej gotowości do wysłuchania bliźniego i przejęcia się jego sprawami udzielał się chyba i odbiorcy i zyskiwał sobie jego sympatię!!!

JW: Świadomie akcentuję postawę, która nakazuje liczyć się z drugim człowiekiem: okazać mu zainteresowanie, życzliwie porozmawiać, wysłuchać kłopotów i rozterek, doradzić, gdy tego potrzebuje. Nawet wówczas, gdy chodzi o sprawy błahe, niby nieistotne, bo mnie się takimi mogą wydawać, a dla kogoś pewnie są bardzo ważne, skoro o nich mówi. Powiem więcej – boję się, nie lubię urazić człowieka. Nie kryję jednak swej niechęci do niechlujstwa, do złego wychowania, braku kultury. Nasz sposób bycia uważa się za staroświecki, archaiczny, a przecież postępujemy tak, jak godzi się postępować również i dzisiaj. Dobre obyczaje nie powinny się starzeć.

HASŁOWNIK

Gó | antylopa stuknięta przez całe plemię induskie dla Prezesa Hortensji za 5 litrów exportowej wiśniówki i zorkę 3S. Zdaniem Pana B – Chyba gnu? Hortensja: O jedną literkę nie będziemy się kłócić. Niech będzie.

Hortensina | Prezesowa, żona ▶ Prezesa Hortensji, romansuje ze studentem ▶ Żyłką i wie, że mąż o tym wie. W opinii StP to chyba najpiękniejsze uczucie na naszej klatce schodowej.

Jedna pani w dwóch aktach | obraz, a w zasadzie dwa obrazy przedstawiające akt jednej pani, które musiał nabyć Pan B: Bo ten większy, rozumiesz, to jest akt jednej pani. Na pewno? Nie ma wątpliwości. Sam mistrz mi gwarantował. Tylko oczywiście nie żaden tam naturalizm, a taka, wiesz, awangardowa rozsypka poszczególnych elementów tej pani. Nie chronologicznie, tylko w rozsypce. A ten drugi to jest właśnie reszta z tamtego aktu. Jak to reszta? No bo rozumiesz, nie wszystko się zmieściło na tamtym akcie, więc reszta z tej pani jest na tym. Ta pani jest w dwóch aktach.

Kanadyjka | 1) korespondencyjna żona Pana A, która konsumowała z nim małżeństwo dwa razy na miesiąc listem zwykłym, plus telegramy ozdobne na święta i uroczystości rodzinne. Kobieta zamożna, o pięknym charakterze pisma, którą Pan A zapoznał listownie za pośrednictwem biura matrymonialnego Par Distance i z którą po kilku szalonych listach zawarł ślub, również korespondencyjnie, ponieważ oboje nie chcieli puszczać się w zbyt daleką i wyczerpującą podróż. Niestety, w czwartym miesiącu pożycia Pan A otrzymał list rozpoczynający się słowami „Kochany Robercie” (a jak wiadomo, nie Robert mu na imię, tylko zupełnie inaczej) i tym samym przyłapał żonę na akcie zdrady korespondencyjnej. Bogata rozpustnica kanadyjska okazała się jednak skądinąd ludzką wobec skromnego męża patrioty. Nie tylko udzieliła Polakowi rozwodu, ale zapewniła mu również przyzwoitą alimentację. Żyją z niej teraz obydwaj Panowie, co jakiś czas kupując sobie okazyjnie jakąś miłą drobnostkę, co oczywiście wymaga wertowania drobnych ogłoszeń w prasie codziennej; 2) osoba narodowości kanadyjskiej; 3) krótka kurtka, najczęściej skórzana, wszyta w pasek; 4) lekka, krótka, odkryta łódź bezsterowa dla jednej lub dwu osób, wiosłujących w pozycji klęczącej wiosłami o pojedynczych piórach.

Mężczyzna w Pidżamie | narzeczony Poli, nie darzony przez nią głębszym uczuciem, a tylko szczyptą łask, za sprawą, iż Pola kocha się w Anatolu, choć z Anatola jest lekkomyślny Polak, lowelas i żygolak, żuan don!

Myślistwo tropikalne | to, co uprawia ▶ Prezes Hortensja: piękny to sport dla Polaka – i kraje obce się poznaje, i zwyczaje zwierząt dzikich.

Ninka | sympatia Pana A, do której stracił sympatię, bo się nieoczekiwanie, tuż przed urlopem, zestarzała (kobieta zmienną jest).

Ogłoszenia drobne | zamieszczone w gazetach: 1) Domki jednogodzinne z żużlu wyścigowego oferuje spółdzielnia „Fundamencik”; 2) Kota pięknego, puszystego, mieszaniec persa z persjanką, odstąpię tanio, bo nie lubię; 3) Plomby krajowe, nierdzewne, wykałaczki sosnowe dwustronne, o różnych smakach, bez sęków, jak również inne precyzyjne przyrządy dentystyczne poleca DENTOLUX; zamieszczone na ▶ Wędrownym Słupie Ogłoszeniowym: 4) Domowe obiady w atmosferze wykwintu lub bez, po cenach zniżonych oferuje była szambelanowa. Podają córki. Widok 5; 5) Pana ze znajomością form i wrażliwego na treść pozna na wspólne zamieszkanie – główna lokatorka. Oferty (sub = pod, z łac.) Orzeszkówna; 6) Panią, którą w rozmowie telefonicznej dn. 6 b.m., około 13-tej, wziąłem za własną żonę, najmocniej przepraszam; 7) Konia rasy perszeron (płeć – wałach), drzewo sandałowe (na ok. 3 pary sandałów), stateczek parowy na rz. Drwęcy, skunksa żywego (bez zapachu), ewentualnie pamiętniki księcia Fajansa – nabędę. Karczewski. Sucza 6c; 8) Ostrzegam przed szczeniętami rasy blumenterrier. Niewarte tych pieniędzy; 9) Ob. Trzeszczyca Karola przepraszam na łamach tego poczytnego pisma za to, że w cztery oczy nazwałem go „cztery litery”. Drabiniak; 10) Do trzech osób potrzebna gosposia. Gotowanie, sprzątanie, brydż. Oferty sub TELEPRALKA; 11) Hodowco! Jeżeli twoja krowa doi się ciężko, wymień wymię wymienionej w wymienialni wymion imienia Mieniakiewicza. Czytane przez StP, z niekłamanym zainteresowaniem, na instrumentalnych partiach piosenki Drobne ogłoszenia.

Pijak ze Statystyk | osobnik pojawiający się u StP podczas wykonywania przez nich Dobranoc, już nam zapasik... Skąd pan się tu wziął? Ze statystyki... Z jakiej statystyki? Bo statystyka nas poucza, że w sobotę o tej porze na każdych dwóch trzeźwych Polaków wypada jeden zalany... Panowie trzeźwi Polacy. Ja też rodak. Wszystko się zgadza. Wypchnięty przez StP za drzwi powraca, krzycząc: Nie pozwolę fałszować statystyki i... zostaje wypchnięty ponownie.

Rozwinięta forma Obywatela Nietrzeźwego z Eterka.

Pisuar | 1) drapieżnik upolowany przez całe plemię induskie dla ▶ Prezesa Hortensji za dwie „Szarotki” [radia tranzystorowe – od aut.] i matkę z czerwoną kartką [pół litra najtańszej, mocnej wódki czystej, z niebieską była już droższa – od aut.]. Pan A uważa, że to kazuar. Hortensja: Może pan ma i rację, bo ze mnie myśliwy głównie, a nie zoolog; 2) rodzaj trójkąta (fr. pissoir – pisuar).

Prezes Hortensja | Prezes Spółdzielni Myśliwskiej. Podróżnik i myśliwy. Polował w tropikach w ramach międzynarodowej wymiany łowców – dżentelmenów. Nie używa amunicji. Obdziela krajowców alkoholem, za co w ramach wdzięczności łowią zwierzęta, którymi jest zainteresowany. Mąż Hortensiny, która zdradza go ze studentem ▶ Żyłką. Po raz pierwszy pojawił się w DCN 24.

Sąsiadka | panienka o imieniu Pola, narzeczona Mężczyzny w Pidżamie, mieszkająca za ścianą i usiłująca się położyć spać. Niestety, bezowocnie, albowiem w tymże samym czasie Pan B, usiłując zawiesić obraz Jednej pani w dwóch aktach, wbija gwoździk, który przelatuje i... Po trzecim odniesieniu gwoździka Pola ma już na sobie strój co najwyżej skąpy.

Solingenowska stal | od nazwy miasta w Niemczech, od XIII wieku jednego z najsłynniejszych w Europie ośrodków wyrobu broni białej, później – przede wszystkim sztućców, narzędzi, sprzętu gospodarstwa domowego. Nożyczki z tejże stali znalazł Pan A pod maską samochodu ▶ Właściciela Samochodu.

Struś wielkości naturalnej | struś złapany przez Prezesa Hortensję żywcem na dziesięć metrów bieżącej suchej myśliwskiej.

Tygrys choinkowy | drapieżnik upolowany przez całe plemię dla Prezesa Hortensji za galon czyściochy, po którym całe plemię induskie chodziło na rzęsach, kacyk zaś na brwiach. Zdaniem Pana A to tygrys bengalski. Hortensja: Może. W każdym razie coś z tych rzeczy. Ładny egzemplarz, co?

Wędrowny Słup Ogłoszeniowy | jak też Ruchomy Słup Ogłoszeniowy. Słup, który odwiedza w mieszkaniach i na którym, za niewielką opłatą, można przeczytać najciekawsze ogłoszenia dnia ze wszystkich gazet. Pojawia się u StP i nalega, by dać sobie spokój z czytaniem ogłoszeń w gazetach, bo przecież wystarczy tylko wrzucić mu w odpowiedni otwór odpowiednią monetę, by móc usłyszeć w zamian melodyjną piosenkę i przeczytać najbardziej interesujące zainteresowanych anonse. A zatem: „Obywatele! Oczy w słup!”. Do czytania przygrywa wiadomą piosenką.

Właściciel Samochodu | sprzedający Panu A samochód z ogłoszenia. Samochód jest mocno zdezelowany (ze scenariusza wynika, że z 1921 roku) i z ▶ Wujkiem w środku. Z którego on jest roku? Nie wiem. W zęby nie zaglądałem. Bo powypadały. W.S. wyciąga Panu A najpierw pióro, zaraz potem zegarek (i to już przestawiony na czas letni), a w końcu te pieniądze, co mieli z Panem B odłożone na auto, konstatując przy tym, iż „życie jest bezlitosne!”. W ppIV powróci jako Facet. Vide WiO – Pan A kupuje auto.

Wujek | Właściciela Samochodu, sprzedającego Panu A samochód z ogłoszenia. Zwyczajny. Blady. Nie sprzedawany, tylko dołączany do auta, no bo: ma pan n.p. samochód. Zostawia pan wujka w samochodzie i jest pan spokojny o wóz. A nawet niech ukradną, to wujek zawsze wróci. A załóżmy, że nie mam auta. To samego wujka na pewno nie ukradną. (ppIV) – W. Faceta.

Żyłka | 1) student kursów zaocznych (w scenariuszu – Piłka). Ubogi. I dlatego codziennie przed jedenastą wieczorem, a więc przed zamknięciem bramy, udaje się w ramiona Prezesowej Hortensiny. Zdaniem Prezesa Hortensji, który posiada fotografię Ż., to bardzo cenny okaz. Zdaniem Prezesowej Hortensiny, która posiada Ż., wart jest alkoholu (starka exportowa plus koniak importowany), który wypija (w dużych ilościach) jej mężowi; 2) delikatna żyła; 3) część wędki; 4) wrodzona zdolność, zamiłowanie do kogoś, czegoś (n.p.: Hortensina do Ż.).

JP (1998): Do serca przypadły mi szczególnie dwie dość niekonwencjonalne wypowiedzi na temat Kabaretu. Jedna z nich ukazała się w znanym tygodniku, a okazją było pierwsze wznowienie programu z taśm telerecordingu w rok czy dwa lata po jego zniknięciu z małego ekranu. Na pierwszym planie rysunku Lecha Zahorskiego widniała para małżeńska w sypialni, w głębi na ekranie telewizora dwaj faceci w cylindrach. Na krawędzi łoża siedział, opuściwszy stopy na podłogę, goły mężczyzna w stanie głębokiej depresji, a wynurzona do pasa z pościeli kobieta z obnażonym biustem mówiła do niego z wyrzutem: „A Starsi Panowie dobrzy i za drugim razem...”. Druga wypowiedź była ustną, prywatną – że użyję tego rzadkiego słowa – eksklamacją. Pewnego wiosennego, słonecznego dnia szedłem Krakowskim Przedmieściem w stronę Nowego Światu. Na wysokości uniwersytetu zobaczyłem przed sobą młodą, przyjemną dla oka panią, która szła energicznym krokiem w przeciwnym kierunku. Na mój widok pani zwolniła i zachodząc mi drogę, stanęła na wprost mnie tak, że musiałem się zatrzymać. Wtedy, patrząc mi w oczy z wyrazem miłego zaskoczenia na twarzy, powiedziała jakby do siebie: „To pan naprawdę istnieje!” i natychmiast – nim ochłonąłem z wrażenia – ruszyła w swoją stronę.

www. ▶ Eksklamacja, zdanie wykrzyknikowe lub równoważnik zdania, zawierające ważną treść, będące wyrazem gwałtownych emocji (łac. exclamatio). Dawniej: okrzyk, wykrzyknienie.

WiO Pan A kupuje auto

Okna zabite dyktą. To nie dykta, tylko preszpan, proszę pana. Więc co z tego, że preszpan? Więc to z tego, że gdzie pan dzisiaj taki dostanie? Ale ja nie po preszpan... proszpan... preszpana... proszę pana, tylko po auto. Ja też auto panu pokazuję. A pan mi – preszpan. A po otwarciu maski: Chyba pan nie powie, że to karburator? Nie, nie powiem. Przecież to maszynka do mięsa. Ósemka, na wieprzowinę i wołowinę. Kręci się w obie strony, a miele tylko w jedną. Gdzie pan taką dziś dostanie? Lampa naftowa... Piątka. Bez szkła. Panu to wszystko potrzebne? Nie. Ja wyjeżdżam z kraju na dłużej. Życie jest bezlitosne...

Pan A dalej grzebie, a Facet śpiewa Do ciebie szłem. Pan A: O!? Facet przerywa śpiew. Nożyczki stalowe. Zakładane na palec. Wznawia śpiew. A to? Przerywa. Pilnik do paznokci u rąk i u nóg. Przyjrzał się pan? Śpiewa. A to co? Przerywa. To, to nie wiem. Nie wie pan? Nie wiem. Wznawia. Przerywa. Ale niech mi pan tam wszystkiego w motorze nie przewraca, bo potem nie będzie można znaleźć! Szukam, wie pan, takiego czegoś do fortepianu. Tego nigdzie nie można dostać, poza pańskim autem. Wznawia. Pan A: O, jest! Nie przerywa. Ma pan tu jednak niezłe rzeczy. Ile pan chce za to auto? Skończył. Niedużo. I nic pan już nie opuści? Kraj opuszczam, proszę pana, na czas dłuższy. To wystarczy. Życie jest bezlitosne (szlocha na piersi Pana A, wyciągając mu pióro).

Proszę pana, tam ktoś siedzi! Mnie pan to mówi? Przecież wiem, że siedzi. Kto to jest? Wujek, on tam zawsze siedzi. Wujek – kierowca? Nie. Zwyczajny wujek. Ale jeśli kupię ten wóz, to jego tam nie będzie? Nie, tak to nie ma. Wóz jest razem z wujkiem. Albo pan bierze z wujkiem, albo w ogóle pan niczego nie bierze. Ani tego interesu od fortepianu, ani lampy naftowej, ani tego, co to nie wiemy do czego, ani niczego. Krewnego pan sprzedaje? Dołączam, nie sprzedaję. Nie jestem handlarz żywym towarem. A wujek na pewno żywy? Na pewno, proszę pana. I dlatego pożyteczny. Zostawia pan wujka w aucie i jest pan spokojny o wóz, że nie ukradną. A nawet niechby ukradli, to wujek i tak zawsze wróci. A załóżmy, że nie mam auta? To samego wujka na pewno nie ukradną. (ze łzami) Strasznie jestem przywiązany do wujka, ale życie jest bezlitosne! (Ściąga Panu A zegarek). Jakiś blady ten wujek... (Wyciąga Panu A pieniądze z kieszeni). Bo mało wychodzi na powietrze. Będzie wiosna, to go pan sobie opali. A pieniądze pan ma? Mam (sięga do kieszeni). Miałem... Ale teraz czy pan ma? Nie, teraz już nie... Widzi pan – życie jest bezlitosne! Niech pan pomoże chociaż pchać ten wóz. Dokąd? Do sprzedania.

JP (1992): Mogliśmy zniknąć bez śladu już po pierwszym czy drugim spektaklu, które wzbudziły taki sprzeciw telewizyjnych decydentów swoją „elitarnością”, że tylko dwom spośród nich udało się z trudem utrzymać nasz eksperyment na antenie na tyle długo, że zlikwidowanie go stałoby się już posunięciem zbyt niepopularnym. Byli to: naczelny reżyser, czyli szef Teatru Telewizji Adam Hanuszkiewicz, i szef Telewizji Jerzy Pański.

Wieczór III – Jesienna noc

24 X 1959, sobota, 22.05 (radio – Zimowa noc, 16 XII 1959)

Osoby:

- Pan A – Jerzy Wasowski

- Pan B – Jeremi Przybora

- Dziecię Tkaczy – Wiesław Michnikowski

- Panienka z PANI – Barbara Krafftówna

- Ofiara Portugalczyka – Barbara Rylska

- Bonawentura – Wiesław Michnikowski

- Ślusarz – Wiesław Gołas

- Sierotka – Krystyna Walczakówna

Ponadto m.in.:

- Amor, Dziadek-spiskowiec, Dziunia, Elektronowy świerszczyk, Osculati, Stroiciel.

JP (1993): Irena Kwiatkowska dosyć późno pojawiła się w Kabarecie [od KSP VII – od aut.]. Nawet nie bardzo sobie zdaję sprawę, dlaczego tak późno... Widocznie wydawało mi się, że jak robię coś w telewizji, to muszę zupełnie odmienić sobie cały dotychczasowy zespół aktorów, z którymi współpracowałem w radiu przed telewizją.

Kuplety

TV – Radio

Przyszła jesień, płakać chce się, więdną liście...

/ Przyszła zima klimat zły ma i doskwiera,

Najpierw chrypka, potem – grypka oczywiście...

/ Najpierw chrypka, potem grypka et cetera,

Brzydną damy, które znamy, słabnie gaz...

A my sobie zaczynamy trzeci raz!

Starsi Panowie, Starsi Panowie,

Starsi Panowie dwaj!

/ Już szron na głowie, już nie to zdrowie

Już kraju dopadł ten zły listopad,

A w naszych sercach maj!

/ A w sercu ciągle maj!

Piosenki:

TV i Radio

Dziecię tkaczy

(wyk. ▶ Dziecię Tkaczy)

Powróci w NpI i NpIIr.

Embarras

(wyk. ▶ Panienka z PANI i Pan B)

W scenariuszu tyt. zapisany jako L’Embarras. Śpiewa Panienka z PANI, uczestniczy Pan B. Tytuł wstępny – Walc Embarras. Tekst napisany do filmu Żołnierz królowej Madagaskaru (1958), którego Pan B był współscenarzystą.

www. ▶ W wykonaniu Ireny Santor piosenka ta została laureatką I nagrody na MFP Sopot ’63.

Portugalczyk Osculati

(wyk. ▶ Ofiara Portugalczyka, znana też jako Dziewczyna z Wachlarzem (Możliwości), dogadują StP [wersja o 18 sekund dłuższa od następnych – od aut.])

Powróci w NpII i NpIIIr.

Jak słodko mieć własne mieszkanko

(wyk. StP)

Piosenka po raz pierwszy rozbrzmiała w Eterku, odc. Gość o północy. A wykonał ją wówczas Andrzej Bogucki.

Reżyseria – Jeremi Przybora

Scenografia – Jerzy Błażejewski

Co do pozostałych, to wiadomo tylko, że akompaniował Zespół instrumentalny p/k Juliusza Borzyma, zaś realizacją akustyczną (radio) zajęła się Ewa Habielska. Program nie zachował się.

JP (1993): Wielokrotnie już mówiłem, że genezą KSP była tęsknota za elegancją. Strasznie długo nie ubieraliśmy się elegancko. Ostatni raz byliśmy z Jerzym eleganccy w 1939 roku. A potem już się zaczęła okupacja i różne kłopoty materialne. Ja nigdy nie głodowałem i nie dochodziło w moim życiu do krańcowych sytuacji pod względem materialnym, ale od wybuchu wojny przez długie lata nie miałem za dużo pieniędzy. Nigdy właściwie nie miałem ich za dużo, ale zanim zacząłem mieć nie za dużo, przez długie lata miałem ich za mało, tak to określmy.

I ta tęsknota za elegancją sprawiła, że wymyśliliśmy sobie taki właśnie strój, który był w Polsce strojem bardzo egzotycznym pod względem wytworności. Do tego stopnia, że nikt nie wiedział, nawet rezenzenci, że nie występujemy we frakach, tylko w żakietach. To taki strój pośredni między wizytowym a balowym, jakim był frak czy smoking. Żakiet, strój używany na Zachodzie chyba zresztą do dziś, przy takich okazjach, jak na przykład śluby czy eleganckie wyścigi, i w Polsce noszony był przed wojną. Nazywał się też „jaskółka”. A więc żakiet, kołnierzyk z rożkami i plastron do tego. Plastron to jest kawałek jedwabiu spięty jakąś perłą czy czymś w rodzaju broszy. Bez tej „główki”, którą wiąże się na krawacie. Ale można też nosić do żakietu zwykłą białą koszulę i krawat. Broń Boże – muszkę. Do żakietu nosiło się też t.zw. sztuczkowe spodnie, prążkowane, które przed wojną wkładało się jako strój wizytowy – taki sakramentalny strój wizytowy – również do czarnych marynarek. Pierwsze nasze spodnie w Kabarecie były malowane ręcznie w prążki, bo nie było czegoś takiego – było to zupełnie nieosiągalne – jak materiał sztuczkowy. Zresztą później nosiliśmy do tych żakietów gładkie, szare spodnie. W pierwszych programach mieliśmy getry, z których później zrezygnowaliśmy, i goździki w klapach. Mieliśmy jeszcze laseczki i cylindry. Telewizja zdobyła nam w jakiś sposób przyzwoite cylindry. Nawet w którymś programie w cylindrze Jerzego znalazał się królik [W Kupletach KSP XIII – od aut.].

HASŁOWNIK

Amor | Rzymianie uważają, że to Bóg miłości, Grecy z kolei, że to Eros, natomiast Pan B, że to helikopter miłości, który unosi się nad nim i podtrzymuje go pod pachami, kiedy wiruje z Panienką z PANI w walcu Embarras. No bo jakże inaczej wytłumaczyć fakt, iż on przez cały czas tańczy jej po palcach, a ona przez cały czas tego nie czuje.

Bonawentura | złodziej jednorodzinny. Za pomocą klarnetu (metoda „na klarnet”), do którego wsypuje luminal (mówiąc, że to kalafonia), usypia poszczególne rodziny, a następnie okrada je doszczętnie, najchętniej podczas deszczu. Składa wizytę StP (ci wcześniej dostrzegają go przez okno i rozpoznają jako złodzieja z komunikatu radiowego). Pan A: O, zdaje się, że dzwoni... Pan B: Proszę pukać, dzwonek nieczynny! (pukanie) Może trochę głośniej, bo nie jesteśmy pewni... (pukanie głośniejsze) Proszę, drzwi otwarte! Przedstawia się jako ubogi instrumentalista, któremu podczas tournée zamókł niespodziewanie klarnet...: Czy nie mógłbym go sobie u panów podsuszyć? Gdyby był znakomitym wirtuozem klarnecistą, to nie byłby złodziejem, niestety, klarnecistą jest nędznym, a złodziejem znakomitym. A jednak do kradzieży nie dochodzi. A dlaczego? Wyjaśniamy: B. nigdy jeszcze tak pięknie (od gis) nie zagrał, ale cóż z tego, skoro brak mu było audytorium, które by mogło to docenić. Zadzwonił więc po milicję (Przyjedźcie koniecznie! Natychmiast! Cały komisariat najlepiej!), której, grając, wyszedł naprzeciw. Powróci w Deszczowej suicie jako skrzypek (też złodziej).

Dziadek-spiskowiec | dziadek ▶ Panienki z ▶ PANI. Kasjer-patriota, który nie spał nocami, tylko spiskował, a w dzień, głównie pod wieczór, sprzedawał bilety w teatrze dramatycznym. Na przedstawieniu galowym, z generał-gubernatorem, rozdysponował miejsca tak przebiegle, że jak generał-gubernator spojrzał z loży na piętrze, to na parterze widowni zobaczył białego orła z łysych, który w szponach z rudych trzymał carskiego orła z brunetów. Naturalnie kibitka, Sybir i t.d....

Dziecię Tkaczy vel Smutny Młodzieniec | wdmuchane podmuchem wiatru (wraz z liśćmi) do mieszkania StP. W wyniku przeciągu wywiane, a następnie wdmuchane ponownie, co umożliwia mu wykonanie piosenki.

Dziunia | żona Smutnego Młodzieńca, o której m.in. śpiewał w piosence Dziecię tkaczy. Zdradziła go z sąsiadem z przeciwka, czyli, jak stwierdził Pan A: za jednym zamachem pozbawiła go i rodziny, i sąsiedztwa.

Elektronowy świerszczyk | polski. StP sprawili go sobie dla nastroju. Na razie nieczynny, bo na rynku brak elektronów. Przejściowo brak.

Obywatel w nocy | ankieta statystyczna przeprowadzana przez ▶ Panienkę z ▶ PANI. 2-pytaniowa: 1. Dlaczego obywatel nie śpi? a) praca zarobkowa, b) nawyk środowiskowy, c) bezsenność (StP wybierają b); 2. Jaki procent nocy przeznacza obywatel na a) sen, a jaki na b) inne cele, w tym również na podpunkt beta? (StP wpisują podpunkt beta z odrobiną zażenowania). Panienka pracuje nocą, bo materiału masa, a terminy krótkie. W stosunku rocznym wypada 8651 obywateli na noc.

Ofiara Portugalczyka | (w NpII też) młoda, smutna, płci żeńskiej, wykorzystana (ze szczętem i bez dofinansowania) przez Vincente Osculatiego, o czym dowiadujemy się z odśpiewanej przez nią piosenki. Pod jej wpływem Pan A proponuje, by O.P. napisała w tej sprawie (wykorzystania bez dofinansowania) do ONZ-u. Ale nie jest pewny, czy to coś da, choć...: co prawda Indie miałaby Pani za sobą. Pan B: No tak, bo Indie mają z Portugalią na pieńku w związku z tym portem... Pan A: Goa... Ofiara: Nie całkiem, ale dużo na sobie to nie mam... A tu zima idzie... Wiatr hula po moim pokoiku... Ani opału, ani środków na zakup... O.P. gardzi zaofiarowanym workiem węgla (prawdziwy antracyt, deficytowy towar exportowy) i paczką waty do okien i opuszcza StP. Albo ta pani jest podłączona do elektrociepłowni, albo to jest ta przepaść między pokoleniami.

www. ▶ Goa, obszar w zach. Indiach, nad Morzem Arabskim. Pod koniec 1510 podbity w sposób okrutny (terror, masakra muzułm. ludności cywilnej) przez Portugalczyków. W 1961 wyzwolony przez Indie.

Osculati | Vincente [czyt. winczęte, bo to rym do ze szczętem – od aut.], Portugalczyk, cudzoziemiec, wykorzystał na Frascati ze szczętem Dziewczynę z Wachlarzem i porzucił, oświadczając po upojnej nocy, że on jej „ne zaplati!”. Zaplątanego w tę brzydką historię Portugalczyka nie należy mieszać ze słynnym Kajetanem Osculatim (1824–1921 1/2), z którego ojczyzna może być naprawdę dumna. (Uzmysłowienie Pana B z roku 1965).

PANI | Państwowa Agencja Naukowych Inwigilacji. Pracuje dlań ▶ Panienka.

Panienka z PANI | przystojna bruneta (radiowa blondyna), oczy smutne i liryczne (ciężkie dzieciństwo – dziadek-spiskowiec). Zbiera materiały do ankiety statystycznej Obywatel w nocy dla PANI. Zdejmuje z ciebie dane do ankiety i jakoś ci lżej, oddajesz swoje dane, a czujesz, żeś coraz bogatszy. Jej zdaniem: Ciężko jest znaleźć człowieka, który by był takim samym człowiekiem jak my, a jednocześnie diametralnie różnej płci, nieprawdaż? Pan B częstuje ją herbatą i jest dysponowany do wypełnienia ankiety (odciski stóp niedysponowanych obywateli widzimy na siedzeniu P. z P., gdy ta na chwilę odwraca się). Po przeankietowaniu Pana B, który wypada dużo poniżej średniej statystycznej, P. z P. energicznym ruchem zdejmuje skromniutki płaszczyk, ukazując toaletę niemal wieczorową, czyli właściwą do zaśpiewania i zatańczenia (z Panem B) walca. (Pan B stwierdza, że znalazł z nią od razu wspólnego walczyka). Odchodzi zazdrosna o wwianą Ofiarę Portugalczyka.

Sierotka | Barbara. Dziewczę głęboko nieszczęśliwe, bardzo przystojne, zgrabne. Koszmarne dzieciństwo, ustabilizowany niedostatek – tatuś – spawacz na gorąco, ale, niestety, alkoholik. Bił mamusię, drobną inteligentkę Wiśniewską, która ustępowała mu na każdym kroku, z czego liczne potomstwo obojga, na szczęście mamusia była tak drobną inteligentką, że przeważnie chybiał, trafiając w różne inne przedmioty. Raz trafił w początek expressu Warszawa – Budapeszt i to był koniec tatusia. Odziana w nędzny sweterek ubogim ściegiem tkany, spódniczkę bez krzty wełny, koszulinę, że „płakać się chce”. Nie może się ani schylić, ani wyjść za mąż, ponieważ statystowała w Grunwaldzie i w związku z tym zakuta jest w zbroję (stoi w zbroi). Pilne zlecenie ▶ Ślusarza (za 500, bo to banknot z górnikiem, a S. to przecież Barbórka). Zdaniem Pana B – pięknie złożona.

Stówa, czyli 100 zł | zaliczka, jaką wyłudza ▶ Ślusarz od Pana A na zakup zamka, nie wziął 50 zł, bo tam jest rybak, który wieje mu obcością, a na setce szczere, proste spojrzenie bez krawata...

Stroiciel | sąsiad cierpiący na rozstrój i bezsenność... Brzdąka coś tam na fortepianie. To coś przeradza się w walca Embarras, do którego poprosi Pana B Panienka z PANI.

Ślusarz | żonaty. Patrzy niechętnie na drobniejsze banknoty. Choć oczekiwany, pojawia się nieoczekiwanie, no bo kto pojawia się tak późno: Już, bądź co bądź, 11-ta... (Pan A). Zależy gdzie... W Moskwie jest jeszcze później – 1-sza w nocy, a w Niujorku – 5-ta rano, więc bardzo wcześnie. A dlaczego akurat nasz czas ma być obowiązujący? Dlaczego? W imię czego? Co myśmy takiego, proszę pana, zdziałali na przestrzeni wieków, żeby nasz czas był obowiązujący? Że Kopernik i bracia Śniadeccy? (to słowa Ś.) Pan A: Pan na pewno jest ślusarzem? Ś.: Na pewno... Co to jest serrurier? Pan A: Ślusarz. Ś.: No to ja nim jestem... Chcąc zerwać z przytłaczającą go zewsząd dosłownością, proponuje wstawienie do drzwi Zamka Kafki, bo przecież: nawet taki złodziej, gdyby przyszedł i, zamiast wyważać, przeczytał taki zamek... No, jakoś by się pogłębił... To by mu dało do myślenia... Pan A obstaje za zamkiem tradycyjnym. Rozczarowany dosłownością zamówienia Ś. udaje się po zwykły zamek, pobierając wcześniej (w ramach zaliczki) banknot 100-złotowy, bo chciałby w taką noc z podobizną szczerego, prostego człowieka... poobcować! Pan B po wyjściu Ś.: O tej porze po zamek? Przecież wszystko pozamykane. Pan A: Jeżeli to dobry ślusarz, to da sobie radę. I dał sobie. Chociaż ręce potwornie mu się trzęsą. Do roboty. I właśnie dlatego, żeby je uspokoić, często struga kołek. Struga też, bo ręce latają mu do pieniędzy, a tego u siebie nie lubi. Instaluje zamek odpowiednio do wzrostu zamawiającego. Ugania się za zamkiem na lodzie. Pan A: Dlaczego na lodzie? Nocą możliwe przymrozki. Podejmuje się rozkuć Sierotkę, jak tylko będzie miał czym. Za 500 (od StP) chyba będzie miał... Kiedy dość długo nie powracał z zamkiem, Pan A martwił się, iż za płytko potraktował tak głębokiego fachowca, chcącego zerwać z balastem tradycjonalizmu.

www. ▶ Bracia Śniadeccy: Jan Chrzciciel Władysław (1756–1830), jeden z najwybitniejszych uczonych pol. oświecenia. W wyniku obserwacji planetoid – nowo odkrytych wówczas ciał niebieskich, odkrył, niezależnie od Heinricha Wilhelma Olbersa (1758–1840), planetoidę Pallas (1802). W zakresie badań mat. był pionierem rozwoju rachunku prawdopodobieństwa w Polsce, twórca pol. terminologii mat. i astr.

Jędrzej (1768–1838), chemik, lekarz, biolog i filozof; twórca pol. słownictwa chem. (wodór, węgiel, krzem, siarka, kwasoród dla tlenu) oraz autor pierwszego pol. podręcznika chemii (Początki chemii, 1800), odkrył w platynie uralskiej nowy pierwiastek, który nazwał west, łac. vestium (Rozprawa o nowym metalu w surowej platynie odkrytym, 1808), jednak Akad. Paryska nie potwierdziła tego odkrycia i w związku z tym pierwiastek ten, jako ruten (Ru, liczba atomowa 44), „odkryty” został przez rosyjskiego chemika, botanika i farmaceutę Carla Klausa (1796–1864) w 1844. Praca Teoria jestestw organicznych (t. 1–2, 1804–1811, przekłady na franc., niem. oraz ros.) wyprzedzała o dziesiątki lat postępy nauk przyrodniczych. W 1822 jako pierwszy opisał metodę leczenia krzywicy za pomocą zwiększonej ekspozycji na światło. Krzewiciel higieny i dietetyki, pionier wych. fiz. w Polsce (uważał, że sensowne wychowanie dziecka to kształcenie umysłowe oraz dbałość o zdrowie, traktowane jako nierozerwalna całość).

▶ Serrurier (franc., czyt. serje).

▶ Kafka – Franz (1883–1924), urodzony w Pradze (należącej wówczas do monarchii austro-węgierskiej) pisarz niemieckojęzyczny. Zamek (Das Schloß) to jedna z jego trzech słynnych (obok Procesu i Ameryki) nie dokończonych powieści. Rozpoczęta w 1922, a wydana (wbrew woli autora i pośmiertnie) przez jego najbliższego przyjaciela Maxa Broda (1884–1968) cztery lata później. Bohaterem jego prozy jest człowiek skazany na udrękę samotności i poczucia winy. W swoich powieściach stworzył t.zw. sytuację kafkowską (kafkaesk) – jej istotą jest wrażenie znajdowania się pod kontrolą bliżej nie określonej, zbiurokratyzowanej siły lub władzy, z którą zmagamy się beznadziejnie, co wywołuje u nas stan przejmującej zgrozą permanentnej niepewności przemieszanej z poczuciem zagrożenia.

Walc | taniec towarzyski w metrum 3/4, w tempie umiarkowanie szybkim, tańczony wirowo w parach. Słynne walce z KSP to m.in. Embarras (w. angielski), To będzie miłość nieduża, Przeklnę cię!, Walczyk pana Lannera, Zakochałam się w czwartek niechcący, Rodzina, ach, rodzina, Walczyk przy ognisku.

NUL Pan A: Kominek to bardzo zajmujące urządzenie.

Pan B: Bardzo.

Pan A: Wczoraj n.p. zajął się Przyjaciel, ale ugasiliśmy w porę.

Pan B: Tak. Kompotem.

Pan B: Słuchaj, ale gdyby któraś z tych pań, albo gdyby nawet obie razem... Obudzisz mnie, dobrze?

Pan A: O, naturalnie, możesz spać spokojnie.

JP (1998): Wszystkie Wieczory Kabaretu były emitowane z placu Powstańców lub tam nagrywane. Kiedy myślę teraz o tych spektaklach, wydają mi się tak przestrzenne. Smuteczek rozgrywał się na obszernych, parkowych połaciach jesieni, Niespodziewany Koniec Lata w przepastnym hallu hotelu czy gospody, Przerwa w podróży na rozległych łąkach „nad Prosną”. A przecież działo się to w ciaśniutkich studiach – klitkach. Najpierw trzech, tworzących jakby trójlistną koniczynę (środkowe nieco większe, z dwiema maleńkimi kieszonkami po bokach), później przybyło tam jeszcze jedno, nieco większe studio o wydłużonym kształcie baleronu. Trudno sobie tę ciasnotę wyobrazić, nawet oglądając to, co zostało jeszcze z Kabaretu na paru ocalałych widmowych taśmach.

www. ▶ W studiu, w którym powstawał KSP, znajduje się dziś studio emisyjne Wiadomości TVP na pl. Powstańców Warszawy. Oczywiście w niczym już nie przypomina tamtych mniejszych, które zostały przebudowane i połączone. Zachowały się już tylko niektóre fragmenty w rodzaju n.p. galerii dla oświetleniowców – bo element ten w dalszym ciągu jest przydatny. Pozostali natomiast ludzie, pracownicy działów technicznych, którzy pamiętają nagrania KSP, trudne realizacyjnie, ale cudowne i niezapomniane ze względu na chwile współpracy z wyjątkowymi artystami. Podkreślają nieustająco, że kultura bycia, klimat pracy – był taki jak w tworzonych programach. Dziś trudno w to uwierzyć. Na budynku TVP przy ul. Jasnej 14/16 cieszy oko pamiątkowa tablica, zawieszona tam z inicjatywy Instytutu Stefana Starzyńskiego (oddział Muzeum Powstania Warszawskiego), a będąca pokłosiem Festiwalu „Niewinni Czarodzieje” z 2010 roku. Festiwalu, którego Obaj Panowie J. byli bohaterami.

Wieczór IV – Zbyteczne żeberko

30 I 1960, sobota, 22.15 (w radiu – Kaloryfeeria, 21 II 1960)

Osoby:

- Pan A – Jerzy Wasowski

- Pan B – Jeremi Przybora

- Gosposia – Janina Porębska

- Żebrowska – Kalina Jędrusik

- Sadzawka – Wiesław Michnikowski

- Mikołaj Święty – Tadeusz Kondrat

- Aniołki – ? ?

- Trzecieski – Edward Dziewoński

- Mąż – Jerzy Wasowski

Ponadto m.in.:

- Bides, Bidesowa, Bufa-Dufny, Fregata atomowa, Halusia, Muszczyna, Rozdolnicka, Słowiczysyn, Żabka, Żeberko

Kuplety

Przyszły święta, przeszły święta, już karnawał,

Czas nie stawał, wrażeń nawał nam podawał.

Z dni minionych, jeśli macie na to chęć,

Wam pokażą, mili Państwo, parę zdjęć

Starsi Panowie...

Pierwsze zdjęcie przypomina te dni grudnia,

Kiedy wyschła nam kochanej Wisły studnia,

Kto czym może uzupełnia wody brak,

I na przykład, z braku wiader, czynią tak...

Starsi Panowie, Starsi Panowie,

Starsi Panowie dwaj!

Bo cóż, że chłody i braknie wody,

Gdy w sercu ciągle maj!

Tu Przyjaciel w czas zamieci ruszył śmiało,

Aż go wzięło pod Pałacem zasypało...

Ta ulica to Książęca – widać stąd,

Jak Przyjaciel, w czas odwilży, prze pod prąd

Starsi Panowie, Starsi Panowie,

Starsi Panowie dwaj!

Choć dłonie gołe, na bój z żywiołem,

To w sercu ciągle maj!

Tu gołoledź, cały naród na pysk leci!

Któż podnosi starców, wdowy oraz dzieci?

Kto pod matki wielodzietne sypie piach?

Poznajecie? To znajomi Wasi, ach...

To Starsi Panowie, to Starsi Panowie,

To Starsi Panowie dwaj!

Więc choć gołoledź, nie będzie boleć,

Ach, dobre serce znaj!

Piosenki:

TV

Płoną izby drzewka blaskiem

(wyk. StP, a w finale sam Pan B)

Także w ppIV. Tytuł wyjściowy – Pieśń wigilijna. Napisana do Eterka, odc. Wigilia Profesora Pęduszki. Śpiewał Chór Czejanda.

Dziewczę i ułani

(wyk. ▶ Gosposia)

Powróci z rozbudowanym tekstem, jako Zosia i ułani, w KSP XV.

W zimowym parku

(wyk. Pan B i ▶ Żebrowska)

Kompozycja A. Markowskiego. W ppIV śpiewają Kamerdyner i Klementyna. Piosenka napisana jako W jesiennym parku do audycji radiowej Krotochwile liryczne w jesiennym parku i zaśpiewana przez Andrzeja Boguckiego i Janinę Seredyńską. Powróci w ppIV.

www. ▶ Markowski – Andrzej (1924–1986), dyrygent i kompozytor, renomę zdobył jako autor muzyki filmowej, zwłaszcza elektronicznej, do krótkometrażowych i eksperymentalnych filmów, m.in. Andrzeja ▶ Munka. Twórca festiwalu Wratislavia Cantans.

▶ Munk – Andrzej (1921–1961), wybitny pol. reż., m.in. Człowiek na torze (1956), Eroica (1957), Zezowate szczęście (1959) i nie dokończona przez niego Pasażerka (1961, prem. 1963). Walczył w Powstaniu Warszawskim.

Nie odchodź!

(wyk. Żebrowska, a w finale StP)

W NpIIr – Kalina Jędrusik, zaś w ppIV – Klementyna. Pierwszy liryczny tekst piosenkowy Pana B. (tym drugim był Zmierzch). Powstał w roku 1945 (kiedy jeszcze Pan B pracował w Rozgłośni Pomorskiej w Bydgoszczy) do muzyki Kazimierza Serockiego, który później wziął rozbrat z muzyką „niepoważną”. Zaproponował więc, by nową muzyką opatrzył ten tekst jego przyjaciel – Pan A, a ten uczynił to w lutym roku 1959, zaś ulepszył w kwietniu roku 1961.

www. ▶ Serocki – Kazimierz (1922–1981), pseudonim Henryk Kaserski. Kompozytor i pianista. Członek Grupy 49 (z Tadeuszem Bairdem i Janem Krenzem), współinicjator w roku 1956 festiwalu Warszawska Jesień. W jego twórczości znalazły odbicie tendencje folklorystyczne, a także nowe techniki kompozytorskie – dodekafonia i punktualizm. Tuż po wojnie (1946) grywał z Panem A w duecie fortepianowym w Teatrze Powszechnym.

Radio

te same co w TV, brak: Dziewczę i ułani

JP (1993): Z Kaliną to było tak. Przy czwartym gwiazdkowym programie doszliśmy do wniosku, że właściwie dobrze by było zaangażować jakąś dziewczynę stale śpiewającą liryczne albo żartobliwie-liryczne piosenki. Chcieliśmy, żeby wprowadziła przewijający się stale wątek liryczny. Dawałby on odpoczynek od tej „kanonady żartów”, a może trafniej byłoby powiedzieć – odwracałby uwagę od nieustannego wysiłku autora, żeby być dowcipnym. Widz mógłby odpocząć przy czymś, co się nie stara być dowcipne (chociaż w piosenkach lirycznych Kaliny, jak na przykład O, Romeo!, wątek żartobliwy też się często przewija). No i tak zastanawialiśmy się i nie mogliśmy znaleźć nikogo takiego. Świecące ówcześnie na polskich estradach gwiazdy piosenki nie bardzo nam jakoś odpowiadały. Poza tym chodziło nam o taką piosenkarkę, która by jednocześnie była aktorką. I wtedy ktoś [pani Rysia Lankiewicz – od aut.] na próbie powiedział, że „podobno Dygatowa nieźle śpiewa”. „A kto to jest Dygatowa?” – spytałem. „No, Kalina Jędrusik”. I wtedy przypomniałem sobie, że pisałem dialogi do filmu Ewa chce spać Chmielewskiego. Była tam taka zabawna scenka, właśnie z Kaliną i Kobuszewskim. Bardzo mi się spodobała w tej scence – taka sexy, apetyczna, ładniutka i przy tym bardzo dowcipnie podająca tekst w dialożku z „narzeczonym”. I wtedy, jak to sobie skojarzyłem, stwierdziłem, że trzeba spróbować. No i zaraz się okazało, że określenie „nieźle śpiewa” w jej przypadku to jest swoisty eufemizm à rebours [fr., czyt. a rebur, na opak, na odwrót – od aut.]. Ona naprawdę śpiewała bardzo „nieźle”.

Jako aktorka była zresztą nie do okiełznania i żaden reżyser nie dawał sobie z nią rady, nawet człowiek tak żelaznej ręki na planie jak Kutz. Dlatego żeby ułatwić sobie zadanie, nie dawałem jej tekstowych okazji do stawiania na swoim. Nie miała o to pretensji, bo bardzo lubiła śpiewać i w Kabarecie to jej wystarczało. (...) (1998): Kabaret bardzo się przyczynił do popularności Kaliny. Staś był też wdzięczny za to, że tylko w KSP Kalina ukazywała się na małym ekranie, kiedy dotknął ją telewizyjny ostracyzm. Była to kara wymierzona przez partyjnych bonzów za „dekolt z krzyżykiem”, gdyż z takim „religijnym emblematem” wystąpiła w jakimś programie (nie naszym zresztą). Telewizyjne „embargo” na Kalinę nie objęło jednak jej występów w Kabarecie, w którym mogła wraz ze swym słynnym dekoltem przetrwać okres anatemy. Pochlebiam sobie jednak, że Stanisław Dygat – niezależnie chyba od tego, czy miało to związek z Kaliną – lubił po prostu Kabaret i inne moje poczynania telewizyjne. W l. 70-tych na pytanie „Przekroju”, kto jest adresatem moich telewizyjnych programów, odpowiedziałem, że – Stanisław Dygat. (...) zawsze najbardziej zależało mi na takich jak Staś odbiorcach.

Reżyseria – Jerzy Wasowski

Scenografia – Jerzy Srokowski

Co do pozostałych, to wiadomo tylko, że realizacją akustyczną (radio) zajęła się Stanisława Grotowska. Program nie zachował się.

Z rozmowy z JP o współpracy z Jerzym Wasowskim (1984): W jakim stopniu pan stworzył postać StPana A, czyli Jerzego Wasowskiego? – Przenosząc go z życia takiego, jakim był dla mnie, i ukazując w t.zw. „krzywym zwierciadle” groteski.

Z rozmowy ze Stefanią ▶ Grodzieńską (13 V 1969, program TV Teatrzyk Jednego Satyryka: Jeremi Przybora): Zawsze marzyłem o pisaniu fraszek i aforyzmów, bo to są te dwie najbardziej skondensowane formy twórczości, najmniej narażające odbiorcę na nudę. Ale niestety udało mi się napisać tylko jedną jedyną fraszkę – Na zamęście:

Gdym dotknął sprawy jej zamęścia

Te uczyniła mi zwierzenia:

Nie posiadamy się ze szczęścia,

Ale – z przyzwyczajenia.

A coś w rodzaju aforyzmu też tylko raz w życiu udało mi się napisać:

Najoryginalniejszą czynią twórczość własną – oryginalne pomysły czerpane z twórczości cudzej.

Tak że wydaje mi się, że wszystkie moje piosenki to są jakby fraszki, a utworki prozą – aforyzmy, których nie udało mi się skrócić do odpowiednich rozmiarów.

No ale pocieszam się tym, że jest przecież tylu autorów utworów znacznie dłuższych – powieści, dramatów, poematów, esejów, którym też się to właściwie nie udało.

www. ▶ Grodzieńska – Stefania Nina (1914–2010), świetna tancerka i takaż pisarka, aktorka i satyryczka, a nawet speakerka. Autorka skeczy i monologów wykonywanych przez tuzy polskiej estrady (m.in. H. Bielicka, A. Janowska, I. Kwiatkowska, A. Dymsza, B. Kobiela), felietonistka („Szpilki”). Spod jej pióra wyszły też bardzo dobre książki Wspomnienia chałturzystki, Urodził go Niebieski Ptak (o Fryderyku ▶ Jarósym), Już nic nie muszę i Nie ma się z czego śmiać. Dowcipna i cięta, ale życzliwie. Laureatka Diamentowego Mikrofonu i Mistrz Mowy Polskiej. Żona Jerzego Jurandota.

Powiedziała kiedyś: Bardzo poważnie się zastanawiam, czy nie powinnam wreszcie trochę zgłupieć.

Tempora mutantur nos et mutamur in illis, czyli: Czasy się zmieniają i my zmieniamy się z nimi, w Jej przekładzie brzmi: Czasy się zmieniają i kto ma nosa, zmienia się razem z nimi.

▶ Jarósy – Fryderyk (1889–1960), urodzony w Pradze wiedeńczyk o węgierskich korzeniach, bardzo popularny w Warszawie aktor, reżyser i dyrektor, ale przede wszystkim zjawiskowy konferansjer. Do Polski przyjechał w 1924 wraz z teatrzykiem rosyjskich emigrantów Sinaja Ptica (Niebieski Ptak), którego był członkiem i kierownikiem artystycznym, i oczarowany Warszawą, już w niej pozostał. Bardzo szybko nauczył się polskiego, choć nigdy nie wyzbył się cudzoziemskiego akcentu. W 1925 zadebiutował w Qui Pro Quo. Założył wiele teatrów kabaretowych w Warszawie, którym dyrektorował i w których reżyserował. Wspierał młodych artystów. Odkrył m.in. Stefcię Górską, Ordonkę i Zofię Terné. Przyjaźnił się i współpracował z Jurandotami. Współpracował też z Hemarem i Tuwimem. W roku 1938 otrzymał honorowe obywatelstwo polskie. Mimo iż w 1939 dysponował gwarantującym mu bezpieczeństwo i możliwość wyjazdu austriackim paszportem, nie opuścił Polski z lojalności dla zaprzyjaźnionych z nim polskich artystów. Choć nakłaniany przez hitlerowców, volkslisty nie podpisał. Aresztowany w 1939, zbiegł i ukrywał się jako Franciszek Nowaczek. Po Powstaniu Warszawskim więzień Buchenwaldu. Po wojnie wyemigrował do Wlk. Brytanii, gdzie żył w fatalnych warunkach materialnych. W emigracyjnych ośrodkach polskich organizował przedstawienia, występował też czasem w audycjach emitowanych do Polski przez Wolną Europę i BBC. W 1948 rząd warszawski pozbawił go obywatelstwa. I tak jest do dzisiaj. Powiedział kiedyś o sobie, iż jest Polakiem humoris causa. Oto jeden z jego żartów: Do Wisły rzucił się jakiś człowiek. Na ratunek pośpieszył mu przechodzień i wyciągnął z wody. Ale zaraz po wyciągnięciu samobójca wskoczył na drzewo i powiesił się. „Dlaczego pan go nie zdjął z drzewa?”, zapytano tego, co ratował. Ten odpowiedział: „Myślałem, że on się powiesił tylko na pewien czas, żeby wyschnąć”.

Stefania Grodzieńska o StP (1966): Kiedy na moim telewizorze ukazuje się czołówka, a z głośnika zaczyna płynąć piosenka „Starsi Panowie, Starsi Panowie, Starsi Panowie dwaj” – odczuwam to, co w Sali Filharmonii w czasie strojenia instrumentów przed wymarzonym koncertem, a co nazwałabym podniosłą przyjemnością. (2005): Pana Jeremiego wielbiono, pana Jerzego kochano. Chciałabym opisać wspólne cechy Obu Panów: ich wdzięk, nieskazitelne maniery, poważną zabawność, ciepłą ironię – ale tego wszystkiego nie da się opisać, to da się tylko przywołać. Wraca z melodyjkami, które od lat, chcę czy nie chcę, przynucam.

HASŁOWNIK

Aniołki | dwa, pomagają Mikołajowi Świętemu wnosić paki z prezentami. Mikołaj Święty zwraca się do nich per ptaszyny, ptaszęta, ptaszynki. Reprezentują płeć (zdaniem Mikołaja Świętego) nieokreśloną, ale tańczyć z nimi można. Tańczą więc ze StP za rączki walczyka pożegnalnego. Nie odmawiają wypicia po kieliszeczku, nie chcą natomiast przekąsić (wąchają tylko gałązkę świerczyny).

Bides | niejaki mecenas, u którego pracowała ▶ Gosposia. Nocował ciągle po mieście: Aż pewnego razu przyszli na Gwiazdkę wszystkie te dzieci, co byli z tego nocowania, i tak posadzki zadeptali, że mecenas kazał lakierem zaciągnąć. Na tym lakierze poślizgnął się biedak mecenas i – pojechał... tam. Dokąd pojechał?... Ten żakiecik mam po nim.

Bidesowa | żona Bidesa. Mówiła, że Bidesowi zaszkodził grzybek ▶ Gosposi, a mówiła tak (zdaniem Gosposi) dlatego, że jej nie znosiła.

Bufa-Dufny | generał, z którym ▶ Gosposia truła porucznika ▶ Muszczynę. Podział ról w tym przedsięwzięciu był następujący: Gosposia zagadywała porucznika, a generał sypał mu garściami arszenik do zupy (pomidorowej). Muszczyna zajadał się i nic, a pan generał zakasłał, zakrztusił się i... to po nim Gosposia ma ten parasol. W roku 1973 (za sprawą książki KSP. Wybór drugi), a następnie KJSP V przechrzcił się na Lufa-Dufnego, czyli zmartwychwstał i jeszcze do tego pośmiertnie awansował, albowiem w roku 1949 w Eterku, odc. Wigilia, Profesor Pęduszko wspomniał: Miałem kiedyś dalszą rodzinę. Pułkownik w stanie spoczynku Lufa-Dufny, jego syn, radca Lufa-Dufny z małżonką oraz pięcioro Lufiąt-Dufniąt, jak aniołki. Zjedli raz sandaczysko na Wigilię i... już nie mam dalszej rodziny.

Mundzio: Najbardziej to mi żal tych pięciorga Lufiąt-Dufniąt...

Profesor Pęduszko: Dlaczego?

Mundzio: Bo ich było najwięcej.

Dzieci | Pana A i Ewy Żebrowskiej. Pan B: Dużo mieliście? Pan A: Dużo od Wigilii do sylwestra mieć trudno, ale zawsze... „Maryjka, a za nią Klementynka, Brzuś i Franio...” Pan B: To z ▶ Boya! Pan A: Myślisz, że ze strachu? Może częściowo, ale na pewno nie wszystkie.

www. ▶ Boy – Żeleński Tadeusz (1874–1941), krytyk teatralny i literacki, publicysta, satyryk, autor m.in. Słówek (1913), z których pochodzi dosłowny cytat dotyczący ▶ dzieci Pana A. (Z wierszyka Jak wygląda niedziela oglądana przez okulary Jana Lemańskiego).

Fregata atomowa | zwana również atomowym parowcem. Okręt ▶ Sadzawki, zdalnie kierowany, zmechanizowany, zautomatyzowany i zbagatelizowany do maximum!

Gosposia | załatwiona w ramach prezentu dla StP przez Mikołaja Świętego. (Panowie pewno na przychodne chcą? Nie, niekoniecznie. Jeżeli pani wolałaby na stałe... Kochani, ja też muszę mieć trochę życia dla siebie, bez obcych gąb. A, to w takim razie my moglibyśmy być na przychodne. Na mieście gdziekolwiek przenocowalibyśmy sobie, a rano, na którą godzinę by pani potrzebowała, to my byśmy przyszli). Przyrządza pyszne grzybki i zupki (n.p. pomidorowa z ryżem), które nosi ze sobą w słoiczkach w walizce. Sprząta czyściutko. Wymiata z każdego kącika (Gdyby nie to, to ile czasu leżałyby zwłoki hrabiny Rozdolnickiej, co je policja miesiąc szukała, pod łóżkiem u niejakiego doktora ▶ Słowiczysyna, jak u niego pracowałam? No ile, pytam się?!). A jak gotuje, to cały dom napełnia śpiewem. I nie śpiewa żadnych tam tegoczesnych pa di ri ri, tylko stare patriotyczne śpiewki (najlepiej przy siekaniu). Do StP zwraca się per moi kochani ewentualni. Zamierza przychodzić raniutko, a odchodzić wieczorkiem, jak słoneczko. Odchodzi przed podjęciem pracy, zgorszona pojawieniem się panienki z żebra (▶ Żebrowska). Śpiewkę wykonuje tylko w TV. Vide WiO – Engagement Gosposi.

Halusia | tajfun. Ogromna, czarna chmura w kształcie dojrzałej kobiety. Zakotłuje, zakotłuje i natychmiast – wrzaski, krzyki, jęki! Bukszpryty i karnisze w drzazgi! Na baborcie – pożar, w aborcie ▶ Rapaport! Gazy spalinują w bratrurze. Jednym słowem – ogólny defetyzm i fetoryzm. Klęska techniki. Zapoznaje z nią StP ▶ Sadzawka. Z H., nie z klęską rzecz jasna.

www. ▶ Bratrura, w gwarze lwow. piekarnik (w piecach kaflowych, zwany też duchówką), niem. reg. bratröhre lub jid.

Koniec Roku | rok ma zawsze zimny koniec, ale okazuje się, że nie dla ciepłowni, która musi wyczerpać roczny kontyngent, żeby jej na przyszły rok remanenty nie zostały, więc grzeje na całego. I nie dla wodociągów, które mają nadwyżkę gorącej i do końca roku muszą to wyczerpać. Więc w kranach tylko gorąca. To samo z gazem. Gazownia daje takie ciśnienie, że po zapaleniu palnika trzeba się rzucać na ziemię, bo płomień bucha na dwa metry. Natomiast elektrownia daje takie napięcie w związku z końcem roku budżetowego, że żarówki się przepalają i trzeba palić świece. K.R. spotyka StP tego Wieczoru.

Mapa z trasą podróży Sadzawki | mapa, którą ▶ Sadzawka zawiesza na plecach Pana A i objaśnia: Tym oto północnikiem do tego oto południka! I dalej tym południkiem do zwrotnika. Panowie widzą, zwrotnik to nie jest linia ciągła, tylko przerywana. A więc jeżeli trafimy w odpowiednią lukę, przepływamy na durch bez trudności i jesteśmy na Morzach Południowych. A tam już czeka Halusia.

Mikołaj | Święty. Przywozi dary (telewizor, lodówkę, pralkę, magnetofon, radio, gramofon) i inne tańsze przedmioty. Ponagla wnoszące je Aniołki: Tylko szybko, na jednym skrzydełku. Wyjmuje StP żeberko (żabką kumkającą) z kaloryfera, co powoduje w przyszłości (niedalekiej) pojawienie się Ewy ▶ Żebrowskiej. Przyjmuje pilne zapotrzebowanie na Gosposię. I załatwia. Też w niedalekiej. Prosi, by nie cieszyć się pojedynczo (po każdym prezencie), tylko globalnie (po wszystkich), bo nie ma czasu. Prosi też o szklaneczkę wody. Dostaje gorącą – z powodu Końca Roku. Po nacieszeniu się prezenty zabiera, by nacieszyć nimi innych darobiorców.

Muszczyna | porucznik, który przychodził do żony generała Bufa-Dufnego w każdy piątek, z wyjątkiem świąt. Truty przez Gosposię i generała arszenikiem w zupie pomidorowej (ugotowanej przez Gosposię). Zajadał i nie otruł się! Bo jak komu co naprawdę smakuje, to się nie otruje.

Nie umie żyć ten, kto nie służył w marynarce | pierwsze słowa piosenki argentyńskiej Adiós muchachos! z roku 1927, muz. Julio César Sanders (1897–1942), sł. César Felipe Vedani (1906–1979), znanej w Polsce jako Marynarze (słowa polskie, z roku 1931 – Stach – naprawdę Tadeusz Biernacki, 1892–1979), zaś w świecie jako I Get Ideas (słowa angielskie – Dorcas Cochran, 1909–1991).

Odbijanie | jedna z dwóch umiejętności (obok wsiadania) wymaganych przez Kontradmirała ▶ Sadzawkę od kandydata na pierwszego oficera na jego fregacie atomowej. StP, i owszem, reflektują, choć mają niejakie wątpliwości, bo: wsiąść to się jakoś wsiądzie, ale odbijać nie bardzo potrafimy. Kontradmirał wyciąga więc z zanadrza ćwiartkę i prosi, by spróbowali odbić. Próbują, ale jakoś im nie idzie. Pan A: Gdyby może korkociągiem... Sadzawka: Panowie, nie mylmy zawodów. Korkociąg to dobre dla lotników. My, marynarze, musimy odbijać.

Rapaport | 1) najwyraźniej – znajomy Halusi; 2) niezwykle popularne nazwisko w przedwojennej Polsce, częsty bohater szmoncesów (dowcipów żydowskich); 3) rodzaj tkaniny z wełny czesankowej na ubrania męskie.

Rozdolnicka | hrabina, której zwłoki odnalazła Gosposia pod łóżkiem, przy okazji wymiatania każdego kącika u doktora ▶ Słowiczysyna lubo Lubaszka.

Sadzawka | dziś wielki Kontradmirał, dawniej mały Staś Kałuża, z którym StP chodzili do pierwszej B. Zakochuje się w ▶ Żebrowskiej (... weterynarzem być to szczęścia szczyt!... Dlaczego weterynarzem? Bo jesteś pani jak łania! Chcę leczyć twe serce! Ledwiem cię ujrzał, jużem o sobie zgoła zapomniał! (Sienkiewicz, a konkretnie Jan Skrzetuski do Heleny Kurcewiczówny, Ogniem i mieczem, t. I, rozdz. III, s. 74). Pani, u twoich stóp – Sadzawka! Z odzewem, ale za to bez zezwolenia StP, których zamierzał zatrudnić na swej fregacie atomowej jako pierwszych oficerów. Nie zatrudnił. Śpiewa a cappella piosenkę Nie umie żyć ten, kto nie służył w marynarce (vide powyżej). Obraża się i opuszcza StP, uważając, iż stają jego szczęściu w poprzek. (ppIV) – W przypomnieniu Wieczoru IV wygłosił te same kwestie, co uprzednio, ale tym razem zauroczył się nie ▶ Żebrowską, lecz Klementyną, którą odbijał i oddawał (kierowany współczuciem) Kamerdynerowi, aż w końcu odbił... od brzegu.

Słowiczysyn lubo Lubaszek | doktor, u którego przez czas jakiś pracowała Gosposia i pod którego łóżkiem, przy okazji wymiatania każdego kącika, odnalazła zwłoki hrabiny Rozdolnickiej.

Trzecieski | ten, który przyszedł na trzeciego. Był sam 4 lata i 5 miesięcy. Przestał być sam z powodu amnestii. Wszedł przez otwarte drzwi na werandę, bo akurat przechodził, gdy ▶ Żebrowska śpiewała Nie odchodź! Kiedy się najadł (podała mu na tacy zimny schab i gorącą herbatkę), pochwycił ją w objęcia. Najdroższy, uważaj, taca jest strasznie akustyczna! Nie uważał. Przewrócili. Obudzili Pana A: Więc to tak? Więc to już zdrzemnąć się nie można na chwilkę?! Odchodzę, rozumiecie, odchodzę! Vide NUL.

Zdjęcia | oglądane przez StP podczas śpiewania Kupletów (vide Kuplety KSP IV). Na jednym z nich widać, na tle przechodniów niosących wodę w kubełkach, bańkach i t.p., StP wyposażonych w nosidła z cylindrami. Z kolei następne (z helikoptera) przedstawia ogonek po choinki w kształcie napisu „Wesołych Świąt”. StP znajdują się na nim tu, gdzie kropka nad „i”. Należy koniecznie dodać, iż całe słowo „Świąt” dostało choinki, a dla „Wesołych” już zabrakło. O pozostałych z. można zasięgnąć informacji, zapoznając się z treścią wspomnianych wyżej Kupletów.

Żabka | 1) narzędzie, którym posługuje się Mikołaj Święty w celu odkręcenia StP siódmego żeberka z kaloryfera. Pozostawiona u StP, umożliwia im ponowne przykręcenie żeberka. W czasie odkręcania kumka, po przykręceniu wznosi się w górę i niknie; 2) mały uchwyt sprężynowy używany n.p. do przypinania firanek; 3) blaszka przybijana pod obcasem i czubkiem obuwia dla ochrony przed ścieraniem się; 4) skoki w przysiadzie; 5) i jeszcze parę innych, n.p. styl pływacki.

Żeberko | siódme. Odkręcone przez Mikołaja Świętego StP, a następnie sprezentowane im pod choinkę. Ulokowane przez Pana A w wannie, ściągnęło na świat ▶ Żebrowską, doprowadzając w konsekwencji do utraty przez StP Gosposi i posad u Sadzawki (obaj) oraz szczęścia małżeńskiego (tylko Pan A); (ppIV) – Podarowane przez Babkę Gołoledź, zaowocowało Klementyną.

Żebrowska | Ewa, panienka, która powstała z siódmego żebra, wyjętego kumkającą żabką z kaloryfera StP przez Mikołaja Świętego, bo było zbyt gorąco, by zatańczyć z Aniołkami walczyka pożegnalnego. Przyszła na świat w wannie, bo tam właśnie Pan A żebro ulokował. Zdaniem Pana A spojrzenie ma proste, otwarte, a oczy chyba niebieskie. Zdaniem Pana B: w ogóle pełna prawości! Ale oczy chyba raczej piwne. Zostaje narzeczoną Pana B, który jako pierwszy w porządku alfabetycznym (jeśli patrzeć od końca) oświadcza się jej, pełzając na czworakach (Inaczej mi nie wypada. Jest przecież w wannie), a następnie żoną Pana A (ponieważ parkowy okres narzeczeński wywołuje u Pana B zapalenie płuc), z którym ma czworo dzieci. Zakochuje się w niej Kontradmirał Sadzawka, a ona zakochuje się w Trzecieskim. Zdradza z nim Pana A  (który odchodzi, jak tylko przestaje padać, i powraca do Pana B rekonwalescencjonującego pod choinką). (NpIIr) – Pan B wspomina przy Panu A, że Ż. cudownie zdradzała: Skąd wiesz? Że zdradzała? Nie, to wszyscy wiedzą, ale że tak cudownie? A, mówili mi, niektórzy nawet gratulowali. Co ty mówisz? Patrz, i pomyśleć, że to mi mogli gratulować...; W ppIV – przypomni się jako Klementyna. Vide NUL.

WiO Engagement Gosposi

Gosposia: Jeżeli Panowie trunkowi, to ja dla trunkowych mam zrozumienie, ale żeby w domu, a nie po knajpach. Jak służyłam u jednych inżynierostwa, to inżyniera inżynierowej zawsze w niedzielę nad ranem szwagier przynosił. Ale nie każdy ma dobrego szwagra, więc jak idę, a po drodze widzę, że trunkowy leży, to zbieram do kuferka i podwożę. (Otwiera kuferek i pokazuje).

Pan B: Nie duszno mu w tym kuferku?

G.: Teraz to nie (zatrzaskuje, siada na wieku). Teraz to mu duszno.

NUL Trzecieski: Kto to chrapie?

Żebrowska: Mąż.

T.: Zawsze tak chrapie?

Ż.: Nie. Widocznie obrócił się na wznak.

T.: To pójdę – obrócę go na bok.

Ż.: Boże, jaka jestem szczęśliwa! I dla męża będzie dobry!

Mieczysław Czechowicz (1978): To wielka, cudowna, wspaniała przygoda. Tyle rozkoszy, tyle zabawy, tyle przyjemności, ile nam, wykonawcom, sprawiał Kabaret, tego się właściwie nie da opisać. Na czym to polegało? Chyba na bardzo dobrym zestawie ludzi i przede wszystkim na dwóch StP. Udało im się stworzyć specjalny gatunek humoru. To taki bardzo piękny humor-żart, niezwykle szlachetny i ładnie mówiący o człowieku. Żart szalenie humanitarny, bo nawet najwięksi zbóje okazują się w rezultacie jednostkami dobrodusznymi.

Bohdan Łazuka (2010, z książki Przypuszczam, że wątpię Karoliny Prewęckiej): Siłą KSP była precyzja wykonania. Nie uznawaliśmy półśrodków. Dawaliśmy z siebie maximum. Trzeba dodać, że Przybora z Wasowskim potrafili świetnie rozpoznać umiejętności każdego z zespołu i pisali pod konkretną osobę. Tak jak dawniej obstalowywało się buty czy garnitur z myślą o jednej osobie, tak oni przydzielali role. Jak kiedyś Dudek Dziewoński nie mógł grać, i to wcale nie chodziło o jego koronną postać – wykwintnie się wypowiadającego, pewnego siebie Kuszelasa – ale miał do wykonania coś mniejszego, to i tak przełożono nagranie. Był nie do zastąpienia i koniec.

Wieczór V – Druga wiosna

14 V 1960, sobota, 22.35 (w radiu – Drugie lato, 13 VIII 1960)

Osoby:

- Pan A – Jerzy Wasowski

- Pan B – Jeremi Przybora

- Sturdyłło (w radiu – Pogodny Staruszek) – Wiesław Michnikowski

- Mecenas (w radiu – Maksymilian) – Andrzej Szczepkowski

- Kuszelas – Edward Dziewoński

- Zmysław – Wiesław Gołas

- Madzia – Barbara Wrzesińska

- Zupełnie Inna Dziewczyna – Kalina Jędrusik

Ponadto m.in.:

- Byczki, Gazowieccy, Harnasik, Husarz, Kabriolecik, Małcużyński, Sasanek, Wiktoria, Ziutka

JP (1998): Nie było poza „mękami twórczymi” żadnych przeszkód. Nikt nam niczego nie utrudniał, nie rzucał kłód pod nogi, nie zazdrościł w sposób widoczny czy skuteczny, nie narzucał żadnych ograniczeń. Przygotowywaliśmy mniej więcej dwie premiery rocznie z powtórzeniami, więc w sumie cztery spektakle na rok. Przez pierwsze cztery lata na żywo, a potem już z taśmy. Właściwie trochę więcej niż cztery rocznie, bo co dwa, trzy lata szły jakby nadprogramy, które przypominały piosenki z kilku ostatnich Wieczorów. Moglibyśmy częściej dawać premiery, ale tyle nam wyznaczały nasze „moce twórcze”. To był wspaniały okres rozwoju Jerzego jako kompozytora, bo aktorem był już rozwiniętym. (Niestety nie zdążyłem zobaczyć go na scenie, nie grywał już, kiedy wróciłem do Warszawy). Pisząc o braku ograniczeń, zapomniałem o finansowych, te istniały aż do objęcia prezesury TV przez Macieja Szczepańskiego.

Kuplety

TV – Radio

Piąty Wieczór i znów kwitnie według planu

Druga Wiosna w Kabarecie Starszych Panów,

/ Drugie lato w Kabarecie Starszych Panów,

Druga Wiosna, piąty Wieczór, siódmy pot,

Gdy się niby tak beztrosko nuci, ot:

Starsi Panowie...

Piąty Wieczór to już mały jubileusz,

Lecz, Ojczyzno, na ordery dla nas nie łóż,

Ty masz Grunwald, ▶ Panią Miecię, Tysiąc lat,

A nam wiosna w butonierkę wpięła kwiat.

Starsi Panowie, Starsi Panowie,

Starsi Panowie dwaj,

Już szron na głowie, już nie to zdrowie,

A w butonierce – maj.

I tak duma się o kwiatku tym niedużym –

Czy ten goździk nam sezonu gwoździk wróży,

Czy do trumny Kabaretu goździk ten?

W duszy trema, gdy na ustach – ce refrain:

Starsi Panowie...

Piosenki:

TV

Piosenka jest dobra na wszystko

(wyk. StP)

Również w NpI, NpII, NpIII, NpIIIr – śpiewają StP pesymizującemu Mecenasowi (Panowie, Wasza piosenka prostuje moralnie!), jak też w finale Wieczoru. Tytuł wyjściowy – Piosenka na piosenkę. W roku 1962 zaśpiewał ją także Wiesław Gołas w programie TV Plebiscyt piosenki, prowadzonym przez Kazimierza Rudzkiego i Emilię Radziejowską.

Zmierzch

(wyk. ▶ Inna Dziewczyna)

W NpI i NpIr też. Drugi liryczny tekst piosenkowy (tym pierwszym był Nie odchodź!) Pana B. Powstał w roku 1945 (kiedy jeszcze Pan B pracował w Rozgłośni Pomorskiej w Bydgoszczy) do muzyki Kazimierza Serockiego, który później wziął rozbrat z muzyką „niepoważną”. Zaproponował więc, by nową muzyką opatrzył ten tekst jego przyjaciel – Pan A.

Rozalio!

(wyk. ▶ Kuszelas)

Powróci w NpI.

Dla ciebie jestem sobą

(wyk. ▶ Inna Dziewczyna)

Wesołe jest życie staruszka

(wyk. ▶ Sturdyłło)

Powróci w NpI.

Radio

te same co w TV

www. ▶ Pani Miecia – Mieczysława Ćwiklińska (1880–1972), ze słynnego rodu Trapszów. Uznana za jedną z najlepszych polskich aktorek komediowych. Początkowo śpiewaczka operetkowa i aktorka farsy. Dla teatru odkrył ją w 1922 roku Arnold ▶ Szyfman, w filmie debiutowała w wieku lat 54 i stała się jedną z największych gwiazd kina międzywojennego. Jedna z chlub naszej ojczyzny. Tuż za Grunwaldem.

▶ Szyfman – Arnold (1882–1967), reżyser, dramaturg i dyrektor teatrów. W 1909 w restauracji „Oaza” przy ulicy Wierzbowej otworzył pierwszy w Warszawie kabaret literacko-artystyczny „Momus”. Z jego inicjatywy rozpoczęto też w tym samym roku budowę Teatru Polskiego, który zainaugurował działalność w 1913. Dyrektorował mu w latach 1913–1915, 1918–1939 i 1945–1948. W latach 1950–1954 przewodził Teatrowi Wielkiemu, po czym powrócił do T. Polskiego.

Reżyseria – Jeremi Przybora

Reżyseria telewizyjna – Jerzy Gruza

Scenografia – Jerzy Srokowski

Co do pozostałych, to wiadomo tylko, że realizacją akustyczną (radio) zajęła się Halina Machay. Program nie zachował się.

Kartka pocztowa (jedna z bardzo wielu, czarno-biała z krokusami) 10 IV 1961: Za wdzięki i czar trzech piosenek: o tym, czemu szkoda zimy, jak tatka tka, matka tka i praczka czka oraz za wspomnienie o sałatce pomidorowej – najczulsze, najsłodsze, pełne wzruszenia słowa podziękowania przesyła przedwojenna Dziewczyna, P.S. Bardzo Was (T.J. StP) kocham.

HASŁOWNIK

Bacik | szybkostrzelny, służy do uruchamiania kabrioleciku, który jest arabem o imieniu Kamilla, choć nie jest klaczą.

Bliżej słońca | tomik poezji Gabriela ▶ Sasanka. Chała (zdaniem Mecenasa, który zakupił tomik na kiermaszu). W pierwotnym założeniu Pana B miała to być powieść Zielona serweta.

Byczki | sardynki w pomidorach, z rzadka jadane przez ▶ Madzię i ▶ Zmysława (posiłkujących się głównie rzodkiewkami) i z tego powodu określane przez Pana B jako „pewne akcenty świtającego dobrobytu”.

Cyfrówki | typ kas (a konkretnie – model „Millenium”) używany w Banku Finansowym, otwierający się na ważne daty z historii ojczystej. Daty te usiłuje zdobyć ▶ Mecenas, podając się za pracownika ▶ „Husarza”, a następnie za przedstawiciela ▶ „Harnasika”.

Eksperyment poznawczy | siadanie pani na kolanach pana celem zaobserwowania jego reakcji. Chodzi o ustalenie kryteriów i wyświetlenie sprawy. Przeprowadzony przez ▶ Madzię na Panu A. Przyczyna pogorszenia stosunków StP ze ▶ Zmysławem.

Gazowieccy | książęta. W baszcie ich zamku ▶ Kuszelas oferuje cztery izby w amfiladzie, pionowo; (VII) – Z kafli historycznych z ich zamku Zdun Polski postanawia postawić StP zaległy piec.

„Harnasik” | 1) Agencja Góralska, pod którą podszywa się ▶ Mecenas, dzwoniąc do wiceprezesa Banku Finansowego, by wypytać o ważniejsze (zdaniem wiceprezesa) daty z historii ojczystej. Daty te potrzebne mu są do opróżnienia cyfrówek; 2) słowo wynikające ze słów Harnaś (herszt zbójników tatrzańskich, prawdopodobnie z węg.: hármas – „trzeci”, gwarowo: harny – „piękny”, „dumny”) i Janosik (Juraj, ok. 1680–1713, słynny harnaś działający przez półtora roku na Słowacji, gł. Liptów i Dolna Morawa, pojmany i stracony), choć: 3) Pan B wyraził się kiedyś, że w KSP jest „Harnasik”, a na falach eteru – „Parnasik”.

„Husarz” | 1) wytwórnia Kas Pancernych, na którą powołuje się ▶ Mecenas, dzwoniąc do Banku Finansowego w celu wypytania o typy kas. Dowiaduje się, że mają „Millenium”, typ cyfrówek, które otwierają się na ważne daty z historii ojczystej. Na jakie? Ach, tajemnica służbowa, rozumiem. Pewno już kończycie urzędowanie, co? Idźcie, idźcie, wypocznijcie sobie – jutro niedziela... No, skoro kasy macie dobre, to pewnie, że jeden strażnik wystarczy... Staruszek, naturalnie... A to pewno sam sypia...; 2) żołnierz służący w husarii – do poł. XVI wieku – lekkiej jeździe polskiej, od poł. zaś XVI wieku – w jeździe ciężkiej, noszącej półzbroje ze skrzydłami u ramion. Ostatnia słynna szarża husarii miała miejsce w bitwie pod Wiedniem (1683). Ostatecznie jazdę zlikwidowano w roku 1776 (z węg. huszár – jeździec pancerny, od starosłowiańskiego chąsa – rozbój, grabież).

Kabriolecik | do jeżdżenia sobie w pogodne dni za miasto. Własność StP, tanio kupiony, a w dodatku niedużo spala (Ile? No, wczoraj to wyjątkowo nam spalił te palta, ale nie uważałeś z reflektorem) – dosłownie dekagram mieszanki normalnej (owies z otrębami). A te osie – które to? Jak by ci tu wytłumaczyć... wiesz, tu koło i tu koło, a w środku – to właśnie oś. Ale jak one działają? Kręcą się dookoła własnych osi, tak bym to ujął. I tak powinny działać? Tak.

Kuszelas | pośrednik w sprawach wynajmu mieszkań. Ale Panu B pomocy nie udziela, bo odbiera dzwoniące co i rusz telefony. Również magister matrymonialny. Jako tenże w imieniu swego klienta śpiewa do Rozalii (z Milanówka) Rozalio! A po zakończeniu słowami: ... po prostu, Rozalio, niosę ci szczęście i regulację przyrostu!, dopowiada: tak – regulację, pani Rozalio, ponieważ klient mój, mężczyzna zdrowy i namiętny, jest fanatykiem świadomego ojcostwa.

Premierowo pojawił się w Eterku (DCN 16), w wykonaniu Stefana Witasa.

Madzia | skromna, porządna studentka, narzeczona ▶ Zmysława. Umysł dociekliwy, lubi analizować. Jako zespół molekularno-emocjonalny przeprowadza eksperyment poznawczy na Panu A, sprawdzając tym samym, czy na innego osobnika działałaby w sposób podobny jak na narzeczonego, czy też przeciwnie.

Maksymilian | kupił tomik ▶ Sasanka, a że lubi poczytać w kulturalnym wnętrzu, to zaszedł do StP. Kiedy Panowie do domu wrócili i o wszystkim z ust jego się wywiedzieli, to zaproponowali: Prosimy zawsze w takich razach do nas. A w scenariuszu dodali jeszcze: Możemy nawet klucze panu zostawić. A on: Dziękuję, zwykle mam przy sobie narzędzia, dziś wyjątkowo nie miałem, ale okno było otwarte.

Małcużyński | Witold (1914–1977), wybitny pianista polski, w 1937 – laureat III nagrody w Konkursie Pianistycznym im. F. Chopina, po wojnie osiadł w Szwajcarii. Przyczynił się do rewindykacji skarbów wawelskich. Jego nazwisko (Pan B: Okazuje się, że Małcużyński pisze się przez „ż”, a ja myślałem cały czas, że przez „rz”) figuruje w liście informującym o przyznaniu StP stypendium (Z prawdziwym uznaniem i sympatią śledzę od pewnego czasu Waszą twórczość. W dowód tego przesyłam Wam w załączeniu bezzwrotne stypendium, które umożliwi Wam dalsze doskonalenie się na tej, tak słusznie obranej, drodze twórczej. Proszę pod żadnym pozorem nie dziękować mi. Wystarcza mi sama świadomość celowego stypendowania). List i pieniądze (zrabowane, same pięćsetki, ze dwa kilogramy tego...) wręcza w paczce bardzo źle przebrany za posłańca ▶ Mecenas.

Mecenas | kasiarz przygnębiony brakiem perspektyw w ukochanym zawodzie. Kręgosłup moralny odziedziczył po dziadku (który pracował na gościńcach, a pieniądze odebrane bogatym kupcom rozdawał biednym wieśniakom) i po ojcu (który nie lubił prymitywnych warunków wiejskich, przeniósł się więc do miasta, gdzie rozpracowywał przemysłowców i bankierów, żeby dopomóc biedocie miejskiej). Sam, w ustroju sprawiedliwości społecznej, mógł jedynie wprowadzać drobne korektury w rozdziale dóbr. Ale przytłoczony tym, przerzucił się na kulturę i sztukę, wspierając nierentowne gałęzie literatury. Ale jak tu wspierać taką nierentowną gałąź na tyle, żeby nierentowny twórca na niej się nie powiesił? Przykre doświadczenie z poetą Sasankiem wpędziło go w depresję (Szmata jestem, Panowie, zniechęcona do wszystkiego szmata). Wydobyty z niej aliści piosenkami StP, okrada bank, by wesprzeć ich nie wspartą należycie twórczość. W KSP X – Kryminalista.

Muszka | żona Pogodnego Staruszka. 15 lat temu naszła ją wątpliwość typu, że jej mąż jest kanalia. Po 5 latach bacznych obserwacji stwierdziła, że chyba jest, a po następnych 10, że jest na pewno. Odeszła więc.

„Na cztery ręce” | Spółdzielnia (początkowo – punkt usługowy „Puchatek”) zajmuje się pilnowaniem pozostawionych bez opieki mieszkań. Liczy od metra kubicznego (ściśle od kubika-godziny lub godziny-kubika), jej statut przewiduje korzystanie ze wszelkich urządzeń sanitarnych w czasie pełnienia obowiązków. Spółdzielcy to student ▶ Zmysław i ▶ Madzia (też studentka), prywatnie – wielka bezdomna miłość. Jedzą głównie rzodkiewki, ale jak się im spółdzielnia rozkręci, to kto wie, może i na szparagi przejdą, bo rzodkiewka jest dobra, ale nie jako baza. Prywatnie – recytują We dwoje, drugą (żeńską) połowę piosenki ze sztuki Studencka miłość, śpiewanej wówczas przez Nastusię i Marka.

Pogodny Staruszek | (Vr) Mietek, Mietuchna. Właściciel domku małorodzinnego do sprzedania. Pali tylko fajkę. Przez 10 lat dorabiał się domku wraz z żoną swoją Muszką tylko po to, by w większym metrażu mogła spokojnie zastanowić się nad tym, czy chce nadal z nim pozostać. Nie chciała. A dla niego jej słowo zawsze było święte. Smuciłby się, gdyby nie to, że Wesołe jest życie staruszka.

Posąg | w parku. Obnażona bogini z obfitym biustem, która Panu A przypomina ▶ Ziutkę. Pan B: Nie, Ziutka nie miała... Pan A: Miała, miała! To już nie pamiętasz? Vide NUL.

Sasanek | Gabriel, poeta dofinansowany przez Mecenasa. Mimo to usiłuje się powiesić na gałęzi pinii (we Włoszech, po wypiciu wina Chianti), ale ratuje go przypływ morza (woda podniosła poetę tak, że zrezygnował ze swoich samobójczych planów i wdrapał się na wierzchołek pinii). Niestety, jak tylko skończył się przypływ, zaczęło się trzęsienie ziemi. Na szczęście w zupełnie innej miejscowości. Swoim zachowaniem przygnębia i zniechęca Mecenasa. Autor Bliżej słońca.

Sturdyłło | pogodny właściciel szczęśliwego domku do wynajęcia i żyznego ogródka, do którego doszedł długotrwałą pracą (jeszcze przed wojną) i który pielęgnuje osobiście. Ojciec Beatki, okazjonalny admirator ▶ Wiktorii. Jego hobby to myślenie. Chce sprzedać domek, gdyż tak długim (25 lat) niezmąconym pożyciem zasłużyli sobie, zdaniem żony (po wydaniu za mąż Beatki), na dwa wygodne, ale oddzielne mieszkania.

Szczęśliwy domek do wynajęcia | pozostałość po rezydencji przodków pana Sturdyłło, która ze starości zapadała się pod ziemię, aż pozostał z niej sam szczyt, akurat domek jednorodzinny. Przylega do niego skrawek ogrodu, który pozostał z rozległych włości, które Sturdyłło parcelował wytrwale. Ten domek to szpulka, na którą życie nawijało niestrudzenie złotą nić niezmąconego szczęścia małżeńskiego.

Szmata | 1) zniechęcona do wszystkiego (Mecenas o sobie w chwili depresji związanej z Sasankiem); (NpII) – To C (nazwisko i adres, jeżeli znane, to tylko StP) jest szmata (Redaktorka o bohaterze piosenki Czemu zgubiłam korale?). Vide WiO – Powstawanie piosenki (NpII); 2) rodzaj żeński znacznej ilości n.p. drogi lub czasu; 3) gałgan, ścierka (czymś takim, tyle że w wersji kuchennej, obrzucił Krewny-Choleryk (IX) StP przez pomyłkę).

Telefony do Kuszelasa | 1) – Kuszelas... Na Miodowej? Sześćdziesiąt patyków... Cześć; 2) – Kuszelas... Pomyłka; 3) – Kuszelas... Gdzie...? Aha. Nie ujawniony dotąd metraż w poważnym wysokościowcu... Rozumiem... Ile...? 500 metrów... Kto ujawnił? Sprzątaczka znalazła... Bo ja wiem – chyba co najmniej po dwa patyki za metr, jeżeli do piwnicy daleko... Cześć. Zanotowałem; 4) – Kuszelas. Tak... A pił pan z kwaterunkiem...? To dobrze. Co powiedzieli...? Nie wie pan...? Urżnął się pan? Przecież to oni powinni byli się urżnąć... Pan się pomylił? Fatalne... No cóż – niech pan teraz zaniesie Patafiaszowi sarenkę... Nie, ceramiczną. Włoży pan w nóżkę dwa patyki... Od spodu. Naturalnie, że pusta... Owszem, może pan w dwie nóżki po patyku... Tak. Z Bogiem. Cześć; 5) – Kuszelas. Tak... To co, że grożą wiatrówką? Mieszkaj pan spokojnie, nie ma amunicji do wiatrówki na rynku... Cześć; 6) – Kuszelas. Tak... Sucza 41A... Nie, niedrogo, bo bez okien... Tak... Wietrzy się przeciągiem: Drzwi – piec... Dobry cug... Cześć; 7) – Kuszelas... Cztery izby w amfiladzie... Nie, jedna nad drugą... Bo to baszta zamku książąt Gazowieckich... Tak, ale można sobie ustawić poziomo, bo na razie rozebrane...

Venus Kallipygos | Afrodyta Kallipygos, przydomek bogini, dosł. „Pięknotyła”, gr. kállos – piękny, pygé – pośladki. Nazywa tak w zachwycie pannę ▶ Wiktorię pan Sturdyłło.

Wiktoria | panna. Wychowawczyni Beatki, córki pana Sturdyłło, której czytywała na głos (według ojca Beatki – zdumiewające zdolności interpretacyjne, minęła się z powołaniem). Szczególną karnację wychowawczyni szczególnie korzystnie odbijały łazienkowe kafelki. Zdarzało się (kiedy panna W. brała prysznic), że Sturdyłło niechcący wchodził do kąpielowego: Oboje byliśmy roztargnieni. Ona zapominała się zamknąć. Ja – nie wchodzić. Ale to wszystko, to wszystko. Kontemplacja, nic więcej. Pan A: Osoba dużej zapewne urody? Sturdyłło: Venus Kallipygos.

Ziutka | dawne uczucie StP, które wspominają (patrząc na biust posągu w parku), tęskniąc... za świeżym, wiosennym, zupełnie nowym uczuciem. Bo to właśnie jego brakuje im, by móc pełnym biustem, to jest pełną piersią, czerpać z kabrioleciku, z pogody (jest lato) i przyrody. Vide NUL.

Zmysław | dawniej Robert, student ze spółdzielni „Na cztery ręce”, narzeczony Madzi, a potem ▶ Zupełnie Innej Dziewczyny. Szczupły, bo ambicja go zżera. Nie przyjmuje jałmużny nawet w formie noclegu. Nie jest umysłem analitycznym, nazbyt obejmuje poszczególne fragmenty, żeby objąć całość. Ma pewne zawężenie tendencji i dość ograniczoną lokalizację bodźców na małej przestrzeni. Zatraca się, zdaniem Madzi, w ekspansji jednokierunkowej, choć ona sama nie jest pewna, czy to ona delimituje jednokierunkowość, czy też to leży w nim samym. Związuje wchodzących do mieszkania StP powrozem z czystych konopi importowanych (nie wiedząc, iż są właścicielami mieszkania, którego pilnuje z polecenia Mecenasa). Po eksperymencie poznawczym narzeczonej wyrzuca StP z ich mieszkania. Vide NUL.

(Zupełnie) Inna Dziewczyna | pojawia się nie wiadomo skąd i śpiewa wiadomo co. Następczyni Madzi, kolejny łup Zmysława. Dziewczyna inna, ale miłość ta sama...

NUL Pan B: Ach, jakaż piękna dziś wiosna.

Pan A: Cudownie pachnie: Co to tak pachnie?

Pan B: Może to ta pani, co przed chwilą przeszła?

Pan B: Wiesz, ten posąg obnażonej bogini, co... coś mi nasuwa na myśl.

Pan A: Yhm. Ziutkę.

Pan B: A, nie. Ziutka nie miała...

Pan A: Miała, miała. To już nie pamiętasz?

Pan B: Może i masz rację. Niemniej ten posąg przypomina mi, że jednak nie posiadamy, wiesz... wszystkich elementów, żeby tak już pełnym biustem... to jest – pełną piersią czerpać radość z kabrioleciku, lata, pogody i przygody.

Pan A: Masz na pewno na myśli uczucie. Świeże, porywające, zupełnie nowe uczucie.

Pan B: O!

Pan A: Mój drogi, lata biegną i czas przestać... to jest... może czas zacząć... przestać... zacząć przestawać o tym myśleć.

Pan A: Państwo oczywiście nie będą nocować, tylko popilnują nam jeszcze przez noc mieszkania.

Zmysław: A panowie wyjdą?

Pan A: Jeżeli można, to wolelibyśmy jednak zostać...

Z.: No to czego będziemy pilnowali?

Pan A: Po prostu n.p. ... tamtego pokoju, a my sobie tutaj posiedzimy przez noc... Nieraz kiedy tu czas spędzamy, to bardzo się o tamten pokój niepokoimy...

Barbara Krafftówna (1978): Współpraca z Nimi to oddzielny rozdział w moim życiu zawodowym. Nowa, wspaniała i fascynująca forma literacko-muzyczna dla widza, ale też rozwijająca i inspirująca aktora do szukania nowych rozwiązań wykonawczych. W mojej działalności estradowej czerpię zeń jak ze źródła różne nauczone, sprawdzone i usankcjonowane wręcz formy.

Wieczór VI – Smuteczek

29 X 1960, sobota, 22.20 (w radiu 22 V 1961)

Jedyny KSP, w którym Pan A stał się Panem B, a Pan B – Panem A (ale tylko na czas śpiewania Kupletów, bo zapewne omyłkowo Pan A pojawił się w okienku podpisanym „Pan B” i vice versa.

Osoby:

- Pan A – Jerzy Wasowski

- Pan B – Jeremi Przybora

- Dziewczyna z Chryzantemami – Kalina Jędrusik

- Ogromny – Mieczysław Czechowicz

- Nieduży – Wiesław Michnikowski

- Ewa – Kalina Jędrusik

- Ciepła Wdówka – Barbara Krafftówna

- Dosmucacz – Edward Dziewoński

- Prącka – Benigna Sojecka

- Parcianka – Barbara Wrzesińska

- De Vrobel – Zdzisław Leśniak

- Odrażający Drab – Wiesław Gołas

- Pomoc (Prąckiej) – Halina Dunajska

Ponadto m.in.:

- Aniołek z brązu, Blaupunkt, Bradiaga, Cacuś, Dźwigacz, Fabian, Melopiecyk, Nadświdrzańska, Pissot, Prącki, Suchy szwagier

JP (1993): Skąd się zjawiają pomysły na piosenki, kto je podpowiada, to jest sprawa zupełnie tajemnicza. To jest metafizyka absolutna. Jerzy nie pisywał pierwszy muzyki. Jeden jedyny wyjątek w naszym dorobku pod tym względem to była piosenka Do ciebie szłam, czyli – jak to się inaczej nazywa – Droga do ciebie. ZAiKS kazał nam zmienić tytuł, ponieważ tamtem był już zarejestrowany. I nie wiem dlaczego, nie zdążyłem się, niestety, dokładnie dopytać Jerzego, dlaczego on ten jedyny raz zdobył się na to, żeby napisać muzykę najpierw, bo nigdy tego nie robił. Zawsze czekał na tekst. Natomiast bardzo często proponował mi jakieś drobne zmiany tekstowe ze względu na muzykę. Czasem pisałem do melodii już istniejącego utworu. Czasem sobie też sam wymyślałem jakiś motyw muzyczny, czyli „rybkę”, a potem Jerzy pisał swoją muzykę. Nawet kiedyś powiedział, że to, co wymyśliłem, może w ogóle zostać. Jerzy napisał później inną melodię i w ten sposób powstała piosenka w dwóch wersjach muzycznych. Zaczynała się od słów „To rzecz nierzadka”. A była to rzecz rzadka. [Piosenka jako kompozycja Jeremiego Przybory zatytułowana była Deszcz, natomiast jako Jerzego Wasowskiego Historia prosta – od aut.].

Była jeszcze druga piosenka, do której wymyśliłem melodię. Nosi ona tytuł Na całej połaci deszcz. Jerzy napisał potem swoją muzykę, bardzo piękną, jak zwykle, do wersji zimowej tego tekstu – Na całej połaci śnieg. To jest podobne w nastroju do White Christmas. W czasie świąt ciągle się słyszy w radiu i telewizji White Christmas, a Na całej połaci śnieg – nigdy. Muzyka jest bardzo piękna i w bardzo wigilijnym nastroju. Jerzy strasznie lubił Święta Bożonarodzeniowe, Gwiazdkę. Chyba całe swoje uczucie do „Białych Świąt” włożył w tę melodię.

Kuplety

TV – Radio

Przyszła jesień, by do serc i do ogródków

/ Bywa pora, co jak słoty do ogródków,

Ponapuszczać melancholii oraz smutku

/ Ponapuszcza do serc naszych nieco smutku,

A smuteczek, gdy nieduży, lecz w sam raz,

/ Lecz smuteczek, gdy nieduży, a w sam raz,

Równowagi nie zaburzy naszej w nas.

/ (Tak, że jesteśmy ciągle ci sami:)

Starsi Panowie...

My jesienią się smucimy z Przyjacielem

/ My najchętniej się smucimy z Przyjacielem

Raz na tydzień, zwykle w piątek lub niedzielę,

A jak spadnie więcej liści oraz dżdżu,

/ A jak spadnie więcej śniegu albo dżdżu,

To dwa razy się smucimy w tygodniú.

A w pozostałe dni jesteśmy permanentnie

Starsi Panowie...

Kierujemy się na ogół tą maksymką,

Moc radości wzmacniać smutku odrobinką

I przed Wami dziś, Kochani, będziem wić

Tej jesiennej melancholii srebrną nić

/ Leciuteńkiej melancholii srebrną nić

(Chociaż au fond pozostajemy zawsze ci sami:)

/ (Choć w głębi pozostajemy zawsze ci sami:)

Starsi Panowie...

www. ▶ Au fond (fr., czyt. o fą), w gruncie rzeczy, w istocie.

Piosenki:

TV

Jesienna dziewczyna

(wyk. Pan B)

Powróci w NpII, Div. op. 3r.

Addio, pomidory!

(wyk. ▶ Nieduży, klaszczą, pokrzykują i pojękują chóralnie StP)

Powróci w NpI, NpIIr.

To będzie miłość nieduża

(wyk. Pan B i ▶ Dziewczyna z Chryzantemami alias ▶ Ewa)

Powróci w NpI.

Piosenka Dosmucacza

(wyk. ▶ Dosmucacz)

www. ▶ Jej muzyka to Oberek opoczyński („Oj, tańcowali byźwa, ale mała izba...”), melodia T. ▶ Sygietyńskiego, 1951, z repertuaru zespołu Mazowsze. Jej słowa, a właściwie refrenik, to:

Brateczek, astereczka, cyneraryjka,

Smuteczek, chandereczka, melancholijka

Na pustych bezdrożach, zasnutych mgłą,

Włóczęga, bradiaga, le vagabond...

Zwrotki (historyjki) dojdą później, o czym Dosmucacz zapewnia Pana B.

Odrażający drab

(wyk. ▶ Odrażający Drab i Pan B)

Powróci w NpI.

To był smuteczek nieduży

(wyk. StP)

Radio

te same co w TV

JP (1993): Nie pamiętam już, czy wiedzieliśmy, pisząc pierwsze Kuplety, że będzie to piosenka zawsze otwierająca program. (...) Nie było żadnej stałej melodii finałowej. Napisy końcowe szły na ogół na tle melodii którejś z piosenek.

Reżyseria – Jeremi Przybora

Współpraca – Jerzy Gruza

Scenografia – Jerzy Srokowski

Światło – Bogdan Wiśniewski

Opracowanie dźwiękowe – Bogdan Kryspin

Brak danych o pozostałych realizatorach TV – program uległ częściowemu zniszczeniu (brakuje ostatnich 8 min. i 30 sek., a to, co ocalało, odnaleziono na śmietniku TV w Gdańsku). Realizacją akustyczną (radio) zajęła się Ewa Habielska, a piosenki nagrał Bogdan Kryspin.

HASŁOWNIK

Aniołek z brązu | ma być dokupiony przez ▶ Ciepłą Wdówkę i posadzony zamiast Pana A na płycie (z czarnego granitu), by przedwcześnie zgasły małżonek Ciepłej Wdówki (▶ Dźwigacz) płyty nie wycisnął i w Polskę jesienną nie ruszył.

Blaupunkt | 1) sędzia punktowy, Niemcy Zachodnie. Sędziował zawody w Dubrowniku. Widoczny na dwóch zdjęciach ▶ Dźwigacza – na pierwszym (przed podniesieniem 460-ciu) śmieje się i klepie go po bicepsie dwugłowym. Na drugim trzyma się za nogę, a konkretnie za duży palec, na który to Dźwigacz sztangę mu upuścił. Twarz ma silnie zmienioną, wygląda jak łach ludzki, widać, że cierpienie paskudnie go złaszyło; 2) renomowana firma niemiecka założona w Berlinie (początkowo pod nazwą „Ideal”), w roku 1923. Jej symbol to niebieska kropka (czyli Blaupunkt) umieszczana na słuchawkach (pierwszym produkcie B.) jako znak jakości. W roku 1938 niebieska kropka stała się również znakiem oraz nazwą firmy. B. zasłynął jako producent radioodbiorników samochodowych (pierwszy model – Blaupunkt AS 5 z roku 1932).

Bradiaga | włóczęga, le vagabond (fr.). Taki ludzki akcencik w melancholii pejzażu, ale z daleka, bo jakby go zacząć oglądać z bliska, może okazałoby się, że jednak – tragiczeskaja roża, jak mówią Rosjanie. Jednostka w sam raz, choć w pewnej perspektywie, tak przynajmniej twierdzi ▶ Dosmucacz (ros. бродягa – włóczęga).

Cacuś | inaczej Cacek. Pies jak smok, rasy bernard (samiec), którego obiecuje kupić i kupuje ▶ Ogromny ▶ Niedużemu. W konsekwencji zyskuje jego przyjaźń, ale jeszcze w tym samym Wieczorze doprowadza do jej utraty. Utrata trwa aż do premiery Wieczoru X.

Ciepła Wdówka | ciepła, bo 36 i 6 (na oko Pana A), drobnokoścista, do zlokalizowania na cmentarzyku. Wdowa po przedwcześnie zgasłym ś.p. ▶ Dźwigaczu ciężarów, po którym rozpacza z umiarem. Pan A  chciałby z nią nawiązać znajomość, ale nie za bardzo wie, jak nawiązać... Czy do zgasłego małżonka, czy do Krzyżaków, czy do... Pan B: Do Krzyżaków to nawet by było dosyć zręcznie...: „I cóż to, proszę pani, z człowieka zostaje... Krzyżyk na mogiłce... A na Krzyżakach szanowna pani była?”. I tu się przedstawić. Pan A: Ma też siateczkę z zakupami. A w niej ser, wędliny, pieczywo, masło, sos Miczup... [Miczurin + keczup? – od aut.]. Pan B: No to nic łatwiejszego, jak nawiązać do prowiantu: „Prowiant suchy, a oczy pani od łez mokre...”. Jeżeli wrażliwa, to od razu ją weźmie. Pan A: Wrażliwa na pewno, bo masło n.p. exportowe. Po nawiązaniu znajomości C.W. proponuje: Pokażę panu kilka zdjęć nieboszczyka. Wolałbym coś z życia, jeżeli można... Kilka zdjęć z życia nieboszczyka. Nieco później StP pomagają C.W. przytrzymać płytę na grobie ▶ Dźwigacza, zanim znajdzie aniołka z brązu; 2) żartobliwie o zamożnej wdowie.

www. ▶ Krzyżacy, scenariusz na osnowie powieści Henryka Sienkiewicza Jerzy Stefan Stawiński i Aleksander Ford (również reżyser). Film z roku 1960.

Cumparsita, La | płomienne tango, rozpowszechnione w 1926 roku, ale po raz pierwszy wykonane przez Orkiestrę Roberto Firpo w kawiarni „La Giralda” w Montevideo w roku 1917. Jego 20-letni wówczas kompozytor – Urugwajczyk Gerardo Hernan Matos Rodriguez (1897–1948) sprzedał prawa do utworu za 20 pesos. W roku 1932 Carol Raven dopisała do C. słowa angielskie (The Masked One). Utwór w formie płyty gramofonowej, którą StP dorzucają do ▶ Melopiecyka. Ciepło. Można grzać dłonie.

De Vrobel | inżynier. Pochodzi ze starej francuskiej rodziny polskiego pochodzenia. Narzeczony Dziuby ▶ Nadświdrzańskiej, z którą romansuje inżynier ▶ Prącki. Jest byłym prawą ręką inżyniera, który jego zdaniem ma dwie lewe. To rękami de V. Prącki wzniósł punktowiec Radiowęzła Maximusa i dźwignął podziemia Zlewni Centralnej. Ale skończyły się już czasy Murzynów! Afryka budzi się! Nie będę Murzynem męża pani! De V. proponuje ▶ Prąckiej udział we wspólnej zemście za Nadświdrzańską. Natychmiast? Nie. Za godzinkę. W Lasku Bielańskim. Dojazd linią pośpieszną A! Czekam i żegnam!

Dosmucacz | włóczęga, bradiaga, le vagabond. Melancholijna jednostka w rozmiarach średnich, która nadciąga wraz ze swoją dumką i parasolem. Dosmuca, ale nie zasmuca – zgodnie z prostym ▶ założeniem. Szczęśliwemu obywatelowi w jego bezbarwny roztwór dobrobytu i pomyślności wpuszcza parę kropel kolorowego smutku. W każdej snutej historyjce stara się zamknąć jakąś uroczą niedólkę (niedola jest zbyt smutna). Za dosmucenie pobiera 100 złotych (vide banknot 100-złotowy).

Dźwigacz | znany, zgasły przedwcześnie mąż Ciepłej Wdówki, która prezentuje go Panu A na zdjęciach ukazujących, jak to podczas kolejnych zawodów dźwigał kolejne ciężary w kolejnych krajach. Do pół tony nie dociągnął, choć w opinii Ciepłej był do tego zdolny. Ciężary wyciskał i rwał... dziewczyny.

Ewa | zrozpaczona. List narzeczonego, który przechwyciła (prawdziwe zrządzenie przypadku), rozpoczynają słowa bez wątpienia nie do niej skierowane: „Magdalenko, szynszylko moja popielata”. Pan B pociesza więc nieszczęśliwie zakochaną i razem rozpogadzają się piosenką. W przyszłości (niedalekiej) E. okaże się ▶ Jesienną Dziewczyną, czyli Dziewczyną z Chryzantemami, przegapioną przez Pana B.

Fabian | Pan A lat temu pięć (czyli z roku 1955), kiedy to obdarzał inżynierową ▶ Prącką uczuciem silniejszym od hamulców i w związku z tym zaproponował jej: Simono, rozwiąż związek z rozwiązłym mężem. A ona mu (choć nie od razu): Zabierz mnie stąd, Fabianie! Zabierz z tego matecznika rozpusty! Ale nie zabrał. Bo się rozmyśliła. Choć nie od razu.

Gorącą nocą | tango, muz. Ryszard Sielicki (1916–2005), sł. Helena Kołaczkowska (ur. 1916) i Mirosław Łebkowski (1922–2010), przebój Sławy Przybylskiej z roku 1958. Utwór (w formie płyty gramofonowej), którego StP nie dorzucają do ▶ Melopiecyka.

Gruby | tylko na początkowej planszy Smuteczku (choć w scenariuszu Ogromny). Ale już trzy i pół miesiąca później (w wersji radiowej) Spory. I odtąd już zawsze i wszędzie Spory.

Historyjki Dosmucacza | planowane zwrotki Piosenki Dosmucacza, n.p. 1) O miłej staruszce, która o jednym tylko marzyła, o jedno się tylko modliła – o kota perskiego. No i Perski wysłuchał jej modlitwy i przyniósł jej własnego kota. Wielki, wspaniały kocur. Niestety, zacnej staruszce strasznie latała grdyka we śnie. Co widząc, kot cap za grdykę i – po staruszce! Ale nie męczyła się za bardzo? A skąd. Ja dosmucam, a nie zasmucam, proszę Pana; 2) Oni kochają się bezgranicznie. W lesie mieszanym. I oto on zapragnął powiesić marynarkę, która w uczuciach go krępuje. Co robi? Bierze młoteczek podręczny i szuka, gdzie by wbić gwoździk w pień brzozy płaczącej. Gwoździki naturalnie w ustach. Raptem podnosi głowę i woła: „O, wiewiórka!”. Tegoż trzeba było tylko. Łyka gwoździki, które mu niszczą przewód pokarmowy. Mój Boże... a ona? Jak to wiewiórka – uciekła. Nie, ale – dziewczyna? Zemdlawszy, upadła głową na młotek, który on upuścił i... na miejscu. Zawsze była panną na miejscu, to i teraz...

Jesienna Dziewczyna | to także Dziewczyna z Chryzantemami, wyczekiwana z utęsknieniem przez Pana B i nie rozpoznana, kiedy się pojawia. Na imię ma Ewa. Chce się powiesić albo otruć, bo narzeczony zdradza ją z jej przyjaciółką Magdaleną, co ujawnia przechwycony przez Jesienną list. Pan B, któremu list udostępnia, przekonuje ją, że nie ma się czym przejmować. Pocieszona, przyszywa guzik Panu A na prośbę Pana B (Przepraszam najmocniej, czy pani nie posiada igły z nitką? Zmuszony byłem Przyjacielowi odciąć guzik, który znajdował się w siatce pewnej Ciepłej Wdówki... Niestety, są w życiu sytuacje, które trzeba przecinać, proszę pani...). Powróci w NpII i NpIIr oraz w (X).

Karawana | Caravan (1937), muz. Juan Tizol (1900–1984) i Duke Elligton (1899–1974), sł. Irving Mills (1884–1985). Przebój Orkiestry Duke’a Ellingtona, w której J. Tizol grał na puzonie wentylowym. Utwór (w formie płyty gramofonowej), którego StP nie dorzucają do Melopiecyka.

Melopiecyk | piecyk, który grzeje, jeśli się dorzuci doń coś wysokokalorycznego, n.p. płyty gramofonowe z utworami: Karawana, Gorącą nocą, La cumparsita czy też Zmierzch. StP dorzucają ten przedostatni, bo to płomienne tango, a w finale – ostatni, bo robi się chłodno.

Nadświdrzańska | Dziuba, narzeczona de Vrobla, uwiedziona (w trakcie narzeczeństwa) przez ▶ Prąckiego.

Nieduży | tomatofil o imieniu Bolek. Urodzony z mamusi dzieworodnej (urodziła go sama z siebie, bez niczyjego udziału). Zdaniem ▶ Ogromnego, złote chłopisko. Siedział w mamrze za kradzież bochenka (jeden literat nawet mu za to zapłacił i wziął jako kanwę powieści), a w zasadzie to za kawior, cytryny i ▶ profitrolki, bo nie lubił jeść suchego chleba (ale temu literatowi powiedział tylko o suchym chlebie, bo mu podle za to zapłacił). Nie znosi ludzi, tylko jarzyny i źwierzęta. A z jarzyn najbliższe mu są pomidory. Śpiewa Addio, pomidory! Posiada gacie z dwugarbnego wielbłąda, co grzeją jak pustynia Gobi, stąd ma wypieki na policzkach. Kicha na klimatyzację. Nie chce się zaprzyjaźnić z Ogromnym: Nie mam ochoty być przyjacielem tego pana. I w ogóle przyjaźń mi na cholerę potrzebna. Na wiosnę będzie miał dziewczyn, ile zechce, będzie bogaty, bo odziedziczy ▶ Pissoty.

Odrażający Drab | posiadacz dubeltówki i dwóch zajęcy, dopiero co ustrzelonych, nie za bardzo zainteresowany przyjaźnią z ▶ Ogromnym. Bardziej odpowiada mu rola ▶ Suchego szwagra, ale pod pewnymi warunkami: żeby był kominek, tylko z dużym paleniskiem... i żeby gdzieś w pobliżu była karczma, restauracja, coś takiego... może być trzeciej kategorii, byle karczmarka była – drugiej...

Ogromny | porzucony przez zmysłową (poznał ją na ruchomych schodach, on do góry – ona z góry), co miała 8 zmysłów (ciągle się w niej buzowało, paliło, wrzało, kipiało... aż w końcu uciekła z dwoma strażakami). Ma dobre warunki bytowe (pokój z klimatyzacją) i serdeczny stosunek do Niedużego. Potrzebuje przyjaciela na zimę (najchętniej niedużego, sympatycznego), aby móc w wieczór zimowy to i owo opowiedzieć przy kieliszku wina, pograć w szachy, pośmiać się, posmucić... A może ty lubisz muzykę? Mam że ci...? Mam że, mamrze, w mamrze to ja już siedziałem w wieku lat dwudziestu za kradzież bochenka chleba. O. kupuje więc Niedużemu bernarda, pozwala wabić Cacuś i żryć mu dawać à discrétion. Po stracie Niedużego (zniknął we mgle – z Cacusiem) usiłuje nakłonić do przyjaźni Odrażającego Draba. Vide Spory oraz NUL.

www. ▶ à discrétion (fr., czyt. a diskresją), według własnego uznania, dowolnie, bez zastrzeżeń.

Parcianka | straciła posadę w biurze ▶ Prąckiego na rzecz Nadświdrzańskiej, w dodatku zacofany tatuś wypędził ją z domu. Uwiedziona przez Prąckiego, przez ▶ Prącką (Simonę) obdarzona zaś pierścionkiem, dość kosztownym, za który będzie mogła się wywiązać ze związanych z rozwiązaniem kosztów. Ileż karatów dla biednej Parcianki! Zwrócę co do jednego, jak tylko się machnę bogato za mąż. Przyszłam tu złamana i biedna, a wychodzę bogatsza o pani serce. I biżuterię – dodaje wzruszona Simona. Do widzenia, Simono. Bądźcie zdrowi, Parcianka.

Pissot | marka sekundników, których wagon odziedziczy na wiosnę Nieduży. To bardzo dużo, albowiem w wagonie mieści się przeciętnie 148 zegarów wieżowych. Aluzja do znamienitej marki zegarków szwajcarskich firmy Tissot (powstałej w 1853 roku w Le Locle; jej założyciele to Charles-Félicien Tissot, 1804–1873, i jego syn – Charles-Emile, 1830–1910).

Pomoc | ▶ Prąckiej. Domowa. Anonsuje Parciankę: Proszę pani, przyszła jedna, i de Vrobla (Parcianki już wtedy nie było, bo poszła): Proszę pani, przyszedł jeden. Po czym wychodzi, by de Vrobel mógł wejść i powiedzieć: Pani pozwoli... Na cóż mam pozwolić obcemu mężczyźnie? Przedstawić się. Zawsze się najpierw przedstawiacie. Jestem inżynier de Vrobel. Pochodzę ze starej francuskiej rodziny polskiego pochodzenia. Czyżby się panu wydawało, że ja wcale nie pochodzę? Kiedy P. pojawia się po raz ostatni, oznajmia, że pan inżynier (▶ Prącki) znów zaległ jej z alimentami, a to już koniec miesiąca. Prącka prosi, żeby sobie odtrącała z zakupów, gdyż na razie jest zajęta (ale nie de Vroblem, bo wybył, tylko Fabianem, bo powrócił).

Prącka | Simona, inżynierowa, dawna miłość Pana A (ówcześnie Fabiana). Odrzuca względy Fabiana, aby wesprzeć zdradzającego ją z Parcianką i z Pomocą ▶ Prąckiego (męża), któremu zemstą grozi de Vrobel, którego narzeczoną (Dziubę Nadświdrzańską) uwiódł jej mąż (Prącki). Mieszka w Alei Zwycięstwa 192. W chwili przybycia do niej Fabiana nuci Serca o zmierzchu (na melodię V podvečer). Zaśpiewane już z podkładem i z inną muzyką, pojawią się w Skrzypku z kwartetu... jako Przyjdź, przyjdź. Będą też minimalne zmiany tekstowe: w czwartym wersie zamiast „I tylko ty nie przychodzisz” usłyszymy „Więc czemu ty nie przychodzisz?”, natomiast w szóstym miast „Chryzantem przynieś!” rozlegnie się „Astry mi przynieś!”.

www. ▶ V podvečer (Zmierzch) op. 39, popularny poemat symfoniczny z 1893 roku, który obiegł świat w rozlicznych transkrypcjach jako Poemat Fibicha (Zdeněk Fibich, 1850–1900, kompozytor czeski). Płytę gramofonową z tymże utworem StP dorzucają do Melopiecyka.

Prącki | inżynier, architekt naczelny, mąż Prąckiej, którą zostawia po całych nocach w domku jednorodzinnym, jak również zaniedbuje i nie docenia. Natchnął nadzieją Parciankę oraz Pomoc (sam osobiście), uwiódł Nadświdrzańską i podaje się za twórcę Radiowęzła Maximusa i Zlewni Centralnej, podszywając się tym samym pod architektoniczne dokonania de Vrobla.

Profitrolki | ciastka z kremem, także z farszem (z fr. – profiterole). Dokradł je Nieduży do bochenka chleba.

Przyjaźń | na śmierć i życie. W taki sposób pojmuje ją Odrażający Drab. Jak przyjaciel w niebezpieczeństwie, to ja się za niego nadstawiam. Tylko że ja się nie chcę nadstawiać. Co innego pojmowanie, a co innego nadstawianie. Vide Suchy szwagier.

Spory | 1) pojawia się jako Ogromny oraz Gruby; 2) swary i niesnaski.

Suchy szwagier | szwagier, ale „bez całej rodzinnej obudowy”. Na taką właśnie rolę w stosunkach ze Sporym przystałby Odrażający Drab: No bo na krewnego to potrzebne jest pokrewieństwo, a na szwagra – nie. I w razie czego szwagier nie musi się nadstawiać: Na przykład topisz się pan. To ja jako szwagier nie jestem obowiązany skakać do wody, tylko wołać: Ratunku, szwagier się topi! Na pomoc, szwagier się topi! A niech to wszyscy – szwagier się utopił! A jako przyjaciel musiałbym skakać do wody. A po co mi zapalenie płuc? Czasem z takiego szwagrostwa bez wzajemności może powstać prawdziwa przyjaźń.

Sygietyński | Tadeusz (1896–1955). Kompozytor i dyrygent. Twórca zespołu Mazowsze (1949). Mąż Miry Zimińskiej (1895 lub 1901–1997), znakomitej aktorki i piosenkarki, jak też współzałożycielki, a po śmierci S. również kierowniczki artystycznej i wieloletniej dyrektorki Mazowsza. Z muzyki S. skorzystali Pan B i w efekcie Dosmucacz.

Założenie Dosmucacza | ludzkość w zawrotnym tempie mknie ku szczęściu powszechnemu. Już niedługo szczęśliwy użytkownik szczęśliwego ustroju, wyposażony w najszczęśliwsze środki techniczne, zabezpieczony przed chorobami najszczęśliwszymi zdobyczami medycyny, a przed nagłymi wypadkami – przez najszczęśliwszy system ubezpieczeń społecznych, uwolniony od podatków przez najszczęśliwsze ustawy – już niedługo ten szczęściarz będzie się martwił o jedno tylko: żeby mu nie spowszedniał smak szczęścia! I wtedy odwiedzi go, może nawet na jego własne życzenie, Dosmucacz. Zawód przyszłości.

Zdjęcia Dźwigacza | demonstrowane Panu A przez Ciepłą Wdówkę po Dźwigaczu: 1) przed podniesieniem 457 w Brukseli, w 1954 (Pan A: Wspaniały mężczyzna); 2) po podniesieniu 458 w Berlinie, w 1955 (Pan A: Nic się nie zmienił, trzeba przyznać); 3) w Sztokholmie, w tej Wenecji Północy, podczas dźwigania 459, w 1956 (Pan A: Inny jakby wyraz twarzy... bardziej niejako zawzięty... Oczy troszeczkę mu wysadziło...); 4 i 5) z Dup..., z Dub..., z Dubrownika, tej perły Adriatyku, przed podniesieniem 460 i po upuszczeniu... na nogę sędziego Blaupunkta.

NUL Ogromny: Przepraszam, czy panowie nie widzieli takiego Niedużego, sympatycznego? Nie przechodził tędy?

Pan A: Jeżeli nie duży, mogliśmy nie zauważyć.

Pan B: (...) A ten nie duży to oczywiście mężczyzna?

O.: To chyba samo przez się się rozumie, skoro „Nieduży”, to chyba mężczyzna.

Pan B: No, niekoniecznie. Mógłby być n.p. elf. Elf też nie mężczyzna.

www. ▶ W niedzielnym spektaklu powtórkowym scena Simony Prąckiej z Fabianem, de Vroblem, Parcianką i Pomocą Prąckiej, jak też związane z nią wątki dotyczące Nadświdrzańskiej i Prąckiego zostały przez StP usunięte. Nawiasem mówiąc, wszystko to miało swą premierę w roku 1956 w Eterku, odc. Dramatyczny koncert życzeń. Co do samej Nadświdrzańskiej, to powróci ona jako Nadbiebrzańska (w Div. Szelesty jesienne), z którą wdaje się co jakiś czas w czysto fizyczne uczucie Bronisław Pawlik.

Nadprogram noworoczny –
Dwa lata piosenki (w scenariuszu)
Piosenka jest dobra na wszystko – seria I (w TV)

1 I 1961, niedziela, 22.15

Nadprogram I – Piosenka jest dobra na wszystko

(w radiu, 29 III 1961)

Śpiewają:

- Inna Dziewczyna – Kalina Jędrusik-Dygatowa

- Rififi – Barbara Krafftówna

- Sąsiadka i Herbaciarka – Barbara Wrzesińska

- Zimowy – Jarema Stępowski

- Pogodny Staruszek – Wiesław Michnikowski

- Ładna Dziewczyna – Barbara Wrzesińska

- Odrażający Drab – Jarema Stępowski

- Pan B – Jeremi Przybora

- Pan A – Jerzy Wasowski

Ponadto m.in.:

- Kadłubek

JP (1993): Oszczędności telewizyjne w czasach Pańskiego i Sokorskiego polegały nie tylko na bardzo niskich stawkach dla aktorów i autorów, ale również na oszczędności godzin studia, których było zawsze za mało. Ale to już wynikało z innych przyczyn – ciasnoty pomieszczeń przy placu Powstańców. Przed premierą, która odbywała się wtedy na żywo, mówiło się: słuchajcie, teraz lecimy bez przerwy. Jak będzie, tak będzie. Właściwie to była dopiero generalna próba, którą „przelatywało się” bez zatrzymywania. Każdy program był powtarzany. Drugie przedstawienie nadawano o innej porze. To pierwsze odbywało się w sobotę wieczorem, po spektaklach teatralnych – z wiadomych oczywiście względów, a powtórzenie odbywało się zawsze w niedzielę w godzinach między popołudniówką a wieczornym spektaklem teatralnym, żeby znowu aktorzy byli wolni w tym czasie, bo to wszystko szło na żywo. I to była właściwie premiera. To drugie przedstawienie zawsze było lepsze, czystsze, poprawione. Dopiero od połowy swego istnienia Kabaret zaczął być powtarzany z nagrań (telerecordingu i ampexu). Zawsze skąpiono Jerzemu na muzyków, nie tylko – za jego kompozycje. To go też pobudzało do pisania tych genialnych partytur. Jak mało kto potrafił z niewielkiej liczby instrumentów wydobyć takie niebywałe bogactwo brzmienia. Do dziś zresztą entuzjazmują się jego partyturami, podkreślając ich mistrzostwo, niektórzy koledzy po fachu, jak choćby panowie Karolak i Derfel.

Maria Wasowska (1993): Kabaret szybko uznano za wybitny program, a mimo to zawsze brakowało na niego pieniędzy. Kiedyś zadzwoniła jakaś urzędniczka i powiedziała, że nie ma pieniędzy, więc trzeba o połowę zmniejszyć orkiestrę. A Jerzy spokojnie: Ja pani jeszcze nie podałem liczby muzyków, a jeżeli napisałem utwór tylko na fortepian, to co?

Piosenki:

Kuplety I

(wyk. StP)

Ubóstwiam drakę!

(wyk. Rififi i StP, ocalała wizyjnie)

Z KSP II. W NpIr śpiewa tylko Rififi, wersja krótsza o 42 sekundy.

Zimy żal

(radio – nie, wyk. ▶ Zimowy, ocalała wizyjnie)

W NpIIr też. Napisana jako Szkoda zimy do audycji radiowej W cichej fabryczce piosenek i zaśpiewana tamże przez Wiesława Gołasa.

Ach, ta ściana tak cienka

(radio – nie, wyk. StP i Sąsiadka)

Z KSP II.

Wesołe jest życie staruszka

(wyk. Pogodny Staruszek, ocalała wizyjnie)

Z KSP VI.

Zmierzch

(wyk. Inna Dziewczyna, ocalała wizyjnie)

Z KSP V.

Herbatka

(radio – nie, wyk. StP, ocalała wizyjnie)

Z KSP I. Powróci w KSP VIII.

Dziecię tkaczy

(radio – nie, śpiewa Pogodny Staruszek)

Z KSP III.

Wesoły deszczyk

(wyk. Rififi, ocalała wizyjnie)

NpIr też. Napisany do audycji radiowej Deszczowe impresje (1956), a zaśpiewany przez Edwarda Dziewońskiego.

To będzie miłość nieduża

(wyk. Pan B i Inna Dziewczyna)

Z KSP VI.

Odrażający drab

(wyk. Pan B i Odrażający Drab, ocalała wizyjnie)

Z KSP VI.

Dla ciebie jestem sobą

(wyk. Inna Dziewczyna, ocalała wizyjnie)

Z KSP V.

Addio, pomidory!

(radio – nie, wyk. Pogodny Staruszek i StP, ocalała wizyjnie)

Z KSP VI.

Piosenka jest dobra na wszystko

(wyk. StP, ocalała wizyjnie)

Z KSP V. Powróci w NpII, NpIII, NpIIIr.

Reżyseria – Jerzy Wasowski

Scenografia – Jerzy Srokowski

Co do pozostałych, to wiadomo tylko, że akompaniował Zespół instrumentalny p/k Juliusza ▶ Borzyma, a realizacją akustyczną (radio) zajął się Bogdan Kryspin. Program nie zachował się.

www. ▶ Borzym – Juliusz (1925–2010), kompozytor, aranżer, instrumentalista (fortepian, organy, klawesyn). Przez lata współpracował z KSP i z JW, opracowując bardzo często jego kompozycje i grając je z kierowanym przez siebie zespołem. Być może kompozytor piosenek Kochajcie jemiołuszki i W moich cierpień izdebce. Współaranżował (wraz z JW) utwory na płytę Miry Zimińskiej Nikt tylko ty i grał w zespole jej towarzyszącym. Współkierownik (wraz z Tadeuszem Suchockim) muzyczny „Dudka”, jak też niekiedy wykonawca (w scenkach aktorskich) i akompaniator. W Powstaniu Warszawskim (pseudonim Luś) walczył w Batalionie „Zaremba-Piorun”, więzień obozu w Murnau, kierownik muzyczny Teatru Kazimierza „Lopka” Krukowskiego u gen. Andersa.

HASŁOWNIK

Kadłubek | Wincenty, błogosławiony (po 1150 lub ok. 1160–1223), kronikarz, kapelan nadworny i kancelista Kazimierza II Sprawiedliwego. W l. 1205–1207 na jego polecenie spisał w języku łacińskim kronikę (t.zw. Magistri Vincenti Chronica Polonorum), wydaną w 1612 roku (pierwszy przekład polski – 1862), obejmującą okres od czasów bajecznych Polski do 1202. Powołał się na niego Pan B, przekazując erudycyjną wiadomostkę, z której to wynika, iż w dobie wczesnego średniowiecza, kiedy nadchodziła szara godzina, to nie sposób było odróżnić Leszka Białego od Leszka Czarnego.

Zimowy | jegomość przygnębiony nadchodzącą wiosną, choć za zimą specjalnie nie przepada. Nie chce się ogrzać ani spocząć (po wykonaniu Zimy żal). Wychodzi, by nacieszyć się gołoledzią, bo: podobno dziś ma być.

Krzysztof Teodor Toeplitz: Oczywiście, że ta najlepsza impreza naszej telewizji opiera się w ogromnym stopniu na wdzięku, aktorstwie i piosenkach Jeremiego Przybory i Jerzego Wasowskiego. Ale ten wdzięk nie jest przecież wartością samą w sobie, lecz ma swoje zaplecze, swoją filozofię. Sukces Przybory i Wasowskiego polega na tym, że wymyślili postacie dwóch panów „starej daty”, ze świetnymi manierami i „niedzisiejszą” życzliwością dla świata, życzliwością, która w swojej tonacji serio zatrąca o naiwność, i zestawili ich z dosyć realnymi przejawami współczesnego życia. To prawda, że postacie Kabaretu są upoetyzowane, uwznioślone, podniesione o jeden stopień wyżej, ale wszystkie przecież są równocześnie dosyć wyraźnym odbiciem typów istniejących realnie i stanowiących dekorację naszej ulicy i naszego dnia „powszedniego”. KSP dzieje się w świecie fantazji, ale równocześnie jak najbardziej w Polsce i jak najbardziej dzisiaj, pomiędzy Delikatesami, naszymi urzędami, SPATiF-em i warszawską ulicą. W ten realny świat StP wnoszą swoje nienaganne maniery, swoją uprzejmość i przejęcie się sprawami innych i właśnie to ich „niedzisiejsze” zachowanie czasem podkreśla, czasem kompromituje, a czasem łagodzi realne kontury naszej obecnej obyczajowości.

Wieczór VII – Zielony karnawał

20 V 1961, sobota, 22.30 (w radiu 18 VI 1961)

Osoby:

- Pan A – Jerzy Wasowski

- Pan B – Jeremi Przybora

- Gosposia – Elżbieta Wieczorkowska

- Praszczadkowa – Irena Kwiatkowska

- Imogena – Barbara Krafftówna

- Zdun Polski – Edward Dziewoński

- Chlacz – Wiesław Michnikowski

- Sex-Bomba – Kalina Jędrusik

- Birbant – Jarema Stępowski

- Mietek – Wiesław Gołas

Ponadto m.in.:

- Gazowieccy, Janusz, Kruczyca, Kruk, Marianowicz, Minkiewicz, Praszczadek, Safo, Wedel, Wypornicka, Załucki.

JP (1993): Bezpośrednią przyczyną powstania pierwszego KSP był exodus ludzi z radia do telewizji. Kiedy parę osób miało już telewizory, telewizja zaczęła nabierać rozpędu [od aut. – sami StP – nie mieli, Wieczór I żona i syn Pana A oglądali na pl. Powstańców Warszawy, a potem już, po nabyciu, w domu wraz z gromadką przyjaciół, zaś Pan B długo jeszcze nie posiadał]. Możliwe, że wszystko zaczęło się w 1957, bo właśnie wtedy jeden z moich znajomych redaktorów radiowych, Zbyszek Byrski, brat znanego teatrologa, działacza teatralnego, reżysera Tadeusza Byrskiego przeszedł, jak wielu innych, do telewizji i zamówił u mnie jakiś bliżej nie określony program telewizyjny. Co to ma być, to już ja miałem zdecydować. Nie podsuwał mi żadnych sugestii. Tak się złożyło, że wkrótce po podpisaniu umowy i zainkasowaniu przeze mnie skromnej zaliczki Zbyszek Byrski wyjechał z Polski. Był członkiem partii, ale buntującym się, taki trochę „enfant terrible” partii w owych, gomułkowskich już czasach. Po nim sprawę egzekwowania ode mnie umowy przejęła jego następczyni, pani Lankiewicz, która również przeszła z radia do telewizji, a z którą nie miałem zbyt bliskich kontaktów. To jest dla mnie ważne nazwisko. Ona mnie w jakiś sposób zmobilizowała. Może z biegiem lat i tak bym zaczął coś pisać do telewizji, coś w niej robić, ale to ona konkretnie do tego doprowadziła. Podpisana przeze mnie umowa była terminowa, a ja jakoś nie mogłem z siebie nic wydobyć, nic, co by można było spisać na paru kartkach papieru. Rysia Lankiewicz strasznie deptała mi po piętach, egzekwując zrealizowanie umowy w sposób bardzo kulturalny i sympatyczny, ale niesłychanie stanowczy. Stała się w pewnym sensie moim widmem. Do tego stopnia nawet, że mnie dopadła – jak dziś pamiętam – podczas urlopu w Zakopanem. Jezus, Maria! Ja tutaj sobie odpoczywam, pojawia się Rysia Lankiewicz i przypomina mi o tym, że podjąłem tysiąc pięćset zaliczki i muszę napisać do telewizji jakiś program. Nie pamiętam, czy to było dokładnie tysiąc pięćset złotych, ale coś tego rzędu, jeżeli nawet nie mniej. No i to była suma bardzo perfidnie wymierzona, bo taka, która się natychmiast rozeszła, ale jednocześnie taka, której by się strasznie nie chciało oddawać i rezygnować z tej umowy. Każdy grosz się zawsze liczył. Aż wreszcie doszło do tego, iż pod jej naporem napisałem. Może miała jakiejś przeczucie, że to będzie coś popularnego. Była potem przez cały czas aniołem opiekuńczym tego programu jako redaktorka, aż do swojego wyjazdu za granicę już po zakończeniu żywota przez Kabaret. Wyjechała w 1968 czy 1969, w każdym razie w związku z 1968 rokiem. (Jej mąż, jakiś bardzo wybitny fizyk, dostał znakomitą propozycję pracy w Szwajcarii, więc się tam przenieśli). Z pierwszym programem Kabaretu wystartowaliśmy ostatecznie w październiku 1958 roku. Program ten bardzo odbiegał od wszystkich dalszych. Nie został też nigdy wydany drukiem. Było w nim Tango „Rzepicha”. Dalekie to było jednak od tego, czym potem, a właściwie już w drugim programie, Kabaret zaczął w jakiś sposób być. Byliśmy raczej negatywnie nastawieni do tego naszego debiutu telewizyjnego. Kiedy więc kierownictwo telewizyjne, a właściwie szef działu muzyki i rozrywki pan Ryszard Lindberg zaprosił nas na rozmowę po tym naszym pierwszym programie, to szliśmy z bardzo mieszanymi, a raczej z jednolitymi uczuciami, że to nie bardzo wyszło i że pewno usłyszymy jakieś takie zdawkowe: „dziękujemy panom za już, a jeżeli chodzi o jeszcze, to może jeżeli kiedyś panowie wpadną na jakiś lepszy pomysł”... I ku naszemu osłupieniu nie tylko zostaliśmy potraktowani z niesłychaną atencją, ale i – jak się okazało – nasz program przyjęto z zadowoleniem. Zaprosił nas również pan Lindberg do dalszych działań. Prosił, żeby to koniecznie był cykl, żebyśmy z tego nie zrezygnowali po pierwszym programie. Coś w tym zobaczono. Nie wiem, czy to był osobisty stosunek samego Lindberga do tego Kabaretu, czy jakiejś większej grupy kierowniczej, bo to było podobno omawiane na kolegiach programowych. W każdym razie jeżeliby to była tylko jego opinia, pana Ryszarda, znaczyłoby to, że miał wtedy bardzo duże możliwości. Ale nie tylko jemu się to spodobało, jak dowiedzieliśmy się później. Drugą osobą, której Kabaret wiele zawdzięcza, jest Adam Hanuszkiewicz. Był on szefem, a też twórcą Teatru Telewizji, stawiając go na niebywale wysokim poziomie. Otóż podobno za naszymi plecami, co tak pięknie zasłonił przed nami swoim uśmiechem, miłym sposobem bycia i zachętą do dalszej współpracy Ryś (bo z czasem przeszliśmy na ty) Lindberg, toczyła się jakaś ostra walka o Kabaret na kolegiach programowych. Wielu towarzyszy było oczywiście przeciwko. Pierwszym prezesem (wówczas właściwie dyrektorem) był Jerzy Pański, człowiek skądinąd inteligentny i światły. Kabaret przypadł mu wprawdzie do gustu, ale pod presją tych, którzy uważali, że Kabaret to jest przede wszystkim jakiś antyproletariacki, może nie jawny, ale kryptoantyproletariacki twór (no bo jak w ogóle można występować w cylindrach i żakietach w ludowej telewizji?), Pański zaczął się wahać, ulegać tej presji. Było to rzeczywiście zdumiewające, że w telewizji, która dopiero co wyszła z waciaka – to były przecież początki Gomułki – można było tak się ubrać. Ale wtedy Hanuszkiewicz jakoby powiedział Pańskiemu: „Niech pan zatrzyma ten program chociaż jeszcze przez dwa przedstawienia, a zobaczy pan, że będzie tak popularny i zdobędzie sobie taką sympatię, że nikt go już nie ruszy”. I jakoby Pański na to przystał. W związku z takim przyjęciem zabraliśmy się do drugiego programu, który był niewątpliwie dużo, dużo lepszy od tego pierwszego.

Kuplety

I znów z Wami się, Kochani, spotykamy,

By wypełnić Kabaretu siódme ramy

I zapewnić Was, wąchając perskie bzy,

Że stęsknili się za Wami, jak te psy –

Starsi Panowie...

Na zielony zapraszamy Was karnawał,

Pełni tremy, czy się uda nam zabawa...

Bo choć prochu nie szczędzimy do tej gry,

Pan Bóg kule nosi, gdy strzelamy my –

Starsi Panowie...

My stoimy z Przyjacielem na pozycji,

By nie strzelać, kiedy brak nam amunicji,

A że długo ją zbieramy nieraz dość,

To wybaczcie nam, Kochani, bo psiakość –

Starsi Panowie...

... choć w sercu ciągle maj.

Piosenki:

TV

Ballada o doktorze Praszczadku

(wyk. ▶ Praszczadkowa)

Powróci w Div. op. 1 z nową muzyką i w nowym wykonaniu.

Pieśń o wiośnie

(wyk. StP)

Śpiewają, czekając, aż Imogena przygotuje się na bal, i chcąc uprzyjemnić sobie czekanie na spotkanie z ▶ Mietkiem. Tytuł w nutach – Litania o wiośnie. Powstała... zaśpiewał... vide 17 i 18 wersów poniżej.

Ostatni zdun

(wyk. ▶ Zdun Polski)

Śpiewa przed postawieniem StP w mieszkaniu doktorostwa Praszczadków zaległego pieca (sprzed 6 lat). Powraca w NpII i NpIIIr wraz ze Zdunem.

Bo we mnie jest sex

(wyk. ▶ Sex-Bomba)

Powraca w NpII w wykonaniu Niedużego.

Piosenkę tę powinny wykonywać jedynie osoby, którym „rzężą żądze u stóp”, inaczej wypadnie ona blado. Skontrolować się w tym celu można, przybliżając ucho do stóp, kiedy jest zupełnie cicho dookoła. (Pouczenie Pana B z roku 1965).

O, moje solo

(wyk. ▶ Birbant)

Tytuły wstępne – Pieśń solisty, Solo-byt.

Pieśń o lecie

(wyk. StP)

Śpiewają w finale. Powstała dla potrzeb wodewilu radiowego Panna Zuzanna, a zaśpiewał ją Andrzej Bogucki. (Tytuł w nutach – Litania o lecie).

Radio

te same co w TV, brak: Bo we mnie jest sex

Reżyseria – Jerzy Wasowski

Współpraca – Jerzy Gruza

Scenografia – Jerzy Srokowski

Co do pozostałych, to wiadomo tylko, że realizacją akustyczną (radio) zajęła się Alina Langman, piosenki nagrał Bogdan Kryspin, akompaniował zaś Zespół instrumentalny p/k Juliusza Borzyma. Program nie zachował się.

HASŁOWNIK

Ałuszta w nocy | XII z Sonetów krymskich Adama Mickiewicza.

Rzeźwią się wiatry, dzienna wolnieje posucha,

Na barki Czatyrdahu spada lampa światów,

Rozbija się, rozlewa strumienie szkarłatów

I gaśnie. Błędny pielgrzym ogląda się, słucha (...)

Mietek wysłuchał uważnie, ale zaraz potem powrócił do rozdawania suchych ciosów: A nie oglądaj się! Nie słuchaj! Pan B: Kogo pan tak leje? Tego pielgrzyma. Pan B (do Pana A): Zupełny prymityw.

Birbant | 1) smutny pan we fraku lub smokingu, z przewieszonym przez ramię płaszczem i walizeczką. Samobaw – sam się bawi, towarzystwo mu niepotrzebne, choć lubi sobie czasem pohulać z dziewczynami. Ma humor, ma pieniądze, ma usposobienie hulaszcze, ale brak mu lokalu. Nie absorbujący, tyle że trochę śmieci confetti i serpentynami. Flaków ▶ Gosposi nie odmawia; 2) utracjusz, hulaka, bibosz, lekkoduch, złoty młodzieniec, wesoło żyjący próżniak (z wł. birba – oszust, łotr, hultaj).

Chlacz | przychodzi w zastępstwie pacjenta (który nie choruje) do doktora ▶ Praszczadka (przyjmuje go Pan A w zastępstwie Pana B, który zastępując doktora, zastępowanego od śmierci przez doktorową, bada ▶ Sex-Bombę). Niezwykle odpowiedzialny i użyteczny zawód ten chlacz. Tani nie jest, a choć od zamówień opędzić się nie może, ulg dla rencistów, wojskowych i sierot nie stosuje, bo nie jest Ch. państwowym. Osobiście się nie urzyna. Rozrabia, śpiewa, womituje (według życzeń klienta), ale osobiście pozostaje zupełnie trzeźwy. Jego organizm jest o tyle ciekawy, że nie absorbuje alkoholu, nie mówiąc już o tym, że Ch. ma nylonowe nerki i plastykową wątrobę z importu – efekt ciekawego eksperymentu chirurgicznego. Na skutek wrodzonej organizmowi ludzkiemu tendencji do równowagi odporność na alkohol kompensuje u niego niezwykła wrażliwość na bodźce emocjonalne. Bardzo łatwo upija się szczęściem, powodzeniem, miłością. Kiedyś tak się zaprawił szczęściem po wygraniu na loterii, że cała wygrana poszła na remont izby wytrzeźwień, którą zdemolował kompletnie. Innym razem, kiedy przeszedł w wyborach jego kandydat, powodzenie w głosowaniu tak go upoiło, że w rezultacie został pozbawiony praw wyborczych na okres lat pięciu. Miłością też potrafi się uchlać jak bydlę. Zakochuje się pierwszą dzisiaj, gorącą miłością w ▶ Imogenie, ale szybko mu przechodzi, bo jego miłość jest pastelowa. Nie chce przyjąć lania od ▶ Mietka (Jeden Pan ma tu niedługo dawać. Co takiego? A ja nie wezmę! Kiedy on, zdaje się, będzie siłą dawał. Mocno on daje? Dokładnie nie wiem. Nie jestem stałym odbiorcą). Ch. widzi w Sex-Bombie, przez oczy (te okna duszy), pierwiastek duchowy, tylko że rzeczywiście przysypany zmysłami (Ale póty będę odgarniał, póty odgarniał...). Vide NUL. Po raz pierwszy pojawił się w DCN 14 (1958), grał go Andrzej Szczepkowski, a nazwisko Chlacza brzmiało Dominik Korian Krutyłło.

Gosposia | u pp. Praszczadków. Ilekroć napotka StP, tylekroć zapytuje, do kogo przyszli, i zaprasza na zbyt twarde flaki (zmiękną dopiero w finale). Żywa pamięć tego miasta. Nieoczekiwanie przywołuje wydarzenia z historii, których była świadkiem: „Ty stara gromnico! Ja cię zapaliłem i ja cię zgaszę!” – powiedział pan Marszałek do pana prezydenta Wojciechowskiego na Trzecim Moście. Na własne uszy słyszałam, bo szłam na nabożeństwo majowe do Świętego Aleksandra! A do naczelnika [Kościuszko – od aut.] mówię: „Po co pan tak przysięga, po co? I tak panu wszyscy wierzą! A pan nic tylko by przysięgał!”, ale jak się naczelnik uparł, to trudno i darmo – przysięgał i już. Wspomina też Łokietka: „Ja to takich niedużych, aktywnych to ubóstwiam. Jak nasz pan doktór” [▶ Praszczadek – od aut.]. (...) A gdyby nie był łysy, toby go może jeszcze z tej wody wyciągli. Ale że był łysy i perukę mu zmyło, to go bez peruki nie poznali i utopił się biedak. Pan A: To pan doktor utonął? G.: Nie, pan doktor nie. Książę Poniatowski utonął.

Imogena | Praszczadkówna, półsierota, córeczka doktorostwa, trudna, ponieważ wszystko przychodzi jej z łatwością. Ma się udać na pierwszy w życiu bal w towarzystwie StP, bo jej matka już na bale nie chadza. Hobby I. to pisanie wierszyków okolicznościowych i utworów satyrycznych, które czyta StP (Mój Boże, jakie to zdolne dziecko!). Pisuje też utwory satyryczne, podobnie jak panowie ▶ Załucki, ▶ Minkiewicz i ▶ Marianowicz, i jeszcze paru takich. Pan A nazywa ją nawet ▶ Safo słowiańską. Wspomniana Safo tak długo przebiera się na wspomniany bal, że naraża Panów na spotkanie z zazdrosnym nie wspomnianym bokserem ▶ Mietkiem.

Janusz | blondyn, sympatyczny, znajomy StP. Z widzenia. Na zabawie u sąsiadów z dołu. Potem chorował na schodach. Bardzo miły. Nie miał się kto nim zająć. StP rozpatrują jego kandydaturę na sympatię Imogeny Praszczadkówny.

Krew z mlekiem | zdrowy, rumiany wygląd. Dotyczy, choć nie w dosłownym tego zwrotu znaczeniu, Sex-Bomby, na której widok zemdlał Pan B, co wyjaśnia Panu A: Bo mnie się robi słabo na widok krwi, a mdli mnie od widoku mleka. I teraz wyobraź sobie – pacjentka się rozbiera, ja patrzę – a tu krew z mlekiem! I pewnie dlatego.

Kruczyca | ta, którą ujrzała doktorowa ▶ Praszczadkowa u boku kruka w ósmej zwrotce Ballady o doktorze Praszczadku. Pan A: Czy, zdaniem pani doktorowej, wchodzi w grę kruczyca, że tak powiem, ornitologiczna, czy też również reinkarnowana z kogokolwiek? Doktorowa: No cóż... Powiem panu tylko tyle, że tego dnia, kiedy pierwszy raz zobaczyłam u jego boku tę ptaszycę, zmarła pewna pielęgniarka, którą mąż mój za życia stale polecał na dożylne!

Kruk | w tej postaci (zgodnie z obietnicą) odwiedzał po śmierci doktor ▶ Praszczadek swoją żonę, doktorową ▶ Praszczadkową, która w ósmej zwrotce Ballady o doktorze Praszczadku ujrzała go wśród liści z drugim k. odmiennej płci (kruczycą). Któregoś razu zadzwonił do domu. Odebrał Pan B: Hallo... (do Pana A) Ktoś kracze. Co mam powiedzieć? Jak to kracze? Pesymista? Nie, kruk. Pewno do pani doktorowej... (do słuchawki) Pani doktorowa wyszła na polowanko. (do Pana A) Znów kracze... Najlepiej też mu zakracz. Zakrakał. Ciekawe, co mu zakrakałem... W każdym razie położył słuchawkę... Dosyć ciekawy wieczór... Po raz drugi (również do domu) k. zadzwonił już pod postacią powracającego z zaświatów Praszczadka.

Kutnowskie | piękna okolica, zwłaszcza podczas sianokosów. Tam niegdyś, na każdym kroku, ulegała doktorowi ▶ Praszczadkowi jego żona, doktorowa, jeszcze jako narzeczona.

Marianowicz | Antoni (1924–2003), poeta, satyryk (tak jak Imogena), tłumacz literatury anglosaskiej (Alicja w Krainie Czarów, jak też wiersze w Alicji po drugiej stronie zwierciadła), wraz z Ireną Tuwim spolszczył cykl wierszy Alana Alexandra Milne’a (1882–1956) Wierszyki dla Krzysia, wspólnie z Ryszardem Markiem Grońskim (ur. 1939) i Panem A napisał musical Machiavelli (1975), a tylko z Panem A – Pamiętnik pani Hanki (1979), natomiast wraz z Panem B pierwszych 5 Eterków, a następnie odcinki: 9, 10 i 19.

Mietek | bokser, zdolny tylko do bicia (ale na przykład żeby się trochę pogłębić, to już nie on), niesłychanie punktualny (nieraz zakładał się, że w tej to a w tej minucie znokautuje przeciwnika, i zawsze dotrzymywał słowa), ale to jego jedyna zaleta, poza tym negatywny. (Doktor ▶ Praszczadek to go tak nie lubił, że jak go tylko widział, to go zaraz lał. Rozśmieszał go i lał – M. od śmiechu tracił siły). Zazdrosny. Podrywa Imogenę. Zapowiada (telefonicznie Panu B), że o 23-ej przyjdzie i od razu „da w mordę”. I przychodzi (w bokserskim stroju bojowym, w rękawicach i szlafroku narzuconym na nagi tors). Vide NUL. Straszna siła fizyczna (Pan A: Ale my reprezentujemy nie mniejszą moralną). StP próbują na niego wpłynąć poezją (fragmentem Ałuszty w nocy), ale bez widocznego skutku. Uciekając, na wieść o powrocie doktora Praszczadka, M. demoluje piec postawiony przez ▶ Zduna Polskiego przed wejściem do mieszkania Praszczadków.

www. ▶ Jako Wojtuś, trudny synek inż. Tyłbaczewskiej (wybitnego działacza kobiecego), serwował identyczną pogróżkę w DCN 5 (1958), z tym że adresatami pogróżki byli Profesor Pęduszko i Mundzio, zaś godziną jej spełnienia 17.30 (przyjdzie) i 17.31 (da). Na szczęście (za sprawą Narratora) rozprawił się z nim (w barze „Pestka”) bokser Barabańczyk.

Minkiewicz | Janusz (1914–1981), satyryk (tak jak Imogena), współautor szopek politycznych i rewii. Należał do młodszych przedstawicieli i kontynuatorów poezji skamandryckiej. Autor humoresek prozą, felietonów, wspomnień, polskich librett, m.in. do operetki Jacques’a Offenbacha (1819–1880) Piękna Helena, a wespół z A. Marianowiczem – do musicali Can-Can, Hello, Dolly, Kiss Me Kate, Man of La Mancha, My Fair Lady i Promises, Promises. Adaptował też z nim nursery rhymes w tomiku Strasznie głupie wierszyki. Po pogrzebie St. Dygata powiedział do J. Przybory: Szkoda, że nie byłeś do końca, kiedy komuniści już się rozjechali i na cmentarzu zostali sami Polacy.

Onegdaj | przedwczoraj, a nie jak to zwykło się teraz używać w znaczeniu – ongiś, czyli kiedyś. To właśnie do onegdaj czeladnik rozpijał ▶ Zduna Polskiego.

Praszczadek | doktor. Łysy. Od niejakiego czasu zaprzestał praktyki. Ściśle biorąc – zmarł. Pacjenci o tym nie wiedzą, bo byłoby to dla nich strasznym ciosem – niektórzy ciężko chorzy. W praktyce lekarskiej zastępuje go żona (▶ Praszczadkowa), jako że byli do siebie bardzo podobni. P. dzwoni w finale, płosząc Mietka, i sygnalizuje, że powrócił, ale ponieważ nie może udać się do zastawionego piecem (przez ▶ Zduna Polskiego) domu, udaje się zanocować u pielęgniarki Dożylnej. Bohater Ballady o doktorze Praszczadku.

Praszczadkowa | doktorowa. Dzielna i miła niewiasta. Żona zmarłego doktora Praszczadka. Z uwagi na niezwykłe do niego podobieństwo przejęła jego praktykę lekarską. Nie zna się na medycynie. (Znać się, to może za dużo powiedziane... Ale szczerze polubiłam tę dziedzinę, a kiedy się kocha pracę, to można sobie wybaczyć to i owo). Pacjenci, od kiedy biorą ją za małżonka, któremu wyrosły włosy, niepomiernie chętniej nabywają jego środek na porost włosów (ale nie Pixavon – vide KSP XII). Jest słabą matką i ulega Imogenie na każdym kroku, tak jak ojcu jej niegdyś, w Kutnowskiem. Jedyną jej rozrywką jest, od czasu do czasu, polowanie, na które chadza wieczorami, jako że humanitarny myśliwy strzela, nie przerywając snu zwierzynie. Podczas ostatniego wykonała zaplanowany odstrzał, a jej trofea, to... dwa kruki.

Safo | Safona (VII/VI wiek p.n.e.), wielka poetka grecka z Mityleny na wyspie Lesbos, reprezentantka liryki eolskiej, pochodząca z arystokratycznej rodziny. Przewodziła kołu (gr. thiasos) ku czci Afrodyty i muz, którego uczestniczkami były młode dziewczęta. Kształciła je w muzyce, poezji i tańcu aż do czasu ich zamążpójścia. Jej twórczość odznacza się doskonałością formy oraz żarliwością wyrażanych uczuć.

Sex-Bomba | mistrzyni amatorskiego striptease’u na województwo warszawskie – guzik od rękawiczki odpina tak, że jeden staruszek umarł, pasek od palta rozluźnia razem z obyczajami mężczyzn, którzy na to patrzą, a rozwiązuje wraz z ich węzłami małżeńskimi. Przychodzi do doktora Praszczadka z nadzieją, że ten odsłoni jej duchowy pierwiastek. Badana przez Pana B w zastępstwie doktora, którego od jego śmierci zastępuje doktorowa, rozbiera się przy dźwiękach grającej zapalniczki Pana A, bo przyzwyczajona jest rozbierać się przy muzyce. Zastępujący doktora Pan B mdleje, bo jak wyjaśnia: krew z mlekiem! Według Chlacza: cudowna, jej ciało brzmi jak pobudka na koń! Vide NUL.

Wedel | Emil Albert (1841–1919), syn niemieckiego cukiernika Karola Ernesta (1813–1902), założyciela fabryki słodyczy, którą przejął w 1872 roku (od 1908 jako Spółka „Emil Wedel i Syn”). W 1937 fabryka miała sklep w Paryżu, dostarczała też słodycze do USA. W latach 1951–1990 zmieniono jej nazwę na Zakłady Przemysłu Cukierniczego im. 22 Lipca, d. E. Wedel. Przy ul. d. Wedla mieszkali StP.

Wierszyki | Imogeny Praszczadkówny. Efekty hobby córki doktorostwa Praszczadków, czytane StP w trakcie przygotowań do wyjścia na bal. Ich tytuły to: Kot i myszka, O korupcji, O szewczyku i wróżce (w ppIV wygłasza Babka Gołoledź), O abstynencji oraz O sierotce bajka liryczna (ale tylko w VIIr, gdzie dla odmiany nie znalazły się: O abstynencji i O szewczyku i wróżce). A tak mówiąc między nami, to nie tyle efekty hobby, ile powielenia twórczości Eterkowego Mundzia (O sierotce i O kotku, czyli Kot i myszka – DCN 10, 1958, O korupcji – DCN 13, 1958, O abstynencji – DCN 14, 1958, O szewczyku i wróżce – DCN 16, 1958). Vide WiO – Wierszyki Imogeny.

Wypornicka | za jej pośrednictwem StP zostają poproszeni przez doktorową Praszczadkową, aby pod ich opieką Imogena udała się na swój pierwszy bal. A to dlatego, że W. wiele opowiadała doktorowej o Obu Panach, o ich kulturze i serdecznym stosunku do młodzieży.

Załucki | Marian (1920–1979), poeta, satyryk (tak jak Imogena), autor książek dla dzieci. Zasłynął jako niepowtarzalny interpretator zrymowanych przez siebie błyskotliwie dowcipnych monologów. W występach estradowych, radiowych i telewizyjnych recytował je beznamiętnym głosem, pełen zakłopotania, tremy i konfuzji. (NpII) – To do niego udała się na wywiad Redaktorka. Udzielał go jej przez tydzień.

Zawód Chlacza | polega na podawaniu pomocnej dłoni abstynentowi, który często znajduje się w dramatycznej sytuacji, bo dajmy na to, chce coś załatwić sobie, jak to w życiu, i musi postawić takiemu, który dopiero wtedy dostrzega jednostkę, kiedy ją widzi podwójnie. I co wtedy nasz abstynent? Stawiać i samemu nie pić to to samo, co ciężko obrazić człowieka, na którym nam zależy. I tu wkracza Chlacz, wynajęty według ustalonej taksy, urżnie nam kogo trzeba, z kim trzeba przeprowadzi sprawę przez bufet i t.d., i t.d.

Zdun Polski | Kilkuszewski, wspólny nieznajomy StP. Zaczął im stawiać piec kaflowy, lat temu sześć minęło jesienią – gline rozrobił, posadzke zaświnił, ściane rozwalił, zaliczke wziął i poszedł po ruszta, i tyle go widzieli. Czeladnik go rozpił i pił z nim, aż do onegdaj. Z.P. chce sumienie oczyścić i honor rzemieślnika odbudować. Zaliczki nie odda, bo nic prócz honoru nie ma, ale ma szamot i kafel historyczny z zamku książąt Gazowieckich, więc postawi piec jak się patrzy. Gdzie pan nam postawi? Gdzie chcecie. Tu mogę postawić. Nie, broń Boże. To nie nasze mieszkanie. Zresztą tutaj są kaloryfery. A u was w mieszkaniu? Też są kaloryfery. To co wam za różnica w takim razie? Panowie nalegają jednak delikatnie, aby postawił im piec w ich mieszkaniu, czyli pół miasta dalej, co Z.P. kwituje: Serca wy nie macie, Kochani, i duszy Zduna Polskiego nie rozumiecie! Sęk was za to, Kochani, jechał i szlag was trafił! Jeszcze wy mnie popamiętacie, żeście mi na rękę spracowaną nie poszli, Kochani! A piec będziecie mieli, żebym tak skonał!

WiO Wierszyki Imogeny

Kot i myszka

Po raz pierwszy zabrzmiał w ustach Mundzia w DCN 10, w 1958, jako O Kotku.

Kot cierpiący na zadyszkę,

myślał, goniąc pulchną myszkę:

Niech no złapię ją za ogon –

w sam raz będzie pod samogon!

Lecz, gdy już szykował gardło,

dech mu wzięło i zaparło.

Myszka w norce skryła hen się,

a my snujmy sens w tym sensie:

Z takim się spotyka skutkiem

ten, co wszystko chce pod wódkę!

O korupcji

Po raz pierwszy zabrzmiał w ustach Mundzia w DCN 13, w 1958.

Mały Franio do łazienki

zrobił w ścianie otwór cienki.

Więc doń jeden z takim zdaniem:

– Daj zobaczyć siostrę w wannie!

Za ten widok i tak dalej

ciastko z kremem ci odpalę. –

Franio opchnął łakoć z kremkiem

dał jednemu wgląd w łazienkę.

Nagle jeden: – Ty huncwocie!

Widzę w wannie, ale ciocię! –

Na co Franio jemu: – Wierzę!

Ciastko też nie było świeże. –

W czym się taki sens ukrywa:

Korupcja? – Tak, ale uczciwa!

O szewczyku i wróżce

Troszkę się Imogenie dziwimy, bo ten wierszyk już trzy lata wcześniej (w DCN 16) wyszedł spod pióra i z ust Mundzia. Autorzy.

Prawdopodobnie powrócił jako Mały Franio w Jedzcie stokrotki!

W baśni zmieścimy krótkiej

dobrego serca skutki.

Raz... przed laty, w Toruniu,

mieszkał szewczyk z babunią,

nie wspominając o tym,

że oboje – sieroty.

Ona – kaszel, nieżyty,

on – bardzo pracowity.

Lecz choć tyrał i ślęczał,

to pieniądzem nie brzęczał.

Kiedy było ku wiośnie,

szewczyk wzdychał żałośnie:

– Nie starczają mi zyski

na dziewczęce uściski.

Nieraz przecie ja śledzę,

jak się wiedzie koledze

którąś z piekarza córek

– „za miasto, pod słup, na wzgórek...”1

A ja za te kamasze

co mam? – Babcię i kaszel!

Lecz, choć biada i zrzędzi,

babuni nie wypędzi.

Aż raz, płacząc w poduszkę,

zobaczył szewczyk wróżkę,

która powiada: – Teraz

mój kochany wybieraj:

będziesz miał złota mnóstwo

albo dziewczynę bóstwo!

Lecz, gdy się nią obarczysz,

na babcię ci nie starczy. –

Szewczyk bladł i pąsowiał,

Lecz choć trochę osowiał,

dla babuni zmógł żądzę

i z dwóch wybrał pieniądze.

W nagrodę zaś za straty,

że poszedł cnoty dróżką,

szczęśliwy i bogaty

żył sobie długo. Z wróżką.

O abstynencji

Po raz pierwszy zabrzmiał w ustach Mundzia w DCN 14, w 1958.

Wynajęto abstynenta

w charakterze inkasenta.

Poszedł w same imieniny

ściągnąć kwotę on z Janiny.

Patrzy, wchodząc do mieszkanka –

Goście i solenizantka

nad brzegami wielkiej wódki.

A inkasent sam – trzeźwiutki.

Więc sadzają go przy stole,

nalewają jemu dolę.

Próżno się abstynent wzdraga,

Kto uiszcza, ten wymaga.

A że nie zwykł był popijać,

zalał się prędziutko w kija

i (na trzeźwo tak spróbuj-no!)

ściągnął kwotę z niej podwójną!

W dodatku, przez wzgląd na zdrowie,

wrócił, jak król – Pogotowiem!

Z czego taka kwintesencja,

że popłaca abstynencja!

O sierotce bajka liryczna

Po raz pierwszy zabrzmiał w ustach Mundzia w DCN 10, w 1958.

Macocha bigotka, erzac matki

Wygnała raz sierotkę z chatki,

Idzie smutna, zapłakana,

Sierotka z chatki wygnana,

Zawodzi na rzewną nutę,

Chucha w rączyny pokłute –

Nie dawała jej naparstka

Macocha, matki namiastka,

Aż, jak bywa z ludźmi złemi,

Trafia się trzęsienie ziemi –

Trach! Pęka ziemska skorupka

I fajt z macochą chałupka.

Stąd nauka dla bigotek:

Bądźcie dobre dla sierotek!

NUL Pan B oddala się z pacjentką.

Pacjent [Chlacz – od aut.]: Ja do pana doktora Praszczadka.

Pan A: Właśnie zastępuję.

P.: A tamten pan?

Pan A: Też zastępuje.

P.: Kogo?

Pan A: Mnie.

P.: To dobrze, bo ja też w zastępstwie.

Pan A: Czyim?

P.: Pacjenta.

Pan A: Dlaczego?

P.: Bo on nie choruje, ten pacjent. Więc powiada: mam świetnego lekarza, a nie choruję, więc ty, powiada...

Pan A: A pan choruje?

P.: Nie, ja też nie choruję. I dlatego cieszę się, że pan nie leczy, tylko zastępuje. Nie będziemy gadali o chorobach, dobrze?

Pan A: Chętnie.

P.: Nie znoszę gadania o chorobach.

Pan B: Ten, co telefonował, niejaki pan Mietek, powiedział, że będzie o 23-ej.

Pan A: No to co?

Pan B: No... i da nam w mordę.

Pan A: Jak ty się wyrażasz, mój drogi!

Pan B: Nie. To on się wyraził. Ja go tylko cytuję.

Pan A: Ale dlaczego?

Pan B: Żeby ci przekazać jego intencje.

Pan A: Nie, nie. Ja nie pytam, dlaczego cytujesz, tylko dlaczego chce nam dać?

Pan B: Nie, nie powiedział. Może zazdrosny?

Pan A: No to mu się wytłumaczy, że niesłusznie i...

Pan B: Możemy nie zdążyć. Zapowiedział, że przyjdzie i od razu nam da.

Pan A: Jak to, od razu. Przecież musi najpierw wejść, przywitać się, przedstawić, dopiero nam dać...

Pan B: Kazałem się pacjentce [Sex-Bomba – od aut.] na razie rozebrać i nie wiem, czy dobrze postąpiłem.

Pan A: To już sam za chwilę osądzisz, po rozebraniu.

Pan B: Tak, tylko że ona prosi o muzykę. Mówi, że przyzwyczajona rozbierać się przy muzyce, a bez – nie potrafi. Masz może przy sobie gramofon?

Pan A: (po przeszukaniu kieszeni): Przy sobie nie mam. Mam tylko grającą zapalniczkę.

Pan B: Pozwól. Może zapalniczka wystarczy. Ostatecznie nie ma tak dużo do zdjęcia.

Zbigniew Klaczyński: Teatrzyk ma w sobie coś z uroczej szkatułki prestidigitatora. Nigdy nie wiadomo, co z niej wyskoczy: podrzucana Hrabina, duch Julii tęskniącej do Romea słowami uroczej piosenki czy też Opryszek tańczący morderczego twista. Są to osobistości z absurdalnego świata, w którym się wszystko może zdarzyć. A w to, co się zdarzy, chętnie wierzymy, bo przecież rzecz się dzieje w miniaturowej sztakułce, osadzonej w drugiej sztakułce – w okienku telewizora, którego ekran doskonale znosi wszelkie umowności. (...) A za co lubimy StP? Oczywiście, za program Kabaretu – za zabawne pomysły, doskonałe piosenki i za nich samych. Stanowią oni przecież główne figury Kabaretu. Są ogniwem łączącym poszczególne sceny, a także chórem, który je komentuje. Wnoszą do programu niezmącony optymizm i życzliwość, a także dowcip swych absurdalnych komentarzy do absurdalnych sytuacji. Otóż. Podkreślmy: humor Kabaretu jest w dużej mierze dowcipem słownym, którego efekt wzmacnia w telewizji właściwy jej intymny bliski kontakt pomiędzy aktorem i widzem.

Wieczór VIII – Niepotrzebni mogą podejść

4 XI 1961, sobota, 22.20 (w radiu 10 XII 1961)

Tytuł jest aluzją do tytułu filmu Niepotrzebni mogą odejść (Odd Man Out) z 1946 roku, w reżyserii Sir Carola Reeda (1906–1976). W roli głównej (bojownika IRA Johnny’ego MacQueena) wystąpił James Mason.

Osoby:

- Pan A – Jerzy Wasowski

- Pan B – Jeremi Przybora

- Samobójca Miłosny – Wiesław Michnikowski

- Salwator – Mieczysław Czechowicz

- Staruszek Głosowy – Jarema Stępowski

- Kelnerka – Krystyna Walczakówna

- Dama Jarzynowa – Irena Kwiatkowska

- Pogłębiacz – Edmund Fidler

Ponadto m.in.:

- Antygona, Chruśniak-dzióbkoskaczek, Deratyzatorąteczka, Dwoje nieszczęśliwych, Gerbault, Gerlach, Kaczusia, Kowbojczyni bieszczadzka, Krochmalny, Książę Walii, Lala, Maszynista, Pomocnik maszynisty, Spinoza, Szczerbczyk, Tatarkiewicz, Urgens.

JP (1998): Otóż w KSP rzeczywiście nie było konferansjera, który w tradycyjnym kabarecie nawiązuje kontakt z publicznością. Jego miejsce zajęli dwaj StP, którzy, nie zwracając uwagi na widzów, rozmawiali ze sobą. Nie zapowiadali też oni piosenek ani skeczów, które wynikały z sytuacji, z tego, co się działo między Panami a postaciami pojawiającymi się w ich (StP) kręgu. Skecze zresztą też nie były typowymi skeczami z pointą, były to raczej scenki i dialogi niekoniecznie spointowane, przeważnie jakby niedopowiedziane. Wszystko zmuszało do stworzenia atmosfery, klimatu, który łączył całość, a raczej starał się połączyć całość w ciągłość i jednolitość jakiegoś przeżycia. Nie zawsze pewnie to się autorowi udawało, ale w takich Wieczorach jak: Noc pełna wiatru, Smuteczek, Niespodziewany Koniec Lata, 14¾, Nieznani sprawcy – chyba tak.

Kuplety

Po raz ósmy na nasz program, Was, Kochani

Zapraszamy refrenikiem z kupletami,

Oj, świeżutki by kuplecik zdał się nam

(oj tak), bo refrenik zawsze jeden i ten sam.

Starsi Panowie...

Więc się obaj z Przyjacielem wysilamy,

Żeby wypruć z siebie flaki z kupletami,

Lecz cóż z tego – kuplecików świeżych brak,

Tylko refren, który brzmi mniej więcej tak:

Starsi Panowie...

Ja tak lubię, gdy Przyjaciel czasem palnie,

W kupleciku coś dowcipnie, aktualnie,

I ja lubię, gdy Przyjaciel – à propos,

Może palniesz? Nie, nie palnę, no i co?

Starsi Panowie...

Więc rodacy do pomocy bądźcie skorzy,

Pod nasz śpiew niech każdy sobie coś podłoży

Tralalala ta rarira ram pam pam

Bardzo dobrze – dziękujemy, wdzięczni Wam:

Starsi Panowie...

Piosenki:

TV

Pod twoim oknem

(wyk. ▶ Samobójca Miłosny)

Tytuł pierwotny – Serenada przedmiejska. Z aud. Zgubne uczucia. Powróci w Div. op. 6.

Na facjatce

(wyk. ▶ Staruszek Głosowy)

Piosenka, którą Staruszek Głosowy wykonywał w telewizji, w radiowej powieści w odcinkach. Tytuł pierwotny Jak niegdyś, znów dzisiaj... Napisana do Eterka, odc. Gość o północy. Śpiewał Profesor Pęduszko.

Czemu zgubiłaś korale?

(wyk. Samobójca Miłosny, natomiast w radiu Pan A)

W wersji radiowej śpiewa Pan A. Zdumiewa to Samobójcę, który swoją historią przecież z nikim się nie dzielił... Piosenka, zatytułowana wstępnie Korale, powstała dla potrzeb „Szpaka”, a po raz pierwszy rozbrzmiała w audycji radiowej W cichej fabryczce piosenek, w wykonaniu Pana A.

Powróci w Div. op. 6.

Już kąpiesz się nie dla mnie

(wyk. Samobójca Miłosny i ▶ Kelnerka)

Powróci w NpII i NpIIIr.

Ballada jarzynowa

(wyk. ▶ Dama Jarzynowa)

Tytuł wstępny Bukiet z jarzyn. Powróci w KSP XVI.

Mambo „Spinoza”

(wyk. StP)

Dzieło trójłączne, bo jak się okazało w NpII i NpIIIr, najpierw napisała je Redaktorka, a dopiero później StP. (W pierwotnym zamyśle miała to być Rumba „Spinoza”). Śpiewają StP ▶ Pogłębiaczowi, któremu przekazują je następnie jako dobre do pogłębienia jego sąsiada, konsumenta przebojów muzycznych, poprzez wpojenie mu zamiłowań filozoficznych. Wcześniej zamierzali podarować M.S. profesorowi ▶ Tatarkiewiczowi na Gwiazdkę. Przed przystąpieniem do pracy nad M.S. autorzy przestudiowali następujące dzieła Spinozy: Renati des Cartes Principiorum philosophiae pars I et II more geometrico demonstratae, Tractatus theologico-politicus, Tractatus de intellectus emendatione, a sam kompozytor jeszcze dodatkowo zapoznał się z traktatem: De Deo homine eiusque felicitate (uzupełnienie Pana B z roku 1965).

Herbatka

(wyk. StP)

Powróci w NpI i NpIIr.

Radio

te same co w TV, brak: Na facjatce

Reżyseria – Jeremi Przybora

Reżyseria telewizyjna – Jerzy Gruza

Scenografia – Jerzy Srokowski

Co do pozostałych, to wiadomo tylko, że realizacją akustyczną (radio) zajęła się Stanisława Grotowska, piosenki nagrał Bogdan Kryspin, akompaniował zaś Zespół instrumentalny p/k Juliusza Borzyma. Program nie zachował się.

JP (1993): KSP był odosobniony chyba i wyjątkowy jako zjawisko, jak bym je określił „acenzuralne”. Przez cały okres jego istnienia nie doznałem, jako autor scenariuszy i tekstów, ani jednej interwencji cenzora. A przecież niewątpliwie zaszufladkowany był Kabaret pod hasłem „humor i satyra”, więc przypisany do gatunku szczególnie na takie interwencje narażonego. Zawdzięczałem tę naszą uprzywilejowaną niejako sytuację zapewne wrodzonej niechęci do aktualnej, adresowanej satyry. Poruszałem się jako autor w sferze czegoś w rodzaju „realizmu komicznego”, na tyle jednak abstrakcyjnego, że cenzura uznała StP za nieszkodliwych i apolitycznych. I nawet kiedy Gomułka, wkrótce po Październiku, otrąbił generalny odwrót, wycofywanie się ze swych „liberalizmów”, a w Kabarecie (Kaloryfeeria) pojawił się Święty Mikołaj, który po obdarowaniu StP odebrał im wszystkie prezenty, cenzor nie dopatrzył się w tym żadnej aluzji.

HASŁOWNIK

Antygona | 1) w mitologii greckiej – córka Edypa, króla Teb; 2) w KSP – ex-narzeczona ▶ Samobójcy Miłosnego. Pochodzą z różnych światów, on – śródmieście, ona – dalekie peryferie, gdzie w dodatku ostatnio nie dochowuje mu wiary. Do tego dojazd fatalny. Jeździł tam co wieczór autobusem, z przesiadką na tramwaj, a potem jeszcze kawałek ciągiem pieszym. To po jej zdradzie Samobójca śpiewa Pod twoim oknem.

Banknotowiec | rozłożysty. Drzewo pieniężne, z którego liście opadają niezależnie od pory roku... I dlatego tak mało ludzi wie, kiedy je zbierać.

Cha-cha | szybki i rytmiczny taniec towarzyski pochodzenia południowoamerykańskiego, popularny w Europie i Ameryce w l. 50-tych XX wieku. Słynna cha-cha z KSP to Prysły zmysły. ▶ Pogłębiacz zamówił u StP Cha-chę „Leibniz” (Gottfried Wilhelm, 1646–1716, niemiecki filozof i matematyk). Miała być na pojutrze.

Chór Mimów im. Gołasa | chór, którego filarem był ▶ Staruszek Głosowy. Nabyte tam doświadczenie wzbogaciło jego repertuar o popis mimiczny ▶ Tysiąc drgnień duszy, który StP przyjęli z entuzjazmem i po którym stwierdzili, że Staruszek ma zdecydowanie szansę na to, by wyrywali go sobie kapelmistrze całego świata jako wirtuoza twarzy.

Chruśniak-dzióbkoskaczek | samiczka. Opowiada o niej ▶ Kelnerka zakochującemu się w niej wtedy właśnie ▶ Samobójcy Miłosnemu. Skorupki jaj ch. są niezwykle grube i trzeba 20-stopniowych mrozów, żeby zaczęły pękać. Wtedy wykluwają się młode.

Ciekawostki Kelnerki | z zakresu snu. Opowiada je Panu A: 1) kangur śpi dwa razy szybciej niż pies domowy; 2) zając sypia tak szybko, że niejednokrotnie budzi się jeszcze przed zaśnięciem; 3) sen królika angorskiego przeszczepiony dorosłemu mężczyźnie czyni go wyspanym już po dwóch godzinach; 4) pewnej Francuzce, p. Colette Millefois, zaszczepiono wydzielinę gruczołu sennego pewnego jamnika i po trzech godzinach obudziła się rześka, niestety z krzywymi nogami. Częściowo zaczerpnięte z aud. Muzyka i wiadomości ogórkowe. Vide ▶ Kelnerka.

Dama Jarzynowa | 62 lata, chociaż wygląda na 25, ale to dlatego, że miłość odmładza, nawet ta niepotrzebna, pozostawiona przez tych Dwoje nieszczęśliwych, którym użyczyła swojego pokoju po tym, jak nie mieli się gdzie podziać ze swoją miłością. Po udostępnieniu im mieszkania dużo czasu spędzała poza domem: to była późna jesień, noce były chłodne. Zwłaszcza na ławce w Alejach... Czasem się powiodło i ktoś ją zaczepił. No a wtedy, oczywiście, awantura, milicja i noc w ciepłym komisariacie. Ale nie zawsze tak bywało. Raz poszła ogrzać się na dworzec, ale nie udało się, ponieważ odchodziły same zimne pociągi – do Moskwy, gdzie było podówczas –40 stopni [Celsjusza – od aut.], do Leningradu (–35), do Suwałk (–23), radio podało wtedy, jako ostatnią, wiadomość o losie wyprawy prof. Krochmalnego na Mount Everest (po jej wysłuchaniu była bliska zapalenia płuc, jeszcze jedna taka wiadomość i miałaby je na pewno). Jarzynowa opiekuje się nadal tą niepotrzebną, pozostawioną jej miłością. (To ją tu, do parku, przyprowadzę, bo się tu spotykali, to przewiozę windą w domu towarowym, to do budki telefonicznej zaprowadzę...). Przyjmuje też od StP zamówienie na jarzyny.

Deratyzatorąteczka | dzieci ▶ Salwatora. Wspomina o nich, kiedy ratując ▶ Samobójcę Miłosnego, wciela się w ubogiego deratyzatora.

Dwoje nieszczęśliwych | to windę zablokowali w domu towarowym, to znów mieszkali w ulicznej budce telefonicznej, zamalowali ją na biało i wywiesili napis: Remont. Oczywiście mogliby długo tak mieszkać, bo to przecież nikogo nie dziwi, że budka nieczynna, ale po pewnym czasie jakiś milicjant zauważył, że budka w dzień stoi, a w nocy leży. To ich zgubiło. Nie mogła na to patrzeć Dama Jarzynowa i udostępniła im swoje mieszkanie. Znikli potem bez wieści, ale pozostawili u niej miłość, już im niepotrzebną... Dlaczego zostawili? Nie wiadomo. Może dlatego, że rozeszli się w przeciwne strony, a może dlatego, że przeciwnie – dostali mieszkanie i zaczęli sobie żyć wygodnie.

Fahrenheit | Gabriel Daniel (1686–1736), fizyk pochodzący z rodziny niemieckich kupców osiadłych w Gdańsku, od ok. 1709 mieszkał w Holandii. Zajmował się wyrabianiem termometrów, pierwszy zastosował rtęć jako ciało termometryczne. W 1725 zaproponował 212-stopniową skalę temperatury, zwaną skalą Fahrenheita, temperatura wrzenia wody 212, a 32°F = 0°C (Celsius Anders, 1701–1744, szwedzki astronom i fizyk). Temperatura w jego skali przyczyniła się do zamarznięcia wyprawy prof. ▶ Krochmalnego, o czym dowiadujemy się z ust Damy Jarzynowej.

Gerbault | Alain (1893–1941), żeglarz francuski, jeden z prekursorów transoceanicznych rejsów żeglarzy samotników. 25 kwietnia roku 1923 wyruszył na jachcie „Firecrest” i jako pierwszy przepłynął samotnie Atlantyk (z Gibraltaru do N. Yorku) bez zawijania do portu. Zajęło mu to 102 dni. Podróż tę opisał w książce Sam przez Atlantyk (1924, wyd. pol. 1925). Jego wyczyn zainspirował ojca ▶ Kaczusi vel Kropelki.

Gerlach | fabryka nakryć stołowych, uruchomiona w 1824 roku przez Samuela Gerlacha (1799–1839) w Warszawie, przy ul. Podwale. Jej wyroby odznaczały się tak wysoką jakością, że car Mikołaj I zezwolił na cechowanie ich koroną jako znakiem firmowym, który (nawiasem mówiąc) istnieje do dziś jako godło firmy. Produktem G. (nóż kuchenny) pogłębiła płytka Kobieta, pogłębiana przez ▶ Pogłębiacza, serce ukochanego Mężczyzny.

Kaczusia | zdradziła miłośnie ▶ Samobójcę Miłosnego – to o niej śpiewa Już kąpiesz się nie dla mnie, posiada przy sobie jej fotografię z życiorysem na odwrocie. A życiorys wstrząsający – córka ubogiego przedsiębiorcy pogrzebowego, urodziła się w karawanie, ale nie na ulicy, tylko na Saharze, ponieważ ojciec, kiedy splajtował, żeby zarobić trochę pieniędzy, chwycił się rozpaczliwego pomysłu (pod wpływem Gerbaulta) – i ogłosił się w prasie, że przejedzie karawanem przez Saharę. Tamże, z prymitywnej Arabki, urodziła się K., stąd u niej kompleks wody i to ciągłe kąpanie się.

Kalendarz telefoniczny | nagrywał go kiedyś ▶ Staruszek Głosowy, i do teraz, jak tylko powie dzień dobry, to zaraz wyskakuje z niego: Mamy dziś 4 października, środę. Wszystkim Franciszkom i Franiom składamy serdeczne życzenia imieninowe. Na obiad zupa pomidorowa z ryżem oraz pieczeń wołowa z buraczkami...

Kelnerka | ciekawa dziewczyna, wszechwiedząca. Pewien Francuz nazywał ją ▶ La Rousse, zwłaszcza kiedy miała rude włosy. Nie posiada życiorysu – tatuś odumarł ją, zanim mamusia zdążyła począć, więc mamusia musiała z kim innym... Zakochuje się w niej ▶ Samobójca Miłosny. Bajaderek K. nie lubi, nawet jak je je ktoś inny. Bawiąc Pana A rozmową, serwuje mu różne ciekawostki, opowiada o katastrofie kolejowej pod Sochaczewem, a następnie relacjonuje komunikat meteorologiczny. Z powodu trudności obiektywnych nie może uraczyć StP dwiema szklankami podwójnej i gorącej herbaty. Potrzebuje StP jako ostatnich klientów (przy ostatnim „czynnym” stoliku) pustej już o tej porze roku kawiarenki parkowej (w której jest pięknie i w której czas płynie sobie wolniutko), ponieważ w przeciwnym wypadku byłaby (i K., i kawiarenka) zupełnie niepotrzebna.

Komunikat meteorologiczny | bardzo niedobry. W związku z głęboką okluzją w dorzeczu Amazonki z jednej strony i wyżem stacjonarnym zalegającym Pamir, zwany Dachem Świata, z drugiej – nad Rembertów napływać będą nadal masy powietrza. Pan A: Jeżeli świeżego powietrza, to w tym bym nie widział nic takiego. Kelnerka: Tak, ale to nie wszystko. Pan A: Pani coś przede mną ukrywa? Kelnerka: Tak... Wisła pod ▶ Zawichostem zaledwie 94 i pół. Pan A: Boże... A w ▶ Miedoni? Kelnerka: Bez zmian.

Kowbojczyni bieszczadzka | żona ▶ Salwatora – wspomina o niej, kiedy ratując ▶ Samobójcę Miłosnego (po raz trzeci), wciela się w cowboya bieszczadzkiego.

Krochmalny | profesor, brał udział w zamarznięciu wyprawy na Mount Everest, o czym usłyszała na falach eteru Dama Jarzynowa. Nie wymawiał litery „r”, no i kiedy uderzył podczas wspinaczki kolanem w Mount Everest, zawołał: „O, rety!”, co u niego zabrzmiało: „O, jety!”. Wszyscy pomyśleli, że atakuje ich yeti, zdrętwieli ze strachu i zamarzli, zważywszy, że i tak było bardzo zimno, szczególnie według Fahrenheita.

Kropelka | radiowy odpowiednik Kaczusi.

Książę Walii | to dla niego Pan A kupuje jesienią prezent, sądząc, że może to się przyczynić do odprężenia. A znasz jego zamiłowania? Czytałem w popularnym tygodniku, że jest rozmiłowany w zupach, więc kupiłem mu, o, taką łyżkę... Ale co to ma wspólnego z jesienią? No – je sie nią zupę.

Lala | drugi zawód miłosny ▶ Samobójcy Miłosnego (to o jej zdradzie śpiewa Czemu zgubiłaś korale?). Zdradzała go z Wiśniewskim. W drodze do Wiśniewskiego gubiła korale – co 10 metrów jeden, ostatni znalazł się na słomiance.

La Rousse | 1) tak nazywał Kelnerkę pewien Francuz. W pewnych okolicznościach; 2) Larousse (Librairie) to najstarsze i największe francuskie wydawnictwo encyklopedyczne. Założyli je w 1852 roku Pierre Athanase Larousse (1817–1875) i Pierre-Augustin Boyer (1821–1896) w Paryżu.

Mambo | taniec towarzyski, w tempie szybkim i metrum parzystym. Popularny od połowy lat 50-tych XX wieku w USA, a później także w Europie, wywodzący się z ludowego tańca kubańskiego. Najsłynniejsze m. KSP to Mambo „Spinoza”.

Ma non troppo | 1) nazwa baru dla umiarkowanych, w którym to z numerków z szatni skorzystał był ▶ Pogłębiacz; 2) z włoskiego, termin muzyczny – allegro, ma non troppo – umiarkowanie, niezbyt szybko.

Maszynista | pociągu, który wykoleił się w wielkiej katastrofie pod Sochaczewem. Mańkut od czasu, jak zaprowadził dzieci do ZOO i włożył prawą rękę do klatki z lwami, bo chciał pokazać dzieciom samca. (Pan A: Zawsze byłem przeciwnikiem tego, żeby dzieciom pokazywać różnice płci).

Miedonia | dzielnica Raciborza, dawniej wieś, włączona do miasta 01 II 1975. Znajduje się tam stacja hydrologiczno-meteorologiczna, skąd podaje się codziennie stan wody na Odrze. Nazwa pochodzi prawdopodobnie od mielizny.

Mister Warszawa | najlepszy pod względem estetycznym i użytkowym dom, wybierany w dorocznym konkursie spośród innych nowo zbudowanych. W takim właśnie mieszkanie miał ▶ Salwator.

www. ▶ Mister Warszawa, nagroda przyznawana w latach 1959–1980 przez specjalne jury i podawana do publicznej wiadomości przez redakcję „Życia Warszawy”. Od roku 1967 przyznawana także obiektom użyteczności publicznej.

Niepotrzebni | goście kawiarenki parkowej, niczego nie zamawiają, tylko po prostu przychodzą: ▶ Samobójca Miłosny, ▶ Staruszek Głosowy, ▶ Salwator, Dama Jarzynowa i ▶ Pogłębiacz.

Orfeusz 39 i pół | pseudonim Pana A, pod którym czasem (ponieważ bardzo się tego wstydzi) zdarzy mu się napisać utwór poważny. Dlaczego 39 i pół? To jego numer kołnierzyka.

Paweł i Wirginia | słynna powieść z 1787 roku, której autorem jest Jacques-Henri Bernardin de Saint-Pierre (1737–1814). Wzruszająca idylla dwojga niewinnie kochających się dzieci dwóch osamotnionych matek, przedstawiona na bogatym tle roślinności i krajobrazów zwrotnikowych, z dala od cywilizacji, na zagubionej na Oceanie Indyjskim wyspie Île-de-France (dziś Mauritius). Ich dziejami usiłował pogłębić ▶ Pogłębiacz pewną płytką Kobietę.

Pogłębiacz | delegat Ministerstwa Kultury i Sztuki w Egipcie. Zakopany przez pomyłkę przy zasypywaniu otworu po wykopanym skarbcu faraona Amon-Jaka z dynastii IV A, ocalał dzięki wiernemu jamnikowi, który pana wykopał. P. od lat zajmuje się pogłębianiem. To jego hobby (a hobby bywa nieraz ważniejsze niż zawód). Skutecznie pogłębił słynnego profesora ▶ Urgensa, który kopał dołki pod mgr. Kopycińskim w ministerstwie. To właśnie P. StP obdarowują piosenką Mambo „Spinoza”, którą wcześniej zamierzali podarować prof. ▶ Tatarkiewiczowi. Nuty pan magister czyta? Biegle, ale tylko po cichu. No to my panu magistrowi przeczytamy na głos, oświadczają StP i wykonują Mambo „Spinoza”. P. jest ukontentowany, zwłaszcza że akurat ma zupełnie osobistą słabość do ▶ Spinozy.

Pogłębianie Pogłębiacza | oprócz profesora ▶ Urgensa pogłębił pewne uczucie, które było tak płytkie, że do czego się sprowadzało – wstyd powiedzieć. Pogłębianie rozpoczął od Kobiety, stosując klasykę – ▶ Tristan i Izolda, ▶ Romeo i Julia, Paweł i Wirginia i t.d. Żeby pogłębiana przestała się ślizgać po powierzchni zagadnienia, jako że miłość to nie ślizgawka, a dotarła do serca ukochanego. Dotarła. Nożem kuchennym (z Zakładów im... teraz nie pamiętam, dawniej Gerlach. To i mężczyznę pan pogłębił przy okazji... Tak. Ok. 2 metrów). Nigdy nie twierdziłem, że pogłębianie jest równoznaczne z uszczęśliwianiem – skonstatował Pogłębiacz.

Pomocnik maszynisty | jedyna ofiara wielkiej katastrofy kolejowej pod Sochaczewem – spadł z Martwej Turni do Trupiego Żlebu, uderzając się pod drodze o t.zw. Trumnę św. Wincentego. A działo to się w górach, gdzie bawił w czasie katastrofy. Rozpacza po nim maszynista (mańkut), którego pomocnik był prawą ręką.

Romeo i Julia | najczystsza i najdoskonalsza tragiczna para miłosna w literaturze światowej, spopularyzowana przez Williama Shakespeare’a (1564–1616) w 1595 roku. Ich dziejami usiłował pogłębić Pogłębiacz pewną płytką Kobietę.

Salwator | zamożny uczciwy obywatel, ma auto, mieszkanie w Mister Warszawa i t.d., ale czuje się niepotrzebny i dlatego też ustawicznie i w przeróżnych przebraniach ratuje ▶ Samobójcę Miłosnego. Jako „bidny” bandzior, któremu żona alkoholiczka wypija wodę kolońską, bo nie ma dla niej na ćwiartkę, rekwiruje mu gnata, bo sam kupić nie ma za co. A w domu – pięcioro malutkich dzieci... Płaczą, bo nie wiedzą, która godzina... A gdyby miał gnata, każdemu by przyniósł po zegareczku... Jako biedny deratyzator wyłudza od niego truciznę (żona rozpacza, żebym zaderatyzował choć na ćwiartkę), a jako ubogi cowboy bieszczadzki, którego nie stać na lasso, odbiera mu sznur.

Samobójca Miłosny | lubi ślizgać się po krawędzi życia. Jedni to robią na żużlu, inni na torze wyścigowym, a on zawodzi się miłośnie, tylko nie wie, co będzie, jak mu się babki skończą. Po zdradzie Antygony śpiewa Pod twoim oknem, po zdradzie Lali Czemu zgubiłaś korale?, a po zdradzie Kaczusi (a także Kropelki) Już kąpiesz się nie dla mnie. Po każdym zawodzie miłosnym chce się zabić. Posiadacz gnata, trucizny i sznura, o które targuje się z nim Salwator, za każdym razem ratując mu życie. W kobiecie głównie pociąga S.M. życiorys, być może dlatego, że przez długie lata był personalnym w poważnym damskim więzieniu – im bardziej wzruszający życiorys, tym bardziej go bierze. W wersji książkowej (z roku 1973) przemianowany na Desperata.

Slow-fox | taniec towarzyski pochodzenia amerykańskiego, zbliżony w charakterze do wolnego foxtrota, silnie zrytmizowany, w metrum parzystym, o tempie umiarkowanym, charakteryzujący się wykonywaniem na przemian dwóch kroków wolnych do przodu i dwóch kroków szybkich z obrotem. W Europie od ok. 1927. Pogłębiacz zamówił u StP Slow-fox „Majmonides” (Rabbi Mosze ben Majmon, akronim RaMBaM, 1135–1204, czołowy myśliciel judaizmu). Miał być na pojutrze.

Sochaczew | miasto, pod którym wydarzyła się wielka katastrofa kolejowa, o czym opowiada StP Kelnerka. Wykoleił się tam bardzo długi pociąg towarowy. Jest tylko jedna ofiara – pomocnik maszynisty. Półtora roku później będzie tam w piątek na koncercie Sekretarz (XI).

Spinoza | Baruch (1632–1677). Filozof holenderski, jeden z najważniejszych myślicieli czasów nowożytnych. Zarabiał na utrzymanie szlifowaniem szkieł optycznych. Kryształowy człowiek (w/g Pana A), bohater Mambo „Spinoza”.

Staruszek Głosowy | ma 30 lat (radiowy – 32), ale głos staruszka. Nie cierpi buraczków. Kiedy był jeszcze szczęśliwym posiadaczem pięknego, jędrnego organu głosowego, zwróciła się do niego Dyrekcja Komitetu Do Spraw Kalendarza Telefonicznego, żeby nagrał kalendarz telefoniczny na następne tysiąclecie. Nagrywał po parę lat dziennie. Podczas gdy jego organizm starzał się w normalnym tempie, głosem wybiegał w coraz odleglejszą przyszłość i tak, coś koło roku 2400, głos mu zaczął wyraźnie pierniczeć, a już 8 maja roku 2415 zdążył jeszcze złożyć serdeczne życzenia Stasiom i zaraz po kapuśniaku wyleciał z kalendarza telefonicznego pod zarzutem zniedołężniałego głosu. Pracował w roli dziadka rodzinki radiowej w powieści w odcinkach, co tydzień wzruszając słuchaczy swoimi gawędami przy kominku i piosneczkami. Po przeniesieniu powieści do telewizji stracił rolę ze względu na zbyt młody wygląd. StP proponują mu zatem udział w eksperymencie podobnym do tego z ▶ Warszawskiego Babiego Lata. Jako filar Chóru Mimów im. Gołasa prezentuje przykłady swoich możliwości w popisie mimicznym ▶ Tysiąc drgnień duszy.

Szczerbczyk | mieczyk podrzucony prof. ▶ Urgensowi (osobiście) przez Pogłębiacza. Wyszczerbiony (także osobiście) przez Pogłębiacza o bramę domu nr 7 przy ulicy Siennej, gdzie inaczej nie sposób dobudzić dozorcy. Antenat sz. to Szczerbiec – wyszczerbiony (osobiście) przez Bolesława Chrobrego i też o bramę, tyle że o kijowską Złotą Bramę (jak podaje ▶ Kronika wielkopolska). Obecnie szczerbi się na Wawelu, jako jedyne zachowane insygnium koronacyjne Piastów (miecz ok. 1 metra długości wraz z rękojeścią).

www. ▶ Kronika wielkopolska, napisana w łacinie średniowiecznej (pod koniec XIII lub w XIV wieku) i zachowana w dziewięciu rękopisach anonimowa kronika opisująca dzieje średniowiecznej Polski (od czasów legendarnych aż po rok 1273). Niektórzy twierdzą, iż jej autorem jest Janko z Czarnkowa (ok. 1320–1386 lub 1387).

Tatarkiewicz | Władysław (1886–1980), wybitny polski filozof, historyk filozofii, estetyk i historyk sztuki. Autor m.in. trzytomowej i tłumaczonej na wiele języków Historii filozofii (1931) oraz również trzytomowej i monumentalnej nowatorskiej Historii estetyki (1960–1967).

Tristan i Izolda | para kochanków z wczesnośredniowiecznej legendy celtyckiej ukształtowanej w Bretanii. Znana zwłaszcza z poematu Dzieje Tristana i Izoldy Gottfrieda von Strassburga (po 1170–ok. 1210). Ich dziejami usiłował pogłębić Pogłębiacz pewną płytką Kobietę.

Trudności obiektywne | kuchnia już nieczynna. Wygasła o zmierzchu 29 września, a już nazajutrz, o świcie, ustał dowóz ciastek. Z tego powodu Kelnerka nie może podać StP herbaty i ptysiów (bo bajaderek nie lubi).

Tuła | znane od 1146 miasto w Rosji nad Upą (dopływem Oki). Tradycyjny ośrodek produkcji samowarów. Kelnerka zaprasza na herbatę z takiego właśnie samowara (bo pyszna!) i proponuje StP zakup tegoż sprzętu: od tego pana niedaleko stąd. Zakupiono, rozpalono – wybuchł, wzbił się i wszedł na orbitę.

Tysiąc drgnień duszy | popis mimiczny Staruszka Głosowego, którym przekonuje StP o możliwościach swojej mimiki: Panowie tylko zamawiają w/g życzenia, n.p. gniew, smutek i t.d., a już moja rzecz pokazać to na twarzy. StP zamawiają: rozpacz, żądzę władzy, potem żądzę Władzi, ulgę, tryumf, lekceważenie. (Dziękujemy panu. Bardzo dyskretnie pan to robi i wstrząsająco zarazem).

Urgens | profesor doktor, słynny archeolog. Był płytkim urzędnikiem w Ministerstwie Kultury i Sztuki, zajmował się głównie kopaniem dołków pod mgr. Kopycińskim. Pogłębiacz podrzucił mu wtedy starą numizmatykę. Nie szkoda panu było? Nie, sporządziłem ją sam, z numerków do szatni w barze dla umiarkowanych Ma non troppo. Zachęciło to U. i zaczął kopać głębiej. Pogłębiacz podrzucił mu z kolei mieczyk Szczerbczyk. Potem już profesor dokonał samodzielnych wykopalisk.

Warszawskie Babie Lato | cykl koncertów. Najciekawszy eksperyment tej imprezy to utwór muzyczny na kwartet smyczkowy, fortepian, motocykl, puzon, rożek angielski i twarz męską. To, co grały instrumenty, jeden pan stał i przeżywał na twarzy. Ciężko przeżywał? Różnie. Ale przeżył. Podobny eksperyment proponuje Pan A (dzięki pośrednictwu Pana B) Staruszkowi Głosowemu.

Wykopaliska prof. dr. Urgensa | bez pomocy Pogłębiacza Urgens (prof. dr) wykopał kolejno: osadę słowiańską koło Prałacina, pod nią osadę wczesnosłowiańską, pod nią osadę prasłowiańską, pod nią pudełko sardynek, pod nim szkielet ichtiozaura, a pod nim kamień węgielny świątyni Majów, już oczywiście po tamtej stronie globu, t.zn. na północnym Jukatanie (bo kopał trochę na skos).

Zamówienia Pogłębiacza | piosenki, o których napisanie (po wysłuchaniu Mambo „Spinoza”) poprosił StP Pogłębiacz: Cha-cha „Leibniz” i Slow-fox „Majmonides”. Ale w ramach hobby. Bezpłatnie. (To na kiedy byłyby te dwa kawałki? Zaraz... Na jutro to nie zdążymy... Mamy pranie. Idziemy prać do znajomych, którym się popsuła podarowana przez nas pralka. To na pojutrze). Nie zrealizowane.

Zamówienie | złożone przez StP u Damy Jarzynowej: ze dwa worki kartofli, 50 główek kapusty, 35 pęczków pietruszki i marchwi, buraków tyle, żeby było na ze sto talerzy barszczu, cebuli... Dokąd dostarczyć? Dawniej Wedla 8. To na cholerę wam te jarzyny, skoro macie obok sklep jarzynowy. Nie zrealizowane.

Zawichost | miasto w woj. świętokrzyskim, w pow. sandomierskim, znane dziś głównie z podawanych przed godz. 12.00 w I Prog. PR komunikatów o stanie wód na największych rzekach w kraju.

NUL Pan A: Czekasz na Jesienną Dziewczynę?

Pan B: Nie, nie czekam.

Pan A: Była?

Pan B: Była, ale zimowa.

Pan A: Zimowych nie ma żadnych.

Pan B: Są, tylko na wiosnę się roztapiają, więc praktycznie tak jakby ich w ogóle nie było.

Pan A: Zupełnie się roztapiają?

Pan B: Nie, niezupełnie. Z dziewczyny naturalnej wielkości zostaje ot, taka maleńka kropelka.

Nadprogram Kabaretu Starszych Panów:
Piosenka jest dobra na wszystko (w scenariuszu)
Piosenka jest dobra na wszystko – seria II (w TV)

28 I 1962, niedziela, 17.30

Nadprogram III – Piosenka jest dobra na wszystko

(w radiu, 26 XII 1962)

Osoby:

- Pan A – Jerzy Wasowski

- Pan B – Jeremi Przybora

- Redaktorka – Krystyna Walczakówna

- Nieduży – Wiesław Michnikowski

- Krwawa Basia – Barbara Krafftówna

- Ofiara Portugalczyka – Barbara Rylska

- Jesienna Dziewczyna – Kalina Jędrusik

- Zdun Polski – Edward Dziewoński

Ponadto m.in.:

- Nocówna (Możenka) i Mężczyzna z Funduszu (tylko w scenariuszu)

JP: Poza namową pewnego redaktora [pani Rysia Lankiewicz – od aut.], wspartą umową i zaliczką, nie doszłoby do powstania KSP, gdyby nie druga niepomiernie większej wagi przyczyna jego powstania – osoba Jerzego Wasowskiego. Ten zaś, zanim oddał swe siły Telewizji jako kompozytor, aktor i współreżyser naszych programów, oddawał je Radiofonii naszej w zakresie wyjątkowo obszernym, bo jako: inżynier akustyk, speaker, pieśniarz, aktor, reżyser, lektor, kompozytor, wirtuoz, zastępca naczelnika (...) Kiedy zaś w pamiętnym dla mnie roku 1948 spotkałem w hallu Rozgłośni Warszawskiej b. inżyniera Wasowskiego, zaproponowałem mu napisanie muzyki do pierwszej audycji Teatrzyku Eterek (...) Nie myśleliśmy jednak z Wasowskim, bynajmniej, o mechanicznym przenoszeniu cyklu radiowego [My z Przyjacielem – od aut.] do Telewizji, kiedy przydarzył nam się ten pierwszy Wieczór telewizyjny. Pomyślany był on jako dosyć luźna składanka scenek i piosenek, prezentowana przez dwóch konferansjerów w żakietach, cylindrach i sztuczkowych spodniach. Tylko ten kostium był dla nas sprawą oczywistą. Reszta – jeżeli nie milczeniem, to w każdym razie – cichą, niepewną propozycją. Ale właśnie kostium z jego niecodzienną odświętnością na co dzień określił raz na zawsze styl bycia StP, a dwie piosenki z tego pierwszego Wieczoru pozostały już stałymi elementami cyklu. Jedna z nich to Kuplety StP, które odtąd z niezmiennym refrenem pojawiały się na wstępie każdego programu, a druga to Herbatka, której melodia stała się sygnałem wywoławczym Kabaretu. Nam samym ten pierwszy program nie podobał się tak dalece, tak że wielkim zaskoczeniem była dla nas, po tej premierze, propozycja ze strony TV – kontynuowania cyklu.

Piosenki:

TV

Piosenka jest dobra na wszystko

(wyk. StP)

Z KSP V. Powróci w NpIII i NpIIIr.

Puk! Puk! Puk!

(wyk. Pan B)

W NpIIIr też – śpiewa Pan B. Piosenka powstała w wyniku chodzenia StP do pewnej praczki. Z bielizną. Na piąte piętro. Schodami. Nie kochali jej. Pierwotnie napisana dla potrzeb audycji radiowej W cichej fabryczce piosenek i śpiewana również przez Pana B.

Czemu zgubiłam korale?

(wyk. Ofiara Portugalczyka)

W NpIIIr też. Punktem wyjścia do napisania tej piosenki było następujące założenie (poczynione przez Pana B): A kupił B korale, które B zgubiła w drodze do C, z którym zdarzyło jej się przejściowo być niewierną A. Damska wersja piosenki Czemu zgubiłaś korale? W pełnym wymiarze jest o 25 sekund dłuższa od tej powszechnie znanej.

Jesienna dziewczyna

(wyk. Pan B i Jesienna Dziewczyna)

Z KSP VI. Powróci w Div. op. 3r.

Portugalczyk Osculati

(wyk. Ofiara Portugalczyka)

Dogadują niekiedy artysta Michnikowski i Pan B. W NpIIIr dogadują StP, na przykład, że to „oburzające”, że „Polak – nigdy!”, i że „szuja” ten Osculati. Z KSP III.

Bo we mnie jest sex

(wyk. ▶ Nieduży)

Z KSP VII. Powróci w NpIIIr.

Dziewica Anastazja

(wyk. Krwawa Basia)

Utwór premierowy. Powróci NpIIIr, jak też (w nowej aranż.) w Div. op. 7.

Do ciebie szłam

(wyk. Jesienna Dziewczyna)

W NpIIIr śpiewa, wylosowana przez Sierotkę, ulubiona artystka StP, Kalina Jędrusik. Tytuł pierwotny Droga do ciebie. Jedyny przypadek, kiedy muzyka została napisana, zanim powstał tekst. Powróci w ppIV jako Do ciebie szłem.

Ostatni zdun

(wyk. Zdun Polski)

Śpiewa to, co w KSP VII, grając przy tym osobiście na fortepianie. Do środka fortepianu wstawił sobie wiaderko, a do środka wiaderka (już wcześniej) flaszkę, a w środku flaszki ma coś, czym, co czas jakiś, pokrzepia się podczas wykonywania swej pieśni. Powróci w NpIIIr.

Jakże ściana ta cienka

(wyk. Pan B i ▶ Redaktorka)

Wariant piosenki Ach, ta ściana tak cienka z KSP II i NpI.

W czasie deszczu dzieci się nudzą

(wyk. ▶ Krwawa Basia)

W NpIIIr i Deszczowej suicie też. Zawarte w tekście zalecenie należy rozciągnąć również i na suszę (rada z roku 1965). Tytuł wstępny – Milusińscy. Piosenka napisana do audycji radiowej Deszczowe impresje i zaśpiewana w niej przez: Jeremiego Przyborę, Jerzego Wasowskiego (?), Marię Janecką, Edwarda Dziewońskiego oraz Hannę Skarżankę.

Już kąpiesz się nie dla mnie

(wyk. Nieduży i Redaktorka)

Z KSP VIII. Powróci w NpIIIr.

Zupełnie jak ty

(wyk. Jesienna Dziewczyna)

Piosenka napisana do trzeciego programu kabaretu „Szpak” i zaśpiewana tam przez Wieńczysława Glińskiego. Powróci w Pani X przeprasza.

Mambo „Spinoza”

(wyk. StP)

Z KSP VIII. Powróci w NpIIIr.

Reżyseria – Jerzy Wasowski

Reżyseria TV – Irena Sobierajska

Współpraca – Barbara Borys

Scenografia – Jerzy Srokowski

Światło – Stanisław Białek

Kamery – Krystyna Brzoskowska, Antoni Żurek, Sławomir Conrad

Inspicjent – Halina Kożusznik

Opracowanie dźwiękowe – Bogdan Kryspin

Akompaniament – Zespół instrumentalny p/k Juliusza Borzyma

Realizacja akustyczna (radio) – Alina Langman

Piosenki nagrali Bogdan Kryspin i Sławomir Makowski

1962: Ich wdzięk polega na tym, że śmieją się z siebie – nie wprost, lecz za pośrednictwem widzów, do których przemawiają wybornym, groteskowym dowcipem słownym i sytuacyjnym, oraz – oczywiście – piosenką.

Nieodparty wdzięk, kultura, zaskakujące pomysły, dowcip, melodyjne piosenki, doskonałe wykonanie aktorskie – oto przepis, według którego przyrządzane są Kabarety StP. Tylko na pozór przepis jest prosty, ale przyrządzić tak strawną potrawę – bardzo trudno.

JP (1998): Mogę ze stuprocentową pewnością stwierdzić, że nie udało nam się rozśmieszyć towarzysza Gomułki. Dla mnie osobiście była to druga polityczna porażka od czasu, kiedy próbowałem rozśmieszyć towarzysza Stalina. Wtedy jednak mogłem się bronić argumentem bariery językowej.

Warszawa, 18 VII 62

Szanowny i Drogi Panie Jerzy,

Dostałem list od Bronka ▶ Kapera, który między innymi pisze:

„Dziękuję Ci za gazety i Nuty. Jestem pod wrażeniem piosenki Droga do Ciebie, która jest po prostu cudowna. Siedzę przy fortepianie, zamiast pracować na chleb, i gram tę piękną melodię i wzruszam się słowami.

P.P. – Wasowski i Przybora to fenomenalne talenty”.

Serdeczne pozdrowienia

St. ▶ Dygat

www. ▶ Kaper – Bronisław (Bronislau), 1902–1983, kompozytor pol. najbardziej znany z ilustracji i piosenek komponowanych z myślą o filmach. Wspomnijmy tu o trzech komediach Braci Marx: Noc w operze (1935), Dzień na wyścigach (1937) i Droga na zachód (1940). W roku 1954 zdobył Oscara za muzykę do filmu Lili (1953, to tu znalazła się słynna piosenka Hi-Lili, Hi-Lo ze słowami Helen Deutsch, 1906–1992). Inne znaczące dokonania to trzykrotne nominacje do Oscara za The Chocolate Soldier (1941, wspólnie z Herbertem Stothartem, 1885–1949), Mutiny on the Bounty (1962) i za piosenkę z tegoż filmu – Follow Me, sł. Paul Francis Webster, 1907–1984, która niebawem stała się standardem. Inne jego standardy to Green Dolphin Street (1947, sł. Ned Washington, 1901–1976, spopularyzowany przez Milesa Davisa), Invitation (1950, sł. Paul Francis Webster, 1952, wylansowany przez Johna Coltrane’a, San Francisco (1936, do spółki z Walterem Jurmannem, 1903–1971, sł. Gus Kahn, 1886–1941, wylansowany przez Ork. Tommy’ego Dorseya, voc. Edythe Wright) i Ninon, ach uśmiechnij się, napisany specjalnie dla Jana Kiepury w 1933 (sł. Marcelina ▶ Halicz, do filmu Zdobyć cię muszę). Członek Amerykańskiej Akademii Filmowej, co skutkowało dostrzeżeniem filmu polskiego w latach 60-tych i 70-tych i nominowaniem do Oscarów.

▶ Halicz – Marcelina (Marcella). Autorka tekstów piosenek filmowych. Osobista sekretarka Jana Kiepury podczas jego pobytu w Niemczech. Autorstwo jej piosenek przypisywano często mylnie aktorowi Michałowi Haliczowi (Blombergowi), bratu Tadeusza Olszy. Brak precyzyjnych o niej informacji (podajemy za p. Tomaszem Lerskim).

▶ Dygat – Stanisław (Ludwik), 1914–1978, prozaik, felietonista, scenarzysta filmowy, dramatopisarz i tłumacz (z ang,. franc., ros. i czes.). Pisał mało, ale za to świetnie, świadczą o tym powieści: Jezioro Bodeńskie (1946, na srebrnym ekranie w roku 1986, reż Janusz Zaorski), Pożegnania (1948, zekranizowane w 1958 przez Wojciecha Hasa), Podróż (1958), Disneyland (1965, sfilmowany w roku 1967 jako Jowita przez Janusza Morgensterna), Karnawał (1968) i Dworzec w Monachium (1973, w 1983 jako Palace Hotel przeniesiony na ekran przez Ewę Kruk), i felietony Rozmyślania przy goleniu (1959, w ich telewizyjnej wersji, 1969, zagrał Jerzy Wasowski). Wspaniale przełożył Wieczór Trzech Króli i Króla Edypa, a jego adaptacja Śniadania u Tiffany’ego tak zauroczyła Trumana Capote’a, iż zrezygnował z tantiem, aby tylko spektakl w Teatrze Komedia (1965) mógł być zrealizowany. Wnuk powstańca 1863 roku Ludwika Dygata. Sygnatariusz „Listu 34” (1964) w obronie wolności słowa i „Memoriału 101” skierowanego przeciwko planowanym przez Sejm zmianom w Konstytucji. Autor wielu anegdot i bon motów, jak choćby: Lenistwo nie pozwala mi robić byle czego; Żadnego mężczyzny tak sobie kobieta nie ceni jak tego, który kocha się w niej bez wzajemności; czy też: Ostatni raz byliśmy wolni za okupacji niemieckiej. Skupiał wokół siebie wszystkich liczących się pisarzy, filmowców, aktorów i sportowców. Mąż Kaliny Jędrusik.

HASŁOWNIK

Krwawa Basia (w NpIIIr też) | młodsza siostrzyczka ▶ Redaktorki, którą wspomniana przed chwilą przyprowadziła do StP, bo nie miała jej z kim zostawić (rodzina się K.B. trochę lęka). Mówi o sobie: Ja jestem zupełne dziecko. Istnieje uzasadnione domniemanie, iż wznieciła Panom w kuchni pożar, ale jest usprawiedliwiona, bo lało wtedy potwornie. Vide NUL.

Mężczyzna z Funduszu | postać ze scenariusza. Gdyby zaistniała, to zagrałby ją Andrzej Bogucki i zaśpiewał Tango „Rzepicha”. Inne szczegóły odsłonią ▶ Pomniki Tysiąclecia.

Nieduży | ten sam, co w KSP VI i X. Przychodzi z bukietem chryzantem (w wersji radiowej: nagietek), ale nim obdaruje nim Stefę (odmownie), usiłuje obdarować Redaktorkę, a następnie Krwawą Basię (obie odmownie). Oburza się na Osculatiego i ujmuje za jego Ofiarą, choć sam nie lepszy. Pan B na jego widok: Czekałem na Dziewczynę z Chryzantemami, a przyszedł mężczyzna... Życie podsuwa same kompromisy. Pan A: Ale nie pójdziesz na komromis? Wykluczone. Brawo. Brawo również dla N., który wykonał jeszcze Już kąpiesz się nie dla mnie, pobrał adres Możenki Nocówny i wybył. (XVI) – Vide Inkasent.

Nocówna | Możenka, zniechęcona do Konrada Poklepskiego, postanowiła wymienić go na brata jego, Grotosława. Nieduży zastanawia się, czy może Możenka nie potrzebuje mężczyzny w innym typie, i prosi o adres. Mężczyzny w innym typie? Nie, Możenki Nocówny. Kraniaka i Dziwalewicza 41 m. 4. Tel. ... Dziękuję, ja takie rzeczy osobiście...

Do wzięcia tegoż adresu inspiruje Niedużego Kalina Jędrusik, śpiewając Zupełnie jak ty.

Pomniki Tysiąclecia | fundusz. Jego przedstawiciel usiłuje StP sprzedać cegiełkę na pomnik Rzepichy w postaci egzemplarzy Tanga „Rzepicha”. Panowie nabędą? Może jeden na razie, zważywszy, że utwór ten nie jest nam obcy. Sami napisaliśmy go na zamówienie Funduszu [zamysł jedynie scenariuszowy – od aut.].

Redaktorka | starsza siostra młodszej Krwawej Basi. Zapukała do StP, a kiedy Pan B otworzył – zemdlała, ale nie na widok, tylko dlatego, że ją tymi drzwiami... w głowę. Po ocuceniu przebywała czas jakiś u Panów, bo interesowało ją (jako początkującą dziennikarkę), jak dochodzi do powstania piosenki. Vide WiO – Powstawanie piosenki. Zaakceptowała piosenkę Czemu zgubiłaś korale? (uważam, że Panowie nieźle z tego banału wybrnęli). Wzięła ze sobą, na wszelki wypadek, rzeczy osobiste, bo jak poszła po wywiad do pana Załuckiego n.p., to udzielał jej przez cały tydzień. Napisała napisane już przez Panów Mambo „Spinoza”. To dlatego nam tak łatwo poszło z tą piosenką – stwierdzają Panowie i proponują, by uznać ją za dzieło trójłączne, a R.: Jeszcze się zastanowię.

Stefa | ta, której bukiet chryzantem zamierzał wręczyć Nieduży. Nie wręczył. Bo, jak wyśpiewał StP:

Już kąpie się nie dla mnie w pieszczocie pian,

nie dla mnie już przy wannie odkręca kran...

WiO Powstawanie piosenki

Piosenka zazwyczaj rodzi się z pomysłu. Pomysł zazwyczaj przychodzi do głowy, chociaż nieraz bywa do... niczego. Na przykład mnie ot, teraz przed chwilą, przyszedł do głowy taki pomysł: on kupił jej w podarunku korale. Po kilku dniach patrzy, a ona nie ma korali. Więc pyta, gdzie te korale, a ona mu na to: zgubiłam – powiada. Taki pomysł. Dobry. Dlaczego pani [Redaktorka – od aut.] uważa, że to dobry pomysł? Każdy pomysł jest dobry, byle go dobrze rozpracować. To prawda. A przy okazji dowiem się, jak powstaje piosenka od podstaw, od samego pomysłu. Bardzo prosimy. Więc ja siadam przy fortepianie ot, tak... swobodnie, zawsze twarzą do klawiatury... A ja znów biorę papier, ołówek lub długopis i też zupełnie swobodnie... staję przy fortepianie, koło Przyjaciela... Więc opieramy wszystko na koralach, prawda? Może tak... A kupił B korale, które B zgubiła w drodze do C, z którym zdarzyło jej się przejściowo być niewierną A. Szmata. A nie. Proszę pani Redaktor, w naszej twórczości szmaty nie występują. Przyjaciel wyraźnie podkreślił – „przejściowo”. B nie jest cyniczna, lecz znalazła się pod przejściowym urokiem C. To C jest szmata. A nie, też nie. Znalazł się w stanie przejściowej nieobecności żony, w niekrępującym mieszkaniu z telefonem, jednym słowem w pętli, z której nie sposób się wyrwać. Pan A: Słuchaj, przyszedł mi pomysł taki – ten A podarował B tyle korali, ile chwil cudnych ze sobą spędzili. Pan B: Wspaniale, wspaniale! A mnie zaczyna chodzić po głowie melodia refrenu [Czemu zgubiłam korale? – od aut.]. Rozlega się melodia refrenu, na niej pojawia się postać siedzącej w nogach fortepianu Barbary Rylskiej. Pan B: O, tak właśnie wygląda świeżo powstała piosenka. Moje dziecko, może powstaniesz (Barbara Rylska powstaje). Może jeszcze raz usiądziesz (Barbara Rylska siada) i powstaniesz (powstaje), żeby pani Redaktor zobaczyła, jak powstaje piosenka. Barbara Rylska: Dobrze, tatusiu. Pan A: I nie garb się, moje dziecko, dobrze? Dobrze, tatusiu. Redaktor: No a mama kto? Muza. To muza – szmata!

NUL Pan A: Słuchaj, pali się w kuchni.

Pan B: To zgaś.

Pan A: Jak to – zgaś?

Pan B: No, w zależności od tego, czy się pali gaz, czy elektryczność...

Pan A: Ani gaz, ani elektryczność.

Pan B: A co się pali?

Pan A: Pożar się pali.

Pan B: Duży pożar?

Pan A: Na razie jeszcze nieduży, ale z perspektywami (w scenariuszu – z przyszłością).

Agnieszka Osiecka (1989): Kabaret był nie tylko kabaretem. Był on również wielkim „ogólnodostępnym uniwersytetem” dobrego wychowania. Na uczelni tej po pierwsze do niczego nie przymuszano, a po drugie panowała tam atmosfera nostalgii. Za czym tęskniono? Może za dyskretnym urokiem społeczeństw niedemokratycznych...

Edward Dziewoński (1989): Jeżeli KSP był tym, czym był, to zawdzięczamy to wszyscy Wasowskiemu. Jeremi Przybora jest twórcą znakomitym, mającym swój, tylko i wyłącznie swój styl, który łączy liryzm z komizmem i pomidory z Michnikowskim – opierając się na muzyce Wasowskiego. Ale Jerzy, ponieważ był człowiekiem matematycznie dokładnym, pomagał nam wszystkim powiązać poszczególne programy kabaretowe w jednolitą całość, co było sztuką nie lada.

Wieczór IX – Zupełnie inna historia

17 III 1962, sobota, 22.20 (w radiu 19 X 1962)

Osoby:

- Pan A – Jerzy Wasowski

- Pan B – Jeremi Przybora

- Matka Doroty – Irena Kwiatkowska

- Kaczyński – Mieczysław Czechowicz

- Sędzia Kocio – Edward Dziewoński

- Krewny-Choleryk – Wiesław Gołas

- Panienka z Biblioteki – Barbara Krafftówna

- Listonosz – Czesław Roszkowski

- Biebrzeniewierzewski – Igor Śmiałowski

- Dziewczyna Pusta – Krystyna Walczakówna

- Artysta Malarz – Wiesław Michnikowski

- Głos Doroty i Trzecie jej Wcielenie – Kalina Jędrusik

- Młodszy Pan B – Bohdan Łazuka

- Młodszy Pan A – Andrzej Żarnecki

- Pierwsze Wcielenie Doroty – Krystyna Cierniak

- Drugie Wcielenie Doroty – Emilia Radziejowska

Ponadto m.in.:

- Dorota, Dozorca, Kioskarka, Kolońska, Monika, Seneka, Siostry cioteczne, Stoicy.

JP dla „Przekroju”: Strój StP wziął się z marzenia o czystej elegancji, równie piętnowanej w minionym okresie jak czysty humor. Stąd kostiumowa hiperbola w formie cylindrów i żakietów z goździkiem w butonierce (mylonych przez profanum vulgus [ciemne pospólstwo, łac. – od aut.] z frakami). Dialog w Kabarecie z kolei wziął się z naszych prywatnych rozmów z Jerzym, w których z czystej pustoty (mimo przekroczonej czterdziestki) lubiliśmy operować fikcyjnymi postaciami w nieco odbiegających od normy sytuacjach. Bywało, że osoby postronne przysłuchujące się nam spoglądały na nas z niepokojem. (...) Robiliśmy Kabaret, sami się bawiąc. Nigdy nie byliśmy przejęci żadną misją. Kabaret nasz nie chłostał i nie piętnował. Uśmiechał się i lekko ironizował co najwyżej... Nie kierowaliśmy się pragnieniem krzepienia serc bliźnich, sami się krzepiliśmy, robiąc go. Mieliśmy bardzo podobne poczucie humoru i obaj bawiliśmy się tym Kabaretem... aż do momentu, kiedy Jerzy przestał się bawić.

Kuplety

Dziś szczególną z Przyjacielem mamy tremę,

Bo przedstawić chcemy dziwny ewenement...

Taki, który, gdy uwierzą Państwo weń,

To na naszą reputację rzuci cień...

(Bo przecież jesteśmy:)

Starsi Panowie, Starsi Panowie,

Starsi Panowie dwaj!

Już szron na głowie,

już nie to zdrowie,

Choć w sercu – ciągle maj!

I dlatego, jeśli chodzi o to dziewczę...

Chcę podkreślić, żeśmy dotąd nigdy jeszcze...

I jeżeli przytrafiło nam się to,

To naprawdę mamy świadków, że co do...

(To przecież jesteśmy:)

Starsi Panowie...

My na ogół z Przyjacielem w takich rzeczach...

Co do tego, to nikt chyba nie zaprzecza!

My dziewczętom nie psocimy żadnych psot!

I, jak już, to nasze serca trafia grot!

(Bo przecież jesteśmy:)

Starsi Panowie...

Żeby przez nas ktoś dotkliwie cierpiał w kątku...

Może jednak przelecimy od początku!

Od początku o dziewczątku wątku treść?

Tak, a potem, co wypadnie, trzeba znieść.

(Bo przecież jesteśmy:)

Starsi Panowie...

Piosenki:

TV

Przeklnę cię!

(wyk. Młodszy Pan B i ▶ Panienka z Biblioteki)

Powróci w NpIIIr.

Przeklnę was

(wyk. ▶ Matka Doroty i StP)

Pani Monika

(wyk. ▶ Kaczyński)

Piosenka napisana do audycji radiowej Panowie o paniach, a zaśpiewana przez Tadeusza Olszę. W piosence nie ma mowy o urodzie pani Moniki, uzupełniamy: przystojna, ale nogi nie za bardzo... (Uzupełnienie Pana B z roku 1965). A oto jak doszło do jej wykonania: Kaczyński podszedł do Pana A, siedzącego przy fortepianie nie posiadającym klawiatury, i zażyczył sobie, aby Pan A wziął akord. No więc Pan A wziął... i tak właśnie jął opiewać swą narzeczoną Kaczyński.

W NpIII natomiast przy fortepianie siedział Pan B, który co prawda grać na nim nie potrafił, ale był strasznie zmęczony i chciał po prostu usiąść. Kiedy artysta Czechowicz podszedł doń i zażyczył sobie, by wziął akord, Pan B zapytał: Jaki akord? Nieważne, obojętne. No więc Pan B wziął...

Patrzę na ciebie

(wyk. Trzecie Wcielenie Doroty)

Dama z portretu

(wyk. ▶ Artysta Malarz)

Piosenka napisana do aud. Zgubne uczucia, a zaśpiewana przez Andrzeja Boguckiego. Tytuł wstępny: Ballada o damie z portretu. Utwór wyjściowo był o dwie zwrotki dłuższy i miał parę inaczej sformułowanych wersów. Skróty i poprawki wyszły mu zdecydowanie na korzyść, choć może jednej (czwartej usuniętej) zwrotki nieco szkoda:

A nie mógł pohamować

tej żądzy, wziąć się w karby,

i pieścił wciąż od nowa

te ukochane farby.

Kuplety z nóżkami, Kocia

(wyk. ▶ Sędzia i StP)

Boję się tej melodii

(wyk. Młodszy Pan A)

Powróci w Div. op. 2r w wyk. Joachima Lamży.

Zakochałam się w czwartek niechcący

(wyk. Panienka z Biblioteki)

Piosenka napisana do sztuki Studencka miłość jako Zakochałem się w czwartek niechcący i śpiewana przez Tadeusza Janczara. Powróci w NpIII.

Radio

te same co w TV, ale brak: Boję się tej melodii i Dama z portretu

Reżyseria – Jeremi Przybora

Reżyseria TV – Irena Sobierajska

Współpraca – Barbara Borys

Scenografia – Jerzy Srokowski

Światło – Andrzej Borys

Kamery – Krystyna Brzoskowska, Antoni Żurek, Sławomir Conrad

Inspicjent – Halina Kożusznik

Akompaniament – Zespół instrumentalny p/k Jerzego Abratowskiego

Opracowanie dźwiękowe – Sławomir Makowski

Realizacja akustyczna (radio) – Alina Langman

Stanisław Grzelecki: KSP pojawia się w programie dla wielu zbyt rzadko. Mylny sąd. Naprawdę dobrych rzeczy nie można jadać łyżką co dzień. Spowszednieją i przestaną smakować. Ale cóż to za przyjemność oczekiwać raz na pewien czas uczty, która żadnego podniebienia nie zawiedzie.

HASŁOWNIK

Artysta Malarz | przynosi portret ▶ Doroty. Maluje raczej tradycyjnie na pozór, a jednocześnie tak, żeby nie chwytać podobieństwa. Znalazł złoty środek, o który koledzy kruszą pędzle, zdecydował zdepikasować się czy odpikasić, jak to mówią... Chce pobrać za portret dwa patyki (StP chwilowo nie mają). Jest to akt dziewczyny siedzącej tyłem do widza: Co mogłem uchwycić za te pieniądze, to uchwyciłem. Płacze z powodu rozstania ze swoim dziełem: Może jeszcze pół patyka dopłacicie panowie od ręki? Ociera łzy dopłaconym banknotem.

Biebrzeniewierzewski | doktor medycyny. Odwiedza StP (podczas pisania listu do ▶ Doroty). Czy w związku z panną Dorotą? Tak. Ile...? Tysiąc. Prześlemy. Kiedy? Jutro. Dziękuję. Adresik. Dziękuję. Proszę. Do widzenia. Do widzenia. W związku z ▶ Dziewczyną Pustą (osłuchanie i zmierzenie pulsu) inkasuje – dwieście (również od StP). Nie okazują zdziwienia, bo: Miłość w naszym wieku pociąga za sobą duże wydatki... (XII) – W związku z Hrabiną Tyłbaczewską – bada (magnetofonik tranzystorowy w kształcie uszka do barszczu w przełyku) i stwierdza, że może tak zostać.

Dorota | śliczna, świeża, młodziutka i naiwna. Inteligentna. Nie śpi po nocach, bo StP rozkochali ją w sobie, nie wiedząc nawet, jak wygląda. (Jeżeli okaże się, że rzeczywiście śliczna i pełna uroku, to możemy się z tego nie wygrzebać. I ją pogrążyć do reszty. A tak to przecież jeszcze żadnej kobiety nie pogrążyliśmy. Z wyjątkiem tej instruktorki, która nas uczyła pływać. Rzeczywiście bardzo bulgotała. Niewiele brakowało, a by z tego nie wyszła). Blednie i chudnie, nieraz to i zbije młodszego braciszka, a taka łagodna z natury. W finale przysyła StP list. Vide List od Doroty.

Dozorca | ledwo się odkłania StP po ich powrocie. A przecież kiedy powracali w zeszłym roku, to z tej radości, że ich znów widzi, zamiast ręki podał Panu B węża, którym polewał bramę, i gdyby Pan B nie zamknął ust w porę, toby się utopił.

Dziewczyna Pusta | przykład dziewczyny dobrze zbudowanej: Czy panowie uważają, że Dorota jest dobrze zbudowana? Tak. Tak uważamy... z Przyjacielem. Więc oświadczam panom, że jeżeli panowie tak uważają, to najwidoczniej dlatego, że panowie [Starsi – od aut.] nie widzieli jeszcze dobrze zbudowanej dziewczyny. By ich przekonać, zrzuciła śpiesznie sukienkę, lecz nim przekonać się zdążyli, doktor Biebrzeniewierzewski stwierdził u niej grypę przednioazjatycką, zalecił dużo aspiryny, zainkasował dwieście i wyprowadził.

Głos Doroty | głos Kaliny Jędrusik. Rozlega się dwakroć i dwakroć też śpiewa. Po raz pierwszy – w telefonie StP (przybierając twarz Krystyny Cierniak, kiedy słuchawkę trzyma przy uchu Pan B, natomiast Emilii Radziejowskiej, kiedy słuchawkę przejmuje Pan A), po raz drugi zaś (przybierając twarz Kaliny Jędrusik) z płyty gramofonowej, dostarczonej StP przez ▶ Listonosza podczas ich nieobecności (spowodowanej dostarczeniem im przez tegoż Listonosza wezwania do ▶ Sędziego Kocia).

Kaczyński | narzeczony pani ▶ Moniki. Zwierza mu się Dorota, nieraz nawet bardzo późno, po zamknięciu bramy (czyli po 23-ej), przy winie niejednokrotnie, i cierpi u niego na pierwszym piętrze. Ten zaś stara się ją rozerwać, do kina prowadzi, na telewizję, do parku, za miasto wywozi do domków campingowych (cóż za ziąb i ciasnota), łosie pokazuje w rezerwatach odnośnych, sarenki, śpiewa w językach obcych. Próbował nawet Mein Fater, Parsiphal, er hat seine Krone... Nie odniosło skutku [może dlatego, że powinien był zaśpiewać ▶ Mein Vater, Parzival, traegt seine Krone – od aut.]. A koszta rosną – Kaczyński wycenia swój wkład na 452 zł 60 gr, w tym 25% za działalność rozrywkową po 22-ej. Dostaje od Pana A więcej, na poczet. Ale ja już poczet królów kupiłem pannie Dorocie. Ale Przyjaciel myślał w sensie – a conto. Nie, myślałem w sensie – królów, ale pan Kaczyński już kupił. Osobiście wprawdzie nie mam fizycznych warunków po temu, ale jeżeli mi tego po męsku nie załatwicie, to mój brat nie cofnie się przed niczym! To wam oświadczam, panowie. Do widzenia. Vide WiO – Wizyta Kaczyńskiego.

Kioskarka | pani z kiosku, która udawała, że nie widzi StP, a przecież w zeszłym roku, jak powracali, to tak się do nich wychyliła, że nie mogła się już cofnąć: Bo biust pani kioskarki w tamtą stronę przeszedł, a z powrotem już nie mógł.

Kolońska | babcia, sąsiadka StP. Spojrzała na nich ze wstrętem na schodach, kiedy powracali po dłuższej nieobecności. A przecież rok temu w tej samej sytuacji płakała na ich widok z radości, i tylko częściowo dlatego, że kuchnia u niej wtedy dymiła.

www. ▶ Po raz pierwszy pojawiła się już w DCN, i to kilkakrotnie. Dodatkowo też posiadała męża. O tym samym nazwisku zresztą.

Krewny-Choleryk | daleki krewny Doroty, dobry człowiek, tylko prędki. Kopał Pana B pod stołem w Bibliotece Publicznej, wcześniej (świszczącym szeptem) syczał do StP: cynicy, nihiliści, ▶ wiolatorzy i zgnilce moralne! A jeszcze wcześniej obrzucał ich, czytając z kartki (przy pomocy Pana B, bo napisane było niewyraźnie: Co tu jest? Ścierki): Ścierki kuchenne! A tu, co jest? Sześć koszul. Sześć koszul!... a nie, przepraszam, to jest na bieliznę do prania. W oczach zakochanej w nim ▶ Panienki z Biblioteki – właściwie przystojny. Vide NUL.

List do Doroty | wyjaśniający. Tylko jak zacząć – zastanawiają się StP. Może: „Kochana Panno Doroto...”? Nie, to zbyt familiarnie... Nie znamy przecież osobiście. A znowuż: „Szanowna Panno Doroto...” – to troszeczkę, przyznasz, za oficjalnie jak na osobę bądź co bądź bliską. Po wizycie doktora Biebrzeniewierzewskiego, który zainkasował (w związku z Dorotą) tysiąc, początek l. do D. jest już oczywisty: „Droga Doroto”...

List od Doroty | skierowany do StP, którzy nigdy nie mieli przyjemności poznać nadawczyni. „To była pomyłka. Dzisiaj przejrzałam. Wszystko skończone. Odchodzę na zawsze. Nie piszcie i nie dzwońcie. Dorota”. A więc rzuciła. Już nie kocha. Nikt już ich nie przeklnie, nie zastrzeli, nie poda do sądu. Tylko teraz ta pustka.

Listonosz | składa StP trzy wizyty i dostarcza: 1) wezwanie do sądu (na zaraz. Sala nr 13); 2) expressową przesyłkę-paczkę (z płytą gramofonową z piosenką Patrzę na ciebie), lecz nie wręcza, tylko zostawia na stoliczku, jako że Panowie bawią właśnie (z powodu 1) u ▶ Sędziego Kocia; i 3) list od Doroty (vide wyżej). Za pierwszym razem pokrzepia się gorzałką (jeden kieliszek) znajdującą się we flaszce znajdującej się w pudle fortepianu StP, a za trzecim razem pokrzepia nią Panów (po jednym kieliszku). Każdorazowo zwraca się do nich w te słowa: Oj, Panowie, Panowie.

Łut szczęścia | 1) najczęściej. Bywa, że funta, ale tylko 1/32 (i dlatego pewnie „lepszy łut szczęścia niż funt rozumu”); 2) zdaniem Alfreda F. Doolittle’a, śmieciarza z My Fair Lady (podsuniętym mu przez Janusza Minkiewicza):

Pan Bozia dał nam ręce jak z żelaza,

I każdy z nas ma nimi robić coś,

Pan Bozia dał nam ręce jak z żelaza – lecz

Starczy jeden szczęścia łut,

Starczy mały szczęścia łut,

By pracował na nas inny ktoś!;

3) zdaniem Kaczyńskiego to Pani ▶ Monika, której wszystkie litery opiewa śpiewem.

Matka Doroty | Amelia. Przychodzi do Panów z prośbą o odkochanie Doroty: Dajcie wy, na miłość boską, spokój biednej, bezbronnej dziewczynie! Matka was o to prosi! Nam by łatwiej przyszło dać spokój, gdybyśmy wiedzieli, komu akurat konkretnie mamy dać... Panowie, przestańcie! Jeżeli jeszcze w dodatku sami jej nie kochacie, tylko cynicznie, obojętnie patrzycie na cierpienia tego dziecka, to ja was chyba przeklnę! Pan B: To my się w takim razie zakochamy w pannie Dorotce! M.D.: A po co jej to? Po co młodej, ślicznej, inteligentnej dziewczynie miłość dwóch starzejących się lowelasów? (Panowie są tego samego zdania, z wyjątkiem może terminu „lowelasy”). Panowie, uwolnijcie Dorotę od tej zgubnej, zatrutej miłości! Inaczej wrócę ja i przeklnę was, Panowie! Żegnam!

www. ▶ Lowelas, uwodziciel, kobieciarz, ang. Lovelace (Robert), jedna z głównych postaci prekursora powieści epistolarnej Samuela Richardsona (1689–1761) Clarissa or the History of Young Lady (Historia Clarissy Harlowe), 1748.

Mein Vater, Parzival, traegt seine Krone... | fragment z Lohengrina, opery romantycznej z 1850 roku, Richarda Wagnera (1813–1883). Próbował go śpiewać Kaczyński, by pocieszyć tym Dorotę. Bez skutku.

Monika | narzeczona Kaczyńskiego, bawi czasowo w Szwajcarii, nie z Orbisem, tylko indywidualnie. Prowadzi też kącik rad w periodykach jako redaktor S.

Panienka z Biblioteki | za zakłócanie ciszy w Bibliotece Publicznej udziela StP dwóch ostrzeżeń ustnych, bo trzecie (upomnienie na piśmie) prześle pocztą. Przychodzi potem do StP, bo jej się przykro zrobiło, że tak powstała [oburzyła się – od aut.] na nich w bibliotece. Korzystając z okazji, powiadamia ich, iż nie ma warunków, żeby sobie móc pośpiewać (a człowiek zakochany powinien sobie móc pośpiewać – ona zakochała się w Krewnym-Choleryku): w bibliotece obowiązuje cisza, w domu dziadek cierpi na trąbkę ▶ Eustachiusza, więc też półgłosem... StP pozwalają jej zaśpiewać i jeszcze chwilkę pohałasować, to znaczy stłuc wazon.

www. ▶ Eustachiusz 1) Eustachi Bartolomeo (1500 lub 1510–1574), włoski anatom i lekarz, dał dokładne opisy wielu narządów ciała ludzkiego, m.in. trąbki słuchowej (t.zw. trąbka Eustachiusza – przewód łączący ucho środkowe z gardłem), nadnerczy, pęcherza moczowego, nerek; wykonane przez E. świetne tablice anat. wydane zostały dopiero w 1714 przez lekarza wł. Giovanniego Marię Lancisiego (1654–1720, z jego tekstem) w dziele Tabulae anatomicae; 2) imię męskie pochodzenia greckiego. Wywodzi się od słów „eu” (dobrze) oraz „stáchys” (owoc). Sens imienia można objaśniać jako „płodny, kwitnący”. Oboczna forma męska: Eustachy, odpowiednik żeński: Eustachia.

Seneka | Młodszy, Lucius Annaeus Seneca (4? p.n.e.–65 n.e.), rzymski retor, poeta i filozof, przedstawiciel późnego stoicyzmu. To jego dzieła i stoików czytywali StP gwoli uspokojenia w Bibliotece Publicznej, z której to w Wieczorze tym (za sprawą Krewnego-Choleryka) wyprosiła ich Panienka z Biblioteki.

Sędzia | Kocio. Ojciec Doroty, rzecznik sprawiedliwości i żony swojej Amelii (jako taki wzdraga się na „występek” Panów, jako człowiek prywatny nie myśli ich piętnować, córki także nie potępia). Człowiek postępowy i nie bez winy, dąb stary, a potrafi jeszcze zaszumieć, i ptaszek nieraz w koronie mu zaśpiewa. Ma szczęście do dziewcząt, che, che, che! Proponuje StP ożenek ze swoimi dziarskimi siostrami ciotecznymi, żeby zaradzić sytuacji. Ma i dalsze krewne, łagodniejszego usposobienia, ale najważniejsza sama decyzja! Pożycza 20 zł, co się zaś tyczy oddania – nu, pierwszego, góra drugiego. (XVI) – Miał się pojawić w tym Wieczorze i powiedzieć m.in.: Czy ja znam Jasia! [Omegę – od aut.] Cha, cha, cha! Od takiego znam! Urwis to był. Bożeż ty mój! Wicie co, Kochani. Pożyczcie 20 zł. Oddam pierwszego, nu, góra – drugiego. Kiedy pierwszego nas już nie będzie. To na powodzian wpłacę, może powódź jaka trafi się. Albo adres przyślijcie. Napiszcie, że jesteście zdrowi, i adres przyślijcie, to ja wam też odpiszę, że zdrów jestem... Ot, zazdroszczę ja wam tej podróży. Zasłużyliście, a zazdroszczę!... O kupletach, które śpiewa, mówi, że to facecja ułożona na Sędziego przez kolegów jego.

Siostry cioteczne | Sędziego Kocia, ojca Doroty. Przedstawia je na fotografiach, sugerując StP mariaż z nimi: Nie są to już może dzierlatki, ale wierzcie mi, Panowie, szczere patriotki kresowe! Kobiety energiczne – one by was trochę pod pantofel, co widząc, córka moja śmiałaby się z was, Panowie. A od ośmieszenia do uleczenia już tylko krok.

Skoki powyżej 50-tki | zdaniem Pana A (po powrocie z szusowania z Gubałówki) Pan B z tego rodzaju skokami powinien uważać. Dlaczego? Przecież mój rekord to 49 m. Ja miałem na myśli skoki powyżej 50-ciu lat.

Stoicy | starożytna szkoła filozoficzna założona przez Zenona z Kition (336?–264? p.n.e.) w Stoa Pojkile, działająca od IV wieku p.n.e. do III wieku n.e. Zakładała zachowanie równowagi duchowej, nie zakłóconej ani radością, ani smutkiem, wyzbycie się namiętności i życie zgodnie z naturą i rozumem. Dzieła stoików czytywali dla uspokojenia StP w Bibliotece Publicznej, a wypożyczała im je pracująca tam Panienka z Biblioteki.

Wiolator | gwałciciel (łac. vı˘o˘lāto˘r, ōrı˘s).

WiO Wizyta Kaczyńskiego

Kaczyński jestem. Bardzo nam miło. Mój Przyjaciel. A to – mój Przyjaciel. I co dalej? Więcej już nas nie ma. Co dalej z Dorotą? Pan – brat? Nie, narzeczony. Panny Doroty? Nie, pani Moniki. Nie miałem przyjemności... Moja narzeczona bawi w Szwajcarii. Z Orbisem? Nie. Indywidualnie. A panna Dorota? Na miejscu. I... co dalej? To ja pytałem, co dalej. Zaraz jak wszedłem.

Rzeczywiście. To pan nas pytał – co dalej. Jak tylko wszedł. Bo ona nie ma absolutnie komu się zwierzać, więc do mnie przychodzi. I bardzo cierpi u mnie. Pani Monika? Nie, Dorota. Moja narzeczona natomiast – w Szwajcarii. Z Orbisem? Już pytałeś. Ale zapomniałem. Nie, indywidualnie. Nie indywidualnie cierpi? Indywidualnie – w Szwajcarii. A, to narzeczona. Pan B: I nie cierpi. Kaczyński: Kogo nie cierpi? Zaraz, chwileczkę. Może jeszcze raz zechce pan wejść i zacząć od początku, bo zgubiliśmy się. Dobrze. Wychodzi. Puka. Wchodzi. Przedstawić się też? Może na wszelki wypadek. Kaczyński. Co dalej z Dorotą, panowie? Doprowadziliście tę dziewczynę do stanu, który mnie przeraża. Panowie, ona mi się zwierza, bo nie ma nikogo takiego. A przecież i to się skończy po powrocie narzeczonej mojej ze Szwajcarii. Z Orbisem? Przestań już raz z tym Orbisem! A narzeczona ma na imię? Pani Monika... Przecież pan Kaczyński ci już raz powiedział. Chcesz, żeby znów wychodził?

NUL Krewny-Choleryk: Wprawdzie jestem tylko dalekim krewnym Doroty, ale muszę to określić jako skończone łajdactwo!

Pan A: Co skończone?

Pan B: Nic jeszcze nie skończone... Ten pan zaczyna dopiero.

Pan A: Ale powiedział „skończone” – co?

Pan B: Łajdactwo.

Pan A: Jak?

Pan B (głośno): Łajdactwo!

Panienka [Panienka z Biblioteki – od aut.], pilnująca porządku w sali, ucisza.

K.-Ch.: Jesteście cynicy, wiolatorzy i zgnilce moralne!

Pan A: Co ja jestem moralny?

Pan B: Ty jesteś zdaniem tego pana niemoralny.

Pan A: Jak to, przecież słyszałem wyraźnie, że moralny jestem, tylko – co?

Pan B: Moralny – co?

K.-Ch.: Zgnilec.

Pan B: Zgnilec.

Pan A: A... Zgnilec. Zgnilec?!!!

Panienka udziela drugiego ostrzeżenia, a kiedy po chwili Pan B, kopnięty podstępnie przez Choleryka pod stołem, zrywa się z trzaskiem, wyrzuca Obu Panów, pobierając wcześniej personalia i adres, by wysłać im upomnienie na piśmie.

Nadprogram II – Piosenka jest dobra na wszystko

30 IX 1962, audycja wyłącznie radiowa, nie posiadająca odpowiednika telewizyjnego z tej prostej przyczyny, że de facto jest to druga część Nadprogramu I – Piosenka jest dobra na wszystko, wyemitowanego 29 III 1961

Osoby:

- Pan A – Jerzy Wasowski

- Pan B – Jeremi Przybora

- Wiesław Michnikowski

- Kalina Jędrusik

- Andrzej Bogucki

- Jarema Stępowski

JP: Przez 8 lat daliśmy 20 premier [21, bo jeszcze Mikrokabarecik – od aut.]. Około 15 z nich było powtórzonych, tak że w sumie odbywały się mniej więcej cztery spektakle rocznie. Powtórzenia zresztą nie były nigdy wierną kopią premiery, ponieważ wszystko szło na żywo i to, co nie podobało nam się w premierze, staraliśmy się poprawić przy okazji wznowienia programu [tak było n.p. w Smuteczku, gdzie Panowie usunęli całą sekwencję związaną z młodością Pana A – od aut.]. Na ogół udawało nam się to. Wznowienia niemal z reguły były lepsze i technicznie sprawniejsze od premier. W warunkach dzisiejszych jest to już niemożliwe. Studia są nazbyt zajęte, a aktorzy mają czasu nazbyt mało, aby można było bawić się w powtórne cyzelowanie programu już raz nadanego. Z 21 premier KSP przetrwało na taśmie telerecordingu zaledwie siedem [11, ale to i tak barbarzyńsko mało – od aut.], przeważnie w nie najlepszym stanie pod względem technicznej jakości zapisu. Oglądałem je niedawno, w związku z serią wznowień na antenie, z uczuciem przykrego niedosytu. Nie tylko dlatego, że jest ich tak mało i że kopie na ogół są tak złe technicznie, ale i dlatego, że nawet te „cyzelowane” programy noszą na sobie na ogół piętno pośpiesznej telewizyjnej roboty, z jej niedoskonałościami, niedopracowaniami szczegółu, z brudami i brudkami realizacyjnymi. Często słyszę pytanie – czy telewizja to – sztuka, czy jedynie – sposób jej przekazywania. Myślę, że jedyne, co przeszkadza często telewizji być sztuką w pełnym znaczeniu tego słowa, to uwarunkowanie techniczne, w jakim realizuje się jej produkt. Aktor, który w teatrze pracuje parę tygodni w kostiumie i dekoracjach, a w filmie ma możność wielokrotnego powtarzania każdego ujęcia, w TV zaczyna grać w kostiumie i dekoracjach na trzy, cztery dni przed premierą. Zanim zdąży się z nimi oswoić, musi już „dać z siebie wszystko”, zagrać jak w teatrze czy filmie, bo na studio i kamery czeka już następny w telewizyjnym ogonku producent. (...)

Piosenki:

Herbatka

(wyk. StP)

Z KSP I.

Dziecię tkaczy

(wyk. Wiesław Michnikowski)

Z KSP III.

Nie odchodź!

(wyk. Kalina Jędrusik)

Z KSP IV. W nowej aranżacji, w której powróci w ppIV.

A ma Pola

(wyk. Wiesław Michnikowski i Pan B)

Pan B opowiada Panu A: Kiedyś, ciebie wtedy nie było w domu, wchodzi, wyobraź sobie, nieduży, szczupły mężczyzna – strasznie roztrzęsiony, tak roztrzęsiony, że spodnie to może tylko na szelkach nosić. Jak się później okazało, zrozumiałą przyczyną tegoż roztrzęsienia była niejaka Pola, która wolała Anatola..., o czym opowiedział tą właśnie piosenką, napisaną do audycji radiowej Panowie o paniach, jako Apolonia, a zaśpiewaną przez Pana B.

Tango „Rzepicha”

(wyk. Andrzej Bogucki)

Z KSP I.

Jesienna dziewczyna

(wyk. Kalina Jędrusik)

Z KSP VI. Powróci w Div. op. 3r.

Zimy żal

(wyk. Jarema Stępowski)

Z aud. W cichej fabryczce piosenek.

Addio, pomidory!

(wyk. Wiesław Michnikowski i StP)

Z KSP VI.

Akompaniament – Zespół instrumentalny p/k Juliusza Borzyma

Piosenki nagrał – Bogdan Kryspin

Andrzej Dobosz, „Tygodnik Powszechny”, 13 VI 1999: Oglądałem wszystkie programy Kabaretu Starszych Panów, rzecz wyjątkową, przerastającą wszystko, co widziałem gdziekolwiek na świecie.

Antoni Słonimski, „Szpilki”, 8 III 1964: (...) KSP to jedyna dziś firma, która pracuje niekomercjalnie i dostarcza na rynek produkty przedniej jakości. Mała działka prywatna przy pegeerach radia i telewizji. Operuje wdziękiem. A jest to taka cholerna rzecz, bez której piosenka oraz tak zwane życie ludzkie niewiele ma sensu...

Widzowie (opinie z „Ekranu”, w cyklu „w tym tygodniu podobało się nam”; Irena Kanicka, studentka UW): Starsi Panowie. Tylko dlaczego tak rzadko? Czyżby kierownictwo sądziło, że ta potrawa w nadmiarze przestanie nam smakować? Wracając do programu, chciałam zwrócić uwagę, że owa lekkość i swoista pełna wdzięku nonszalancja i przypadkowość całego widowiska wydaje się być uzyskana drogą żmudnej, cierpliwej pracy. Widzę w tym szczególną zasługę Starszych Panów, którzy jak widać nie lekceważą sobie nigdy telewidza.

HASŁOWNIK

A mnie jest szkoda lata | początek refrenu piosenki Pożegnanie lata, z 1938 roku, muz. Adam Lewandowski (1908–1976), sł. Emanuel Schlechter (1906–1942 lub 1943). Wspominają ją StP, zapowiadając Szkoda zimy (czyli Zimy żal).

Wieczór X – Niespodziewany Koniec Lata

27 X 1962, sobota, 22.20 (w radiu 11 XII 1962)

Osoby:

- Pan A – Jerzy Wasowski

- Pan B – Jeremi Przybora

- Portier – Czesław Roszkowski

- Nieduży – Wiesław Michnikowski

- Spory – Mieczysław Czechowicz

- Wdówka – Barbara Krafftówna

- Kuszelas – Edward Dziewoński

- Jesienna Dziewczyna – Kalina Jędrusik

- Matka – Irena Kwiatkowska

- Emil – Jerzy Ruśniaczek

- Blondyneczka – Krystyna Cierniak

- Starzec – Jan Nowicki

- Duch – Bohdan Łazuka

- Ślusarz – Wiesław Gołas

- Truciciel Powiatowy – Edmund Fidler

- Kryminalista – Andrzej Szczepkowski

- Sierotka Do Sprzątania – Krystyna Walczakówna

- Głos Nie Wiadomo Skąd – Jan Nowicki

Ponadto m.in.:

- Bechstein i Syn, Haendel, Kontrabasista, Krzak, Pokaźna Babka, Vivaldi, Wentylator parowy.

Aleksander Jackiewicz („Film”, 28 IV 1963): (...) Bo to jest rzeczywiście zjawisko jedyne w swoim rodzaju. Zrodzony przed mikrofonem radiowym, rozwinął się na małym ekranie, stworzył – nie znany ani w teatrze, ani w kinie, ani nawet w telewizji – swój własny, odrębny styl. Reprezentuje niby lekką muzę, ale zawiera znacznie więcej niż rozrywkę. W naszym życiu kulturalnym wypełnił puste miejsce, którego istnienia do czasu jego powstania nawet nie podejrzewaliśmy. Na naszym ekranie, co kilka miesięcy, pojawiają się dwaj StP: Jeremi Przybora i Jerzy Wasowski. Są nieśmiali, cokolwiek staromodni, zacni. Są estetyczni, wytwornie ubrani: noszą „jaskółki”, cylindry, kwiaty w butonierkach. Ich strój, ich elegancja, ich wdzięk przywodzi na pamięć Maxa Lindera, pierwszego wielkiego komika ekranu. Cechuje ich doskonały umiar – ani cienia szarży, ani śladu wulgarności. Ich komizm jest dyskretny. Przybora wydaje się bardziej liryczny od Wasowskiego, który za to ma do niego ojcowski stosunek, jak Flap do Flipa. Ale na tym kończy się porównanie z głośną swego czasu parą filmowej komedii. Flip i Flap nie dorastają do pięt StP. Analogii należałoby raczej szukać w dobrej literaturze, może tu i ówdzie – w Bouvardzie i Pécuchet Flauberta, może w Życiu bez kobiet Montherlanta. Świat Kabaretu jest światem łagodnego absurdu. Ułagodzonego absurdu współczesnego teatru, powieści, poezji, wywodzącego się gdzieś aż z Kafki, bliskiego w atmosferze raczej dawnemu gdańskiemu Bim-Bomowi czy STS-owi w Warszawie. Świat Kabaretu jest światem snu. Snu z dramatów Szaniawskiego czy z Opowiadań profesora Tutki, zwłaszcza że Tutka ma ze StP nieco wspólnego. Świat Kabaretu jest wreszcie światem delikatnego humoru, a nawet komizmu, przypominającego komedie Chaplinowskie w ich najszlachetniejszych partiach. Analogie, które się w związku z Kabaretem nasuwają, nie oznaczają, że jego formuła powstała z tamtych – przecież nie byle jakich – inspiracji. Kabaret – jak się wcześniej powiedziało – jest imprezą na wskroś oryginalną, a jeżeli przywodzi na myśl analogie, to ze względu na rangę tej pozornie skromnej i pozornie tylko rozrywkowej imprezy. Akcja Kabaretu toczy się w dziwnych mieszkaniach, hotelach pozbawionych pokojów, biurach, w których się śpiewa. Miejsca te zaludniają staromodni urzędnicy i urzędniczki, pojawiający się nie wiadomo skąd, odchodzący nie wiadomo dokąd, urzędujący nie wiadomo po co: ludzie interesów bez interesów, wdowy bez nieboszczyków, rzemieślnicy deklamujący własne wiersze, sympatyczne łaziki, „chłopcy z deszczu”. Są tu od czasu do czasu jakieś aluzje satyryczne, nie raniące jednak, nie wychodzące poza wymieniony świat, który nie zna niczego prócz siebie, poza swoim nie narzucającym się komizmem, poza sentymentami, nie przechodzącymi nigdy w sentymentalizm, poza liryczną prostotą, nie stającą się nigdy banałem. Jest to świat zamknięty i kruchy, nie zniósłby on konfrontacji ze światem realnym: azyl śmiesznych dobrych ludzi, czystych uczuć, oczyszczających nastrojów, niby wyjętych z Opowieści wigilijnej Dickensa. (...) O ile można jednak mówić o lekkiej muzie odnośnie Kabaretu? Są tu piosenki, o których nie śniło się naszym pieśniarzom, są tu aktorzy estradowi marnowani na estradach, którzy w Kabarecie stają się dopiero artystami, to znaczy ludźmi utalentowanymi i subtelnymi, jest tu wreszcie rozrywka pierwszej jakości. Ale jest także nowoczesność myślenia artystycznego, czy w ogóle myślenia. Łączenie dzisiejszego dowcipu, sentymentu, liryki – z tradycją trącącą myszką. Jest tu nowoczesność narracji, inscenizacji, spięć dramaturgicznych. Jest nowoczesna mądrość i nawet moralistyka. W środku naszej fatalnej lekkiej muzy, rewii robiącej bokami, stareńkiej operetki, niedobrej komedii teatralnej i filmowej, pseudonowego teatru i pseudonowej poezji powstała piękna, naprawdę nowa sztuka, której znaczenia chyba jeszcze nie doceniamy. Sztuka masowa, autorska, stworzona przez poetów, kompozytorów, reżyserów i aktorów w osobach dwóch StP. Powstała cała instytucja małej dużej sztuki.

www. ▶ Linder – Max (właśc. Gabriel Maximilien Leuvielle, 1883–1925), francuski aktor, reżyser, pionier komedii filmowej. Zadebiutował w roku 1905 filmem La première sortie d’un collegien (Pierwsze wyjście gimnazjalisty). Wypracował własny typ komiczny wytwornego paryskiego dandysa z melonikiem i laseczką. Przed I wojną światową stał się najsławniejszym komikiem na świecie. Wzorowali się potem na nim wszyscy, łącznie z Chaplinem, który nazwał go swoim mistrzem. Po ciężkim zatruciu gazem na froncie wyjechał do USA. I to właśnie tam, choć dopiero podczas kolejnego pobytu, nakręcił najlepsze swoje filmy: Bądź moją żoną (Be My Wife, 1921), Siedem lat nieszczęść (Seven Years Bad Luck, 1921) oraz Max i Trzej Muszkieterowie (The Three Must-Get-Theres, 1922, parodia Trzech Muszkieterów Douglasa Fairbanksa z 1921). Po powrocie do Europy utracił popularność i wraz z żoną popełnił samobójstwo. W latach 1963, 1983 i 2000 jego córka Maud zrealizowała filmy montażowe z odrestaurowanych taśm, przyczyniając się do renesansu jego popularności.

▶ Flip (ten chudy, Stan Laurel, właśc. Arthur Stanley Jefferson, 1890–1965), amerykański aktor komediowy, a także scenarzysta, reżyser i producent. W 1960 otrzymał specjalnego Oscara za „twórczy, pionierski wkład w dziedzinie komedii filmowej”. Siła napędowa tandemu. Sześciokrotnie żonaty. Zmarł w nędzy.

▶ i Flap (ten pozostały, Oliver Hardy, 1892–1957), ukończył studia muzyczne i prawnicze. Zmarł w biedzie. Zagrali razem w ponad stu filmach niemych i dźwiękowych. Ich komizm opierał się na kontraście pomiędzy szczupłym i płaczliwym Flipem a grubym, nadętym, pewnym siebie i apodyktycznym Flapem, natomiast sławę zapoczątkował film Od zupy do deseru (From Soup to Nuts, 1928). Popularność utracili w roku 1940 w wyniku rozstania się, w celu zyskania większej swobody twórczej, z reżyserem ich filmów Halem Roachem (1892–1992). Ich ostatni film to katastrofalnie nieśmieszny, zrealizowany w roku 1950 we Francji Flip i Flap na bezludnej wyspie (Atoll K, w Stanach jako Robinson Crusoe-Land, a później Utopia). Na świecie słynni pod szyldem Laurel and Hardy.

▶ Bouvard i Pécuchet, para bohaterów nie ukończonej powieści Gustave’a Flauberta (1821–1880) z roku 1880. Franciszek Dionizy Bartłomiej B. i Justyn Roman Cyryl P., 50-letni paryscy drobnomieszczanie, którzy przypadkiem spotkali się i zaprzyjaźnili. Majątek odziedziczony przez B. pozwolił im na rezygnację z pracy i zakup niewielkiego majątku. Odtąd zaczynają eksperymentować na polu agrotechniki, zajmować się astronomią, produkcją likierów. Każda kolejna klęska nie gasi ich zapału ani też nie zmniejsza pewności siebie, lecz jedynie skierowuje ku innym polom działania. Jednakże dyletantyzm i niekompetencja prowadzą do dalszych kompromitacji, zarówno własnej, jak i sfery, z której się wywodzą, i epoki, w której żyją.

▶ Życie bez kobiet (Les célibataires, 1934), głośna powieść, przetłumaczona i wydana w Polsce w roku 1939. Jej autorem jest franc. powieściopisarz, eseista i dramaturg Henri Millon de Montherlant (1896–1972) – uczestnik I wojny światowej, miłośnik walki byków (Ludzie areny, tłum. Jan Parandowski, 1930), piewca sensualizmu (tetralogia Dziewczęta, w Polsce wyd. 3 tomy w 1937) i członek Akademii Francuskiej od roku 1960.

▶ Bim-Bom, gdański teatr studencki (1954–1960); założyciele i decydujący o kształcie artystycznym (w kolejności dołączania do zespołu): Zbigniew Cybulski, Wowo Bielicki, Jacek Fedorowicz i Bogumił Kobiela.

▶ STS, Studencki Teatr Satyryków (1954–1975), z jego kręgów wywodzi się moc znamienitych twórców, ot choćby: Jarosław Abramow, Andrzej Drawicz, Andrzej Jarecki, Jerzy Markuszewski, Maciej Małecki, Agnieszka Osiecka, Jan Tadeusz Stanisławski, Stanisław Tym.

▶ Profesor Tutka, bohater nowel Jerzego Szaniawskiego (1886–1970), wydanych w tomach Profesor Tutka i inne opowiadania (1954) oraz Profesor Tutka, nowe opowiadania (1962). Dystyngowany starszy profesor w meloniku, który codziennie przesiaduje z przyjaciółmi (Rejent, Sędzia, Mecenas i Doktor) w kawiarni, poruszając najprzeróżniejsze tematy i reagując na problemy podniesione przez przyjaciół nawiązującą do nich historią ze swego życia. A każda z nich pokazuje, iż nic nie jest tak do końca jednoznaczne. Szaniawski był też autorem kilkunastu dramatów scenicznych, m.in. Żeglarz (1925, w którym w 1948 Pan A zagrał postać Jana), Adwokat i róże (1929), Dwa teatry (1946, w którym w 1947 Pan A zagrał postać Autora i który ozdobił muzyką). Jako nie wspierający socjalizmu twórczością, w latach 1949–1955 miał zakaz zarówno wydawania, jak i wystawiania. Jedynie w „Przekroju” (do 1952) mógł drukować cykl o Profesorze Tutce.

Kuplety

I znaleźliśmy się oto z Przyjacielem

Przed dość dziwnym pensjonatem czy hotelem...

Otchłań nocy, parkan, drzewo, okno, drzwi...

Tam – obiektu zagadkowość, a tu – my.

Starsi Panowie...

Gdy wejdziemy do obiektu dość odważnie –

Czy dyrekcja nas ugości, czy też zarżnie!

Czy strach cery pozamienia nam we wosk,

Czy pogodni stąd wyjdziemy i bez trosk?

Starsi Panowie...

I dlatego zapraszamy Was na świadków

Tych, co będą toczyć się, wypadków.

W razie czego na organa dajcie znać,

Gdyby się wspomnieniem jasnym mieli stać...

Starsi Panowie...

Piosenki:

TV

Ścieżką pośród łąk

(wyk. ▶ Spory)

Piosenka napisana do „Szpaka” jako Piosenka wędrowników, a następnie do Eterka odc. Letnia przygoda, jako Dróżką pośród łąk, a zaśpiewali ją wówczas w nieco wolniejszym tempie Adam Mularczyk i Tadeusz Fijewski. Powróci jako Pieśń wesołych wędrowników w OSPa 7.

Szarp pan bas!

(wyk. ▶ Wdówka i Pan A)

Nie pamiętam

(wyk. Jesienna Dziewczyna i zespół wokalny ▶ Czyżyki)

Tytuł wyjściowy Zapomniany flirt. W wykonaniu Reginy Pisarek (1939–1998) została laureatką I nagrody na MFP Sopot ’63.

Zdaniem J. Stefczyka piosenka ta to Hymn amnetyków.

W NpIII – śpiewa ulubiona artystka StP, Kalina Jędrusik. Czyżyki te same.

www. ▶ Stefczyk – (Władysław) Jan, czyli Władysław Kopaliński, właśc. Jan Sterling (1907 lub 1923–2007). Wybitny leksykograf (m.in. Słownik mitów i tradycji kultury, 1979; Słownik wydarzeń, pojęć i legend XX wieku, 1999), tłumacz i wydawca. To on zlecił Panu B podjęcie pracy nad Eterkiem.

Kapturek 62

(wyk. ▶ Ślusarz)

Tytuł wyjściowy – Czerwony Kapturek 62. Wersja 10-zwrotkowa z pointą, w której Kapturek zostaje marynarzem i już jako Wilczek wypływa z Wilkiem Morskim w morze. Powróci w NpIII, ale nieco inna i w „nieco innym” wykonaniu.

List

(melorecytuje ▶ Matka)

Z aud. Deszczowe impresje. Tytuł wyjściowy W sennym płaczu rynien. Powróci w Deszczowej suicie.

www. ▶ To Preludium e-moll op. 28 nr 4 Fryderyka Chopina, nie zaś uporczywie podawane Preludium Des-dur op. 28 nr 15 (zwane Deszczowym) również tego kompozytora.

To było tak

(wyk. Duch)

A nawet jeżeli to nie było tak, a nieco inaczej, to różnice są naprawdę nieistotne (komentarz Pana B z roku 1965). Piosenka napisana do „Szpaka”, a następnie zaprezentowana z poszerzonym tekstem w audycjach radiowych Drobne ogłoszenia i Zgubne uczucia, w interpretacji Andrzeja Boguckiego.

W wykonaniu Bohdana Łazuki, czyli Ducha, zdobyła wyróżnienie na KFPP Opole ’63.

Jeżeli kochać, to nie indywidualnie

(wyk. ▶ Nieduży)

W NpIII też – śpiewa ulubiony artysta StP, Wiesław Michnikowski. W pruderyjnej Hiszpanii nie doszło do wykonania tej śmiałej piosenki na festiwalu w Sancretino. Wykonawca zapomniał nut (doniesienie Pana B z 1965).

Rodzina, ach, rodzina

(wyk. ▶ Kryminalista i StP)

Śpiewa rozpiłowany Kryminalista, wspomagają StP, nieco później StP fragmentarycznie dla ▶ Janka Muzykanta (Kryminalista nie wspomaga), a w NpIII śpiewają już bez pomocy i już w całości. Napisana z myślą o audycji radiowej Stokrotki ogrodnika Barnarby i tamże zaśpiewana przez Panów A i B. Jako Rodzina! Rodzina! powróci w Jedzcie stokrotki!, zaś jako Adziba! Adziba! w Garden party, czyli bankiet w krzakach.

Radio:

te same co w TV, ale brak: Rodzina, ach, rodzina,

a zamiast Ścieżką pośród łąk jest Ścieżką pośród rżysk (stara muzyka z nowym tekstem):

Ścieżką pośród rżysk

Tak wesoło, lekko iść,

Nisko słońca dysk,

Ale blisko dymu kiść.

Dzielny chłop

Sprzedał snop

I nad misą siadł,

Chodźmy doń

Ściskać dłoń,

Będzie miłym gościom rad.

Gdy z bulgotem flasz

Świerszczy się połączy szept,

/W kraj kochany nasz

Tak byś szedł, i szedł, i szedł./ bis

Lato wróciło! (krzyczy wokalista, dołączają inne, liczne głosy)

A dalej już wszyscy razem śpiewają na: la la la.

Reżyseria – Jerzy Wasowski

Reżyseria TV – Barbara Borys

Asystent reżysera – Bożena Olbromska

Scenografia i kostiumy – Jerzy i Elżbieta Srokowscy

Światło – Bogdan Wiśniewski

Kamery – Ryszard Kośmiński, Janusz Rudnicki, Tomasz Ruszkowski

Inspicjent – Halina Kożusznik

Akompaniament – Zespół instrumentalny p/k Juliusza Borzyma

Opracowanie dźwiękowe – Izaak Lichtenbaum

Brak danych o realizatorze radiowym.

HASŁOWNIK

Bechstein i Syn | marka fortepianu, który jest w wyposażeniu pokoju StP w ▶ Hotelu. Syn, jak wynika z poufnych słów ▶ Portiera, nie jest synem Bechsteina (Friedricha Wilhelma Carla, 1826–1900, założyciela, w roku 1853, światowej sławy berlińskiej wytwórni fortepianów Bechstein). Czyżby pani Bechsteinowa...?

Blondyneczka | Zuzia. Ma sporo kobiecości, trzeba na nią uważać. Odmawia przyjęcia (od ▶ Kuszelasa) zamku nad Loarą. Zamieszka w ▶ Hotelu wraz z ▶ Matką i ▶ Emilem, jako ukonstytuowana rodzina, we wspólnym wygodnym pokoju rodzinnym. Zdaniem Kuszelasa niewykluczone, że to jest właśnie ta ▶ indemnizacja. B. najwyraźniej nie jest tego zdania, w związku z tym wpada w ramiona ▶ Kryminalisty.

Czyżyki | zespół wokalny (zwielokrotniony głos Jeremiego Przybory).

Duch | przezroczysty młodzieniec, pojawia się o północy (Północ, stara gospoda... Nie obejdzie się bez ducha) „wybitej” głosem ▶ Portiera.

Dystynkcje | trupia czaszka, a poniżej dwie piszczele usytuowane poziomo na prawej piersi – Truciciel Wojewódzki, jedna piszczel mniej – Truciciel Powiatowy (pierwszą nosił, a drugą nosi obecnie ▶ Janko Muzykant).

Emil | milczący, zmęczony facet, poczciwy z wyglądu. Umyka przed ▶ Matką, ta zaś oskarża go o to, że ściga ją bez wytchnienia.

Głos Nie Wiadomo Skąd | choć wszelkie nuty na niebie i ziemi wskazują na to, iż dobiega z pokoju z organami, który znajduje się gdzieś tam w ▶ Hotelu. Rozlega się sześciokroć, wołając (po pierwszych kilku dźwiękach ▶ Toccaty d-moll J.S. Bacha na organach granej): Jezus Maria! Na pomoc! Po raz siódmy już się nie rozlega, ale za to rozlega się ciąg dalszy toccaty, co ▶ Portier kwituje: Nareszcie domyślił się, jak ten kawałek leci dalej.

Toccata d-moll | Jana Sebastiana Bacha (1685–1750), z ok. 1710 roku, jedna z najsłynniejszych toccat organowych.

Haendel | Georg Friedrich (1685–1759), niemiecki kompozytor i organista. Od 1712 w Londynie (1727 – obywatelstwo angielskie). Największy, obok J.S. Bacha i A. Vivaldiego, mistrz muzyki barokowej. Twórca głównie oratoriów, n.p. Mesjasz ze słynnym Alleluja. Komponował też muzykę instrumentalną, choćby Muzykę na wodzie (Water Music, wykonana po raz pierwszy 17 VII 1717 z okazji paradnej przejażdżki Jerzego I po Tamizie). Gdyby Georg Friedrich pozostał w Niemczech, nie dziwilibyśmy się, dlaczego ▶ Kuszelas używa tytułu Wassermusik.

Hotel | w nim chronią się uchodźcy przed ▶ Niespodziewanym Końcem Lata. W hallu coś w rodzaju dyżurki urzędującego Portiera, kominek, fotele, fragment jakichś schodów prowadzących donikąd. W jedną stronę idzie się do „numerów” hotelowych, w drugą – do „salonu-poczekalni” (palmy, bilard i t.d.). Są jeszcze jakieś zakamarki prowadzące w nieprzeniknione ▶ penetralia budynku. Kurz, pajęczyny, niektóre sprzęty rozsypują się przy dotknięciu. StP (choć nie uchodźcy) przybywają doń, by tak po prostu – odpocząć trochę, w oderwaniu od miasta, telefonów, zarobków, przyjaciół... Zamawiają pokój z fortepianem. Portier proponuje markę Bechstein i Syn i cieszy się, że biorą ten pokój, bo n.p. ten z organami ma już zajęty. Jak się okaże – z pokojami krucho, klucze, niestety, jeszcze nie tak pasują, jak by powinny... A w ogóle to tu nie ma żadnych pokoi. Są tylko drzwi do nich prowadzące. I to wszystko. To wszystko, co możemy zrobić. Ale to i tak chyba sporo, co? – stwierdzi Portier.

www. ▶ Penetralia (łac.) 1) wnętrze domu lub świątyni, zwłaszcza pomieszczenia położone w głębi, nie dla wszystkich dostępne, 2) głęboko ukryte lub ukrywane sfery życia, psychiki i t.p.

Indemnizacja | odszkodowanie, powetowanie, wynagrodzenie strat, n.p. Blondyneczka dla ▶ Kuszelasa z powodu ▶ Niespodziewanego Końca Lata (łac. indemnisatio).

Janko Muzykant | 1) dziesięcioletni bohater noweli Henryka Sienkiewicza (1846–1916) z 1880 roku; 2) vide Truciciel Powiatowy.

Kontrabasista | były mąż ▶ Wdówki. Gołą dłonią szarpał bas. Nieprzecięt(n)y wirtuoz, właściciel przeciętego wpół, przy krojeniu chleba przez żonę, smyczka, oryginalnego stradivariusa, do którego był bardzo przywiązany: Czy towar w sklepie, czy jakiś ciekawy szczegół w krajobrazie lubił nim pokazać, czy n.p. uwagę kelnera w jadłodajni zwrócić, łachocząc go włosiem po uchu. To właśnie nim chciał pokazać ▶ Niespodziewany Koniec Lata, ale Wdówka niechcący... piłką... obrotową... na pół.

Kryminalista | dostał jedno lato do odsiedzenia, ale w związku z ▶ Niespodziewanym Końcem Lata pan naczelnik letniego pudła nie wiedział, co z nim począć. Z jednej strony lato się skończyło, więc kara niby odsiedziana, a z drugiej – przedwcześnie się skończyło, więc niby nie całkiem odsiedziana. Doszedł więc do wniosku, że zrobi popołam [czyt. papałám, ros. pół na pół – od aut.]: Wypuszczę cię – powiada – ale będziesz jeszcze dosiadywał na wolności. I wypuścił go z kulą u nogi, bo z nią można tylko siedzieć. Chodzić nie sposób. W ramach pewnej pilnej przysługi dla znajomka K. uwalnia ▶ Ślusarz, przepiłowując łańcuch. Uwolniony śpiewa: Rodzina, ach, rodzina (Pan A zauważa, iż refrenik śpiewa na dwa głosy, na co ten odrzeka mu: Samotność w celi mnie do tego doprowadziła). Zachwycony Blondyneczką, przedstawia się jej jako ratownik (ma na sobie „kostium” w paski), a kulę – jako piłkę: Kiedy czekam, aż ktoś się zacznie topić, nudzi mi się i wtedy sobie odbijam. Odbija kulę jak piłkę. Ta kula waży 70 kg. On ją naprawdę kocha, tę dziewczynę! StP rozpoznają w K. Mecenasa Maksymiliana. On ich w nich nie rozpoznaje.

Krzak | sierżant. Z wojskowych. Tonął. Nie utonął. Wyratował go Kryminalista. Tak przynajmniej przedstawia to Blondyneczce, przedstawiając się jako ratownik.

Kuszelas (ten sam co w KSP V) | arbiter teraz już spraw wiązanych. Chce zbudować Blondyneczce Zuzi przyszłość nad wodą, jak Haendel – muzykę. Wassermusik. Wasser-przyszłość, żeby odbijając się w wodzie, przyszłość była podwójnie piękną. Proponuje więc zamczysko nad Loarą: 54 izby, ubikacje oddzielnie, lochy suche, na 24 wtrąconych, ogrody wiszące, ale z zabezpieczeniem w razie urwania, wraz z markizem – kulturalnym arystokratą, troszeczkę sadystą, który kłuje znienacka i przeważnie wykałaczką (a wtedy to już nie kłuje, tylko wykała). Po odmowie przez Zuzię przyjęcia zamku K. przecina sobie przewód... telefoniczny. Mimo to telefon dzwoni, bo jak wyjaśnia Pan A: dźwięk w chwili przecięcia był już za przecięciem.

List | napisany przez ▶ Matkę z powodu planowanego przez nią odejścia od Emila. Melorecytuje go StP na podkładzie skomponowanego w latach 1836–1839 Preludium e-moll op. 28 nr 4 F.F. Chopina (1810–1849). Zyskuje ich uznanie i poparcie. Pan B: Bardzo ładny list. Pan A: Naprawdę warto na deszcz zaczekać, żeby odejść. Pan B: Nie warto natomiast zostać, jak się ma taki list w zanadrzu. Piękny kawałek korespondencji. Vide WiO. De facto napisał go Pan B do... audycji radiowej Deszczowe impresje, a odczytała Irena Kwiatkowska. Bez Chopina.

Matka | Anna. Męża z córką odcięła od niej fala uchodźców. ▶ Niespodziewany Koniec Lata przeszkodził jej w rozwiązaniu zagadki – kto z tą kąpielową? Bo jasnym jest, że mąż jej kąpał się w dziale męskim. No a M. zna kąpielowe prawo małżeńskie. Pan B: Jakie prawo? M.: No, że mąż zanurzony w kąpieli traci tyle na swej wadze, ile waży woda wyparta przez tego męża. Wystarczyłoby wiedzieć, ile wypiera mój małżonek, a ile ten, który z tą kąpielową – rozumie pan? Melorecytuje List.

Nieduży (ten sam co w KSP VI i NpII) | organizm nie za silny, dzieciństwo nie za łatwe, bez jarzyn. Jest bardzo w damskim guście, co go nie dziwi, bo uważa, że po prostu: ciągnie je do drobnych, inteligentnych. Przed ▶ Niespodziewanym Końcem Lata poderwał ▶ Pokaźną Babkę, która kochała go do tego stopnia, że wyszła dla niego bogato za mąż za jednego ogrodnika powiększającego owoce. Zaopiekował się porzuconym mężem Pokaźnej Babki – ogrodnikiem ▶ Sporym. Nadal nie znosi ludzi, tylko jarzyny i źwierzęta, a z jarzyn – to najbardziej pomidory. Ma ich ze sobą całą walizkę. Podrywa go ▶ Wdówka, a on postanawia, że sam już się nigdy nie zakocha, tylko z tym drugim, co się nim opiekuje. Wyjaśnia – dlaczego – piosenką.

Niespodziewany Koniec Lata | nastąpił w okolicy przed chwilą, zupełnie niespodziewanie, nagle, wywołując fale uchodźców. Wszędzie widać opuszczone z tego powodu domki i pensjonaty. Z otwartych okien powiewają firanki jak gigantyczne pożegnalne chusteczki. Słychać też czasem fonografy, które latem zapomniano zatrzymać. Śpiewają ostatnie słowa piosenki „...ści naszej jeszcze raz uwierzmy”. Na opustoszałych kortach tenisowych podskakują jeszcze tu i ówdzie porzucone piłki obok zapomnianych rakiet. W grocie rozbójnika Watermana, której już nikt nie zwiedza, echo powtarza ostatnie słowo, jakie miał tam w ustach chłopiec, którego zaskoczył NKL. Właściwie echo powtarza ostatnią sylabę tego słowa i brzmi ona jak smutne pożegnanie: ..pa!..pa!..pa! Niektórzy z uchodzących przed tym Końcem uchodźców znajdują schronienie w Hotelu. StP też, choć się nie chronią, bo nie uchodzą. A nie uchodzą, bo nic nie wiedzą, jako że nietutejsi... A poza tym przyjechali w nocy, więc nie było widać.

www. ▶ Fonograf, prototyp gramofonu, wynaleziony w roku 1877 przez Amerykanina Thomasa Alvę Edisona (1847–1931). Przyrząd do mechanicznego zapisywania (na obracającym się walcu, pokrytym cienką warstwą wosku) i odtwarzania dźwięków. Nagrywano na nim utwory muzyczne, pieśni i recytacje. W roku 1888 po raz pierwszy zarejestrowano utwory wykonane przez znanego z nazwiska muzyka – był nim dwunastoletni wówczas pianista polski Józef Hofman (lub Hofmann) (1876–1957), później jeden z najwybitniejszych wirtuozów fortepianu przeł. XIX i XX wieku, a także kompozytor i... wynalazca (opatentował ok. 70 wynalazków, m.in. wycieraczki do szyb samochodowych (wdrożone do seryjnej produkcji w fabryce Forda), resory samochodowe, zegar elektr. i motorówkę). Niespodziewany Koniec Lata „unausznił” dobitnie niedostatki techniczne f., który w roku 1925 przegrał ostatecznie rywalizację z gramofonem, skonstruowanym w roku 1887 przez Amerykanina poch. niem. Emila Berlingera (1851–1929). Na gramofon (model z tubą) – mimo iż za nim nie przepadał – zdecydował się również ▶ Sędzia Kocio i wykorzystał w kanonie Już noc. Ostatnie fonografy wyprodukowano w roku 1929.

▶ „...ści (miłości) naszej jeszcze raz uwierzmy” – ostatnie słowa piosenki, które słychać z fonografów nie zatrzymanych z powodu Niespodziewanego Końca Lata, piosenki Jeszcze poczekajmy autorstwa Pana A i Bronisława Broka (właśc. Bronisław Kaufman, 1906–1975), zaśpiewanej przez Renę Rolską w roku 1961.

Pied-à-terre | (czyt. pjedater) mieszkanie, z którego korzysta się dorywczo. Vide Sprawy wiązane.

Pogódka-Zdrój | uzdrowisko, gdzie leczą nerki. Planował w nim dorobić latem ▶ Truciciel Powiatowy jako agent alkoholowy u tych, co sobie podleczą. Istniał tu też pawilon rozrywkowy z damską orkiestrą dętą, oferowany przez Kuszelasa wraz ze studiem i brunetem w transakcji z rudą blondyną w amfiladzie. Niestety, po nadejściu Niespodziewanego Końca Lata orkiestra uległa przeziębieniu i rozpadowi, zaś dziewczęta zeszły na złą drogę. Zwłaszcza waltornie.

Pokaźna Babka | ostatnia miłość Niedużego sprzed niespodziewanego końca lata. Marzycielka: Zobaczysz (mawiała do Niedużego), przyjdzie pogodna jesień. Pięknie będzie wyglądał sad dojrzewający w promieniach zachodzącego słońca, cicho tak będzie, że słychać będzie szelest opadających liści i kroki małżonka mego, chodzącego po nich jak zegar zmierzchu, a niewykluczone, że urwie się nagle jedno z tych jabłek, wielkich jak dynie, i huknie go w ciemię. I nasze wtedy będzie to jego piękne ogrodownictwo owocowo-jarzynowe. A ty tak lubisz pomidory, mawiała. No a potem przyszedł ten Niespodziewany Koniec Lata, owoc diabli wzięli, ogrodnik splajtował, P.B. go rzuciła, no i Nieduży zaopiekował się ogrodnikiem (czyli ▶ Sporym).

Portier | portieruje w dziwnym Hotelu, w którym chronią się uchodźcy przed Niespodziewanym Końcem Lata. Nie rzuca się w oczy, być może dlatego czasami go widać, a czasami nie. Pan B: Nigdzie go nie ma na wizji. Portier: Ja tu jestem cały czas... Aż mnie to czasem męczy, że tak ciągle jestem... Czterokrotnie nastawia hotelowy niechodzący zegar: na pół do dziesiątej i kuka, na pół do jedenastej i kuka, na północ (Myślę, że północ powinna raczej wybić: Bam! Bam! Bam!...) oraz na pół do ósmej i kuka. Zegar przez cały czas nie chodzi. Kiedy rozpromieniony ▶ Spory ogłasza, że: Lato wróciło! Lato!, P. prostuje: Nie, nie, to nie lato wróciło, to przyszła jesień. A jesienią, jak to jesienią, zdarza się czasem kilka dni pięknych jak w lecie.

Sierotka Do Sprzątania | wierzy w krasnoludki, szuka po całych dniach krasnoludka-samicy, ponieważ chce mieć krasnoludka, a nie chce, żeby ją podrywał – ładna dziewczyna, sprzykrzyło jej się. Znajduje maleńką flaszeczkę pozostawioną przez ▶ Truciciela Powiatowego: A mówią, że nie ma krasnoludków!

Spory (ten sam co w KSP VI) | splajtowany ogrodnik, porzucony przez żonę, Pokaźną Babkę, którym opiekuje się ukochany żony, Nieduży. S. lubi lato, śpiewa Ścieżką pośród łąk (w wersji radiowej Ścieżką pośród rżysk). Wraz z Niedużym zamawia w Hotelu dwa pokoje (bo w jednym, zważywszy na kolosalne powodzenie Niedużego u kobiet, byłoby krępująco) i otrzymuje (od Portiera), co prawda ze wspólną łazienką, ale za to z mozaiką przedstawiającą jajecznicę z pomidorami i szczypiorkiem, istna orgia kolorów.

Sprawy wiązane | oferty specjalne Kuszelasa: 1) wspaniałą, rudą blondynę, w amfiladzie co prawda (3 izby), ale za to z południową wystawą, zamienialiśmy, proszę pana... na schludne pied-à-terre z balkonem, w tym pokój, kuchnia i wnęka sypialna z drobnym brunetem, zacinającym się jedynie na spółgłosce „v”, więc w polskim prawie niedostrzegalnie. Pan uważa, że trochę to na niekorzyść blondyny? Dobrze. Dorzućmy więc do piedateru używalność barki mieszkalnej na rzece Wiśle, sternik kawaler z własnym kompasem wodoszczelnym. Aha, teraz przesadziliśmy. Dobrze. Zepsujmy windę u blondyny. A na studia wyższe dla bruneta czerpmy z dzierżawy pawilonu rozrywkowego w Pogódce-Zdroju z damską orkiestrą dętą. No i teraz przychodzi ten Niespodziewany Koniec Lata... Sternik przepija kompas... Orkiestra schodzi na złą drogę... Cała transakcja w diabły! 2) apartament 5-izbowy w centrum. W służbówce drzemie stara, wierna gosposia na pięć osób z rocznymi bliźniętami. Okna wychodzą na żeńską szkołę baletową. Co miesiąc listonosz przynosi przekaz: 93 dolary na okaziciela świadectwa szczepienia duru (musi być F-dur, ulubiona tonacja tych, co przysyłają przekaz). I to wszystko w zamian za pokój przy dowolnej rodzinie z krępującym wejściem.

Starzec | szef Hotelu, rozczochranie wąsaty, z wianuszkiem czarnych włosów, ze świecą w lewej ręce, w bamboszach à la baletki i w koszuli po kostki. Towarzyszy mu delikatny motyw ▶ Vivaldiego z klawesynem. Marzy, żeby kogoś przestraszyć, choć od pewnego czasu mu się to nie udaje. Ze StP nie udało mu się dwukrotnie, mimo iż za pierwszym razem wypadł na nich znienacka z okrzykiem „pyf!”, a za drugim... (tym razem w sandałach i z gromnicą): A nie! Panowie wyraźnie nastawili się... Ja w tych warunkach nie straszę. Uważa, że strach jest motorem wszelkiej twórczości: Ksiądz Antonio Vivaldi śmiertelnie bał się Przedwiecznego i z tego strachu powstały genialne dzieła.

Ślusarz (ten sam co w KSP III) | przychodzi do Hotelu dopasować klucze co do milimetra, świetny fachowiec. Przynosi wentylator parowy, reflektowałby też na sprawę wiązaną Kuszelasa objęcia apartamentu 5-izbowego w centrum (tylko musi się z żoną porozumieć). Miłośnik literatury: Kafka, Sartre, Camus, Ionesco, Amfitrion 38, Fala 56, sam też próbuje, autor i wykonawca Kapturka 62. Uwalnia Kryminalistę (przepiłowując łańcuch) za pomocą pilnika. A ponieważ nie znosi zgrzytu pilnika, prosi, by Kryminalista zatkał mu podczas uwalniania nogi (prawej) uszy.

www. ▶ Sartre – Jean Paul (1905–1980), francuski filozof, pisarz i publicysta, czołowy przedstawiciel egzystencjalizmu ateistycznego. Napisał m.in. trylogię Drogi wolności (1945–1949), rozprawę filozoficzną Byt i nicość (1943), dramaty: Muchy (1943), Przy drzwiach zamkniętych (1946), Ladacznica z zasadami (1946), Brudne ręce (1949), Diabeł i Pan Bóg (1951) i Więźniowie z Altony (1959). W 1964 przyznano mu Nagrodę Nobla, której nie przyjął.

▶ Camus – Albert (1913–1960), wybitny francuski pisarz, dramaturg, eseista i publicysta. W/g C. każde zetknięcie się człowieka ze światem nieuchronnie rodzi w jego świadomości poczucie absurdu. Myśl ludzka, zawiedziona w swym dążeniu do jedności i harmonii, usiłuje absurd ten negować na drodze buntu i twórczości – wysiłki te świadczą o wielkości i szlachetności ludzkiej, choćby nawet miały być daremne. Napisał m.in. powieści Obcy (1942), Dżuma (1947) i Upadek (1956). Nagroda Nobla w roku 1957.

▶ Ionesco – Eugène (1912–1994), wybitny dramatopisarz francuski pochodzenia rumuńskiego. Twórczość I. określana jako t.zw. antyteatr, wywodzi się z surrealizmu i psychologii głębi. Marionetkowość postaci, groteska, farsa i fantastyka służą nie tylko protestowi przeciw tradycyjnemu „mieszczańskiemu” teatrowi, ale także celowi satyry społecznej i politycznej. W jego twórczości przeważąją jednoaktówki. Napisał m.in. Łysą śpiewaczkę (1950), Lekcję (1951), Krzesła (1952), Ofiary obowiązku (1953), Nosorożca (1959, pełnospektaklowy dramat).

▶ Amfitrion 38, sztuka francuskiego pisarza, dyplomaty i dziennikarza Jeana Giraudoux (1882–1944), napisana w 1929 roku, a wystawiona w Polsce w 1949.

▶ Fala 56, audycja Polskiego Radia popierająca przemiany roku 1956, przekształcona w tymże roku z Fali 49, audycji będącej symbolem polskiego stalinizmu, a nadawanej od roku 1949.

Truciciel Powiatowy | Janko Muzykant. W niealfabetycznej książce telefonicznej figuruje jako Truciciel Powiatowy (nr tel. 366). Dystynkcje wskazują, że zdegradowany z wojewódzkiego. Dorabia więc jako agent alkoholowy. Ma ze sobą teczkę pełną maleńkich flaszeczek z próbkami: Może orzechówki? Panowie uprzejmie odmawiają. A może tarniówki? Ma te same właściwości, rozwija płuca, bo po każdym łyku powoduje głęboki wdech. Też nie. Może jarzębiaczek? Mam wszystkie gatunki. Panowie dziękują. Panowie, ja chcę żyć! Mnie płacą od łebka. Nam nie płacą, ale też chcemy żyć – odrzekają StP, obawiając się otrucia, ponieważ w książce telefonicznej figuruje... j.w. Od słowa do słowa okazuje się, iż niegdyś grał na flecie i truł... ale zające. Truł je bez pardonu, kiedy wychodziły z dziur. No i diabli nadali, że razu pewnego wpadł na pomysł zagrania im arii z opery Napój miłosny, a one wtedy nie tylko że z dziur nie powyłaziły, ale jeszcze rozmnożyły się tam w sposób absurdalny i przestały reagować na inne melodie. Właśnie wtedy go zdegradowali – mniejsza pensja, większe wydatki, większa rodzina. Pan A: Niech pan nie traci otuchy! Zdrowie pana! Pan B: Nabywamy z Przyjacielem wszystkie smaki!

www. ▶ Napój miłosny, L’elisir d’amore, słynna opera komiczna Gaetano Donizettiego (1797–1848) z 1832 roku.

Vivaldi | Antonio (1678–1741), ksiądz, włoski kompozytor i skrzypek, jeden z najwybitniejszych reprezentantów późnego baroku, autor ponad 40 oper, a także serenad, oratoriów, kantat, symfonii i koncertów. To fragment jego Sonaty a-moll RV 86 na flet prosty, fagot i basso continuo (Largo) towarzyszył każdemu pojawieniu się Starca w Hotelu.

Waterman | 1) Lewis Edson (1837–1901), amerykański agent ubezpieczeniowy, który w roku 1884 opatentował pierwsze nowoczesne wieczne pióro (model Regular) i założył pierwszą fabrykę piór tychże, od 1888 działającą pod nazwą L.E. Waterman Company; 2) rozbójnik i właściciel groty zdecydowanie nieatrakcyjnej turystycznie z powodu Niespodziewanego Końca Lata. I z innych powodów.

Wdówka | przychodzi do Hotelu z futerałem od kontrabasu, z przeciętym smyczkiem w środku. Ma antyszczęście. Chodzi w czerni po odejściu męża (Kontrabasisty), bo dobrze jej w czarnym. Jeszcze jako obca przyszłemu mężowi dziewczyna podchodziła z grupą melomanów podczas jam session i błagała, żeby się nie oszczędzał, o czym śpiewa w Szarp pan bas! Interesuje się Niedużym i Sporym, bo tak się nawzajem uzupełniają, jak dwie połowy tego smyczka. Portier prowadzi ją do ślicznego pokoju z widokiem i przygotowanym wykwintnym posiłkiem: ser, wino, owoce... pieczywko pokrajane... Ze względów zrozumiałych z Hotelu – nie doprowadza. Vide NUL.

Wentylator parowy | dzieło Ślusarza, niezastąpiona rzecz dla tych wsi niezlek... niezelktr... tych, co mają mało światła: kociołek i palenisko, można palić, czym się chce. Kiedy temperatura wody dochodzi do wrzenia, wiatraczek zaczyna się obracać i chłodzi, nawet jeżeli jest zimne lato, to chłodzi. Po co? Bo diabelnie gorąco robi się od tego kociołka. Początkowo: a to woda nie bulgotała jak należy, a to para nie miała tego parcia pożądanego, a to znów wiatraczek za mocno działał i całość unosiła się w powietrze, lecąc w diabły – a to do Charkowa Trybunalskiego, a to do Frankfru... tfu... Frankfurtu nad Drwęcą, a to do PGR-u Bosopudy. Gdyby nie ten Niespodziewany Koniec Lata, to zrobiłbym na nim majątek.

Wyjaśnienie | dotyczy możliwości otrzymania pokoju w Hotelu przez StP, o ile oczywiście wyjaśni się z tym Niespodziewanym Końcem Lata. Pan A: A jak się wyjaśni? Pan B: No nie wiem, no nie wiem, jak się wyjaśni. Bo rozumiesz, na tym właśnie polega wyjaśnienie, że nie wiadomo, jak się wyjaśni. Gdyby wiadomo było, jak się wyjaśni, toby się nie musiało wyjaśniać! Jasne?! Pan A: Tak. No... tak. Nie. No tak!

Wykałać | wykałaczką kłuć znienacka, bo znacka to już nie to. Rodzaj kłucia zbliżony do zastrzyku. Uprawia markiz (znany Kuszelasowi) w piątki.

WiO List

Po raz pierwszy wysłany do nie omawianej przez nas audycji Tryptyk Nr 6 (6 XI 1964), a następnie przesłany do Deszczowych impresji, a stamtąd już do KSP X.

Deszcz pada. W sennym płaczu rynien

odchodzę. Tyś wszystkiemu winien!

Za kwadrans wrócisz i nad wanną

parasol swój powiesisz. – Anno!

Nie dokręciłaś wody w kranie! –

A tu – mój list! I rynien łkanie...

I ty, czytając, będziesz łkać.

O jedenastej pójdziesz spać,

przed snem zażywszy waleriankę

i, już weselszy, wstaniesz rankiem.

O, jakeś inny był przed laty,

gdy pierwsze mi zrywałeś kwiaty

i, jakby zaklęć twoich skutkiem,

burza szalała nad ogródkiem!

Śmiało mnie wiodłeś między głogi,

młody, namiętny i ubogi...

Aż do uśmiechów bladych ranka,

pachnąca miała nas altanka,

cała wezbrana od nawałnic

i szczęścia, któreś w niej dawáł mi...

Gdy z ramion naszych plotłeś splot,

za każdym Kocham – ryczał grzmot

i błyskawicy płonął knot,

gdyś na me usta usty spadał!

Lecz już nie mówmy o tornadach...

Dziś próżno na prywatnym forum

czekam na burzę i na piorun.

Piorunów żądać – o biedaczka! –

od siąpiącego kapuśniaczka...

Deszcz pada... W sennym płaczu rynien

odchodzę... Tyś wszystkiemu winien!

NUL Wdówka (z futerałem na kontrabas): Przepraszam panów. Gdzie jest... Trudno mi właściwie o to pytać mężczyznę.

Pan A: To ja może poproszę którąś z pań. (Wchodzi Matka). O, jak to dobrze, że pani akurat nadeszła.

W.: (szepcze coś na ucho Matce, Matka Emilowi, Emil Panu A).

Pan A: (odszeptuje Emilowi, Emil Matce, Matka Wdówce).

W.: Dziękuję. Czy tam się zmieści bagaż?

Pan B: Wątpię. Podręczny najwyżej.

W.: To ja to na chwilę tu zostawię. Wracam niebawem.

Lech Terpiłowski (1962): (...) Nie mieliśmy, nie mamy (lecz obyśmy mieli) drugiej takiej scenki, o której można by z czystym sumieniem powiedzieć, iż kontynuuje nawspanialsze tradycje polskiego kabaretu – Zielonego Balonika, słynnych szopek Pikadora – nawiązując do najprzedniejszych tradycji absurdalnego dowcipu Twainowskiego, który na naszym gruncie tak pięknie hodowali Tuwim i Słonimski, a dziś – Wasowski i Przybora. (...) To prawda, że Kabaret nie jest łatwiuteńki, że nie ma nic z tych pomysłów, co to łaskoczą naskórek i cieszą malutkie duszyczki dowcipami na cztery litery. Nie! Bowiem w Kabarecie obowiązuje cały alfabet, całe bogactwo polskiego języka, cała kunsztowna gramatyka i stylistyka języka muzycznego lekkich form. I na to nie ma rady.

Wieczór XI – Kwitnące szczeble

6 IV 1963, sobota, 22.25 (w radiu 3 VI 1963)

Osoby:

- Pan A – Jerzy Wasowski

- Pan B – Jeremi Przybora

- Sekretarz – Wiesław Michnikowski

- Dyrektor – Aleksandra Śląska

- Vice – Danuta Wodyńska

- Kierownik – Kalina Jędrusik

- Zastępca – Zofia Kucówna

- Goniec – Krystyna Cierniak

- Referent Łania – Jan Nowicki

- Zdołbuniak – Stanisław Gawlik

- Strażnik – Czesław Roszkowski

- Rybak – Zdzisław Szymański

Ponadto m.in.:

- Balon, Kryptoalkoholicy, Ojczulkówna

JP: Kiedy dzisiaj myślę o przyczynach znacznego powodzenia Kabaretu, wydaje mi się, że jednak najistotniejszą z tych przyczyn była postać Pana A, kreowana przez Wasowskiego. Podobnie jak obaj StP dla innych postaci tak on był punktem odniesienia dla drugiego Starszego Pana we wszystkich sprawach i konfliktach, jakie działy się w zasięgu ich obu. Był w Kabarecie autorytetem najwyższym. Odpowiadał na pytania, rozstrzygał wątpliwości, ustalał prawdy i reguły. Oczywiście czynił to w konwencji kabaretowej, ale – z piętnem własnej osobowości odtwórcy tej roli. Tej osobowości podporządkowywałem pisany dla niego tekst dialogu. Nie działo się tak zresztą od początku istnienia KSP, kiedy to obie postacie wiodące były właściwie jedną osobą w dwóch różniących się między sobą wersjach. Jednak już w ciągu pierwszych kilku programów postacie te zindywidualizowały się, wykrystalizowały się w dwa całkowicie zróżnicowane typy: bardziej nastrojowego, mniej okrzepłego intelektualnie Pana B i pełnego filozoficznej głębi oraz niezmąconej równowagi ducha Pana A. Pan A mówił tekstem pisanym przeze mnie, ale tekst ten był bardzo bliski autentycznych wypowiedzi Wasowskiego. Kiedyś n.p., pamiętam, rozmawialiśmy o karierze pewnej młodej aktorki:

– Kto ją właściwie wylansował? – spytał Wasowski.

– Reżyser jej pierwszego filmu, X – odpowiedziałem. – I nawet nie wykorzystał tej okazji dla nawiązania romansu z uroczą debiutantką.

– Skąd wiesz, że nie wykorzystał? – padło przenikliwe i, co tu ukrywać, przygważdżające pytanie kolejne.

– No, na pewno to nie wiem... – stropiłem się, bo takich rzeczy to naprawdę nigdy nie wie się dokładnie.

– A widzisz – skarcił mnie mój rozmówca. – Jak nie wiesz, to nie mów, bo z takiego gadania to tylko plotki...

Myślę, że i Sokrates z dialogów Platońskich nie zająłby w takiej sprawie głębszego i bardziej przekonującego stanowiska. Jerzy Wasowski jako telewizyjny StPan A był demiurgiem, który zjawiał się wraz z Wieczorami Kabaretu w mieszkaniach naszych odbiorców i z którym zżyli się oni zapewne w tym samym stopniu, co gdyby zjawiał się osobiście u każdego z nich i komentował wraz z nimi ich osobistą codzienność. Brak tego demiurga codzienności w programach, które pisuję po KSP, stał się luką nie do zapełnienia. Zresztą zapełnić jej nawet nie próbowałem. Pojawianie się na małym ekranie jednego Starszego Pana bez drugiego, ważniejszego w dodatku, nieodmiennie budzi tęsknotę za nim. I będzie ją budzić, póki pamięć KSP nie stanie się podobna do zużytej taśmy telerecordingu, na której dziś jeszcze można z niejakim trudem obejrzeć kilka jego Wieczorów.

www. ▶ Demiurg, w tym przypadku chodzi o człowieka obdarzonego nieograniczoną mocą tworzenia i wielką wyobraźnią. Zaś w innym o nadludzką istotę, która zbudowała świat, nadając kształt materii. Gr. dēmioúrgos (rzemieślnik, robotnik, sprawca, twórca).

Kuplety

Prysły lody, pękły pąki – będzie kwiecie!

Proszę Państwa, piąta wiosna w Kabarecie!

Może z tego do tych żartów w nas ta chęć,

Że liczymy sobie raptem wiosen pięć.

Starsi Panowie...

Pan B: Znów wiosna, znowu wiosna,

Zazielenił się kraj...

Pan A: Co ty wyprawiasz?

Piąta wiosna w jedenastym Kabarecie.

Pierwsza miłość z nas jednego w nim zawrze się

Że wiosenny, by się zdało, pachnie las,

A to serce zapachniało w jednym z nas!

Starsi Panowie...

Pan B: Znów wiosna, znowu wiosna,

Zazielenił się kraj...

Pan A: Uspokój się!

Tu uwagę by dorzucić można luźną,

Pierwsza miłość w naszym wieku to dość późno!

Lecz w tej pani to naprawdę pierwszy raz

Bezgranicznie się zakochał jeden z nas.

Starsi Panowie...

Pan A: No?

Pan B: Ja? Nic!

Pan A: Ale się szykowałeś.

Piosenki:

TV i Radio

Znów wiosna

(wyk. ▶ Vice, choć na wizji ▶ Dyrektor)

Śpiewa zrozpaczona po zniknięciu banknotu 50-złotowego. Piosenka napisana do Eterka odc. Znów wiosna, śpiewał Chór Czejanda.

Pieśń skautów oceanicznych

(wyk. ▶ Goniec i StP)

Śpiewają w drodze do ▶ Vice, do ▶ Kierownik i do ▶ Zastępcy. Pierwsze dwie z sześciu zwrotek piosenki napisanej jako Niech żyje młodość, miłość i przyjaźń do komedii muzycznej Studencka miłość i śpiewanej tam przez całą obsadę (vide Skrzydło Teatralne).

Wspomnienie o dziadku

(wyk. Vice i Chór Czejanda)

Pierwotnie w Eterku, odc. O strasznym wujaszku, czyli Mundziowe dary. Wykonywała Irena Kwiatkowska. Powróci w Skrzypku z kwartetu im. Czastuszkiewicza.

Utwierdź mnie!

(wyk. ▶ Kierownik)

Powróci w NpIII i ppIV. Tekst napisany z myślą o Agnieszce Osieckiej.

Kaziu, zakochaj się!

(wyk. ▶ Zastępca i StP)

Powróci w NpIII.

Odrobina mężczyzny na co dzień

(wyk. ▶ Sekretarz)

Powróci w NpIII i jako Odrobina dziewczyny na co dzień w ppIV. Piosenka napisana do audycji radiowej Drobne ogłoszenia (inna muzyka) i zaśpiewana przez Irenę Kwiatkowską oraz do DCN 4, jako Z ukochanym mężczyzną na co dzień (z częściowo innym tekstem), gdzie wykonał ją Adam Mularczyk. Autor tekstu, jeżeli nawet i zapożyczył pomysł ze starej piosenki o maleńkim mężu, to na pewno tylko na czas pisania utworu. (Usprawiedliwienie Pana B z roku 1965).

Na ryby

(wyk. StP)

Powróci w NpIII.

Reżyseria – Jeremi Przybora

Reżyseria TV – Irena Sobierajska

Asystent reżysera – Bożena Olbromska

Dekoracje – Jerzy Srokowski

Światło – Stanisław Białek

Kamery – Krystyna Brzoskowska, Tomasz Dembiński, Michał Szymański

Inspicjent – Halina Kożusznik

Akompaniament – Zespół instrumentalny p/k Juliusza Borzyma

Opracowanie dźwiękowe – Sławomir Makowski

Brak danych o realizatorze radiowym.

www. ▶ Nie jest prawdą, jakoby piosenka Kaziu, zakochaj się! powstawała na planie filmu Upał na cześć jego reżysera, pana Kazimierza Kutza. Nie jest chociażby dlatego, iż powstała prawie dwa lata wcześniej.

Stefan Czarnecki („Ekran”, 18 IV 1963): Starsi Panowie (dwaj) wnoszą w epokę rozpędzoną i dynamiczną coś niesłychanie cennego – subtelność uczuć. Zbyt częstym jeszcze przejawom „zgrubienia obyczajów” i szorstkich form obcowania w kontaktach międzyludzkich przeciwstawiają kulturę towarzyską, dużo taktu, uroku, życzliwości wreszcie. Słowem, to wszystko, czego nam brak na co dzień, czego powinniśmy się od nich uczyć. Są uśmiechniętymi humanistami. Ma to niewątpliwie znaczenie społeczno-wychowawcze. (...) Jest jeszcze liryka, nie mająca jednak nic wspólnego z ckliwością, którą wręcz ociekają liczne przeboje. I specyficzny dowcip – żartobliwy, delikatnie wycieniowany chociaż składający się z elementów niezwykle prostych (nie prostackich!), przywodzących na myśl gagi klaunów cyrkowych.

HASŁOWNIK

Balon | 1) statek powietrzny lżejszy od powietrza (aerostat). Ten pierwszy (Ad Astra) wzniósł się na rynku w Annonay 05 VI 1783 roku (na wysokość 2 km, przelatując ok. 1 milę) za sprawą jego wynalazców, francuskich braci Montgolfier (Joseph Michel, 1740–1810 i Jacques Étienne, 1745–1799); 2) przezwisko nauczyciela fizyki StP, któremu w pewnych sytuacjach robili próżnię, nie robiąc przy tym z niego balona.

Dyrektor | rozwódka. (Zdaniem Pana B Dyrektor dysponuje pięknymi, wątłymi ramionami kobiecymi). Choć nie należy do kobiet barczystych, dźwiga na swoich barkach (i nie uginają się, dźwigają nie gorzej od męskich) całą instytucję. Te barki widać dopiero w wieczorowej, długiej sukni na karnawał, do której D. posiada oczywiście odpowiednie dodatki, to znaczy pantofelki, torebkę na drobiazgi, a nawet banknoty... choć jeden z nich niestety (banknot 50-złotowy) wywiał jej przeciąg (co jest ciosem dla budżetu D. w trzeciej dekadzie). Szuka go bezskutecznie autem służbowym po mieście, a następnie – za pomocą zaklęcia do znajdywania przedmiotów zagubionych, które polega na wyobrażeniu sobie tegoż przedmiotu z najdrobniejszymi szczegółami. Zaklęcie działa i pojawia się... ▶ Rybak z banknotu. Poza tym D. śpiewa głosem ▶ Vice i każdą niedzielę poświęca aktom. Calutką. Bo przez tydzień gromadzi się stos akt.

Goniec | w scenariuszu i w wersji radiowej – przebrany chłopczyk, drugi prawdziwy mężczyzna w zniewieściałej instytucji pani Dyrektor. Jego płeć zdradza StP (w zaufaniu) ▶ Referent Łania. W wersji TV – zdecydowanie dziewczyna, która z pieśnią na ustach, bo droga się wtedy nie dłuży, przeprowadza StP (z góry na dół) przez kolejne kwitnące szczeble (▶ Vice, ▶ Kierownik, ▶ Zastępca, Łania) instytucji. Częstuje też StP jajeczkami (znakomite, czysto kurze).

Kierownik | działu, Zdołbuniakowa. Flirtuje przez telefon (w obecności StP) z jej tylko znanym referentem, z którym umawia się na jutro w godzinach nadliczbowych, a konkretnie w drugiej. Podejrzewana przez swego męża (również ▶ Zdołbuniaka i również w obecności StP) o to, że zdradza go z którymś ze StP. Wyjaśnia mu nieco później przez telefon (już bez obecności StP), czego od niego oczekuje (Dzidek, czy ty nie rozumiesz po polsku? Już nie wiem, jak mam do ciebie mówić, żebyś zrozumiał mnie), piosenką śpiewaną początkowo po włosku. Vide WiO Tienimi.

Kryptoalkoholicy | wyglądają na nich, zdaniem ▶ Sekretarza, StP. Dyrektor: To tacy, co piją w kościele? Nie, to kruchtoalkoholicy. Kryptoalkoholicy to są tacy, co piją nie pod prawdziwym nazwiskiem. Nie, to pseudoalkoholicy, tego już mi pan nie powie!

Kwitnące szczeble | rodzaj drogi służbowej w dół (od Dyrektor do najmłodszego referenta ▶ Ojczulkówny) lub w górę (ale to już od poniedziałku).

Ojczulkówna | najmłodszy referent, do której StP skierowani zostają przez Gońca i od której mają zacząć (w poniedziałek) wspinać się po kwitnących szczeblach, tym razem z dołu do góry (▶ Referent Łania, ▶ Zastępca, o ile jej nie wyrzucą, Kierownik, ▶ Vice i ▶ Sekretarz), aby dotrzeć ponownie do pani Dyrektor, bo to można załatwić tylko na jej szczeblu, a ona nigdy nie omija drogi służbowej. W sobotę StP nie dotarli do niej po raz drugi, gdyż zazdrosny ▶ Sekretarz ogłosił koniec urzędowania.

Próżnia | 1) kiedyś, w młodości, powodowali ją nieraz StP dla rozrywki. Robili ją też nauczycielowi fizyki (Balon – przezwisko), żeby go rozbawić, kiedy złapali złe stopnie. Strasznie się cieszył, nawet z niedużej... Wytworzenie jej w gabinecie pani Dyrektor mogłoby być sposobem na wessanie wydmuchanego przeciągiem banknotu 50-złotowego, ale Panowie nie podejmują się – nie daliby już rady, bo serce do tego trzeba mieć jak kauczuk, a w sytuacji kiedy Panowie mają kłopoty nawet z wejściem na trzecie piętro...; 2) obszar wypełniony gazem o ciśnieniu dużo mniejszym od ciśnienia atmosferycznego; 3) obszar wypełniony poezją przez Bolesława Leśmiana (1877 lub 1878–1937) w wierszu Dziewczyna (Napój cienisty, 1936, pierwodruk „Wiadomości Literackie” 1933, nr 52):

I była zgroza nagłych cisz! I była próżnia w całym niebie!

A ty z tej próżni czemu drwisz, kiedy ta próżnia nie drwi z ciebie?

Rapcie i akselbanty | rzemienie, na których wisi szabla u pasa, i plecione sznury (niem. achselband, achsel – ramię, band – taśma) na ramionach m.in. generałów (noszone także przez oficerów sztabowych i dyplomowanych, w niektórych jednostkach również przez żołnierzy), czyli to, w czym wyskoczył w nocy z namiotu ▶ Strażnik (podówczas rotmistrz) na wieść o przybyciu generała. Vide WiO Opowieść Strażnika.

Referent Łania | ostatni bastion męskości, jedyny stuprocentowy (niestety szczątkowy) mężczyzna w instytucji pani Dyrektor. Przewiduje swoją rychłą dymisję: One opanowały już wszystkie szczeble poza mną. I mnie chcą... Ale, w razie czego, jeżeli awansują Gońca na moje stanowisko, to niech się nie cieszą, w zaufaniu: goniec to jest przebrany chłopczyk. Hasło: ▶ Wallenrod! Sekretarz: Referent Łania, do pani Dyrektor! Osobiście? Osobiście! Słyszeliście? Wzywa mnie do siebie... Cały dosłownie chodzę... To niech pan lepiej już idzie. Poszedł. I dostał za swoje... osiągnięcia. Nagrodę.

Rybak | 1) widnieje na banknocie 50-złotowym. Materializuje się przywołany zaklęciem pani Dyrektor i pyta: Ryba świeża niepotrzebna? (Konkretnie ma na myśli dorsza); 2) człowiek trudniący się zawodowo lub amatorsko łowieniem ryb (rzadziej hodowlą).

Sekretarz | pan Józef, mężczyzna drobny, chodzi we fraku, który odziedziczył po dyrygencie orkiestry symfonicznej. A doszło do tego tak: wrócił wcześniej z Sochaczewa, t.zn. w piątek, dzień koncertowy, wszedł cichuteńko, żeby żony nie budzić, a w łazience wisiał właśnie ten frak. Zabrał więc frak i poszedł spać do swojego pokoju. Nic poza tym. Aha, jeszcze w przedpokoju zabrał palto męskie, którego nie zauważył w pierwszej chwili. Był, trzeba to podkreślić, mróz. I to wszystko, a ponieważ nikt po nie się nie zgłosił, to teraz je sobie donasza. Angielskiego osobiście nie zna, ale słyszał o nim wiele dobrego, co stwierdza po zanuceniu przez Pana B: The ▶ Woman is... Pożycza pani Dyrektor banknot 50-złotowy... na czas zaklęcia. Z Dyrektora kobiety – rad nadzwyczaj. Sekretarzował kiedyś dyrektorowi mężczyźnie, ale to nie to. Jako że jest estetą – estetyczny dyrektor, zwłaszcza na wiosnę, to dla niego więcej niż dla innego telewizor. Uważa, a jest z usposobienia antymilitarystą, że dyrektor mężczyzna oznacza w instytucji od razu jakby stan wojenny, a ponieważ stan cywilny pani Dyrektor – rozwódka, poleca jej Odrobinę mężczyzny na co dzień, czyli siebie, i ogłasza koniec urzędowania. Zdaniem Referenta Łani kompletnie zniewieściała kreatura.

Spotkanie | erotyk, który Pan B obowiązany jest wygłosić pani Dyrektor (tylko w scenariuszu). Nie wygłasza. Vide WiO.

Strażnik | staruszek z pepeszą (nr rekwizytu – 2302), twierdzi, że to i owo mu dolega, ale wzrok to ma jak sokół, a słuch jak zając. W nagrodę za wysługę lat otrzymał od dyrekcji okulary z aparatem podsłuchowym, a że szwankują, to ani słychu, ani widu, no ale nie nosić nie wypada, bo to nagroda. Cieszy się, że Panowie nie mają przepustek, bo nawet gdyby mieli, to i tak by ich nie przepuścił, ze względu na to, że nie widzi. Stać! Nie ruszać się! Ale nie w przejściu, Kochani. Stańmy sobie może gdzieś z boku. O, może tam... Potyka się... Pepesza wypala całą serię w schody. Nikt nie szedł. Musi przetrzymać StP do wyjaśnienia (kiedyś to się wojowało, a teraz się przetrzymuje). Opowiada im, jak to stał ze swoją baterią za wsią Gęba, koło młyna... Vide WiO Opowieść Strażnika.

Szuja | zdaniem Sekretarza – były mąż pani Dyrektor; (XIV) – zdaniem Pani Kuchennej – jej niestały w uczuciach Major (jednorazowo – Szujuś); (XVI) – zdaniem Hrabiny Tyłbaczewskiej – ten, po którym musiała się pocieszać w barze „Pod Knotem”.

Vice | świetny organizator, prawa ręka pani Dyrektor. Błyskawiczna decyzja, znajomość języków i Sekretarza, z którym przy biurku grywa w szachy (podczas ostatniej przerwanej partii niepotrzebnie skoczyła konikiem na 5-E). Wdowa. Nie daje StP wyłuszczyć ich sprawy, bo ma zbyt dużo spraw i zbyt dużo petentów, mających na utrzymaniu niejednokrotnie osoby stare, żarłoczne, przy i tak już napiętym budżecie. O swoim dziadku śpiewa wspomnienie. Nie przejmuje się nic a nic tym, że Pan B stłukł (z nerwów) popielniczkę, bo sama nie pali, ale tylko w scenariuszu. Bo w TV pali cygaretkę. I też się nie przejmuje. Vide NUL.

Wallenrod | Konrad. Bohater poematu Konrad Wallenrod (1828) Adama Mickiewicza.

Wallenrodyzm | postępowanie polegające na pozornym współdziałaniu z wrogiem ojczyzny w celu zdobycia jego zaufania i uzyskania możliwości osłabienia go lub pokonania.

The woman is something both evil and good, but too complicated to be understood! | z piosenki Woman (uh, huh) z 1953 roku (muz. i sł. Dick Gleason) wylansowanej przez duet Rosemary Clooney i José Ferrer, a zanuconej przez Pana B Sekretarzowi. W wolnym przekładzie mogłoby to brzmieć: Kobieta to szczęście, kobieta to bieda, kobiety po prostu zrozumieć się nie da.

Zastępca | zastępuje pomyłkowo – ktoś złożył pomyłkowo podanie na zastępstwo, podanie pomyłkowo odrzucili i ją pomyłkowo awansowali za pomyłkowe sprostowanie, bo sprostowała dobrze, chociaż zamierzała źle. Wie, że ją wyleją, bo ją zawsze wylewają, ale nie przejmuje się tym, bo nie ma do tego powołania. Ma raczej inklinacje artystyczne, zdawała do szkoły aktorskiej, ale potknęła się na czynnościach aktorskich – kazali jej iść... iść... i się potknąć, więc szła... szła dobrze, ale się źle potknęła i na tym się właśnie potknęła. Tekst podawała dobrze, tylko nikt nie odbierał. Na speakerkę telewizyjną też się nie dostała, chociaż źle wymawia obce wyrazy. Śpiewa asynchronicznie – z bliska nie widać, ale z daleka najpierw otwierają jej się usta, a dopiero po pewnym czasie słychać dźwięk, im większa odległość, tym później. Asynchronizuje piosenkę. Pan A: Ale Przyjaciel nie jest Kazio, proszę pani. A co ja jestem? Co innego jesteś. A tak, rzeczywiście, proszę pani. A ja nie mam domku w bzach i wstydzę się, kiedy mnie wylewają przy obcych mężczyznach. Idźcie już, Panowie.

Zdołbuniak | Dzidek, zazdrosny mąż Kierownik. Vide NUL.

WiO Tienimi

(tłum. Syn Pana A)

Tienimi Trzymaj mnie,

Poiché l’amore vacilla No bo miłość się chwieje,

Tienimi Trzymaj mnie,

Poiché, il dolor m’assila No bo ból mnie zaleje,

Tienimi Trzymaj mnie,

Prego di non Lasciarmi Ty mnie z życia nie ruguj,

E poi prova d’amarmi Ty pokochać mnie spróbuj,

Io prego ti. Ja proszę cię.

Spotkanie

(powstało prawdopodobnie w roku 1951)

Idę sobie, zazimiony do cna,

już nie człowiek, a po prostu – ciuch...

Aż tu nagle, spoza węgła – wiosna!

Prosto na mnie, proszę pani, buch!

Miała wpięty pęk fiołków w żakiet,

Dwa podniosłem, bo upadły dwa...

Co do oczu... Oczy miała takie,

jakie pani, proszę pani, ma...

I poczułem w tym kontakcie nagłym

jej kobiecy i zmysłowy kształt...

Wtedy właśnie z dziewcząt palta spadły

i chodziły dziewczęta bez palt.

Zaśpiewali wysoko murarze

i jaskółki, i wyżej już nic.

Listonosze mieli tkliwe twarze,

bo co drugi miłosny był list.

Afisz słońca zajaśniał na płocie:

Wiosna! Dzisiaj jest taniej i lżej!

Gdy czytali go ciężcy idioci,

to od razu i ważyli mniej.

No, a ona szepnęła: „Przepraszam”.

Potem – lekki przez kałużę sus...

Tego raczej nie będę rozgłaszał,

ale uśmiech miała pani ust.

A ja – dalej, rozwiośniony do cna,

idę, wącham te fiołki dwa...

Pierwsze, jakie rzuciła mi wiosna.

Dam je pani – niech pani je ma...

Opowieść Strażnika

Po raz pierwszy opowiadana w DCN 9 przez Profesora Pęduszkę zatrudnionego na posadzie dziadka Panadziejskiego.

Noc była jasna i nieprzyjaciel widoczny jak na dłoni. Aż tu nagle wpada ordynans (cały w pianie) i melduje: Przybył generał, panie rotmistrzu! No to Strażnik (wtedy rotmistrz) wyskakuje z namiotu w samych tylko rapciach i akselbantach i widzi dystynkcje, wężyk na kołnierzu, ordery pierwszej kategorii – jednym słowem generał. No więc melduje posłusznie, że jutro potyczka z przeważającymi siłami wroga! I cóż, pyta generał, zwyciężycie? Tak jest, choćby i pod wiatr! No, to rozumiem. Czołem! Czołem, panie generale! Nie tak głośno. Wróg usłyszy. Czołem, panie generale. Co? Czołem, panie generale!!! Aha. I odjechał. Pan B: Odjechał... Strażnik: Kto odjechał? Generał. A, właśnie... A tu moi kanonierzy języka schwytali, co to go nieprzyjaciel w Gębie zapomniał. Pokazują mi, panie, tego języka, a tu tymczasem młynarz zdrajca wpuszcza wroga na tyły... Ze zdradą i pod wiatr nie da rady.

Pan A: A jeszcze pan rotmistrz wspominał, że wróg miał przeważające siły. Pan B: Jak to wróg. A tak, zgadza się, wróg ma zawsze siły przeważające. Pan B: Ale za to pan generał to piękna postać. Jaki generał? No, ten, co odjechał. Kto odjechał? Generał. A, generał. To piękna postać. Za takiego generała to człowiek by oddał całą tę mennicę, co jej teraz pilnuje. Mennicy też pan rotmistrz pilnuje? Jak to też? Tylko mennicy. Ale tu nie mennica. Nie?... Kochani, to zaprowadźcie mnie tam... Wszystko przez te okulary... Ani słychu, ani widu... Tylko rozładujcie karabin, żeby mi na ulicy nie wystrzelił...

NUL Vice: Panowie obaj do mnie?

Pan A: Właściwie to Przyjaciel. Ale ponieważ Przyjaciel nie potrafi dobrze zreferować własnej sprawy...

V.: Niestety, proszę pana, mimo całej życzliwości i zrozumienia, z jakim odnoszę się, nie jestem w stanie panu...

Pan A: Nie, to nie mnie, to Przyjacielowi.

V.: (patrząc na Pana B): Nie jestem w stanie Przyjacielowi pana...

Pan B: Nie, to nie Przyjacielowi, to mnie.

V.: Nie jestem w stanie jednemu z panów nic w tym zakresie dopomóc.

Zdołbuniak: Co to za faceci?

Kierownik: Uspokój się, Dzidek, to interesanci.

Z.: Który to z nich?

K.: Uspokój się, Dzidek, żaden.

Z.: Już wiem! To ten!

Pan A: To jest mój Przyjaciel, proszę Pana. Przyszedł tu w sprawie...

Z.: W jakiej sprawie?! No?! Aha – nie odpowiada!

Pan A: Bo Przyjaciel traci się, jak na niego krzyczeć, niech pan się uspokoi.

K.: Dzidek, uspokój się!

Z.: To ten!

K.: Nie ten!

Z.: Ten!

K.: Nie ten!

Z.: Ten!

K.: Nie!

Z.: Ten!

K.: Nie!

Z.: W takim razie najmocniej cię przepraszam.

Ludwik Perski (Skrzynka białego człowieka – o miłości TV, 1963): Kabaret i jego uroczych wykonawców kocham prawdziwą, szczerą i bezgraniczną miłością telewizyjną. Nie jestem chyba w tym uczuciu osamotniony. StP zaspokajają przecież największą, absurdalną może, tęsknotę do dobroci absolutnej. Ośmielę się twierdzić, że nie świetny humor, doskonała muzykalność i najczystsze aktorstwo są podstawą powodzenia, podstawą jest właśnie ta dobroć absolutna.

Wieczór XIA: Piosenka jest dobra na wszystko (w scenariuszu)
Piosenka jest dobra na wszystko – seria III (w TV)

11 I 1964, sobota, 22.20

Radiowego odpowiednika nie ma

Osoby:

- Pan A – Jerzy Wasowski

- Pan B – Jeremi Przybora

- Sierotka – Elżbieta Bojanowicz

- Gryczany – Wiesław Gołas

- Kalina Jędrusik

- Barbara Krafftówna

- Zofia Kucówna

- Mieczysław Czechowicz

- Wiesław Michnikowski

Ponadto m.in.:

- Bernhardt, Dromader, Dziadek-dróżnik, Hołubiec, Pęczak Kazimierz, Zgrzybiała Staruszka.

Antoni Marianowicz: Nie trzeba było długiego czasu, ażeby KSP stał się najulubieńszym programem naszej telewizji. Podobał się prostym ludziom i docentom – takim nie z nominacji. Zaskakujące, pełne dowcipu i finezji teksty, takaż muzyka, a do tego – cóż za wykonawstwo! Cała plejada aktorów uświetniała ten program – i vice versa: program uświetniał swoich wykonawców. (...) Pozostało wspomnienie czegoś nieskończenie zabawnego, subtelnego i wykwintnego, co tak jaskrawie kontrastowało z otaczającą nas coraz wszechwładniej kulturą budki z piwem. Pozostało wspomnienie poziomu, klasy i elegancji, których tak bardzo nam brak w realnym życiu i telewizyjnej iluzji.

Piosenki:

TV

Piosenka jest dobra na wszystko

(wyk. StP)

Z KSP V.

Odrobina mężczyzny na co dzień

(wyk. nagrodzony bukietem przechodnim w dowód uznania za znakomite wykonanie piosenki o mężczyźnie do 50 kilogramów wagi ulubiony artysta StP Wiesław Michnikowski)

Z KSP XI, powróci (jako Odrobina dziewczyny na co dzień) w ppIV.

Kaziu, zakochaj się!

(wyk. ulubiona artystka StP Zofia Kucówna i StP)

Pani Monika

(wyk. ulubiony artysta StP Mieczysław Czechowicz)

Z aud. Panowie o paniach.

Nie pamiętam

(wyk. ulubiona artystka StP Kalina Jędrusik i zespół wokalny Czyżyki)

Z KSP X.

Kapturek 62

(wyk. Pan A i Bartosz ▶ Gryczany)

Wersja 8-zwrotkowa, a więc o 2 zwrotki krótsza niż w KSP X, zaś w poincie Kapturek zamieszkuje z Wilkiem w innej chacie, czyli bez babki (żony Wilka), o 22 sekundy krótsza.

Utwierdź mnie!

(wyk. Kalina Jędrusik)

Z KSP XI.

Na ryby

(wyk. StP)

Z KSP XI.

Zakochałam się w czwartek niechcący

(wyk. ulubiona artystka StP pani radna Barbara Krafftówna)

Ze Studenckiej miłości (jako Zakochałem się w czwartek niechcący).

Nota bene! To wyjątkowo nie żart. Barbara Krafftówna rzeczywiście była (w latach 1961–1965) radną w Dzielnicowej Radzie Narodowej Warszawa Śródmieście.

Przeklnę cię!

(wyk. Bohdan Łazuka i Barbara Krafftówna, z mat. arch., KSP IX)

Do ciebie szłam

(wyk. Kalina Jędrusik)

Z NpII. Powróci w ppIV jako Do ciebie szłem.

Jeżeli kochać, to nie indywidualnie

(wyk. Wiesław Michnikowski)

Z KSP X.

Rodzina, ach, rodzina

(wyk. StP)

Z aud. Stokrotki ogrodnika Barnaby. Powróci w Jedzcie stokrotki! jako Rodzina! Rodzina! i w Garden party, czyli bankiet w krzakach jako Adziba! Adziba!

Reżyseria – Jerzy Wasowski

Reżyseria TV – Irena Sobierajska

Asystent reżysera – Ewa Vogtman-Budny

Scenografia – Jerzy Srokowski

Światło – Anna Rusin

Kamery – Ryszard Krassowski, Ryszard Różycki, Andrzej Dmoch

Inspicjent – Halina Kożusznik

Akompaniament – Zespół instrumentalny p/k Juliusza Borzyma

Opracowanie dźwiękowe – Sławomir Makowski

HASŁOWNIK

Bernhardt | Sarah, właściwie Henriette Rosine Bernard (1844–1923), aktorka francuska, uznana za jedną z najwybitniejszych tragiczek, występowała też w rolach męskich, grała w filmach, autorka kilku sztuk teatralnych i Pamiętników. Nie jest nią Pan B, co stwierdził Pan A, kiedy Pan B usiłował wcielić się w rolę ▶ Zgrzybiałej Staruszki.

Bukiet przechodni | przechodni, bo można z nim się przejść, ale potem trzeba oddać. Wręczany w dowód uznania za kunszt wykonawczy ulubionym artystom StP. Byli to kolejno: Wiesław Michnikowski, Zofia Kucówna, Mieczysław Czechowicz, Kalina Jędrusik, a także Barbara Krafftówna (nieprzechodnio).

Dromader | wielbłąd jednogarbny (w odróżnieniu od baktriana). To właśnie z niego spadła Kalina (podczas niedzielnego spaceru po ZOO). To było tak: wujek, który ją fotografował, tuż przed pstryknięciem zawołał: Nie garb się! A wielbłąd wziął to do siebie (gr. dromás, ~ádos – biegnący, dromás káme-los – wielbłąd szybkobiegnący).

Dziadek-dróżnik | znajomy pana Michnikowskiego, u którego tenże spędza często część wakacji. Kiedy latem ubiegłego roku siedział był sobie u niego w ogródku, D.-d. nadbiegł nagle i zameldował, że koń z namagnesowanymi podkowami stanął w poprzek toru, co nie jest korzystne, ze względu na to, że za kwadrans express tymże torem będzie leciał. D.-d. zamachać płachtą czerwoną nie może, bo do prania oddał, więc chyba przyjdzie mu arterię przeciąć, koszulę unurzać i tak unurzaną uwagę maszynisty przyciągnąć. Pan Michnikowski na opcję tęże nie przystaje, na tor wspomniany się udaje i odśpiewuje piosenkę StP. I maszynista, słysząc ją, zatrzymał pociąg? Nie. Koń uciekł. Na szczęście stał na podkładach.

Gryczany | Bartosz, gospodarz z Krakowskiego (w krakusce i z bacikiem), pod którego strzechę zbłądziła piosenka Kapturek 62. Po jej odśpiewaniu wykrakowiakował się z przytupem poza kadr, powodując straszny łoskot, którego przyczyną, jak się okazało później, był fakt, iż wpadł po prostu ▶ hołubcem na wrotki ▶ Sierotki i wjechał do rekwizytorni, a ściśle mówiąc – w pancerze wjechał.

Hołubiec | uderzenie obcasem w obcas, z jednoczesnym podskokiem, n.p. w mazurze. W figurze tej gustował Bartosz Gryczany podczas wykonywania piosenki.

Pęczak Kazimierz | obywatel, który przybył do telewizji pod wrażeniem zaśpiewanej przez panią Zofię Kucównę piosenki Kaziu, zakochaj się! Niestety, istnieje podejrzenie, że nie miał na imię Kazimierz.

Przedmioty sztuki | porcelanowe figurki (Piesek z parasolką, Słonik bez parasolki oraz Morda) proponowane W. Michnikowskiemu, do wyboru, w dowód uznania maestrii jego interpretacji (w momencie kiedy zabrakło już bukietu przechodniego). Wybrał ▶ Sierotkę. Wziął pod rękę i oddalił się – może zaadoptuje albo w inny sposób wykorzysta do założenia rodziny.

Sierotka | bezwzględnie uczciwa. Zakupiona przez StP w pewien mroźny wieczór zimowy jak worek opału od ▶ Zgrzybiałej Staruszki (albowiem Panowie wzruszyli się jej ciężką dolą) w bezlistnej alei. Ale że staruszka ta była wróżką – opał okazał się S. Uroczą, wysokokaloryczną, bajeczną, andersenowską dziewczynką bez rodzinki. W klatce piersiowej – 96 cm, w talii – 41 cm, w biodrach zaś – 85% (w wyniku błędu maszynowego). S. losuje rzetelnie (z opaską wyjściowo na oczętach) tytuły piosenek, które StP pragną przypomnieć telewidzom. Jeździ na wrotkach (otrzymanych od StP na Gwiazdkę) w kierunkach, nad którymi raczej nie panuje. Ma okropny głos i fatalną dykcję, ale ponieważ nigdy wcześniej się nie odzywała, jako że stale coś jadła, StP nic o tym nie wiedzieli. Dowiedzieli się dopiero, kiedy usiłowała zapowiedzieć Na ryby. Niepocieszoną pociesza, nieco później, Pan B za pomocą kiełbasy. Opuszcza StP z panem Michnikowskim.

www. ▶ Kiełbasa jałowcowa exportowa. Pan B wręczył ją w dyplomie honorowym pani Barbarze Krafftównie (wówczas radnej m. st. Warszawy). Ale k. wypadła. Na szczęście. Bo Pan B mógł ją później sprzedać, aby nabyć nową sukieneczkę Sierotce.

Telepaństwo | telewidzowie. To do nich, i to w ciągu jednego tylko miesiąca, StP napisali sami 1216 listów, proponując im, to znaczy każdemu z nich, wysłuchanie w tym Wieczorze jakiejś piosenki. Na listy te nie otrzymali żadnej, ale to absolutnie żadnej odpowiedzi, co potraktowali jako milczącą zgodę adresatów na proponowane im utwory.

Telerecording | w USA – kineskoping. Urządzenie wynalezione w latach 40-tych XX wieku, pozwalające przepisywać obraz z kineskopu (lampy analizującej) za pomocą układu optycznego kamery na taśmę filmową w celu ponownego odtworzenia. Dzięki takiemu to urządzeniu StP zarejestrowali duet Przeklnę cię! i tym samym mogli go odtworzyć bez narażania B. Krafftówny (miała akurat chrypkę) na śpiewanie.

Zgrzybiała Staruszka | napotkana przez StP w bezlistnej alei (i to stąd Pan A, przejęzyczając się, mówi o niej za pierwszym razem: bezlistna staruszka). Wróżka i najwyraźniej handlarka żywym towarem (sprzedała im worek niby z opałem, a tak naprawdę z Sierotką). I w ten oto sposób sprawiła, iż Panowie posiedli Sierotkę. To znaczy weszli w jej posiadanie.

NUL Pan A: Nie wiem, czy Państwo nas sobie przypominają.

Pan B: Uprawialiśmy z Przyjacielem takie Wieczory... Kabaret Starszych Panów to się nazywało.

Pan A: W tych strojach to uprawialiśmy, nie wiem, czy Państwo sobie przypominają.

Pan B: Spodni to na pewno Państwo sobie nie przypominają, bo mamy nowe.

Pan A: Przedtem były barchanowe, takie w prążki malowane ręcznie.

Pan B: Ja miałem tutaj taki zygzaczek, nie wiem, czy Państwo sobie przypominają, bo malarzowi ręka zadrżała...

Wieczór XII – Nieznani sprawcy

15 II 1964, sobota, 22.10 (w radiu 25 III 1964)

Osoby:

- Pan A – Jerzy Wasowski

- Pan B – Jeremi Przybora

- Hrabina Tyłbaczewska – Irena Kwiatkowska

- Iluzjonista Gucio – Zdzisław Leśniak

- Rotmistrz – Mieczysław Czechowicz

- Sędzia Kocio – Edward Dziewoński

- Agentka I – Elżbieta Bojanowicz

- Agentka II – Krystyna Cierniak

- Blady – Wiesław Gołas

- Sąsiad – Jan Nowicki

- Julia – Kalina Jędrusik

- Kurniewicz – Wiesław Michnikowski

- Molly – Barbara Krafftówna

Ponadto m.in.:

- Holoubek, Królik, Mąż Tyłbaczewskiej, Nieznani Sprawcy, Pasteur, Pieprzówka, Pixavon, Prochowicz, Szprotki, Uszko.

Roman Pawłowski (5 III 2004): Pan A i Pan B byli jak para przedwojennych arystokratów zabłąkanych w PRL-u, którzy zderzają się z absurdami codziennego życia, pertraktują z odwiedzającymi ich fachowcami i sąsiadami, odżywiają się prostą grochówką, wybierają się na wczasy pracownicze, ale mimo wszelkich przeciwności starają się przestrzegać dawnych form i manier. Była to nie tylko liryczno-surrealistyczna zabawa w przedwojenne maniery, lecz także próba ocalenia świata, który starła w proch wojna, a potem komunizm. „Pokolenie paniczów, strasznie dla Polski ważne, skończyło się, zginęło, nie ma ich. I mam wrażenie, że to, co uczyniłem w Kabarecie, to dla Jerzego i dla mnie było próbą odbudowania statusu starego panicza. Starego panicza, który nawet nie ma już swojego otoczenia w postaci innych paniczów” – mówił Przybora w wywiadzie dla „Tygodnika Powszechnego” w grudniu 2003.

Kuplety

Już pięć latek, już pięć latek Kabaretu,

Więc się mała uroczystość odbędzie tu.

Bez bukietu, bez bankietu, dłuższych mów.

A na razie ten refrenik ze mną zmów:

Starsi Panowie...

Przyjacielu! Przy mym boku, w Kabarecie,

Pięciolecie przetyrałeś! A niechże cię!

Za wytrwałość i za zdrowie, któreś zdarł –

Moją wdzięczność niech wypowie ci ten dar!

Na melodii refrenu: (Pan B wyciąga zza pazuchy jakąś statuetkę) Pan A: Co to? Chopin. A, no naturalnie, widziałem w sklepach takie... za siedemdziesiąt mniejsze i po sto większe... A to jest?... Mniejszy, za siedemdziesiąt. Dlaczego? Większego dostaniesz na dziesięciolecie.

Przyjacielu! Jak się z Bugiem łączy Narew,

Tak ty ze mną się łączyłeś w ten Kabaret!

Za wysiłek, który włos ci z głowy starł,

Moją wdzięczność niech wyrazi ci ten dar!

Na melodii refrenu: (Pan A wyciąga zza pazuchy jakiś obrazek) Pan B: Zygmunt? Król Zygmunt. A dlaczego nie wieszcz Adam? No przecież marzyłeś o Wazie. Ale do zupy. Możesz to sobie włożyć do zupy, tylko musisz starannie obmyć.

Na tym koniec naszej części oficjalnej.

A za chwilę kabarecik kryminalny

O Nieznanych Sprawcach faktu będziem snuć

Kryminału puginałem widza kłuć.

Starsi Panowie...

Piosenki:

TV i Radio

O, Romeo!

(wyk. ▶ Julia)

Powróci w KSP XVI i Div. op. 3r. Tekst napisany z myślą o Agnieszce Osieckiej.

Wróć, Luciu, wróć!

(wyk. ▶ Iluzjonista Gucio i ▶ Hrabina ▶ Tyłbaczewska)

Już noc... (kanon)

(wyk. ▶ Sędzia Kocio, StP i ▶ Sąsiad)

Ty nie odmawiaj mi

(wyk. ▶ Rotmistrz, Hrabina Tyłbaczewska i Pan A)

Upiorny twist

(wyk. ▶ Blady)

Powróci w KSP XVI.

Manio, to moje słonko

(wyk. ▶ Molly i Pan B)

Początkowo Manio miał na imię Franio i stąd w rękopisie mogliśmy przeczytać m.in.: Kiedy się wsłucham w ciszę, już go wyraźnie słyszę – Franciszka, bo Franciszek na imię dałam mu, a tytuł brzmiał: Franiu, ty moje słonko! Vide: Będzie weselej – recital recitali. W piosence tej zacytowano fragmencik walca Fascination.

Tango „Kat”

(wyk. Hrabina Tyłbaczewska)

W XVI też. Pierwotnie w Eterku, odc. Satyra prawdę mówi, względów się wyrzeka, ale z inną muzyką. Zaśpiewana przez Irenę Kwiatkowską.

Tekst napisany z myślą o Agnieszce Osieckiej.

Jej rodzina?

(wyk. ▶ Kurniewicz i StP)

O, Julietto!

(wyk. Kurniewicz)

Na mel. O, Romeo!

www. ▶ Fascination, tyt. wyjściowy Valse tzigane (for café orchestra), muz. (1904) Fermo Dante Marchetti (właściwie Dante Pilade Marchetti, 1876–1940), sł. (1905) Maurice de Féraudy, 1859–1932, sł. ang. (1932) Dick Manning (właściwie Samuel Medoff, 1912–1991). Znane z rozlicznych wykonań, lecz najbardziej rozsławione wykorzystaniem w filmie Love in the Afternoon (1957, reż. Billy Wilder, w rolach gł. Gary Cooper i Audrey Hepburn), w którym wykonała go Jane Morgan wraz ze studyjnym kwintetem The Troubadors, oraz interpretacją Nat „King” Cole’a z tego samego roku.

Reżyseria – Jeremi Przybora

Reżyseria TV – Irena Sobierajska

Asystent reżysera – Daniela Niemczynowska

Scenografia – Jerzy Srokowski

Charakteryzacja – Maria Zachwiej, Grażyna Thiel, Krystyna Żurek, Stanisława Jeżewska

Światło – Andrzej Borys

Kamery – Zbigniew Grygalon, Teofil Bitner, Zbigniew Nowak

Inspicjent – Halina Kożusznik

Akompaniament – Zespół instrumentalny p/k Juliusza Borzyma

Opracowanie dźwiękowe – Sławomir Makowski

Realizacja akustyczna (radio) – Andrzej Pruski

Jarosław Abramow (1964): I znów spędziliśmy sobotni wieczór w towarzystwie Dwóch Starszych Panów. Dawno oczekiwana emocja. Telewizja serwuje nam ich rzadko, za to w międzyczasie dzielnie pracuje nad stworzeniem odpowiedniego kontrastu. W okresie niedowładu wszelkich form rozrywkowych – warto zatrzymać się nad zjawiskiem literackim jakim jest – Jeremi Przybora. Zadziwiający to fakt, że ten utalentowany pisarz działający w zmiennych warunkach, poddany wysokiej amplitudzie do dziś się nie schałturzył. Rzeczywistość robiła co mogła. A jednak? Nie stało się tak dlatego – albowiem Jeremi Przybora jest autentycznym poetą lirycznym. Do tego posiada poczucie humoru. Przybora doskonale czuje się w pastiszu, parodii, grotesce lirycznej. Umie rzeczy codzienne oderwać od ziemi, ukazać ich niezwykłość, odpowiednio kreować atmosferę. (...) Dramaturgia Przybory to dramaturgia pretekstu fabularnego. Oparta na luźnych skojarzeniach, nadrealistycznych sytuacjach, bliska teatrowi absurdu. Tak było i w ostatnim programie. Całość oparta na chwycie kryminalnym. Niezwykłe pojawienie się hrabiny Tyłbaczewskiej. Kiedy? W czasie lirycznych rozmyślań nad istotą miłości. Fabuła podporządkowana skojarzeniu poetyckiemu. Stąd właśnie tak naturalnie osadzone są w Kabarecie piosenki. Organicznie wtopione w tekst. (...) Warto na zakończenie podkreślić fakt, że Kabaret coraz badziej nabiera specyfiki telewizyjnej – wykorzystuje z powodzeniem możliwości małego ekranu.

HASŁOWNIK

Agentki I i II | Polly i Dolly, zatrudnione w spółdzielni ▶ „Równomierność”. Nie wiadomo, która jest która (gdybyśmy były jawne, tobyśmy Panom powiedziały, ale my jesteśmy tajne). Pracują pod ▶ Komendant Molly. Agentka I posługuje się szyfrem, obie zaś przynoszą StP z baru „Pod Knotem” ▶ Hrabinę ▶ Tyłbaczewską. Tańczą z Panami ▶ Ramonę (Panowie tańczą, nie dotykając ziemi. Tak lekko? Nie, cały czas na naszych nogach) i gawędzą (Miło nam się gawędzi przy akompaniamencie Hrabiny. Ale służba nie drużba, szczerze mówiąc. Pan A: Kiedy tajny agent nie powinien być szczery). Wychodząc, zapraszają do świetlicy.

Blady | prosi StP o rękę ▶ Hrabiny ▶ Tyłbaczewskiej (no bo kogo ma prosić o rękę sublokatora, jeżeli nie głównych lokatorów). Panowie żywią niepokój, że B. zechce się po ślubie dokwaterować, ale B. uspokaja ich, że to nie wchodzi w rachubę, bo choć pokoik ma nieduży, to wszak piwnicę – ogromną, a trzyma w niej m.in... pieczarki. (To chyba dobrze się panu powodzi? Dlaczego? Bo pieczarki teraz nasze restauracje dodają do każdej potrawy. Ale zawsze te same, bo klienci zostawiają). B. uważa, że bez posagu to nie ma mowy! Pan B replikuje, iż Hrabina nie jest posażną partią. Pan A: Czekaj, nie zrażaj tak pana od razu. Moglibyśmy ostatecznie sprzedać fortepian. Fortepian? A co wtedy z naszej pracy? Wtedy z naszej pracy drugi fortepian. Za ile?... Za jakieś piętnaście lat. Do dwudziestu. B. oświadczy się oczywiście w dzień, no bo wieczorem nie jest za sympatyczny, ale i tak żadna kobieta mu się nie oprze. Twierdzi, że tak łatwo nie daje się porzucić i że w pewnym sensie zatrzymał swoje poprzednie małżonki. Szukając (bezskutecznie) w teczce ich fotografii, wyjmuje z niej tasak, nóż i sznur.

Erotologia porównawcza | nauka o miłości. Według niej miłość to uadekwatnienie naszego ideału antypłciowego... Bo w erotologii, jeżeli my jesteśmy płeć, to, oczywiście, kobieta – antypłeć i odwrotnie. A więc miłość jest to uadekwatnienie naszego ideału antypłciowego w stosunku do danego obiektu erotycznego. Zazwyczaj porównujemy obiekt z marzeniem i stwierdzamy na ogół, że nie jest adekwatny. Ale właśnie erotologia porównawcza nakazuje: dopasowujmy nasze marzenia (fictio venerabilis) do obiektu. Ekspertem w tej dziedzinie jest Docent ▶ Kurniewicz. Vide NUL.

Holoubek | 1) rodzaj spojrzenia oczami do wewnątrz. Komu do wewnątrz? Sobie. Że, rozumiesz, patrzysz niby normalnie, a jednak tym spojrzeniem tak jakbyś zawracał i – w siebie; 2) Gustaw (1923–2008), wybitny aktor i reżyser polski. Grał m.in. Gustawa-Konrada w głośnej inscenizacji Dziadów Kazimierza Dejmka (1924–2002) w 1968.

Hrabina | 1) ta, której mężem jest lub był hrabia, czyli ktoś pomiędzy baronem a margrabim, zwłaszcza w Europie Zachodniej (czes. hrabě, niem. grāvio – „wódz”); 2) opera Moniuszki z 1860, przezwana żartem „dramatem rozdartej spódnicy”. Libretto: Włodzimierz Wolski (1824–1882) – autor również libretta do Halki (1848 – wersja dwuaktowa, 1858 – wersja czteroaktowa); 3) kobieta, o której StP nie marzą (A o Hrabinie ▶ Tyłbaczewskiej nie marzycie nigdy? Pan A: Nie marzysz nigdy? Nie. Docent ▶ Kurniewicz: Dlaczego? Pan A: Dlaczego? Pan Docent mnie zaskoczył tym pytaniem... A pokochać Hrabinę Tyłbaczewską nie łaska? Może to wyjście dla ciebie. Pan B: A ty byś mi tego nie wyświadczył? Nie). Wpadnie w KSP XVI.

Iluzjonista | Gustaw, Gucio. Szaleje za Hrabiną ▶ Tyłbaczewską i pragnie, by do niego powróciła: Lucy, wróć! Do kogo mam wrócić? Do mnie oczywiście. Gdzie to jest? Nigdy tam nie byłam. Jak to? A Capri?! Na Capri owszem, byłam. Ale pan tam nie byłeś. Boże, Lucy! Szczawnica, pensjonat „Capri” – nie pamiętasz? Pokoje z wodą stojącą. Rzeczywiście – Szczawnica. Tonął pan, pamiętam, w Dunajcu, ale już nie pamiętam, dlaczego właściwie pan nie utonął? Uratował mnie mężczyzna, któremu z wdzięczności odebrałem ciebie, Lucy! A potem okazałaś się rewelacyjnym medium i oszalałem za tobą! Mówiłem ci, Luciu, pamiętasz, Luciu? Śpiewa z Hrabiną w duecie. Ponieważ Hrabina w kwestii powrotu pozostaje nieugięta (Nie wrócisz przetoż? Nie. Mam tu, bądź co bądź, kawał dachu nad głową. Przecież wiesz, że ja w takich razach strzelam z broni palnej! Wiem. Tylko już nie pamiętam do kogo? Do siebie) – Gustaw wypala sobie (z pistoletu) w pierś. Kulę bierze na siebie trzymany przez niego w zanadrzu ▶ królik. Pod wpływem wstrząsu (strzału) Hrabina zaczyna grać ▶ Ramonę, Gucio prosi ją więc do pożegnalnego tańca. Prośba ta jest jednak dla niej jeszcze większym wstrząsem, przestaje zatem grać i do tańca nie dochodzi.

Julia | mieszka w tych segmentach niedaleko StP. Niezwykła. Pan B opowiada o niej, że nie chodzi, lecz płynie, lekko roztrącając przestrzeń burtami bioder, a jak się na nią popatrzy, to już potem usta ci kwitną. Stała tuż za nim w jednym ogonku po szprotki (dla niej nie starczyło), więc miał czas się jej przyjrzeć. Przyszła tam z jednym panem, ale już po raz ostatni. Chodziła z nim podobno dlatego, że potrafił na nią spojrzeć Holoubkiem. A teraz próbuje różnych okien, w których staje (trzykrotnie) i śpiewa. Niestety, bez skutku. Romeo się nie pojawia. Korzysta tedy bez pytania z okna StP (Na jaką stronę wychodzi właściwie to okno? Na południo-zachód. To dobrze wychodzi. A jednak nikt nie nadszedł), za co przeprasza Pana A. Pan B kupuje jej fotografię wystawioną u fotografa. Właśnie tę fotografię zaerotyzuje później Docent ▶ Kurniewicz.

Kanon | utwór, w którym linię melodyczną głosu rozpoczynającego powtarzają kolejno, z pewnym opóźnieniem, wszystkie występujące głosy. Jedyny kanon w KSP to Już noc.

Królik | bezimienny. Nieszczęśliwe pluszowe stworzonko, które przyjęło na siebie kulę skierowaną w Iluzjonistę przez Iluzjonistę. (W wersji radiowej obdarzony imieniem Maciuś).

Kurniewicz | docent, erotolog porównawczy (wzięty pomyłkowo przez StP za entomologa). W dziedzinie erotologii porównawczej ma osobiście zaskakujące wyniki. Lata studiów, wyrzeczeń i nieprzerwanych eksperymentów erotologicznych doprowadziły go do tego, że jest w stanie zakochać się w każdej dowolnie napotkanej kobiecie. Czyli zaerotyzować obiekt w stopniu 9 coma 9 ▶ venusów. Niestety, doświadczenia zniszczyły mu organizm i opinię (Wiecie, Panowie, co o mnie mówią, kiedy w moich oknach do późna się świeci? Co mówią, panie docencie? To samo, co – kiedy są wygaszone). Panowie podtrzymują go na duchu, dając za przykład ▶ Pasteura. Podtrzymany śpiewa piosenki Jej rodzina? i O, Julietto! oraz demonstruje osobiście, jak zaerotyzować, posiłkując się wszystko jedno jaką fotografią, pod warunkiem wszakże, iż przedstawia ona kobietę. W tym wypadku przedstawiała Julię, o czym Docent nota bene nie wiedział. Choć zakochał się w Julii, kontentować się musiał Hrabiną ▶ Tyłbaczewską, którą podrzucili mu ▶ Nieznani Sprawcy, wybawiając tym samym StP.

Maraschino | 1) potyczka pod. Chciał na nią (zamiast na obiecane szparagi) zabrać Hrabinę ▶ Tyłbaczewską ▶ Rotmistrz. Wedle relacji Hrabiny: chciał posadzić mnie przed sobą jako osłonę przed kulami i – dalejże szarżować! Ze mną w lęku, na łęku, przez łąkę!; 2) potyczka pod. W wersji scenariuszowej – zabrał ją na nią, posadził jak wyżej i zaszarżował. Na szczęście koń potknął się w tej potyczce i kula, zamiast w Hrabinę, to w Rotmistrza, który to – fajt! W kapustę. Bo potyczka toczyła się na czerwonej kapuście, tak żeby krwi rozlewu widać nie było. A kto – z kim, pani Hrabino, pod Maraschino? Nie wiem. Znajomych nie widziałam żadnych; 3) słodki likier, wyrabiany pierwotnie w Dalmacji, destylowany z fermentowanego soku maraski, dalmatyńskiej gorzkiej wiśni, zazwyczaj z dodatkami (jak gorzkie migdały, jaśmin albo wanilia). Od marasca, bot. wiśnia szklanka.

Mąż Tyłbaczewskiej | znajomy Omegi (vide KSP XVI). Pracował w dyplomacji. Obecnie nieboszczyk. Rejestrował niektóre przyjęcia na magnetofonikach tranzystorowych o różnych kształtach. Ten, który przez nieuwagę połknęła ▶ Tyłbaczewska (nawiasem mówiąc Hrabina), wyglądał jak uszko do barszczu. Magnetofonik Tyłbaczewskiej uwiązł, ale doktor Biebrzeniewierzewski stwierdził, że może tak zostać. Przy wstrząsach uszko w Tyłbaczewskiej gra ▶ Ramonę.

Molly | szefowa ▶ „Równomierności”, w której biurach przyjmuje StP w sprawie pani Hrabiny ▶ Tyłbaczewskiej. M.: Tylko bez pań i tytułów. Pan B: Dobrze. Więc w takim razie zwracamy się do ciebie, kochana, w sprawie Tyłbaczewskiej. Nie piłam z panem bruderszaftu! Kiedy ja sądziłem, że pani Komendant w ogóle zniosła tytuły i pani... Ja nie znoszę tytułów. Zaraz, bo znów jest niejasność – czy pani Komendant nie lubi tytułów i znosi, czy też nie znosi i lubi tytuły? O co właściwie chodzi Panom? (dialog scenariuszowy). M. wypija jednakowoż z Panami bruderszaft (przynajmniej ubędzie Wam pani Komendant i może będzie troszkę przejrzyściej) pieprzówką, po którą sięga do tajnego barku: Molly (w radiu Ziutka) jestem (vide WiO – Bruderszaft z Molly).

Nieznani Sprawcy | ci, którzy podrzucają Hrabinę ▶ Tyłbaczewską. Podczas Wieczoru XII czynią to po raz 25 i 26 (StP) oraz 27 (Docentowi Kurniewiczowi).

Palais de Glace | pierwsze w Warszawie sztuczne lodowisko kryte (z płytą lodową o pow. 1500 m^2), wzniesione w latach 1911–1912 na tyłach pałacu Kossakowskich przy ul. Nowy Świat 19. Ok. 1916 P. de G. przerobiono na kino Colosseum (widownia na 2360 osób), a w oficynie bocznej urządzono następnie kino Małe Colosseum. W 1939 budynki zostały spalone, w 1944 – zburzone. Na Zbrodni w P. de G. (prawdopodobnie filmie) byli StP i ▶ Sędzia Kocio, ale osobno.

Pasteur | Louis (1822–1895), francuski chemik i mikrobiolog, opracował metodę chronienia wina i in. produktów przed zepsuciem (pasteryzacja). Udowodnił ostatecznie zasadność szczepień ochronnych przeciwko chorobom zakaźnym. Wynalazł szczepionkę przeciw wściekliźnie. Jego kompetencje i rezultaty poszukiwań przez długie lata były podważane przez wielu współczesnych mu naukowców. Ale nie załamał się. I o to samo prosi Pan B Docenta Kurniewicza, dając mu P. za przykład.

Perły | w formie sznura. Ofiarowane Hrabinie przez ▶ Rotmistrza przed potyczką pod Maraschino lub zabrane mu przez nią. Tylko czy prawdziwe? Niech pan gryzie! Pan B gryzie. Niemiły chrupot. Perła? Nie, ząb. To dobrze. Prawdziwe jednak. Zęby? Nie, perły.

Pieprzówka | wódka czysta z dodatkiem mielonego pieprzu. Naturalnego pieprzu. Ziołowy nie dałby takiego efektu. Raczyli się nią prawie że bez umiaru: StP (8 kieliszków podczas całego programu), Hrabina (4 kieliszki) i Komendant Molly (2 kieliszki), z umiarem: Iluzjonista i Blady (którzy tylko o nią pytali), choć od pieprz... ówki gorycz na ustach, a nie każdemu, tak jak ▶ Rotmistrz Hrabinie, można obiecać, że się scałuje ją z warg (wódkę, nie Hrabinę) przy kominku. Tenże Rotmistrz skłaniał się ku winiakowi: bo przecież rzucili na rynek. Ale za mocno, stłukł się – skwitowała Hrabina.

Pixavon | 1) pisze się przez „x”, tak jak sex appeal, co wyjaśnia Molly Pan B, ale oznacza zupełnie coś innego, bo środek na porost włosów, czego już nie wyjaśnia. Nie wyjaśnia też, że P. to nazwa znanej przedwojennej firmy niemieckiej specjalizującej się w kosmetykach do pielęgnacji włosów; 2) ze sztuki Roztwór Profesora Pytla, wystawionej w 1919 roku, pióra Bruno Winawera (1883–1944): lekarstwo, po które dr Perlmutter (matematyk) wysyła gosposię Przetakową, aby nie dopuścić, iżby zobaczyła, że jej pan, dr Gordon (przyrodnik, fizyk), jest mocno zawiany, i że jeszcze do tego obaj goszczą tancerkę, Lolę Zambezi (znajomą kelnerkę z czasów studenckich w Wiedniu, z knajpki Pod Łososiem). Rozmowa przez zamknięte drzwi (Akt pierwszy, str. 24): Perlmutter: „Niech się pani nie obawia. Nic groźnego. Jest cokolwiek chory. Niech pani skoczy do apteki, tylko nie do tej pierwszej, ale do czwartej z kolei, którą pani zobaczy po drodze! I niech pani przyniesie... Co ona ma przynieść? Gordon: A bo ja wiem! Pixavonu! Perlmutter: Niech pani przyniesie wielką butelkę «Pixavonu». Największą, jaką mają! Do użytku wewnętrznego. Prędzej! Uf! Poszła. A co to jest «Pixavon»? Lola (wybucha śmiechem): Środek na porost włosów”. Dolany przypadkowo (przez Gordona) do rozczynu, nad którym pracował z prof. Pytlem, doprowadza do odkrycia, o którym prof. oznajmia (Akt trzeci, str. 91): „Oznajmiam Wam wielką sensacyjną nowinę! Rozczyn nasz, po dodaniu Pixavonu, umieszczony w polu elektrycznym – skręca płaszczyznę polaryzacji!”.

„Pod Knotem” | bar (choć w piosence – knajpa) koło Dworca Północnego. Stamtąd (w wielkim koszu na bieliznę), w wyniku nieporozumienia, przyniosły pijaną Hrabinę Tyłbaczewską tajne Agentki ▶ „Równomierności” Polly i Dolly, na polecenie Komendant Molly. (XVI) – Siadywał tam przyszły mąż ▶ Tyłbaczewskiej, którego przedstawił jej Prezes Omega (wtedy barman).

Podrzucanie Lucy Hrabiny Tyłbaczewskiej | ilekroć któryś ze StP (przeważnie Pan B) rozmarza się na temat jakiejś pani, Nieznani Sprawcy podrzucają Panom związaną i zakneblowaną Tyłbaczewską pod drzwi. Bezpośrednio przed jej pojawieniem się rozlega się trąbka, przechodząca w tętent, a następnie w zdecydowanie końskie rżenie. Panowie do ▶ Sędziego Kocia: Gdybyż jeszcze sprawa ograniczała się dla nas do goszczenia podrzucanej Hrabiny. Ale w dodatku natychmiast po jej przybyciu zjawiają się jacyś dziwni panowie, niejednokrotnie kostiumowi. A hydraulik jaki nie przychodził? Potrzebny mnie hydraulik na gwałt...

Prochowicz | we wspomnieniach ▶ Sędziego Kocia, sygnalizujących jego nie najlepszą formę, jest to raz szwagier, raz kolega, kiedy indziej znowuż hydraulik, aż w końcu głośny bandyta (postrach Witebszczyzny).

Ramona | słynna piosenka amerykańska, napisana w roku 1927 na cześć meksykańskiej gwiazdy filmowej Dolores Del Rio, muz. Mabel Wayne (1904–1978), sł. L. Wolfe Gilbert (1886–1970). Wykorzystana rok później jako ilustracja muzyczna w filmie niemym Ramona, z Del Rio w roli głównej. Spopularyzowana w 1954 przez Louisa Armstronga. Jej wersję instrumentalną o tytule Połknięta Ramona, oprac. przez Pana A, gra Hrabina ▶ Tyłbaczewska, z powodu połkniętego przez pomyłkę uszka do barszczu „ulepionego” przez jej męża.

Rotmistrz | huzar z ukulele (z którego wszakże nie korzysta) i jak później się okaże: Nędznik! Szubrawiec! Tchórz! Zaprasza do siebie Hrabinę ▶ Tyłbaczewską (na 20 do 30 szparagów), już teraz, bo potem i tak zginie pod Maraschino. Mami ją sznurem pereł. Obiecuje scałować z jej warg gorycz pieprzówki przy kominku, a potem: Zginę, więc Ty nie odmawiaj mi. Vide WiO – Kuszenie według Rotmistrza.

„Równomierność” | Kobieca Spółdzielnia Śledcza, która oferuje klientom usługi w zakresie spraw delikatnych, wymagających kobiecej ręki. Jej tajnymi Agentkami I i II są Polly i Dolly, Komendantem zaś Molly, która rozmawia z Agentką I ▶ szyfrem.

Rysopis | miał dotyczyć Hrabiny, ale Panu B, który miał go podać, bardziej podobał się r. Molly, więc podał Molly r. Molly: Raczej drobna, apetyczna, kobieca... Oczy niebieskie, włosy czarne. Znak szczególny – sex appeal... Molly: Czekaj no, stary, jak to się pisze? Przez „x”. To znaczy sexapil, czy seksapix? Pixavon.

Sąsiad | histeryczny troszkę, pojawia się (w białej koszuli nocnej) na skutek zbyt głośnego śpiewania przez ▶ Sędziego Kocia i StP kanonu Już noc (choć Sędzia prosił: nie za głośno, bo za późno). Do awantury wszelako nie dochodzi, gdyż urzeczony melodią Sąsiad dołącza wokalnie.

Sędzia (ten sam co w KSP IX) | Kocio. Kiedyś był sędzią śledczym i nawet karierę by zrobił, tylko nie trzymał tematu. (Bywało – śledztwo prowadzę, a dygresyjka jaka trafi się i – przepadło. Już nie wiem, o co chodzi. Kryminalisty pytać nie wypada i taka, panie, konfuzja...). StP radzą się go w sprawie podrzucania Hrabiny ▶ Tyłbaczewskiej. Jego rada: Znaleźć sprawców, to nasze zadanie. Jak znajdziemy sprawców, to reszta drobiażdżek. Przepada za kanonami (nu takie melodyjki, co jeden zaczyna – pośpiewa, pośpiewa, drugi zaczyna – pośpiewa, pośpiewa, trzeci zaczyna... A patrzeć pierwszy skończył i znów zaczyna) i sam je układa. Jeden z nich (Już noc, taka, wiecie, kołysanka na cztery głosy) śpiewa razem ze StP. Lubi gramofony z tubą i lubi, żeby było ujutno [przytulnie znaczy się – od aut.]. Mieszka w starym budownictwie. Pożycza od StP 20 zł, odda pierwszego, góra drugiego.

Szprotki | wyborne. Wieczorny posiłek StP. Samiczki (samczyki bywają bardziej żylaste) we wspaniale rektyfikowanym oleju (nicejski przy nim to po prostu rzepak). Popijane pieprzówką. Zakupione przez Pana B. W kolejce po nie stał tuż przed Julią.

Szyfr | posługuje się nim dwukrotnie Agentka I, na prośbę Komendant Molly (Moje dziecko, prosiłam was nie raz, żebyście mówiły na służbie szyfrem): 1) Agentka I: Dwie wiewiórki czynią wiosnę (co oznacza: Jacyś dwaj faceci do pani Komendant). Molly na to: Rozetrzeć żółtko w moździerzu (co oznacza: wprowadzić); 2) Agentka I: Wielka Niedźwiedzica ma małe. Molly: Wysiadać lewą stroną. Agentka I: Końce wkładam do wody. Molly: Nie wyjmować oburącz. Wysiaduje tylko samiec (co oznacza: nie wiadomo co).

Twist | szybki, dynamiczny taniec towarzyski pochodzenia amerykańskiego. Jego charakterystyczną cechą było przenoszenie ciężaru ciała z jednej nogi na drugą przy jednoczesnym wyginaniu tułowia. Twórcą t. był Hank Ballard (1927–2003), który swoją kompozycję The Twist nagrał wraz z zespołem The Midnighters w roku 1958. Natomiast królem t. był Chubby Checker, który kompozycję tęże wylansował w roku 1960 (nr 1 na liście Hot Hundred tygodnika „The Billboard”). Słynny t. w KSP to Upiorny twist.

Tyłbaczewska | Lucy (wymowa zgodna z pisownią), Lucia, Hrabina, podrzucana StP, którzy nie znają jej życiorysu, przez Nieznanych Sprawców. Lubi szampana, ostrygi, pieprzówkę, szparagi i huzarów. Nie lubi Iluzjonisty Gucia, z którym kiedyś w Szczawnicy była bliżej, i Rotmistrza, któremu zamierza ulec (bez rezultatu), mamiona przezeń szparagami. Stara się o jej rękę Blady, ale przeraża go swoim wyglądem (Hrabina w ciemności fosforyzuje). Właścicielka sznura pereł. W pewnym sensie gra Ramonę (czterokrotnie). Upija się „Pod Knotem” i stamtąd przynoszą ją w koszu na bieliznę Agentki I i II. Jako jej rysopis podał Komendant Molly rysopis Komendant Molly Pan B. Śpiewa Wróć, Luciu, wróć! (z Iluzjonistą w duecie) i Tango „Kat” (z Zespołem instrumentalnym p/k Juliusza Borzyma). Nie dociera pod Maraschino. Dociera do Docenta Kurniewicza. (XVI) – przycwałowuje do Panów na niedotartym (i dlatego niespokojnym) ogierze. Przywozi im jarzyny na drogę, wybierane przez samego Prezesa Omegę, któremu nie raz śpiewała Balladę jarzynową. Wspomina, jak Prezes, który był podówczas barmanem, pocieszał ją „Pod Knotem”: Jak on mnie pocieszał, kiedy go wzięli, tamtego... Do tego stopnia, że nawet zaraz przedstawił mi hrabiego Tyłbaczewskiego, który też mi się natychmiast oświadczył. Na kolanach. Był kompletnie pijany. Ale to nie miało znaczenia. Wzięliśmy ślub, zanim otrzeźwiał. Bawiłam się tytułem jak dziecko i to mi pozwoliło zapomnieć o tamtym do pewnego stopnia. Gdybyście tam spotkali... to go pozdrówcie. Kogo? Albo nie! Nie pozdrawiajcie. W gruncie rzeczy to Szuja.

Uszko | 1) zdrobnienie od – ucho; 2) dzbanka, filiżanki; 3) rodzaj pierożka nadziewanego mięsem, grzybami, rybą. W Nieznanych sprawcach nadziany był magnetofonikiem tranzystorowym i wrzucony do barszczu, za sprawą męża Tyłbaczewskiej. Połknięty przez Hrabinę. Nic niebezpiecznego, zdaniem dr. Biebrzeniewierzewskiego, tyle że przy wstrząsach psychicznych i fizycznych Hrabina zaczyna grać Ramonę. A przestaje, jak się Hrabina ze wstrząsu otrząśnie.

Venus | jednostka erotologiczna. 10 venusów to już śmierć przez spalenie organizmu.

Zaerotyzować | zakochać się w dowolnie napotkanej kobiecie, a nawet w jej zdjęciu, w stopniu do 9 coma 9 venusa. Próbę tego typu Docent Kurniewicz podejmuje, koncentrując się erotycznie na fotografii Julii (uzyskanej od Pana B), by zademonstrować Panu B, co musi zrobić, by móc zaerotyzować Hrabinę Tyłbaczewską w stopniu 8 coma 1 venusa (Pan B na więcej się nie zgadza).

WiO Bruderszaft z Molly

Pan B: Postanowiliśmy zwrócić się do pani Komendant w sprawie pani Hrabiny Tyłbaczewskiej.

Molly: Tylko bez pań i tytułów.

Pan B: Pani Komendant nie życzy sobie tytułów i pań.

Pan A: Nie używaj tytułów.

Pan B: Nie będę używał. Więc, wobec tego zwracam się do ciebie... hm – kochanie, w sprawie Tyłbaczewskiej.

M.: Proszę nie mówić do mnie – ty. Ja tak prędko się nie zżywam.

Pan A: Nie mów do pani – ty.

Pan B: Dobrze.

Pan A: Przeproś.

Pan B: Dobrze. Przepraszam. To nieporozumienie.

Pan A: To nieporozumienie.

M.: Nie szkodzi. Słucham panów. O co właściwie chodzi?

Pan A: Więc...

Pan B: Speszyłem się.

Pan A: No, ja się nie dziwię.

Pan B: O komendant pani hrabino... o hrabinę pani ko... kom... komendant. To znaczy, że od niejakiego czasu Nieznani Sprawcy po... podrzucają nam panią komendant Tyłbaczewską pani hrabino... to znaczy podrzucają hrabinę pani Komendant.

Pan A: Ale nie pani Komendant podrzucają, tylko nam podrzucają.

Pan B: Kto? Kto?

Pan A: Nieznani Sprawcy.

M.: Czekajcie, kochani, czekajcie... bo wy coś strasznie chachmęcicie. Ale może my wypijemy tego bruderszafta, przynajmniej ubędzie wam pani komendant i może będzie troszkę przejrzyściej.

Kuszenie według Rotmistrza

Dlaczego chodzi pan za mną jak cień? Cieniem, Hrabino, będę dopiero po potyczce pod Maraschino. I tak ot, zaprasza mnie pan do siebie, bez żadnych po temu pretekstów? A szparagi, Hrabino? Demonie, skąd pan wie, że tak uwielbiam szparagi? Wiem. Szparagi i huzarów, Hrabino. Zamilcz pan! Szparagi – zimą? Akcja tego spektaklu toczy się jesienią. Hrabina wygląda przez okno. Rzeczywiście. A więc jesienne szparagi, pożegnalne... Ale ja panią powitam jak wiosną. Będziemy sami, a potem i tak zginę. Gdzie? Pod Maraschino oczywiście. Gdzie będziemy sami? U mnie. My oraz 20 do 30 szparagów.

NUL Kurniewicz: Biorę tę oto fotografię nie znanej mi osoby i koncentruję się erotycznie. Uważajcie, Panowie.

StP: Uważamy.

Kurniewicz: Marzę ot, Panowie, o włosach, w których twarz można zanurzyć jak w zapachu fiołków i podmuchu lekkiej bryzy... Czy ona nie ma takich włosów?

StP: Ma – ma.

Kurniewicz: Marzę o oczach, w których skąpać się można jak w źródle ożywczym i spłukać z się pył trosk bytowych... No – jak?

Pan B: Ja już się skąpałem. A ty?

Pan A: Zaraz wychodzę.

Kurniewicz: Marzę o ustach, z których scałowy... scawyło... scałuwy... Które całując, chłonę ich wszystkie uśmiechy, by odtąd tryskając radością istnienia... Tryskamy, Panowie, radością?

StP: Tryskamy.

Kurniewicz: Słowo honoru daję, Panowie, że jeszcze przed chwilą ta twarz obcą mi była, a teraz czuję, że kocham... Kocham... Przepraszam, jak na imię?

Pan B: Julia.

Wieczór XIII – Przerwa w podróży

26 IX 1964, sobota, 22.25 (w radiu 4 XII 1964)

Osoby:

- Pan A – Jerzy Wasowski

- Pan B – Jeremi Przybora

- Dama z Kluczem – Irena Kwiatkowska

- Czerwony Paź – Wiesław Gołas

- Kasztelanowa Agnieszka – Barbara Krafftówna

- Kasztelan – Zdzisław Leśniak

- Nieduży – Wiesław Michnikowski

- Spory – Mieczysław Czechowicz

- Sasanna – Barbara Wrzesińska

- Adiunkt (Singiel) – Bronisław Pawlik

- FiFi – Krystyna Cierniak, Ewa Radzikowska

- Samotna Dziewczyna – Kalina Jędrusik

- Lakoniczny Chłopiec – Andrzej Antkowiak

- Burmistrz – Edward Dziewoński

- Sekretarka – Marta Przyborzanka (córka Pana B)

- Aptekarzowa – Barbara Krafftówna

- Jan Baptysta – Wiesław Gołas

- Stanisław Chryzostom – Zdzisław Leśniak

- Pani z Przyjacielem i Mężem – Barbara Krafftówna

- Przyjaciel i Mąż Pani – Wiesław Gołas i Zdzisław Leśniak (albo odwrotnie)

Ponadto m.in.:

- Antonina, Brahms, Buldermany, Gwarancja, Hydrometr z budzikiem, Kora, Krztyna, Serdel-terrier, Srebrny Dzwoneczek, Syk, Wermut podhalański.

Stefan Czarnecki (Krzyna wiosny jesienią, w roku otrzymania Złotych Ekranów, nagród naszej redakcji, 1964): Jeśli posłużymy się cytatem z kabaretowej „śpiewanki” p.t. Piosenka jest dobra na wszystko, można stwierdzić, że każdy kolejny program tego cyklu to „klinek na splinek, na brzydki bliźniego uczynek”. Czyli taka specyficzna odtrutka na codzienne kłopoty i zmartwienia. Dlatego niewątpliwie czekamy (my – telewidzowie) niecierpliwie na każdy KSP. O oznaczonej godzinie zasiadamy – już na kilka minut wcześniej – przed „radiem z lufcikiem” w/g nomenklatury Wiecha i na czas jego trwania odsyłamy do diabła wszystkie zmartwienia. A potem gadamy: co, jak i dlaczego. Podczas takiej właśnie dyskusji pewna zaprzysięgła wielbicielka StP stwierdziła, iż są oni jak motto i refren piosenki: tekst zmienia się za każdym razem, ale motto – ich pogodna filozofia życiowa i refren – ich wybitna osobowość pozostaje bez zmian, decydując o popularności Kabaretu. (...) Można tylko dodać, wyliczając zalety, że: uśmiechnięci humaniści, którym nic, co ludzkie, nie jest obce, pełni taktu wykładowcy na Wyższej Szkole Subtelności Uczuć, wyborni humoryści i znawcy życia, rozbrajający groźne moce chamstwa i ponuractwa nie kpiną (kpią raczej z siebie), lecz uśmiechem i pogodą ducha. My, Polacy, lubimy konfrontacje tego, co u nas – z tym, co gdzie indziej. Jeśli więc chodzi o strukturę Kabaretu, przypomina on popularne na Zachodzie programy rozrywkowe zwane z angielska show, w których postaciami centralnymi są t.zw. prezenterzy, czyli tacy faceci, którzy prowadzą program rozrywkowy, jak Kydryński, ale w dodatku umieją sami robić to wszystko, co prezentują, a więc śpiewają i tańczą nie gorzej niż artyści występujący w programie. Co gorsza jednak zazwyczaj okrutnie się mądrzą i bardzo często dają do zrozumienia, że są lepsi od wykonawców. Co prawda nie zawsze można im odmówić wdzięku i zdolności, ale rażą nachalnością, czy wręcz bezczelnością, pewnością siebie. Nasi dwaj kabaretowi „prezenterzy” – wręcz przeciwnie, jeśli chodzi o wymienione cechy negatywne. Są ujmująco skromni, nienarzucający się. Najchętniej stają na uboczu, cisi, nieśmiali, dają się „wygrać” innym, nie eksponują swojej obecności na siłę. A jednak zdajemy sobie sprawę, że bez nich KSP nie byłby tym, czym jest. I to nawet nie dlatego, iż są autorami tekstów i piosenek. Oni są bowiem najważniejszym elementem, kwintesencją tego programu. Ich oryginalna osobowość przeciwstawia się łatwiźnie psudoartystycznej i chałturze (pleniącej się u nas, niestety, zbyt często), a ich brak pewności siebie – tak ujmujący, pełen autentycznego wdzięku – nie jest w żadnym wypadku wyrazem braku wiedzy życiowej, ale głębokiej mądrości opartej na dewizie ▶ wiem, że nic nie wiem. (...) Zaczęliśmy od cytatu z kabaretowej piosenki – skończmy podobnie, choć kompozycja ramowa podobno niemodna, ale StP też są staroświeccy, więc niech tam. Tym razem chodzi o Addio, pomidory! Bo podobnie jak one Kabaret zachodzi za nasz zimowy stół na długie złe miesiące. Chyba że telewizja nie poskąpi nam telerecordingowej rezerwy i powtórzy program.

www. ▶ Wiem, że nic nie wiem (gr. oida ouden eidos), to znaczy, że posiadam wiedzę o własnej niewiedzy. Zdanie przypisywane Sokratesowi. S. deklarował tym samym, iż jest jedynie miłośnikiem mądrości (filozofem) i poszukiwaczem prawdy i sam nie dysponuje wiedzą, której mógłby nauczać. Tym samym odróżniał się od sofistów, którzy uważali się (zdaniem S. bezpodstawnie) za znających prawdę i oferowali jej nauczanie.

Kuplety

TV – Radio

Zabobony i przesądy to rzecz śmieszna!

Co do tego, telewidzu, to już wierz nam.

/ Co do tego, to słuchaczu, ty już wierz nam

Że trzynasty dzisiaj Wieczór – no to co?

Śpiewająco przebędziemy z Wami go!

Starsi Panowie! Starsi Panowie!

Starsi... (Pan B wyciąga spod pachy ciupagę. Pan A: Skąd tyś to wziął? Oddaj, bo skaleczysz się do krwi! Wynosi poza kadr, powraca z laseczką Pana B i wręcza mu. Przepraszam, jeszcze raz może).

Zabobony i przesądy to rzecz śmieszna!

Co do tego, telewidzu, to już wierz nam.

/ Co do tego, to słuchaczu, ty już wierz nam

Że trzynasty dzisiaj Wieczór – no to co?

Śpiewająco przebędziemy z Wami go!

Starsi Panowie, Starsi Panowie,

Starsi... (Pan A dziwnie kręci głową. Przestają śpiewać. Pan A zdejmuje cylinder i wyjmuje z niego królika). Pan B: Nie poczułeś go od razu? Kiedy on jest bez zapachu zupełnie. Ale mogłeś już wytrzymać do końca. Nie mogłem, jak mi zaczął przytupywać do taktu... Pan A wynosi królika poza kadr. Powraca. Pan B: Najmocniej przepraszam, to jeszcze raz.

Zabobony i przesądy to rzecz śmieszna!

Co do tego, telewidzu, to już wierz nam.

/ Co do tego, to słuchaczu, ty już wierz nam

Że trzynasty dzisiaj Wieczór – no to co?

Śpiewająco przebędziemy z Wami go!

Starsi Panowie, Starsi Panowie,

Starsi Panowie dwaj,

Już szron na głowie, już nie to zdrowie,

A w sercu ciągle... Pan B: Co w sercu? Właśnie... wiosna! Pan A: Co? Wiosna! No nie, przecież musi być rym do „dwaj”... Więc... raj! Nie. Gaj! Dlaczego w sercu ma być gaj? Nie, nie, nie gaj, nie gaj... Obraz zamazuje się, po czym pojawia się plansza z napisem: 13ty Wieczór KSP – Przerwa w podróży.

Piosenki:

TV

Nad Prosną

(wyk. StP)

W XVI też śpiewają StP. Tytuł początkowy – Pochwała natury.

Taka pustka

(wyk. Kasztelanowa ▶ Agnieszka)

Bez ciebie

(wyk. ▶ Nieduży)

W XVI śpiewa Nieduży jako Inkasent. Tytuły pierwotne – Wezwanie, Inwokacja.

Powróci w Tryptyku Nr 9 i Jedzcie stokrotki! Tekst napisany z myślą o Agnieszce Osieckiej.

Nie deptać trawników!

(wyk. ▶ Sasanna)

Prawdopodobnie powróciło w Jedzcie stokrotki!

A ta Tola

(wyk. Adiunkt alias ▶ Singiel i StP)

W słowach ślad tylko został

(wyk. ▶ Samotna Dziewczyna)

Śpiewa do ▶ Lakonicznego Chłopca. Autor tekstu przeprasza niniejszym kompozytora za pominięcie muzyki w tym tytule (przeprosiny z roku 1968). Tytuły wstępne – Jeszcze tekst nam pozostał, Nie całuj mnie! Tekst napisany z myślą o Agnieszce Osieckiej.

Prysły zmysły

(wyk. ▶ Dama z Kluczem i Pan A)

„Cha-cha-cha!” – pokrzykuje Pan A. Po raz pierwszy piosenka ta (z inną muzyką) rozbrzmiała w Eterku, odc. Dancing widmo, i wykonała ją Wiera Gran, następnie w Eterku, odc. Gdy kwitną jaśminy, gdzie zaśpiewała ją Irena Kwiatkowska, i ta cha-cha była wtedy tangiem.

Nie zakocham się tej wiosny już w nikim

(wyk. StP)

Oświadcza Pan B tuż przed odjazdem pociągu, dośpiewuje Pan A. W XVI śpiewa Pan B, podsumowując miłosne historie Niedużego. Dośpiewuje j.w. Tytuły wyjściowe – Oświadczenie, Zobowiązanie. A chóralne „ojej” wybiega z ust Barbary Krafftówny, Krystyny Sienkiewicz i Barbary Wrzesińskiej. Powróci w KSP XVI.

Tekst napisany z myślą o Agnieszce Osieckiej.

Radio

te same co w TV, ale brak: Taka pustka

Reżyseria – Jerzy Wasowski

Reżyseria TV – Irena Sobierajska

Asystent reżysera – Bożena Olbromska

Scenografia – Jerzy Srokowski, współpraca Alicja Wirth

Opracowanie dźwiękowe – Sławomir Makowski

Światło – Stanisław Białek

Kamery – Ryszard Krassowski, Ryszard Różycki, Andrzej Dmoch

Inspicjent – Halina Kożusznik

Opracowanie graficzne – Henryk Welik

Realizacja akustyczna (radio) – Wojciech Truszczyński

Akompaniament – Zespół instrumentalny p/k Juliusza Borzyma

Piosenki nagrał Sławomir Makowski

HASŁOWNIK

Agnieszka | Kasztelanowa. Wdaje się w niebezpieczne napięcie z ▶ Czerwonym Paziem, mimo ▶ pasa cnoty, w który zaopatrzył ją przed wyjazdem na swoją pierwszą wyprawę krzyżową jej mąż ▶ Kasztelan. Po powrocie tegoż popełnia pięć niefortunnych przejęzyczeń, czym gubi Czerwonego Pazia. Tydzień później truje męża pieczenią wieprzową z kapustą i śpiewa Taka pustka.

Antonina | Tolą zwana. Narzeczona ▶ Singla przed ▶ Gwarancją. Wolała Anatola, bramkarza od futbola z Tarnopola.

Aptekarzowa | piękna i dobra żona w małżeństwie. Jedna z trojga bohaterów ▶ Baśni o Srebrnym Dzwoneczku.

Baśń o Srebrnym Dzwoneczku | napisana do audycji radiowej Wieczór zimowy, a opowiadana przez Edwarda Dziewońskiego. Bez harfy. Vide WiO.

Brahms | Johannes (1833–1897), kompozytor niemiecki, wielki symfonik, pozostawił cztery arcydzieła w tym gatunku. Kilkoma taktami tego czwartego (e-moll, 1885) posłużył się kulturalny inżynier ▶ Syk w piorunochronie dźwiękowym.

Buldermany | jak podaje ▶ Dama z Kluczem: psy o tak małej inteligencji, że zapewniają przewagę nawet bardzo skromnym pod tym względem panom. Robią karierę z powodu pudli – psów bardzo rozumnych, nierzadko przerastających inteligencją swoich właścicieli.

Burmistrz | przybywa z ▶ Sekretarką i chce sobie dyskretnie powiększyć ▶ Wyobraźnię, albowiem jego podopieczni (obywatele), nie znoszący nudy i szablonu, żądają wciąż od niego, żeby przemawiał ładnie i oryginalnie. W repertuarze swych przemówień stosuje zazwyczaj ballady, canzony, pieśni o miłości i jej komplikacjach, jak też Baśń o Srebrnym Dzwoneczku (vide WiO). Ostatnio jednak nie starcza mu już inwencji, a jego pupile (podwładni) stają się coraz bardziej wymagający i w związku z tym... A Panowie niczego nie zamierzają sobie powiększyć? Nie... Chyba nie. Jeżeli już, to może... dochody. Ale to nic pilnego... Ewentualnie... kiedyś...

Czerwony pas | popularna aria starego górala Maksyma Tychończuka z dramatu Karpaccy górale (1843) Józefa Korzeniowskiego (1797–1863), początek brzmi:

Czerwony pas, za pasem broń

i topór, co błyska z dala,

Wesoła myśl, swobodna dłoń –

To strój, to życie górala!

Przejęzyczenia Agnieszki podczas wykonywania tego utworu doprowadzają ▶ Czerwonego Pazia do zguby.

Czerwony Paź | uwodził Agnieszkę pod nieobecność jej męża, ▶ Kasztelana: Dosyć, Paziu, mój słodki, dosyć! Ach nie, luba Agnieszko, Kasztelanowo moja jedyna, dopóki Amor napina łuk, nie opuszczę twych objęć. Nieopatrzne napięcie zgubi nas, gdy mąż mój Kasztelan powróci z wyprawy krzyżowej. Krzyż pański mamy z tym Kasztelanem. Ale póki trzymam cię w objęciach, zda mi się, że trzeszczą więzy feudalnego uścisku, w który pochwycił cię ten wstecznik. Na miły Bóg, zamilcz! Nie darmo zwą cię Czerwonym Paziem. To miłość ma barwi wszystko czerwienią, aż po szaty moje. Ku mnież ta miłość, ku mnież? Ku tobież, Kasztelanowoż, ku tobież. Jak było do przewidzenia, Kasztelan wrócił. Choć nie przyłapał, i tak się wszystko wydało, a siepacze z jego rozkazu otruli Czerwonego Pazia i zakopali. Miał wykonać ▶ Pas cnoty.

www. ▶ Wstecznik, człowiek zacofanych poglądów, przeciwnik postępu i reform, obskurant.

Dama z Kluczem | wprowadza StP w ▶ Fakt, opisuje w paru słowach ▶ Dom, wspomina tragedię Czerwonego Pazia i porusza ▶ problem kur. Panu B każe nosić kapelusz z czoła, bo noszenie na czoło ogranicza horyzonty. Rondem kapelusza. Widzi ▶ Korę (▶ serdel-terrier) i wie, co trzeba o buldermanach i ▶ Wyobraźni, zna też życiorys Kaliny (vide WiO). Postacie, o których opowiada, zawsze się widzi, nawet wtedy, kiedy o nich nie opowiada. Przez całe życie odchodzi zawsze pierwsza. Rozpaczał z tego powodu niejeden brunet silny czy też blondyn łysiejący intelektualnie, ale ona bezlitośnie żegnała ich, śpiewając Prysły zmysły (zdaniem Pana B, postępowała może i bezwzględnie, ale chyba słusznie). Nosi na pięknym naszyjnym łańcuchu klucz, który okazuje się ukrytym korkociągiem. Pragnie być całkowicie à part [czyli nie brać udziału – od aut.], lecz przy Fakcie musi być obecna. Udaje się więc do Domu, mówiąc Panom: Adieu!

Dom | samotny, nieco secesyjny. Żeby do niego dojść, trzeba najpierw skręcić. Miejsce z przeszłością. Stoi na fundamentach dawnego zamku, w którym rozegrała się niegdyś krwawa tragedia. Tragedia Czerwonego Pazia. To właśnie w tym Domu ma zajść ▶ Fakt. Ten związany z liczbą 13. Także tutaj chcą sobie powiększyć ▶ Wyobraźnię ▶ Spory, Adiunkt ▶ Singiel, ▶ Lakoniczny Chłopiec oraz Burmistrz.

Dwuzdradność | zdradzenie ▶ Singla, czyli jednego mężczyzny, przez pojedynczą, czyli jedną kobietę, z dwoma innymi mężczyznami (w tym wypadku zdradobiorcami). Po raz pierwszy uczyniła to ▶ Gwarancja z ▶ Krztyną i z ▶ Sykiem.

Fakt | wydarzenie z przeszłości zeszłowiosennej, które, relacjonowane StP przez Damę z Kluczem, staje się teraźniejszością rozgrywającą się z udziałem StP. Jego bohaterami jest trzynaście osób (ta liczba jest oczywiście ważna), które znaleźć się mają w Domu tym, który widać tam. A rozpoczyna się następująco: Najpierw, proszę Panów, przybyli jacyś dwaj starsi faceci w cylinderkach, z laseczkami, z goździkami w butonierkach, ale oni się nie liczą... Dlaczego? Bo to przydrożni faceci, oni nigdy w tym Domu nie byli... De facto Fakt, który wydarza się dopiero w finale, to oszczenienie się ▶ Kory.

FiFi | narzeczona ▶ Singla po ▶ Gwarancji. Dwie identyczne niemal dziewczyny, które mówią o sobie, że są jedną podwójną dziewczyną i w dodatku stereofoniczną. Wygłaszają co czas jakiś (w sumie pięciokrotnie), głosem podwójnym, dwuwersowe przemyślenia wierszowane. Dla Singla to okazja podwójnej zemsty na pojedynczej Gwarancji i szansa na nowy rozdział w życiu tego pechowego Adiunkta – rozdział Szczęście. F. budzi jednak moc ▶ wątpliwości Singla. Pan A jest zdania, że są to dwie zrośnięte dziewczyny. Czym zrośnięte? Myślę, że głosem.

Gwarancja | narzeczona ▶ Singla po Antoninie. Mimo iż pojedyncza, zdradzała podwójnie. Dwuzdradnie (t.zw. dwuzdradność). To znaczy z dwoma zdradobiorcami. A konkretnie z ▶ Krztyną i z ▶ Sykiem, kto wie, czy nie konkretniej... Choć obaj byli wybitni, nie zmniejszało to cierpień Singla.

Hydrometr z budzikiem | wynalazek magistra ▶ Krztyny. Zasada działania: kiedy zagraża powódź, hydrometr ten dzwoni i budzi powodzian. A jeżeli nie śpią? Na tę okoliczność magister przewidział inny hydrometr, którego jednak jeszcze nie wynalazł...

Jan Baptysta | aptekarz, najszczęśliwszy lunatyk w mieście, jeden z trojga bohaterów Baśni o Srebrnym Dzwoneczku.

Kasztelan | 1) mąż Agnieszki. Zakuł żonę w ▶ pas cnoty i ruszył na wyprawę krzyżową. Ponieważ była to jego pierwsza krzyżowa, więc nie był dobrze zorientowany i nie przywiózł jej zbyt dużo (uczyni to następnym razem). Kiedy powrócił, zastał łożnicę w nieładzie: Nie choraś? Nie, poleżałam krzynę [z Czerwonym Paziem – od aut.] i przeszła mi dolegliwość. A tyś, panie, zdrów i cały z wyprawy? Caluteńki! Nic nie stoi na przeszkodzie naszemu szczęściu. Ale stało, a właściwie stał – Czerwony Paź, co wyszło na jaw w wyniku jej niefortunnych przejęzyczeń. Hej, siepacze! Otruć mi Czerwonego Pazia i otrutego zakopać! Tydzień później Agnieszka zaserwowała K. pieczeń wieprzową z kapustą... Pali mnie! Hej, siepacze! Gdzie zakopaliście Czerwonego Pazia?! W kapuście. Więc kapustą otrutym zatrutą od otrutego pazia! Na koniec końca K. Kasztelanowa odśpiewuje Taka pustka; 2) w Polsce Piastów sprawujący władzę nad zamkiem albo grodem (czyli kasztelem) oraz podległym mu okręgiem (kasztelanią).

Konstrukcja | musi być żelazna! Ekspozycja, ewolucja akcji i kulminacja. Tego wszystkiego (zdaniem autora tej definicji, ▶ Niedużego) brak w dyrdymałach ▶ Sporego. Spory replikuje, że kulminację to on ma na pewno. No może, no dobrze, to może masz – zgadza się w końcu Nieduży.

Kora | pies wymyślony przez ▶ Sasannę (i dlatego wydaje się, że go nie ma). Jej zdaniem taki wymyślony pies musi być wymyślony szalenie dokładnie, inaczej nie daje stuprocentowej satysfakcji. K. nie lubi głaskania pod włos, a i z tyłu, i znienacka, bo jak znienacka, to może ugryźć. Oblizała Damę z Kluczem, która tego nie znosi. Pięknie skacze. Rasy zmiennej: Zmienia rasę jak rękawiczkę (według Pana B). Początkowo ▶ wermut podhalański, później ▶ serdel-terrier, ▶ slow-foxterrier, a wreszcie ▶ wodołaz zimny. Wydaje na świat trzynaścioro rozkosznych szczeniąt. Każde innej rasy. Po jednym z nich dostaną wszyscy przebywający w Domu.

Krztyna | magister hydrolog. Wynalazł hydrometr z budzikiem. To z K. m.in. Gwarancja zdradzała Singla.

Kwit z przechowalni bagażu | „Dwie walizki przyjęto na przechowanie dn... o godz... Bóg zapłać za zaufanie!” Pan B: Pięknie tu piszą na kwitach...

Lakoniczny Chłopiec | pojawia się w towarzystwie Kaliny, w której niczego takiego nadzwyczajnego nie widzi, bo jest kompletnie pozbawiony ▶ Wyobraźni. ▶ Sasanna proponuje więc, by Kalina powiększyła mu ją w Domu. (To radiowy Chłopiec z Dziewczyną).

Nieduży (ten sam co w KSP VI i NpII) | przychodzi ze ▶ Sporym. Irytuje się dyrdymałkami, które tenże mu plecie (już całą zimę miałem przez niego taką wyplataną! A teraz, kiedy wiosna przyszła, nie sposób tego wytrzymać). Historię żółtej cytryny (opowiadaną przez Sporego) ocenia jako głodne kawałki o kwaśnej żółtaczce w porównaniu z tym, co jemu się wydarzyło. (Vide WiO). Niezależnie od tego podważa też wiarygodność opowieści Sporego o odwiedzinach u premiera (vide WiO), podpytuje go o oficera gwardii, definiuje pojęcie konstrukcji, uważa, że Spory żeruje na jego ▶ Wyobraźni, i boi się, żeby mu nie poderwał dziewczyny. Pan B: A co to ma wspólnego z Wyobraźnią? No bo ja sobie wymyśliłem tę dziewczynę. Sam? Sam. Ja bez niej sobie po prostu życia nie mogę wyobrazić. Dokumentuje to piosenką, po czym głaszcze Korę, ale pod włos i za wysoko, bo jej nie widzi.

Pani z Przyjacielem i Mężem | niekiedy Pani z Trójkąta (XIIIr). Przychodzi z Przyjacielem i Mężem. Jednym słowem, znów ten trójkątny banał nie do wytrzymania. Od wieków wciąż to samo i nic nowego w tej dziedzinie. Szablon, który unicestwia istotę sprawy. P. z P. i M. ma nadzieję, iż udanie się do Domu odmieni ten stan rzeczy.

Pas cnoty | 1) wyściełany przybór metalowy, który mąż mógł umocować wokół bioder i pachwin żony i zamknąć tak, aby uniemożliwić jej zdradę małżeńską w czasie swej nieobecności. Ten średniowieczny przyrząd miał wejść w modę w czasach wypraw krzyżowych. I zapewne wszedł, bo w przeciwnym razie Kasztelan nie mógłby zakuć weń swojej żony Agnieszki; 2) ulubiona ballada Agnieszki, którą miał odśpiewać na jej prośbę (tuż przed nie oczekiwanym w tym momencie powrotem męża) Czerwony Paź. I odśpiewał, ale tylko w scenariuszu. Powstała dla kabaretu „Szpak” III. Vide WiO.

Piorunochron dźwiękowy | wynalazek inżyniera ▶ Syka. Zasada działania: kiedy piorun uderza w dany dom, w mieszkaniach odzywają się głośniki uruchomione ładunkiem elektrycznym zawartym w piorunie, rozlega się kilka taktów z IV symfonii Brahmsa, a potem głos: „Ale w nas rąbło!”. Rąbnęło. Nie, „rąbło”, bo fabryka produkująca piorunochrony dźwiękowe nie miała funduszów na konsultanta tekstu. Piorunochron zwyczajny wynalazł w roku 1752 Amerykanin nadzwyczajny – Benjamin Franklin (1706–1790).

Problem kur | poruszony (jako dygresja) przez Damę z Kluczem podczas opowiadania StP początku Faktu: Czy Panowie zastanawiali się, co by było, gdyby na przykład kury odlatywały na zimę? Pan A: Kury? Ty się zastanawiałeś kiedy? Pan B: Ja? Tak... I jakie miał Pan wyniki? Właściwie nie miałem... Bo ja osobiście uważam, że to byłoby z wielkim pożytkiem dla hodowców, gdyby kury odlatywały na okres, w którym praktycznie przestają się nieść. Cóż za oszczędność na karmie, proszę Panów. Wierzę w klucze kur wzlatujące niebem jesiennym po zniesieniu ostatniego świeżego jajka w danym sezonie, a wracające wiosennym niebem, by znieść pierwsze w sezonie następnym. Ludzkość tego doczeka! Pan A: Ta wizja przynosi Pani zaszczyt. Dama: Ale też i wyczerpuje wątek ogólnoludzki w mojej dygresji.

Przejęzyczenia Agnieszki | wynikłe z rozmowy Kasztelanowej Agnieszki z mężem, Kasztelanem, po jego powrocie, tuż po odwrocie Czerwonego Pazia, z którym go... nie kochała: 1) Pas cnoty nie doskwierał ci zbytnio? Paź cnoty? O, nie... Dobrze był dopaziowany...; 2) Może napijesz się herbatki? Mam świeżo pazioną...; 3) Zaśpiewaj mi Czerwony pas. Czerwony... Dobrze...:

Czerwony paź, u pazia broń,

co opór mój niszczy z dala,

wesoła myśl, gdy swobodna dłoń...

Przemyślenia FiFi | 1) Tylko Wyobraźnią bujną

pojmiesz dziewczynę podwójną!;

2) Dziewczyna podwójna nie zdradza,

dziewczyna podwójna dogadza!;

3) Podwójnej zemsty próbuj no

tylko z dziewczyną podwójną!;

4) Tylko mężczyzna niechlujny

unika dziewczyn podwójnych!;

5) Żeniąc z żoną się podwójną,

na bigamię sobie pluj no!

I to już koniec przemyśleń FiFi.

Przyjaciel i Mąż Pani | nie wiadomo, który jest który, nic nie mówią, całują wewnętrzną stronę jej dłoni, częstują synchronicznie papierosami marki nieustalonej, przypalają zapalniczkami (papierosy, nie – Panią), służą popielniczkami, strzepują pyłki z jej płaszcza oraz częstują ją i StP cukierkami marki ▶ Toffi.

www. ▶ Toffi (z ang. toffee), cukierek mleczny, ciągnący się.

Samotna Dziewczyna | z jej życiorysem zapoznaje StP Dama z Kluczem. Trzeba na S. Dz. mieć trochę ▶ Wyobraźni, bo jak się jej nie ma, to wydaje się przeciętna, a nie jest. Może to kwestia tła specjalnego, na którym trzeba ją zobaczyć, albo też cudownej ilustracji muzycznej, którą należałoby pod nią podłożyć. Lakoniczny Chłopiec, z którym przyszła, nie podkłada i nie widzi, choć ona nawet Wezuwiusz za nim potrafi sobie wyobrazić. Czynny Wezuwiusz. Radiowa Dziewczyna z Chłopcem, a w scenariuszu Kalina. Vide WiO – Życiorys Kaliny.

Sasanna | jej imię to taki kwiat. Pan B: Kwiat to zdaje się sasanka? Ale mały. Duży – Sasanna. Doprowadza kolejnych zainteresowanych (Nieduży i ▶ Spory, ▶ Singiel i FiFi, Samotna Dziewczyna i Lakoniczny Chłopiec, Burmistrz z ▶ Sekretarką, Pani z Przyjacielem i Mężem) do Domu. Jest właścicielką raz ▶ wermuta podhalańskiego, raz ▶ serdel-terriera, raz ▶ slow-foxterriera, a raz ▶ wodołaza zimnego (o imieniu Kora). Trzykrotnie uprasza, by Nie deptać trawników! Nie czyni tego wszakże w stosunku do Burmistrza (nie mam teraz głowy do trawników, Kora nie bardzo się czuje) i w stosunku do Pani z Przyjacielem i Mężem (bo jej nie ma, ale wyręczają ją w tym StP). Nie chce i nie musi ▶ Wyobraźni powiększać, bo ma wystarczającą, więc w Domu potrzebna jest tylko do kompletu. W finale powiadamia Panów o oszczenieniu się Kory.

Sekretarka | burmistrza, nie umie pisać na maszynie, ale za to gra na harfie kompozycję własną, akompaniując nią Burmistrzowi, kiedy ten opowiada StP Baśń o Srebrnym Dzwoneczku. Vide WiO.

Serdel-terrier | zdaniem Damy z Kluczem rasa Kory, psa Sasanny. Namolny. Parówek nie bierze do pyska. Raz nie za bardzo się poczuł. Może zjadła nie tak jak trzeba? Ale co, jeżeli parówek nie bierze do pyska? Może ukrop wylała sobie na łapy? Nie, przecież ona łazi z zimną wodą. Jak to ▶ wodołaz zimny.

Singiel | 1) adiunkt (w scenariuszu epuzer, czyli kandydat do małżeństwa), przychodzi z narzeczoną FiFi, dziewczyną podwójną, która przerasta jego ▶ Wyobraźnię, więc chce sobie ją powiększyć w Domu. Ma nadzieję, że to bezbolesne, bo bólu nie znosi. Miał z nim do czynienia, zadając się z Gwarancją, która choć pojedyncza, zdradzała go podwójnie, bo z Krztyną i z ▶ Sykiem. Z Antoniną, co była przed Gwarancją, również miał doświadczenia jak najgorsze, co opisuje piosenką; 2) w tenisie, ping-pongu i badmintonie: rozgrywka między dwoma graczami; 3) płyta gramofonowa z dwoma nagraniami (strona „A” i „B”), choć na ogół z jednym lansowanym przebojem; 4) inaczej – vice-renons: jedyna karta w danym kolorze otrzymana przy rozdaniu (ang. single – pojedynczy).

Slow-foxterrier | zdaniem Sasanny rasa jej Kory. Pies podobny do foxterriera, tylko znacznie powolniejszy.

Spory (ten sam co w KSP VI) | przyszedł z Niedużym. Nie zgadza się ze zdaniem Niedużego, że opowiada mu nudne kawałki (Nic podobnego. Same premierowe). Relacjonuje historię żółtej cytryny i odwiedziny u premiera (Vide WiO). Nie pamięta, dlaczego nie zatrzymał go oficer gwardii, i że w ogóle. Nie pamięta, że premier odpowiedział mu: oj, nielekka, nielekka... Nie podrywa wymyślonej przez Niedużego dziewczyny, nie widzi Kory, zazdrości Sasannie ▶ Wyobraźni.

Srebrny Dzwoneczek | tytułowy bohater Baśni o Srebrnym Dzwoneczku, charakteryzujący się dźwiękiem subtelnym i przenikliwym. Przywiązywany do ulubionej szlafmycy Jana Baptysty przez jego żonę, Aptekarzową, dla ustrzeżenia go od nieoczekiwanego spotkania ze ▶ Stanisławem Chryzostomem.

www. ▶ szlafmyca, niem. Schlafmütze, miękka, cienka czapka używana dawnej przez mężczyzn do spania.  Także – biała, wysoka czapka noszona przez piekarzy, kucharzy i t.p.

Stanisław Chryzostom | młodzieniec smukły i tak czysty, że miłość jego nie pozostawia żadnych plam na sumieniu. Jeden z trojga bohaterów Baśni o Srebrnym Dzwoneczku. Vide WiO.

Syk | inżynier elektroakustyk. Wynalazł piorunochron dźwiękowy. To z nim właśnie m.in. (z Sykiem, nie z piorunochronem) zdradzała Singla Gwarancja.

Wątpliwości Singla | Czy żeniąc się z FiFi, podwójną dziewczyną, nie popełniam bigamii? Czy w obrębie tego samego, podwójnego małżeństwa nie zdradza się jednej połowy żony z drugą? Czy pojedyncza zdrada podwójnej żony jest od razu podwójną zdradą, co w rezultacie zmniejsza satysfakcję o połowę!? Czy, przeciwnie, wierność podwójnej żony nie jest wiernością podwójną, ponad siły pojedynczego mężczyzny? [Chodzi o Singla – od aut.].

Wermut podhalański | rasa psa Sasanny, który wabi się Kora. Prawdopodobnie nie jest owczarkiem (i całe szczęście, bo owczarki górskie zupełnie tracą się na nizinach: pilnują wilków, gryzą owce, straszą pasterzy i nie są im wierne), natomiast bywa serdel-terrierem, slow-foxterrierem i wodołazem zimnym.

Wodołaz zimny | zdaniem Sasanny rasa jej Kory. Pies, który łazi z wodą na wyższe piętra. Ale tylko z zimną.

Wyobraźnia | powiększa się ją, jak powiada Dama z Kluczem, w kompletach po trzynaście osób i najlepiej wiosną. Pan B wyraził się o niej (zanim wykreślił ze scenariusza): Wyobraźnię pragną sobie powiększyć ludzie, którzy Wyobraźnię posiadają. Oczywiście. Trudno sobie powiększyć coś, czego się nie ma – dodał Pan A. I też na próżno, z tego samego powodu, co powyżej.

WiO Baśń o Srebrnym Dzwoneczku

Działo się to w czasach, kiedy miasto porastały jeszcze brzydkie czynszowe kamienice. Gzymsy tych kamienic były jednak szerokie i lunatykom, w odróżnieniu od innych warstw społeczeństwa, powodziło się nieźle. W cichych uliczkach widać było w księżycowe noce pogodnych somnambulików, przechadzających się swobodnie po wygodnych, gładkich gzymsach brzydkich czynszowych kamienic. Do najszczęśliwszych lunatyków miasta należał aptekarz Jan Baptysta. Znalazł on bowiem nie tylko szczęście w popłatnym zawodzie, ale również piękną i dobrą żonę w małżeństwie. Piękna zaś i dobra Aptekarzowa znalazła już poza nim Stanisława Chryzostoma, młodzieńca smukłego i tak czystego, że miłość jego nie pozostawiała żadnych śladów na jej sumieniu. I oto, kiedy szczęśliwy aptekarz Jan Baptysta, wołany księżycową tęsknotą, wyruszał na nocną wędrówkę, która była właściwie dla niego zdrowotnym spacerkiem, zastępował go u boku żony Stanisław Chryzostom. U boku żony pięknej i dobrej, bo troskliwie opiekowała się mężem. Aby go ustrzec od przykrości nieoczekiwanego napotkania obcego mężczyzny, do ulubionej szlafmycy Jana Baptysty przyczepiała Srebrny Dzwoneczek. Subtelny, ale przenikliwy dźwięk tego Dzwoneczka wydzwaniał godzinę szczęścia Stanisława Chryzostoma. Ten sam powracający Dzwoneczek wypraszał delikatnie młodzieńca z objęć Aptekarzowej. Dryń, dryń, dryń, dryń... Mijały tygodnie, miesiące, wreszcie przeminął rok... A po roku dziecię zakwiliło, ale nie na łonie pięknej Aptekarzowej, a w przytulnej mansardce pewnej uroczej wdówki, mieszkającej o parę dachów dalej... A kiedy rozkoszne to dzieciątko gaworzyć jęło, dźwiękiem, który najczęściej wydobywał się z jego krasnych usteczek, był dliń, dliń, dliń, dliń... Dźwięk Srebrnego Dzwoneczka...

Historia żółtej cytryny

opowiedziana przez Niedużego podług scenariusza

www. ▶ Taką samą historyjkę opowiedziała Bożenka w DCN 7, natomiast kiedy indziej (również w DCN, ale 6, historyjka o tyle się zmieniła, iż ogonek był po masło, a dyplomata z ramienia króla duńskiego).

Przed sklepem zatrzymała się limuzyna marki Pontiac, wysiadł z niej dyplomata w pełnej gali i przemówił do ogonka w te słowa: Polacy – przemówił. – Jestem ambasadorem Portugalii. W kraju moim powódź zatopiła zbiory cytryn. Zaskoczyła plantatorów, kiedy właśnie ukończyli otrząsanie drzewek. Otrząśnięty owoc leżał akurat na ziemi, proszę was, kiedy chlusnęło, zalało i poniosło w diabły, do morza. Wprawdzie kutry ruszyły natychmiast na połów zatopionych cytryn, ale zanim złowią cokolwiek, a potem oddzielą od sardynek – dzieci nasze portugalskie... a zwłaszcza sierotki, piją herbatę bez cytryn. I wtedy wszyscy, nie wyłączając mnie, odstąpili ambasadorowi swoje... Cytryny? Nie, swoje miejsca w ogonku. A wytworny ten dyplomata nie mógł powstrzymać łez wzruszenia. Pan A: To bardzo piękny postępek, zważywszy, że znany jest społeczeństwu naszemu wypadek niezupełnie poprawnego zachowania się pewnego Portugalczyka [Osculatiego – od aut.] wobec niektórych naszych rodaczek.

Historia żółtej cytryny

opowiedziana przez Sporego podług scenariusza

Otóż stałem, proszę Panów, po cytryny żółte i byłbym już, już dostał... Przede mną było może z pięć osób, ale w tym dwie nieparzyste kolejno po sobie, więc właściwie cztery. Aż tu raptem jak nie wybuchnie panika, że od żółtych cytryn ludzie chorują na t.zw. kwaśną żółtaczkę. Ktoś taką pogłoskę puścił w ogonku. Pan B: I co? I załamałem się. Ja, co się nie załamałem w ogonku po jajka, kiedy mi kazali przynieść własne skorupki. Pan B: Po co? Bo opakowań nie było – to tym razem załamałem się i wystąpiłem z ogonka bez cytryn.

Odwiedziny u premiera

w wersji Niedużego podług scenariusza

To ja odwiedziłem pana premiera wieczorem, a nie on. I oficer gwardii by mnie zatrzymał, tylko akurat traktor przejeżdżał i od tego wszystko zaczęło się trząść, i ordery zaczęły zlatywać z oficera, zwłaszcza dojrzalsze, więc je zaczął zbierać i nie zauważył mnie wcale, kiedy wchodziłem. I to ja zapytałem pana premiera, a nie on, bo skąd by on wiedział, o co się pyta premiera? Spory: Więc to nie ja tam byłem? Diabli cię wiedzą, może i byłeś, tylko nie zastałeś. A ja jak byłem, to zastałem i pan premier nawet się ucieszył.

Odwiedziny u premiera

w wersji Sporego podług scenariusza

Jak dziś pamiętam, przechodzę koło rezydencji, patrzę – pali się światło w oknie u pana premiera... Nieduży: A skąd wiesz, że to u pana premiera? Jak to skąd? Zaraz następne za oknem pana wicepremiera. No i myślę sobie – wpadnę, odwiedzę – pan premier pewno się ucieszy. Więc wchodzę do bramy rezydencji... A oficer gwardii na warcie? Na warcie. Ale co – na warcie? Stoi. Stoi! Ale – nie zatrzymał cię? Nie. Dlaczego? Już nie pamiętam... No i widzę wyraźnie, jak pan premier siedzi przy biurku, cały w dokumentach spowity, a ja do niego: Dobry wieczór, panie premierze. Proszę sobie nie przeszkadzać. Wpadłem, bo się świeciło, życzliwość okazać... A dlaczego pan premier na to odpowiedział: Oj, nielekka, nielekka... Tak odpowiedział? Nie pamiętam... Bo wcale nie na to, tylko na pytanie: Jak tam? Ciężka kadencja, panie premierze? Oj, nielekka, nielekka...

Pas cnoty

Nota bene! La ron czytamy: la rą.

Ruszał Gotfryd, diuk z Bulionu,

na bój przeciw Albinosom.

Grają surmy, a on z żoną

tak się żegna złotowłosą:

La ron ron tak

La ron ron się,

La ron ron tak się żegna:

„Ja twój uśmiech, słodka Blanko,

na wojenne biorę słoty,

zaś twą wierność zwierzam zamkom

spiżowego pasa cnoty”.

La ron ron pa

La ron ron sa,

La ron ron pasa cnoty.

Ruszył, w bojach się nie trapi,

bowiem śród samotnych nocy

wierna Blanka nosi napis:

„Klucz na wojnie, u dozorcy”.

La ron ron klucz

La ron ron u,

La ron ron u dozorcy.

Po trzech latach, syty chwały,

gnan tęsknotą, smagan żądzą,

wraca Gotfryd, diuk wspaniały,

ku Bulionu mknie wrzeciądzom.

La ron ron diuk

La ron ron mknie,

La ron ron ku wrzeciądzom.

Jeno lęk mu serce targa,

gdy o spiżach myśli Blanki:

– Przez te lata rdza się wkradła

i zacięła pewno zamki.

La ron ron rdza

La ron ron się,

La ron ron rdza się – w zamki.

Lecz łaskawe diukom nieba

cud w małżeńskim czynią łożu:

śladu rdzy na spiżu nie ma!

Rzekłbyś – wczoraj był założon...

La ron ron wczo-

La ron ron – raj,

La ron ron był założon.

Diuk szczęśliwy, lecz zdumiony,

pyta – jakże to się dzieje?

I z ust wiernej słyszy żony:

– Stara miłość nie rdzewieje!

La ron ron stara

La ron ron miłość,

La ron ron nie rdzewieje.

Życiorys Kaliny

Kiedy przyszła na świat, matka jej była aktorką wędrownej trupy, a ojciec trupem wędrownego aktora [opowiada Dama z Kluczem – od aut.]. Tak, proszę Panów, już milczał definitywnie w tym momencie. Matka grała nieme epizody. Na scenie i w życiu. Potem wojna rzuciła je obie z matką do kraju, w którym wywieszono plakaty z napisem: „Psst! Wróg podsłuchuje!”. Zdyscyplinowani mieszkańcy wobec tego w ogóle przestali mówić już do końca wojny, tym bardziej że rzeczywiście głos niosło po wodzie bardzo wyraźnie ku brzegom wroga. Po wojnie pracowała w bibliotece (wśród napisów „Cisza! Zabrania się rozmów!”). Potem zakochał się w niej aktor, ale – mim, który czas wolny spędzał na łowieniu ryb, a Panowie wiedzą, że rozmowy płoszą ryby? Do tego Domu przybyła również z pewnym małomównym chłopcem (w scenariuszu: W przyszłości też nie powiedzie jej się najlepiej. Wyjdzie za mąż za dygnitarza, dosyć nawet rozmownego, ale po pewnym czasie powierzy mu ważną tajemnicę państwową, więc w ogóle przestanie mówić, żeby się nie wygadać).

Kaloryfeeria z cyklu Pamięć płata figle –
przypomnienie pierwsze Wieczoru IV

2 I 1965, sobota, 22.20

Osoby:

- Pan A – Jerzy Wasowski

- Pan B – Jeremi Przybora

- Babka Gołoledź – Barbara Krafftówna

- Kamerdyner – Bronisław Pawlik

- Klementyna – Kalina Jędrusik

- Kontradmirał Sadzawka – Wiesław Michnikowski

- Aniołek – Jacek Fedorowicz

- Facet – Wiesław Gołas

- Trzeciewicz – Edward Dziewoński

Ponadto m.in.:

- Wiech, Zaścianko

Piosenki:

Płoną izby drzewka blaskiem

(wyk. StP)

Z Eterka, odc. Wigilia prof. Pęduszki.

Odrobina dziewczyny na co dzień

(wyk. ▶ Babka Gołoledź i StP)

Utwierdź mnie!

(wyk. ▶ Kamerdyner)

Z KSP XI.

W zimowym parku

(wyk. ▶ Klementyna i Kamerdyner)

Muz. Andrzej Markowski.

Na całej połaci śnieg

(wyk. Klementyna)

Pierwotnie – Na całej połaci deszcz, z muzyką Pana B, napisany do „Szpaka” III. A później deszcz przemienił się w śnieg... i w związku z tym Pan A dopisał nową muzykę i było... jak wyżej. Utwór premierowy. Powróci w Skrzypku z kwartetu im. Czastuszkiewicza.

Zwracam panu Klementynę

(wyk. Kamerdyner, Kontradmirał Sadzawka i ▶ Aniołek)

Utwór premierowy.

Do ciebie szłem

(wyk. ▶ Facet i Pan A)

Nie odchodź!

(wyk. Klementyna)

Z KSP IV i NpIIr. W nowej (takiej jak w NpII) aranżacji.

Nie odchodź!

(wyk. Mieczysław Czechowicz i Klementyna)

Istniejący tylko w dźwięku i nie wiadomo w jakim celu nagrany, 19-sekundowy fragment.

Na całej połaci śnieg

(wyk. StP)

Utwór premierowy.

Reżyseria – Jeremi Przybora

Reżyseria telewizyjna – Irena Sobierajska

Scenografia – Anna Jarnuszkiewicz

Brak danych o pozostałych realizatorach TV – program nie zachował się, i o radiowych, bo nie był nagrywany.

Pożegnanie Starszych Panów, „Szpilki”, 14 VIII 1966: Dzięki StP wzbogaciła się nasza ekipa aktorska, zabłysnęły talenty Jędrusik, Kwiatkowskiej, Krafftówny, Czechowicza, Gołasa, Michnikowskiego. Byli w opozycji do nasilającej się u nas ordynarności i ponurości obyczajów. Umowny strój, owe cylindry i butonierki były demonstracją przeciw powszechnemu niechlujstwu. Życzliwość i delikatność okazywana sobie wzajemnie przez panów Przyborę i Wasowskiego była wyraźną opozycją przeciw integralnej nieżyczliwości panującej w naszym środowisku artystycznym. Byli w opozycji do chałtury, tandety uprawianej w telewizji i na estradach przez naszych, skądinąd świetnych, aktorów. Prof. Kotarbiński, mówiąc niedawno o Marii Ossowskiej, nazwał ją arbitrem elegancji – myślenia. StP w swojej elegancji artystycznej służyli tezom Kotarbińskiego O dobrej robocie. Szkoda, że już nie będzie KSP. Myślę, że ten żal dzielą z nami wszyscy udręczeni widzowie naszej telewizji.

www. ▶ Ossowska – Maria (1896–1974), teoretyk moralności i socjolog, profesor i wykładowca etyki (jej uczniem był m.in. Leszek Kołakowski), uczennica T. Kotarbińskiego.

▶ Kotarbiński – Tadeusz Marian (1886–1981), wybitny polski filozof, logik, etyk. Traktat o dobrej robocie napisał w roku 1955. To głównie dzięki tej pracy upowszechniony został termin „prakseologia” (ogólna teoria sprawnego działania, dziedzina badań naukowych dotyczących metod wszelkiego celowego działania ludzkiego). Twórca reizmu (pogląd filozoficzny, że samodzielnie istnieją rzeczy i tylko rzeczy, a nie n.p. właściwości, zdarzenia; badanie natury rzeczy; konkretyzm).

HASŁOWNIK

Aniołek | zdecydowanie cielesny i pobłażliwy. W okularach i w meloniku. To dzięki niemu (i jego Szefowi rzecz jasna) ▶ Klementyna (będąca podówczas narzeczoną Sadzawki) nie powiększyła grona aniołków. No bo kiedy tak wypadło, że Klementyna wypadła (wsparła się nie nazbyt uważnie na futrynie okna), to wtedy A. pojawił się z nią u rozpaczających po niej ▶ Kamerdynera i Kontradmirała i melodyjnie oświadczył:

Się zdziwicie odrobinę,

bo w dobroci swojej ot,

Pan Bóg zwraca Klementynę,

zwraca panom Klementynę,

Proszę pokwitować zwrot!

(miał ze sobą książkę pokwitowań). (Uprzednio Aniołki)

Babka Gołoledź | urocza zimowa pani. Pojawia się, żeby, jak twierdzi, odciążyć trochę staruszka Mikołaja: Idziemy z duchem czasu, teraz pracujemy na cztery ręce, we dwoje. Cha, cha, cha! Nie ma prezentów, bo pracuje inaczej niż Mikołaj Święty. Bardziej z człowiekiem, a mniej masą towarową: Kochani, pula darów nie jest duża, bardzo nieduża, i dlatego staram się to rekompensować walorami osobistymi. Żeby obywatel potem cały rok wspominał z rozrzewnieniem chwile spędzone ze mną. Pan B: A jeżeli chodzi o prezenty sensu stricto... Skąd dla was brać sensu stricto, kiedy, jak powiedziałam, pula darów nie jest duża, a was rocznie przybywa... To prawda, ale my z Przyjacielem nic w tym kierunku nie czynimy, żeby nas przybywało... B.G. proponuje więc StP zapisanie się na usługi, z tym że realizacja zaraz po pierwszym (StP zapisują się na gosposię, bo dawno nie mieli odpowiedniej siły...). Obiecuje Panom ciekawe posady z możliwością n.p. podróżowania. Prosi o kropelkę jakiejś rozgrzewki. Winka odmawia, bo, jak powiada: Nie jestem Mère Noël [żeńska odmiana Père Noël, czyli Świętego Mikołaja we Francji. Konceptu Pana B – od aut.], tylko Babka Gołoledź, dla Słowian środkowych, więc czegoś mocniejszego poproszę. Cha, cha, cha! Kanapeczki odmawia, bo musi dbać o linię, wącha więc tylko gałązkę świerczyny. Śpiewa piosenkę Odrobina dziewczyny na co dzień i recytuje wierszyk Imogeny O szewczyku i wróżce. Hobby B.G. to hydraulika, wyjmuje więc Panom kluczem francuskim żeberko z kaloryfera, bo za bardzo grzało, i wręcza jako jeszcze jeden prezent, i to od razu zrealizowany. Ale fajno ze mną, co? Cha, cha, cha! Pan B: Bardzo dziękujemy. Co prawda, to właściwie mieliśmy już to żeberko... Pan A: Ale nie wyjęte. Przyjaciel niesłusznie identyfikuje żeberko wyjęte z nie wyjętym. Bardzo niesłusznie. To zupełnie co innego. Przekona się zresztą. Cha, cha, cha! (W scenariuszu parokrotnie, jako – Zimowa Pani. Uprzednio Mikołaj Święty).

Béarnaise | francuski sos z masła i żółtek, przyprawiany octem i dragankiem. Nazwę swą odziedziczył po dawnej prowincji francuskiej Béarn w zachodnich Pirenejach.

Facet | Pan A chce kupić od niego auto na prezent ślubny dla ▶ Klementyny i ▶ Kamerdynera, bądź też Klementyny i Kontradmirała Sadzawki. W Wieczorze II to samo auto, i też z Wujkiem w środku, sprzedawał Panu A Właściciel Samochodu, ale za to nie śpiewał.

Heksametr | metrum poezji antycznej złożone z sześciu stóp daktylicznych. H. napisane zostały Iliada, Odyseja i Eneida oraz jedna z referencji StP, otrzymana od jednej z odchodzących gospoś, a odczytana przez ▶ Kamerdynera: Współpracowałam od pół roku z dwoma Starszymi Panami...

Kamerdyner | zgłosił się zaraz po pierwszym (stycznia). Vide WiO – Engagement Kamerdynera. Tajny. Mówi się do niego „gosposiu”. Zaśpiewał, następnie pojął za żonę ▶ Klementynę. I póki był mróz, młodożeńcy byli nader szczęśliwi, tym bardziej że i dzieci mieli ładne, inteligentne... Niestety, po kilku dniach odwilż zrobiła swoje. Klementyna zaczęła zdradzać... objawy pewnej nostalgii... Zwłaszcza wieczorami nostalgizowała intensywnie. Lampy nie gasiła i t.d. No i przyszedł... ▶ Trzeciewicz i chciał odejść... z Klementyną. Ale obudził się K. (jej mąż), zobaczył, co się dzieje i... odszedł, chociaż prosili go oboje: Nie odchodź! (w IV – Gosposia).

Klementyna | powstała z żeberka wyjętego StP przez Babkę Gołoledź z kaloryfera, żeby nie było im tak gorąco. Kiedy Babka Gołoledź opuściła StP, to Pan B rzekł: I nadal strasznie gorąco. Bo siedzisz na żeberku. Rzeczywiście. Zakurzone. Zaniosę do łazienki, to przy okazji umyje się. Ty się umyjesz? Nie, żeberko. W razie czego pamiętaj, że to żeberko jest w łazience. A kiedy Kamerdyner dośpiewał Utwierdź mnie! – z łazienki rozległo się: Hop! Hop! Gdzie są czyste ręczniki?! Panowie poinformowali gdzie i zajrzeli przez owalne okienko do środka. Pan B: Śliczne dziecko. Cóż za spojrzenie! I taka w nim siła, że oczy mimowolnie niżej się opuszcza! Pan A: Duża inteligencja! I wiesz, pracująca inteligencja! Kamerdyner: Obejmuję. Tę posadę. To będzie moja młodsza. Na imię będzie miała Klementyna. I w ten oto sposób Panowie posiedli gosposię. A Gosposia posiadł młodszą. Czego nie mieli mu za złe, bo oto na ich oczach rozpoczęła się prześliczna zimowa idylla ich personelu. Idyllę tę przerwał dopiero Kontradmirał Sadzawka, którego K. silnie urzekła. Kamerdyner, widząc to, oddał Sadzawce K. Sadzawka wziął, ale potem zwrócił. Z kolei... O całej tej historii traktuje piosenka, której tragiczny finał happyenduje Aniołek. Ale zanim do tego wszystkiego doszło, K. zdążyła zaśpiewać Na całej połaci śnieg, a już po tym wszystkim (małżeństwo z Kamerdynerem i zdrada z ▶ Trzeciewiczem) Nie odchodź! Kilka dni później znika, by pojawić się ponownie w kaloryferze. Jako żeberko. (Uprzednio Ewa Żebrowska).

Lufcik | 1) niewielka część okna, wywietrznik; 2) lufcik, a w zasadzie „radio z lufcikiem”, to telewizor, według ▶ Wiecha. Według StP też.

Motylki | pojawiły się w mieszkaniu StP, choć pięć lat temu (IV) ich nie było. Panowie podejrzewają, że to być może stąd, iż mieli wówczas tapety w poczwarki. Vide NUL.

Preszpan | tektura gładzona, sztywna, o dużej wytrzymałości, używana jako materiał elektroizolacyjny oraz na uszczelki, okładki książek i t.p. To właśnie p. zabite było okno auta Faceta.

Trzeciewicz | Trzecieski z Wieczoru IV. Pojawia się w tych samych okolicznościach i odbija Kamerdynerowi żonę Klementynę, którą ten odbił Sadzawce, zanim ten odbił od brzegu.

Wiech | Stefan Wiechecki (1896–1979), autor popularnych felietonów i humoresek, w których unieśmiertelnił język (nazwany przez językoznawców wiechem) i sposób bycia mieszkańców przedwojennych peryferyjnych dzielnic Warszawy (Targówek, Pelcowizna). Jego bohaterowie to m.in. Pan Piecyk, Gieniuchna, Szwagier Piekutoszczak czy też Walery Wątróbka. W. to także autor powieści sensacyjno-humorystycznej o Warszawie z czasów okupacji niemieckiej – Café „Pod Minogą”. Do jej ekranizacji z 1959 roku Pan A napisał Warszawa da się lubić. Już sześć przeszło lat współżyjemy z Państwem przez ten, jak Wiech powiada, Lufcik, powiadają StP, rozpoczynając ten Wieczór.

Zaścianko | książę, uporał się z życiem za sprawą sosu béarnaise autorstwa Kamerdynera. To po nim Kamerdyner posiadł parasol.

Zaścianko | księżna, uporała się z życiem za sprawą nazbyt skrupulatnie wyfroterowanej, przez Kamerdynera, posadzki. Po niej to Kamerdynerowi pozostał głos, co udowadnia piosenką Utwierdź mnie!

Zaścianko | księżniczka, nie wiadomo, jak się uporała z życiem. Wiadomo, że leżała pod łóżkiem, a wiadomo stąd, że Kamerdyner porządnie sprzątał. Zachował po niej trzewiki (uprzednio, czyli w IV, hrabina Rozdolnicka).

WiO Engagement Kamerdynera

A gosposia na stałe czy na przychodne? Wolałabym na stałe, z tym że Panowie ewentualnie na przychodne... Jak to my – na przychodne? A przenocować gdziekolwiek na mieście i od rana przyjść – już jako pracodawcy, i pracę dawać. A nasze nocowanie tutaj, na miejscu, nie odpowiada gosposi? Nie. I to od czasu służby u księcia Zaścianko, który, niestety, inwigilował mnie, co tu ukrywać... My byśmy gosposi nie inwigilowali. Nie? Nie. Jeżeli tak, to mogą Panowie nocować na miejscu. Referencje Panowie posiadają? Oczywiście. Zawsze prosimy odchodzące gosposie o referencje dla nas (wręczają, Kamerdyner czyta). Niezłe... Uuuu, ta to nieortograficzna... To prawda... Ale ta za to heksametrem. A nie każą Panowie przypadkiem tak po posiłkach?... Nie, to już nie, na pewno. A gosposia gotuje oczywiście? Czy gotuję? Moim sosem béarnaise książę Zaścianko przejadał się do tego stopnia, że... Ten parasol mam po nim. Sprzątanie też wchodzi w kompetencje? Moi Panowie! A kto by znalazł ciało księżniczki pod łóżkiem, gdybym nie sprzątała porządnie? Te trzewiki mam po niej. To i froterowanie?... Przecież to ja wyfroterowałam posadzki u księstwa do tego stopnia, że księżna Zaścianko, kiedy pośliznęła się, to już... To nikt nie został z rodziny książęcej? Gdyby został, nie szukałabym posady. To gosposia jest trochę sierota. A po księżnej co ma gosposia? Głos.

NUL Pan B: Sprzętów jakoś mało.

Pan A: A pamiętasz, jakie były?

Pan B: Nie bardzo.

Pan A: Dlatego ich mało.

StP Dwaj w rozmowie z Krystyną Nastulanką:

JP: Pracowaliśmy obydwaj w radiu. Wasowski był inżynierem... To mu zresztą do dziś zostało...

JW: Inżynierem wierzącym, ale niepraktykującym.

JP: A ja byłem speakerem. (...) Potrzebna mi była muzyka [do Eterka – od aut.], nie wiedziałem, do kogo się zwrócić – zadzwoniłem więc do Wasowskiego.

JW: Byłem przerażony.

JP: Ale kupił sobie, proszę Pani, podręcznik harmonizacji, przeczytał i jakoś mu poszło.

JW: Wszystko odbyło się jak w tym dowcipie: Czy pan gra na fortepianie? Nie wiem, jeszcze nie próbowałem.

JP: Trzeba powiedzieć, iż mój Przyjaciel komponuje dosyć niechętnie. – Życie go zmusiło.

JW: Nie życie – a ty.

JP: Prawda. Czas byłoby może powiedzieć, że łączy nas rodzaj poczucia humoru.

JW: Nie zawsze. Powiedziałbym raczej, że mamy podobny stosunek do codzienności, powszednich zdarzeń, zwykłych ludzi.

JP: Wrażliwość na to, co można by nazwać poezją życia codziennego.

JW: Po prostu lubimy człowieka i szczerze się martwimy, że tyle zewnętrznych okoliczności maltretuje go i przytłacza. I nie dziwimy się jego słabościom czy słabostkom. Rozumiemy ludzką potrzebę marzenia, nawet jeśli jest ono trochę nieporadne. Nie dziwi nas złodziej, który gra na skrzypcach, ani ślusarz, który czyta Kafkę. (...)

JP: Nie pociąga nas ostra satyra polityczno-obyczajowa.

JW: Czasem wprawdzie pojawia się w naszym Kabarecie postać jakiegoś Kuszelasa, ale wszystko to nie jest sposób reagowania na świat zawodowego satyryka.

JP: Rzeczywiście, patrzymy chyba na życie oczyma prywatnego człowieka.

JW: A patronuje naszym poczynaniom dewiza: „Czego się tak denerwujecie – nie jesteśmy tu przecież na stałe”.

Z Mają Markusz:

Czy StP mają jakąś receptę na pogodę ducha, na życzliwość dla innych?

JP-JW: Teoretycznie tak: nie traktować samych siebie zbyt poważnie, dostrzegać także innych. A praktycznie: Hmm, od wystawiania recept mamy lekarzy.

Wieczór XIV – 14¾

12 VI 1965, sobota, 21.50

(w radiu nie był nagrywany)

(w scenariuszu – Wieczór przeszło XIV-y p.t. Czternaście i trzy czwarte)

Tytuł jest aluzją do tytułu filmu Osiem i pół (Otto e mezzo, 1963, Oscar 1964 za najlepszy film nieanglojęzyczny i nominacje za scenariusz i reżyserię), wielkiego włoskiego reżysera Federico Felliniego (1920–1993) z Marcello Mastroiannim w roli głównej.

Osoby:

- Pan A – Jerzy Wasowski

- Pan B – Jeremi Przybora

- Tycjanna – Aleksandra Śląska

- Śpiewająca – Kalina Jędrusik

- Pani Kuchenna – Irena Kwiatkowska

- Pan X – Mieczy...

- Major – Wie...

- Wujek – Wie...

- Kustosz – Cze...

sław

Czechowicz
Gołas
Michnikowski
Roszkowski

- Chór Zakochanych Młodzieńców – Arkadiusz Janaszek, Remigiusz Kossakowski, Franciszek Latowski, Stefan Mikołajczak

- Chór Zakochanych Dziewcząt – Aniela Kubas, Anna Rotter, Marcelina Sowińska, Barbara Ujma

- Chór Zakochanych Płci Obojga – Dziewczęta plus Młodzieńcy

Ponadto m.in.:

- Anouilh, Dzidzia, Dżdżówna, Maciuś, Petrarka, Szczeżuja

Kuplety

Taka wiosna, jak w tym roku, to do kitu!

Taką wiosnę wyszydzimy raczej my tu!

Ziębi, gnębi, mroczy, moczy, mży i dżdży!

Taką wiosnę to unieważniamy my!

(Oczywiście)

Starsi Panowie...

Gdyby tylko takie wiosny były w kraju,

Nie śpiewalibyśmy o wspomnianym maju.

W sercach naszych bowiem inny mamy maj,

Pełen słońca, jarzyn, bzów i tanich jaj!

Starsi Panowie...

Przedstawiamy dzisiaj taką właśnie wiosnę,

Jaką tępią nasze aury bezlitosne,

Będą drzewa, będzie śpiewać noc i ptak,

W związku z czym prześmiesznych... (Pan B zanosi się od śmiechu) szereg... drak...

Pan A: Gdzie orzeczenie? Pan B: Sądowe? Gdzie orzeczenie w zdaniu „w związku z czym prześmiesznych szereg drak”? Uwikłają się w prześmiesznych i t.d. Kto się uwikła? Podmiot.

Pan B: Starsi Panowie!

Starsi Panowie...

Piosenki:

Dzionek zgasł

(wyk. ▶ Chór Zakochanych Młodzieńców, dopowiada ▶ Kustosz)

Dzionek zgasł

(wyk. ▶ Chór Zakochanych Dziewcząt, dopowiada Kustosz)

Napisane do wodewilu radiowego Panna Zuzanna, a wykonane przez Zespół wokalny i instrumentalny Polskiego Radia p/k kompozytora.

Stacyjka „Zdrój”

(wyk. ▶ Śpiewająca)

Śpiewająca znajduje się za drzwiami, przy których jest dzwonek zaopatrzony w napis Nie dzwonić! Po naciśnięciu (przez Pana B) guzika – rozlega się gwizd lokomotywy i słychać odgłos ruszającego pociągu. Po jego odjeździe Pan B ostrożnie otwiera drzwi, a za nimi ukazuje się peron, a na peronie stoi Śpiewająca i śpiewa S.Z. Stworzona do audycji radiowej: Tryptyk kolejowy Podróżni i zaśpiewana przez K. Jędrusik przy akompaniamencie Pana A (na klawikordzie). Powróci w Div. op. 2r.

Tekst napisany z myślą o Agnieszce Osieckiej.

Wesoła Wielkanoc

(wyk. ▶ Pani Kuchenna)

Tytuł roboczy – Smutna Wielkanoc. Z nieznanych przyczyn ocalała tylko w dźwięku. Powróci w Div. op. 5r.

No, co ja ci zrobiłem?

(wyk. ▶ Major)

Tytuł wstępny Cóż ci to ja uczyniłem?

Jest to, biorąc z grubsza, odpowiedź szarego mężczyzny na zarzuty pod jego adresem, zawarte w utworze p.t. Shimmy „Szuja”. (Uzmysłowienie Pana B z roku 1972).

Shimmy „Szuja”

(wyk. ▶ Pani Kuchenna)

O ▶ Majorze. (Na planszy końcowej programu można było przeczytać: Zarząd Kabaretu Starszych Panów uprzejmie przeprasza co ważniejszych P.T. Odbiorców za niecenzuralne słowo w piosence p.t. Shimmy „Szuja”. Autor usprawiedliwia się obawą niesprostania wymogom współczesnej literatury).

Utwór stosunkowo nie tak długi, z powodu wyczerpania cenzuralnych rymów do słowa „szuja”. ▶ Shimmy nie jest słowem obraźliwym. (Zwierzenie Pana B z roku 1971).

Wuja całuj z dubeltówki

(wyk. ▶ Wujek)

Z wydaniem tej piosenki zwlekano z obawy, by żart zawarty w jej ostatnich wierszach [A gdy wuj jest tak nadziany, że się sypią zeń złotówki – wtedy, chłopie – w krzak schowany – celuj w wuja z dubeltówki – od. aut.] nie został źle zrozumiany przez jakiegoś zwyrodniałego siostrzeńca. Obecnie, kiedy ukazał się nekrolog ostatniego „nadzianego” wuja w naszym kraju („Ś.p. Cyryl Pierożny, ur. w Carycynie, o czym z głębokim smutkiem zawiadamiają siostrzeńcy”), nie ma przeszkód, aby utwór został opublikowany. (Oświadczenie Pana B z roku 1971).

Najmilsze są drobne panie

(wyk. ▶ Pan X)

Miesiąc później pojawi się w Tryptyku Nr 7, jako Panie z mieszkaniem.

Nie, nie, nie budźcie mnie!

(wyk. Śpiewająca)

Śpiewa, leżąc w łóżku w domu ▶ Kustosza. Cztery miesiące później pojawi się w Tryptyku Nr 8. (XVI) – Śpiewa śpiąca Kalina po odłożeniu słuchawki telefonu (numer 44-23-88) na łóżko. Dzwonił Pan B.

Sporo kłopotów przysporzyło wykonanie tej piosenki Kalinie Jędrusik: od tego czasu Biuro Zleceń nie chce jej budzić. (Podajemy za Panem B, 1968).

Dzionek zgasł

(wyk. ▶ Chór Zakochanych Płci Obojga, dopowiada Kustosz)

Reżyseria – Jerzy Wasowski

Reżyseria TV – Irena Sobierajska

Asystent reżysera – Bożena Olbromska

Scenografia – Bohdan Butenko

Światło – Stanisław Białek

Kamery – Ryszard Krassowski, Stefan Kasperek, Andrzej Dmoch

Inspicjent – Halina Kożusznik

Akompaniament – Zespół instrumentalny TV W-wa p/k Adama Wiernika

Opracowanie dźwiękowe – Bogdan Kryspin

Jan Zbigniew Słojewski („Ekran”): Tajemnica KSP polegała chyba na tym, że StP sami pisali teksty, sami komponowali melodie i sami byli konferansjerami, przy czym te wszystkie trzy czynności wykonywali czasem dobrze, czasem bardzo dobrze, ale nigdy źle. Melodie pasowały do tekstów, teksty do melodii, do melodii i tekstów – ludzie. W sumie stwarzało to osobliwą jedność, niepowtarzalną atmosferę, którą można by sparodiować, której jednak podrobić nie sposób. W telewizyjnych programach rozrywkowych na ogół zawsze najlepsi byli aktorzy. Teksty były skandalicznie złe, aktorzy z nimi robili cuda, wydobywali z nich komizm i finezje. W KSP zobaczyliśmy, o ile ci aktorzy mogą być lepsi, jak bardzo mogą siebie przerosnąć, gdy dysponują doskonałymi tekstami. Było tu coś w rodzaju sprzężenia zwrotnego – aktor wzbogacał tekst, tekst z kolei wzbogacał aktora. (...) Może kiedyś, po latach, ktoś oglądający ten Kabaret na taśmie telerecordingu będzie umiał wyjaśnić naukowo, na czym polegał jego niezwykły urok i czar. Ja tego zrobić nie umiem, podobnie jak nie umiem wyjaśnić, na czym polega urok i czar tęczy.

HASŁOWNIK

Anouilh (czyt. Anuj) | Jean (1910–1987), dramatopisarz francuski, także reżyser teatralny i autor dialogów filmowych. Jego sztuki to m.in. Antygona (1943), Zaproszenie do zamku (1947), Skowronek (1953). Jego bohaterowie to ludzie zbuntowani i skomplikowani emocjonalnie. Przeciwstawiał drobnomieszczańskiemu zakłamaniu tęsknotę za życiem moralnie czystym. Podobna tęsknota oraz złożoność podłości ▶ Majora doprowadzają ▶ Panią Kuchenną do stwierdzenia (w piosence ▶ Shimmy „Szuja”): „Pióra by pożyczyć od Anouilha, by opisać, co to jest za typ!”.

Chór Zakochanych Dziewcząt | 4-osobowy. Ukazuje się w postaci 3 głów (nad głową Pana A) ulokowanych w ptasim gnieździe ulokowanym na drzewie rosnącym po lewej stronie StP siedzących na ławeczce w parku i kontemplujących uroki wiosny. Śpiewa m.in. o ▶ Laurze. Ale StP już tego nie słyszą, albowiem opuścili właśnie park (wraz z ▶ Tycjanną), by udać się do mieszkania ▶ Kustosza.

Chór Zakochanych Młodzieńców | 4-osobowy. Ukazuje się na wstępie Wieczoru w postaci 3 głów (nad głową Pana B) ulokowanych w ptasim gnieździe ulokowanym na drzewie rosnącym po prawej stronie StP siedzących na ławeczce w parku i kontemplujących uroki wiosny wynikające z tego, iż: bzy pachną, żabki kumkają, słowiki kląskają, łabędzie się karmią, a młodzież kocha szczerze. Panowie kontemplują życzliwie i bezstronnie, wiek bowiem uwolnił ich od bezpośredniego udziału w misterium wiosny. Ch.Z.M. śpiewa m.in. o ▶ Petrarce.

Chór Zakochanych Płci Obojga | 8-osobowy. Ukazuje się w finale Wieczoru w postaci 6 głów (nad głowami obu Panów) ulokowanych w 3 ptasich gniazdach (po 2 głowy – męska i żeńska – w każdym) i na obu drzewach. StP znów urzędują na ławeczce, a Pan B zastanawia się: czy to, co działo się – nam się śniło, czy to, co teraz dzieje się – nam się śni, czy też w ogóle nic się nam nie śniło, albo może wszystko się śniło, a po prostu nic się nie dzieje. Ch.Z.P.O. śpiewa dwukrotnie, m.in. o tym, że: cicho tak, że się takt serca słyszy...

Dzidzia | ś.p., staje się do niej podobny Pan B w oczach ▶ Wujka, który jest Wujkiem Pana A oraz Pana B, chociaż obaj Panowie nigdy nie mieli wspólnego Wujka.

Dżdżówna | chwilowe (wielkanocne) uczucie ▶ Majora.

Gucio | Pan A. Okresowo. Na czas wielkanocnej biesiadki (z ▶ Panią Kuchenną i z ▶ Majorem), na którą trafił przypadkiem. Pani Kuchenna go tak nazwała, „ciociu” do siebie mówić kazała, ale nie były to, jak się okazało, względy sentymentalne, lecz czysto instrumentalne. Przymusiła go bowiem do pojedynku na jajka z Majorem (Szują, co z niej wytoczył hektolitry łez), a gdy G. niechcący tryumfował, praw do mówienia „ciociu” odmówiła i za drzwi nie nazbyt tradycyjnym won! wystawiła.

Krakówek Bursztynowy | cicha miejscowość nadmorska, w której prawdziwie można wypocząć i w której z baszty Bolesława Krzywoustego widać jak na dłoni ryneczek renesansowy w Ujsteczku, a przez dobrą lornetkę – Solarium Damskie im. Kraniakówny. Stanisławy. Polecają StP ▶ Tycjannie.

Kustosz | poważnego muzeum. Mąż ▶ Tycjanny. Przysiada się do StP na ławce w parku i zwierza się (w finale Wieczoru), że żona go leje. Chciałby wziąć z domu kilka drobiazgów, prosi ich więc o pomoc, o ochronę przed brutalnością żony.

Laura | ukochana ▶ Petrarki.

Maciuś | były biały niedźwiedź leżący na podłodze living-roomu Kustosza, którego ▶ Tycjanna (zdecydowana nie wracać już więcej) chce zabrać ze sobą (tak jak i zegar. Bo bez zegara jak bez ręki. Przecież to stojący zegar! No więc – jak bez nogi): Panowie, zwińcie, proszę, Maciusia. (XIIr) – Postrzelony biały królik, wyglądający na zajączka.

Major | całą swoją karierę zawdzięcza ▶ Pani Kuchennej, którą porzuca nieregularnie. Powraca zawsze na Wielkanoc, żeby znów porzucić. To dzięki Kuchennej awansował z prostego nocnego stróża pieszego na majora Konnej Straży Bankowej. W odpowiedzi na pretensje Pani Kuchennej śpiewa No, co ja ci zrobiłem? Uczulony na białko. Trafiony surowym jajkiem w lewe oko w wyniku pojedynku z Guciem. Według scenariusza miał być zmobilizowany do stłumienia powstania żyrantów, które wybuchło nagle na Wielkanoc: Żyranci są bezwzględni, nie biorą do niewoli. Jak miałem jej to powiedzieć? A jeżeli nie wrócę? Niech lepiej myśli, żem podły i mieszkam z Dżdżówną, niźli miałaby drżeć o moje życie! Czyż nie wołałabyś, bym żył z kimś, niż sam nie żył? Nie wolałabym. Pozwól prosiaczka! Nie, wieprzu! Wróciłeś na prosiaczka, nie do mnie! (Piosenka Wesoła Wielkanoc potwierdza, iż M. jednak z Dżdżówną zamieszkał).

Pan X | postawny mężczyzna w smokingu. Pojawia się ni stąd, ni zowąd w mieszkaniu Kustosza (w smokingu) i śpiewa do śpiącej ▶ Śpiewającej. Architektura wnętrz to jego słabość. Niestety, dotąd nie zdarzyło mu się zamieszkiwać wnętrz efektownych. Nie miał dzieciństwa: To, co miałem w tym zakresie... – tego nie można nazwać dzieciństwem. To było bachorstwo, proszę panów. Bachor byłem, nie dziecko! A młodość? Myślicie, Panowie, że może byłem młodzieńcem? Nie, Kochani. A w najlepszym razie – młokosem. Wiek dojrzały można by u mnie nazwać raczej – uległym wiekiem. Ale prezencję P. X ma wspaniałą i monumentalną! Niestety, jego życiorys można by ochrzcić życiokiczem, więc jak takie coś dołączyć do podania? Jak druczek wypełnić takimi danymi osobistymi? Jak opowiedzieć publicznie w trakcie kariery politycznej? Albo jak zwierzyć się intymnie podczas sytuacji lirycznej? I dlatego P. X chce wydostać z szuflady sekretery (używając nitrogliceryny – ma jej troszkę na serce) znakomity, kryształowy życiorys męski (który pasuje doń jak ulał, bez żadnych przeróbek, idealnie adekwatny z jego prezencją i jakże łatwy do pamięciowego opanowania), a potem, przy pomocy StP, unicestwić (dusząc) Kustosza – właściciela życiorysu tegoż.

Pani Kuchenna | prowadzi gospodarstwo Jemu, czyli Kustoszowi (choć wprost tego nie przyznaje), by zapewnić Majorowi (z którym popełniła uroczą dziecinę w chwili szaleństwa) fundusze na mundury, szamerunki, kwaterunki, ostrogi, ostrygi, ordery i ▶ ordewry. Urzęduje przy obficie zastawionym stole z Majorem, który, jak to zwykle na Wielkanoc, powrócił do niej. Panu A mówi, że jest jego ciotką, zaś do Pana A mówi „Guciu”. O Majorze wyśpiewuje Wesołą Wielkanoc i ▶ Shimmy „Szuję”, po których nakazuje: „Guciu”, pomścij ciotkę! Zapojedynkuj się z nim! Ale ja nie mam na imię Gucio. Ale masz chyba honor, gówniarzu! (Przepraszam cię bardzo, wyprowadziłeś mnie z równowagi. A taka malutka byłam, jak mnie nosił na rękach, a teraz mnie wyprowadza). Doprowadza do pojedynku na jajka na twardo, w którym Pan A trafia Majora jajkiem, które okazuje się być surowym. Dlaczegoś go trafił surowym? Przecież mówił, że jest uczulony na białko! Ależ, ciociu... Jakim prawem mówi mi pan „ciociu”?! Won stąd, słyszy pan? Won!

Ordewry | przystawki (z franc. hors d’œuvre).

Panie dziejaszku | zdrobnienie od panie dzieju, będącego z kolei skrótem od panie dobrodzieju. Ulubione powiedzonko Wujka Pana B, o którym pamięta, ale którego nie pamięta, i dlatego co i raz to prosi o jego przypomnienie Pana B.

Petrarka | Petrarca Francesco (1304–1374), wybitny poeta włoski, autor wierszy miłosnych, znanych u nas jako Sonety do Laury, a we Włoszech pod tytułem Rerum vulgarium fragmenta (Drobne wiersze włoskie). Sonety wchodzą w skład tomu Canzoniere i jest ich 317. Pierwsza część (Wiersze ku czci Laury żywej) obejmuje 263 liryki, druga (Wiersze ku czci Laury umarłej) 103. Autor twierdzi, iż poznał Laurę w Wielki Piątek 6 IV 1327 i że zmarła w roku 1348, ale pewności co do jej istnienia nie ma. Fragment jego to sonetu recytuje Pan B do Tycjanny, która dosiadła się do Obu Panów na ławkę. Lecz zanim do tego przystąpi, dotknie jej torebki (ramienia musnąć nie śmiąc), nie po to, by nią zawładnąć, lecz aby umocnić się w przekonaniu, że go omam nie mami, że ona istnieje:

Z jakiej to sfery nieba, z czyjej myśli

Tak doskonały wzór natura wzięła

Do tej cudownej twarzy, w której błysły

Najwyższe cechy nieziemskiego dzieła?

Piaściki Morskie | osada rybacka nad pełnym morzem. Rybak tam prosty, z twarzą wichrami chłostaną, w oczy patrzy szczerze, a od siennika bierze niedrogo. Jeżeli zaś przyjedzie się z własną słomą, to wypadną dosłownie grosze. StP polecają ▶ Tycjannie.

Shimmy | amerykański taniec towarzyski szybszy od foxtrota, o rytmie synkopowanym 2/4 lub 2/2, w stylu ragtime. Wywodzi się z haitańskich tańców voodoo, a jego sposób tańczenia (energiczne potrząsanie ramionami i tułowiem – nogi pozostają nieruchome) ma imitować miotanie się sardeli w sieci. Wśród białej populacji amerykańskiej taniec zyskał popularność dopiero po I wojnie światowej. Za „królową shimmy” uznaje się Gildę Gray (właśc. Marianna Michalska, ur. 1898 w Krakowie, zm. 1959 w Hollywood), która zyskała światową sławę, występując w roku 1922 w rewii Lorenza Ziegfelda (1867–1932). Później wiodło jej się już nieco gorzej, choć w roku 1946 wywalczyła od Columbii wysokie odszkodowanie za naruszenie jej prywatności w filmie Gilda. Najsłynniejsze shimmy w Stanach to Shim-Me-Sha-Wabble Spencera Williamsa (1889–1965) z roku 1917 oraz I Wish I Could Shimmy Like My Sister Kate Armanda Johna Pirona (1888–1943) z roku 1922, natomiast w KSP Shimmy „Szuja” z roku 1965.

Szamerunek | ozdoba ubrania w postaci naszytego sznurka, galonu (niem. Schamarierung).

Szczeżuja | 1) małż spokrewniony ze skójkami; 2) jeden z rymów do Anouilha w piosence Shimmy „Szuja”.

Śpiewająca | na stacyjce „Zdrój”, do której prowadzą drzwi z living-roomu Kustosza, śpiewa Stacyjkę „Zdrój”, natomiast w łóżku, w living-roomie (w odpowiedzi na budzenie jej przez StP), śpiewa przez sen: Nie, nie, nie budźcie mnie! Drobna, apetyczna. Pan X śpiewa do niej (nie budząc): Najmilsze są drobne panie. Potem Ś. znika, tak jak i stacyjka „Zdrój”. Łóżko pozostaje.

Tycjan | Vecellio Tiziano (1488–1576), malarz włoski, główny reprezentant koloryzmu weneckiego. Tycjanowski – to złotorudy kolor włosów postaci na jego obrazach. Taki właśnie ma ▶ Tycjanna.

Tycjanna | Laura, namacalny konkret snu Petrarki, od koloru włosów zwana T. Przysiada się do StP na ławce w parku: Czy to miejsce jest wolne? Wolne. Ale od chwili, w której usiądzie Pani na nim, nigdy już wolnym nie będzie, bo zimne drewno tej ławki zawsze już tęsknić będzie za ciepłem Pani dotknięcia. Mąż Kustosz ją leje (sporadycznie): mam liczne tego dowody, rozsiane po całym biednym ciele moim. Ot, tutaj choćby zaczyna mi się taka pręga jakby... dalej biegnie ona ku górze, po tamtej stronie, już ukryta pod konfekcją. Ohyda! Żadnej ohydy tam nie ma. Zapewniam Pana. Ja mam na myśli samą pręgę jako taką, a nie, broń Boże, okolice, przez które przebiega. Kiedy poznamy się nieco bliżej i nie będąc już tak skrępowaną, pokażę Panom cały bezmiar wandalizmu, jakiego dopuszczał się na biednym ciele moim ten wizygota, ogarnie Panów prawdziwa żądza m.in. zemsty. Prosi Panów, by ją zabrali od tego bezwzględnego historyka sztuki do jakiejś nadmorskiej miejscowości. Panowie proponują: Piaściki Morskie, Ujścisko Rzepisze, Krakówek Bursztynowy i Ujsteczko. Prosi też o pomoc w zabraniu paru drobiazgów z domu i ochronę przed brutalnością poczynań męża.

www. ▶ Wizygota – wydaje się, iż określeniem tym Tycjanna chce zasygnalizować okrucieństwo małżonka swego, który jej ciało traktował lufą (stąd ta pręga). Pan A: Jeżeli już mielibyśmy szukać jaśniejszych stron jego mrocznego charakteru, musielibyśmy do nich zaliczyć fakt, że on li tylko płazuje lufą, a nie strzela na przykład. Tycjanna: Strzelać z muszkietu? Ostatnio lał mnie był bowiem muszkietem. Ale ad rem: Wizygota (obecnie Wizygot, forma żeńska Wizygotka) to członek ludu germańskiego, który 9 VIII 378 pobił wojska rzymskie pod Adrianopolem i spustoszył Mezję i Trację. Na przełomie IV i V wieku, po złupieniu Grecji, wtargnął pod wodzą Alaryka I (ok. 370–410) do Italii, by 24 VIII 410 zdobyć i ograbić Rzym. A już bez Alaryka dał jeszcze popalić pd. Galii i podbił Hiszpanię, wypierając z niej Wandalów.

Ujsteczko | miejscowość wprawdzie brudna i zapuszczona, ale za to w miejscowym GS-ie [Gminna Spółdzielnia – od aut.] – wyczerpane egzemplarze Biblioteki Klasyków Filozofii.

www. ▶ Biblioteka Klasyków Filozofii, t.zw. BKF, powstała w roku 1952 w ramach PWN-u unikatowa na skalę światową seria wydawnicza, udostępniająca polskiemu czytelnikowi klasyczną literaturę z dziedziny filozofii powszechnej i polskiej. Do dziś ukazało się w niej 207 tomów, ostatni w 2010 (Tomasz z Akwinu, Komentarz do Księgi o przyczynach).

Ujścisko Rzepisze | kurort nadmorski. Na bezkresnej plaży – opalanie, taplanie, paplanie... Czasem Szwedzi lądują, ale rozejrzą się jeno i natychmiast odpływają.

Wujek | Pana B, choć Pan A głowę by dał, że jego, a dotąd nie mieli przecież ani jednego wspólnego W. Ulubiony zwrot W.: panie dziejaszku. Na drabinie kręci mu się w głowie. Grzybków w ogóle nie jada. Balkon W. (na którym podlewa właśnie kwiatki) wychodzi na living-room pana Kustosza. Zaprasza Pana B (wizytującego właśnie Kustosza) na pogawędkę. Którędy do wujka? Tymi drzwiami. Ale na nich napisane, żeby nie dzwonić. A po co dzwonić, jak można wchodzić, nie dzwoniąc? Kiedy tymi drzwiami wychodzi się na stacyjkę. No właśnie. Wsiądziesz w pierwszy lepszy pociąg i w minutę jesteś u mnie. W jakim kierunku pociąg? Wpadniesz, to pogadamy. Wysyła Pana B po drabinie na grzybki, które wyrastają spod tynku na suficie (z powodu zacieku) kapelusikami w dół. Maluśkich nie ruszaj! Niech podrosną smarkacze! Pan B nagrzybobrał pełen koszyk. Więc W. część grzybków dusi własnoręcznie (i dodusza w kozie pod kolosalnym ciśnieniem). Reszta pójdzie na sprzedaż, bo ze sprzedaży ewentualnie wyremontuje dach. Jeżeli Wujek wyremontuje, to zaciek się skończy i wtedy – nici z grzybobrania. Toteż mówię – ewentualnie. Jakby ci zaszkodziły, to wtedy będę remontował dach. Zaszkodziły? Przecież wuj powiedział, że są jadalne?! No, jadalne, skoro jesz, ale nie wiadomo, czy nie szkodliwe, bo ty pierwszy je konsumujesz. Pan B wybiega. W. miał się też pojawić w Wieczorze XVI i powiedzieć m.in.: Czy znam Jasia Omegę? Cha, Cha, Cha! To dobre! Oni mnie pytają, czy ja, panie dziejaszku (ulubiony zwrot W.)... Cha, Cha, Cha! A napiszecie, że jesteście zdrowi, jak będziecie zdrowi, to ja Wam też odpiszę, że zdrów jestem, jak zdrów będę! I adres przyślijcie.

Koza | tu: mały żelazny piecyk z rurą.

NUL Pan A: Słuchaj, a gdyby tak zasnąć?

Pan B: No i co z tego?

Pan A: Zasnąć z tym nastawieniem, żeby się obudzić gdzie indziej.

Pan B: A wiesz... – to jest genialna myśl! Zasypiajmy!

Wieczór XV – Ostatni Naiwni (tyt. roboczy Kuszelas 65)

11 XII 1965, sobota, 22.25 (w radiu nie był nagrywany)

Osoby:

- Pan A – Jerzy Wasowski

- Pan B – Jeremi Przybora

- Kuszelas – Edward Dziewoński

- Bidula – Krystyna Sienkiewicz

- Kalina – Kalina Jędrusik

- Żebraczka – Irena Kwiatkowska

- Romuś – Wiesław Gołas

- Tatuś – Jarema Stępowski

- Porucznik Rumianek (Tani Drań) – Wiesław Michnikowski

- Sierżant Lipowy (Tani Drań) – Mieczysław Czechowicz

Ponadto m.in.:

- Barnaba, Brabłuszka, Dukan, Gaziemiec, Kalaciejka, Mabuze, Miczurinowcy, Nasturmidor, Odaliska, Sromotny, Stokrotka, Strublewicz, Szczawa-Szczawski, Szczytruszka

Grzegorz Lasota („Polityka”, 6 II 1960): (...) KSP jest chyba jedyną pozycją w telewizji posiadającą własną, całkowicie oryginalną atmosferę. Przybora i Wasowski czynią tu rzecz zdawałoby się niemal niemożliwą: reprezentując humor oparty na t.zw. „czystym nonsensie”, a więc z natury rzeczy nieco elitarny, potrafią porozumieć się z szeroką widownią, tak mocno zróżnicowaną w swych wymaganiach i poziomie.

Kuplety

Już piętnasty, już piętnasty kabarecik...

Tak się zdaje, a czas leci, jak on leci...

I, gdy człowiek się odwróci myślą wstecz,

Mkną wspomnienia i ten refren słychać precz:

Starsi Panowie... (i dalej na melodii refrenu:) Pan A: Dlaczego nie śpiewasz? Wszyscy znają! No słuchaj, monolog Hamleta też wszyscy znają, a jednak się powtarza, powtarzaj! Być albo nie być... Ale dajże spokój, ja miałem na myśli refren, no... Już za późno.

Czy pamiętasz, Przyjacielu, pierwszy Wieczór?

Nikt, że będą te następne, z nas nie przeczuł.

A pamiętasz, jak w żołądki głos nam wlazł,

Gdy śpiewaliśmy ze strachem pierwszy raz...

Starsi Panowie... (usiłują śpiewać, ale trema paraliżuje im głos, a puszcza dopiero przy słowie:) maj!

Choć nas wtedy żarła trema jak te rydze,

Jakże młodych Starszych Panów z chwil tych widzę!

Oko bystre, cera gładka, gęsty lok!

A z ust świeżych żartobliwy płynie tok:

Starsi Panowie... (i dalej na melodii refrenu:) Pan A: No i znowu nie śpiewasz? Wzruszenie mi nie pozwala. No to opanuj się! Dobrze... Już? Jeszcze chwileczkę... No już? Już. No... i znowu...

Gdy cię wspomnę w Kabaretach naszych pierwszych,

To w ramionach i inwencji byłeś szerszy...

A ty znowu, gdy odgarnę latek pył,

Jakbyś w talii i w dowcipie cieńszy był...

(Na melodii refrenu:) Pan A: A jeszcze chciałem ci powiedzieć, że... e... No to mów. Wyprowadza Pana B za drzwi, sam w nich pozostaje, ale tylko plecami, i coś mu, silnie gestykulując, niesłyszalnie klaruje. Powracają. Pan B: Aha.

Wobec tego może by tak z przyczyn jasnych,

Wziąć przeprosić i odwołać ten – piętnasty?

Nie, już teraz nie wypada mówić Pas!

Nie czas zwiewać, trzeba śpiewać jeszcze raz:

Starsi Panowie... (śpiewają do końca)

Piosenki:

Pa, tato, pa! – List Stokrotki

wyk. Kalina Jędrusik

Śpiewana w marzeniach Pana B. W rzeczywistości też. Tytuł utworu sprawia najwyraźniej trudność ▶ Kuszelasowi, który artykułuje go Patato... tapapo. Piosenka ze sztuki ▶ Jedzcie stokrotki!

Tekst napisany z myślą o Agnieszce Osieckiej.

Modlitwa Barnaby

(wyk. Kuszelas)

Piosenka ogrodnika planowana do sztuki ▶ Jedzcie stokrotki! Wykonuje ▶ Kuszelas. Interpretował ją już wcześniej, na chałturach w związku z tygodniem oszczędności w PKO. Pana B to nie dziwi, gdyż wysłał M.B. do instytucji tejże, do Działu Reklamy i Propagandy.

Zosia i ułani

(wyk. ▶ Żebraczka i Pan B)

Piosenka ze sztuki ▶ Jedzcie stokrotki! Dziecię Zosi i ułanów to postać autentyczna, dziś – działacz leśny, zasłużony w exporcie naszych jagód i grzybów (notatka Pana B z roku 1968).

S.O.S.

(wyk. ▶ Kalina)

Piosenka ze sztuki ▶ Jedzcie stokrotki! Zapowiada ją Panu A – Pan B, a śpiewa, tak jak i w Wieczorze XVI... vide wyżej. Tekst napisany z myślą o Agnieszce Osieckiej.

Podła!

(wyk. ▶ Romuś)

Podła! – Na pasku kłamstw mnie wiodła. Śpiewa o Biduli. Piosenka ze sztuki ▶ Jedzcie stokrotki! Autorzy piosenki zastrzegają się, że tworząc ten utwór, nie mieli na myśli P. Anety Ćmówny (al. Abonentów Radomskich 12 m. 2683), zastrzeżenie Pana B z 1971.

Tekst napisany z myślą o Agnieszce Osieckiej.

Staruszek do wszystkiego

(wyk. ▶ Tatuś)

Piosenka ze sztuki ▶ Jedzcie stokrotki! Z nową muzyką powróci w OSPa Zemsta starego fotela.

Tanie dranie

(wyk. Tanie ▶ Dranie, czyli por. ▶ Rumianek i sierż. ▶ Lipowy)

Piosenka ze sztuki ▶ Jedzcie stokrotki! (XVI) – Odśpiewują tę samą ofertę swoich usług. Panowie dziękują, nie skorzystają. Pan B jest przekonany, że to Omega przysłał Tanich, by ich chronili, natomiast Pan A uważa, że to nie są ludzie Omegi. No to skąd oni się wzięli? Z poprzedniego programu.

Walczyk przy ognisku

(wyk. Kuszelas, ▶ Bidula, Tani Drań Rumianek, Tani Drań Lipowy, Tatuś, Żebraczka, Romuś, Pan A i Pan B)

W marzeniach Pana B śpiewa go cały zespół podczas spektaklu ▶ Jedzcie stokrotki! przy zapełnionej po brzegi widowni w pudle, bo przecież: tam to by frekwencja jak nic dopisała... Piosenka opóźniła klapę sztuki o 2 minuty 57 sekund (informacja z roku 1968).

Reżyseria – Jeremi Przybora

Reżyseria TV – Irena Sobierajska

Asystent reżysera – Bożena Olbromska

Scenografia – Bohdan Butenko

Światło – Andrzej Borys

Kamery – Ryszard Kośmiński, Napoleon Czerwiński, Tomasz Dembiński

Inspicjent – Halina Kożusznik

Akompaniament – Zespół instrumentalny TV p/k Adama Wiernika

Opracowanie dźwiękowe – Bogdan Kryspin

August Grodzicki: Humor reprezentowany przez KSP wydawał się początkowo dosyć specjalny i nie do każdego trafiał – dziś na Kabaret ten wszyscy czekają z utęsknieniem i nikt się już nań nie wybrzydza (choćby przez snobizm, ale to nie szkodzi, w tym wypadku snobizm łączy się z postępem). W każdym razie zła telewizja może doprowadzić w rozrywce do wyrabiania złego smaku, w sztuce do utwierdzenia w kołtuństwie, w polityce do prymitywizmu myślenia i antypropagandy. Dobra telewizja – wprost przeciwnie.

Alicja Grajewska: Zarzuca się im, że są sentymentalni, absurdalni, że nie dbają o ciągłość akcji. Myślę, że to prawda. Zawsze jest u nich dużo sentymentalizmu i dużo absurdu, w Ostatnich naiwnych więcej niż poprzednio. Ale StP wiedzą, co należy robić z sentymentem, z absurdem, z obsadą aktorską, z akcją i wszystkimi elementami programu. Może są trochę staroświeccy, trochę tradycyjni. W telewizji dokonuje się wielu skomplikowanych zabiegów, żeby odświeżać, odmładzać oblicze programów rozrywkowych. Nie wiem, czy StP znają się na zabiegach kosmetycznych, ale wiem, że mają własną twarz, własny sposób bycia, indywidualność i styl, zmysł humoru i umiejętność nawiązywania kontaktu z widzem.

HASŁOWNIK

Aluzji i Propozycji | Teatr Stołeczny. Przysłał w darze dla kółka dramatycznego w pudle wagon makulatury teatralnej, w której znajdował się m.in. egzemplarz sztuki ▶ Jedzcie stokrotki!

Aria z kurantem | z opery Straszny dwór (1865) Stanisława Moniuszki (1819–1872). To właśnie jej pierwsze (niecałe dwa) takty posłużyły jako gwizdany sygnał porozumiewawczy członkom ▶ Zespołu Kryminalnego ▶ Kuszelasa. Ten ostatni gwiżdże ją m.in. w rozmowie telefonicznej z ▶ Tatusiem, kiedy to proponuje mu rolę w ▶ Jedzcie stokrotki!: Nie, to nie w telefonie tak gwiżdże, to ja... Jak to – ja nie w telefonie? Ja w telefonie, ale nie w telefonie gwiżdże, tylko ja gwiżdżę w telefonie!

Barnaba | bogaty, apodyktyczny i ogromny. Kolega szkolny profesora ▶ Sromotnego. Jako początkującemu ▶ miczurinowcowi wszystko wychodzi mu ogromne i wspaniałe, zwłaszcza ▶ nasturmidory i ▶ szczytruszki. Udaje mu się też wyhodować stokrotkę jadalną, czym do tego stopnia denerwuje Sromotnego, że ten poprzysięga mu zemstę.

Bidula | zespół najatrakcyjniejszych elementów dziewczęcych, jakie trafiło się ▶ Kuszelasowi spotkać naraz. Kochają się zresztą i to swoje uczucie chcą złożyć na ołtarzu sztuki. B. ma zagrać dwie charakterystyczne role dziewczęce. Pan A: Ale czy Pani da sobie radę? Pan B: Czy Pani grywała już większe role? Kuszelas: Bidula jeszcze nie grywała, bo nie jest wylansowana. Ale ja ją wylansuję. To będzie gwiazda! Panowie, to będzie Izadora ▶ Dukan! Eleonora ▶ Mabuze! Fragment sztuki ▶ Jedzcie stokrotki! (Jestem ▶ Stokrotka. Przyszłam wprowadzić ▶ Tatusia do akcji...), który B. recytuje StP, zna z Teatru ▶ Przystępnego, gdzie statystowała.

Brabłuszka | obrzydliwy efekt zapylenia jabłoni pyłkiem bratków przez profesora ▶ Sromotnego (wzorem ▶ miczurinowców).

Dranie | tanie, dwaj. W sztuce ▶ Jedzcie stokrotki! wyrzutki społeczne, ale zarazem ludzie nie pozbawieni możliwości moralnego odrodzenia się. W spektaklu zrealizowanym w pudle przez kółko dramatyczne ▶ Tatusia w ich postacie wcielili się znakomicie koledzy Tatusia. W inscenizacji ▶ Kuszelasa również ich odtworzą, ponieważ szczęśliwie wypuszczono ich razem z Tatusiem i niedługo powinni nadejść. Nadchodzą. Wykonują Tanie dranie, po czym zrywają charakteryzację (a konkretnie wąsy), i okazują się porucznikiem ▶ Rumiankiem (o mądrych, stalowych źrenicach) i sierżantem ▶ Lipowym (bez konkretów).

Dukan | Izadora. Takim mianem (wyrażającym zachwyt) określa Bidulę ▶ Kuszelas po wyrecytowaniu przez nią fragmentu sztuki StP ▶ Jedzcie stokrotki! Dukan to zbitka słów: duka (nieudolnie czyta) i Duncan (Isadora Duncan, 1878–1927, wybitna tancerka amerykańska pochodzenia irlandzkiego, stworzyła własny system tańca, niezależny od zasad baletu klasycznego, oparty na artystycznie przetworzonych, swobodnych ruchach ciała, tańczyła boso, w krótkiej tunice, założyła kilka szkół tańca). Vide również Mabuze.

Gaziemiec | prezes bliżej nie określonej instytucji, dla którego ▶ Żebraczka śpiewała altem, ponieważ ubóstwiał jej dolne rejestry.

Jedzcie stokrotki! | tytuł sztuki muzycznej StP (na dziesięć osób), o której wystawienie zabiegali bezskutecznie we wszystkich teatrach. Ostatnim z nich był teatr w ▶ Kufszynku. Wystawienia J.s. podejmuje się w końcu ▶ Kuszelas, który sam kompletuje obsadę, zyskując tym podziw autorów: Mamy nieprawdopodobne szczęście z tym panem Kuszelasem. To jest człowiek niebywałej energii, fachowiec. On nas naprawdę wystawi! Tytuł J.s. nawiązuje do tytułu Nie jedzcie stokrotek (Please Don’t Eat the Daisies), popularnej amerykańskiej komedii filmowej z roku 1960, z Doris Day i Davidem Nivenem w rolach głównych.

Kalaciejka | cuchnący efekt nieudanych doświadczeń profesora ▶ Sromotnego. Skrzyżowanie (wzorem ▶ miczurinowców) maciejki z kalafiorem.

Kalina (w XVI też) | w marzeniach Pana B obsadzona w roli ▶ Stokrotki, śpiewa Pa, tato, pa! i S.O.S. (z Jedzcie stokrotki!). W NpIII Kalina Jędrusik śpiewa Nie pamiętam, Utwierdź mnie!, Do ciebie szłam, jak też wyjaśnia w króciutkim wywiadzie udzielonym Panu B, jak doszło do tego, że spadła z dromadera. I przypomina też, że powstała (cztery lata wcześniej) ze zbędnego żeberka od kaloryfera... Pan B: Żeby stać się naszą najniezbędniejszą pieśniarką...

Krakus | wino, w którym w 1958 kąpała się na koszt Estrady ▶ Żebraczka.

Kufszynek | miasteczko, gdzie rezyduje Teatr Żartu, z którego to StP otrzymali (via poczta) list treści następującej: „Szanowni Panowie! Po zaznajomieniu się ze sztuką Panów p.t. Jedzcie stokrotki! uprzejmie komunikujemy, że my ich jeść nie będziemy. Z poważaniem – i t.d.”. Pan A: Trzeba przyznać, że dowcipnie sformułowane. Pan B: Forma zabawna, tylko jak wniknąć w treść, to już tak nie śmieszy...

Kuszelas (ten sam co w KSPV) | od pewnego czasu atoli zmienił zawód i organizuje artystyczne występy ruchome (objazdy po miejscowościach geograficznych). Deklaruje, że wystawi sztukę StP Jedzcie stokrotki! Chce zagrać główną rolę w spektaklu: bogatego, ogromnego, apodyktycznego i apoplektycznego ogrodnika. Pan B: Ale... pan nie jest ogromny. Ale jestem – główny. W moich przedstawieniach zawsze gram głównych mężczyzn. A poza tym śpiewam. Wystawia StP. Początkowo do wiatru, a końcowo w pudle, jako że okazuje się być szefem ▶ Zespołu Kryminalnego. Bidula mówi do niego „Kulasku”.

Lipowy | 1) sierżant, wraz z porucznikiem Rumiankiem przychodzi w przebraniu Taniego Drania, by zlikwidować ▶ Zespół Kryminalny Kuszelasa. Odchodząc, dodaje (do wypowiedzi ▶ Rumianka: Mniej naiwności, panowie): Na litość boską!; 2) kwiat – kwiatostanu lipy (tilia) o słodkim i intensywnym zapachu. Zalecany po wyczerpującym dniu dla uspokojenia, łagodzi objawy grypy.

Mabuze | Eleonora. Takim mianem (wyrażającym zachwyt) określa Bidulę Kuszelas po wyrecytowaniu przez nią fragmentu sztuki StP Jedzcie stokrotki! Mabuze to zlepek nazwisk dwóch postaci: Duse (czyt. duze, Eleonora, 1858–1924, wybitna aktorka włoska. Już mając lat 15, zagrała Julię. Dzięki licznym występom gościnnym, od 1878, w krajach Europy oraz Ameryki Pd. i Pn., zyskała światową sławę) i Mabuse (czyt. mabuze, bohater filmu z roku 1922 Doktor Mabuse [Dr. Mabuse, Der Spieler] słynnego reżysera austriackiego Fritza Langa, 1890–1976, działającego także z powodzeniem w USA).

Miczurinowcy | zwolennicy metod Iwana Władimirowicza Miczurina (1855–1935), rosyjskiego sadownika, który wyhodował ponad 300 odmian m.in. jabłoni, gruszy, wiśni, czereśni, śliwy, moreli, wytwarzając nowe odmiany poprzez krzyżowanie i selekcję. To właśnie jego śladami (nie zawsze z powodzeniem) podążyli ojciec ▶ Stokrotki – profesor ▶ Sromotny, i jego kolega szkolny Barnaba.

Monolog Staruszka | IV akt, 5 scena, p.t. Wspomnienia z wojska, fragment ze sztuki Jedzcie stokrotki! wygłaszany na trzy raty przez ▶ Tatusia: 1) nieprzyjaciel umocnił się za rzeką na wzgórku, a tymczasem mój szwadron osłabiał się w pobliskiej wiosce, skąd chłopstwo pouciekało, baby jeno dorodne pozostawiwszy na zgubę moim żołnierzom. A gotowały obrzydliwie; 2) młynarzówny nikt nie gwałcił, jeno sama spontanicznie zakochała się w 3. plutonie 1-ej kompanii...; 3) a tu nieprzyjaciel za rzeką w górze liczebnie przeważający, no bo w wodzie się odbijał i podwójnie go było widać, tak że zarządziłem nocny atak.

Nasturmidor | efekt doświadczeń pana Barnaby – szczepił (wzorem miczurinowców) nasturcję na pomidorze.

Odaliska | biała niewolnica w dawnej Turcji, głównie w haremach sułtańskich. Pojawia się w ustach Pana B, w jego partii Walczyka przy ognisku (fr. odalisque, tur. odałyk – pokojówka, nałożnica, od oda – izba).

Przystępny | teatr, w którego toalecie wisiał już tylko fragment sztuki StP Jedzcie stokrotki! (wyrecytowany przez Bidulę). Pan B wysłał do P. egzemplarz sztuki na bibułce.

Rigweda | „wiedza hymnów”, najstarszy zbiór – 1028 pieśni poetyckich w języku staroindyjskim, recytowanych przez kapłana przy ofierze. Pierwszy z czterech głównych zbiorów (sanhitów) Wed, czyli najstarszych w literaturze indyjskiej tekstów o charakterze religijnym, powstałych od ok. 1500 do ok. 1200 p.n.e. (sanskr. Rgweda od r(i)k – hymn + w˜eda – wiedza). Powołuje się nań ▶ Tatuś w piosence Staruszek do wszystkiego.

Romuś | młodzieniec w kasku motocyklowym. Duży, fizyczny mężczyzna, narzeczony Biduli. Przychodzi, wnosząc za klapy Kuszelasa (który otworzył mu drzwi, myśląc, że to ▶ Tatuś) i nosząc w sobie żal do Kuszelasa z powodów osobistych (Bidula) i zawodowych (wykołował go już raz), więc początkowo chce go rozetrzeć o ścianę, a finalnie spuścić z okna, bo ściany szkoda (na bakier z gramatyką – mówi do Kuszelasa: Ty szubrawco, miast: szubrawcze, a potem, już gramatycznie: Znów chcesz mnie zrobić w konia? Ale skąd! W tej sztuce nie ma konia. Pan B: Jeżeli już tak szczegółowo przeczytać, to – jest w drugim akcie...). Łagodnieje, kiedy dowiaduje się, że ma zagrać młodego żużlowca: Wobec teatru jestem bezsilny. Strasznie lubię grać. Do absurdu lubię, Panowie. Lubi też śpiewać (w domu ma gitarę). Na temat Biduli śpiewa Podła! Zna tę piosenkę z nut, w które zawinięta była kiełbasa (ale nie była to kiełbasa z dyplomem).

Rumianek | 1) porucznik, wraz z sierżantem Lipowym w przebraniu Taniego Drania przychodzi ująć Kuszelasa. Odchodząc, mówi do StP: Mniej naiwności, Panowie!; 2) roślina zielna (łac. Matricaria) z rodziny astrowatych. Liście pierzaste, koszyczki kwiatowe biało-żółte. Najczęściej stosowany w stanach nadmiernej pobudliwości i napięcia.

S.O.S. (Save Our Souls) | Ratujcie Nasze Dusze! – międzynarodowy umowny sygnał radiowy albo optyczny (nadawany alfabetem Morse’a stworzonym w 1840), a oznaczający niebezpieczeństwo, wzywanie pomocy, zwłaszcza przez statki wodne (...– – –...). Jego twórcą był wynalazca amerykański Samuel Finley Breese Morse (1791–1872).

Sromotny | profesor, ojciec ▶ Stokrotki, kolega szkolny pana Barnaby. Jego zawiść w stosunku do pana Barnaby zaczęła się jeszcze w szkole, od takiego doświadczenia z ziarenkiem fasoli, co kiełkuje na wilgotnej gazie. Panu Barnabie wyszedł ogromny kieł, a Tatusiowi – malutki kiełek. I pani nauczycielka śmiała się z Tatusia przed całą klasą: „Ech, Sromotny, Sromotny... Co tobie tam wyszło! Cha, cha, cha!”. A na widok kła pana Barnaby zaraz spoważniała i powiedziała: „No, no, Barnaba, no, no! Patrzcie dzieci – ale mu wyszedł!”. I od tego czasu Tatuś nienawidził Barnaby. Na popisie orkiestry szkolnej też zresztą ▶ Tatusiowi nie powiodło się: miał Tatuś w kieszeni bułkę z takim serem, że muchy się zleciały i napstrzyły Tatusiowi na nuty i Tatuś grał te pstrzenia i fałszował, a pan Barnaba grał bez much, więc – czysto. Potem już jako początkujący miczurinowcy też się nienawidzili, a raczej nienawidził Tatuś. Bo panu Barnabie wszystko wychodziło ogromne i wspaniałe (nasturmidor, szczytruszka), a Tatusiowi wprost przeciwnie (brabłuszka, kalaciejka). Na wieść o uzyskaniu przez pana Barnabę jadalnej stokrotki Tatuś załamał się, porzucił ogrodownictwo i poprzysiągł panu Barnabie zemstę.

Stokrotka | bohaterka sztuki StP Jedzcie stokrotki!, córka profesora Sromotnego, kolegi szkolnego pana Barnaby. Fragment jej monologu wygłasza Bidula. W jej roli Pan B wyobraża sobie Kalinę.

Strublewicz | syn starej Strublewiczowej. Sąsiad uprawiający wspinaczkę. To od niego Pan B chce (na prośbę Kuszelasa) pożyczyć czekan turystyczny jako rekwizyt do sceny w górach w sztuce Jedzcie stokrotki! Mógłby też i raki, ale raków Kuszelas nie znosi.

Szczawa-Szczawski | porucznik. Admirator kunsztu wokalnego ▶ Żebraczki. W ciągu jednego spektaklu potrafił sobie dla niej strzelić w łeb kilkakrotnie.

Szczytruszka | efekt skrzyżowania (wzorem miczurinowców) przez pana Barnabę szczypiorku z pietruszką.

Tatuś | być może Kuszelasa. Założył takie kółko dramatyczne, że gliny siedzieli w pudle – na spektaklach. On też siedział i było mu fajnie. Wystawił tam (dzięki Teatrowi Stołecznemu Aluzji i Propozycji) Jedzcie stokrotki!, w których zagrał ulubieńca ogrodnika Barnaby (bohatera sztuki) – uroczego, bystrego, czyściutkiego staruszka gołębiego serca. Recytuje trzy fragmenty Monologu Staruszka, natomiast Panu A każe: Mów mi Tatuś. Pan A do Pana B, po wyjściu T.: Uroczy człowiek ten Tatuś. Nie masz pojęcia, jak on mi gratulował sztuki! Całość wziąłeś na siebie? Ale skąd – powiedziałem, że ty dopisałeś tekst do muzyki...

Zespół Kryminalny | Kuszelasa: Bidula, Żebraczka, Romuś i Tatuś. Pod płaszczykiem prób do sztuki StP Jedzcie stokrotki! drążył podłogę w pracowni, by dostać się do położonych poniżej magazynów delikatesowych i zrabować stamtąd cenne artykuły, jak bób, drób, zupy, krupy i t.p. Obezwładniony przez ludzi porucznika Rumianka, który w dedukcji Pana A urządził nań zasadzkę pod posadzką.

www. ▶ Krupa to w tym przypadku oczyszczone ziarno kaszy jęczmiennej, zaś w innym: opad atm. złożony z ziaren śniegu otoczonych cienką warstwą lodu lub z nieprzezroczystych ziaren lodu. Słowo używane zwykle w liczbie mnogiej. K. jęczmienne, lodowe, śnieżne.

Żebraczka | przychodzi do StP (zastaje jedynie Pana B) odpocząć krzynę, bo zlazła, oj, zlazła się po prośbie. Może herbatki? Chętnie, ale swojej (ma mocniejszą w termosie). Za prowiant dziękuje, bo z żołądkiem... wciórności. Natomiast chętnie by bony PKO. Ale Panowie nie posiadają. A to dziękuję, nie. Bóg zapłać za dobre serce. A pioseneczki jakiej nie macie dla babci? Bo tak człowiek tęskni do starego zawodu: Byłam ci ja ongi primadonną w operetce, ale przekwalifikowałam się, bo teraz to ani koni nie wyprzęgają, ani na rękach nie noszą, ani w szampanie nie wykąpią... A ja tam kobietą jestem przede wszystkiem i jak tego nie mam, to mogę robić cokolwiek innego, byle zarobić. Chociaż z zawodem tak całkiem to nie zerwałam. Jeden kompozytor szlagierów powiada do mnie: Coś mi nie idzie z komponowaniem, babciu. Pomysłu jakoś nie mam. Gdyby tak babcia posłuchała pod drzwiami, co tam fabrykują koledzy, a potem przyszła i mi zaśpiewała. I Was, Kochani, słuchałam sobie nieraz – jak układacie te Wasze pioseneczki. Jedna to nawet ogromnie mi się spodobała... (Temu od szlagierów nie). Pomiędzy zwrotkami śpiewanej piosenki wspomina, jak to śpiewała dla Gaziemca i że ostatni raz kąpała się w szampanie w 1938, a po wojnie to już tylko w krakusie, a porucznik Szczawa-Szczawski to... Babcia ma zagrać babcię w spektaklu Jedzcie stokrotki!, antagonistkę dziadka: to dobrze, bo nie lubię staruszków (charakterystyka Ż. – na podst. scenariusza).

www. ▶ Wciórności, przekleństwo: diabli! licho! Gwarowe i bez liczby pojedynczej.

Mikrokabarecik 65 – Wieczór sylwestrowy

31 XII 1965, piątek, 20.25 (w radiu nie nagrywany)

Osoby:

- Pan A – Jerzy Wasowski

- Pan B – Jeremi Przybora

- Pogodny Pan – Marian Kociniak

Ponadto m.in.:

- Choinka-kaktus, Kura moczona w spirytusie, Leśniczowa, Leśniczy, ryś

Kuplety

Przedstawiamy dzisiaj Mikrokabarecik,

Nie za dobry, ale krótki, więc – przeleci...

Ot, po prostu taki pretekst, proszę Was,

By w sylwestra pobyć z Wami mogli raz

Starsi Panowie...

Że sposobność już nam później się nie stworzy,

Noworoczne Wam życzenia chcemy złożyć:

Byśmy dla Was, skoro bawić mamy kraj,

Byli zdolni i zamożni obydwáj!

Starsi Panowie...

Piosenki:

Siedem patyków

(wyk. ▶ Pogodny Pan)

Siedem patyków to siedem tysięcy złotych. Taką (sporą) sumę pożyczył od narzeczonej, zanim go porzuciła. W skład tej sumy wchodziło czternaście banknotów 500-złotowych – każdy z wizerunkiem górnika. I dlatego Pogodny Pan śpiewa też: „Za ich fedrunek na mój ratunek – niech żyje śląski lud!”.

Zupełnie Nowy Rok

(wyk. StP)

Rozmowa ze StP, po otrzymaniu przez nich Srebrnych Masek w marcu 1964 [„Express Wieczorny”, rozmawiała Woy, czyli Ludwika Woyciechowska – od aut.]:

StP są tacy w życiu, jak w swoim Kabarecie, taka sama wzajemna pobłażliwość, serdeczność, zaufanie, lekka nuta zakłopotania, gdy trzeba rozstrzygnąć jakąś sprawę. Co chwila w rozmowie we trójkę powtarza się zwrot: Przyjaciel uważa, jak sądzisz, My z Przyjacielem, i t.d. – Może ja bym też zjadł ciastko? Jak uważasz? Ale z sokiem pomidorowym to nie bardzo – radzi się Pan B Przyjaciela. A Przyjaciel na to: – Zjedz sobie ciastko, a sok pomidorowy wypij po chwili. – Skąd Panowie wiedzieli, czy podobają się telewidzom, póki nie było plebiscytu „Expressu”? Nie mieliście przecież żadnego publicznego kontaktu z widzami. Czy pracowaliście na ślepo? – Właściwie tak. To znaczy niezupełnie – mówi Pan B. – Kiedyś na przykład kasjer w Wydziale Finansowym, gdy mnie rozpoznał, stwierdził z nutką wpółczucia: – Co to ostatnio tak słabiutko? Nie pozwalają? Pozwalają – odpowiedziałem – tylko talentu nie starcza. – Mieliśmy opinie znajomych – pozytywne na ogół, i opinie rodziny – negatywne na ogół. Gdy wracam do domu, późną nocą, po programie, zastaję mieszkanie pełne sąsiadów, którzy przyszli obejrzeć Kabaret. Wchodzę, wita mnie grobowe milczenie. Żona pyta – Będziesz jadł, napijesz się herbaty? – a tu człowiek czeka na dobre słowo, na pochwałę. Sąsiedzi podnoszą się z krzeseł, widząc, że sytuacja jest kłopotliwa, i rozchodzą – zwierza się Pan A. – Zawsze po programie, w nocy, dzwonił Hanuszkiewicz i chwalił. Od pewnego czasu dzwoni Antczak i chwali. Podejrzewamy, że nastąpiły zmiany w kierownictwie Teatru TV – mówi Pan B i dodaje: – Osobiście po najbliższym programie nie spodziewam się telefonów z gratulacjami. Tekst mi pod koniec siada... – Może lepiej nie grać do końca – wtrąca Pan A. – To jest myśl... – Panowie się chyba dobrze bawią przy tworzeniu programu. To przyjemna praca? – Jest to praca przyjemna, w której właściwie nie wiadomo, na czym polega przyjemność. Pierwsze zmartwienie – czy się wpadnie na jakiś pomysł. Drugie – czy pomysł, na jaki się wpadło, jest dobry. Trzecie – samo pisanie, pełne cierpień, bólu i zwątpień. Następne zmartwienie – za mało prób, potem – obawa, czy wszyscy przyjdą na program. Jeśli dorzucić do tego normalny strach przed premierą, niepokój, jak to przyjmie publiczność, jak obejdą się z nami recenzenci i czy to nie był ostatni KSP, można śmiało stwierdzić, że jest to praca przyjemna, lekka i zabawna. – Jaka jest kolejność pracy? Teksty, a potem muzyka? – Tak. Przyjaciel daje mi teksty i wtedy piszę do nich muzykę. – Czy pan Pan A ma poczucie humoru? – pytamy Pana B. – Może i ma, ale zręcznie je ukrywa przy słuchaniu moich tekstów. – A jak u pana Pana B z poczuciem humoru? – pytamy Pana A.  – Przybora jest muzykalny, niepotrzebne mu poczucie humoru. – Skąd się wziął tytuł KSP? – Z wieku, proszę pani – wyjaśnia Pan B. – Nie przesadzajmy. – Pan A: Ja nie wiem, to Przyjaciel wymyślił.

www. ▶ To był trzeci telewizyjny plebiscyt „Expressu Wieczornego” na najpopularniejsze aktorki i aktorów TVP. Spośród dziesięciorga laureatów aż ośmioro współpracowało nagminnie lub niekiedy z Dwoma Panami J. Mowa tu o: Barbarze Rylskiej (Złota Maska, 99 956 głosów), Alinie Janowskiej (Srebrna Maska, 67 899 gł.), Barbarze Krafftównie (S.M., 52 322 gł.), Andrzeju Łapickim (Z.M., 88 555 gł.), Wieńczysławie Glińskim (S.M., 41 588 gł.), Gustawie Holoubku (S.M., 43 681 gł.), Bohdanie Łazuce (S.M., 43 195 gł.) i Mieczysławie Czechowiczu (S.M., 28 042 gł.). StP otrzymali 28 036 głosów. Ogółem w głosowaniu wzięła udział rekordowa, ponadpółmilionowa liczba uczestników (500 031). Podobnie jak w roku 1963 przyznano o jedną Srebrną Maskę więcej, ponieważ różnica pomiędzy zdobywcami 10-tego i 11-ego miejsca wyniosła zaledwie 6 głosów.

Reżyseria – Jerzy Wasowski

Scenografia – Bohdan Butenko

Brak danych o pozostałych realizatorach – program nie zachował się.

HASŁOWNIK

Choinka-kaktus | choinka zastępcza. StP spędzają przy niej sylwestra. Pan A nie może się do niej przemóc. Pan B uważa, że niesłusznie. W Meksyku n.p. wszyscy świętują przy kaktusach, bo tam też są trudności ze świerczynką. A na Antarktydzie? Na Antarktydzie ubiera się pingwina. Przecież pingwin chodzi? No więc chodzi się za choinką, jak u nas. To właściwie nawet taki kaktus lepszy, bo iglasty, a pingwin – nie.

Kura moczona w spirytusie | coś, czym w opinii Pana A można by idealnie upić ▶ rysia. Gdyby uczynił to ▶ Leśniczy, wszystko skończyłoby się zupełnie inaczej... oczywiście, gdyby w ogóle się zaczęło.

Leśniczowa | żona ▶ Leśniczego, autorka wybornych potraw na noc sylwestrową, kobieta niezwykłej urody i takiegoż opanowania. Po wybiegnięciu Leśniczego w puszczę (jodłową) zaproponowała gościom toast. Około godziny trzeciej nad ranem otworzyła (po chwili wahania) drzwi ▶ rysiowi. Kiedy uciekł – łkała. Vide WiO – Opowieść o rysiu.

Leśniczy | żonaty z Leśniczową. Być może był to nawet nadleśniczy, na co wskazywałyby dystynkcje, czyli dwa dębowe liście i trzy żołędzie na kołnierzu. Zaprosił kiedyś Pana B na sylwestra, o którym teraz Pan B opowiada Panu A. Na dwie minuty przed pierwszym uderzeniem zegara o północy wykrzyknął nagle: Boże mój! Nie policzyłem ▶ rysi!, i po tych słowach, jak stał, w smokingu, narzuciwszy jedynie kożuch, wybiegł w puszczę (jodłową), a był już po kilku dobrych wódkach... Należałoby tu jeszcze dodać, że liczenie rysi to zajęcie nad wyraz niebezpieczne. A to dlatego, że rysie liczenia nie znoszą. Vide WiO – Opowieść o rysiu.

Pogodny Pan | składa wizytę StP w sylwestra i chce im pożyczyć prawdziwą świerkową choinkę (Ale Pan by został bez choinki? Nie, ja bym został z Panami). Zachowuje pogodę ducha, choć właśnie porzuciła go narzeczona, od której niedawno, jakby tknięty przeczuciem, pożyczył siedem patyków.

Ryś | ogromny, spasiony leśny samiec, zachrobotał w drzwi wejściowe leśniczówki około trzeciej nad ranem. Drzwi otworzyła Leśniczowa. Był kompletnie urżnięty, ledwo trzymał się na nogach, wyrżnął łbem o jakiś stolik, rozlał herbatę, przestraszył się zegara z kukułką i uciekł, zataczając się. Vide WiO – Opowieść o rysiu.

Toast Leśniczowej | zaproponowany przez Leśniczową po nagłym wybiegnięciu (koło północy) Leśniczego w puszczę (jodłową): Drodzy goście! Wychylmy ten toast za pomyślność m.in. małżonka mego – bardzo mu się to przyda. A potem wytłumaczę Państwu, co się stało. Vide WiO – Opowieść o rysiu.

WiO Opowieść o rysiu

Noc sylwestrowa zapowiadała się uroczo, bo leśniczówka była pięknie, wygodnie urządzona, pani Leśniczowa przygotowała wyborne potrawy, a i puszcza jodłowa dokoła robiła swoje. Kiedy zbliżała się północ, całe towarzystwo, panie w wieczorowych sukniach, panowie w smokingach, zebrało się dokoła stołu biesiadnego, z kielichami w dłoniach, by wychylić toast noworoczny. Brakowało może dwóch minut do pierwszego uderzenia zegara, kiedy Leśniczy wykrzyknął nagle: Boże mój! Nie policzyłem rysi! I po tych słowach, jak stał, w smokingu, narzuciwszy jedynie kożuch, wybiegł w puszczę.

Po wyjściu Leśniczego powstała mała konsternacja, ale też natychmiast pani Leśniczowa, kobieta niezwykłej urody i takiegoż opanowania, powiedziała: Drodzy goście! Wychylmy ten toast za pomyślność m.in. mego małżonka – bardzo mu się to przyda. A potem wytłumaczę Państwu, co się stało. I wytłumaczyła? Oczywiście. Nigdy byś nie przypuścił, jak ważnym działem ciężkiej i odpowiedzialnej, a niebezpiecznej pracy leśniczego – jest sprawozdawczość, m.in. każdy leśniczy obowiązany jest nadesłać do Centrali z końcem roku dokładne dane liczbowe tyczące zwierzostanu. Najmniejsze uchybienia grożą tu, w zależności od rangi zwierzęcia, karami – od pominięcia przy premii, poprzez grzywnę, aż do usunięcia ze stanowiska włącznie. I właśnie usunięciem ze stanowiska groziło niepoliczenie rysi, kotów niesłychanie już rzadkich i w związku z tym niezwykle cennych.

O rysiach właśnie zapomniał Leśniczy w swym dorocznym zestawieniu. To dziwne. I pobiegł je policzyć? Tak – w nadziei, że jeszcze zdąży przez noc i następnego dnia, przez umyślnego gońca leśnego, uzupełni dane w Centrali. To chyba niebezpieczne – liczyć rysie? Nie masz pojęcia, jak niebezpieczne! Rysie nie znoszą liczenia i pani Leśniczowa nie ukrywała, mimo niezwykłego opanowania, jak bardzo niepokoi się o męża. Sylwester toczył się niby normalnym, rozrywkowym nurtem, niby to wszyscy tańczyli, grali w karty, popijali, ale co kto spojrzał na piękną panią Leśniczową, natychmiast z głęboką troską oglądał się na drzwi, za którymi wciąż nie było słychać kroków powracającego pana domu.

Nagle, około godziny trzeciej nad ranem... Już policzył? Poczekaj. Około godziny trzeciej nad ranem rozległo się chrobotanie u drzwi wejściowych. Wszyscy zamarli, tknięci złym przeczuciem. Leśniczowa podeszła do drzwi i po chwili wahania otworzyła je, by natychmiast powoli wycofać się ku zbitym w przerażoną grupkę gościom. Za nią posuwał się ogromny, spasiony leśny samiec rysi. Grozę potęgowało to, że ryś był kompletnie urżnięty. Po prostu po pijanemu musiał pomylić leśniczówkę ze swoim legowiskiem. Ale okazało się, że wskutek stanu nietrzeźwego nie był groźny. Ledwo w ogóle trzymał się na nogach, wyrżnął łbem o jakiś stolik, rozlał herbatę, przestraszył się zegara z kukułką i uciekł, zataczając się. Wszyscy odetchnęli z ulgą, tylko pani Leśniczowa łkała... Nie rozumiem. Dlaczego łkała i dlaczego ryś był pijany? Właśnie. Widzisz, kiedy Leśniczy wybiegł w puszczę, był już po kilku dobrych wódkach. Dla nieprzyzwyczajonego rysia taka ilość alkoholu... Jak to?! Więc masz na myśli, że ten ryś – tego Leśniczego podczas liczenia...? Niestety. Pani Leśniczowa, łkając, miała dokładnie to samo na myśli. To straszne! Co ty mi w ogóle opowiadasz! Przecież wiesz, że jestem w nie najlepszym nastroju! Dlaczegoś mi akurat to opowiedział na sylwestra? Bo to też sylwestrowe wydarzenie, więc chciałem po prostu nawiązać.

Martwi mnie jeszcze tylko straszny los tego Leśniczego. No więc muszę ci się do czegoś przyznać. Ja tę całą historię wymyśliłem. Wymyśliłeś? Ja to podejrzewałem. Zwłaszcza to, że ryś przestraszył się zegara z kukułką – wydało mi się nieprawdopodobne. Rysie są nieustraszone. Ale ten był pijany. To mi się wydało też nieprawdopodobne. Po czym poznaliście? Słaniać się mógł ze zmęczenia. Przecież gorzałą od niego jechało! A, to co innego... Słuchaj, a nie można by wymyślić do tej twojej historii weselszego zakończenia? Mianowicie? No, n.p., że ten Leśniczy nie zginął, tylko upozorował to wszystko. Jak to? Upił tego rysia n.p. kurą moczoną w spirytusie. Po co? Ze strachu przed Centralą, że nie może policzyć tych rysi. Sam był zresztą trochę nietrzeźwy. I kiedy zrozpaczony zarząd Centrali zebrał się, żeby opłakać cennego pracownika, który zginął na posterunku, ten zjawia się. Zarząd z tej radości przebacza mu i wszystko kończy się szczęśliwie. Doskonale to wymyśliłeś. Możesz do wszystkiego dorabiać szczęśliwe zakończenia. Z wyjątkiem niektórych ogonków.

Nota bene! Cała ta historia powróci w OSPa W sercu jodłowej kniei.

Wieczór XVI – Zaopiekujcie się Leonem!

22 VII2 1966, piątek, 20.15 (w radiu nie nagrywany)

Osoby:

- Pan A – Jerzy Wasowski

- Pan B – Jeremi Przybora

- Blady – Wiesław Gołas

- Hrabina Tyłbaczewska – Irena Kwiatkowska

- Inkasent – Wiesław Michnikowski

- Manna – Barbara Krafftówna

- Cyprian – Mieczysław Czechowicz

- Kierowca – Agnieszka Fitkau

- Kalina – Kalina Jędrusik

- Tanie Dranie – Wiesław Michnikowski i Mieczysław Czechowicz

Ponadto m.in.:

- Grace, Leon, Omega, Siostry Pomarańcza

JP (1992): Pożegnaliśmy Kabaret w święto 22 Lipca (d. Wedla) 1966 roku. Drzwi za nami zamknęła piękna Agnieszka Fitkau niczym wieko od prześlicznej, bo w scenografii sióstr Wahl, trumny Kabaretu. (...) Pogrzeb Kabaretu był o tyle niekonwencjonalny, że obaj „nieboszczycy” mogli wygodnie, w domowym zaciszu, czytać w prasie wspaniałe mowy pożegnalne, m.in. Antoniego Słonimskiego, Aleksandra Jackiewicza, Jana Zbigniewa Słojewskiego.

Aleksander Jackiewicz, Pożegnanie ze StP, „Film”, 21 VIII 1966: Ostatni program KSP odglądałem w jednym z nadmorskich domów wypoczynkowych, w towarzystwie, które nie odznaczało się szczególną kulturą. Było to dość liczne grono ludzi dobrze sytuowanych, potężnie znudzonych, zajętych raczej sprawami bliźnich niż własnym wypoczynkiem. (...) Ostatni Wieczór był przejmujący. StP wybierali się w nieznaną podróż, niby bohaterowie ▶ Zeszłego roku w Marienbadzie Resnais. Pakowali walizki – sakwojaże, trzeba powiedzieć – i czekali na znak od jakiegoś Prezesa, który im tę podróż organizował. Mieli opuścić swoje czyste i schludne mieszkanie, płaskie jak zawsze, niby plansza graficzna, tym razem przybrane przez siostry Wahl w trochę niesamowite a groteskowe znaki. Podróż miała być daleka i piękna, bliżej nie określona. Nie wiedzieli, na jak długo jadą ani dokąd. Zabierali ze sobą parę piosenek i martwili się, co będzie z tymi piosenkami, których nie zabiorą, i kto się nimi zaopiekuje. Program wypełniły więc przeważnie piosenki stare. Postacie, które dobrze znaliśmy, i postacie nowe, a przynajmniej w nowym repertuarze. Kalina Jędrusik śpiewała dramatyczną, a może najpiękniejszą rzecz StP – o ginącej miłości. Inne postacie były wysłannikami Prezesa: Hrabina Kwiatkowskiej, Gołas – przypominający tym razem figurę z ekspresjonistycznego filmu czy teatru lat dwudziestych, liryczny i śmieszny Michnikowski. Były Tanie dranie Michnikowskiego i Czechowicza. Znów ta nie do podrobienia, jedyna w swoim rodzaju mieszanina dowcipu, poezji, parodii i rzeczy serio. Ale była też w całym spektaklu wymieniona już nuta dramatyczna: wyjazd StP. Nie mogąc do końca dowiedzieć się, dokąd jadą, odeszli obaj w tych swoich „jaskółkach” i cylindrach – w ślepe drzwi, w śmierć. Czas powrócić do opisu towarzystwa, w którym spektakl oglądałem. W saloniku przez cały czas jego trwania panowała niezmącona cisza. Twarze były wzruszone, kiedy się wszystko skończyło. Nie do wiary, że to byli ci sami ludzie, których obecność cierpiałem przez miesiąc. A później rozmawiano o spektaklu. Raz po ludzku. (...) Myślę o KSP już nie jako o sztuce, ale jako o rozsadniku kultury: kultury obyczaju, kultury uczuć. Tego także zabraknie.

www. ▶ Zeszłego roku w Marienbadzie (L’Année dernière à Marienbad, 1961), słynny, nagrodzony Złotym Lwem w Wenecji i nominowany do Oscara za scenariusz (Alain Robbe-Grillet, 1922–2008) film w reżyserii Alaina Resnais (1922–2014), założyciela francuskiej Nowej Fali. Filmy A.R. zdobyły w sumie 4 nominacje do Oscarów (za scenariusze), 19 Cezarów (w tym dwa dla reżysera), a sam reżyser jeszcze jednego Złotego Lwa, trzy Srebrne Niedźwiedzie i Grand Prix oraz nagrodę FIPRESCI Międzynarodowego Festiwalu w Cannes w roku 1980 za film Wujaszek z Ameryki (Mon oncle d’Amérique). Gwoli ścisłości należy dodać, iż ma też na swoim koncie Oscara za dwudziestominutowy film Van Gogh (1948, Oscar 1950, Złoty Glob 1952).

Kuplety

Te kuplety, co z kolei są szesnaste,

Brzękiem kluczy i strzemiennym brzmią toastem.

Rozstajemy się na dłuższy bowiem czas,

Nucąc sobie dziś ten jeden jeszcze raz:

Starsi Panowie... (i dalej na melodii refrenu:) Pan A: Czekaj, czekaj, wypadałoby uprzedzić Państwa chyba, że piosenki – wiesz. Aha, aha, aha. Uprzedź. Dobrze.

I wybaczcie nam, Kochani, ten mankament,

Że piosenki będą dzisiaj nieco znane.

Chociaż nowych będzie także z pięć do trzech,

Bardzo proszą, by wybaczyć im ten grzech.

Starsi Panowie... (i dalej na melodii refrenu:) Pan B: Słuchaj, ale właściwie wypadałoby też jakoś umotywować, że te piosenki... rozumiesz... Aha, dobrze, to ja umotywuję. Bądź łaskaw.

Wszak i Wam się nieraz moment taki trafi,

Że do starych zaglądacie fotografii, prawda?

Czasem łezka Wam się puści, czasem śmiech...

Więc pozwólcie – niech dziś puszczą sobie, niech...

Starsi Panowie...

Piosenki:

Nad Prosną

(wyk. StP)

Z KSP XIII.

O, Romeo!

(wyk. Kalina)

Z KSP XII.

Upiorny twist

(wyk. ▶ Blady)

Z KSP XII.

Moja dziewuszka nie ma serduszka

(wyk. Blady)

Poza serduszkiem to jednak wszystko w tej dziewczynie było, jak to się mówi, na miejscu (dopowiedzenie Pana B z roku 1968). Utwór premierowy.

Tekst napisany z myślą o Agnieszce Osieckiej.

Ballada jarzynowa

(wyk. Hrabina Tyłbaczewska)

Z KSP VIII.

Tango „Kat”

(wyk. Hrabina Tyłbaczewska)

Z KSP XII.

Bez ciebie

(wyk. Inkasent)

Z KSP XIII.

Nie zakocham się tej wiosny już w nikim

(wyk. StP, Barbara Krafftówna, Krystyna Sienkiewicz i Barbara Wrzesińska)

Z KSP XIII.

Tytuł wstępny: Zobowiązanie. Dialog StP. Zarysowują się w nim różnice poglądów, które w konsekwencji doprowadziły do likwidacji KSP. (Żart zaczepny Pana B z roku 1968).

Nie, nie, nie budźcie mnie!

(wyk. Kalina)

Z KSP XIV.

Tanie dranie

(wyk. ▶ Tanie Dranie)

Z KSP XV.

Bądź dobry i dla męża

(wyk. ▶ Manna i ▶ Cyprian)

Przedostatnia piosenka KSP, a taka pogodna, że nic nie poznać... (konkluzja Pana B z roku 1968). Utwór premierowy. Powróci w Div. Piosenki z cyklu Divertimento.

S.O.S.

(wyk. Kalina Jędrusik)

Z KSP XV.

No i jak tu nie jechać?

(wyk. StP)

Śpiewają przed odjazdem w podróż autem Prezesa ▶ Omegi. Utwór premierowy. Ostatnia piosenka KSP.

JP (1972): Sześć lat temu bez mała KSP pożegnał się, z własnej woli, ze swymi widzami. Pożegnał się może odrobinę za wcześnie, ze strachu przed zbyt późnym pożegnaniem, kiedy to odchodzący znudził się zbyt długą obecnością i żegna go się z ulgą. Chyba tak, jak to się stało, stało się lepiej. Określonej konwencji nie można eksploatować bez miary. W zupełnym zaufaniu przyznam czytelnikom niniejszego: troszeczkę zaczęła ta konwencja nudzić już swoich twórców, zwłaszcza zaś Wasowskiego.

Reżyseria – Jeremi Przybora

Reżyseria TV – Irena Sobierajska

Asystent reżysera – Bożena Olbromska

Scenografia – Alicja i Bożena Wahl

Światło – Ryszard Jastrzębski

Kamery – Michał Szymański, Tadeusz Jeżak, Michał Stankowski

Inspicjent – Halina Kożusznik

Redaktor programu – Henryka Lankiewicz

Opracowanie dźwiękowe – Bogdan Kryspin

Kazimierz Dębnicki („Kultura”, 14 VIII 1966, Życie na szkle – Pozostała mysz...): Zarzucano temu Kabaretowi ekskluzywność. Ostatni program oglądałem w świetlicy małej osady, na krańcach Polski. Nie ma tu lasu anten telewizyjnych na dachach, są tylko wokół prawdziwe lasy. Ten tłum bardzo żywo i bardzo trafnie reagował na swoisty, finezyjny humor obu StP, na piosenki, tak przecież odbiegłe od wzorców Jabłuszek i Biedroneczek. Może więc zarzuty stawiane swego czasu Kabaretowi wynikały z nieznajomości własnego społeczeństwa? (...) Jeżeli w chwili, gdy pojawiali się Jerzy Wasowski i Jeremi Przybora, włączano chyba wszystkie telewizory w Polsce, co nie było typowe dla innych programów, jeżeli Obu Panów z zaciekawieniem słuchali i ci, którym odpowiadają katowickie kicze rozrywkowe, a także ci, którzy „przy sobocie” wyłączali wieczorem telewizory, żeby uniknąć wątpliwego relaksu „po robocie”, to można już mówić o jakimś bardzo szerokim oddziaływaniu społecznym małego telewizyjnego kabaretu. (...) Oto do naszego pośpiesznego, zasapanego życia, pełnego kłopotów, komplikowanego brutalnością, chamstwem, brakiem wzajemnej życzliwości – StP wnosili odrobinę pogody, melancholijnego humoru, spojrzenie na świat jakby z dystansu, pełne wyrozumiałości, dojrzałości, wnosili kulturę codziennych obyczajów, przymrużając oko, wykrywali we wszystkim te lepsze, cieplejsze strony. KSP, operując groteską, uszlachetniał bandziorów i pokazywał dobre maniery chuliganów. Można zarzucić, że w życiu tak na ogół nie bywa. Nie oznacza to, że taka kabaretowa lekcja nie jest potrzebna. Być może oddziaływa celniej od wielu gromkich przemówień i konferencji prasowych, a także od niejednej pedagogicznej? Kiedy w czasie ostatniego programu do małej, nabitej po brzegi świetlicy wtargnął podpity młody człowiek, w którym uroki narodowego święta i perspektywa następnych dwóch wolnych dni wytworzyły nastrój pełen zadziornego wigoru, jego równie długowłosi koleżkowie zareagowali natychmiastowym wyrzuceniem go za drzwi. Żeby nie przeszkadzał StP. (...) StP unikali dowcipu politycznego – mimo to byli dowcipni i bynajmniej nie tak odlegli od życia. StP bardzo dyskretnie operowali erotyką i nawet Kalinę Jędrusik pokazywali na ogół – z małymi wyjątkami – głównie od strony „wokalnej”. (...) StP operowali dowcipem dość trudnym, metaforą nie zawsze komunikatywną, a całość programów nigdy nie zniżała się do żartu płaskiego, takiego, który wywołuje sarmackie ryki przy litrze i zakąsce. Mimo to humor StP trafiał do publiczności, przyzwyczajając ją do tego, że dowcip nie musi być „do śmiechu”, ale może być do lekkiego, zamyślonego uśmiechu. To także jakaś wieloletnia akcja przeobrażania polskiego poczucia humoru, akcja podwyższania poziomu kultury towarzyskiej. Coś podobnego działo się z tekstami piosenek. Groteskowymi, podkreślającymi karykaturalnie pewne ludzkie cechy, wykrywającymi śmieszność w sytuacjach dramatycznych i przez to dramatom odbierającym ostrość i tragiczność. Tak, jakby twórcy Kabaretu chcieli powiedzieć: – Drodzy Państwo, życie jest w gruncie rzeczy wydarzeniem dość sympatycznym, chociaż niestety krótkotrwałym. Nie warto więc zbytnio się przejmować. Tragedie mijają, wszystko mija i o wszystkim się przecież zapomina... W pewnym stopniu ta maleńka filozofijka KSP starała się łagodzić ludzkie konflikty, wskazywać na ich całkowitą bezpożyteczność. Wprowadzała homeopatyczną wprawdzie, ale pożyteczną dozę kultury w stosunkach między ludźmi. Tak więc, w moim odczuciu i być może bez świadomego zamysłu twórców, ich Kabaret dał szesnaście lekcji współczesnego „savoir vivre’u”, za pomocą łagodnego dowcipu, zabawnych piosenek i doskonałych wykonawców. A przy tym wszystkie programy cechował dobry smak plastyczny, dobra scenografia. (...) Należy jednak stwierdzić, że StP nie rodzą się na kamieniu, a właściwie, że trzeba się urodzić „Starszym Panem”, by móc stworzyć taki Kabaret. Bardzo wiele lat temu, Jerzy Wasowski wybaczy mi osobistą dygresję, mieszkaliśmy w jednym pokoju w podwarszawskiej prowincjonalnej „stancji”. Byłem od niego młodszy i na skutek tego tępiony przez kolegów z wyższych klas. Głównie za moją pasję hodowania morskich świnek. I tylko Jurek Wasowski, już wtedy szpakowaty, mimo swoich siedemnastu lat, do mojej hodowli odnosił się wyrozumiale. Był wówczas „Starszym Panem”, łagodnie traktującym świat i ludzkie śmiesznostki. Wtedy opiekował się moją Helenką i Rafałem – bardzo sympatycznymi świnkami morskimi. Żałując, że z Kabaretu została tylko mysz, gotów jestem – w rewanżu – zaopiekować się Leonem. Tylko jak?

HASŁOWNIK

Blady (ten sam co w KSP XII) | wygląda raz tak (rano), a raz inaczej (wieczorem). A przecież nie był upiornym oseskiem. Urodził się jako śliczne niemowlę gołębiego serca i takim pozostał do lat męskich, kiedy to poznał Ją... Dopiero od tego czasu zaczął mu się psuć charakter, bo, jak śpiewa: Moja dziewuszka nie ma serduszka. Dzięki Prezesowi ▶ Omedze otrzymał ▶ fiata w prezencie od księżnej ▶ Grace. Właśnie na polecenie Prezesa włamuje się do StP, by sprawdzić jakość zamków w związku z tym, że Panowie wybierają się w podróż. Stwierdza, że zamek jest na tyle do kitu, że otworzy go uczeń piątej klasy piórnikiem. Pan A: Ale to chyba pierwszy uczeń?

Cyprian | duże chłopisko, uroczy, nieśmiały, lat 30. Ścisnęły go drzwi autobusu i dzięki temu poznał ▶ Mannę. Bardzo się cieszy, że ją poznał, co prawda trochę późno (miesiąc wcześniej się ożenił), ale zawsze. Mają się razem (na polecenie Prezesa ▶ Omegi) zaopiekować mieszkaniem StP. Pana B, przed wyjazdem, obdarza zimowymi rękawiczkami i długim uścisko-pocałunkiem, Pana A zaś jedynie szalikiem i cmoknięciem.

Fiat | auto Bladego, które zawdzięcza Prezesowi ▶ Omedze: Braliśmy razem udział w rajdzie Monte Carlo. Koło Mentony Prezes zahamował tak gwałtownie na ostrym zakręcie, że wyleciałem z wozu i przez jakieś parterowe okno wpadłem do łóżka, w którym jakaś pani ułożyła się właśnie do snu. Trzeba trafu, że akurat w tej samej chwili jej mąż, jakiś komiwojażer, powracał z podróży służbowej i widząc nas we dwoje, strzelił z jakiejś broni małokalibrowej. Chybił wprawdzie, ale kula jakoś tak rykoszetem przebiła oponę wozu przejeżdżającego właśnie najgroźniejszego rywala Prezesa w tym rajdzie. Ja miałem tylko przestrzelone szelki i wygraliśmy ten rajd. Kiedy Prezes opowiedział moją przygodę księżnej ▶ Grace, ta, szczerze nią ubawiona, podarowała mi fiata. Pan B: Słuchaj... Czy my przypadkiem nie jedziemy też do Monte Carlo? Pan A: Ja myślę, że nie. Przecież ten pan sam był w Monte Carlo, więc by nam tak nie zazdrościł. To musi być coś znacznie atrakcyjniejszego (Pan B: Żeby nam tylko szelek nie przestrzelili... Szelki przebiegają koło ważnych organów... Pan A: Mnie to nie dotyczy. Noszę pasek i tobie radziłbym to samo – ale tak było tylko w scenariuszu).

www. ▶ Rajd Monte Carlo, najstarszy samochodowy rajd na świecie, istniejący od roku 1911 (edycję pierwszą zorganizował Albert I, książę Monako) i przebiegający przez wschodnią Francję oraz Księstwo Monako. Dwukrotnie (1957 i 1974) odwołany. Najwięcej, bo aż siedem zwycięstw odniósł w nim słynny Sébastien Loeb. Drugi co do sędziwości Rajd Polski liczy sobie dziesięć lat mniej.

Grace | Kelly, księżna (Grimaldi, Princess Grace of Monaco, 1928–1982). Amerykańska gwiazda, nagrodzona Oscarem w roku 1954 za rolę w Dziewczynie z prowincji (The Country Girl). Wystąpiła w jedenastu filmach (m.in. W samo południe, Okno na podwórze, Wyższe sfery). Po wyjściu za mąż (w roku 1956) za księcia Monako Rainiera III zrezygnowała z kariery aktorskiej. Szczerze ubawiona przygodą Bladego (zrelacjonowaną jej przez Prezesa ▶ Omegę), podarowała Blademu fiata.

Inkasent | Nieduży. Przysłany przez Prezesa ▶ Omegę, żeby przed wyjazdem StP załatwić sprawę elektryczności (Jak tam – dużo prądu w tym miesiącu? Nie. Sporo bywaliśmy poza domem. To pewno dużo gazu?). Przekazuje księgę i latarkę Panu A z prośbą, żeby obliczył, bo on sam jest zmęczony. Pan A oblicza, choć dosyć długo, bo zapomniał już trochę całkować. I. to człowiek dowcipny, ale smutny. Kochał się (chyba zimą, bo nie było już pomidorów) w trzech ▶ Siostrach Pomarańcza. Zwłaszcza w jednej. Dawniej to ja, proszę pana – szmaciarz byłem. Paletko nędzne, kapelusz, proszę pana, zdefasonowany, buty rozdziawione, cera blada i pryszczata – a teraz to zupełnie co innego. A to co innego nastąpiło, odkąd poznał Prezesa. Prezes akurat zamiatał schody (był podówczas dozorcą), a Nieduży ze schodów spadał zbity przez trzy cytrzystki (czyli Siostry Pomarańcza). Podniósł mnie, rozplątał z tych strun, dał herbaty i posadę inkasenta. Ale pan pewno jeszcze awansuje? Nie, już nie. Pan Prezes tę posadę dał mi dożywotnio. Ja już mam spokój z awansami... Chyba pan widzi – smutny, ale spokojny. Zazdrości Panom nie tego, że wyjeżdżają, tylko tego, że nie wiedzą dokąd.

Kierowca | piękna dziewczyna w liberii, przysłana przez Prezesa ▶ Omegę, by wywieźć StP w podróż do miejsca, którego zazdroszczą im Blady, Hrabina Tyłbaczewska, Inkasent oraz Cyprian i ▶ Manna.

Leon | mysz, która ostatnio panicznie boi się dzwonka telefonicznego. Mają się nią zaopiekować, na prośbę StP, ▶ Manna i Cyprian, którzy, na prośbę Prezesa ▶ Omegi, mają się zaopiekować mieszkaniem StP: Dobrze. Otrujemy. Nie, bardzo prosimy nie truć Leona. Dobrze, zmienimy imię. Nie, nie, prosimy nie zmieniać, nie truć, tylko zaopiekować się Leonem.

Manna | Maria Anna, żartobliwie nazwana przez Cypriana Manną Niebieską (bo była rzeczywiście na niebiesko). Cypriana poznała w autobusie: Miał wysiąść, ale drzwi go ścisnęły, więc jechał do następnego przystanku z twarzą na zewnątrz, a ona wychyliła się na zewnątrz, bo pogoda była piękna, i zaczęła z nim rozmawiać. Potem okazało się, że go okradli z tej kieszeni, co była wewnątrz wozu, więc pożyczyła mu na kino, a on ją do tego kina zaprosił i tak się zaczęło. M. wie, że Cyprian jest żonaty, ale to rozumie, bo też jest taka, że nie potrafi bezczynnie, i wtedy wychodzi za mąż. Ma wraz z nim, na polecenie Prezesa ▶ Omegi, opiekować się mieszkaniem Panów (po ich wyjeździe), co w sytuacji uczuciowej M. i Cypriana jest perspektywą niezwykle interesującą.

Miłość do trzech pomarańczy | L’ amore delle tre melarance (1761), baśń włoskiego pisarza Carlo Gozziego (1720–1806). Według niej napisał libretto, które później opatrzył muzyką, kompozytor i pianista rosyjski Sergiusz Prokofjew (1891–1953). Operę tę (pod tym samym tytułem) stworzył w Chicago w roku 1919. O swej miłości do trzech Pomarańczy (trzy siostry o nazwisku Pomarańcza) opowiada Panu B Inkasent. Niezależnie od baśni, opery i Kabaretu należałoby wspomnieć, iż tytuł ten poprawnie brzmieć powinien: Miłość do trzech pomarańcz.

Omega | 1) Prezes (choć Pan A jest przekonany, że to ktoś znacznie wyżej), ogromny mężczyzna, reprezentacyjny, autorytatywny, a jednocześnie budzący zaufanie. Jarosz, vide NUL. Rolada jarzynowa jest jego pomysłu. Zdaniem Inkasenta miewa różne posady (dozorca, Główny Inspektor Komitetu do Spraw Gazu i Prądu). Hrabina Tyłbaczewska znała go jako barmana „Pod Knotem”, zaś Wujek i Sędzia Kocio (ale tylko w scenariuszu) jako urwisa Jasia. Blady był jego pilotem w rajdzie Monte Carlo. To O. przysłał Mannę i Cypriana po klucze StP, a Kierowcę po StP, których, w uznaniu pracy uczciwej i owocnej, zaprosił (pokrywając wszelkie koszta) tam, gdzie klimat łagodny (nie ma tych zwariowanych skoków ciśnienia, no i gołoledź nie występuje), a kuchnia francuska (ale pyzy n.p. można dostać. I flaki. I bigos oczywiście). Zaproszenie wystosował telefonicznie (w rozmowie z Panem A), podtrzymał w całej rozciągłości również telefonicznie (ale tym razem w rozmowie z Panem B). Ureguluje także rachunek za prąd, o czym informuje StP Inkasent; 2) kiedy ma obok siebie Alfę, to wie wszystko; 3) greckie „ż”; 4) słynna firma szwajcarska produkująca luksusowe zegarki, założona w roku 1848 przez Louisa Brandta (1825–1879) w La Chaux-de-Fonds. Pierwsze zegarki marki O. zostały wyprodukowane w roku 1894 przez synów Brandta – Louisa-Paula i Césara (obaj zmarli w 1903). Z usług tych zegarków korzystał m.in. James Bond i jako pierwsze (w związku z wybraniem ich przez NASA do programu Apollo) pojawiły się na Księżycu; 5) rodzaj jachtu śródlądowego.

Piosenki podręczne | te, które (w ramach podręcznych rzeczy), zdaniem Pana A, StP mają zabrać ze sobą w podróż, w jaką wysyła ich Prezes Omega. Zaś pozostałe należy zostawić. Pan B uważa, iż tak nie można, że każdą piosenką powinien się ktoś opiekować, gdyż piosenka pozostawiona samej sobie szczez... szczez... szczezniewa... szczezniewuje... jaki jest czas teraźniejszy od szczeznąć? Pan A: Nicestwieje. Pan B: No właśnie. Jednym słowem: każdą piosenką musi się ktoś zajmować.

Rajzefiber | Reisefieber, z niem. Reise – podróż, Fieber – gorączka. Przenośnie: niepokój przed podróżą, zdenerwowanie. Odczuwają StP przed wyjazdem na zaproszenie Prezesa Omegi.

Siostry Pomarańcza | trzy cytrzystki, zupełnie jednakowe. Zwłaszcza jedna. Nieduży poznał je w winiarni Pod Trzema Cytrami i zakochał się w nich. Zwłaszcza w jednej. Niestety, zupełnie nie mógł ich rozróżnić, zwłaszcza tej jednej, którą kochał najwięcej, i strasznie plątał ich imiona, zwłaszcza tej jednej, co doprowadzało je do wściekłości... Aż razu pewnego zbiły go trzy cytrzystki trzema cytrami po głowie i zrzuciły ze schodów... pod nogi Omegi. I tak zakończyła się jego miłość do trzech pomarańczy, a w zasadzie pomarańcz.

Tanie Dranie | w dalszym ciągu dwaj i w dalszym ciągu gotowi do usług ekscentryczno-drastycznych, choć tym razem na prawym policzku drania M. Czechowicza wykwitły dwa plastry, zaś pod nosami obydwu nieco inne (i już nie zrywane) wąsiki. Pan B domniemywa, iż przysłani zostali przez Prezesa Omegę celem ustrzeżenia ich przed wrogami. Pan A wyklucza takie domniemanie, bo po pierwsze: StP nie mają żadnych wrogów, a po drugie: to w ogóle nie są ludzie Prezesa. No to skąd oni się wzięli? – zapytuje Pan B, zaś Pan A odpowiada: Z poprzedniego programu.

NUL Hrabina: Prezes [Omega – od aut.] jest jarosz, nie wiem, czy Panowie wiedzą?

Pan B: Wegetarianin?

H.: Surowy wegetarianin.

Pan B: Bezwzględny dla jarzyn?

Pan A: Co ty wygadujesz? Surowy zapewne, ponieważ jada jarzyny na surowo?

H.: Nie. Jada gotowane, ale z surowym wyrazem twarzy. Poza tem, jest to konny wegetarianin.

Pan B: To i... koninkę?

H.: Nie. Jest zdrów jak koń, ponieważ jada jarzyny.

Aleksander Małachowski („Współczesność” nr 17, 17–30 VIII 1966): Umieć schodzić ze sceny – oto jest sztuka. Słowa: skończyłem – chociaż żyję, mogą posłużyć za najpiękniejsze epitafium. Dobrze się stało, chociaż smutno. Starsi Panowie Dwaj: piszę o nich panegiryk. Dawniej, bardzo dawno temu, tytuł brzmiałby tak: Mowa ku czci Jeremiego Przybory i Jerzego Wasowskiego z okazji ostatniego ich KSP miana. To „miana” byłoby dużymi literami. Nie wiem dlaczego, ale tak się pisało. Zrezygnowali z dalszego ciągu, choć co ileś tam miesięcy mogli zarobić pokaźną i okrągłą sumkę. To także jakiś fenomen w środowisku, gdzie słowo „sztuka” oznacza często inne nieco pojęcie – sztukę robienia pieniędzy. Mogli występować jeszcze bezkarnie przez całe lata, już choćby dlatego, że obaj – nie aktorzy przecież – stanowili najlepszą pozycję własnego programu. Narzekalibyśmy na nich, jak na „Przekrój”, o którym od dwudziestu jeden lat mówi się, że jest coraz gorszy, ale mimo to pewnymi obszarami życia w Polsce nie rządzą ministrowie i urzędy, komitety i pełnomocnicy, lecz ▶ Eile. Tak zapewne byłoby też i z Kabaretem. Omszały jak Wawel, przyciągałby nadal publiczność przed srebrne ekrany. Oglądałyby go miliony, dziesiątki milionów nowych telewidzów, setki milionów... Ej, coś się zapędziłem w tej wazelinie. I tak grosza u nich nie zarobię. (...) Na początku Kabaret uchodził za rzecz wstydliwą. Sądzono, że należy go pokazywać tylko późną nocą, kiedy już klasa robotnicza śpi. Ale lud polubił Kabaret i zmusił koryfeuszy do całkowitej zmiany poglądów na to, jakie są prawdziwe upodobania mas.

www. ▶ Eile – Marian Adam Eile-Kwaśniewski (1910–1984), pseud. Bracia Rojek, Krecia Pataczkówna, Lord Gallux, Makaryn z Cedetu, Martin Nabiałek, mgr Kawusia, Salami Kożerski. W 1945 założył w Krakowie tygodnik „Przekrój” i był jego redaktorem naczelnym w latach 1948–1969. Pod jego kierownictwem stał się on jednym z najciekawszych czasopism całego obozu socjalistycznego, kształtując powojenne pokolenie polskiej inteligencji. L.J. Kern, Z. Lengren, J. Waldorff, L. Kydryński, K.I. Gałczyński, to tylko niektóre indywidualności, które skupił w zespole redakcyjnym i współpracującym. Wypromował m.in. Sławomira Mrożka i Daniela ▶ Mroza i wspierał na swych łamach Piwnicę pod Baranami. Był twórcą szaty graficznej i linii programowej „Przekroju”. Został uwieczniony przez Zbigniewa Lengrena w rysunkowym cyklu o Profesorze Filutku. Był współzałożycielem kabaretu Siedem Kotów w Krakowie (1946). Kabaretu, w którym brylowała i gromadziła sławę Irena Kwiatkowska, jako niezrównana interpretatorka Gałczyńskiego. W latach 1947–1951 wykładał w krakowskiej ASP. Był autorem rubryki Myśli ludzi wielkich, średnich oraz psa Fafika i obrazów tworzonych w specyficznej dla niego technice (za pomocą farby akrylowej). W 1969 (w wyniku wydarzeń marcowych) wyemigrował do Paryża, utrzymując się tam rysowaniem dla gazety „France Soir”. Po powrocie (1970) współpracował m.in. ze „Szpilkami”, redagując rubrykę Franciszek i inni. O kupowanie jej „Przekroju” prosi (w piosence Bądź mi tatą) Sierota, czyli Kalina Jędrusik.

▶ Mróz – Daniel (1917–1993). Krakowski scenograf, grafik, typograf, jeden z najwybitniejszych polskich ilustratorów, na ASP uczeń profesora Eile, zaś później jego pracownik w „Przekroju”, w którym zamieszczał swoje rysunki, współtworzył jego szatę i projektował dlań okładki. Surrealistyczno-groteskowy charakter jego ilustracji na równi z autorem tworzył książki, do których rysował. D.M. szczególnie upodobał sobie literaturę podróżniczo-fantastyczną. Niezapomniane są jego rysunki do książek Jules’a Verne’a: Łowcy meteorów (1957), Wokół Księżyca (1958) i Wyprawa do wnętrza Ziemi (1959), 500 milionów hinduskiej władczyni (1959); Nadziei Druckiej: Czarodziej z Nantes (1967, książka o Vernie); Stanisława Lema: Bajki robotów (1964), Cyberiada (1965); Władysława Umińskiego: Na drugą planetę (1957). Ale ilustrował też i innych pisarzy, takich jak: Sławomir Mrożek – Słoń (1957) i Wesele w Atomicach (1959), Stanisław Jerzy Lec – Myśli nieuczesane (1959), Jerzy Szaniawski – Profesor Tutka i inne opowiadania (1956). Jako scenograf współpracował z wieloma teatrami w Polsce, zaś dla Dwóch Panów J. wykonał (i to jak) scenografię do Div. Sylwestrowego.

Sławomir Mrożek o swoich książkach ilustrowanych przez D.M.: „Od tej pory ludzie myślą, że ja to Ty, a Ty to ja, ponieważ moje nazwisko jest zdrobnieniem Twojego, a Twoje rysunki tak dobrze ilustrują mój tekst, że nikt nie wierzy, że to kto inny pisał, a kto inny rysował”.

(z artykułu Z papierosem i pod krawatem kot, za Justyną Jonek, E-mail: kamykisnu@gmail.)

(1963)

– Imię i nazwisko?

– Starsi Panowie Dwaj.

– A pojedynczo?

– Jeremi Przybora...

– ... i Jerzy Wasowski.

– Zawód?

– Już powiedzieliśmy. Starsi Panowie Dwaj.

– To znaczy emeryci?

– Emeryci, jeśli chodzi o dawne zawody.

– Nie rozumiem.

– Kolega Przybora był przed wojną speakerem w radiu...

– ... a kolega Wasowski inżynierem w tej samej instytucji.

– Jakie było pierwsze spotkanie?

– Pełne wstrząsów. Poznaliśmy się bliżej w 1939 roku, na Zielnej, w gmachu Radia. Siedzieliśmy w piwnicy, a cały gmach trząsł się od wybuchów hitlerowskich bomb.

– Ile lat liczy spółka?

– Z przyjemnością to zdradzimy, może nam ktoś urządzi jubileusz? Piętnaście.

– A Panowie?

– W sumie 98.

– Kto jest starszy?

– Jeden od drugiego.

– To znaczy?

– Sami nie wiemy, bo każdy twierdzi, że jest młodszy. Prawda wyjdzie na jaw dopiero wtedy, gdy nas będą chcieli wysłać za granicę. Przy wypełnianiu kwestionariuszy paszportowych nie wolno kłamać.

– Na jakiej zasadzie powstała spółka?

– Konstytucyjnej.

– Jak to?

– No, konstytucja zezwala każdemu obywatelowi komponować muzykę i każdemu pisać teksty.

– To dlaczego nie komponuje Pan Przybora?

– Bo ja jestem komponującym pisarzem, a mój Przyjaciel jest piszącym kompozytorem.

– Czy Panowie poza KSP też przebywają razem?

– Broń Boże. Unikamy się nawet.

– Powody?

– Jeśli Panu powiemy, że światopoglądowe, to wystarczy?

– Wystarczy. A jak powstają wspólne programy KSP?

– Bardzo prosto. Rozmawiamy sobie trochę, potem rozchodzimy się do domów i po jakimś czasie wszystko jest gotowe.

– Czy można tę receptę podać do ogólnej wiadomości?

– Oczywiście. Przecież to bardzo dobrze, jeśli rozwijać się będzie rodzima twórczość.

– Czy nie zechcieliby Panowie powiedzieć na zakończenie czegoś bardzo dowcipnego?

– Nie możemy. Dowcipne historie to bardzo trudna rzecz.

Alina Budzińska (1971): Kto wymyślił nazwę Kabaretu?

Jerzy Wasowski: Przybora. On w ogóle wszystko wymyśla. Ja tylko wyrażam swoje wątpliwości. Mniejsze lub większe. (Oczywiście dotyczy to wspólnych prac). Muszę to Pani powiedzieć, że zauważyłem nieraz, iż liczy się ze mną (myślę o Przyborze). Mimo że ja w zamian nie pozwalam mu na krytykę mojej muzyki.

– Pana ukochana kompozycja?

– Jak już Pani wie, moje małe dziełka tworzę w wielkim trudzie. Może też dlatego szanuję je, ale ich nie kocham.

Przed nami jeszcze zakątek Komnaty 5 dotyczący wszystkich Wieczorów KSP:

Sentencjonalia

- A to nie wszystko jedno, jak ktoś odszedł, dla kogoś, od kogo odszedł. Jeżeli w dodatku temu komuś zdecydowanie dobrze jest w czerni... (Wdówka)

- Bardzo przyjemnie czekać na jakąś panią. Właśnie czekać jest chyba najprzyjemniej. (Pan B)

- Angielskiego osobiście nie znam, ale słyszałem o nim wiele dobrego. (Sekretarz do Pana B)

- Bez względu na to, co przeżywamy, Chopin pozostanie dla nas nadal prawdziwym poetą fortepianu! (Pan B, pocieszając doktorową Praszczadkową. W roku 1971 ujawnił, że są to słowa prof. dr. Karola Mitwocha).

- Bo z zimą to jest tak, jak z miłością, no i jeszcze z paroma rzeczami – cokolwiek by się chciało o niej powiedzieć i w jakimkolwiek bądź języku, to już zawsze ktoś to samo przedtem powiedział. (Pan B)

- Ciężko jest znaleźć człowieka, który by był takim samym człowiekiem jak my, a jednocześnie diametralnie różnej płci. (Panienka z PANI)

- Cudowna, jej ciało brzmi jak pobudka na koń! (Chlacz o Sex-Bombie)

- Czyż nie uchodzić uchodzi uchodźcom? (Pan A)

- Ja zawsze byłem za wiosną, bez względu na porę roku. (Pan A)

- Każdy pomysł jest dobry, byle go dobrze rozpracować. (Redaktorka)

- Ludzie są jak zeschłe liście, to ich nawieje, to wywieje, to znów zawieje... (Ślusarz)

- Łatwiej by nam przyszło dać spokój, gdybyśmy wiedzieli, komu dać spokój. (StP do Matki Doroty)

- Mężczyźni, którzy noszą za ciasne kołnierzyki, kręcą twarzą i wpadają im w oko różne kobiety. (Matka Doroty do Emila)

- Młodzi powinni mieć własny dach nad sercami. (StP o Zmysławie i Madzi)

- Możesz do wszystkiego dorabiać szczęśliwe zakończenia. Z wyjątkiem niektórych ogonków. (Pan B do Pana A)

- Na miłość boską, idźmyż w życiu na odrobinę umowności! (Ślusarz do Pana A)

- Na świecie istnieje pewien ograniczony zapas miłości. Kiedy jedna się zaczyna, inna musi się kończyć. (Pan A)

- Nie trzeba kochać praczki, żeby powstała piosenka. (Pan A)

- Nie tykaj mnie pan! Że mi się nie przelewa, to mnie od razu tyka – chamisko jedno! (Nieduży do Sporego)

- Nie wymagajmy zbyt wiele od ludzi. (Pan A)

- Nie wypada zamykać drzwi przed gościem. Niezależnie od zawodu gościa. (Pan A na widok złodzieja Bonawentury)

- Nieszczęśliwi powinni się lepiej odżywiać. (Ciepła Wdówka)

- Nigdy ci tego nie zapomnę, nigdy, zwłaszcza jak sobie przypomnę. (Pan B do Pana A)

- Nigdy jeszcze nie widziałem uchodźcy w koszuli, zawsze jakoś mają czas narzucić coś więcej. (Pan B)

- Nowe przyjaźnie się zadzierzgi... zadzierzgu... zadzierzga... jak to przyjaźnie. (Pan B)

- Obcowanie z książką nieraz potrafi wydźwignąć człowieka z... to jest... tego... (Pan A do Mecenasa)

- Panie mają często dziwną słabość do kryminalistów. Może wyczuwają, że oni całe lata bywają absolutnie wierni. (Pan A)

- Prawdziwe zrządzenie przypadku. (Pan B do Ewy podczas czytania listu)

- Proszę Państwa, proszę nas nie pytać, na jakim gruncie stoimy, bo my w każdej chwili możemy usiąść. (Pan A i Pan B)

- Przekleństwo matki jest szczególnie przykre, zwykłe tak nie deprymuje. (Pan B)

- Strach jest motorem wszelkiej twórczości. (Szef via Portier)

- Straciłeś guzik, ale honor masz w komplecie. (Pan B do Pana A)

- Trzeba zobaczyć człowieka, Panowie, mimo że to era mechanizmów. (Ślusarz do StP podczas rozbierania się Sierotki)

- Wróg ma zawsze siły przeważające. (Strażnik)

- Wyobraźnię pragną sobie powiększyć ludzie, którzy Wyobraźnię posiadają. Trudno sobie powiększyć coś, czego się nie ma. (StP)

JP (1998): Wydawało mi się, że już wyczerpałem temat „geneza KSP”. Niczego oczywiście nie odwołuję, to ucieczka od nudy i szarzyzny, tęsknota za elegancją, za inteligencją dziedziczną, przedwojennym kanonem sposobu bycia. Wszystko to – tak, oczywiście, jak najbardziej. Ale jest jeszcze sprawa poezji. Jedyne więc, co takiemu niedopoecie-humoryście pozostało, żeby jego żart zbliżyć do poezji, to szukanie tej atmosfery, nastroju, klimatu, tworzenie takiej codzienności, w której przebywa poezja. Tak jak przebywała w codzienności wczesnych lat mego pokolenia, kiedy ranki miejskie zaczynały się okrzykami ulicznych handlarzy, a wiejskie dźwiękami młota o kowadło i skrzypem żurawi. Kiedy jeszcze można było usłyszeć fortepian w małym, niemym kinie i sapanie lokomotywy na stacyjce kolei żelaznej.

Adresy StP:

Mieniakiewicza 6 (III – tylko w scenariuszu), d. Wedla 23 m. 8 (VII), d. Wedla 8 (VIII), d. Wedla 8 m. 6 (IXr), m. 4 (IX). Oraz d. Wedla 8, róg Kraniaka i Dziwalewicza, m. 654 (XV). Pod ten adres zgłaszają się Kuszelas wraz z Bidulą, a także następni kandydaci do obsady sztuki Jedzcie stokrotki!

Banknoty będące w obiegu w KSP:

Banknot 50-złotowy – z rybakiem. Projekt Wacława Borowskiego, wydrukowany w Pradze, emisja 01 VII 1948, w obiegu od 1950 do 1978. Potocznie zwany rybakiem. B.50 wywiał najprawdopodobniej przeciąg. Pani Dyrektor (XI) szuka go za biurkiem, na czworakach. Pan A dołącza do niej (Pan B nie może, bo ma zawroty głowy na czworakach). B.50 szuka również pani Dyrektor na mieście (służbowym autem) i za pomocą zaklęcia do odnajdywania zagubionych przedmiotów. Numer poszukiwanego b.50 – BK 6062784.

Banknot 100-złotowy – z kierowcą Państwowej Wytwórni Papierów Wartościowych (robotnikiem Bronisławem Tomaszewskim). Projekt, druk i emisja – j.w., a w obiegu od 1950 do 1977. Potocznie zwany tatusiem. B.100 pobierali Dosmucacz (VI) i Ślusarz (III) – ale wyłącznie w ramach zaliczki, zaś jego wielokrotnościami kontentował się dr Biebrzeniewierzewski (IX). Wypłacali StP.

Banknot 500-złotowy (pół patyka) – z górnikiem (wielce prawdopodobne, że to Wincenty Pstrowski, ur. w 1904, lansowany przez państwową propagandę jako pierwszy „przodownik pracy”. Tenże Wincenty, z kopalni „Janina” w Zabrzu, 27 VII 1947 rzucił, na łamach prasy, wyzwanie-apel: „Kto wyrąbie więcej niż ja?”, a 18 IV 1948, niedługo po tym, jak po raz kolejny wyrąbał więcej niż inni, żywot swój zakończył. I stąd powiedzenie: „pracuj jak Pstrowski, a będziesz miał koniec beztroski”). Projekt, druk, emisja i obieg – j.w. Potocznie zwany górnikiem lub brudasem. B.500 nie odmówili Ślusarz (III) i Artysta Malarz (IX), choć była to tylko 1/4 tego, czego się dopominał od StP za portret Doroty. Pogodny Pan tylko pożyczył. Ale za to o wiele więcej. Z tym że nie od StP.

Źwierzęta (wymowa Niedużego) występujące w KSP:

Tygrys choinkowy, tygrys asyryjski, pisuar, antylopa Gó, struś wielkości naturalnej, buldermany, bernard Cacuś, dromader (od Kaliny), elektronowy świerszczyk, Kora (wermut podhalański, serdel-terrier, slow-foxterrier, wodołaz zimny), królik (Iluzjonisty), kruk i kruczyca, kura moczona w spirytusie, ryś, ptactwo drzewne, szprotki (samiczki), byczki (Zmysława i Madzi) oraz z ogłoszeń drobnych: szczenięta rasy blumenterrier, skunks żywy bez zapachu i koń rasy perszeron (płeć – wałach).

JP (1998): Trzeba pamiętać, że aktorzy o nazwiskach nie tak głośnych też wpisali się na stałe do historii Kabaretu. Do tych zaliczam na przykład Czesława Roszkowskiego, a wśród jego kabaretowych ról zwłaszcza Portiera w Niespodziewanym Końcu Lata i Strażnika w Kwitnących szczeblach. Ogromnie przeze mnie lubiany Zdzisław Leśniak – Iluzjonista Gucio w Nieznanych sprawcach – grywał potem u mnie często w Div. i w Teatrze Niedużym. Ze szczególnym jednak sentymentem wspominam go jako Gucia w scenie z Ireną Kwiatkowską. W późniejszej mojej postkabaretowej produkcji drobny i ruchliwy Zdzisio stworzył niezapomnianą (dla mnie przynajmniej) parę z ogromnym, masywnym Cezarym Julskim. Mało znana aktorka teatralna Krysia Walczak zadebiutowała w Kabarecie pięknie zagraną rolą Kelnerki w Wieczorze p.t. Niepotrzebni mogą podejść. Po „ustaniu” Kabaretu wyjechała do Stanów Zjednoczonych i słuch – jak też widok – po niej zaginął. Niestety, także ślad po taśmie, na której ta jej życiowa rola została utrwalona.

Muzycy najczęściej akompaniujący w KSP:

Juliusz Borzym – fortepian, organy, klawesyn

Jerzy Abratowski – fortepian

Wacław Lesicki – flet

Stanisław Nawarski – gitara

Karol Sidłowski – obój

Karol Ślizowski – klarnet

Adam Trybuś – flet

Jerzy Wasowski – fortepian

Jerzy Woźniak – perkusja

Mieczysław Woźniak – skrzypce

Zenon Woźniak – kontrabas

JP (1992): Myślę, że nie pisałbym piosenek w ogóle, gdyby nie jedyna pociągająca mnie formuła: piosenka-żart. Piosenka serio-liryczna, chociaż i takie czasem wychodziły spod mego pióra, nie budziła we mnie zbytniego zapału. Nie tylko dlatego, że konkurencja w tej dziedzinie jest ogromna i często niedościgniona. Mitygowanie kpiną patosu lirycznych stanów ducha było dla mnie również ucieczką przed popadnięciem w banał piosenkowej liryki. Także wtedy, kiedy dotyczyło to moich własnych stanów ducha. Takie teksty, jak Już kąpiesz się nie dla mnie czy Bez ciebie jestem tak smutny, jak kondukt w deszczu pod wiatr powstały z dystansu do przeżyć osobistych. Chyba dlatego za mego mistrza uważam Gałczyńskiego. [Natomiast idolami Pana B w dziedzinie pisania tekstów piosenek byli Marian Hemar i Julian Tuwim, zaś ideałem jako twórca piosenek Georges Brassens – od aut.].

Zakończyliśmy zwiedzanie zbiorów związanych z KSP. Kiedy coś się kończy, zwłaszcza tak niepowtarzalnego, nie może nam nie być smutno, ale gdy ten koniec przeradza się w początek czegoś całkiem nowego i realizowanego w zasadzie tymi samymi siłami, to smutek ten daje nadzieję na ponowną radość. Powiedzieliśmy: realizowanego w zasadzie tymi samymi siłami. W zasadzie, bo wszak JP nadal pisał znakomite teksty, które JW nadal uwypuklał przepiękną muzyką, a prezentowali nam to wszystko nadal wspaniali artyści. Tyle tylko że Widzowie odczuwali boleśnie brak Pana A jako aktora. Ale w końcu cóż mieli począć – musieli przecież zaakceptować decyzję kompozytora.

1 A. Mickiewicz, Powrót taty [od aut.].

2 D. Wedla [od aut.].

Komnata 6

PostKabaretowa twórczość telewizyjna

Loterya

(Loteria, 1965) czas 48:02

Jedna z młodzieńczych (jednoaktowa, z ok. 1840) operetek Stanisława Moniuszki, w reżyserii Kazimierza Rudzkiego, w której Dwaj Panowie J. pojawili się jako aktorzy.

Rok 1840. Wszyscy mieszkańcy pewnego powiatowego miasteczka są w posiadaniu losów warszawskiej loterii i każdy z nich, rzecz jasna, marzy o wielkiej wygranej, sądząc, iż odmieni ona jego dotychczasowe życie.

JP (1992): Po KSP było Divertimento, Kabaret jednego Starszego Pana, ze mną w tej roli. Przyjaciel był zresztą i w nim obecny jako twórca muzyki. Tylko że to nie rekompensowało widzom jego nieobecności na ekranie. A Jerzy mi już takiej współpracy odmawiał, powtarzając niezmiennie, ilekroć próbowałem go do niej namawiać:

– Starzeję się. Poszukaj sobie innego komika.

To starzenie się było u niego kompleksem, którego ja, młodszy od niego o dwa lata zaledwie, byłem raczej pozbawiony. Nierzadko też dorzucał:

– Starego jubilera to bym jeszcze u ciebie zagrał.

Wtedy traktowałem to jako żart, uśmiechałem się i przechodziłem nad tą propozycją do porządku dziennego. Teraz często wyrzucam sobie, że nie spróbowałem napisać czegoś o starym jubilerze, którego może rzeczywiście by zagrał. Bo chyba po prostu nie chciało mu się już być „komikiem”.

Przy szesnastej premierze KSP, kiedy po raz kolejny kazał mi sobie szukać innego komika, odpowiedziałem: Innego komika, który by ciebie zastąpił, szukać nie będę, bo jesteś niezastąpiony, chociaż niechętnie prawię ci ten komplement przy takiej okazji. Powiedz mi tylko, drogi Przyjacielu, czy odmawiając mi dalszej współpracy jako aktor, czynisz to również jako kompozytor? Nie, muzykę zawsze ci napiszę, ilekroć się o nią do mnie zwrócisz, zapewnił mnie. Więc też już więcej nie indagowałem go na temat przyczyn jego decyzji. Dociekanie istoty rzeczy jest w ogóle obce mojej naturze. W ogóle. Już nawet w dzieciństwie nie rozpruwałem zabawek, żeby dowiedzieć się, co mają w środku. (...) Przyjaciel mi poszedł na rękę i też ze swojej strony nie kwapił się z ujawnianiem motywów swojej decyzji (poza mało mnie przekonującym starzeniem się). I tak w naszej współpracy zakończyliśmy 8-letni etap współtworzenia piosenek KSP, a rozpoczęliśmy 15-letni etap twórczości „postkabaretowej” (1966–1981).

To pierwszy z cyklów – PostKabaretowej twórczości telewizyjnej. Ogląda się go nadal z nie słabnącą przyjemnością – humor oraz urok, niezrównany klimat abstrakcji i cudowne piosenki. To wszystko niesie ze sobą Divertimento. Jako że cykl ten, jak już wspomnieliśmy, ukazał się szczęśliwie na zestawie płyt DVD i istnieje możliwość zapoznania się z nim, nie umieszczamy zarysu intryg poszczególnych programów, poprzestając jedynie na informacjach encyklopedycznych (chyba że zachodzi przypadek niezachowania się programu – wtedy serwujemy garść szczegółów, by dać szansę wyobrażenia go sobie, choćby w zarysie). Uprzedzając Państwa pytanie o to, czy Divertimenta, podobnie jak KSP, posiadały swe wersje radiowe – odpowiadamy, że niektóre z nich tak i że umieściliśmy tu stosowne na ten temat informacje.

Divertimento (1966–1970)

Divertimento c-moll op. 1 Makabryczne

21 VIII 1966, niedz., 18.25, czas 34:56

Osoby:

- Doktorowa – Kalina Jędrusik

- Ona – Krystyna Sienkiewicz

- On – Ignacy Gogolewski

- Narrator – Gustaw Holoubek

- Mąż Władki – Bronisław Pawlik (StPan)

- StPan – Jeremi Przybora

- Młodzian – Wacław Szklarski

Piosenki:

Zawsze gorzej może być (Zaproszenie)

(wyk. StPan)

Ballada o doktorze Praszczadku

(wyk. Doktorowa)

Z KSP VII. Nowa muzyka i nowe wykonanie.

Spotkamy się na tamtym świecie

(wyk. On)

Spotkamy się na tamtym świecie

(wyk. tym razem On oraz StPan i Ona)

Wersja ta nie była emitowana w TV. Nie wiemy też, z jakich to powodów została nagrana. Czyżby z myślą o edycji radiowej? Trudno powiedzieć, tym bardziej iż w radiu Divertimento Makabryczne nie zostało uwiecznione.

Ballada z trupem

(wyk. Mąż Władki)

Powróci w Tryptyku Nr 10, w Będzie weselej i Div. op. 2r.

Zawsze gorzej może być (Wyproszenie)

(wyk. StPan)

Muzyka ta sama co w Zaproszeniu.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Reżyseria TV – Irena Sobierajska

Scenografia – Alicja i Bożena Wahl

Kamery – Tadeusz Jeżak, Michał Szymański, Michał Stankowski

Asystent reżysera – Bożena Olbromska

Dźwięk – Bogdan Kryspin

Światło – Stanisław Białek

Inspicjent – Maria Surwiłło

Redaktor – Henryka Lankiewicz

www. ▶ Ze scenariusza wynika, iż Krystyna Sienkiewicz oraz Ignacy Gogolewski mieli zagrać w scence Śmiertelnie zakochani, ale z powodów nam nie znanych nie pomieściła się ona w programie, i że Kalina Jędrusik miała się jeszcze wcielić w postać dziewczyny i zaśpiewać Dziewczyna pachnąca szczęściem, ale piosenka ta powstała w rezultacie w roku 1975 jako tytułowy element OSPa.

▶ Monolog Ciociu, przestrasz wujka!, wygłaszany przez Gustawa Holoubka, w roku 1979 pojawił się w książce o tym właśnie tytule.

JP (1998): Dochodzę do wniosku, że przyjaźń Jerzego do mnie przechodziła w latach sześćdziesiątych kryzys, z którego ja sobie nie zdawałem sprawy. Do dziś zresztą nie potrafię dociec jego przyczyn. Nie będę tego ubierał w inne słowa niż „przerwa w przyjaźni”, bo ten okres minął i po nim zapanowała między nami przyjaźń już bez zakłóceń do końca jego życia. Ale ponieważ był lojalny, nawet wtedy, kiedy trwał ten kryzys, nie odmawiał mi współpracy jako kompozytor.

Divertimento op. 2 Podróżni

18 IX 1966

Osoby:

- Tęskniący – Ignacy Gogolewski

- Komik-wojażer – Bronisław Pawlik

- StPan – Jeremi Przybora

- Krystyna Sienkiewicz

- Barbara Wrzesińska

- Bogumił Kobiela

- Czesław Wołłejko

Piosenki:

Jak ja za tobą tęsknię

(wyk. Tęskniący)

O, Kutno!

(wyk. Komik-wojażer)

Powróci w Będzie weselej.

Odjadę z tego peronu

(wyk. StPan)

Powróci w Piosenki z cyklu Divertimento.

Dla wnuczki Ani (córki Marty Przybory, która w tym właśnie roku pojawiła się na świecie – od aut.].

Utwór pisany przed paru laty. Autor jednakowoż nie został dygnitarzem. Masy nie wypowiedziały się dotąd jasno, czy jest ich ulubieńcem. Owszem, odjechał z tego peronu, ale pociąg przybył na wiadomą stację z takim opóźnieniem, że nikogo już na niej nie było. Poza tym wszystko się sprawdziło. (Wyjawienie Pana B z roku 1972).

Będzie weselej

(wyk. Ignacy Gogolewski, Krystyna Sienkiewicz, Jeremi Przybora, Bronisław Pawlik, Czesław Wołłejko, Barbara Wrzesińska i Bogumił Kobiela)

Powróci z innym tekstem w Gołoledzi w „Dudku” i w Będzie weselej.

Program nie zachował się. Wiadomo tylko, iż:

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Scenografia – Alicja i Bożena Wahl

Nota bene! Dotyczące wszystkich programów zniszczonych przez barbarzyńskie archiwa PR i TVP. Mając na uwadze wzgardę, z jaką traktowana jest u nas kultura (i to niezależnie od panującego w Ojczyźnie ustroju), można przyjąć do wiadomości, bo zrozumieć się tego nie da, iż coś przepadło. Natomiast nie jest do przyjęcia i pojęcia, że przepadły również opisy (t.zw. metryczki) zaginionych spektakli. Chyba iż jest to celowe zacieranie śladów.

JP: Kiedy skończył się Kabaret w pamiętnym dla mnie roku 1966, posypały się zewsząd pytania, które zresztą i dziś jeszcze się czasem odzywają – dlaczego tak się stało? Odpowiadałem na nie jak umiałem, ale w gruncie rzeczy sam dobrze nie wiedziałem i już nie będę wiedział dlaczego. Wiedziałem, że KSP nie jest nieśmiertelny, jak Matysiakowie, obliczałem jego wiek na 10 lat, bo lubię okrągłe cyfry, ale do dziesięciu brakowało mu jeszcze dwóch, kiedy ukazał się po raz ostatni. A tymczasem Jerzy już od pewnego czasu zaczął powtarzać mi przed kolejnymi premierami: Poszukaj sobie innego komika, bo ja już się do tego nie nadaję. Termin „komik” w zastosowaniu do jego osoby bardzo mnie bawił, ale treść tych ponawianych oświadczeń wcale mnie nie bawiła. Kiedy pytałem, dlaczego się ma nie nadawać, skoro ani jego wena muzyczna, ani forma aktorska się nie zmieniły ani na jotę, odpowiadał: Starzeję się. Jeżeli nie chcesz sobie poszukać innego komika, to wymyśl formę, do której ci będę pisał nadal muzykę. No więc wymyśliłem. Ale odtąd, cokolwiek bym napisał, a może i trafiały się jeszcze teksty nie gorsze od tych z Kabaretu, zawsze już słyszałem niezmienną opinię: To było nawet, wie pan, niezłe: Ale dlaczego nie robicie już panowie KSP? Bo ludzie tęsknili. O ile jednak mnie wena twórcza dopisywała lub nie dopisywała, o tyle Jerzy wspierał mnie zawsze muzyką nieodmiennie taką jak za najlepszych czasów Kabaretu.

Wersja radiowa

data nagrania 4 III 1977, data emisji 9 III 1977

Osoby:

- Dziewczyna z Peronu – Kalina Jędrusik

- Opalona – Halina Kowalska

- Ona – Barbara Krafftówna

- Pani – Małgorzata Niemirska

- Ogorzały – Marian Kociniak

- Tęskniący – Joachim Lamża

- On – Wiesław Michnikowski

- Komik-wojażer – Bronisław Pawlik

- StPan – Jeremi Przybora

Piosenki:

Nie pożałuje pan

(wyk. Dziewczyna z Peronu)

Ze Skrzypka z kwartetu im. Czastuszkiewicza.

Odjadę z tego peronu

(wyk. StPan)

O, Kutno!

(wyk. Komik-wojażer)

Jak ja za tobą tęsknię

(wyk. Tęskniący)

Boję się tej melodii

(wyk. Tęskniący)

Z KSP IX.

Średnie miasta

(wyk. StPan)

Z OSPa 24. Powróci na kasecie Piosenki Starszego Pana.

Ballada z trupem

(wyk. Komik-wojażer)

Z Div. op. 1. Powróci w Tryptyku Nr 10.

Stacyjka „Zdrój”

(wyk. Dziewczyna z Peronu)

Z Tryptyku Nr 3.

No i jak tu nie jechać?

(wyk. StP)

Z KSP XVI.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja – Jerzy Jeżewski

Kilka scenek i piosenek związanych, ogólnie rzecz ujmując, z podróżowaniem. Całość otwiera brawurowy esej Autora o polskiej skłonności do podróżowania (w pewnym okresie naszej historii – nawet do przemieszczenia się do trzech różnych państw bez ruszania się z miejsca). W pierwszej scence w przedziale kolejowym On skrywa swoje rozbudzone uczucia do Niej za ogromną wiedzą geograficzną (historyjka znana z Tryptyku Podróżni). W scence na peronie Ona wysłuchuje impertynenckich zwierzeń i wynurzeń brutalnego samca zniechęconego do współczesnej, zachodniej emancypacji kobiet, by w finale zaopiekować się Nim czule w sytuacji kryzysowej wywołanej pocałunkiem realizującym wzniesione hasło: Miłość – nie!, pożądanie – tak! Efektem spotkania przez Autora nieznajomej na peronie jest wycieczka po mieście średniej wielkości (opowieść ta, już tylko w relacji Autora, powróci w OSPa). Monolog pewnego bardzo samotnego pasażera to treść kolejnego elementu Divertimenta. Prowadzi on jednostronne rozmowy z każdym z trójki współpasażerów, mocno nasycone żartami, następnie wysiada. W finale pojawia się wieloosobowy skecz w przedziale pociągu pośpiesznego do Łodzi, do którego omyłkowo wsiadł pasażer chcący dostać się do Skierniewic. Współpasażerowie namawiają go do wyskoczenia z pędzącego pociągu... Skecz zagrany zostanie w V Kabarecie „Dudek” p.t. Naokoło czterech Dudków, 13 III 1969.

Divertimento op. 3 Jesienne

30 X 1966, niedz., 20.00, czas 42:04

w/g autora Szelesty jesienne

Osoby:

- Dziewczyna Karmiąca (łabędzie) oraz Deszczowa Panienka – Iga Cembrzyńska

- Ona – Joanna Jedlewska

- Ciepła Wdówka – Kalina Jędrusik

- Spory – Mieczysław Czechowicz

- Prezes – Bogumił Kobiela

- On – Bronisław Pawlik

- Trznadel – Robert Polak

- Starszy Pan i Dozorca w parku – Jeremi Przybora

Piosenki:

Dobranoc, już czas na sen

(inne słowa, wyk. Pan B)

Ciepła wdówka na zimę

(wyk. Ciepła Wdówka)

Powróci w Piosenki z cyklu Divertimento, Pani X przeprasza.

Określenie już dziś niespotykane. Mogła to być osoba o normalnej dla wdów temperaturze ciała (36,6), zdolna wszelako otoczyć danego mężczyznę ciepłem zarówno uczucia, jak i dobrobytu materialnego (Konstatacja Pana B z roku 1972).

Historia prosta

(wyk. Deszczowa Panienka)

Planowana i nagrana do Deszczowej suity. Nie zmieściła się.

Dobranoc, już czas na sen

(wyk. Pan B, Ciepła Wdówka, Prezes, Dziewczyna Karmiąca [łabędzie] i Trznadel oraz Ona i On)

Powróci w Piosenki z cyklu Divertimento.

Zwłaszcza jeżeli chodzi o sąsiadów głosu, który wykonał z fortepianem kolejno wszystkie 16 pozycji niniejszego zbioru. (Dopowiedzenie Pana B umieszczone przy tej piosence w zbiorku: Wizyta Starszych Panów, 16 piosenek na głos z fortepianem, 1972).

Utwór funkcjonujący też p.t. Już czas na sen.

www. ▶ Trznadel gra na saksofonie Prezesowi fragmenty Les feuilles mortes, 1946, muz. Joseph Kosma (1905–1969), sł. Jacques Prévert (1900–1977). W Polsce znane jako Martwe lub Zwiędłe liście, zaś w świecie anglojęzycznym, z tekstem dopisanym w roku 1950 przez Johnny’ego Mercera (1909–1976), jako Autumn Leaves.

Natomiast w wersji książkowej (1976) Trznadel wykonuje Petite fleur, 1952, muz. Sidney Bechet (1897–1959). W Polsce spopularyzowane pod tytułem Mały kwiatek.

W rozpoczynającej Div., a śpiewanej przez StP wersji Dobranoc, już czas na sen padają m.in. słowa: I Wielki Music-hall Warszawski, nasz wkład do rozrywek Paryża... Jest to aluzja do głośnego widowiska exportowego p.t. Warszawski Music-hall (Le Grand Music-hall de Varsovie), zaprezentowanego w paryskiej Olympii (26 VII 1966). Premiera polska – 3 XI 1966 (transmisja z Ośrodka TV Łódź).

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Reżyseria TV – Irena Sobierajska

Scenografia – Alicja Wirth

Opracowanie graficzne – Romuald Klaybor

Asystent reż. – Bożena Olbromska

Kierownik produkcji – Halina Kożusznik

Światło – Stanisław Białek

Kamery – Zbigniew Grygalon, Teofil Bitner, Zbigniew Nowak

Dźwięk – Tadeusz Małek

NUL Prezes: Czy trznadle już odleciały?

Trznadel: Nie. Chyba nie odlatują w ogóle.

Prezes: To dobrze. Zapewne smutno byłoby Panu bez trznadli?

Trznadel: Dlaczego? Ja osobiście wolę kanarki.

Prezes: W tym sensie byłoby Panu smutno, że byłby Pan jedynym trznadlem, który nie odleciał.

Prezes: Ma pan taki sam zasób wiadomości jak ja, panie Trznadel...

Trznadel: Ależ skąd!

Prezes: Nie wiem skąd, ale pan ma. A mimo to ja jestem prezesem, a nie pan. Prezencję ma pan pierwszorzędną...

Trznadel: Pan prezes też ma.

Prezes: Ja mam absencję, panie Trznadel. Absencję prezencji...

Spory (podchodzi do zmiecionych przez StPana na sporą kupę liści): Przepraszam Pana, czy ta kupa – wolna?

StPan: Nie orientuję się dokładnie, ale – chyba tak...

Spory: To fajnie. Przenocuję tu sobie.

StPan: Tak, że tak powiem – w terenie? O tej porze roku?

Spory: Bez zarostu to można i o tej porze.

StPan: Dlaczego bez zarostu można?

Spory: Bo jak się rano człowiek budzi w szronie, to zarost strasznie postarza.

Spory: (...) Wymyśliłem sobie wolny zawód. (...) Nadchodzi zima, proszę pana. W naszych lokalach fatalnie działa wentylacja, a ja mam płuca jak miechy. Będę się angażował jako pochłaniacz dymu. Rozumie pan – wchodzę n.p. do zadymionej knajpy, wciągam dym, wychodzę na ulicę i wypuszczam.

StPan: Ale jak pan będzie bardzo dymił na ulicy, to milicja może się przyczepić.

Spory: Założę sobie filtr. Mam już wszystko przemyślane. No a teraz – spatki. Miło jest zasnąć z perspektywami lepszego jutra (wyjmuje zza pazuchy budzik, nakręca).

StPan: Pan wcześnie wstaje?

Spory: Nie. Stawiam budzik, żeby dzieci rano mnie nie budziły i nie pytały, która godzina.

Nota bene 1! Zdjęcie, przy którym zasypia Spory, przedstawia starszą siostrę Autora – Halinę, natomiast do snu StPan recytuje mu Powrót taty, ale już nie tak jak w KSP I, w ramach improwizacji werbalnej, tylko w ramach oryginału. Pojawia się też Dziadek Paździerzak (znany z dwóch Listów z podróży), o którym opowiada Spory: A raz, proszę pana, o mało nie dostałem wstrząsu mózgu podczas otrząsania gruszek, bo mi spadł na głowę staruszek z tego drzewa.

StPan: Co on tam robił?

Spory: Nudził się. Wsadzili go na drzewo latem, żeby straszył ptaki, i zapomnieli zdjąć. Ludzie to są.

StPan: To był pewnie dziadek Paździerzak. [Powróci w Garden party... z zadaniem uśpienia StPana – od aut.].

Nota bene 2! W wersji książkowej (1976) dialog Ona – On zastąpiony zostaje szalenie zabawną rozmową pomiędzy Desdemoną i Makbetem, znaną z Div. Ma non troppo i nieco skróconą.

JP (2003): Jeżeli chodzi o aktorów, to nadal sięgałem po nazwiska wybitne, ale dla odmiany – inne, z jakimi dotąd nie współpracowałem. I tak udało mi się „przymusić” do śpiewania nawet Ignacego Gogolewskiego (Jak ja za tobą tęsknię), a do „śpiewnięcia sobie” nawet – Czesława Wołłejkę czy Bogumiła Kobielę (Będzie weselej). W pierwszych programach Divertimenta sporo śpiewał Bronisław Pawlik, częściej niż to czynił w KSP (Ballada z trupem, O, Kutno!, Ach, ten lęk!). Natomiast z dawnej kabaretowej obsady wierny pozostałem również Kalinie, która w Divertimencie jest nadal „pierwszą damą piosenki”, śpiewającą m.in. takie hity, jak Ciepła wdówka, Na całej połaci deszcz [nie w Divertimencie, tylko w Deszczowej suicie – od aut.], W kawiarence „Sułtan”, Bądź mi tatą. Aliści już od Divertimenta op. 4 (Sylwestrowego) wracają w moje autorsko-reżyserskie objęcia: Kwiatkowska, Krafftówna, Czechowicz, Gołas. Do nich dołączają też wkrótce Michnikowski, Roszkowski, Sienkiewicz. W sumie obsada Divertimenta poszerzona o Glińskiego, Kobielę, niezapomnianą Jedlewską, Julskiego, Kobuszewskiego, Cembrzyńską mało się będzie różnić od „kabaretowej”, zwłaszcza że nie zabraknie też Bohdana Łazuki. Mało? No z tym to mocno przesadziłem. Zważywszy, że w tym „mało” ma się zmieścić aktorska nieobecność Wasowskiego. I ona przecież, przede wszystkim, sprawiła, że popularność Divertimenta i późniejszych jeszcze moich poczynań telewizyjnych w stosunku do popularności KSP spadła znacząco. Inna rzecz, że swoich muzycznych „zobowiązań” dotrzymywał „nieobecny ciałem” w Divertimencie kompozytor z właściwą sobie rzetelnością, a nawet włącznie z samozapałem niejednokrotnie. Dla ilustracji taki epizod. Przychodzę na jedną z prób muzycznych o wyznaczonej godzinie i zastaję Jerzego bez marynarki z zawiniętymi rękawami koszuli, pochłoniętego majstrowaniem pod podniesionym wiekiem fortepianu. Kiedy się bliżej przyjrzałem jego krzątaninie, stwierdziłem, że mozolnie i misternie owija klozetowym łańcuszkiem do spuszczania wody fortepianowe struny. Celem tych zabiegów było wydobycie z normalnego steinwaya brzmienia rozklekotanego starego grata, brzęczącego zdezelowanymi strunami, nie naruszając przy tym jego czystego stroju. Taki właśnie bowiem instrument zamarzył sobie kompozytor do akompaniowania Basi Krafftównie i Bronkowi Pawlikowi w ich poślubnym duecie Ach, ten lęk! Przytoczony epizod z fortepianem dotyczy wprawdzie, że tak to określę, „mechaniki” poczynań muzycznych Jerzego, ale też i sama muzyka w Divertimencie nie ustępowała pięknem, a często i dowcipem tej z KSP. Oryginalnym żartem muzycznym Jerzego, którego to żartu nie sposób nie zanotować, jest muzyka do Balladyny 68.

Szelesty jesienne, czyli opus 3 – przyniosły mi owo opus zupełnie szczególne, osobistą i niezwykłą rekompensatę po utracie aktorskiego partnera w osobie Wasowskiego. Stała się nią nowa scenografia i jej autorka – Alicja Wirth. Stała się bowiem autorką oprawy plastycznej nie tylko do Szelestów jesiennych, ale i do wszystkich dalszych moich twórczych poczynań telewizyjnych. I nie tylko do nich. Wybrałem ją także na scenografa naszego wspólnego życia, a ona przyjęła mój wybór [ślub 16 XI 1968 – od aut.], hojnie inwestowała w nasze wspólne trzydzieści trzy lata, aż do jej śmierci [24 VIII 2000 – od aut.], swoje poczucie piękna jako artystki i swoje osobiste piękno jako kobiety.

Wagę Szelestów jesiennych w mojej „karierze” artystycznej przypieczętował jeszcze jeden fakt. Do tego widowiska napisałem jeden z najlepszych, na jakie mnie stać, piosenkowych tekstów, kołysankę Dobranoc, już czas na sen, a Jerzy swoją muzyką sprawił, że powstała kołysanka-przesłanie, w której pobrzemiewają nieczęste w naszej twórczości nuty troski o przyszłość narodu. We wstępie do programu pojawiła się jedynie skromna zapowiedź tej piosenki, zwrotka z aktualnymi akcentami „Złotych i Srebrnych Masek” (nagród dorocznych za telewizyjne osiągnięcia) i ambitnego „nad stan przesięwzięcia – wysłania polsko-ludowej rewii do Paryża, p.n. Warszawski Music-Hall. W finale znikają doraźne nawiązania, a rozbrzmiewa coś na kształt vice-hymnu. Jeżeli przesadziłem, proszę mi wybaczyć, ale też posłuchać życzliwie.

Wersja radiowa

data nagrania 9 I 1977, data emisji 12 I 1977

Osoby:

- Ciepła Wdówka – Kalina Jędrusik

- Deszczowa Panienka – Iga Cembrzyńska

- Desdemona – Bohdana Majda

- Dziewczyna Karmiąca (łabędzie) – Joanna Szczepkowska

- Bącz – Mieczysław Czechowicz

- Makbet – Jan Kobuszewski

- Prezes – Marian Kociniak

- Trznadel – Krzysztof Kowalewski

- StPan – Jeremi Przybora

Piosenki:

Dobranoc, już czas na sen

(inne słowa, wyk. StPan)

Ciepła wdówka na zimę

(wyk. Ciepła Wdówka)

Jesienna dziewczyna

(wyk. StPan i Ciepła Wdówka)

Z KSP VI.

O, Romeo!

(wyk. Ciepła Wdówka)

Z KSP XII.

Historia prosta

(wyk. Deszczowa Dziewczyna)

Dobranoc, już czas na sen

(wyk. StPan)

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja akustyczna – Wojciech Truszczyński

Divertimento op. 4 Sylwestrowe

31 XII 1966, niedz., 21.00, czas 41:57

Osoby:

- Śnieżna Dziewczyna i Uśmiechnięta, a zarazem mamka StPana – Kalina Jędrusik

- Mama (przyszłego StPana przed poczęciem, Melania) – Barbara Krafftówna

- Babka Róża (dziedziczka) – Irena Kwiatkowska

- Sługa Bazyli (lubiący przestraszać) – Mieczysław Czechowicz

- Gondolier – Wiesław Gołas

- Wuj Hieronim – Bogumił Kobiela

- Tato Sylwester (mąż Mamy, w tej samej co ona sytuacji) – Bronisław Pawlik

- Starszy Pan (dorosły, choć jeszcze nie narodzony, również panicz) – Jeremi Przybora, który idąc na bal, zabłądził w zamieci oraz w czasie i przestrzeni

Piosenki:

Najlepszy śnieg krajowy

(wyk. Śnieżna Dziewczyna i StPan)

Z nieco innym tekstem i pod tytułem Jak pięknie śnieg tu pada miała też powrócić w Skrzypku z kwartetu im. Czastuszkiewicza. W utworze zacytowano fragmencik piosenki Śnieg, znanej jako Puchowy śniegu tren (sł. Andrzej Włast, muz. Pierre Arezzo).

Pani Róża gra Szopena

(wyk. Sługa Bazyli i Babka Róża)

JP (1992): Mama miała na imię Jadwiga i chyba tylko tym się różniła od pani Róży z piosenki.

Barkarola „Paola”

(wyk. Gondolier)

Powróci w Piosenki z cyklu Divertimento.

Ach, ten lęk!

(wyk. Mama i Tato)

Uśmiechnij się, Polaku

(wyk. Uśmiechnięta)

Uśmiechnij się, Polaku

(wyk. Uśmiechnięta, Babka Róża, Sługa Bazyli, Mama, Gondolier, Wuj Hieronim, Tato i StPan)

Jak uzyskać uśmiech? Palcami wskazującymi obu rąk unosimy górną wargę o ok. 5–6 mm. Jednocześnie palcami wielkimi rozsuwamy kąciki ust o ok. 8–9 mm. Po usunięciu palców utrzymujemy na twarzy uzyskany wyraz. (Instrukcja Pana B z roku 1972).

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Scenografia – Daniel Mróz

Reżyseria TV – Irena Sobierajska

Akompaniament – Juliusz Borzym

Asystent scenografa – Jerzy Huk

Światło – Anna Rusin

Plastyka ruchu – Jagienka Zychówna

Kamery – Teofil Bitner, Zbigniew Nowak, Sławomir Conrad

Oprac. dźwiękowe – Tadeusz Małek

Asystent reżysera – Bożena Olbromska

Kierownik produkcji – Halina Kożusznik

Nota bene! Na samym początku programu zarówno Irena Kwiatkowska, jak i Mieczysław Czechowicz mówią o Wuju Hieronimie per pan Walery.

Opowieść Wuja Hieronima o rogaczu powróci w OSPa z tą różnicą, iż jej finał nie rozegra się już w dobrach księcia Połciomirskiego, tylko Czartolubskiego, natomiast żona nie będzie gonić dosłownie resztkami oporu pod naciskiem pozycji społecznej i urody księcia, lecz resztkami sił opierać się będzie natarczywości księcia.

NUL Babka: Czytał chyba Bazyli Kanta?

Bazyli: Czytałem Immanuela, Pani dziedziczko, czytałem. Pisał, że czas i przestrzeń, Pani dziedziczko...

Babka: Mnie niech Bazyli nie streszcza, bo ja też, chwała Bogu, czytałam.

Bazyli: No a stary Szymon Kiełbaśnik, Pani dziedziczko, w taką zamieć kiełbasy niósł półtora łokcia. A że na kij mu zmarzła, podpierał się też nią jak kijem. Ale co się podeprze, to kiełbasa coraz krótsza. Aż tu czuje – ręką się podpiera, a kiełbasy już nie ma ani kawałka. A to...

Babka: ... wilk szedł za Szymonem Kiełbaśnikiem w tej zamieci i podgryzał mu kiełbasę, aż zeżarł ze szczętem.

Bazyli: Skąd Pani dziedziczka wie?

Babka: Szłam za tym wilkiem.

Bazyli: A nie wychodzi z kart, Pani dziedziczko, że panicz konia w przerębli poi? A lód na rzece młody jeszcze, kruchutki. Trzask! Chlup! Już i nasz panicz, Pani dziedziczko, pod lodem, jak Śpiąca Królewna w szklanej trumience. I co to za Wigilia, Pani dziedziczko! Zamiast żeby panicz – rybkę, rybka – panicza...

Babka: Jaka Wigilia, Bazyli? Sylwester.

Bazyli: Ale już od Wigilii panicz może sobie tak pływać.

Babka (do StPana): Nie przeziębiłeś mi się? Nie masz gorączki? (wyciąga mu termometr spod pachy) Masz! Pokaż gardło! (zagląda mu) Nalot! (Wuj Hieronim zrywa się i biegnie schować się pod stół). Widziałeś idiotę – wuja? I nie wylezie stamtąd, póki nie odwołam nalotu.

Mama (w Wenecji): Sylwestrze, wiesz, że nie wierzę w bociana?

Tato: Jakże się cieszę, mój ty słodki niedowiarku!

Mama: Ja wierzę w... gondoliera!

Tato: Jak mam to... rozumieć?

Mama: Że dzieci przywozi tajemniczy gondolier w takiej cudownej, ogromnej gondoli... I dlatego wszystkie młode małżeństwa jeżdżą do Włoch.

Tato: Ależ, Melanio, przecież prości ludzie nie jeżdżą, bo nie mają pieniędzy. A dzieci mają.

Mama: Więc jak to robią?

Tato: Mama ci nie mówiła?

Mama: Skąd mama może wiedzieć, jak prości ludzie mają dzieci? Powiedziała mi tylko, że sposób mojego taty jest strasznie prymitywny. Ale tato kończył tylko szkołę rolniczą i nie wyjeżdżał za granicę. A ty, człowiek z wyższym wykształceniem, będziesz miał ze mną dzieci na pewno zupełnie inaczej, nieskończenie piękniej i mądrzej. Prawda, Sylwestrze?

Tato: Tak... oczywiście. Nie darmo studiowałem Oxford i Sorbonę... (obejmuje ją)

Miłości naszej Sorbona

Będzie ogromnie skrócona...

Bazyli: A jak podrósł panicz, to strażakowi, który sunął w koperczaki do kucharki, podpalił koperczaki, żeby przekonać się, jak będzie gasił! Cha, cha, cha!

Tato: Potrafił niejednego wyprowadzić z równowagi. Kiedy podróżowaliśmy po Serbii w czternastym roku, rozdrażnił jednego Serba do tego stopnia, że ten zaczął strzelać i trafił przejeżdżającego właśnie arcyksięcia Ferdynanda! Cha, cha, cha!

www. ▶ Koperczaki, umizgi, zaloty, dziś tylko we fraz. stroić, sadzić koperczaki, puszczać się, uderzać w koperczaki.

Wersja radiowa

data nagrania 6 II 1977, data emisji 9 II 1977

Osoby:

- Śnieżna Pani – Kalina Jędrusik

- Melania, mama Panicza – Barbara Krafftówna

- Babka Róża – Irena Kwiatkowska

- Sługa Bazyli – Mieczysław Czechowicz

- Gondolier – Wiesław Gołas

- Wuj Hieronim – Wiesław Michnikowski

- Sylwester, tata Panicza – Bronisław Pawlik

- Starszy Pan i Panicz – Jeremi Przybora

Piosenki:

Najlepszy śnieg krajowy

(wyk. Śnieżna Pani i StPan)

Pani Róża gra Szopena

(wyk. Sługa Bazyli i Babka Róża)

Barkarola „Paola”

(wyk. Gondolier)

Ach, ten lęk!

(wyk. Melania i Sylwester)

Piosenka nawiązuje do czasów, kiedy to lęk bywał przezwyciężany przez uczucie równie często, jak w naszych czasach uczucie bywa przezwyciężane przez lęk. (Spostrzeżenie Pana B z roku 1972).

Uśmiechnij się, Polaku

(wyk. Uśmiechnięta)

Uśmiechnij się, Polaku

(wyk. Babka Róża, Sługa Bazyli, Melania, Gondolier, Wuj Hieronim, ale Bogumił Kobiela, oraz Sylwester i StPan)

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja – Jerzy Jeżewski

Divertimento op. 5 Stomatologiczne

18 VI 1967, niedz., 20.05, czas 48:37

Osoby:

- Dojrzała – Joanna Jedlewska

- Żona Dentysty – Kalina Jędrusik (kiedyś jako asystentka doktora rozgotowywała mu narzędzia na zupę i śpiewała podczas zabiegów, czego doktor nie znosił. Więc nie miał innego wyjścia i ożenił się z nią. Obecnie śpiewa w poczekalni jako anestezjolog. Znieczula śpiewem. Ale też nie za bardzo)

- Mercedes Bęc (inż. gastronom) – Irena Kwiatkowska

- Młoda – Krystyna Sienkiewicz

- Dentysta – Mieczysław Czechowicz

- Paradentoza – Wieńczysław Gliński

- Krótkowidz – Wiesław Gołas

- Przedostatni (Ciapuchna) – Wiesław Michnikowski

- Nerwus (Robert) – Roman Wilhelmi

- Starszy Pan – Jeremi Przybora

- Oraz trzy spuszczone właśnie buldogi: Myrra, Kadzidło i Złoto (Kadzidło nie szczeka. Tchórza nie wezmą do pyska, bohatera nie tkną. Ukradzione przez Krótkowidza).

Piosenki:

Ząb, zupa, dąb

(wyk. Przedostatni, Nerwus, Młoda, Krótkowidz, Dojrzała, Paradentoza i Mercedes Bęc)

W kawiarence „Sułtan”

(wyk. Żona Dentysty)

Powróci w Będzie weselej.

Właściciel kawiarni „Sułtan” zastrzega się za naszym pośrednictwem, że od czasu podrożenia kawy nie jest w stanie bezinteresownie obsługiwać osób pragnących w jego lokalu żywić głębsze uczucia przy dużych kawach. (Ostrzeżenie Pana B z roku 1972). Tekst napisany z myślą o Agnieszce Osieckiej.

Rzuć chuć

(wyk. Żona Dentysty)

Powróci w Piosenki z cyklu Divertimento w wyk. Pani Zarżniewskiej.

Ja proszę o ciszę

(wyk. Żona Dentysty)

Już poczekalnia pusta

(wyk. StPan)

NUL Mercedes: Pan do pana doktora?

StPan: Właściwie nie całkiem.

Mercedes: Rozumiem. Tylko z zębami.

Mercedes: Stówa.

StPan: Tamten pan wypił.

Mercedes: Ale pan zamawiał.

StPan: Cała stówa?

Mercedes: Koszt własny plus narzut: obsługa i działalność rozrywkowa.

StPan: Ja najmocniej przepraszam, ale działalności chyba nie było?

Mercedes: Ale będzie.

StPan: Tu, w poczekalni stomatologicznej, znajduję raz jeszcze potwierdzenie dla tezy, że jedyne dostępne nam szczęście to nieobecność cierpienia.

Krótkowidz (solidnie do tego zawiany, wyciąga z kolejnych kieszeni fotografie i pokazując): Panie, czy to – babka? Nie mam szkieł, wie pan, bo mi się stłukły i kompletnie nic nie widzę.

StPan: Nie, proszę pana, to Abraham Lincoln jako dziecko.

Krótkowidz: Panie, a to – babka? Bo bez tych szkieł...

StPan: Nie, to Edison po wynalezieniu żarówki.

Krótkowidz: A to, panie kolego – babka czy nie?

StPan: Nie, proszę pana, to pierwszy statek na Mississippi.

Młoda (powraca do poczekalni po wyskoczeniu przez okno)

StPan: Nic sobie pani nie zrobiła?

Młoda: Nie, mam bardzo słabą grawitację.

Paradentoza: Podobno krajowcy z wysp Południowej Natalii usuwają chory ząb w ten sposób, że naginają młodą palmę i do jej wierzchołka przywiązują ten ząb. A potem puszczają, ma się rozumieć, palmę. Ta, prostując się, wyrywa ząb. Jeżeli ma on mocne korzenie, zdarza się, że cały pacjent ▶ en bloc wylatuje w powietrze jak z katapulty, a spadając, wybija sobie wszystkie zdrowe zęby.

Dojrzała: Boże, jaki to straszliwy prymityw!

www. ▶ En bloc (fr., czyt. ã blok), całkowicie, w całości, ogółem (n.p. ujmować coś).

Dojrzała: Czytałam w kwietniowym numerze czasopisma „Alternatywy”, że w rodzinie Rockefellerów, królów naftowych, często zdarzają się przypadki natrafienia w zębie na ropę naftową. W niewielkiej co prawda ilości, tyle co do zapalniczki.

Paradentoza: Do czego my dochodzimy? Ja tu przyszedłem z zębami, a nie – z charakterem! Czy to można pacjentów psami blokować?

Dentysta: Cieszę się, że przybyliście tutaj z pełnym zaufaniem, chociaż słynę w sferach stomatologicznych jako dentysta szczególnie bolesny. Może dlatego, że jestem samoukiem. Jako skromny chłopiec wiejski zacząłem praktykować na zębach pił, grabi i wideł. Z żywym pacjentem mam do czynienia stosunkowo od niedawna. (...) Jeżeli mam być szczery, to ząb człowieka mniej mnie interesuje niż sam człowiek jako taki. Tak, człowiek i jego zachowanie się na fotelu dentystycznym – to jest sprawa, która mnie pasjonuje.

Krótkowidz: Mnie, wie pan, panie kolego, dwie rzeczy znieczulają: kielich i babka.

StPan: To w takim razie pozwoli pan, że zaproszę pana.

Krótkowidz: Nie, nie, nie. Coś pan, panie kolego. Sądzi pan, że ja pana naciągam? Nic podobnego. Umawiamy się tak. Przeszukuję kieszenie.

StPan: Moje?

Krótkowidz: Nie, swoje. I jeżeli znajdę w nich poszukiwany banknot, ja stawiam. Jeżeli nie – pan. Poufnie panu powiem, że ma pan spore szanse.

(...) A to nie banknot?

StPan: Nie, list. (czyta) „Kochany. Nasz Zygmuś ma już roczek. Zima idzie, a na buciki...”

Krótkowidz: A wie pan, skąd ta korespondencja? Z ▶ Chełmka. A – to? Przekaz?

StPan: Nie. To jest wyrok.

Krótkowidz: Który?

StPan: Pół roku z zawieszeniem za usiłowanie wysadzenia inwalidy...

Krótkowidz: Wiem. Z wózka. Taksówki nie było za Boga, a to był taki zmotoryzowany inwalida. Da pan wiarę, że nie dał się wysadzić? Zassał się, inwalida, czy jak...

Nota bene! Ta scenka (nieznacznie różniąca się tekstem) miała swą premierę w Tryptyku Nr 9, a podobna do niej jeszcze wcześniej, bo w KSP IX (z Krewnym-Cholerykiem), natomiast w kwestiach Paradentozy i Przedostatniego wykorzystano częściowo List z poczekalni dentysty oraz List z łazienki.

www. ▶ Chełmek, miasto, a jednocześnie słynny producent obuwia – Południowe Zakłady Przemysłu Skórzanego Chełmek, funkcjonujący w Chełmku koło Chrzanowa w latach 1932–2003.

Paradentoza: Nie jestem taki znów pewny, czy te psy nie są po prostu nagrane.

Dojrzała: A... Kadzidło? Jak może być nagrany, kiedy nie szczeka?

Przedostatni (...): Można panu na chwilę usiąść na kolanach? Matkę straciłem przedwcześnie...

StPan: Proszę bardzo.

Dojrzała: Przecież pokazałam panu doktorowi wszystkie zęby! Czy to nie dosyć?

Dentysta: Nie, nie dosyć. Ja już na początku zastrzegłem się, że mnie interesuje cały człowiek, nie tylko zęby. Proszę wyjść!

Dojrzała: Ale mężczyznom nie każe się pan rozbierać!

Dentysta: Budowę mężczyzny znam na pamięć. Budowę kobiety muszę sobie co pewien czas przypomnieć. To chyba zrozumiałe. Proszę wyjść.

Przedostatni: Puszczaj, bo cię kopnę!

StPan: To kopnij, ale musisz wytrwać!

Przedostatni: Wiesz, w co cię kopnę?

StPan (odwracając się plecami do Przedostatniego): Wiem, ale nie ustąpię.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Scenografia – Alicja Wirth

Instrumentacja i kierownictwo muzyczne – Juliusz Borzym

Dźwięk – Tadeusz Małek

Światło – Ryszard Jastrzębski

Kamery – Andrzej Dmoch, Stefan Kasperek, Ryszard Krassowski

Kierownik produkcji – Halina Kożusznik

Asystent reżysera – Bożena Olbromska

Reżyseria TV – Anna Minkiewicz

JP (2003): Drugim moim ulubionym obok Jesiennego opusem jest opus piąte Stomatologiczne. Przyniosło ono również jedną piosenkę większej dla mnie, choć już nie narodowej, wagi – W kawiarence „Sułtan”, a drugą – mniejszej, choć popularną wśród muzykalnej klienteli dentystycznej: Ząb, zupa, dąb. To Divertimento mam ciągle w oczach, tak jakoś wyjątkowo, bo to chyba ostatnie (z ważniejszych) nagrywane na pl. Powstańców, w starych ciasnych studiach telewizyjnych, w których powstały wszystkie Wieczory KSP. Więc w tej poczekalni dentystycznej wszystkich ich widzę – tych z Divertimenta Stomatologicznego i nie tylko – jak siedzą rzędem na krzesełkach i czekają na swoją kolej do drzwi gabinetu dentysty Czechowicza. A że życie jest jak wiadomo rodzajem poczekalni, najostrzej widzę tych, którzy ją już opuścili na zawsze, w ślad za dentystą: uroczą Joasię Jedlewską (już wtedy walczącą z rakiem), Romka Wilhelmiego, Bobka Kobielę, Czesława Wołłejkę, Bronka Pawlika... bo potem już przenieśliśmy się na Woronicza. Tam nagrywaliśmy ostatnie opusy Divertimenta. Między innymi Garden party, czyli bankiet w krzakach z rewią mody męskiej, którą zapowiadała Irena Kwiatkowska, bardzo śmiesznymi wierszykami, które się nie zachowały. [Szczęśliwie zachowały się! – od aut.!] Wśród modeli wysunął się na czoło Tadeusz Ross jako mężczyzna, bardzo finezyjnie kreując polskiego ludowego amanta typu presleyowskiego (Mężczyzna sextorpeda). W tymże Garden party... Zdzisio Leśniak i Czarek Julski stworzyli niezapomniany duet w piosence Adziba! Adziba!, śpiewając ją w nikomu nie znanym, również im samym, języku. Jest to podobno tłumaczenie piosenki Rodzina, ach, rodzina.

Wersja radiowa

data nagrania 7 IV 1977, data emisji 13 IV 1977

Osoby:

- Aktualna Pani Doktorowa, żona dentysty – Kalina Jędrusik

- Przyszła Pani Doktorowa – Barbara Krafftówna

- Mercedes Bęc – Irena Kwiatkowska

- Dojrzała – Małgorzata Niemirska

- Młoda – Krystyna Sienkiewicz

- Nerwus (Robert) – Joachim Lamża

- Dentysta – Mieczysław Czechowicz

- Starszy – Wieńczysław Gliński

- Krótkowidz – Marian Kociniak

- Przedostatni – Wiesław Michnikowski

- Starszy Pan – Jeremi Przybora

Piosenki:

Ząb, zupa, dąb

(wyk. Przedostatni, Roman Wilhelmi, Młoda, Wiesław Gołas, Joanna Jedlewska, Starszy i Mercedes Bęc)

W kawiarence „Sułtan”

(wyk. Aktualna Pani Doktorowa)

Rzuć chuć

(wyk. Przyszła Pani Doktorowa)

Powróci w Piosenki z cyklu Divertimento w wyk. Pani Zarżniewskiej.

Wesoła Wielkanoc

(wyk. Mercedes Bęc)

Piosenka widmo. Nagrana w roku 1965 i na logikę, jak też zdaniem Pana B znalazła się w KSP XIV, śpiewana przez Panią Kuchenną do Majora. Może i tak, ale próżno jej tam szukać.

Już poczekalnia pusta

(wyk. StPan)

Divertimento op. 6 Ma non troppo

30 IX 1967, sob., 20.40, czas 52:04

(w scenariuszu: Figle sklerozy)

Osoby:

- Desdemona – Barbara Krafftówna

- Pani z Wózkiem – Katarzyna Łaniewska

- Przedszkolanka – Barbara Młynarska

- Porzucona – Krystyna Sienkiewicz

- Makbet – Jan Kobuszewski

- Artysta – Bohdan Łazuka

- Mężczyzna do Dziecka – Wiesław Michnikowski

- Zakochany w Przedszkolance – Bronisław Pawlik

- Podopieczny – Wojciech Pokora

- StPan – Jeremi Przybora

- Lekarz – Bogusław Stokowski

Piosenki:

Pod twoim oknem

(wyk. Artysta)

Z aud. Zgubne uczucia.

W moich cierpień izdebce

(wyk. Artysta)

Muz. Juliusz Borzym lub Jerzy Abratowski. Utwór premierowy.

Czemu zgubiłaś korale?

(wyk. Artysta)

Z aud. W cichej fabryczce piosenek.

Kochajcie jemiołuszki

(wyk. Artysta)

Powróci w Piosenki z cyklu Divertimento. Utwór premierowy.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski i Juliusz Borzym

Dźwięk – Tadeusz Małek

Światło – Antoni Żurek

Kamery – Zbigniew Grygalon, Zbigniew Nowak, Stefan Kasperek

Kier. produkcji – Halina Kożusznik

Asystent reżysera – Halina Racięcka

Scenografia – Alicja Wirth

Reżyseria TV – Irena Sobierajska

JP: Drodzy Państwo! Do tego szóstego z kolei Divertimenta chciałbym usposobić Was życzliwie, serdecznie, ba, może nawet pobłażliwie. Czy prosiłbym o to, gdyby to był program skrzący się dowcipem, pełen zaskakujących pomysłów, myśli głębokiej, ukrytej w formie lekkiej, porywającej... Divertimento op. 6 Ma non troppo powstało w szczególnie trudnych warunkach tropikalnego lata, kiedy to sama myśl o takim wysiłku organizmu jak wybuch śmiechu powoduje strumienie potu i długotrwałe wyczerpanie. Autor, chcąc przygotować Wam za wszelką cenę tę premierę, musiał oczywiście poniechać takich myśli. Pisywał przeważnie w wodzie, która też niejednokrotnie wdzierała się do tekstów. Autor, ma się rozumieć, je wyżymał, ale przy tej okazji niefortunne wkręcenie prawej dłoni w wyżymaczkę sprawiło, że w pewnym momencie stanął wobec alternatywy: albo napisać lewą dłonią tekst nowy, albo też sięgnąć po utwór już napisany dłonią prawą. Oczywiście, że wybrał to drugie rozwiązanie. Pisywał też często w przeciągu, dla ochłodzenia się, a przeciąg, jak to przeciąg, bywało nierzadko porwie utwór i niesie w czorty. No i jeszcze ta tęsknota za wilgocią, tak charakterystyczna dla okresów długotrwałej suszy. Za wilgocią chociażby w postaci łez. Ona to zapewne sprawiła, że program powstał smutnawy, chociaż zrodził się z gorącego pragnienia rozerwania Was, rozweselenia. Biedne, poczciwe programisko! Nie miejcie mu tego wszystkiego za złe! Bierzcie pod tym względem przykład z aktorów, którzy zagrali tak, jakby... No, jednym słowem – z pełną życzliwością i serdecznością dla całości.

Życzę Państwu bezpretensjonalnej zabawy.

NUL Makbet: (...) A pani – Angielka?

Desdemona: Nie. Włoszka.

Makbet: Ale dobrze mówi pani po angielsku.

Desdemona: Autor Anglik.

Desdemona: (...): Otello. Nazwisko małżonka.

Makbet: Włoch?

Desdemona: Nie, Murzyn. Ale na służbie Wenecji, jako wyższy wojskowy.

Makbet: Ja również jestem wojskowym wysokiego stopnia.

Desdemona: Ja natomiast jestem cywilną Wenecjanką. Desdemona.

Makbet: Murzyn to... cały czarny?

Desdemona: Tak, ale nie brudzi w dotknięciu.

Makbet: Co panią skłoniło do tego małżeństwa?

Desdemona: Miłość.

Makbet: (...): Gdyby tak spotkać się, Desdemono, gdzie indziej, w innych czasach!...

Desdemona (rozmarzona): Jako dwoje młodych, wolnych ludzi!

Makbet: Oboje przystojni i zamożni!

Desdemona: Bez wybujałych ambicji i obłąkanej zazdrości!

Makbet: W jakimś pięknym mieście...

Desdemona: (...) W Weronie! Werona jest piękna! (...) Pan by miał na imię... Już wiem: Ro...

Makbet: ... drygo?

Desdemona: Nie, Romeo! To piękne imię!

Makbet: A pani – Ju...

Desdemona: ... dyta?

Makbet: Nie, Julia! Bardzo lubię to imię. (...)

Desdemona: Boże, jacy wtedy bylibyśmy szczęśliwi!

Makbet: Jacy szczęśliwi!

Dworcowy megafon (głos męski): Uwaga! Uwaga! Rozpoczynamy spektakl. Desdemona proszona do Stratfordu! Desdemona proszona do Stra... (Desdemona znika).

Dworcowy megafon (głos żeński): Uwaga! Uwaga! Zaczynamy przedstawienie. Makbet proszony do Grudziądza. (Makbet znika).

Nota bene! Nie cytowana przez nas scenka Przedszkolanka z udziałem Przedszkolanki i Zakochanego w Przedszkolance bazuje w pewnym stopniu na radioabsurdziku Jak zakochaliśmy się w przedszkolance.

Divertimento op. 7 Zamkowe

1 VI 1968, sob., 20.55, czas 65:02

Osoby:

- Kierowniczka zamku w Piaścicach – Barbara Krafftówna
(W zamku tym mieści się Ośrodek Wysiłku Twórczego. Kierowniczka otrzymuje premię od każdego ukończonego w nim utworu. Sam zamek, wedle jej informacji, położony jest na złożach halucynatrytu, który źle wpływa na sen. Natomiast zjawy senne powoduje on i bez spania, tak że warunki do pracy są tu znakomite. Zjaw nie należy mieszać z duchami, które, jak to w starym zamku, istnieją obiektywnie).

- Sierota – Kalina Jędrusik

- Poeta Bącz – Mieczysław Czechowicz

- Książę – Wieńczysław Gliński
(Pudłował na polowaniu, bo komara, który siedział mu na lufie, brał za muszkę).

- Pan Czujduch – Roman Kłosowski

- Dziki Lokator – Wiesław Michnikowski

- StPan (również głos Czarnego Rycerza) – Jeremi Przybora

- Zgryzoń Maryśka (cała gama przeżyć w takim maleństwie ze zgryzotami włącznie, jak sama nazwa wskazuje) zastrzelony przez Pana Czujducha

- Sołtys Donica, który dał po mordzie Czujduchowi, zaś ten mu nie oddał, bo ocknął się w szpitalu

Piosenki:

Dziewica Anastazja

(wyk. Kierowniczka i StPan)

Z NpII. Tu: w nowej aranżacji.

Pani mnie oswoi, madame

(wyk. Dziki Lokator)

Powróci w Piosenki z cyklu Divertimento.

I jak tu żyć samotnie

(wyk. StPan)

Mocno zmienionym głosem, a na wizji markuje, że śpiewa Pan Czujduch.

Piosenka z EP Jedzcie stokrotki! Tytuł wstępny: Czasem mężczyzna jak bielizny...

Ballada o zbóju filantropie

(wyk. Książę)

Samokołysanka

(wyk. Poeta Bącz i StPan)

Nawet i nie tuzy

(wyk. StPan)

Bądź mi tatą

(wyk. Sierota)

Nawet i nie tuzy

(wyk. Kierowniczka)

Z elementami tego tekstu i nową muzyką pojawi się w OSPa 17.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Scenografia – Alicja Wirth

Muzyka – Jerzy Wasowski

Produkcja – Stanisława Tarkowska

Ruch plastyczny – Jagienka Zychówna

Kierownictwo muzyczne i instrumentacja – Juliusz Borzym

Dźwięk – Tadeusz Małek, Raoul Porges

Światło – Antoni Żurek, Mieczysława Kaut

Kamery – Ryszard Krassowski, Andrzej Dmoch, Stefan Kasperek

Asystent reżysera – Bożena Olbromska

Reżyseria TV – Irena Sobierajska

NUL Kierowniczka: Moim zdaniem najważniejsze dla mężczyzny to serce.

StPan: A dla kobiety?

Kierowniczka: Serce... mężczyzny.

Kierowniczka: Przyniosłam panu zająca na zimno.

StPan: Zające teraz nie pod ochroną?

Kierowniczka: Na zimno – nie.

Dziki Lokator: Uprowadzę kucharkę. Chociaż muszę panu powiedzieć, że nie jest to uroda samodzielna, która może się obyć bez pomocy środków chemicznych i dlatego wpadłem do pana tak po sąsiedzku... czyby pan kolega nie mógł mi użyczyć trochę alkoholu?

StPan: Bardzo proszę. (Wyciąga butelkę z walizki). Tylko w co by tu odlać.

Dziki Lokator: Jak to w co? – W nakrętkę. (Nalewa do nakrętki, podaje StPanu i oddala się z butelką).

Piosenki z cyklu Divertimento

2 XI 1968, sob., 20.55, czas 53:43

Osoby:

- Meta – Alina Janowska

- Pani Lina Wanna – Kalina Jędrusik
(Córka drobnych intelektualistów podlaskich, ojciec – zwyczajny kryteriolog, matka – starszy rachmistrz różniczkowy. Oboje niemuzykalni).

- Pani Zarżniewska – Barbara Krafftówna

- Kierownik Przychodni Świadomego Małżeństwa

- Pani Arlezjana – Irena Kwiatkowska

- Pan Bącz – Mieczysław Czechowicz
(Śpiewa kołysanki tak sugestywnie, że czasem zdarza mu się zasnąć podczas pełnienia obowiązków wokalnych, o czym z góry uprzedza i za co przeprasza bardzo).

- Konferansjer – Lucjan Kydryński

- Pan Dzidziak (przedstawiciel wodociągów i kanalizacji) – Bohdan Łazuka
(Ponieważ śpiewał często przy pracy, głos jego nierzadko wydobywał się z otworów odpływowych tej czy innej łazienki, zachwycając myjących się czy golących obywateli).

- Molek (zdrobnienie od Namoleon; mąż Mety) – Wiesław Michnikowski

- Pan Tarzanek (artysta gramatyczny na etacie korektora) – Bronisław Pawlik

- Starszy Pan – Jeremi Przybora

Piosenki:

Odjadę z tego peronu

(wyk. StPan)

Z Div. op. 2.

Pani mnie oswoi, madame

(wyk. Molek)

Z Div. op. 7.

Kochajcie jemiołuszki

(wyk. Pani Arlezjana)

Z Div. op. 6.

Barkarola „Paola”

(wyk. Pan Dzidziak)

Z Div. op. 4.

Ciepła wdówka na zimę

(wyk. Pani Lila Wanna)

Z Div. op. 3.

O, Kutno!

(wyk. Pan Tarzanek)

Z Div. op. 2.

Rzuć chuć

(wyk. Pani Zarżniewska)

Z Div. op. 5. W nowym wykonaniu.

Gołąbki w pomidorach

(wyk. Meta)

Utwór premierowy. Wycięty z programu. A szkoda, bo świetny! Miał być zaśpiewany po wygłoszeniu przez prowadzącego informacji, iż Państwowe Przedsiębiorstwo Przetworów Kapuścianych „Kapustex” ufundowało nagrodę dla każdego uczestnika festiwalu w formie puszki znakomitych exportowych gołąbków w pomidorach. I miał nas poinformować, że:

Mija wiosna, mija lato,

A ja nic nie powiem na to,

Choć zmilkł słowik i skowronek z nieba znikł.

Przyjdzie zima i jej ziąbki,

Lecz ja zawsze mam gołąbki

I gołąbków nie odbierze mi już nikt!

Gołąbki w pomidorach!

Skrzydełka kapuściane,

Zwijane, zanurzane

W aromatyczny sos!

Gołąbki w pomidorach!

Ech, mięsem wy nadziane,

Łączycie smaki znane

W szczęśliwy, wspólny los!

To cóż, że tylko mięso, tomat i kapusta,

Gdy wzrok się szkli

Z rozkoszy mi,

Zaledwie Was umieszczę w ustach!

Gołąbki w pomidorach!

Ptaszyny kulinarne!

Me słowa są zbyt marne,

Nie sprosta Wam mój głos...

Owszem będzie i mężczyzna,

Co nim wyzna mi, to przyzna,

Że ma słabość do gołąbków tak jak ja, ha! ha! ha! ha!

Gdy otworzę jemu kuchnię

I ten zapach z kuchni buchnie,

Usta złączy nam piosenka wspólna ta:

Gołąbki w pomidorach! (i t.d.)

Bądź dobry i dla męża

(wyk. Pani Zarżniewska i Pan Tarzanek)

Z KSP XVI.

Piosenka zrodziła się z rozmyślań w kąpieli, podobnie jak prawo Archimedesa. Z tym że Archimedes wypierał wodę, natomiast autor piosenki absolutnie jej się nie wypiera.

Dobranoc, już czas na sen

(wyk. Pan Bącz)

Z Div. op. 3.

Opracowanie muzyczne – Jerzy Wasowski, Juliusz Borzym

Dźwięk – Tadeusz Małek

Światło – Stanisław Białek

Kamery – Ryszard Krassowski, Andrzej Dmoch, Stefan Kasperek

Kierownik produkcji – Jolanta Miller

Asystent reżysera – Danuta Łomnicka

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Reżyseria TV – Irena Sobierajska

Scenografia – Alicja Wirth

Odsłonięta namalowana kurtyna, wybieg jak dla modelek biegnący w głąb zaciemnionej sceny, zaś na pierwszym planie zakończony wanną, przy której na krześle siedzi Autor.

Z lewej strony wyłania się Lucjan ▶ Kydryński: Dobry wieczór Panu, witam Pana bardzo, bardzo gorąco na I Festiwalu Pieśniarzy Łazienkowych [zwanym też Paradą Pieśniarzy Łazienkowych – od aut.], festiwalu, który nawiązuje do wielowiekowej tradycji pieśni śpiewanych ongi w łaźniach rzymskich, że zacytuję Wergilego: ▶ Arma turumque cano (Opiewam armaturę). Otworzy go, co jest zrozumiałe, przedstawiciel wodociągów i kanalizacji, pan Dzidziak. (...) Pewnego razu usłyszał go minister wodociągów, zainteresował się pięknym tenorem podległego mu pracownika i awansował go na wysokie stanowisko w Dziale Rachuby. I oto naczelnik Dzidziak w Barkaroli „Paola”.

www. ▶ Oryginalnie: arma virumque cano (opiewam czyny orężne męża). Początek Aeneis, czyli Eneidy, rzymskiego eposu narodowego napisanego heksametrem (w latach 29–19 p.n.e.) przez Publiusza Wergiliusza Marona (70–19 p.n.e.), a opiewającego w 12 księgach o łącznym rozmiarze 9892 wierszy dzieje Trojańczyka Eneasza, legendarnego protoplasty Rzymian. Poemat nie został dokończony i zgodnie z testamentem autora miał zostać zniszczony, wszakże na polecenie pierwszego cesarza rzymskiego Oktawiana Augusta dzieło wydali Wariusz Rufus i Plocjusz Tukka. W Polsce po raz pierwszy przetłumaczony został w roku 1590 przez Andrzeja Kochanowskiego, brata Jana.

▶ Kydryński – Lucjan (1929–2006), znakomity konferansjer, dziennikarz, publicysta. Prowadził festiwale w Opolu i w Sopocie. Jako jedyny niepiosenkarz uhonorowany w roku 2003 Bursztynowym Słowikiem. Autor audycji radiowych, m.in. legendarnej Rewii piosenek (1955–1981), współautor programów telewizyjnych, m.in. Muzyka lekka, łatwa i przyjemna (1960–1963), Piosenki z kobietą w tytule (1963–1966), wieloletni felietonista „Przekroju” (m.in. dział recenzji filmowych, który prowadził pod pseudonimem Aleksandra), autor wielu znaczących książek, m.in. Wierzę piosence (1959), Znajomi z płyt (1960), Znajomi z estrady (1966), Wiolinem i basem (1968), Gershwin (1975), Przewodnik operetkowy: wodewil, operetka, musical (1977), Jan Strauss (1979), Kino muzyczne. Przewodnik po filmach muzycznych 1927–1992 (2000). Mąż Haliny Kunickiej i tata Marcina Kydryńskiego.

Garden party, czyli bankiet w krzakach

20 IX 1969, sob., 21.15, czas 53:06

w/g autora, Divertimento op. 8 Pani Hortensja, cz. 1: Garden party, czyli bankiet w krzakach

Jeremi Przybora

i

Jerzy Wasowski

mają zaszczyt

przedstawić

Garden Party

czyli

Bankiet

w Krzakach

Osoby:

- Pani Hortensja – Irena Kwiatkowska

- Starszy Pan – Jeremi Przybora

- Ambasador – Zdzisław Leśniak

- Sekretarz i attaché militaire ambasadora – Cezary Julski

- Panna Krysia – Krystyna Sienkiewicz

- Dziadek Paździerzak – Czesław Roszkowski

- Sobowtór – Jan Kobuszewski

- Józieczek oraz Mężczyzna kulinarny – Bohdan Łazuka

- Mężczyzna skowroneczek – Marian Kociniak

- Mężczyzna zakupowy – Włodzimierz Nowak

- Mężczyzna urlopowy – Jacek Fedorowicz

- Mężczyzna sextorpeda – Tadeusz Ross

- Elżbieta Bojanowicz (taniec)

- Halina Kowalska

- Barbara Młynarska

- Joanna Sobieska

- Elżbieta Strzałkowska

- Jolanta Zykun

- Partita (Agata Dowhań, Jeanette Mandelman, Hanna Motyka, Danuta Szafnicka, Hanna Szaniawska)

Piosenki:

Jak pan się trzyma

(wyk. Panna Krysia i StPan – śmiech)

Autor tekstu dziękuje tą drogą Centralnej Dyrekcji Zjednoczonych Sadów Jabłecznych za okazaną mu pomoc w osobie uroczej pracownicy sadów panny Julitki (Pan B, 1972). Powróci w Będzie weselej.

O, mamo, jaki pan śliczny

(wyk. Partita, zaś na wizji markują: Halina Kowalska, Barbara Młynarska, Joanna Sobieska, Elżbieta Strzałkowska, Jolanta Zykun)

Powróci w Pani przeprasza w wyk. Alibabek.

Adziba! Adziba!

(wyk. Ambasador i Sekretarz)

Znana jako Rodzina, ach, rodzina z m.in. KSP X.

Następne piosenki są elementami pokazu mody (Dom Mody „Minor”, krótka kolekcja pod hasłem „Mężczyzna na każdą okazję”) i tworzą wraz z filuternymi zapowiedziami Pani Hortensji coś w rodzaju słowno-muzycznej suity, dlatego też prezentujemy je w innej niż zazwyczaj formie:

Mężczyzna – skowroneczek naszego poranka!

On nas zbudzi łagodnie zapachem śniadanka.

Ustami, jak czereśnie, powiek naszych muśnie,

Wonnej kawy z dzbanuszka w filiżankę chluśnie,

Zawiadomi, czy śliczna, czy brzydka pogoda

I piosenką do wstania i pracy sił doda!

Mężczyzna skowroneczek

(wyk. Marian Kociniak i Partita)

Mężczyzna zakupowy! Czy słonko, czy słota,

Jemu zawsze w ogonki, w kolejki ochota!

Zakupi on i szybko, i świeżo, i tanio

To śniardwę pełnomorską, to nerę baranią.

Wyliczy ci się z grosza. Nie para się wódką.

Do zakupów piosenkę dorzuci milutką.

Mężczyzna zakupowy

(wyk. Włodzimierz Nowak i Partita)

Mężczyzna kulinarny! Mistrz rusztu i rożna,

Przez kuchnię nas zdobywa, by dowieść, że można,

W jego ręku zraz prosty, kartofel czy jajo,

Strzałem w serce, przez przełyk, bezbłędnym się stają,

A gdy on nas sufletem czy truflą ugodzi,

To już całe od zmysłów do niego uchodzim.

Mężczyzna kulinarny

(wyk. Bohdan Łazuka)

Mężczyzna urlopowy! Do kila i rufy!

Do perci! Watry! Kniei! Basiora i kufy!

Cumuje i patroszy! Dryfuje i tropi!

Juchtowy i siermiężny! I cholernie chłopi!

Potem odeń tchnie samczym, zmieszanym z lawendą...

Oj, z ▶ Kurrr...łuda wakacje z takim chłopcem będą!

Mężczyzna urlopowy

(wyk. Jacek Fedorowicz i Partita)

Mężczyzna – sextorpeda! Pokusa i żądza!

Grama tłuszczu nie znajdziesz na mięśniach z mosiądza!

Gladiatora ma bary, dzielnego chłopiska,

Co w igrzyskach byczysku ryk z pyska wyciska!

Mężczyzna luksusowy! Z Q-znakiem za jakość!

Że co która nań spojrzy, to westchnie: O psiakość!

I natychmiast odczuwa na sercu ten ucisk...

A on tylko w nas patrzy i tylko nam nuci.

Mężczyzna sextorpeda

(tyt. wstępny Mężczyzna wieczorowy, wyk. Tadeusz Ross)

Mężczyźni: zakupowy, kulinarny, urlopowy i sextorpeda powrócą w Będzie weselej w wyk. Jana (Tadeusza) Stanisławskiego.

To już finał

(wyk. Pani Hortensja, StPan, Ambasador, Pani Krysia, Sekretarz, Barbara Młynarska, Mężczyzna kulinarny)

www. ▶ Curwood – James Oliver (1878–1927), bardzo dobry i niezwykle istotny dla młodzieży przedwojennej pisarz amerykański, w którego książkach, pisanych z dala od cywilizacji (w chacie w lasach Kanady) i opartych na przeżyciach podczas wędrówek po odludnych zakątkach pn. Kanady i z pobytu wśród tamtejszych Eskimosów, wyczuwalny jest wpływ twórczości Jacka Londona. Dziś kojarzony już chyba tylko z Szarą Wilczycą. A szkoda. Poprawna wymowa nazwiska: Kerłud.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Scenografia – Alicja Wirth

Realizacja TV – Barbara Borys-Damięcka

Asystent reżysera – Danuta Łomnicka

Układ tańca – Mariquita Compe

Kierownik muzyczny – Janusz Kępski

Dźwięk – Tadeusz Małek, Gabriela Miłobędzka

Światło – Jan Tyszler

Kamery – Teofil Bitner, Ryszard Kośmiński, Napoleon Czerwiński

Charakteryzacja – Grażyna Thiel, Stanisława Jeżewska, Iwona Kamińska, Renata Bukowska

Kierownik produkcji – Stanisława Tarkowska

NUL Hortensja: Jestem z ogłoszenia.

StPan: Nie dawałem żadnych ogłoszeń.

Hortensja: Ale ja dawałam. Gosposia przyjmie pracę u samotnego pana.

StPan: Kiedy ja nie potrzebuję gosposi.

Hortensja: Każdy mężczyzna potrzebuje gosposi. I tylko właściwie gosposi. Na stałe. Bo jeżeli nie gosposi, to już na pewno nie na stałe.

StPan: A... referencje?

Hortensja: Nie żądam. Znam się na ludziach i wystarczy mi popatrzeć. Pan mi odpowiada.

StPan: A co do wynagrodzenia...?

Hortensja: Ustalmy na tysiąc. Więcej nie mogę.

StPan: Pięknie to świadczy o umiarkowaniu pani.

Hortensja: Uważam, że to wystarczająca rekompensata za moje gotowanie i sprzątanie. Płacę z góry.

StPan: Pani płaci?

Hortensja: Lubię stawiać sprawy tak, jak się one mają – uczciwie. Gotuję paskudnie, tak że po tygodniu zacznie się pan stołować na mieście. Sprzątać, prawdę mówiąc, w ogóle nie sprzątam, bo sama nie znoszę takiego sprzątania jak moje: wmiatania śmieci pod meble, wysypywania popielniczek do mniej używanych szuflad, wycierania kurzu firankami i t.p. No więc za to wszystko musi pan mieć jakąś rekompensatę. Niestety, więcej niż tysiąc nie mogę.

Sekretarz: Niestety, kraj nasz, mimo iż rozporządza własnym, bardzo pięknym językiem, kraj nasz, powtarzam, jest nader nieduży, a dorobek jego w zakresie literatury zwłaszcza – jeszcze mniejszy.

Dziadek Paździerzak: Gdybym wiedział, że znów podniosą emerytury, tobym się nie dał wynająć Ambasadorowi.

Nota bene! Garden party lady Marty (V 1969) – z nut wynika, iż piosenka ta napisana została z myślą o tym programie, ale nie potrafimy powiedzieć, dlaczego nie wykorzystana. Miała ją zaśpiewać Irena Kwiatkowska. W scenariuszu i książce potwierdzenia tego nie znaleźliśmy. Istnieje też wersja (zawarta w książce Sęk z „Dudkiem” i podparta zdjęciem Ireny Kwiatkowskiej z trupią czaszką na piersiach), iż zaśpiewana została jakoby w VI programie „Dudka” (Dudek contra Fantomas, 13 III 1970). Przesłuchanie przez nas tego programu wersję tę eliminuje. Dodatkowo plakat informujący o artystach, którzy biorą udział w tymże „Dudku”, nie wykazuje obecności Ireny Kwiatkowskiej. A jednak udział wzięła. Czyżby podczas rejestracji piosenka nie była wykonywana? Czyżby została włączona do programu później? Ale przecież to niemożliwe, gdyż w tak zawodowym kabarecie zawartość ustala się wcześniej, choćby dlatego, by mieć czas na jej dopracowanie. A może po prostu została usunięta z programu, tak jak n.p.: Król Edyp Andrzeja Waligórskiego, którego miał wykonywać Szef Dudek, piosenka Wielkomiejska wieś Jerzego Boma (czyli Stanisława Tyma) i Stefana Rembowskiego, którą miał zaśpiewać Bronisław Pawlik, i W niej nie ma nic napisana dla Wiesława Michnikowskiego przez Wojciecha Młynarskiego i Tadeusza Suchockiego, Decyzja Wojciecha Młynarskiego i Juliusza Borzyma – dla „Dudka”, by wymienić niektóre. To chyba to, zwłaszcza że kierownictwo zawsze przecież zastrzega sobie prawo zmian w programie.

P.S.: Rozmowa z Dudkowym pianistą, aranżerem i kompozytorem prof. Taduszem Suchockim potwierdziła tylko, iż utwór był planowany, a nawet umieszczony w drugiej części wydrukowanego programu, będącego w posiadaniu profesora, lecz czy doń włączony, tego już profesor nie pamięta. Jest wielce prawdopodobne, iż w miejsce Marty wstawiona została Krzyżówka Mariana Hemara, również w wykonaniu Ireny Kwiatkowskiej. A może wykonywana była na zmianę z Krzyżówką? Tylko z jakiego powodu?

Wersja radiowa

data nagrania 24 IV 1977, data emisji 11 V 1977

Osoby:

Tak jak w TV, z dwoma wyjątkami – w roli sobowtóra Wieńczysław Gliński, zaś Józieczka – Jan Kociniak (z tym że śpiewał Bohdan Łazuka).

Ponadto nie występują: Elżbieta Bojanowicz, Halina Kowalska, Barbara Młynarska, Joanna Sobieska, Elżbieta Strzałkowska i Jolanta Zykun.

Piosenki:

Tak jak w TV, z tym że To już finał odtworzone jest tylko we fragmencie.

Reżyseria – Jeremi Przybora

Realizacja – Sławomir Pietrzykowski

Skrzypek z kwartetu im. Czastuszkiewicza

10 I 1970, sob., 20.20, czas 43:56

w/g autora, Divertimento op. 8 Pani Hortensja, cz. 2: Skrzypek z kwartetu im. Czastuszkiewicza

Osoby:

- Panienka ze Skrzypcami – Elżbieta Bojanowicz

- Zdekompletowany Tercet Wokalny (Wysłanniczka Kwartetu) – Kalina Jędrusik

- Ekspedientka – Halina Kowalska

- Pani Hortensja – Irena Kwiatkowska

- Wiolonczela – Cezary Julski

- Altówka (Biesiek) – Zdzisław Leśniak

- Pierwsze Skrzypce – Bohdan Łazuka

- Osoba Wysoko Postawiona – Jan Matyjaszkiewicz

- Drugie Skrzypce (Lolek) – Zbigniew Paleta

- Starszy Pan – Jeremi Przybora

- Excelencja – Igor Śmiałowski

Piosenki:

Nie pożałuje pan

(wyk. Zdekompletowany Tercet Wokalny)

Wizyta Starszych Panów, 16 piosenek na głos z fortepianem: Ulubiona piosenka zarówno autora tekstu, jak i kompozytora (podobnie zresztą jak i pozostałe pozycje tego zbioru oraz poprzednich). (Wyznanie Pana B z roku 1972).

Znana też jako Ja pana z sobą zabiorę. Powróci w Będzie weselej.

Przyjdź, przyjdź

(wyk. Ekspedientka)

W KSP VI nuciła a cappella Prącka, ale z inną muzyką. Tytuł wstępny Serca o zmierzchu.

Spuść drabinkę

(wyk. StPan)

Wspomnienie o dziadku

(wyk. Pani Hortensja)

Z Eterka, odc. O strasznym wujaszku, czyli Mundziowe dary (śpiewała Irena Kwiatkowska) i z KSP XI (śpiewała Danuta Wodyńska z tow. Chóru Czejanda).

Kwartet im. Czastuszkiewicza

(wyk. Pierwsze Skrzypce, Wiolonczela i Altówka)

Niestety wkrótce potem, gdy zabrakło Czastuszkiewicza, świetny ten kwartet w składzie: A. Dzieciak – I skrzypce, Z. Cmoker – II skrzypce, H. Kluska – III skrzypce, T. Morowienko – IV skrzypce, rozwiązał się. Póki człowieka, póty jego dzieła. (Ubolewanie Pana B z roku 1972).

Na całej połaci śnieg

(wyk. StPan i Excelencja)

Z ppIV.

Tańcząca skrzypaczka

(nagranie instrumentalne, tańczy Panienka ze Skrzypcami)

Muzyka – Jerzy Wasowski

Opracowanie muzyczne – Juliusz Borzym

Układ tańca – Mariquita Compe

Dźwięk – Tadeusz Małek, Krystyna Namysłowska

Światło – Mieczysława Kaut, Zygmunt Dziwer

Kamery – Andrzej Dmoch, Stefan Kasperek, Ryszard Krassowski

Kierownictwo produkcji – Stanisława Tarkowska

Reżyseria TV – Barbara Borys-Damięcka

Asystent reżysera – Danuta Łomnicka

Reżyseria – Jeremi Przybora

Scenografia – Alicja Wirth

NUL Hortensja (tylko w książce, 1976): Moje ogłoszenie. (czyta) Drugie skrzypce potrzebne od zaraz do zagłuszania rur kanalizacyjnych.

Te rury grają tak nieznośnie smutno.

StPan: Ale dlaczego – drugie skrzypce?

Hortensja: Na pierwsze nas nie stać.

Hortensja: Jak Pan sądzi – chyba wypada, żebym mu [kąpiącemu się drugiemu skrzypkowi – od aut.] wyszorowała plecy?

StPan: Sądzę, Pani Hortensjo, że nie wypada.

Hortensja: Przecież matką mu mogłabym być.

StPan: Ale matki też rzadko kiedy szorują plecy swoim dorosłym synom.

Hortensja: Pan mnie przekonał. (skrzypce znów grają) O! Znów gra! Teraz, po kąpieli, jeszcze jakby – czyściej.

Pierwsze Skrzypce: Witamy Pana! Pozwoli Pan, że się przedstawimy. Jesteśmy Kwartet im. Czastuszkiewicza.

StPan: Kwartet? Nie – trio?

Pierwsze Skrzypce: A jeżeli Pan szanowny pozbawi stonogę jednej nogi, to czy okaleczone stworzenie, zdaniem Pana, będzie dziewięćdziesięciodziewięcionogą, czy nadal – stonogą bez jednej nogi?

StPan: No, mnie się zdaje, że to jednak będzie nadal stonoga.

Pierwsze Skrzypce: A widzi Pan. To samo z nami. Jesteśmy kwartetem bez jednego instrumentu. (...) Kiedy byliśmy jeszcze w komplecie, tworzyliśmy znakomity Kwartet Smyczkowy im. Czastuszkiewicza. Najszybszy kwartet świata. Na międzynarodowych wyścigach kwartetów w Bostonie zdobyliśmy pierwsze miejsce, wykonując Kwartet F-dur Beethovena w czasie 12′35″, po jednym zaledwie falstarcie. Normalnie kwartet ten trwa 18 do 19 minut. Publiczność waliła na nasze koncerty tłumnie. W krajach wysoko uprzemysłowionych ludzie nie mają dużo czasu, a na naszych koncertach zaoszczędzali go mnóstwo. Żyliśmy w dobrobycie i szczęściu. I nagle, po powrocie z występów w Maggi Hall, liczymy się jak zwykle i co się okazuje? Jest nas tylko trzech! Kogo nie ma? Drugich Skrzypiec! Szukamy po całym mieście – kamień w wodę! Rozpacz.

Hortensja: Dla prawdziwej sztuki można się wyrzec na jakiś czas nawet łazienki.

Pani: Z zawodu jestem właściwie tercetem wokalnym.

StPan: Przecież Pani jest jedna?

Pani: To co z tego? Załóżmy, że w trójnogu zlikwidujemy dwie nogi. Czy wtedy mieć będziemy do czynienia z jednonogiem, czy z trójnogiem bez dwu nóg?

StPan: Z trójnogiem raczej.

Pani: No widzi Pan. Nasz tercet składał się z sopranu, mezzosopranu i altu. Niestety, alt ewoluował w barytona, pokochali się z sopranem i opuścili tercet.

W sklepie z wędlinami.

StPan: Ćwierć salcesonu poproszę.

Ekspedientka: Włoski?

StPan: Jeżeli można, to bez włosków.

Ekspedientka: Ale czy włoski salceson?

StPan: Obojętne. Może być szwajcarski.

Ekspedientka: Szwajcarski jest tylko ser.

StPan: To proszę o ser.

Ekspedientka: Nie ma.

StPan: A powiedziała Pani, że jest.

Ekspedientka: W ogóle jest, ale tu nie bywa.

StPan: A co tu bywa?

Ekspedientka: Salceson. Ale nie ma. (Lolek zaczyna grać)

StPan: A co jest?

Ekspedientka: Angielski.

StPan: Salceson?

Ekspedientka: Nie, walc.

StPan: To poproszę o walca. (Przystępują do tańca, a ona jeszcze do śpiewu).

Nota bene! Pewne elementy tej scenki miały swą premierę w Miłości do magister Biodrowicz.

www. ▶ Zbigniew Paleta w latach 1969–1971 grał na skrzypcach w zespole Anawa.

Wersja radiowa

data nagrania 16 V 1977, data emisji 8 VI 1977

Osoby:

- Pani ze Skrzypcami – Kalina Jędrusik

- Ekspedientka – Halina Kowalska

- Pani Hortensja – Irena Kwiatkowska

- Biesiek – Cezary Julski

- Pierwsze Skrzypce – Krzysztof Kowalewski

- StPan – Jeremi Przybora

- Osoba Wysoko Postawiona – Jan Matyjaszkiewicz

- Excelencja – Igor Śmiałowski

Piosenki:

Nie pożałuje pan

(wyk. Pani ze Skrzypcami)

Przyjdź, przyjdź

(wyk. Ekspedientka)

Wspomnienie o dziadku

(wyk. Pani Hortensja)

Spuść drabinkę

(wyk. StPan)

Kwartet im. Czastuszkiewicza

(wyk. Pierwsze Skrzypce, ale Bohdan Łazuka, Biesiek i Zdzisław Leśniak)

Na całej połaci śnieg

(wyk. Excelencja)

Inna aranżacja

Reżyseria – Jeremi Przybora

Realizacja akustyczna – Katarzyna Marciniak

JP (1998): Divertimento było Kabaretem StPana, czyli kontynuacją Kabaretu bez Jerzego, który muzykę dla mnie pisał nadal. Poza tym Divertimento mało się różniło od poprzednika. Pozornie, bo w gruncie rzeczy była to różnica kolosalna. Jerzy był osobowością telewizyjną i jego nieobecność jako współkomentatora wydarzeń zubażała Divertimento. Na to nie było żadnej rady. Nie pomogły moje starania, by teksty dialogów i piosenek nie były gorsze niż w Kabarecie, w czym posunąłem się nawet do satyry – jak o to sam siebie podejrzewam – politycznej (Divertimento op. 5 – Stomatologiczne). Nie pomagała nadal znakomita, obsada. (...) Nawet Gustaw Holoubek zagościł raz w Divertimencie! Niestety cykl nie miał połowy tego rezonansu co Kabaret. Nie pisano o nim źle. Po prostu – nie pisano.

Deszczowa suita

26 III 1967, niedz., 16.15, czas 37:17

Osoby:

- Mamusia – Barbara Krafftówna

- Odchodząca – Irena Kwiatkowska

- Śpiewająca – Kalina Jędrusik

- Staruszka – Teofila Koronkiewicz

- Synek – Mieczysław Czechowicz

- Bonawentura – Bogumił Kobiela
(Złodziej jednorodzinny. Usypia pojedyncze rodziny grą na klarnecie, po uśpieniu okrada je i odchodzi w deszcz. Uprzednio, w Deszczowych impresjach, jako Paciorkowski [Tadeusz Kondrat] usypiał grą na skrzypcach).

- Wędkarz – Wiesław Michnikowski

- Deszczowy Mężczyzna (Uliczny Sprzedawca Parasoli) – Bronisław Pawlik

- Staruszek – Konstanty Pągowski

- Speaker – Jeremi Przybora

Tu Centrala. Za chwilę komunikat o stanie pogody. Przy okazji przypominamy, że ojcem meteorologii światowej był Rzymianin Quaertius (w scen. Marcus) Superbus Compluvius, który w odróżnieniu od brata Impluviusa przepowiadał większe opady atmosferyczne już na przełomie III i II wieku przed Chrystusem, i to już wówczas – nietrafnie. Natomiast robotnicy, zakładający kanalizację w miejscowości Dżekacz... Dże..., przepraszam, Kacze Dżdże, natknęli się ostatnio na szczątki starca słowiańskiego płci męskiej, które następnie przypisano Dobkowi z Mżawki (Dobcus Mzavius), ojcu naszej meteorologii. Zginął on niestety w służbie nauki, ugodzony w samo ciemię świeżo odkrytym przez siebie gradem wielkości jaja kurzego... na twardo.

Nota bene! Po raz pierwszy tekst ten pojawił się w Eterku odc. Na wyraj, a następnie w Wieczorze przy głośniku, i w treści, bez wdawania się w nadmierne detale, różnił się tym, że: mowa była tylko o Impluviusie, który z dużym powodzeniem rozróżniał różne opady atmosferyczne na przełomie... I tym, że podczas kopania kartofli w miejscowości Kacze Jaja odkryto szczątki starca..., który na podstawie ▶ darcia odcisków przepowiadał pogodę w wieku XV.

www. ▶ Darcie, pot. ból reumatyczny. Czuć darcie w nogach, w rękach, w kościach.

Piosenki:

Na całej połaci deszcz

(wyk. Śpiewająca)

Muz. Jeremi Przybora, ze „Szpaka” III (jako Deszcz).

Nabywajcie Polki śliczne parasolki

(wyk. Deszczowy Mężczyzna)

The Umbrella Man, 1938 – Vincent Rose (1880–1944) – Larry Stock (1896–1984) – James (Anthony) Cavanaugh (1892–1967) – Jeremi Przybora.

List

(melorecytuje Odchodząca)

Preludium e-moll op. 28, nr 4 – Fryderyk Chopin, zima 1838/1839.

W czasie deszczu dzieci się nudzą

(wyk. Synek, Bonawentura, Wędkarz i Deszczowy Mężczyzna)

Z NpII.

Smutny deszczyk

(wyk. Wiesław Michnikowski)

September in the Rain, 1937 – Harry Warren (1893–1981) – Al Dubin (1891–1945) – Jeremi Przybora.

Wesoły deszczyk

(wyk. Mamusia)

Inna aranżacja. Z NpI.

Historia prosta

(wyk. Synek)

Nie zmieściła się w programie. Z Div. op. 3.

Na całej połaci deszcz

(muz. i wyk. StPan)

NUL O, naciska dzwonek. A dzwonek zepsuty. (Bonawentura staje w drzwiach, których nie ma)

Dzwonek zepsuty! Proszę pukać! (puka)

Głośniej! Nic nie słychać! (puka głośniej)

Drzwi otwarte, proszę wejść!

Wieże były zresztą podówczas szeroko stosowanym przez monarchów środkiem antykoncepcyjnym. (Akrizjos, król Argos, uwięził córkę Danae, bo wyrocznia delficka przepowiedziała, że zginie z rąk wnuka, ale Zeus w postaci deszczu...).

www. ▶ W Deszczowych impresjach Moderato capando z Deszczowego kwartetu na cztery instrumenty (w tym fortepian marki Kerntopf), zaś tutaj Moderato capando z Sekstetu atmosferycznego na pięć przeróżnych instrumentów i fortepian marki Kerntopf i Syn.

Tekst i reżyseria – Przybora

Muzyka – Szopen, Wasowski i inni

Scenografia – Alicja Wirth

Reżyseria TV – Irena Sobierajska

Asystent reżysera – Bożena Olbromska

Kierownictwo muzyczne i aranżacja – Juliusz Borzym (gra jego zespół)

Opracowanie dźwiękowe – Tadeusz Małek

Światło – Andrzej Borys

Kamery: Zbigniew Grygalon, Zbigniew Nowak, Napoleon Czerwiński

Kierownik produkcji – Halina Kożusznik

Tomasz Domaniewski („Kobieta i życie”, IV 1967): Jedyna właściwie rozrywka perełka to Deszczowa suita Jeremiego Przybory. Niby nic, niby przypomnienie starych piosenek – powiązanych na nowo – a odejść od ekranu nie można było, choć gęś paliła się w bratrurze. Samo dobre!...

Taffy

30 III 1968, niedz., 15:45, czas 55:48 (widowisko lalkowe)

Osoby:

- Aniela Chojnowska (Lalkarka)

- Zenobia Dębicka (Lalkarka)

- Maria Janecka (Słoniątko)

- Bożena Kaniewska (Mama Jaguarzyca)

- Danuta Mancewicz (Taffy)

- Teresa Olenderczyk (Lalkarka)

- Barbara Skokowska (Lalkarka)

- Hubert Antoszewski (Żółw, lalkarz)

- Tadeusz Bartosik (Tegumai, Tata Taffy)

- Zenon Chojnowski (Lalkarz, Wojownik)

- Jaromir Chomicz (Wojownik)

- Damian Damięcki (Cudzoziemiec Tewara)

- Maciej Damięcki (Synek Jaguarek)

- Henryk Pijanowski (Pyton, lalkarz)

- Wojciech Skibiński (Jeż)

- Jerzy Wasowski (Narrator)

- Jerzy Wicik (Główny Wódz)

Piosenki:

Chcę Was zabawić

(wyk. Jerzy Wasowski)

Ja jestem mała Taffy

(wyk. Danuta Mancewicz)

Ja jestem mała Taffy,

nie znana z fotografii.

Nikt jeszcze nie potrafi

sfotografować mnie.

Gdy tata łupie kamień,

pomagam trochę mamie,

a potem już ramię w ramię

chadzamy z tatą w las!

Lubimy się włóczyć we dwoje

(wyk. Danuta Mancewicz i Tadeusz Bartosik)

Kiedy łowimy ryby

(wyk. Danuta Mancewicz i Tadeusz Bartosik)

Kiedy łowimy ryby z tatą,

Ryby z tatą,

Ryby z tatą,

to ustalony mamy łowienia tryb.

Tato ma oszczep, Taffy za to,

Taffy za to,

Taffy za to

ma nic nie mówić, żeby nie płoszyć ryb!

A łatwiej tacie trafić

przebiegłe karpie w mule,

niżeli – milczeć Taffy,

straszliwej gadule!

Ze wszystkich jaguarów

(wyk. Maciej Damięcki)

Ta wyprawa to sprawa

(wyk. Maciej Damięcki)

Zaraz, zaraz, zaraz...

(wyk. Maciej Damięcki, Hubert Antoszewski i Wojciech Skibiński)

Jeż ma kolce

(wyk. Bożena Kaniewska i Maciej Damięcki)

Jeż ma kolce

(wyk. Hubert Antoszewski i Wojciech Skibiński)

Jeż, który pływa jak żółw

(wyk. Jerzy Wasowski)

Jestem Słoniątko żądne wiedzy

(wyk. Maria Janecka)

Taka trąba to jest bomba!

(wyk. Maria Janecka i Henryk Pijanowski)

Taka trąba to jest bomba!

Czy nią podlać coś na klombach,

czy ma wyrwać ząb, czy dąb ma,

czy zatrąbić, czy drwa rąbać.

A jak łatwo sięgać w głąb

przy pomocy takich trąb.

Taka trąba to jest bomba,

choć nie bardzo to wygląda.

Pewno kiedyś, w mieście Bombaj

będzie pomnik miała bomba,

a na razie, trąbo, trąb

o korzyściach z takich trąb!

Taka trąba to jest bomba!

Przy upałach i przy ziąbach!

Każdy będzie się przed nią bał,

by nie dała klapsa trąba!

Bowiem klapsy takich trąb

To jest coś w rodzaju bomb!

Liter wcale my nie znamy (List Taffy)

(wyk. Danuta Mancewicz i Damian Damięcki)

Na odsiecz Tegumaia

(wyk. Jerzy Wicik i Wojownicy)

Już wy się z Taffy nie droczcie

(wyk. Jerzy Wicik)

Opowiedziałem, jakem potrafił

(wyk. Jerzy Wasowski)

Teksty piosenek – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Wyboru i adaptacji ze zbioru Rudyarda Kiplinga (1865–1936) Takie sobie bajeczki (Just So Stories, 1902) dokonał Henryk Jurkowski

Reżyseria – Teresa Badzian

Reżyseria TV – Bohdan Radkowski

Asystent reżysera – Łucja Ronowicz

Lalki i scenografia – Adam Kilian

Asystent scenografa – Krystyna Mielech

Lalki wykonała pracownia TV p/k Marii Łabędziowej oraz Maria Skotnicka i Adam Siemaszko

Światło – Jan Tyszler

Dźwięk – Irena Łomnicka

Kamery – Jerzy Jaworski, Wojciech Frankowski, Hubert Waliszewski

Redaktor programu – Wanda Szerewicz

Kierownik produkcji – Maria Żyhoniuk

Opracowanie graficzne – Maja Załęska

Urokliwa opowiastka na podstawie zbioru gawęd napisanych dla córki przez laureata Nagrody Nobla (1907), ang. pisarza Rudyarda Kiplinga. Taffy – Mała Osoba bez Dobrych Manier, towarzyszy swojemu ojcu – człowiekowi pierwotnemu, w jego włóczęgach po lasach i wyprawach na ryby, poznając prawa rządzące przyrodą. Wraz z Taffy dowiadujemy się, jak samodzielności uczy się mały jaguar, w jaki sposób powstała trąba słonia, jak wyglądało życie w jaskini i w jaki sposób ludzie pierwotni posługiwali się pismem obrazkowym.

Słuchamy i patrzymy

31 XII 1969, śr., 18.05

Piosenka:

Ja jestem Prologiem!

(wyk. Mieczysław Czechowicz – baryton!)

Ja jestem Prologiem!

Więc w powierzonym mym ustom wstępie

Krtań nadwerężę, głos sobie zstrzępię,

Żeby dziękczynny toast i pieśń

Na cześć patronów sztuki wznieść!

Tych, którzy sypią ręką tak szczodrą

Na nas, artystów, wszelakie dobro,

Tych, co ze znawstwem i z taką chęcią

Nas zatwierdzają pieczęcią,

I wreszcie tych, którzy z głębi serc i kas

Tak wspomagają nas!

O, Muz Dziewięciu orędownicy!

O, sympatycy – analitycy!

Serca wdzięcznością nam się tłuką

Za Waszą pieczę nad sztuką –

Za to, że nasze udręki

Likwidujecie od ręki,

I za to, że nam stwarzacie warunki,

Że poprawiacie rachunki,

Że wprowadzacie administracyjny ład

W muz chaotyczny świat!

Za to Wam – wdzięczność aż po grób!

Za to Wam – dzieło, co u Waszych stóp

Składamy oto, tu. No dość! Zaczynamy!

Piosenka ta ma związek z cyklicznym programem telewizyjnym autorstwa Janusza Cegiełły (1926–2011), emitowanym w latach 1968–1972.

Uczta Nerona – Show (Jaremy) Stępowskiego

31 I 1970, sob., 20.20

Piosenka:

Czarna maska

(wyk. Mieczysław Czechowicz)

Wyjaśnienie Autora: W turniejach walk francuskich, które odbywały się na arenie Cyrku Staniewskich przy ul. Ordynackiej (był to cyrk stały, murowany wielki gmach), niemal zawsze występował tajemniczy zapaśnik w czarnej masce.

Dopowiedzenie autorów: Cyrk wzniesiony w l. 1882–1883, w/g projektu Wincentego Rakiewicza (1834–1899), na rogu Ordynackiej i Okólnik, z czteropiętrową widownią liczącą 3000 miejsc. Koszt budowy wraz z parcelą – 300 000 rubli. Od 1929 dyrektorowali mu cyrkowi clowni, bracia Mieczysław (pseud. Bom i Gambetta, 1879–1927) oraz Bronisław (pseud. Frico, 1889–1956) Staniewscy. Zniszczony w 1939. W l. 1959–1966 wybudowano w jego miejsce gmach Akademii Muzycznej. Pamiętam, jak mama serwowała mi w dzieciństwie, może niezbyt wyrafinowaną, ale za to zabawną scenkę: Frico, lubisz czekuladę? Tak. To se kup! Cha, cha, cha! Nareszczie wiem, skąd ją znała (GW).

Panowie gryzą dłonie,

A panie piją krople,

Gdy rzęzi w mym nelsonie

Ogromny Grek, Apoplex.

Wypuszczam go z nelsona,

Gdy tyle w nim mężczyzny,

Co w starych kalesonach

Na sznurze od bielizny.

I łopatkami dwiema – o,

W arenę wgniatam go!

Oklaski! Oklaski!

Dla Czarnej Maski!

Zachwytów mlaski!

Blask tłumów łaski!

Padają kwiaty, złoto, drób

Do Czarnej Maski oto stóp!

A gdy ucichnie wrzawa

I entuzjazmu wrzaski,

Przed lustrem smutny stawam

W trykotach i bez maski...

(zdejmuje maskę)

Te oczy wielkie, czyste...

Ten ząb, co perłą błyśnie...

Rzeźbiony nos, soczyste

Te usta, jak dwie wiśnie...

To wszystko muszę, żeby żyć,

Pod czarną maską kryć.

Oklaski! Oklaski!

Dla Czarnej Maski!

Zachwytów mlaski!

Blask tłumów łaski!

Padają kwiaty, złoto, drób

Do Czarnej Maski oto stóp!

Walczyłem niegdyś twarzy

Nie zakrywając sobie.

Mój widok zachwyt darzył

We wzroku pięknych kobiet.

Dziś, gdybym z moją maską

Się rozstał nagle za to,

Gardziołek sto by wrzasło

Z widowni: „To nasz tato!”.

Skąd wszakże brać na dziatek sto?

Więc z bólem serca – o!

(wkłada maskę)

Oklaski! Oklaski!

Dla Czarnej Maski!

Zachwytów mlaski!

Blask tłumów łaski!

Padają kwiaty, złoto, drób

I... łzy do Czarnej Maski stóp!

Będzie weselej – recital recitali

8 V 1971, sob., 20.20, czas 60:30

Osoby:

- Kalina Jędrusik

- Barbara Krafftówna

- Krystyna Sienkiewicz

- Adolf Dymsza

- Bohdan Łazuka

- Bronisław Pawlik

- Jeremi Przybora

- Prowadzący – Jan (Tadeusz) Stanisławski

www. ▶ Dymsza – Adolf (właśc. Adolf Bagiński, 1900–1975) – niezwykle popularny przed wojną aktor rewiowo-kabaretowy (m.in. Qui Pro Quo, Banda, Cyganeria) i filmowy (m.in. Każdemu wolno kochać, Wacuś, Dodek na froncie, Paweł i Bertrand). Wykreował postać Dodka, warszawskiego cwaniaka o złotym sercu. Ochotnik w wojnie 1920. Po demobilizacji uczył tańca towarzyskiego. Po wojnie zdecydowanie nie wykorzystany. Zagrał m.in. w filmach Skarb (niezapomniany pan Fredek Ziółko), Irena do domu!, Nikodem Dyzma i Cafe „Pod Minogą” (w reż. Bronisława Broka). Ojciec aktorki Anity Dymszówny.

Nota bene! Data produkcji budzi nasze wątpliwości, gdyż z archiwalnych zapisów telewizyjnych wynika, iż nagrań dokonano w pierwszej połowie roku 1971, a nie było powodu, aby program ten przeleżał aż 2 lata na półce.

Piosenki:

Ballada z trupem

(wyk. Bronisław Pawlik)

Z Div. op. 1.

O, Kutno!

(wyk. Bronisław Pawlik)

Z Div. op. 2.

Nie najlepszy miałaś gust

(wyk. Bronisław Pawlik)

Muz. Adam Sławiński, oprac. Jerzy Derfel. Z Div. Ścigana, 3 X 1970.

Jak pan się trzyma

(wyk. Krystyna Sienkiewicz)

Z Garden party, czyli bankiet w krzakach.

To może nie na temat

(wyk. Krystyna Sienkiewicz)

Muz. Adam Sławiński. Z Div. Ścigana.

Franiu, ty moje słonko

(wyk. Krystyna Sienkiewicz)

Inna wersja tekstowa utworu Manio, ty moje słonko (z KSP XII) oprac. Jerzy Derfel.

W przerwie programu nastąpił pokaz kolekcji pod hasłem „Mężczyzna na każdą okazję”. Prezentacji typów męskich na nadchodzący sezon letni dokonywała Barbara Krafftówna, zaś w roli modela i piosenkarza wystąpił Prowadzący.

Mężczyzna zakupowy

(wyk. Prowadzący)

Mężczyzna kulinarny

(wyk. Prowadzący)

Mężczyzna urlopowy

(wyk. Prowadzący)

Mężczyzna sextorpeda

(wyk. Prowadzący)

Wszystkie z Garden party, czyli bankiet w krzakach. Tu: w oprac. Jerzego Derfla.

Po przerwie:

Pan chce przede mną odkryć wnętrze

(wyk. Kalina Jędrusik)

Muz. Adam Sławiński. Z Div. Ścigana.

W kawiarence „Sułtan”

(wyk. Kalina Jędrusik)

Z Div. op. 5.

Nie pożałuje pan

(wyk. Kalina Jędrusik)

Oprac. Juliusz Borzym. Ze Skrzypka z kwartetu im. Czastuszkiewicza.

Kwartet im. Czastuszkiewicza

(wyk. Bohdan Łazuka, Jeremi Przybora i Prowadzący, zaś na wizji markuje jeszcze śpiewanie Adolf Dymsza)

Oprac. Jerzy Derfel. Ze Skrzypka z kwartetu im. Czastuszkiewicza.

Paryż o kabanosie (Paris au kabanos)

(Paris au kabanos, wyk. Bohdan Łazuka)

Z aud. Piosenki z łazienki. Oprac. Jerzy Derfel.

Będzie weselej

(wyk. Prowadzący, Krystyna Sienkiewicz, Kalina Jędrusik, Bohdan Łazuka i Jeremi Przybora)

Z Div. op. 2. Oprac. Jerzy Derfel.

Reżyseria – Jeremi Przybora

Reżyseria TV – Barbara Borys-Damięcka

Muzyka: Jerzy Wasowski i Adam Sławiński

Scenografia – Alicja Wirth

Dźwięk – Tadeusz Małek, Jan Polański

Światło – Zygmunt Dziwer, Bożena Kwiatkowska

Zdjęcia – Mieczysław Grudniak, Andrzej Stojkowicz, Janusz Bibik, Andrzej Winiarski i Włodzimierz Precht

Asystent reżysera – Łucja Morawska

Kierownik produkcji – Danuta Bester

I w ten oto sposób dotarliśmy do cyklu następnego, którego już samym tytułem, że nie wspomnimy o treści, podkreśla Autor łączność z KSP.

Opowieści Starszego Pana (1975–1976)

Opowieści Starszego Pana to gawędy literackie StPana, który w czerwonym fotelu (najczęściej), jak też w tużurku i w fularze (zawsze), wspomina historie ze swego życia. Wszystko odbywa się w scenerii pokoju wypoczynkowego, w łóżku spoczywa słuchaczka, której zadaniem jest dawać znać swoim zaśnięciem, że pora kończyć opowieść (dziewczyna nie zawsze zasypia). W tle pojawiają się wyświetlane na blue boxie obrazy odpowiednie do snutej opowieści. StPan przeplata opowieści śpiewanymi przez sobie piosenkami, z towarzyszeniem muzyków grających na żywo (również w strojach pidżamowo-szlafrokowych). Występują: StPan, trio instrumentalne, Śpiąca (nie za każdym razem ta sama). Według JP te nocne spotkania to rodzaj usypianki, i choć można by tu wysnuć analogię do baśni Szeherezady, to po pierwsze, autorowi nie grozi ścięcie za nieudaną opowieść, a co najwyżej (także nieprzyjemne) obcięcie honorarium, a publiczność to nie Szachrijar, który nie chciał zasnąć, lecz wręcz przeciwnie, chętna do uśnięcia specjalna asystentka, zwana Śpiącą, której zapadnięcie w sen będzie jednocześnie miernikiem powodzenia opowieści.

www. ▶ Nagrano 29 opowieści. Nie zachowały się opowieści 1, 3, 8, 9, 10, 11 i 12.

▶ Tużurek, dwurzędowy, długi surdut męski z ciemnej wełny, z aksamitnym kołnierzem i wąskimi mankietami, noszony na przełomie XIX i XX wieku (fr. tout jour, każdy dzień).

▶ Fular, chustka na szyję z miękkiej tkaniny jedwabnej, noszona przez mężczyzn zwłaszcza w epoce biedermeieru (fr. foulard).

Opowieść 2 – Natalia

20 IX 1975, sob., 22.35, Program I, czas 9:08 (kolor)

Osoby:

- Starszy Pan – Jeremi Przybora

- Śpiąca – Halina Kowalska

- Trio smyczkowe: Zbigniew Paleta – skrzypce, Marek Podkanowicz – altówka, Anna Pawluśkiewicz – wiolonczela

Piosenki:

Natalia

(wyk. StPan)

Skomponowana w listopadzie 1974. Powróci na kasecie Piosenki Starszego Pana.

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

StPan wspomina sentymentalną przygodę miłosną z pewną Natalią. Jego spotkaniom z wybranką towarzyszył zawsze tajemniczy i nieznajomy (mu) młodzieniec. Był to mężczyzna utrzymany w tonach blado-zielonych, tak że słabo uwydatniał się na tle krzewów bzu w seledynowej poświacie księżyca i latarni. Siedział i płakał. I zawsze, niezależnie od sytuacji, znajdował się w pobliżu dwojga zakochanych, czy to w naturze (park), czy to w domu (łazienka). Natalia, która miała tego świadomość, wyjaśniła, iż jest to epuzer, a o więcej StPan już nie pytał, pochłonięty czynnościami intymnymi. A później z nim zerwała, a jeszcze później (rok) ujrzał ich przypadkowo wychodzących z kościoła. Pobrali się. W krótkiej rozmowie Natalia wyjaśniła mu, iż epuzer to taki, co chce się żenić [z franc. épouseur – od aut.]. Gdyby to StPan wiedział wcześniej, to może też przyszłoby mu do głowy, żeby zaproponować jej małżeństwo.

NUL Oderwałem usta od ust Natalii... Miałem katar i dłuższy pocałunek mógł mnie udusić.

Opowieść 4 – Ciotka Mizeria

11 X 1975, sob., 23.25, Program I, czas 11:59 (kolor)

(tytuł skreślony: Zwierzenia przy psie)

Osoby:

- Starszy Pan – Jeremi Przybora

- Śpiąca – Ewa Ulasińska

- Trio smyczkowe: Zbigniew Paleta – skrzypce, Tadeusz Kożuch – altówka, Anna Pawluśkiewicz – wiolonczela

Piosenki:

O, ciotki! / Zwierzenia

(wyk. StPan)

Skomponowana w styczniu 1975.

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

StPan opowiada o swej potrzebie zwierzania się, którą miewał w zwyczaju zaspokajać w trakcie spotkań z ciotką Mizerią, mieszkającą pod Warszawą. Przytacza historię pewnego spaceru wraz z ciotką i jej psem Goliatem (mieszańcem owczarka alzackiego z lotaryńskim), dość agresywnym wobec zwierzającego się. Śledzimy stopniowy proces utraty odzienia StPana na skutek hamowanych przez ciotkę (Doucement, Goliat, doucement! [czyt. dusəmã] Spokojnie, Goliat, spokojnie) ataków zdegenerowanego czworonoga. Dokuczliwe zabiegi Goliata doprowadzają do powrotu StPana do Warszawy w stroju Adama.

www. ▶ Anna Pawluśkiewicz (de domo Wójtowicz, bohaterka piosenki Skaldów Prześliczna wiolonczelistka) i Tadeusz Kożuch w latach 1969–1971 i w 1973 grali w zespole Anawa.

Opowieść 5 – Dziewczyna pachnąca szczęściem

18 X 1975, sob., 23.50, Program I, czas 13:06 (kolor)

Osoby:

- Starszy Pan – Jeremi Przybora

- Śpiąca – Ewa Ulasińska

- Trio smyczkowe: Zbigniew Paleta – skrzypce, Tadeusz Kożuch – altówka, Anna Pawluśkiewicz – wiolonczela

Piosenki:

Dziewczyna pachnąca szczęściem

(wyk. StPan)

Skomponowana w styczniu 1975.

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja – Mieczysław Małysz

StPan opowiada o spotkaniu w pewnym dworku dziewczyny, która chciała, aby przejął dziedzictwo – piękny ogród i ją samą – po jej ojcu. Spotkanie z ojcem, wykopującym się co czas jakiś i powracającym to pod ziemię, to do córki – zniechęciło jednakże StPana, mimo iż piękna dziewczyna pachniała szczęściem...

Opowieść 6 – Dziewanna, Róża, Gencjana...

8 XI 1975, sob., 23.55, Program I, czas 13:06 (kolor)

(przerobiona z opowiadania Heteroseksualista)

Osoby:

- Starszy Pan – Jeremi Przybora

- Śpiąca – Ewa Ulasińska

- Trio smyczkowe: Zbigniew Paleta – skrzypce, Tadeusz Kożuch – altówka, Anna Pawluśkiewicz – wiolonczela

Piosenki:

Dziewanna, Róża, Gencjana

(wyk. StPan)

Skomponowana w styczniu 1975. Powróci na kasecie Piosenki Starszego Pana.

Tytuł wstępny Prośba barona.

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja – Mieczysław Małysz

StPan wspomina swą młodość i kłopoty sercowe, które przerwało zauroczenie pewną Dziewanną, która uśmiechała się często, a wtedy z jej bladych zazwyczaj, pozbawionych wyrazu warg wybuchały nagle, jak groch z pękającego strąka, olśniewające, drapieżne, białe zęby i dreszcz przeszywał go na wskroś od tego uśmiechu, gdyż w jego blasku rozkwitała, nabierała zmysłowej pełni, stawała się nieodparcie pociągająca. Na jej zaproszenie złożył jej wizytę w domu. Nie zastał jej. Matka, wyręczając się nią, posłała ją, jako zaawansowaną studentkę medycyny, do opatrzenia pacjenta, który uległ niegroźnemu wypadkowi: pogryzł sobie palce podczas jedzenia kukurydzy. Nim powróciła, odwiedziny StPana zaowocowały zauroczeniem uśmiechem jej matki (doktor Róży), siostry (Gencjany), a nawet gosposi (bez imienia). Szukając przyczyn takiego obrotu spraw, odnalazł je na portrecie dziadka Dziewanny, słynnego botanika, którego osiągnięcia w zakresie sztucznego i naturalnego zapylania zdobyły światową sławę, a którego uśmiech nie pozostawił mu już żadnych wątpliwości. StPan zbiegł, gdyż mógł się oprzeć czarowi dziadka botanika, zważywszy na to, że był nieprzejednanym heteroseksualistą i że dziadek już nie żył. Ale jakże miał się oprzeć zgubnej przewadze czaru czterech kobiet, z których jedną zaledwie los przeznaczał mu za żonę?

Nota bene! W stosunku do oryginału piosenki zrezygnowano z następujących czterowersów:

pomiędzy pierwszą a drugą zwrotką:

A ona do mnie: „Pan wybaczy.

Na chwilę wyjdę na podwórko”.

I zostawiła, o rozpaczy,

mnie z jedenastoletnią córką...

pomiędzy drugą a trzecią zwrotką:

Kolacja: szynka, płat łososia,

skropione wódki zimnej chlustem.

Usługiwała nam gosposia

z uśmiechem i... wspaniałym biustem.

oraz pomiędzy trzecią a czwartą zwrotką:

Nie mogąc z tym poradzić sobie,

uciekłem i w wagonu szybie

sunęły za mną twarze kobiet,

co wszystkie były w moim typie...

Pan B wykorzystał je dopiero w roku 1979 na kasecie Piosenki Starszego Pana.

Opowieść 7 – Nieszablonowa przysługa

15 XI 1975, sob., 23.10, Program I, czas 8:56 (kolor)

Osoby:

- Starszy Pan – Jeremi Przybora

- Śpiąca – Ewa Ulasińska

- Trio smyczkowe: Zbigniew Paleta – skrzypce, Tadeusz Kożuch – altówka, Anna Pawluśkiewicz – wiolonczela

Piosenki:

Pieśń wesołych wędrowników

(wyk. StPan)

Napisana do „Szpaka” jako Piosenka wędrowników.

Znana jako Ścieżką pośród łąk.

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja – Mieczysław Małysz

StPan wspomina, jak to wraz z Przyjacielem pobierali większą kwotę w banku. Czyniący to samo pewien nieznajomy zwrócił się do nich z prośbą, czy nie zechcieliby (w odległości 15 metrów) towarzyszyć mu do domu jako obstawa. StP przystali na to, jako że dysponowali czasem i że propozycja ta była nieszablonowa. Co prawda w tramwaju trudno było im zachować dystans 15 metrów, ale już jak zeń wysiedli, to bez kłopotu. W pewnym momencie nieznajomy zaproponował, żeby przekazali mu i swoje pieniądze, bo przecież ich nikt nie ochrania, a ponieważ oni strzegą jego, pieniądze będą bezpieczniejsze. Panowie uznają słuszność jego argumentu. Nieoczekiwanie nieznajomy usiłuje dać drapaka, ale na przeszkodzie staje mu kałuża. Panowie doprowadzają ubłoconego i utykającego pod sam dom, a tam nieznajomy, niepokojąc się samotnym powrotem Panów przez ponure pustkowie, deklaruje, iż jak tylko odniesie pieniądze chorej żonie, to do nich zawróci i tym razem to on będzie im służył za obstawę. Panowie nie odmawiają, zaś nieznajomy już nie zawraca.

Jednostka, trzeba stwierdzić, zdeprawowana. Z tym że w sumie nie wyszedł na swoje, gdyż Przyjaciel, powodowany niepoprawnym dla niego roztargnieniem, miast koperty z pieniędzmi wręczył mu identyczną kopertę z kompletem rachunków za gaz i prąd, za ubiegły rok.

NUL Nie proszę, żebyście Panowie wstąpili, bo żona rozebrana, jak to na chorobie.

Opowieść 13 – Ogród

17 I 1976, sob., 23.20, Program I, czas 10:37 (kolor)

Osoby:

- Starszy Pan – Jeremi Przybora

- Śpiąca – Ewa Ulasińska

- Trio smyczkowe: Zbigniew Paleta – skrzypce, Tadeusz Kożuch – altówka, Anna Pawluśkiewicz – wiolonczela

Piosenki:

O Dorocie

(wyk. StPan)

Skomponowana w listopadzie 1975.

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja TV – Barbara Borys-Damięcka

StPan snuje opowieść o poznanej (w czasach swej młodości) w parku dziewczynie. W tę słotną, ciepłą zimę spotykali się zawsze na tej samej ławce. Z zakresu t.zw. personaliów wie o niej do dziś tyle tylko, iż miała na imię Dorota. To zimowe uczucie rozwijało się w warunkach o tyle ciężkich, o ile odzież ich była lekka. Rzadko stać ich było na kawiarnię czy też kino. Ich sytuacja mieszkaniowa i materialna była podobna, choć Dorota bogatsza była o zaniedbany ogród jej dzieciństwa, o którym opowiadała mu często z zachwytem i tak precyzyjnie, że mimo iż nigdy w nim nie był, wkrótce znał na pamięć wszystkie jego ścieżki i alejki i nawet amorka z obtłuczonym noskiem. W dzień przed Wigilią brak pieniędzy, jak też zamiłowanie do ładu i porządku podsunęły mu pomysł na gwiazdkowy upominek dla Doroty. Otóż postanowił on uporządkować jej ogród. Przez całą noc i całą siłą wyobraźni pełł, przystrzygał, podwiązywał i gracował, a nawet odnalazł i przyprawił nosek amorkowi. Następnego dnia oprowadzał ją po nim, a gdy doszedł do amorka, Dorota zerwała się ze łzami w oczach i krzyknęła: Wynoś mi się z mojego ogrodu! Jak śmiałeś się po nim panoszyć?! Kiedy odchodził, coś ugodziło go w plecy. Odwrócił się. To był kamienny odtrącony nosek amorka.

NUL Zawsze byłem dość nieśmiały wobec kobiet, które podobały mi się bardziej od tych, wobec których byłem śmiały.

Opowieść 16 – Zemsta na pustyni

28 II 1976, sob., 23.20, Program I, czas 8:49 (kolor)

Osoby:

- Starszy Pan – Jeremi Przybora

- Śpiąca – Ewa Ulasińska

Piosenka:

Zemsta

(wyk. StPan)

Ta sama co w Medei – mojej sympatii.

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja – Alicja Ślężańska

StPan wspomina służbę w Legii Cudzoziemskiej, kiedy to uratował swego znienawidzonego (za odbicie arabskiej dziewczyny, gazelookiej Preferezady) dowódcę, porucznika de Pompadoura (w Legii, jak wiadomo, posługiwano się przeważnie pseudonimami zamiast nazwiskami), przed śmiercią na pustyni. Po dotarciu do oazy Kap el Kap przekazał ocalonego w ręce nienasyconej seksualnie Fetimy, osoby tak nieatrakcyjnej, że mimo rozciągającej się dokoła niezmierzonej pustki seksualnej frekwencja w jej namiocie była nader słaba.

Opowieść 17 – Wielki Mamerdyner

13 III 1976, sob., 23.35, Program I, czas 9:43 (kolor)

Osoby:

- Starszy Pan – Jeremi Przybora

- Śpiąca – Ewa Ulasińska

- Trio smyczkowe: Zbigniew Paleta – skrzypce, Tadeusz Kożuch – altówka, Anna Pawluśkiewicz – wiolonczela

Piosenki:

O muzie

(wyk. StPan)

Z elementami tekstu Nawet i nie tuzy. Skomponowana w listopadzie 1975.

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja – Alicja Ślężańska

StPan opowiada o swoim pobycie w Domu Twórczego Wytchnienia w Perle Morskiej i spotkaniu z koryfeuszem współczesnej prozy – wielkim Mamerdynerem. Mistrz okazał się jednostką nad wyraz nieprzyjemną w obejściu, bo kiedy na przykład StPan wyciągał nieśmiało rękę, by przewracać mu strony czytanej podczas posiłków gazety, to albo bez ostrzeżenia płazował go widelcem, albo też stawiał mu na dłoni wazę z gorącym kapuśniakiem. Jedyne, co udało się wyjednać, to możliwość przynoszenia mu papierosów. Prośbę asystowania mu na spacerze, oczywiście nieco z tyłu, zbył krótkim paszoł won. I mimo iż StPan wprost błagał: Arystokrato pióra, dajże ty się, choć odrobinę, zaprzyjaźnić ze sobą prostemu literacinie, zbył go jedynie swym sakramentalnym paszoł won, a zaprzyjaźniać się nie zaprzyjaźniał. A już wyjątkowo trudny w obcowaniu stał się, kiedy przystąpił do pisania. To kopnął pod stołem w kostkę, to wsypał do zupy solniczkę soli czy też pieprzu, to ugodził StPana czymś znienacka. Widocznie tworzył w bólu i lubił ten ból tworzenia z kimś podzielić. Ale gdy dzieło już ukończył i wręczył do zrecenzowania StPanu, role diametralnie się odwróciły...

Opowieść 19 – Noc karnawałowa

27 III 1976, sob., 00.00, Program I, czas 10:23 (kolor)

Osoby:

- Starszy Pan – Jeremi Przybora

- Śpiąca – Małgorzata Kośmińska

- Trio smyczkowe: Jacek Sienkiewicz – skrzypce, Michał Przybylok – altówka, Daria Marszałek – wiolonczela

Piosenki:

Weltschmerz

(wyk. StPan)

Skomponowana w lutym 1976. Powróci w KJSP VI.

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja TV – Barbara Borys-Damięcka

StPan wspomina, jak z powodu wrodzonej kultury i w wyniku chęci okazania wdzięczności za pozostawione w skrzynce bilety wizytowe z życzeniami m.in. od pana dozorcy udał się do niego z wizytą. A że ten zajęty był oglądaniem programu telewizyjnego, StPan zgłosił chęć zastąpienia go w żmudnej pracy otwierania bramy po 23-ej. Stał się wtedy świadkiem, a niekiedy też i uczestnikiem wydarzeń nocy karnawałowej – odpierał dobijanie się do bramy karnawałowicza, który chciał mu „dać w mordę”, został obsadzony przez Dziunię (zbiegłą od inż. Mazepy, drugie piętro m. 5) w roli „wujka” w jej rozmowie z dawnym znajomym – Olkiem. W rezultacie udało mu się skojarzyć zrozpaczonego inżyniera Mazepę z karnawałowiczem, natomiast z posterunku zdjął go sam pan dozorca, zaniepokojony ewentualnym nieujawnieniem pobierania przez StPana opłaty za otwieranie bramy.

I to nie tyle z powodu zakończenia się programu, ile z obawy, że StPan inkasuje za bramę, a potem nie ujawni. A to przecież nie StPan zainkasował.

www. ▶ Weltschmerz (niem., wym. weltszmerc, dosł. ból z powodu świata), depresja, smutek wynikające z myśli o niedoskonałości świata (spleen).

NUL Chodźmy gdzieś razem – mówi ta pani do mnie – chociaż nie byłem wcale jej przedstawiony.

To już po 23-ej? Boże, jak ten czas leci, ileż ja młodości mojej zmarnowałam dzisiaj u tego Mazepy.

Jak tu rewizytować panów kominiarza i listonosza, skoro na biletach ich brak było adresów. A jeśli chodzi o kominiarza, to nawet brak było komina.

Opowieść 20 – Kozioł wuja Hieronima

15 V 1976, sob., 23.25, Program I, czas 11:10 (kolor)

Osoby:

- Starszy Pan – Jeremi Przybora

- Śpiąca – Małgorzata Kośmińska

- Trio smyczkowe: Jacek Sienkiewicz – skrzypce, Michał Przybylok – altówka, Daria Marszałek – wiolonczela

Piosenki:

O, knieje!

(wyk. StPan)

Skomponowana w lutym 1976.

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja – Barbara Borys-Damięcka

StPan opowiada o jeleniu sześciolatku, którego wypchaną głowę odziedziczył po swoim wuju Hieronimie. Wuj należał do myśliwych strzelających niecelnie, czym zaskarbił sobie wieloletnią sympatię pięknego rogacza. Ów jeleń pomógł mu niebawem obronić żonę przed awansami księcia Czartolubskiego, w którego kniejach odbywały się coroczne polowania. Jeleń zbawca wujenki padł niestety ofiarą strzału wuja dłużnika podczas kolejnych łowów. I choć wuj okrzyknięty został królem polowania – z miejsca abdykował, spłakał się nad martwym czworonożnym druhem i kazał go (z wyjątkiem głowy) pochować. Od owego czasu zaniechał polowań, a wszyscy mieli go za zbzikowanego maniaka. I tylko jeden StPan poznał jego tajemnicę, z której ten zwierzył mu się na łożu śmierci. Kula, która położyła trupem nieszczęsnego kozła, nie była dlań przeznaczona. Wuj mierzył wówczas, jak umiał, w księcia Czartolubskiego.

NUL Wypychacz nic nie uronił z wdzięku i urody nieboszczyka. W firmie F. Gała i Synowie udało mu się nawet dobrać oczy, które choć szklane, patrzały z takimż wyrazem słodyczy i inteligencji, z jakim zwierzę spoglądało za życia.

Opowieść 21 – Kraniak i Dziwalewicz

22 V 1976, sob., 23.45, Program I, czas 9:30 (kolor)

Osoby:

- Starszy Pan – Jeremi Przybora

- Śpiąca – Małgorzata Kośmińska

- Trio smyczkowe: Jacek Sienkiewicz – skrzypce, Michał Przybylok – altówka, Daria Marszałek – wiolonczela

Piosenki:

O Kraniaku i Dziwalewiczu

(wyk. StPan)

Skomponowana w lutym 1976.

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja – Barbara Borys-Damięcka

Poznajemy wreszcie historię patronów ulicy, która tak często pojawia się w przeróżnej twórczości JP. Autor wyjaśnia nam historię nazwisk na tabliczce jego ulubionej ulicy, która uprzednio nosiła nazwę Kurzej. Dowiadujemy się, z jakich rodzin pochodzili, kiedy i w jakich okolicznościach się poznali i jak przypadkowo nawiązali przyjaźń Henryk Kraniak i A. Dziwalewicz. Okazuje się, iż obaj obdarzeni byli dużym poczuciem humoru i że dzieciństwo obu tych wybitnych ludzi przebiegało tu niegdyś równolegle, ale nie zazębiając się o siebie wzajem, chociaż, jak ustaliły najnowsze źródła, uczęszczali do tego samego dentysty, dr. Zupenhofera. Co do Kraniaka, to dzieciństwo miał trudne, będąc synem fryzjera męskiego, u którego ujawniło się po latach, że w rzeczywistości jest fryzjerem damskim. Niestety zbyt późno, żeby zdążył sobie zdobyć nową, dochodową klientelę. Kiedy poznali się z Dziwalewiczem w cukierence Łakotka małżeństwa Pierników, był już wówczas samoukiem, ale już na poziomie magistra... A może to Dziwalewicz miał za ojca fryzjera? Przy przytaczaniu epizodów z ich życia ujawnia się jednak dobitnie, że przy wszystkich swoich zaletach mieli jedną skazę – mylili się często innym ludziom. Autorowi też to się przydarzyło przy opisywaniu ich historii.

NUL Dziwalewicz: Śpieszę na pociąg do Radomia.

Znajomek: A to się nie śpiesz, do kata, bo już odszedł.

Dziwalewicz: Wiem, ale chcę mieć małe opóźnienie.

Opowieść 22 – Mastodont

29 V 1976, sob., 23.20, Program I, czas 9:09 (kolor)

Osoby:

- Starszy Pan – Jeremi Przybora

- Śpiąca – Małgorzata Kośmińska

- Trio smyczkowe: Jacek Sienkiewicz – skrzypce, Michał Przybylok – altówka, Daria Marszałek – wiolonczela

Piosenki:

Epitafium

(wyk. StPan)

Skomponowana w lutym 1976.

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja – Barbara Borys-Damięcka

Według TV:

StPan opowiada o wielkich zakładach przemysłowych (nazywając je sympatycznie – mastodontami), których działalność jest dla środowiska szkodliwa, a bywa wręcz niebezpieczna. Skupia się na przykładzie pewnej piekarni – szczycącej się wysokimi wskaźnikami produkcyjnymi, ale jednocześnie stanowiącej poprzez swoją produkcję zagrożenie dla zdrowia, a nawet życia konsumentów. Dowodem na to jest przypadek śmierci pracownika piekarni na skutek ugodzenia go wyrzucaną przez okno bułką parką.

www. ▶ Mastodont (gr. mastós – pierś, odoús, odóntos – ząb, kieł), zwierzę kopalne z rzędu trąbowców, przypominające wyglądem słonia, lecz charakteryzujące się dłuższą czaszką oraz parą wydłużonych siekaczy w górnej i dolnej szczęce, żyjące od oligocenu do plejstocenu.

Według scenariusza:

StPan w odpowiedzi na zarzut uczyniony mu na rogu Karowej i Krakowskiego Przedmieścia, iż nie poświęcił dotąd ani odrobiny miejsca wielkim zakładom przemysłowym, nadrabia to niedopatrzenie opowieścią o zakładzie piekarniczym Mastodont, przytaczając wiele liczb i statystyk. Wspomina też, jak to oprowadzał go po nim pieczmistrz Zupełny Walerian. Sala kina Wisła wraz z dopływami, t.zn. kinami Dunajec, San, Wieprz, Brda, Pilica i t.d. aż do kina Bałtyk – nie starczyłyby, żeby pomieścić pracowników Mastodonta wraz z rodzinami i znajomymi i ew. ludźmi obcymi, bo tacy też by przyszli, gdyby film był atrakcyjny. Finał tej tak budującej opowieści zostaje zakłócony historią niespodziewanego przecięcia nici żywota starszego drożdżowego Kiniaka Stanisława, który to, gdy (nucąc wesoło) zdążał do pracy w Mastodoncie – ugodzony został wyrzuconą nieodpowiedzialnie przez okno czerstwą bułeczką parką...

Kochani! Nie rzucajcie pieczywem.

Opowieść 23 – Syrenka

12 VI 1976, sob., 23.40, Program I, czas 9:51 (kolor)

Osoby:

- Starszy Pan – Jeremi Przybora

- Śpiąca – Małgorzata Kośmińska

- Trio smyczkowe: Jacek Sienkiewicz – skrzypce, Michał Przybylok – altówka, Elżbieta Piwkowska – wiolonczela

Piosenki:

Syrenki

(wyk. StPan)

Skomponowana w marcu 1976.

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja – Barbara Borys-Damięcka

StPan snuje opowieść o sąsiedzie, magistrze Ulisiaku, który to przywiózł sobie z Włoch ni mniej, ni więcej tylko syrenkę. To znaczy – nie samochód tej marki, o który we Włoszech jest niestety – trudno, ale maleńką kobieto-rybkę. Są one tam wprawdzie też niezwykle rzadkie, ale nie tak, jak wspomniany automobil. Ulisiak syrenkę adorował, co było działaniem, zdaniem narratora, bez przyszłości. Uczucie kwitło w specjalnym akwarium z wysepką pośrodku do dnia niespodziewanego zniknięcia syrenki. Bo kiedy Ulisiak wymieniał w akwarium wodę i przeniósł syrenkę na ten czas do wanny – ta wyciągnęła korek i zniknęła bez wieści w odmętach wodociągów i kanalizacji. Najprawdopodobniej nakłonił do tego syrenkę (która, jak stwierdził autorytatywnie wybitny ichtiolog docent Ssak, była półkrasnoludką i półsardynką) szok przeżyty na widok Ulisiaka zjadającego kanapkę z sardynką.

Opowieść 24 – Miasto średniej wielkości

19 VI 1976, sob., 23.50, Program I, czas 9:47 (kolor)

Osoby:

- Starszy Pan – Jeremi Przybora

- Śpiąca – ?

- Trio smyczkowe: Jacek Sienkiewicz – skrzypce, Michał Przybylok – altówka, Elżbieta Piwkowska – wiolonczela

Piosenki:

Średnie miasta

(wyk. StPan)

Skomponowana w marcu 1976. Powróci w Div. op. 2r i na kasecie Piosenki Starszego Pana.

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja – Elżbieta Klekow

StPan wspomina wędrówkę po średniej wielkości mieście, w którym jak się zostanie, to już średnieje tam się stopniowo, aż ześrednieje się całkowicie, mieście zarządzanym przez burmistrza średniego wzrostu i takiejż inteligencji. A oprowadza go po nim, w ramach rewanżu za pomoc w niesieniu bagażu (na stacji nie było tragarza), współtowarzyszka podróży pociągiem. Dla niej była to już stacja końcowa, dla niego parę godzin jeszcze oczekiwania na express. StPan był wtedy na takim etapie życia, że mógł zacząć jego nowy rozdział gdziekolwiek. I może, gdyby ta pani... Ale ta pani podobała mu się średnio.

Opowieść 25 – Przyjęcie

26 VI 1976, sob., 23.30, Program I, czas 9:41 (kolor)

(w scenariuszu: Przyjęcie z czypendlem)

Osoby:

- Starszy Pan – Jeremi Przybora

- Śpiąca – Małgorzata Kośmińska

- Trio smyczkowe: Jacek Sienkiewicz – skrzypce, Michał Przybylok – altówka, Elżbieta Piwkowska – wiolonczela

Piosenki:

Spirytus zmywa politurę

(wyk. StPan)

Skomponowana w marcu 1976. Powróci w KJSP VI.

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja – Barbara Borys-Damięcka

StPan wspomina przeżytą wraz z Przyjacielem przygodę na przyjęciu u Państwa Zet. Zaczęło się przyjemnie, gdyż przybywszy na miejsce przed czasem i czekając na wyznaczoną godzinę na klatce, usłyszeli przez drzwi Państwa Zet same superlatywy pod swoim adresem.

(Jak się później okazało, mówili tak, mając świadomość, iż Panowie są pod drzwiami). Samo przyjęcie upływało także w miłej atmosferze, do czasu awantury pomiędzy przealkoholizowanym panem Tolkiem a gospodarzami. Wprawdzie pan Tolek, po wyczerpaniu tematu, wyszedł, ale dobry nastrój prysł. Zaś kiedy skruszony powrócił, wtedy już nawet „kulturalny” pan Zet powiedział, co myśli o nim i o StP (mantyki i nudziarze, co zeżrą i wypiją za pół patyka, a kwiatków przyniosą za 50 zł). Co akurat nie było prawdą, bo Panowie przynieśli za 112 z asparagusem i celofanem. Z drugiej strony nie byli też bez winy, jeżeli chodzi o alkohol, bo gdy pan Zet zamierzył się na Tolka flaszką napełnioną jeszcze w połowie atrakcyjnym zagranicznym trunkiem, Przyjaciel odebrał mu profilaktycznie butelkę i odstawił. Zdenerwowany jednak trochę napiętą sytuacją, przewrócił ją i zawartością jej oblał nowy nabytek pp. Zet, bardzo kosztowny, jak go z dumą nazywali, czypendel. Sytuacja przynagliła do wyjścia, nim pan Zet zauważy, iż pod wpływem alkoholu politura zaczęła spływać z czypendla.

www. ▶ Chippendale (wym. czipendejl), styl w meblarstwie drugiej połowy XVIII wieku, łączący elementy ang. baroku i franc. rokoka z motywami gotyckimi i chińskimi, a także mebel wyk. w tym stylu, najczęściej z mahoniu, zdobiony intarsją z hebanu lub drzewa różanego.

Opowieść 26 – Dziadek Paździerzak

1976, czas 13:30 (kolor)

Osoby:

- Starszy Pan – Jeremi Przybora

- Śpiąca – ?

- Trio smyczkowe: Jacek Sienkiewicz – skrzypce, Michał Przybylok – altówka, Elżbieta Piwkowska – wiolonczela

Piosenki:

Dziadek Paździerzak

(wyk. StPan)

Skomponowana w marcu 1976. Powróci na kasecie Piosenki Starszego Pana.

Tekst – Jeremi Przbora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja – Elżbieta Klekow

StPan przedstawia losy Dziadka Paździerzaka, który podejmował się wykonywania różnych niecodziennych zadań. StPan spotkał go pewnej Wielkanocy, kiedy ten siedział na targowisku i ofiarowywał klientom niecodzienną usługę – dziadka do łupania jaj na twardo niedrogo (jako że był bez wyższego wykształcenia). To właśnie w trakcie rozmowy obu Panów poznajemy przeróżne umiejętności (funkcje choinki, wieszaka, anteny telewizyjnej i złego psa) Dziadka Paździerzaka oraz historię jego miłości do Babci Kolońskiej, którą w finale wykrada i, zacierając starannie ślady, wyjeżdża z nią do odległego domu rencistów, nie pozostawiwszy nawet StPanu adresu.

NUL Dziadek nigdy nie stronił od trunku, ale zawsze w orszaku Bachusa zajmował miejsce, jakie wyznaczała mu tam jego głęboka kultura pitna. Oczko mu czasem żywiej rozbłysło, dowcip perlił się obficiej, ale o zakłóceniach dykcji, a tym bardziej równowagi, nie było mowy.

Opowieść 27 – Dorothy

1976, czas 8:25 (kolor)

Osoby:

- Starszy Pan – Jeremi Przybora

- Śpiąca – Małgorzata Kośmińska

- Trio smyczkowe: Jacek Sienkiewicz – skrzypce, Michał Przybylok – altówka, Elżbieta Piwkowska – wiolonczela

Piosenki:

O, Dorothy..., O, Margaret...

(wyk. StPan)

Skomponowana w kwietniu 1976.

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja – Barbara Borys-Damięcka

StPan wspomina wspólną z Przyjacielem wyprawę do kina Perć na film Ty pójdziesz górą. W ogonku po bilety nawiązali przypadkowo znajomość z pewnym kinomanem i poznali historię jego szalonej miłości do gwiazdy tego filmu – Dorothy C., w której zakochał się około czterech jej filmów temu. Następnego dnia Panowie zobaczyli tego samego kinomana w kolejce po bilety na ten sam film. Ale tym razem kinoman nie miał już ochoty na zwierzenia, ponieważ zapałał był uczuciem do kolejnej aktorki z tego filmu – Margaret P.

NUL Do stojącego przed StP w kolejce po szynkę:

– W razie czego, jesteśmy za Panem.

– Cieszę się, że mogę na Panów liczyć. Dzisiaj to się rzadko zdarza, żeby tak ktoś za kimś był w razie czego, zwłaszcza obcy.

Opowieść 28 – Strzyżenie

21 II 1977, pon., 22.55, Program I, czas 7.11 (kolor)

(w/g scenariusza – U fryzjera)

Osoby:

- Starszy Pan – Jeremi Przybora

- Śpiąca – Małgorzata Kośmińska

- Trio smyczkowe: Jacek Sienkiewicz – skrzypce, Michał Przybylok – altówka, Elżbieta Piwkowska – wiolonczela

Piosenki:

Dłonie praczki Eweliny...

(wyk. StPan)

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja – Barbara Borys-Damięcka

StPan przytacza opowieść usłyszaną od łysego klienta w zakładzie fryzjerskim. Opisywał on historię utraty swych jeszcze nie tak dawno bujnych, choć delikatnych włosów. Zaczęło się od miłości do pięknej praczki Eweliny Gniadoch, która swymi szorstkimi dłońmi lubiła głaskać go po głowie, pozbawiając go tym znacznych nieraz ilości włosów. Zerwanie z nią na niewiele się zdało, bo włosów tym razem zaczęło mu ubywać z tęsknoty za nią. Nie pomogła metoda prof. Kapuśniaka, polegająca na przytrzymaniu cebulek włosowych przez wytworzenie próżni w czaszce (musiał ją przerwać ze względu na skutek uboczny – wsysanie górnych zębów, tak że po pewnym czasie stały się o połowę krótsze od dolnych). Kiedy włosów było już tak niewiele, że mógł nadawać im imiona, wyszedł pewnego jesiennego dnia na spacer bez czapki. Na nieszczęście rozpętała się wichura, z której ocalała już tylko garstka włosów, a nie ocaleli Kazik, Zdzisiek, Stach, Heniek, Olek i wielu innych... Przed przeprowadzką do innej, odległej dzielnicy, udał się na pożegnalną wizytę do swego fryzjera, który ściął mu tę garstkę, aby mieć po nim choćby ten pamiątkowy pukiel. A włosy nigdy już nie odrosły.

Piosenki z Opowieści nie zachowanych w formie wizyjnej, o nie zawsze znanych numerach, tytułach i datach powstania. Na podstawie scenariuszy:

Opowieść 1 – Upiorny sylwester

13 IX 1975, sob., 23.35–23.50, Program I (kolor)

Piosenki:

Te kuligi

Nikodem

(w scen. Zacne lico Nikodema, wyk. StPan)

Hrabianka Fryderyka

Wszystkie wyk. StPan, a akompaniuje trio smyczkowe: Zbigniew Paleta – skrzypce, Tadeusz Kożuch – altówka, Anna Pawluśkiewicz – wiolonczela.

Skomponowane w listopadzie 1974. Te kuligi powrócą w KJSP V.

StPan wspomina, jak z Przyjacielem niechętnie odpowiedzieli na zaproszenie hrabiego Ć., by spędzić wieczór sylwestrowy w jego majątku Ź. Ze stacji zostali odebrani przez stangreta Nikodema saniami, w których oczekiwała ich piękna hrabianka Fryderyka. Zamieć śnieżna i atakujące wilki, przypadkowe ustrzelenie Nikodema, zagubienie w śniegu hrabianki Fryderyki – to nic w porównaniu z epilogiem w opustoszałej karczmie nad ranem po nocnym balu, w karczmie pełnej balowiczów pod wodzą hrabiego Ć. i z udziałem hrabianki Fryderyki... To była noc z bardzo dobrze wychowanymi duchami...

Opowieść – Toast noworoczny

Piosenki:

Zupełnie Nowy Rok

(wyk. StPan)

Z Mikrokabareciku 65, na nowo zaaranżowana w listopadzie 1974.

Opowieść 3 – Zemsta starego fotela

4 X 1975, sob., 23.15–23.25, Program I (kolor)

Piosenki:

Staruszek do wszystkiego

(wyk. StPan)

Nowa muzyka skomponowana w listopadzie 1974.

StPan przytacza historię nabycia fotela (starego pięknego leniwca) za wytargowaną kwotę kosztów pochówku III klasy od zwyrodniałych krewnych staruszka sprzedanego wraz z fotelem. Staruszek nie był umierający, więc wkroczył raźnie w życie nowego właściciela fotela. Uszkodzona sprężyna fotela wyrwała go z drzemki, a w niedługim czasie obezwładniła na zawsze zdegenerowanego syna dziadunia, chcącego odebrać fotel z powodu niewywiązania się StPana z transakcji (rzeczywiście pogrzeb staruszka się nie odbył).

Opowieść 11 – Wirtuoz i nieznajoma

13 XII 1975, sob., 23.15–23.25, Program I (kolor)

Piosenki:

Jak już pomagać, to oburącz

(wyk. StPan)

StPan dzieli się historią napotkania staruszki, o młodym głosie i ciężkim ciele, idącej pod górę. Poproszony o pomoc – pomimo ogromnego ciężaru i ryzyka przemęczenia przed koncertem, na który właśnie zmierzał – dopomógł jej w dotarciu na wzniesienie. Tego wieczora grało mu się na skrzypcach jak nigdy dotąd. Fakt znakomitej i zjawiskowej gry połączył z następstwem pomocy staruszce. Szukał więc potem innych sposobności niesienia bezinteresownej pomocy – przeprowadzał niewidomych przez najruchliwsze skrzyżowania, nieraz po kilka razy tam i z powrotem. Wnosił staruszkom walizki na najwyższe piętra, choć często mieszkali na niższych. A jednak dolegliwość (narastające znudzenie wykonywanym repertuarem i skłonność do zasypiania w trakcie koncertów) nie ustępowała.

Opowieść – W sercu jodłowej kniei

1975

Piosenki:

Cisza leśna

(wyk. StPan)

Skomponowana w czerwcu 1975. Powróci w KJSP I.

StPan wspomina wieczór sylwestrowy w nadleśnictwie Udry. Niezwykłe wydarzenie przytrafiło się nadleśniczemu, który zapomniał policzyć rysie, czyli wypełnić swój obowiązek ustawowy. W związku z czym wyszedł do lasu w ostatnich minutach odchodzącego roku. Oczekujących jego powrotu gości odwiedził kompletnie urżnięty ryś... Opowieść ta była dziesięć lat wcześniej treścią programu TV Mikrokabarecik 65, w ramach KSP.

Opowieść 9 – Misia

29 XI 1975, sob., 23.40–23.50, Program I (kolor)

Piosenki:

Misia

(wyk. StPan)

Skomponowana w czerwcu 1975.

StPan opowiada o swoim spotkaniu i pożyciu z Misią, zainaugurowanym po zerwaniu z Lusią (po uciążliwym okresie, w którym nadmiernie różnił się z nią płcią). Orangutanicę Misię poznał wcześniej w ZOO, a ponownie, kiedy trapiona tęsknotą za zmarłym na płuca mężem (orangutanem Józiem) i obrażona po usunięciu jej z domu dyrektora ZOO (zazdrosna żona) – uciekła i dołączyła do StPana w trakcie nocnego spaceru. Idylliczne pożycie obojga przyjaciół obłaziło ohydne robactwo oburzających plotek rozsiewanych przez zawistne kurze móżdżki różnych paniuś i bubków. StPan zdecydował się więc w związku z tym przenieść z Misią na jej rodzinne Borneo. Ale...

NUL Jeden z jadowitych szeptów o Misi, podczas wspólnego pobytu w kawiarni:

– Tylko spójrz, jakie ona ma fatalne nogi. Chi, chi!

– Nogi nie muszą być długie, ale przynajmniej dłuższe od rąk.

Opowieść 8 – Ogar

22 XI 1975, sob., 23.25–23.35, Program I (kolor)

Piosenki:

Ogary poszły w las

(wyk. StPan)

Skomponowana w czerwcu 1975. Powróci na kasecie Piosenki Starszego Pana.

StPan opowiada, jak to z Przyjacielem, nie mając pamięci do przeczytanych książek, miewali często kłopoty z ustaleniem tytułu czytanej niegdyś lektury. Spotkało ich to także w trakcie wyprowadzania niechętnego spacerom ogara znajomych (ogar to taki smutny, a nawet apatyczny pies wyglądający jak duży jamnik na bardzo krzywych nogach, które ktoś mu wyprostował). Zdanie, którego Przyjaciele nie mogli zidentyfikować, brzmiało Ogary poszły w las... i bardzo pomogło w procesie namawiania psa na spacerowanie. Po usłyszeniu go wspomniany ogar pociągnął przyjaciół przez miasto aż do lasu, gdzie uciekł, zaś oni stali się mimowolnymi świadkami namiętnego spotkania pięknej ▶ amazonki (poniesionej przez rumaka) z jeźdźcem pędzącym jej na ratunek (na ogierze). W rozszyfrowaniu, skąd pochodził cytat, nie pomógł im też napotkany okoliczny drwal... (Jak to skąd? – Fizycznego pytacie, a wyglądacie na umysłowych. Ja tam wam mówił nie będę).

www. ▶ „Ogary poszły w las” to pierwsze zdanie Popiołów (1904) Stefana Żeromskiego (1864–1925).

▶ Pod słowem „amazonka” rozumiemy tu jeźdźca płci żeńskiej z dwiema piersiami, a nie starożytną wojownicę z jedną. Wyjaśnienie chyba na miejscu ze względu na rzadkość amazonek obu odmian w naszym życiu obecnym.

Ballada o księstwie Zaścianko

(wyk. StPan)

Z OSPa nr ?

Ballada o Matysku

(wyk. StPan)

Z OSPa nr ?

Mel. lud., sł. Władysław Syrokomla (1823–1862), oprac. muz. Jerzy Wasowski. Powróci na kasecie Piosenki Starszego Pana.

JP (1979): O mojej znajomości z piosenką mogę powiedzieć jak o starym dowcipie, że jest z brodą po kolana. Po kolana mojej matki, na których uczyłem się pierwszych piosenek. Jedną z nich, a być może w ogóle pierwszą, jaką usłyszałem z jej ust, była historia Matyska, nieznanego chyba zupełnie, a mnie nie znanego w szczególności, autora. Tematykę mojego dorobku w dziedzinie piosenki i inne można by podzielić na a) tematykę erotyczną i b) wszelką inną.

– Proszę Państwa, zdążamy w głąb komnaty...

– Ku Wuja czci i Taty, ha, ha, ha!

– Pan w rękawiczkach z jednym palcem bardzo zgrabnie i uciesznie to sformułował, a zatem utrzymajmy się w tej konwencji i zaanonsujmy, iż mamy teraz dla Państwa kolejną, dość liczną ofertę cykliczną. A złożą się na nią, tak jak to u Panów J., spektakle muzyczne, z tym że: a) bez udziału dramaturgicznego StP i b) z bardzo wyraźnie zarysowaną intrygą, sięgającą niekiedy po inspirację nawet klasyczną. Pojawia się tu termin „muzykał”, który, jak twierdzi pani Alina Janowska, wymyślił JW. Uważał ponoć, iż określenie tego, co komponuje, mianem musicalu byłoby przesadą. (Przy okazji należałoby dodać, iż słowo „mixer”, czyli realizator dźwięku, jest również autorstwa Pana A). Co do autorstwa terminu – nie znaleźlismy o tym żadnej wzmianki we wspomnieniach Pana B. Stąd – nie zaprzeczamy ani nie potwierdzamy. Pozostaje nam z ogromną radością zaprezentować te rodzime przykłady niełatwej sztuki łączenia utworu dramatycznego z piosenką i wciąż odsyłać do współczesnych wystawień, by osobiście przekonać się, jak zgrabne, zajmujące i nie nadgryzione zębem czasu są to dzieła.

Teatr Nieduży Jeremiego Przybory

Balladyna 68 (muzykał)

8 III 1968, piątek, 18.45, Program I, czas 31:37

Na planszy tytułowej: Balladyna 68, 2

Skrócił

Spłycił

w/g J. Słowackiego J. Przybora

Osoby:

- Balladyna – Alina Janowska

- Alina – Barbara Wrzesińska

- Kirkor – Wieńczysław Gliński

- Von Kostryn – Jan Kobuszewski

- Narrator – Jeremi Przybora

JP: (...) W tej mojej Balladynie 68 przepięknie brzmiały trąby straży pożarnej, którymi Wasowski akompaniował bohaterom sztuki w ich ariach. Ileż ten Jerzy potrafił dodać od siebie humoru, wspierając jego muzyczną odmianą moje wysiłki ku rozśmieszeniu rodaków. A też i artystom skrzydeł chyba dodały owe trąby, chociaż i bez trąb był to zacny zespół.

Piosenki:

Chodzę sobie, zbieram rutkę

(wyk. Alina)

Władza mi dogadza

(wyk. Balladyna)

Niby tylko dwie panienki

(wyk. Kirkor)

Oj, siostrzyczka mnie zabiła

(wyk. Alina)

Sposoby robienia kariery

(wyk. Von Kostryn i Narrator)

Po co to nam, że ja konam

(wyk. Kirkor)

Bije dzwon

(wyk. Von Kostryn)

Piorunem rażonam

(wyk. Balladyna)

Nota bene! Tytuły powyższych piosenek spopularyzowane w formie incipitów de facto brzmią: Śpiwka Aliny, Pieśń Balladyny, Dumka Kirkora, Samozgonna śpiwka Aliny, Podstępna aria Kostryna, Samozgonna dumka Kirkora, Samozgonna aria Kostryna i „Valse Funèbre” Balladyny.

Na ekranie pojawia się, siedząc przy nie mieszczącym się w kadrze stoliczku, Autor. Czarna marynarka, biała koszula, czarny krawat i chyba druga koszula, bo na marynarkę wyłożony jest duży śnieżny kołnierz à la Słowacki. Lewą dłoń, a zwłaszcza jej palec wskazujący, trzyma przy ustach, w dłoni prawej dzierży rozwartą książkę (oko wprawne i z refleksem dojrzy na niej napis Dzieła) i z charakterystyczną poetycką zadumą chłonie jej treść. Po chwili zamyka ją i najwyraźniej przetrawia to, co właśnie wchłonął, po czym zwraca się do telewidzów:

Proszę Państwa, Balladyna... Któż z nas nie czytał?... I nie zapomniał? Bo pamiętajmy, że nie zapomina ten tylko, kto nie czyta. Ale oczywiście można nie czytać, a dużo wiedzieć o utworze. Tak jest właśnie z autorem dzisiejszej adaptacji. On nie zapomniał, bo nie czytał. A dużo wie, bo dużo usłyszał o utworze od ludzi, którzy czytali... recenzje teatralne, od takich, którzy byli na przedstawieniach, ba, od takich nawet, którzy sami grali w Balladynie. I ten wcale pokaźny materiał, ten wcale pokaźny zasób wiadomości, niejednokrotnie z pierwszej ręki, chciałby przekazać szerszemu Ogółowi, który podobnie jak on, nie zna, a chciałby poznać to jedno z arcydzieł naszej literatury dramatycznej. Ktoś oczywiście mógłby powiedzieć: To niech przeczyta! Zaraz, chwileczkę... Łatwo się mówi: Niech przeczyta, ale weźmy do rąk tę książkę. Prawie połowa tej książki to jest Balladyna. To jest pięć aktów, proszę Państwa. Oczywiście można przeczytać. Bo to jest pięknie napisane (nachyla się nad książką i przez chwilę milczy, wnikliwie się wpatrując), wierszem (znowu się zagłębia w książkę), cudowną romantyczną strofą (zamyka książkę i buja nią jak hantlą). Ale to jest wysiłek. To jest wysiłek. Bo nie dość czytać, trzeba czytać niesłychanie uważnie, zwłaszcza pod koniec utworu, bo dalej to już Mazepa, proszę Państwa. Zupełnie inne postacie, zupełnie inne tło, inna akcja, no w ogóle, jednym słowem, zupełnie co innego.

(Odkłada książkę i trzaska stawami palców wskazującego, dużego i serdecznego lewej ręki).

Tak, ale powróćmy do samej adaptacji. Otóż podobnie jak oryginał jest ona, dla zachowania charakteru utworu, napisana wierszem, wierszem nawet niezłym. Niestety, w związku z małym obyciem autora adaptacji z tego typu dramaturgią wyszły w realizacji pewne, powiedzmy to sobie szczerze, niedociągnięcia. Na próbie generalnej n.p. ujawniło się, że postacie sztuki w ogóle nie spotykają się ze sobą w akcji, to znaczy że nie ma tym samym między nimi dialogów, nie ma bezpośrednich konfliktów, jest to w gruncie rzeczy monolog Balladyny, przerywany tu i ówdzie pieśniami. Jak to się stało, proszę Państwa? Po prostu stało się to w ten sposób, że autor, prawda, oddał postaci głos na początku utworu, a postać przestała mówić dopiero wtedy, kiedy trafił ją... Ale nie uprzedzajmy akcji, prawda. A trafia ją dopiero przy końcu przedstawienia...

Natomiast postacie adaptacji śpiewają, co można im policzyć na plus w stosunku do oryginału, bo tam znowuż, prawda, spotykają się, tam są te konflikty, są te dialogi, ale nie śpiewają tam... nie śpiewają tam... postacie. I tutaj może by parę słów o stronie muzycznej widowiska. Otóż kompozytor niewątpliwie również dużo słyszał o utworze. Ale chyba jednak z innych źródeł, bo muzykę napisał w moim przekonaniu zbyt pogodną, zbyt beztroską. Zważywszy zwłaszcza, że wszystkie postacie tej tragedii giną śmiercią gwałtowną. W dodatku na orkiestrę dętą napisał... No ale jak powiedziałem, to jest moje osobiste zdanie. Osobom wierzącym w pogodne, beztroskie życie pozagrobowe na pewno taka właśnie muzyka spodoba się. Teraz co do scenografii, proszę Państwa. No, scenografia z kolei wypadła dosyć ponura, ponura wypadła... no ale to jest może po prostu związane z nastrojem czy z usposobieniem scenografa, który, rzecz prosta, nie zna utworu w takim stopniu jak autor czy kompozytor, więc sam utwór nie może tak dalece wpłynąć na charakter scenografii.

(Odchyla się i zamiera, wydaje się, że już zakończył, a jednak po chwili pochyla się i):

No, ja teraz będę Państwu życzył dobrego odbioru.

www. ▶ Zarówno w przedmowie do Balladyny 68, jak i Medei – mojej sympatii autor w sposób niezwykle zabawny imituje Stefana Treugutta (gestykulacja, mimika, zawieszanie głosu).

▶ Treugutt – Stefan (1925–1991), bardzo ceniony teatrolog i krytyk teatralny, historyk literatury polskiej (znawca twórczości Słowackiego i autor książek o nim). Badacz romantyzmu i mitu Napoleona. Potomek Sejmu Wielkiego. Popularyzator historii i lit. pol. w radiu i TV. W latach 60-tych (debiut w 1956) wygłaszał na żywo wprowadzenia do poniedziałkowych spektakli Teatru TVP, stając się osobowością ujmującą i popularną. Mówiło się, iż jego słowo wstępne (barwne i komunikatywne) jest często ciekawsze od samych premier. Mąż Zofii Stefanowskiej-Treugutt.

NUL Alina: W rękach mi się pali praca:

Doję krówkę, kurki macam.

Pielę, międlę, przędę, plotę

I się modlę – przed i potem.

Kirkor: Użył z nimi bym zabawy,

Jak z wróblami – kobuz,

Gdybym nie był rycerz prawy,

A zwyczajny łobuz!

Muzyka – Jerzy Wasowski

Instrumentacja i kier. muz. – Juliusz Borzym

Scenografia – Alicja Wirth

Reżyseria TV – Elżbieta Klekow

Reżyseria – Jeremi Przybora

Wersja radiowa

19 V 1977

Reżyseria – Jeremi Przybora

Realizacja – Ewa Szałkowska

A poza tym wszystko tak jak w telewizji.

JP (1992): Znaczącym dla mnie zbiegiem okoliczności było, że dokładnie 8 marca [data wybuchu „wypadków marcowych” – od aut.] odbyła się w telewizji premiera mojej Balladyny 68 (z muzyką na orkiestrę dętą typu strażackiego, oczywiście Wasowskiego), za którą to profanację wieszcza dziarsko zaatakowała mnie „Walka Młodych”. Zaszczytnie dla mnie zestawiony zostałem na młodych, walczących łamach z drugim świętokradcą, Mrożkiem, który kalał Mickiewicza w Śmierci porucznika, podczas gdy ja kalałem Słowackiego, przyłączając się do „barbarzyńskich wybryków studenckiej chuliganerii na służbie obcych agentur”. Osoba, która tak dziarsko zaatakowała, skryła się pod pseudonimem Awa. [Znamy jej nazwisko, ale nie chcemy kalać nim tej książki – od aut.].

Medea – moja sympatia (muzykał)

8 VI 1974, sob., 22.25, Program I, czas 78:41 (kolor)

Tytuł jest aluzją do tytułu głośnego francusko-japońskiego filmu Hiroszima – moja miłość (Hiroshima Mon Amour, 1959) w reżyserii Alaina Resnais (to jego pełnometrażowy debiut) i z nominowanym do Oscara scenariuszem Marguerite Duras (właśc. Marguerite Donnadieu, 1914–1996). Film uważany jest za początek t.zw. Nowej Fali. A.R. to również reż. Zeszłego roku w Marienbadzie, o czym była już mowa znacznie powyżej.

Na planszy tytułowej: Dziś na wielkiej scenie –

TEATRU NIEDUŻEGO

Medea

Moja

Sympatia

MUZYKAŁ w/g

EURYPIDESA

Napisało

Kierownictwo

Teatru

www. ▶ Eurypides, ur. ok. 480 na Salaminie, zm. 407/6 p.n.e. w Pelli (Macedonia), najmłodszy z trzech wielkich tragediopisarzy ateńskich (Ajschylos, Sofokles), upowszechniał w swych tragediach myśli i hasła demokr. nurtu sofistyki. Był autorem ok. 90 sztuk, z których zachowało się 17 tragedii, m.in. Medea (431 p.n.e.).

Osoby:

- Medea – Barbara Rylska

- Chór Cór Koryntu – Hanna Balińska, Elżbieta Bojanowicz, Joanna Ciemniewska, Elżbieta Lis, Ewa Ulasińska, Mirosława Wojewoda

- Przodownica Chóru – Irena Kownas

- Synowie Medei – Damian Damięcki (Chłopiec II), Jan Kociniak (Chłopiec I)

- Wychowawca – Czesław Roszkowski

- Kreon – Mieczysław Czechowicz

- Jego Asysta – Krzysztof Machowski (Młodzieniec II), Włodzimierz Nowak (Młodzieniec I)

- Jazon – Roman Wilhelmi

- Ślepiec – Jarema Stępowski

- Posłaniec – Kazimierz Kaczor

- Ajgeus (Król Aten) – Bronisław Pawlik

Nieduży ciemnobrązowy stoliczek, a na nim: wysoki, wąski i ciemnoniebieski szklany wazon z trzema czerwono-żółtymi kwiatkami (w stylu kocanki ogrodowej), zapisana kartka papieru z leżącymi na niej okularami. Przy stoliczku siedzi Autor w ciemnoniebieskiej w jasnoniebieskie prążki marynarce, w ciemnoniebieskim, choć nie aż tak jak marynarka, krawacie i w jasnoniebieskiej w ciemnoniebieskie prążki koszuli. W butonierce duży czerwony goździk. Autor skłania się i mówi:

Dobry wieczór Państwu... Proszę Państwa, Medea. Dzieciobójczyni z premedytacją. Tak. Bo nie przez nieuwagę czy niedopatrzenie jakie zgładziła ona swoje pociechy, ale świadomie. Aktem świadomej woli. Za wolą poszła ręka, może nawet dwie ręce. Ciach, ciach! – i po dzieciach, biedactwach... Ciach, ciach!, a może ciach, ciach, ciach! czy nawet ciach, ciach, ciach, ciarach, ciarach, ciarach, ciach, ciach! W zależności od tego, ile było tego drobiazgu. Według mitu było sporo, według Eurypidesa dwoje tylko, dwóch znaczy chłopczyków. Tak, bo właśnie Eurypides poświęcił jedną ze swych głośnych tragedii tejże zbrodni. Ajschylos, prawda, Sofokles, Eurypides. To było tych trzech wieszczów tragedii antycznej. Nie wystąpili oni w porządku alfabetycznym, jak w kilkanaście wieków później trzej wielcy kompozytorzy na B: Bach, Beethoven, Brahms. Ci – alfabetycznie, tamci – nie. Właśnie przez Eurypidesa, który zamiast wystąpić przed Sofoklesem, wystąpił po i złamał ten cały porządek alfabetyczny... Eurypides... umysł niezależny...

(Pochyla się nad kartką, nagle coś odwraca jego uwagę, skierowuje głowę ku wazonikowi, chwyta wazon... To woń, nad wyraz nieprzyjemna, co sygnalizuje jednoznaczny grymas twarzy. Z wysoce nie skrywaną nieakceptacją przekazuje wazon komuś tam niewidocznemu poza kadrem i powraca do prelekcji).

Powracając do Medei, proszę Państwa, za cóż ona te swoje pociechy, prawda, zgładziła, cóż one jej takiego zrobiły? Ano nic, kompletnie nic. No może psotę jaką spsociły, może do nauk się nie przyłożyły, ale za takie rzeczy, na miłość boską, się nie morduje, nawet jeżeliby się miało ochotę. To Jazon, mąż ubóstwiany, jej zrobił, Medei znaczy, świństwo, porzucił ją, prawda, ożenił się z koryncką królewną Glauke. Być może dla kariery... Okazuje się, że już wtedy, w głębokiej starożytności, kobiety takich rzeczy nie znosiły. One nie znosiły, a im jednocześnie nikt nie współczuł. Eurypides jest pierwszym w historii literatury europejskiej, który współczuje porzuconej kobiecie. Dlaczego on tak współczuje tej Medei, a nie znosi tego Jazona – tego dokładnie nie wiemy. Być może sam musiał całe życie z jedną żoną... Dość, że, jak wspomniałem, Jazona on nie lubi, a Medeę darzy sympatią, stąd tytuł dzisiejszej inscenizacji Medea – moja sympatia. No, trochę on, przy okazji, tę swoją Medeę wybiela. Mniej każe jej tych maleństw likwidować, z ciężkim sercem jej każe to robić, a jakże, i tylko na złość Jazonowi. No bo w końcu to są jego dzieci, więc chciałeś dzieci, to masz – leżą, prawda. Tyle o Medei, jego sympatii. Eurypidesa.

(Kładzie obie ręce na stoliczku. Stoliczek zaczyna się chybotać. Autor wciąga się w to chybotanie czynnie, po czym zarzuca i powraca do przerwanego wątku).

A teraz, proszę Państwa, co do samej inscenizacji. Otóż, jak wiadomo, do każdej inscenizacji potrzebny jest klucz. On oczywiście może nie pasować, ale klucz jest potrzebny, bo z nim inscenizatorowi jest łatwiej inscenizować niż bez klucza. Dlatego też i mówiący te słowa zaczął się rozglądać za takim kluczem do dzisiejszego przedstawienia. No więc czyta on tę Medeę, czyta... W ciężkich warunkach czyta, bo to i lektura niełatwa, i myśl co chwila odbiega od lektury i biegnie tam... no... ku pieniądzom pożyczonym dość łatwo, a w perspektywie trudnym do oddania, więc czyta to w ciężkich warunkach i nic z tej lektury nie wychodzi, aż tu nagle – olśnienie!, jak często bywa w pracy artystycznej. Chór Koryntianek! Koryntianek, a więc cór, co tu ukrywać, Koryntu. Jednym słowem, Chór ▶ Cór Koryntu. Oto i klucz całej inscenizacji! Klucz tym samym oczywiście erotyczny. I tu miałbym prośbę, żeby młodzież do lat szesnastu nie oglądała tego przedstawienia. Dziękuję. I teraz jeżeli spojrzymy na tekst Medei z tego nowego, odkrywczego, jakże współczesnego zmysłowego punktu widzenia, no to okazuje się, że od razu cały utwór jest jasny, kipi wprost od podtekstów i międzywierszy, no bo, proszę Państwa, dlaczego Kreon w sposób tak bezwzględny wypędza Medeę? No bo... Ja przepraszam... Ale ja, jak to się dzisiaj mówi, „zaniżyłem” chyba wiek młodzieży powołanej do oglądania tego spektaklu. Ja bym prosił, żeby młodzież do lat osiemnastu opuściła telewizory lub przełączyła się na sąsiedni program. Dziękuję.

(Podczas powyższego speechu Autor zdejmuje nieświadomie kartkę ze stołu i machinalnie składa ją w coraz to mniejsze kwadraciki, aż w końcu nachyla się i wsuwa pod wymagającą tego nogę, zaś okulary chowa pod goździk).

Tak, otóż Kreon, proszę Państwa, w sposób bezwzględny wypędza Medeę z Koryntu, ponieważ... nie lubi kobiet. A dlaczego synowie Medei tak dalece, tak krańcowo nie chcą być unicestwieni przez matkę? No bo nie chcą się z nią rozstać, są do niej głęboko przywiązani uczuciem natury nie tylko synowskiej... A dlaczego Ajgeus nie ma dzieci? No bo wolałby mieć koźlęta. Tak jest, proszę Państwa. W tym pasterskim kraju, w owych czasach – chęć szeroko rozpowszechniona. A więc jednym słowem... Ja przepraszam, ale miałbym jeszcze prośbę do Państwa, żeby Państwo, ze względu na drastyczność tego spektaklu, nie oglądali go w grupach mieszanych, damsko-męskich, a najlepiej – panie oddzielnie, panowie – oddzielnie... Dziękuję. No więc nie ma pytania istotnego dla zrozumienia sensu sztuki, na które by dzisiejsza inscenizacja nie odpowiadała w sposób jednoznaczny, a poza tym odznacza się ona, moim skromnym zdaniem, dużym taktem i umiarem w podawaniu zbrodni. Teraz co do samego tekstu.

(Autor skierowuje spojrzenie na pusty stolik. W lekkim popłochu skierowuje kolejne – pytające i szukające ratunku – u kogoś poza kadrem. Najwyraźniej pomoc nadeszła, bo uśmiech rozjaśnia mu twarz, a on sam schyla się i wydobywa spod nogi utracony tekst, a następnie sięga po okulary i czyta: Teraz co do samego tekstu, po czym okulary chowa).

Jak wiadomo, wszyscy klasycy z reguły pisali zbyt długie przedstawienia, stąd konieczność skrótów, skreśleń, które z kolei narażają reżysera na zarzuty krytyków, że skreślił nie to, co trzeba. W tej sytuacji najlepiej jest sztukę napisać od nowa, w krótszej, nie wymagającej skrótów, bardziej zwięzłej formie.

Tak też postąpił mówiący te słowa. No cóż, można by jeszcze zapytać: dobrze, a po co Eurypidesowi muzyka? Ja rozumiem, może być taki punkt widzenia. Ale, mili Państwo, nie teoretyzujmy, podejdźmy do sprawy życiowo, załóżmy, że twórca przedstawienia jest winien kompozytorowi jakąś poważną kwotę i nie bardzo widzi perspektywy oddania tej kwoty, no to w końcu ma on jakieś moralne przynajmniej zobowiązania wobec tego kompozytora, niech on sobie, na miłość boską, tę muzykę do tego Eurypidesa napisze. A cóż to Eurypides gorszy od innych kolegów, którym stale dopisują muzykę?! Nie, no mili Państwo, na miłość boską, nikt jeszcze nie wymyślił ochrony widowiska. I jeszcze jedno, proszę Państwa. Gdyby w czasie projekcji wystąpiły na ekranach Państwa czarne pasy u dołu i u góry ekranu, to proszę nie regulować telewizorów, ale wezwać pogotowie techniczne, bo takie pasy nie mają prawa w czasie naszej emisji się ukazywać.

Życzę Państwu rozpasanej, yyyy, życzę Państwu kulturalnej zabawy.

www. ▶ Córy Koryntu, kobiety bardzo lekkich obyczajów (gr. Kórinthos, miasto w starożytnej Grecji, słynne z tego typu pań).

Piosenki:

Koryntu my cór chór

(wyk. Chór Cór Koryntu)

Myśmy kazirodki...

(wyk. Synowie Medei)

Jam król Kreon wspaniały

(wyk. Kreon, Jego Asysta i Medea)

Jazon

(wyk. Medea)

Z umiarem, Kypris, z umiarem

(wyk. Chór Cór Koryntu)

Drep, drep, do Teb

(wyk. Ślepiec)

Oj, pisarze to tyrani

(wyk. Chór Cór Koryntu)

Piosenka sodomitologiczna

(wyk. Ajgeus)

Jestem ci ja – a co mi tam –

Starożytny sodomita.

Sporo takich, jak i ja,

Starożytna Grecja zna.

Łabędź z Ledą u strumyka,

Pasifae w mocy Byka,

Ganimedes z Orłem – tam,

A ja tutaj kózkę mam!

Ani „beee”, ani „meee”

Żadnej innej kózki mnie

Nie ucieszy tak, jak tej!

Hejże, moja kózko, hej!

Ni Greczynki, ni Etruski

Dla mnie to nie to, co kózki!

Inne związki poszły w gruz.

Serce tylko mam dla kóz.

Gdy dzień piękny, śpieszę w brzózki

W towarzystwie mojej kózki.

Ja ją szczypnę, ona – mech...

Takie szczęście to nie grzech.

Ani be, ani me

Nie potrafię ja, o nie,

Z żadną inną, oprócz niej.

Hejże, moja kózko, hej!

W mej Helladzie praantycznej,

Sodomitologicznej,

Dość wpływową pośród grup

Jest Przyjaciół Zwierząt Klub.

Różnie zresztą bywa jeszcze.

Choćby ta Danae z... Deszczem.

Mnie nie cieszy deszcz ni grad,

Bom kózeczce mojej rad!

Ani be, ani me

Nie potrafiłbym, o nie,

Z nikim innym, oprócz niej.

Hejże, moja kózko, hej!

Złości mej przebrzmiały echa

(wyk. Medea i Jazon)

Zemsta

(wyk. Medea)

Czyżby tylko jeden trup

(wyk. Chór Cór Koryntu)

Lament posłańca

(wyk. Posłaniec i Medea)

Któż kocha tak jak matka

(wyk. Medea)

Co za ulga

(wyk. Chór Cór Koryntu)

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Scenografia – Alicja Wirth

Choreografia – Jerzy Graczyk

Realizacja TV – Tomasz Dembiński

Przygotowanie wokalne – Barbara Rutkowska

Światło – Jan Tyszler

Opracowanie dźwięku – Karol Lewicki

Charakteryzacja – Maria Zachwiej, Lidia Kryńska, Iga Czechowska, Kaja Leszczyńska, Grażyna Dąbrowska, Grzegorz Dąbrowski, Franciszek Cieślak

Kamery – Tomasz Ruszkowski, Marek Krajewski, Jan Mystkowski

Asystent reżysera – Anna Snopczyńska

Kierownik produkcji – Danuta Bester

Wersja radiowa

4 XII 1977

Według Eurypidesa zażartował wierszem i piosenką Jeremi Przybora.

Osoby:

Tak jak w TV, z jednym wyjątkiem – w roli Ślepca Henryk Borowski.

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Realizacja akustyczna – Andrzej Złomski

JP (1998): Tekstem Medei – mojej sympatii się nie szczycę [protestujemy! – autorzy], jednak muzykę napisał do niej Jerzy piękną, jak zwykle, a Alicja zaprojektowała scenografię i kostiumy, których też żałowałbym bardzo, gdyby przepadły.

Książę ułomny

14 XII 1975, niedz., 21.45, Program I, czas 74:06 (kolor)

Na planszy początkowej:

Teatr Nieduży Jeremiego Przybory

przedstawia

skecz-epopeję

Książę ułomny.

W roli tytułowej Wojciech Pokora.

Nota bene! Nie wymieniamy obsady ani też nie streszczamy pokrótce widowiska tegoż, albowiem cała współpraca przy nim Obu Panów J. sprowadziła się li tylko do napisania Piosenki:

Tańcz, mała fordanserko, którą wykonała światowej sławy pieśniarka lokalowa Mimi Fontanelli, ucieleśniona przez Barbarę Rylską, z towarzyszeniem Zespołu instrumentalnego p/k kompozytora.

By pomóc matce wdowie,

Gdy umarł ojciec pijak,

Co z prania na Grochowie

Nie mogła wyżyć nijak,

By siostrze z chorą nerką

Lek kupić mieć za co,

Została fordanserką

W lokalu Casino.

Tańcz, mała fordanserko,

Gdy ci zapłacił gość!

Tańcz, mała fordanserko,

Choć dawno już masz dość!

Choć nazwie ciebie ścierką

Pijany partner twój,

Tańcz, mała fordanserko,

Spowita w marzeń rój.

Aż raz do tańca prosi

Wytworny ją młodzieniec

I w tangu ją unosi

Jak gdyby ponad ziemię.

Ach, odtąd się otwiera

Przed fordanserką raj:

Młodzieńca garsoniera,

Gorących uczuć maj!

Tańcz, mała fordanserko,

Z partnerem twym skroń w skroń!

Tańcz, mała fordanserko,

Ściskając jego dłoń!

Już nie jest poniewierką

Cudowny taniec ten.

Tańcz, mała fordanserko,

Bo wkrótce pryśnie sen!

Wyjechał nagle potem

Wyśniony jej kochanek.

I znów mieszały z błotem

Ramiona ją pijane.

Aż raz, z bezczelną miną,

Wprost ignorując ją,

Jej pan się zjawił z inną

W lokalu Casino!

Tańcz, mała fordanserko,

Aż do utraty tchu!

Tańcz, mała fordanserko,

Zrozumieć nie daj mu,

Że taniec poniewierką

Znów się dla ciebie stał!

Tańcz, mała fordanserko,

Nim wszystko skończy strzał!

www. ▶ Fordanserka (niem. Vor – przed, fr. danseur, tancerz), płatna partnerka do tańca w lokalach rozrywkowych, żeński odpowiednik fordansera, żigolaka lub żigolo (czyt. żigolo, franc. gigolo, 1850, utworzone od gigolette, ladacznica).

JP (1979): Od wczesnego dzieciństwa piosenki zaczęły mi się przeplatać z życiem i dzięki nim życie moje nie było tak nudne, jakim by było bez piosenek, a piosenki nie znudziły mnie tak, jak by to się mogło stać bez udziału w nich życia. Tę zasadę przeplatania się wzajemnego przeniosłem z życia do mojej twórczości i począłem prozę przeplatać piosenką, żeby w ten sposób je sobą wzajemnie urozmaicić.

Gołoledź (muzykał)

18 I 1976, niedz., 21.25, Program I, czas 95:08 (kolor)

Osoby:

- Edward Zapski – Igor Śmiałowski

- Irena, jego żona – Renata Kossobudzka

- Iza, ich córka – Elżbieta Starostecka

- Excelencja – Marian Kociniak

- Waldemar Szwajcarski, mgr – Bohdan Łazuka

- Kurzypielec, prawa ręka Excelencji – Wojciech Pokora

- Rybak I – Joachim Lamża

- Rybak II – Ryszard Pracz

- Rybak III – Jeremi Przybora

Piosenki:

O, Lorelei

(wyk. Rybak III, Iza Zapska, Rybak II i Rybak I)

Powróci na kasecie Piosenki Starszego Pana.

Gołoledź

(wyk. Iza, Irena i Edward Zapscy)

Duchy

(wyk. Edward i Irena Zapscy)

Nareszcie

(wyk. Iza Zapska)

Seanse spirytystyczne

(wyk. Irena Zapska)

Po kompocie

(wyk. Edward Zapski)

Powróci na kasecie Piosenki Starszego Pana.

Ja cię, miła, ucieleśnię

(wyk. Iza Zapska i Waldemar Szwajcarski)

Nareszcie

(wyk. Waldemar Szwajcarski)

Modlitwa o sen

(wyk. Iza Zapska)

Porucznik Czartogromski

(wyk. Irena Zapska)

Taka gmina

(wyk. Excelencja i Kurzypielec)

Tęsknię

(wyk. Waldemar Szwajcarski)

Inny tytuł: Czy była tu i znikła?

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Scenografia i rysunki – Alicja Wirth

Pląsy – Jerzy Graczyk

Reżyseria TV – Jan Burek

Opracowanie dźwięku – Jan Polański

Światło – Hubert Waliszewski

Kamery – Andrzej Maleszewski, Wiktor Kuc, Mariusz Dąbski

Asystent reżysera – Małgorzata Komornicka

Asystent scenografa – Małgorzata Kowalska

Charakteryzacja – Kaja Leszczyńska, Renata Zygmunciak

Kierownictwo produkcji – Bogusław Sowacki, Tadeusz Żukowski

Redaktor programu – Anna Barcikowska

Szef i ja

(wyk. Kurzypielec)

Brudzia

(wyk. Excelencja, Waldemar Szwajcarski i Kurzypielec)

Tęsknię

(wyk. Iza Zapska)

NUL: Spotkasz chłopa – gęba sina;

Oj, nie wraca ci on z kina.

Wersja radiowa

30 IX 1977

Osoby:

Tak jak w TV, z jednym wyjątkiem – Waldemara Szwajcarskiego gra Krzysztof Kowalewski. Ponadto nie występują Ryszard Pracz i Joachim Lamża.

Brak piosenek:

Duchy

Ja cię, miła, ucieleśnię

Nareszcie

(w wersji męskiej)

Porucznik Czartogromski

Tęsknię

(w wersji męskiej)

Brudzia

Reżyseria – Jeremi Przybora

Realizacja – Andrzej Złomski

JP (1992): Cokolwiek by o tej sztuczce powiedzieć, a raczej na superlatywy nie zasługuje [protestujemy po raz kolejny! – autorzy], to jednak były w niej piosenki przypominające najlepsze programy KSP.

Pani X przeprasza (muzykał)

22 VII 1976, czwartek, 20.35, Program 1, czas 81:54 (kolor)

Osoby:

- Autor – Jeremi Przybora

- Autor Chłopczyk – Cezary Kwieciński

- Autor Młodzieniec – Włodzimierz Nowak

- Kompozytor – Jerzy Wasowski

- Sekretarka – Małgorzata Niemirska

- Reżyser Frajda – Kazimierz Brusikiewicz

- Ciepła Wdówka – Kalina Jędrusik (w radiu nie ma)

- Zizi Zazu, gwiazda Follies de Paris – Lidia Korsakówna

- Solistka – Elżbieta Starostecka

- Bohdan Zukała – Bohdan Łazuka

- Debiutantka – Alicja Majewska

- Siostra Debiutantki – Ewa Ulasińska

- Kompozytor Czork – Włodzimierz Korcz (w radiu nie ma)

- Kierownik produkcji – Ryszard Pracz

- Garderobiana – Krystyna Karkowska (w radiu nie ma)

- Strażnik – Czesław Roszkowski

- Pani X – Xymena Zaniewska (w radiu nie ma)

- Alibabki (Anna i Ewa Dębickie, Wanda Borkowska, Krystyna Grochowska, Sylwia Krajewska, Agata Dowhań)

- Zespół Baletowy „X”

- Zespół Baletowy „Arabeska” p/k Mieczysławy Kątnik

- Balet Telewizji Polskiej

Piosenki:

Pani X przeprasza

(wyk. Sekretarka)

Ciepła wdówka na zimę

(wyk. Ciepła Wdówka)

Z Div. op. 3.

Sekretarka

(wyk. Sekretarka)

Muz. Włodzimierz Korcz.

Walc kameralny

(wyk. Solistka i Alibabki)

Nie lubię raczej śpiewać

(wyk. Siostra Debiutantki)

Toreador i kastaniety

(wyk. Bohdan Zukała i Alibabki)

Z Gołoledzi w „Dudku”.

O, mamo, jaki pan śliczny

(wyk. Alibabki)

Z Garden party, czyli bankiet w krzakach.

Debiut

(wyk. Debiutantka)

Muz. Włodzimierz Korcz.

Zupełnie jak ty

(wyk. Bohdan Zukała)

Ze „Szpaka” III.

Nogi

(wyk. Zizi Zazu)

Muz. Włodzimierz Korcz.

Kołysanka sprzętów

(wyk. Autor Młodzieniec, Alibabki, Solistka)

Finał

(wyk. Zespół)

Muz. Włodzimierz Korcz

Pierwsze dwie zwrotki nie zaśpiewane z powodów, jak sądzimy, autocenzuralnych.

Scenariusz – Xymena Zaniewska, Jeremi Przybora

Teksty dialogów i piosenek – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski, Włodzimierz Korcz

Reżyseria – Xymena Zaniewska, Jeremi Przybora

Reżyseria TV – Tadeusz Ringwelski

Scenografia – Xymena Zaniewska

Współpraca – Joanna Jaworska, Ewa Rutowicz, Jerzy Rudzki

Choreografia – Jerzy Graczyk, Bogdan Jędrzejak

Asystent reżysera – Krystian Walusiak

Dźwięk – Jadwiga Cyran, Stefan Trybuła

Światło – Hubert Waliszewski

Kamery – Bartłomiej Czerwiński, Mariusz Dąbski, Jerzy Jaworski, Jerzy Żukowski

Organizacja produkcji – Bogusław Synkiewicz

Współpraca – Krzysztof Bogdanowicz, Jadwiga Gawrońska

Kierownictwo produkcji – Halina Zawadzka

Współpraca – Małgorzata Kośmińska

Kostiumy wykonała „COPIA” p/k Wandy Sochy

Dekoracje wykonało PRZEDSIĘBIORSTWO „POLEXPO”

Charakteryzacja – Krystyna Żurek, Iga Czechowska, Lucyna Niedzielska, Kaja Leszczyńska, Barbara Żyhoniuk

Redaktor programu – Lucyna Kańska

www. ▶ Tytułowa Pani X to znakomita polska scenografka Xymena Zaniewska.

Autor otrzymuje od tajemniczej Pani X zamówienie na przygotowanie wyjątkowego programu telewizyjnego – rewii, jakiej dotąd jeszcze nie było. Do współpracy namówić ma zaprzyjaźnionego z nim Kompozytora. Nie ułatwia mu tego nowa, kolekcjonerska pasja Przyjaciela, skupującego okazyjnie obrazy pochodzące, o czym nie wie, z kradzieży. A gdy już się dowiaduje, obliguje go to do częstych i często odległych podróży do muzeów, z których zostały skradzione, w celu, rzecz jasna, ich zwrócenia. Szantażowany przez Panią X, jak też przekupywany (prezent w postaci pigułki odmładzającej Junior, po której zażyciu przeistacza się w dziesięciolatka), Autor w rezultacie ulega i wspierany przez Przyjaciela, przystępuje do niebezproblemowej realizacji zleconego widowiska.

Wersja radiowa

10 VI 1977

Osoby:

- Zamiast Ewy Ulasińskiej – Halina Rowicka

- Zamiast Włodzimierza Nowaka – Jeremi Przybora

- Zamiast Czesława Roszkowskiego – Marian Friedmann

- Zaś Elżbieta Starostecka zyskuje imię Małgorzata

Brak piosenek:

Ciepła wdówka na zimę

Sekretarka

Nie lubię raczej śpiewać

Zupełnie jak ty

Kołysanka sprzętów – jest, ale pierwszą zwrotkę zamiast Włodzimierza Nowaka śpiewa (tylko z towarzyszeniem fortepianu) Jeremi Przybora, a potem już tak jak w oryginale: Alibabki, Elżbieta Starostecka i orkiestra Teatru na Targówku.

To nazbyt mało – to piosenka nowa, muz. Włodzimierz Korcz, wyk. Barbara Rylska, jako Pani Lyrska.

Nota bene! Pierwsze dwie zwrotki piosenki Finał tym razem odśpiewane, ale za to na wyciszonych pozostałych z powodów, jak sądzimy: czas nas goni, Autor wygłasza „kto i co” w spektaklu.

Realizacja akustyczna – Katarzyna Marciniak

JP (1998): Do realizacji rewii telewizyjnej p.t. Pani X zaprosiłem Wojtka Młynarskiego, który wtedy, na skutek złożonego przez siebie podpisu na proteście przeciwko poprawkom do konstytycji, znalazł się na liście nazwisk objętych telewizyjną „banicją”. Zależało mi bardzo na jego udziale, na tym, że zagra samego siebie, a nie że wystąpi jakikolwiek inny aktor, polegał mój scenariusz. [W. Młynarski miał wcielić się w J. Przyborę jako młodzieńca – od aut.]. Odbyłem więc na ten temat kilka rozmów z prezesem. Nie przypominał on podczas nich w najmniejszym stopniu dobrotliwego szefa dżentelmena, a diametralnie przeciwstawną dżentelmenowi postać. Wojtek nie wystąpił, a ja, zamiast zrezygnować z rewii, poszedłem na kompromis obsadowy, który w dużym stopniu położył widowisko. Konformista dostał to, na co sobie zasłużył.

JW (ze znalezionych prywatnych notatek, musiał być bardzo wzburzony, skoro zdecydował się je spisać): Zanim zostałem ZAPROSZONY do udziału w widowisku jako współkompozytor, współdyrygent, kierownik muzyczny i aktor, postawiłem warunki. Obiecano mi studia dzienne do nagrań w liczbie i terminach, jakie wyznaczę. Obiecano mi dźwiękowca, jakiego sobie będę życzył. Nie spełniono tych warunków. Zmuszono mnie szantażem do pracy nocnej (studia w dzień stały puste). Dźwiękowca zmieniano dwukrotnie (żadnym z nich nie był ten, o którego prosiłem). Nota bene na jednym z zebrań produkcyjnych generalny kierownik produkcji powołany przez prezesa (byłem tego świadkiem), dyr. Kowalski, w obecności wielu osób wydał rozkaz, aby pozostawiono mi do końca rejestracji drugiego dźwiękowca. Pewnie nie podejrzewał, że to, co mówił, nie ma w ogóle żadnego znaczenia. Aha. W czasie nagrań próbowano mi skreślić jeden dzień, przepraszam, noc nagrań, ponieważ dźwiękowiec (pierwszy) nie miał czasu. Nie zawarto ze mną umowy na dyrygowanie. 13 maja podsunięto mi do podpisu umowę na udział aktorski, opiewającą na zryczałtowaną kwotę 4500 zł. Nie podpisałem. 14 maja – pierwszy dzień rejestracji: 1) nie można było zarejestrować zaplanowanych scen, ponieważ nie było rekwizytu (obrazek Vermeera); 2) nie można było zarejestrować dwóch scen, ponieważ nie było pianisty. W jakimś momencie zjawił się człowiek, z którym doszło do żenującej sytuacji, ponieważ okazało się, że on nie czyta nut ani nie potrafi niczego zagrać „ze słuchu”. Został sprowadzony na podstawie oświadczenia jednej pani, że słyszała od drugiej, że ten pan grywa na „pianinie”; 3) byłem świadkiem tortur, jakim poddano baletnice, zmuszając je do tańca w butach wykonanych domowym sposobem; 4) nie otrzymałem umowy na udział aktorski; 5) krawiec mi powiedział, że uszyto na miarę dwa komplety kostiumów dla orkiestry mającej wystąpić na wizji. Orkiestra nie wystąpi; 6) byłem świadkiem części rozmowy między Alibabkami a jednym z kierowników produkcji (po zarejestrowaniu numeru). Alibabki twierdziły, że zostały potraktowane jak nieuczciwe przekupki. Alibabki zrobiły na mnie wrażenie zespołu pań dobrze wychowanych. Jest to nota bene jedyny w Polsce zespół zdolny do wykonania zadania, jakie im powierzono. Miały wystąpić w czterech numerach. Wystąpią w jednym. Wskutek powyższego dwa z pozostałych numerów zubożą się, a jeden zostanie pozbawiony (sic!) sensu; 7) aktor mający wystąpić w numerze (O, mamo) nie zjawił się; 8) pani Zaniewskiej skradziono sweter ze studia.

[Na szczęście Panie Alibabki wystąpiły jednak w czterech utworach. Pewnie zrobiły to dla Taty – od aut.].

Tu kończymy przegląd muzykałów z serii Teatr Nieduży Jeremiego Przybory (choć jeszcze jeden muzyczny spektakl, a właściwie recital, nas czeka). Przed nami czysto dramatyczne utwory JP z udziałem JW jako aktora. Nie ukrywamy, że bardzo nas kontentuje, iż Pan JP wpadł na taką formułę dalszej współpracy, przynoszącej radość widzom (stęsknionym za Panem A i złaknionym widoku Obu Panów razem), a także umożliwiającej podziwianie niewątpliwego talentu aktorskiego JW (który tuż po wojnie, przez trzy lata, a także sporadycznie później [niezależnie od współpracy z JP] udzielał się – w radiu, telewizji, filmie i teatrze – jako aktor właśnie).

Definitywny upadek prezesa

16 X 1977, niedz., 21.00, Program II, czas 46:41 (kolor)

Na planszy:

Teatr Nieduży Jeremiego Przybory

przedstawia opowieść kryminalną

Definitywny upadek prezesa

Osoby:

- Pan A – Jerzy Wasowski

- Pan B – Jeremi Przybora

- Sekretarka – Bohdana Majda

- Starszy Portier Ogiński – Wiesław Gołas

- Naczelnik Bidelec – Jan Kociniak

- Oriana Gwizdoń, uczona kurtyzana – Małgorzata Niemirska

- Nierdzieżko, rencista – Jarema Stępowski

- Prezes Bardzioch – Mieczysław Pawlikowski

Reżyseria – Jeremi Przybora

Reżyseria TV – Alicja Ślężańska

Asystent reżysera – Hanna Boćkowska

Opracowanie muzyczne – Andrzej Frączak

Dźwięk – Krystyna Namysłowska

Światło – Andrzej Malejko

Kamery – Wojciech Janus, Dariusz Łukasik, Mirosław Wojnarowicz

Kierownictwo produkcji – Tadeusz Żukowski

Redaktor programu – Anna Barcikowska

Nota bene! Ani na tyłówce, ani też w opisach archiwalnych nie odnotowano nazwiska scenografa tegoż spektaklu.

Pan A i Pan B prowadzą wnikliwo-drobiazgowe śledztwo w sprawie rozwiązania zagadki niezrozumiałej śmierci prezesa ZUPEX-u, jak też zapadnięcia się pod ziemię jego ostatniego interesanta – rencisty Nierdzieżki.

JP (1998): Postać tytułowa nie miała nic wspólnego z prezesem Szczepańskim, ale gorliwi urzędnicy tytuł zakwestionowali. Kiedy jednak dotarło to do wiadomości Szczepańskiego, kazał kwestionowany tytuł zachować w niezmienionej wersji (jeszcze jeden przyczynek do niejednorodności tej postaci). Los nie nagrodził go za ten gest. Dziwnym jego (losu) zrządzeniem wkrótce po emisji Definitywnego upadku... Maciej Szczepański został usunięty ze stanowiska i osadzony w więzieniu – przez towarzyszy, którzy go nie lubili – za nadużycia, których nie popełnił.

Departament Trzynasty

X (?) 1977, czas 42:32 (kolor)

Na planszy:

Teatr Nieduży Jeremiego Przybory

przedstawia kolejną opowieść kryminalną

Departament Trzynasty

Osoby:

- Pan A – Jerzy Wasowski

- Pan B – Jeremi Przybora

- Burmistrz – Krzysztof Kowalewski

- Sekretarka – Barbara Bargiełowska

- Główna Osobowa – Ewa Ziętek

- Bufetowa – Irena Kownas

- Mgr Wpierwniewicz – Zdzisław Leśniak

- Prelegent Niełżyś – Bogdan Baer

- Mgr Kupszta – Krzysztof Majchrzak

- Dyrektor Dep. XII – Ryszard Pracz

- Dyrektor Dep. XIV – Stanisław Gawlik

- Urzędnik I – Marian Rułka

- Urzędnik II – Marian Friedmann

- Urzędnik III – Jan Jeruzal

Scenografia – Joanna Jaworska, Jerzy Rudzki

Opracowanie muzyczne – Jan Zawierski

Dźwięk – Gabriela Miłobędzka

Światło – Anna Rusin

Kamery – Sławomir Conrad, Maciej Bielan, Tomasz Ruszkowski

Asystent reżysera – Barbara Nabiałczyk

Asystent scenografa – Zofia Suwińska

Kierownictwo produkcji – Tadeusz Żukowski

Redaktor – Hanna Olszewska

Reżyseria TV – Alicja Ślężańska

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Zatrudnieni przez Burmistrza jako detektywi Pan A i Pan B rozwikłują zagadkę zaginięcia w tajemniczych okolicznościach (podczas reorganizacji magistratu) magistra Wpierwniewicza, pracownika Departamentu XIII.

Tuż przed emisją wyczekiwanego przez widzów powrotu Dwóch Panów J. w Wieczorze Pierwszym Wspomnień KJSP nakręcono filmik dokumentalny, który znajduje się oczywiście w zbiorach ZASPu i którego zapis teraz Państwu odtworzymy:

Rozmowa z uśmiechem

1978

Obaj Panowie siedzą na ławce w Ogrodzie Botanicznym.

JP: Słuchaj, czy nie mógłbyś mi udzielić wywiadu?

JW: Wywiadu?

JP: Wywiadu.

JW: No wiesz, bardzo niechętnie.

JP: No ale ja też niechętnie będę przeprowadzał z Tobą ten wywiad.

JW: A, no chyba że tak. I co, masz zamiar to wszystko notować?

JP: Nie.

JW: To dobrze, bo w razie czego będę się mógł wycofać z...

JP: Z zajętego stanowiska?

JW: Tak.

JP: W każdej chwili. A więc, czy obiło Ci się o uszy, jakoby miał być wznowiony KSP? Chodzą takie pogłoski.

JW: Tak? Ale w jakim sensie wznowiony?

JP: W takim, że istnieje tylko część Kabaretów utrwalonych w sposób audiowizualny, że tak to określę, ale w nie najlepszym stanie. No, a część w ogóle nie istnieje. I chodziłoby właśnie o nagranie tych nie istniejących Kabaretów.

JW: Nie, nie obiło mi się o uszy.

JP: To znaczy, że należałoby do tych pogłosek ustosunkować się z pewną rezerwą.

JW: Z rezerwą. Bez wątpienia.

JP: Ale czy uważasz, że te spektakle zasługują na wznowienie, ze względu chociażby na kreacje aktorskie naszych partnerów z Kabaretu?

JW: Ze względu na kreacje to tak. Natomiast nie zasługują ze względu na zawarte w nich piosenki, które do znudzenia są ostatnio powtarzane w TV i w Radiu.

JP: No, niby teoretycznie można powiedzieć, że się wyłączy radio, a z drugiej strony, jeżeli ktoś sobie n.p. pierze, no to lecieć z mokrymi rękami... Ja też jestem tego zdania, że naszych piosenek jest za dużo, i nawet prosiłem panią redaktor, żeby mniej ich dawała, albo wcale nawet.

JW: No i co?

JP: Nie zgodziła się. Powiedziała, że ma zupełnie inny pogląd na tę sprawę... Czy myślisz, że pani redaktor jest nam nieżyczliwa?

JW: Nie, tego nie myślę, myślę, że pani redaktor jest nam po prostu życzliwa z...

JP: Z innego punktu widzenia.

JW: O!

JP: A właściwie słyszenia.

JW: O!

JP: Słuchaj, a powiedz mi, czy sądzisz, że istnieje jakaś recepta na dobry kabaret?

JW: Tak, sądzę, że istnieje i że trzeba tej recepty starannie unikać.

JP: Przy tworzeniu kabaretu.

JW: Otóż to. Czy chciałbyś mi jeszcze zadać jakieś pytanie?

JP: Pytanie? A dlaczego?

JW: No przecież udzielam ci wywiadu.

JP: Ach tak! Rzeczywiście. No to może jeszcze jedno, ostatnie już pytanie.

JW: Tak?

JP: Czy nie przeprowadziłbyś ze mną wywiadu?

JW: Ja z Tobą?

JP: Tak.

JW: No wiesz, bardzo niechętnie.

JP: No ale i ja też nie bardzo chętnie będę udzielał Ci tego wywiadu.

JW: Chyba że tak. No to powiedz mi w takim razie, czy Ty nie uważasz, że to wieczne powtarzanie naszych starych piosenek w radiu i TV wynika częściowo z tego, że nie piszemy nowych?

JP: A wiesz, że to ciekawe, co powiedziałeś. To jest bardzo możliwe.

JW: W takim razie powiedz mi, dlaczego nie piszesz nowych piosenek?

JP: Tobie jest łatwo takie pytanie zadawać, bo ty sprawę ustawiłeś w ten sposób, że to zawsze ja muszę pierwszy napisać tekst, a potem Ty do niego piszesz muzykę. Tak że to ja muszę startować od zera. Pomysły... i t.d. ... Ty masz łatwiejsze zadanie.

JW: Nie wiem, czy to jest łatwiejsze zadanie pisać muzykę do Twoich tekstów. Ja Ci powiem, dlaczego Ty nie piszesz nowych piosenek.

JP: To ciekawe.

JW: Ja Ci odpowiem na to pytanie.

JP: To jeszcze ciekawsze.

JW: Dlatego, że Ty sobie osiadłeś na wsi i zajmujesz się zupełnie innymi sprawami, ot, choćby piszesz powieści.

JP: Jakie tam powieści. Jedną malutką, niedługą powiastkę.

[Chodzi o Uwiedzionego, zainspirowanego widowiskiem TV Książę ułomny, 1975, i fragmentami spektaklu TV Mężczyzna do wzięcia, 1969 – od. aut.].

JW: No dobrze, ale od tego są specjaliści, powieściopisarze. Mało tego, Ty współpracujesz z sołtysem, stawiasz most na Pilicy. [Otwarcie mostu nastąpiło latem 1979 – od aut.].

JP: Jednopasmowy.

JW: Ale most.

JP: Słuchaj, każdy ma prawo mieć hobby. Ja akurat mam most, a Ty masz to swoje majsterkowanie.

JW: No wiesz, jakieś tam drobne, w domu.

JP: Wszystko jedno, czy drobne, czy nie drobne. A jak nie majsterkujesz, to piszesz matematyczne rozprawy. No a od tego to już naprawdę jest paru dobrych specjalistów, mogę Ci nawet wymienić nazwiska.

JW: Nie musisz mi wymieniać nazwiska, bo ja sam je znam...

JP: Słuchaj, nie kłóćmy się, bo tam ktoś już się nam przygląda i znowu pójdzie plotka, że Kabaret się skończył dlatego, że się pokłóciliśmy.

JW: Ostatnie pytanie. Czy Ty możesz mi się zobowiązać, że po skończeniu tych swoich powieści, tego mostu, napiszesz cykl zupełnie nowych piosenek?

JP: Zupełnie nowych piosenek?

JW: Zupełnie nowych.

JP: (unosi głowę i z zachwytem rozgląda się wokół)

JP: Boże mój, ach jaka to cudowna rzecz wiosna w Botanicznym.

JW: Taaak.

JP (1998): Kiedy w kilkanaście lat później odważyłem się – mimo (jak się okazało uzasadnionego) sceptycyzmu Jerzego – na eksperyment nagrania w kolorze niektórych Wieczorów, nie było między nami pana Czesława (Roszkowskiego). Część aktorów nie mogła, inni zaś nie mieli ochoty na powtórkę swoich dawnych ról. I okazało się, że niektórzy nowi wykonawcy, nawet ci o ustalonej renomie, nie dorównali tamtym dawnym – nawet mniej renomowanym. W nowej, kolorowej wersji zabrakło też czasu, w którym Kabaret powstawał, i chociaż był to czas czarno-biały, zabrakło jego „magii”.

Dotarliśmy oto do bram KJSP, na którego ukazanie się na DVD nie może się, o dziwo, doczekać naprawdę spora rzesza admiratorów Obu Panów J. O dziwo, bo my nie jesteśmy usatysfakcjonowani nim w pełni i po ponownym jego obejrzeniu zgadzamy się ze wszystkimi zastrzeżeniami (wysuwanymi zwłaszcza przez Obu Panów J.), potwierdzamy jednocześnie widoczne jak na dłoni mankamenty, ale też i nie kryjemy zadowolenia przede wszystkim z nowych piosenek, napisanych specjalnie z myślą o tym cyklu, i przepięknej scenografii Alicji Wirth. Będziemy naturalnie porównywać analogiczne Wieczory KSP i KSJP, ale tak naprawdę te Wieczory Wspomnień to bardziej impresje na temat KSP niż ich wierne zrekonstruowanie.

Kabaret Jeszcze Starszych Panów
(1978–1980)

Wieczór Pierwszy Wspomnień p.t. Herbatka

25 XII 1978, pon., 22.00, Program I, czas 49:28 (kolor)

Zmiana tytułu. Ten oryginalny brzmiał: Popołudnie Starszych Panów.

Osoby:

- Pan A – Jerzy Wasowski

- Pan B – Jeremi Przybora

- Kmieć I – Mieczysław Czechowicz

- Samochodziarz – Wiesław Gołas

- Prezes Hortensja – Wiesław Michnikowski

- Herbaciarka – Ewa Tchórznicka

- Narzeczony – Emilian Kamiński

- Sąsiadka – Ewa Kuklińska

- Pan Gienek – Marek Kondrat

- Spóźniony Przechodzień – Bohdan Łazuka

- Nietrzeźwy – Piotr Fronczewski

- Grupa Kmiecie (Elżbieta Góra, Monika Marciniak, Ludmiła Warzecha, Michał Muskat, Jerzy Worobiej)

Pan B: Drodzy Kochani, dokładnie 20 lat temu, jesienią 1958, odbyła się pierwsza premiera, w której mieliśmy nie tyle zaszczyt, ile...

Pan A: Przyjemność uczestniczyć –

Pan B: Przyjaciel jako kompozytor i reżyser –

Pan A: A Przyjaciel jako autor i reżyser.

Pan B: A obaj jako postacie nie tyle główne, ile...

Pan A: Prowadzące. Ja bym to tak określił.

Pan B: Słusznie, a więc 20 lat temu powstał Kabaret Starszych Panów, a 12 lat temu się skończył.

Pan A: I teraz, jeżeli dodamy do siebie te dwie liczby: 20 i 12, to otrzymamy 32, a dzieląc liczbę 32 przez liczbę nas z Przyjacielem, czyli przez 2 – otrzymamy 16, a tyle właśnie było premier Kabaretu Starszych Panów. A teraz z kolei dzieląc liczbę 16 przez nas z Przyjacielem, czyli przez 2 – otrzymamy 8. A tyle właśnie lat istniał Kabaret!

Pan B: Dokładnie połowa tego dorobku, ściśle druga połowa – zachowała się w zapisie audiowizualnym.

Pan A: Nie najlepszym zresztą, ponieważ technika ówczesna... ale mniejsza z tym.

Pan B: A pierwsza połowa już nawet w takiej postaci się nie zachowała, ponieważ organizacja ówczesna...

Pan A: Mniejsza z tym.

Pan B: No tak. Otóż postanowiliśmy obaj z Przyjacielem...

Pan A: ulegając zresztą zaszczytnej presji kierownictwa naszej telewizji...

Pan B: spróbować ocalić od zapomnienia, jak mówi poeta, te nie istniejące Kabarety. Czy chodzi nam tutaj w pierwszym rzędzie o nas samych? O Twoją muzykę, o moje teksty?

Pan A: Nie. Nam w pierwszym rzędzie nie chodzi o nas samych, o Twoje teksty i o moją muzykę. Teksty w większości są wydane drukiem, piosenki, niejednokrotnie do znudzenia, są nadawane przez radio i przez telewizję. Nam, w pierwszym rzędzie, chodzi o kreacje aktorskie. Zdaniem naszym – wybitne miniatury tego kunsztu. I właśnie dlatego podjęliśmy się tego arcytrudnego dla nas zadania.

Pan B: To jest bardzo trafne określenie – arcytrudnego zadania.

Pan A: Tak, bo największy kłopot mamy z samymi sobą. Proszę zważyć łaskawie, że kiedy pierwszy raz pojawiliśmy się jako Starsi Panowie na ekranach telewizyjnych, mieliśmy przeciętnie po 44 i pół roczku, a już wówczas nie byle kto, bo sam Gustaw Morcinek, tak się wypowiedział o nas na łamach prasy...

Pan B: Do prasy mieliśmy szczęście od zarania.

Pan A: A ta wypowiedź słynnego pisarza brzmiała tak: „Nie mogę zrozumieć, kogo mogą bawić (cytuję z pamięci) ci dwaj mizdrzący się, autentycznie podstarzali faceci”.

Pan B: Tak nam wyrąbał autor Wyrąbanego chodnika.

Pan A: A przecież wówczas byliśmy młodziutkimi Starszymi Panami. Bo starość też posiada swoje okresy: młodości, dojrzałości i... przejrzałości. Więc trudno jest dzisiaj dojrzałemu Starszemu Panu grać młodego Starszego Pana.

Pan B: Ja powiedziałbym nawet, że to jest niemożliwe. I my już takich grać NIE będziemy. Ja już na przykład nie będę oczekiwał Jesiennej Dziewczyny, a Przyjaciel nie będzie się rozglądał za Ciepłą Wdówką na zimę.

Pan A: Nie, nie ma mowy.

Pan B: W takich sprawach będzie musiał nas po prostu zastąpić ktoś inny.

Pan A: Właśnie. No i teraz pozostawałoby odpowiedzieć jeszcze krótko na pytanie: dlaczego Kabaret Starszych Panów się skończył.

Pan B: Miarą długości każdego cyklu jest wytrzymałość danego autora na dany cykl. Otóż 8 lat to jest wypadkowa wytrzymałości jego autorów. Jeden z nich wytrzymałby chętnie 6 lat, drugi – 10.

Pan A: Stąd wypadkowa 8. Jako wytrzymałość rozumiemy stan, w którym autor nie zaczął się jeszcze nudzić swoim dziełem.

Pan B: Właśnie.

www. ▶ Gustaw Morcinek (1891–1963), pisarz związany ze Śląskiem. Powieść Wyrąbany chodnik ukazała się w latach 1931–1932. Młodzież lat minionych zapewne najbardziej kojarzy go z opowiadaniem Łysek z pokładu Idy z roku 1933.

Kuplety

Zaczynamy, tak jak kiedyś, od kupletów,

Które mają do odbioru być podnietą,

Spisem treści, wprowadzeniem i te de,

A w refrenie zawierają słowa te:

Starsi Panowie! Starsi Panowie!

Starsi Panowie dwaj!

Już szron na głowie, już nie to zdrowie,

A w sercu ciągle – maj! (do góry – inna melodia)

I dalej tak, jak było w KSP.

Piosenki:

Drobne ogłoszenia

(wyk. StP)

Z KSP II.

Ach, ta ściana tak cienka

(wyk. Pan Gienek i Sąsiadka)

Z KSP II.

Herbatka

(wyk. StP)

Z KSP I.

Cisza leśna

(wyk. Prezes Hortensja)

Z OSPa W sercu jodłowej kniei.

Tango „Rzepicha”

(wyk. Kmieć I i Grupa Kmiecie w składzie jak wyżej)

Z KSP I.

Walczyk wątpliwości

(wyk. Spóźniony Przechodzień)

Utwór premierowy, nie wykorzystany w Gołoledzi w „Dudku”.

Dobranoc, już nam zapasik...

(wyk. StP)

Z KSP II.

Różnice dostrzeżone (ale bez przesady):

Herbaciarka występowała jako Ładna Dziewczyna.

Nowa postać: Pan Gienek, który przychodzi zawiesić StPanom obraz i w związku z tym jest pretekst, by zastąpić Pana B w scence i związanej z nią piosence Ach, ta ściana tak cienka.

Nowa postać: Spóźniony Przechodzień (pan w dyplomatce, w edenie i z aktówką, ukazuje się w perspektywie ulicy i śpiewa Walczyka wątpliwości).

www. ▶ Eden, w tym przypadku kapelusz typu homburg. Od nazwiska noszącego go i uznawanego w swoim czasie za najmodniej ubierającego się, choć mało skutecznego, polityka, hrabiego Avon, Roberta Anthony’ego Edena (1897–1977), trzykrotnego ministra spraw zagranicznych Wlk. Brytanii, a także jej premiera i przywódcy Partii Konserwatywnej w latach 1955–1957. W innym przypadku – mieszkanie Adama i Ewy (hebr. gan-eden, dosł. ogród rozkoszy).

▶ Homburg (od miejscowości Bad Homburg w Hesji), miękki kapelusz filcowy, podobny do tyrolskiego, przepasany jedwabną taśmą nad nieco podwiniętym niedużym rondem, z charakterystycznym zagłębieniem na środku główki. Znany już w latach 80-tych XIX wieku, spopularyzowany w latach 20-tych XX wieku. Nosili go m.in. książę Walii, późniejszy król Edward VII (kiedy nie był zmuszony do zakładania oficjalnego cylindra), który podpatrzył go u Wilhelma II w Homburgu, i kanclerz Konrad Adenauer. H. popularny był jeszcze w latach 50-tych minionego stulecia, zaś w roku 1967 upamiętniony został świetnym nagraniem instrumentalnym grupy Procol Harum p.t. Homburg.

Nowe postacie: Grupa Kmiecie i jej lider Kmieć I. Przybywają do StP z informacją (artykułowaną przez K. I), iż piosenka Tango „Rzepicha” zdobyła w ich wykonaniu na Festiwalu Piosenki Historycznej w Kruszwicy Nagrodę Złotego Gopła. Niestety, Złote Gopło wylało się podczas podróży.

Pan B: Dopóki Tango nie zostanie wykonane, nie ma pewności, czy to na pewno chodzi o utwór, który napisaliśmy z Przyjacielem 20 lat temu, bo przed paru laty usłyszeliśmy z Krakowa zupełnie inne Tango „Rzepicha”. [Niestety, nie udało nam się dociec, kto popełnił ten plagiat – od aut.].

Uprzednio Rzepichę odśpiewał Bard.

Co prawda Prezes Hortensja nadal jest myśliwym (A cóż tam pan Prezes upolował? Ano parę drapieżników... Parę? To znaczy – jego i ją? Nie, parę w sensie kilka), ale wśród zdobytych trofeów, które demonstruje Panom na fotografiach, prócz tych starych (antylopa gó oraz pizuar – uprzednio pisuar) są też i nowe: tygrys asyryjski (Pan A: usuryjski chyba), gromader (najwyższy dromader w karawanie, na którym umieszcza się piorunochron – odgromnik na wypadek burzy. Stąd gromader. Gromadzi gromy) i gepardy, to znaczy tylko ten w środku to jest gepard. To są tak muzykalne koty, że ten niższy to już jest gespard, a ten wyższy – gispard. Pokazuje denatów na zdjęciach, albowiem oni sami zdążają frachtowcem.

Postać z KSP II, wówczas prezes Spółdzielni Myśliwskiej, obecnie Związku Łowców Tropikalnych. Dawniej wszystkie jego zdobycze łowione były przez całe plemię induskie, a teraz czyni to osobiście.

Student uwodzący żonę Prezesa Hortensinę nie nazywa się już Żyłka, ale Zaoczny Waldemar. Postać z KSP II.

Samochodziarz. Jako Właściciel Samochodu pojawił się, ale w KSP II.

Nietrzeźwy. Jako Pijak ze Statystyk pojawił się, ale w KSP II.

Narzeczony. Jako Mężczyzna w Pidżamie pojawił się, ale w KSP II.

Sąsiadka również jest postacią z KSP II.

Usunięto postać Wędrownego Słupa Ogłoszeniowego. Jego rolę przejęli StP.

Usunięto też (całkowicie) postacie: Dama, Gallikates Delikatellux, Dziewczyna z Zasłonami oraz Sąsiad.

Zrezygnowano z piosenek Walczyk pana Lannera i Pa! Pa! Pa! (Kuplety pożegnalne).

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Scenografia i kostiumy – Alicja Wirth, współpraca – Andrzej Przybył

Realizacja TV – Krzysztof Bobrowski

Kierownictwo muzyczne – Mariusz Jeliński

Dźwięk – Teresa Krzyżanowska-Postek, Waldemar Walczak, Agnieszka Wodzyńska

Światło – Adam Mrzygłocki

Asystent reżysera – Barbara Nabiałczyk

Kamery – Wiktor Kuc, Wojciech Rumiński, Mirosław Wojnarowicz

Charakteryzacja – Grażyna Thiel, Krystyna Żurek, Renata Zygmunciak

Montaż elektroniczny – Jerzy Kapuza

Redaktor – Hanna Olszewska

Kierownictwo produkcji – Elżbieta Bułacińska

Reżyseria – Jerzy Wasowski i Jeremi Przybora

NUL Jeżeli okradł cię, to dobrze zrobiłeś, żeś u niego nie kupił samochodu. Niech ma nauczkę!

Uprzednio było: A, jeżeli tak, to rzeczywiście nie powinieneś był kupować u niego samochodu. Dobrze postąpiłeś! Tak trzeba z takimi ludźmi! Niech się nauczą.

JP – Rozmowa o Przyjacielu: Przed paru laty zgodził się [Jerzy Wasowski – od aut.] wziąć udział w rekonstrukcji kilku dawnych programów Kabaretu – tych, które nie istniały już w telewizyjnym zapisie, na taśmie telerecordingu czy magnetowidu. Zgodził się z dużymi oporami, bo przewidywał to, co się potem sprawdziło – że nie można czegoś, co jest wypadkową czasu, nastroju, ludzi osadzonych w tym czasie, ich dyspozycji i możliwości tym czasem określonych, tego wszystkiego nie można bezkarnie przenieść w inny czas. Ale jeżeli teraz nie uważam tych „wznowień” za całkiem zbyteczne, to dlatego że, po pierwsze, przez ten dwuletni okres ich realizacji miałem znowu tę niebywałą frajdę częstej, codziennej pracy z Jerzym – jak za dawnych lat. Po drugie, że nowe piosenki, które wprowadziliśmy dodatkowo do tych dawnych Kabaretów, zabrzmiały równie pięknie jak dawne – Jego muzyką.

Wieczór Drugi Wspomnień p.t. Tajemniczy mecenas

1979, czas 57:53 (kolor)

Zmiana tytułu. Ten oryginalny brzmiał: Wieczór Starszych Panów.

Osoby:

- Pan A – Jerzy Wasowski

- Pan B – Jeremi Przybora

- Dama z Piosenką – Kalina Jędrusik

- Kuszelas – Edward Dziewoński

- Pułkownik – Wiesław Michnikowski

- Pikantyna – Ewa Kuklińska

- Zmysław – Marek Kondrat

- Chłopiec z Drabiną – Emilian Kamiński

- Minimilian – Piotr Fronczewski

Pan B: Dziś po raz drugi, Drodzy Kochani, cofniemy się w przeszłość, żeby przypomnieć sobie i niektórym z Państwa, a innym pokazać od nowa, nasze przeżycia sprzed lat.

Pan A: Powtórzą się więc pewne fakty, ale my z Przyjacielem uczestniczyć w nich już będziemy nie tacy, jakimi byliśmy wówczas, kiedy te fakty działy się po raz pierwszy. Ale tacy, jakimi jesteśmy teraz, ponieważ na rynku naszym odczuwa się dotkliwy brak, przejściowy brak środków odmładzających.

Pan B: I tutaj nasuwa się pytanie, czy te same fakty, które dzieją się z udziałem innych już, bo odmienionych już przez czas postaci, są tymi samymi faktami?

Pan A: Ja mam wrażenie, że to mogą być fakty podobne, bo pamięć już nie ta sama, więc nie zachowuje precyzyjnie tamtych, premierowych faktów, więc w rezultacie nie będzie wiadomo, co zmienił czas, a co zmieniła pamięć.

Pan B: Ufni więc w zbawienny galimatias tych dwóch czynników: czasu i pamięci, cofamy się, tak jak stoimy...

Pan A: ... powiedzmy, tak jak siedzimy...

Pan B: ... w scenerię sprzed lat.

Kuplety

Zaczynamy, jak uprzednio, od kupletów... a dalej tak, jak w KJSP I.

Starsi Panowie...

Dziś Kabaret na uczucie Was zaprasza,

Miłość będzie tu bezdomna i nie nasza,

Lecz choć cudza, gdy zawita pod nasz dach,

Poczujemy się, jak wiosna, cali w bzach.

Starsi Panowie...

A i do nas ktoś sympatią dziś zapała.

Męska będzie to sympatia i niemała.

W wieku, który namiętnościom mówi pas,

Przepadamy za sympatią, proszę Was.

Starsi Panowie...

Piosenki:

Piosenka jest dobra na wszystko

(wyk. StP)

Z KSP V.

Oczy jasne

(wyk. Chłopiec z Drabiną)

Utwór premierowy, nie wykorzystany w Gołoledzi w „Dudku”.

Tytuł wstępny Oferta.

Jak zatrzymać tę chwilę

(wyk. Dama z Piosenką)

Utwór premierowy.

Bądź mi tatą

(wyk. Pikantyna)

Z Div. op. 7.

Wesołe jest życie staruszka

(wyk. Pułkownik)

Z KSP V.

Mężczyzna śpi

(wyk. Dama z Piosenką)

Utwór premierowy.

Przeprowadzka

(wyk. StP)

Utwór premierowy.

Różnice dostrzeżone (ale bez przesady):

Mecenas w KSP V, w którym zjawia się premierowo, bezimienny, zaś w KSP Vr o imieniu Maksymilian, tym razem ma na imię Minimilian. Przed rozmową telefoniczną z Bankiem Finansowym zakłada maskę à la Zorro, a po odłożeniu słuchawki zdejmuje ją. Uprzednio w ramach stypendium wręczył StPanom osobiście (nieudolnie przebrany za posłańca) paczkę zawierającą ok. 2 kg banknotów 500-złotowych, natomiast obecnie, jako Anonimowy Stypendyzator, przesłał im paczkę banknotów 1000-złotowych, ok. dwu-, a może i trzykilogramową. Opowiadając o sobie, dodał też pewne szczegóły, o których wcześniej nie było mowy: (...) Obrabiałem więc wielkich speców od manka w miastach wojewódzkich i czyniłem z tego superaty kierownikom małych placówek handlowych na głębokiej prowincji. No niestety głucha prowincja mnie przytłacza. Zwłaszcza te małe rolno-spożywcze miasteczka po 6358 mieszkańców. Kino nieczynne, bo ekran w pralni. Dofinansowywałem również ubogich artystów, między innymi Sasańca, oczywiście do czasu kiedy był ubogi. Niestety zawiodłem się – niewart tych pieniędzy.

Kiedy Pan B wygadał się niechcący przed Zmysławem, że Minimilian to przestępca (najszlachetniejszy, z jakim zdarzyło mi się spotkać) – Pan A, ratując sytuację, wyjaśnił, iż przestępcami nazywamy ludzi urodzonych w roku przestępnym.

Kuszelas po raz pierwszy pojawia się: w TV w KSP V.

Madzia zyskała imię Pikantyna. Dla Zmysława – Pikusia.

I ona, i on to postacie z KSP V.

Sturdyłło (z KSP V) zmienił nazwisko na Pułkownik.

Sasanek (z KSP V) dostał nazwisko Sasaniec i przekwalifikowany został z poety na malarza.

Zrezygnowano z postaci Poli i Rififi oraz z piosenek A ma Pola oraz Ubóstwiam drakę.

Dama z Piosenką i Chłopiec z Drabiną to postacie nowe i wyłącznie śpiewające.

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Scenografia i kostiumy – Alicja Wirth, współpraca – Andrzej Przybył

Realizacja TV – Krzysztof Bobrowski

Kierownictwo muzyczne – Mariusz Jeliński

Dźwięk – Teresa Krzyżanowska-Postek, Waldemar Walczak, Agnieszka Wodzyńska

Światło – Adam Mrzygłocki

Asystent reżysera – Barbara Nabiałczyk

Kamery – Wiktor Kuc, Wojciech Rumiński, Mirosław Wojnarowicz

Charakteryzacja – Grażyna Thiel, Krystyna Żurek, Renata Zygmunciak

Montaż elektroniczny – Jerzy Kapuza

Redaktor – Hanna Olszewska

Kierownictwo produkcji – Elżbieta Bułacińska

Reżyseria – Jerzy Wasowski i Jeremi Przybora

Ryszard Marek Groński (1985): (...) Dlaczego piosenki Jerzego Wasowskiego skutecznie oparły się działaniu czasu i obrotom mody? Powodów jest z pewnością wiele. Jeden z nich, ściśle związany z poetyką tekstów Jeremiego Przybory, to umiejętność zamknięcia w formie tak ulotnej, tak przemijającej jak piosenka – mitologii, na jakiej edukowały się pokolenia Polaków. Galeria postaci przywołanych przez StP – postaci dziwacznych, obrażonych na życie, mających osobliwe pomysły i niczym nieskrępowaną fantazję – to przecież Sienkiewicz i Gombrowicz jednocześnie; to obszar szlacheckiej gawędy, dworkowego bajdurzenia, gdzie rzeczywistość nie wystarczała, trzeba ją było uwznioślić, przenieść w piąty wymiar. Stamtąd, z kart wielkiej anegdoty, ocalającej pamięć o blagierach i samochwałach, mizantropach i kawalarzach, przywędrowały do KSP wzruszające i śmieszne figurki Kuszelasów, Praszczadków, Pań Kuchennych, poruczników Czartogromskich. Ile Zagłoby i Longinusa Podbipięty kryje się w garderobach dusz wzgardzonych kochanków i celebrantów obrzędów gastronomicznych (Po kompocie). Ile tromtadracji narodowej, ujętej w nawias współczesnej ironii, zdołała pomieścić muzyczna parafraza na temat znany z Kossaka, wracający w setkach odmian patriotycznego kiczu:

W lesie przy strumyku

Zosia szuka jeżyn.

Na gniadym koniku

Drugi ułan bieży.

Ułan młody i dorodny

I miłości Zosi godny.

Chwyci Zosię wpół i przegnie,

I pokocha, i polegnie...

Osadzenie w kulturze, w czasie historycznym sprawia, że piosenki Wasowskiego i Przybory mogą co najwyżej okryć się szlachetną patyną, ale nigdy zestarzeć. Dało się to zaobserwować podczas wieczoru w Teatrze Współczesnym: większość widzów znała na pamięć prezentowane teksty, a jednak czekała na refren: „Ty kąpiesz się nie dla mnie w pieszczocie pian” – tak jak czeka się na którąś ze sławnych kwestii w komediach Fredry. Jej brzmienie nie jest niespodzianką. Liczy się sposób podania, perfekcja zatrzymanego nagle ruchu, zawieszenie głosu, błysk oka, rozciągający wargi grymas. (...) Aktorstwa Kwiatkowskiej i Michnikowskiego nie podejmuję się opisać. Wykręcę się anegdotą. Zapytano kiedyś Jarósyego: Jest pan nie tylko konferansjerem, ale aktorem, reżyserem, autorem i dyrektorem. Jak pan to robi? – Znakomicie – odpowiedział skromnie Wielki Fryderyk. (...) I już ostatnia refleksja z wieczoru w Teatrze Współczesnym: wierzyć się nie chce, że to, co oglądaliśmy, to, czego słuchaliśmy, było kiedyś – nie tak znów dawno – normalną produkcją. Powstającą na zamówienie, na termin, na premierę. Kiedy się o tym pomyśli – sukces, któremu świadkowaliśmy, ma smak piołunu. Czy obecni programiści rozrywki, jej szefowie, kierownicy, dyrektorzy artystyczni potrafią tylko wspominać osiągnięcia swoich poprzedników?

Wieczór Trzeci Wspomnień p.t. Noc pełna wiatru

1979, czas 60:04 (kolor)

Zmiana tytułu. Ten oryginalny brzmiał: Jesienna noc.

Osoby:

- Pan A – Jerzy Wasowski

- Pan B – Jeremi Przybora

- Starsza Pani – Barbara Krafftówna

- Dama z Piosenką – Kalina Jędrusik

- Dziecię Tkaczy – Wiesław Michnikowski

- Adresat – Edward Dziewoński

- Ślusarz – Janusz Gajos

- Jacuś – Roman Frankl

- Panienka z PANI – Ewa Kuklińska

- Ofiary Portuglaczyka – Barbara i Maria Winiarskie

- Korespondenci – Kmiecie (Elżbieta Góra, Monika Marciniak, Ludmiła Warzecha, Michał Muskat, Jerzy Worobiej)

- Sierotka – Małgorzata Tomassi

Pan A: Szanowni Państwo – to jest zwrot, o który prosi pan Zazulewicz z Wałbrzycha w liście do nas skierowanym.

Pan B: Pan Zazulewicz wychodzi z założenia, że większość telewizyjnych prezenterów, showmanów, interlokutorów, speakerów nadmiernie częstuje go uczuciem przy pomocy przymiotników: drodzy, kochani oraz przysłówka: serdecznie.

Pan A: Myśmy nawet z Przyjacielem skumulowali ostatnio ten nadmiar serdeczności, zwracając się do Państwa: Drodzy Kochani, co już pana Zazulewicza wprawiło w stan kompletnego przesytu.

Pan B: Tak że zakończył on list słowami, cytuję: Nie musicie mnie kochać i nie wymagajcie ode mnie wzajemności, wystarczy, jeżeli będziemy się szanowali – z szacunkiem J. Zazulewicz, Wałbrzych.

Pan A: I argumenty pana Zazulewicza całkowicie trafiły nam do przekonania, a więc: Szanowni Państwo: Przy końcu poprzedniego Wieczoru, zatytułowanego: Tajemniczy mecenas, postanowiliśmy z Przyjacielem przeprowadzić się. Tak więc obecnie znajdujemy się na nowym lokum.

Pan B: Premiera Nocy pełnej wiatru, którą Państwu za chwilę przypomnimy, odbyła się jesienią 1959 roku, recenzja, która się potem ukazała w jednym z tygodników warszawskich, była szczególnie lapidarna i wpadająca w ucho. Cytuję z pamięci: W kolejnym, trzecim Wieczorze Kabaretu Starszych Panów Wiesław Michnikowski znakomicie zinterpretowal piosenkę, której refren: „Tatka tka, matka tka, a tkaczka czka i też tam tka”, można by zastosować do całej reszty programu.

Pan A: Tak, tę piosenkę pokażemy Państwu i dziś w tej samej znakomitej interpretacji, a co do reszty programu – nie narzucamy się.

Kuplety

Zaczynamy tradycyjnie od kupletów... a dalej tak, jak w KJSP I i II.

Starsi Panowie...

Noc, pamiętam, była wtedy pełna wiatru...

Żadne lata nam w pamięci jej nie zatrą!

Tylko słuchaj – kto z nas siedział, a kto stał?

Ja siedziałem, a ty stałeś. A wiatr? Wiał.

Starsi Panowie...

Więc ty siedzisz, a ja stoję, a wiatr wieje...

Czy już zmierzcha, czy przeciwnie raczej dnieje?

Ani zmierzcha, ani dnieje, noc już trwa.

Na tym kończą się Kuplety?

Skądże! A?

Starsi Panowie...

Piosenki:

Dziecię tkaczy

(wyk. Dziecię Tkaczy)

Z KSP III.

Mgliste przeczucie

(wyk. Panienka z PANI)

Utwór premierowy.

Portugalczyk Osculati

(wyk. Ofiary Portugalczyka)

Z KSP III.

Jesienne listy

(wyk. Grupa Kmiecie w składzie jak wyżej)

Utwór premierowy.

Zmierzch

(wyk. Dama z Piosenką)

Z KSP V.

Biżuteria

(wyk. Starsza Pani)

Utwór z Gołoledzi w „Dudku”.

Jak słodko mieć własne mieszkanko

(wyk. StP)

Z Eterka, odc. Gość o północy.

Różnice dostrzeżone (ale bez przesady):

Pojawiają się trzy nowe postacie:

Jacuś – młodzieniec, który przynosi StP bukiet z jarzyn (z okazji rocznicy ich przeprowadzki) i nieoczekiwanie zwraca się do nich per Wujowie. Zaś na pytanie, czy aby na pewno jest ich siostrzeńcem, a jeśli tak, to którego z nich, odpowiada szczerze, że oczywiście i jednego, i drugiego, ponieważ jest podwójnym siostrzeńcem, a nie pojedynczym.

Chciałby się też jakoś przydać wujom – oferuje więc, że podyżuruje za nich, bo zapewne muszą być bardzo zmęczeni tym oczekiwaniem we dnie i w nocy na ślusarza, który ma zreperować zamek w drzwiach wejściowych, otwierających się co chwila pod naporem panującego na dworze wiatru, nawiewającego im kolejnych gości.

Jacuś zaaranżowany jest na StPana (żakiet, sztuczkowe spodnie, cylinder) i powołany został do życia, aby przypadły mu w udziale te wątki, zwłaszcza liryczne, których StP po upływie lat dzielących ich od dawnego Kabaretu już nie czują się na siłach snuć.

Adresat (starszy pan z koszyczkiem), który wyjaśnia, że nie wybierał się akurat tutaj, ale ten wiatr... po czym wyraża zainteresowanie (O, kominek!) zauważonym u StP kominkiem.

Pan A: Wprowadziliśmy się tutaj między innymi ze względu na ten kominek. Bardzo przytulnie jest z kominkiem. Przechodziłem niedawno obok salonu kominków CPC, bardzo piękne egzemplarze, zwłaszcza odrzuty z exportu, tyle że samemu trzeba na miejscu rozmontować, przewieźć i dopiero w domu złożyć, bo salon cierpi na brak gliny i transportu.

Adresat: Mnie to na tyle nie interesuje. Kominek jest mi potrzebny do jednorazowego użytku.

Pan A: A to bardzo proszę, chociaż kończy się nam opał.

Adresat: Przyszedłem z własnym opałem.

Pan A: Drzewo?

Adresat: Nie, papier (wyciąga z koszyczka listy).

Pan A: Listy?

Adresat: Tak, są rzeczy, których nie sposób zlikwidować inaczej, jak tylko paląc je. Niestety, nie jest to dzisiaj proste, ze względu na powszechny brak pieców.

Czyta listy pożegnalne od czterech różnych pań, które towarzyszyły mu w życiu w latach: Łucja (1948–1952), Zofia (1952–1955), Dr Wiktoria (1958–1959) i sztygar Barbórka (1960–1964).

Wrzuca je do ognia i żegnając się, mówi: Gdybyśmy się jeszcze kiedyś spotkali na ulicy, proszę mi wybaczyć, że nie ukłonię się Panu. Pan mi będzie przypominał zbyt bolesne przeżycia.

Starsza Pani, która oznajmia (rozglądając się po mieszkaniu StP): Mój Boże, stare kąty...

Pan B (do Pana A): Przecież myśmy się dopiero co tu sprowadzili...

StPani: Pojedynczo to bym żadnego z Was nie poznała. Ale we dwóch, na tle starych kątów, poznałam Was od razu.

I mimo iż wspomina dosyć detalicznie o tym, jak to we trójkę wybrali się ongiś na lody, StP najwyraźniej jej nie znają.

Ślusarz tak jak kiedyś wyłudza od Pana A zaliczkę na zamek, ale kiedy widzi, iż jest to 100 złotych, oświadcza: Bądźmy szczerzy – nie będę przed Panem ukrywał, że moim najulubieńszym bohaterem narodowym jest Kościuszko. W tej sytuacji Pan A wyciąga złotych 500.

www. ▶ W latach 1974–1989 na banknocie 500-złotowym widniała podobizna Kościuszki i był to pierwszy projekt Andrzeja Heidricha (ur. 1928), słynnego polskiego grafika, autora ex librisów, znaczków, banknotów i poprawek godła heraldycznego Polski.

Sierotka uprzednio zakuta była w zbroję, ponieważ statystowała w Grunwaldzie, natomiast teraz dlatego, iż miała próbne zdjęcia do serialu Zakuta dziewica.

Ofiara Portugalczyka przekształciła się w Ofiary Portugalczyka.

Panienka z PANI tym razem musi przepytać 8641 obywateli nocą, a nie, jak niegdyś, 8651.

Zrezygnowano z postaci Bonawentury i piosenki Embarras.

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Scenografia i kostiumy – Alicja Wirth, współpraca – Andrzej Przybył

Choreografia – Tadeusz Wiśniewski

Światło – Adam Mrzygłocki

Dźwięk – Teresa Krzyżanowska-Postek, Waldemar Walczak, Agnieszka Wodzyńska

Kierownictwo muzyczne – Mariusz Jeliński

Realizacja TV – Krzysztof Bobrowski

Asystent reżysera – Barbara Nabiałczyk-Gajos

Kamery – Jan Mystkowski, Wojciech Rumiński, Mirosław Wojnarowicz

Charakteryzacja – Grażyna Dąbrowska, Hanna Kostrzewa, Renata Zygmunciak

Inżynier programu – Jerzy Pisarek

Montaż elektroniczny – Jerzy Kapuza, Waldemar Kwiatkowski

Redaktor – Hanna Olszewska

Kierownictwo produkcji – Elżbieta Bułacińska

Reżyseria – Jerzy Wasowski i Jeremi Przybora

Małgorzata Musierowicz („Tygodnik Powszechny”, 2000):

(...) Od lat 50-tych, kiedy to w radiu nadawano Teatr Eterek, Jeremi Przybora i Jerzy Wasowski są stale obecni w życiu naszej rodziny. Słuchamy, czytamy i oglądamy wszystko, co tylko stworzyli. Mówimy cytatami z Eterka (Słychać, jak przepełnia się jakiś kielich) i z KSP (n.p. Deptanie dla tych stworzeń to pasmo upokorzeń), a nasi przyjaciele porozumiewają się z nami w ten sam sposób. Nucimy i gwiżdżemy śliczne melodyjki, kolekcjonujemy płyty StP, taśmy i książki. Lecz przede wszystkim – zanurzamy się bez umiaru w pogodny, radosny świat wyobraźni pana Przybory, ciesząc się bogactwem jego słowa, subtelnym poczuciem humoru, wdziękiem, dystansem oraz elegancją i przekonując się, że poezja przebywa w kabaretowych piosenkach równie chętnie jak w wierszach Miłosza, gdyż dla niej nie ma znaczenia, w jakim odnajdzie się gatunku. Gatunki jej nie interesują, ona chce określonych warunków. Potrzebuje też ludzi, którzy jej potrzebują. I oczywiście – kogoś, kto będzie jej przekaźnikiem. Przekaźnik, występujący pod nazwą „Jeremi Przybora”, należy do najdoskonalszych: czego tknie, nasyca poezją.

Wieczór Czwarty Wspomnień p.t. Smuteczek

1979, czas 57:04 (kolor)

Zmiana tytułu. Ten oryginalny brzmiał: Zbyteczne żeberko.

Osoby:

- Ciepła Wdówka – Barbara Krafftówna

- Dama z Piosenką – Kalina Jędrusik

- Spory – Mieczysław Czechowicz

- Nieduży – Wiesław Michnikowski

- Dosmucacz – Wojciech Pszoniak

- Jacuś – Roman Frankl

- Dziewczyna Jesienna – Elżbieta Starostecka

- Odrażający Drab – Jarema Stępowski

- Jesienni Przechodnie – Kmiecie (Elżbieta Góra, Monika Marciniak, Ludmiła Warzecha, Michał Muskat, Jerzy Worobiej)

Kuplety

Pierwsza zwrotka taka jak w Jesiennej nocy (tylko zamiast: Płakać chce się – smucić chce się).

Starsi Panowie...

Druga zwrotka taka jak w Smuteczku (tylko zamiast: Przyszła jesień – jesień przyszła, a zamiast: oraz smutku – oraz smutków).

Starsi Panowie...

Trzecia zwrotka (ze Smuteczku) usunięta.

Starsi Panowie...

Czwarta zwrotka taka jak w Smuteczku (tylko zamiast: maksymką – maksymą, zamiast: odrobinką – odrobiną, i miast: I przed Wami dziś, Kochani, będziem wić –

Więc przed Wami, dziś, Kochani, będą wić).

Starsi Panowie...

Piosenki:

Jesienna koloratura I

(wyk. Grupa Kmiecie w składzie jak wyżej)

Utwór premierowy.

Addio, pomidory!

(wyk. Nieduży)

Z KSP VI.

Jesienna Dziewczyna

(wyk. Jacuś)

Z KSP VI.

To będzie miłość nieduża

(wyk. Jacuś i Dziewczyna Jesienna)

Z KSP VI.

Jesienna koloratura II

(wyk. Grupa Kmiecie w składzie jak wyżej)

Utwór premierowy.

Jesienna koloratura III

(wyk. Grupa Kmiecie w składzie jak wyżej)

Utwór premierowy.

Jesienna Dziewczyna

(wyk. Jacuś)

Piosenka Dosmucacza

(wyk. Dosmucacz)

Muzyka Tadeusz Sygietyński, Oberek opoczyński, 1954, oprac. Jerzy Wasowski, z KSP VI.

Odrażający drab

(wyk. StP i Odrażający Drab)

Z KSP VI.

Mężczyzna jesienny

(wyk. Dama z Piosenką)

Na melodię Jesiennej dziewczyny. Można uznać za premierowy, bo wcześniej w tej wersji tekstowej nie zaistniał.

To był smuteczek nieduży

(wyk. StP)

Z KSP VI.

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Scenografia i kostiumy – Alicja Wirth, współpraca – Andrzej Przybył

Choreografia – Tadeusz Wiśniewski

Światło – Adam Mrzygłocki

Dźwięk – Teresa Krzyżanowska-Postek, Waldemar Walczak, Agnieszka Wodzyńska

Kierownictwo muzyczne – Mariusz Jeliński

Realizacja TV – Krzysztof Bobrowski

Asystent reżysera – Barbara Nabiałczyk-Gajos

Kamery – Jan Mystkowski, Wojciech Rumiński, Mirosław Wojnarowicz

Charakteryzacja – Grażyna Dąbrowska, Hanna Kostrzewa, Renata Zygmunciak

Inżynier programu – Jerzy Pisarek

Montaż elektroniczny – Jerzy Kapuza, Waldemar Kwiatkowski

Redaktor – Hanna Olszewska

Kierownictwo produkcji – Elżbieta Bułacińska

Reżyseria – Jerzy Wasowski i Jeremi Przybora

Melopiecyk zyskuje dodatkowe walory: Pan A: Ja ci się muszę jeszcze pochwalić czymś, o czym ty nie wiesz, że to jest bardzo ekonomiczne urządzenie, ja jestem w stanie przy pomocy jednego longplaya, w ciągu (no ile czasu potrzeba, żeby spłonął?), w parę sekund, podgrzać wolną okolicę na przestrzeni jednego metra, moc 18 stopni, niezależnie od temperatury otoczenia...

Nota bene! Ponieważ treść KJSP IV nie pokrywa się w żaden sposób z treścią KSP IV – nie występują tu ani postacie, ani też nie rozbrzmiewają piosenki znajdujące się we wspomnianym KSP IV.

Wojciech Młynarski (Muza SA, 2001):

(...) Od lat kilkudziesięciu twórczość Przybory żyje, nie starzeje się, zachowuje swoją finezję, blask, energię. Jest rzeczą oczywistą, że ogromna w tym zasługa genialnego współpracownika Jeremiego Przybory, kompozytora Jerzego Wasowskiego. Wasowski, komponując do tekstów Przybory, interpretował je muzycznie, umiał wspaniale podkreślić, uwypuklić żart w tekście zawarty, umiał wydobyć zadumę i liryzm. A przy tym te melodie są tak piękne, że sięgają po nie najwybredniejsi muzycy jazzowi, grający je jako t.zw. standardy. Jeden z tych muzyków [Wojciech Karolak – od aut.] powiedział kiedyś, że gdyby Jerzy Wasowski żył w USA, to nazywałby się George Gershwin. Parafrazując to powiedzenie, rzekłbym, że gdyby Jeremi Przybora pisał n.p. po francusku, to wymieniano by Go jednym tchem obok Brassensa, Brela czy Viana. Ale Przybora pisze po polsku i jest wybitnym poetą słowa śpiewanego. To On wraz z Jerzym Wasowskim podnieśli polską piosenkę do rangi zjawiska artystycznego najwyższej próby. (...) Jego teksty odznaczały się zawsze bardzo wysokim poziomem literackim, wybornym gustem i finezją i twórczość Przybory nigdy nie schlebiała gustom odbiorcy, przeciwnie – kształtowała ten gust i windowała go w górę. (...) Pisał teksty znakomite, z rzadkim wyczuciem frazy muzycznej, pełne fantazji i wdzięku. To samo powiedzieć należy o tłumaczeniach, były pomysłowe, skrzyły się dowcipem. Już wtedy było wiadomo, że Przybora to prawdziwy poeta piosenki. (...) Marian Hemar napisał kiedyś, że w dobrej piosence ani tekst, ani muzyka nie muszą być nadzwyczajne, ale nadzwyczajny, jedyny w swoim rodzaju ma być sposób połączenia tych dwóch elementów. Gdy Jeremi Przybora zaczął współpracować z Jerzym Wasowskim, już wkrótce okazało się, że nadzwyczajne są i tekst, i muzyka, i sposób ich łączenia. (...) KSP był istnym fenomenem kultury masowej naszych lat 60-tych, elitarny, wysublimowany program, wymagający wyrobienia, operujący pastiszem stylów i gatunków, a docierający nie tylko do inteligencji, ale po prostu do wszystkich. Emisja Kabaretu to było święto w polskich domach. (...) Kiedyś znajomy opowiedział mi anegdotę: w dobie popularności Kabaretu oglądał go na wsi, w chłopskiej chałupie. Chłopi patrzyli zafascynowani. Zapytani, co im się tak szczególnie podoba, odparli: Bo dzisiaj takich grzecznych ludzi to już nie ma... (...) Nie tylko nie ma już dzisiaj takich grzecznych ludzi. Także nie ma już takich poetów.

Wieczór Piąty Wspomnień p.t. Kaloryfeeria

1979, czas 68:59 (kolor)

Zmiana tytułu. Ten oryginalny brzmiał: Druga wiosna.

Osoby:

- Pan A – Jerzy Wasowski

- Pan B – Jeremi Przybora

- Gosposia – Irena Kwiatkowska

- Kaloryna – Kalina Jędrusik

- Admirał – Wiesław Michnikowski

- Święty Mikołaj – Mieczysław Czechowicz

- Aniołki – Barbara i Maria Winiarskie

- Jacuś – Roman Frankl

- Kalorynka – Ewa Kuklińska

- Nieznajomy – Marek Siudym

- Trzeciewicz – Joachim Lamża

Pan B: Dziś przedstawimy Państwu Wieczór Kaloryfeeria, którego premiera odbyła się w roku...

Pan A: Wiesz, a ja jestem zdania, że dokładna data premiery nie jest tak istotna. Ważny jest natomiast termin ważności produktu, czy on aby nam nie upłynął?

Pan B: Masz rację, a to się dopiero okaże. Tego niestety z góry ustalić się nie da. Możemy natomiast opowiedzieć Państwu... co my możemy opowiedzieć?

Pan A: Ja bym na przykład chętnie opowiedział o Tobie. To było, proszę Państwa, po drugim czy trzecim Wieczorze Kabaretu, kiedy zostaliśmy zaproszeni na rozmowę do kogoś z kierownictwa telewizji. Ów dyrektor czy redaktor, nie pamiętam dokładnie, rozwodził się szeroko nad telewizyjnością naszego Kabaretu i gratulował serdecznie Przyborze, że tak wspaniale opanował specyfikę sztuki telewizyjnej. No i ja patrzę, a do Przyjaciela mojego to wszystko nie dociera, ponieważ jest wpatrzony w ekran dyrektorskiego telewizora, na którym coś tam się rusza, przy ściszonej oczywiście fonii. Ponieważ obawiałem się, że ta nieuwaga Przyjaciela może zostać poczytana przez naszego gospodarza za niegrzeczność, zwracam się do niego po cichu: No cóż ty wyprawiasz? Pierwszy raz widzisz telewizję? A na to on odpowiada: A żebyś wiedział – pierwszy raz.

Pan B: Bo to była szczera prawda. Ja wtedy nie miałem jeszcze telewizora. Zresztą długo nie miałem własnego telewizora ani znajomego sąsiada z telewizją. A żeby się do kogoś specjalnie wybierać na telewizję, to jakoś nie przychodziło mi do głowy. Mnie osobiście dzisiejszy Wieczór kojarzy się z debiutem Kaliny Jędrusik w KSP. Bo właśnie w Kaloryfeerii zaśpiewała ona po raz pierwszy naszą piosenkę Nie odchodź!, i Kalina rzeczywiście już nigdy nie odeszła od naszego Kabaretu.

Kuplety

To nie była taka zima jak poprzednia,

Ani ciężka, ani letnia, raczej średnia,

Trochę deszczu, trochę śniegu, trochę mgły,

No i o tę parę latek młodsi my.

Starsi Panowie...

Cokolwieczek przejedzeni i napici,

W czar Wigilii znajdujemy się spowici,

A na dworze raczej śnieżek niźli śnieg,

Od przesady w tym zakresie Pan Bóg strzegł.

Starsi Panowie...

Gdy gawędząc pokrzepiamy się tokajem,

Ani w głowie nam przygoda z Mikołajem,

Na te sprawy raczej trzeźwy mamy sąd,

Więc Mikołaj i prezenty? Ależ skąd!

Starsi Panowie... już nie to zdrowie, już trzeźwo w głowie, choć w sercu ciągle maj!

Piosenki:

Płoną izby drzewka blaskiem

(wyk. StP i Nieznajomy)

Z KSP IV.

Zimy żal

(wyk. Nieznajomy)

Z NpI.

Dziewica Anastazja

(wyk. Aniołki)

Z NpII.

Te kuligi

(wyk. Święty Mikołaj oraz Aniołki)

Z OSPa Upiorny sylwester.

Ballada o księstwie Zaścianko

(wyk. Gosposia i StP)

Z nie ustalonej OSPa.

W zimowym parku

(wyk. Jacuś i Kalorynka)

Muz. Andrzej Markowski, 1954, oprac. Jerzy Wasowski, z KSP IV.

Zwracam panu Kalorynę

(wyk. Jacuś, Admirał oraz Aniołki)

Z ppIV.

Nie odchodź!

(wyk. Kaloryna)

Z KSP IV.

Na całej połaci śnieg

(wyk. StP)

Z ppIV.

Różnice dostrzeżone (ale bez przesady):

Występująca w KSP IV Żebrowska (Ewa) i powracająca w ppIV jako Klementyna – obecnie pojawia się pod imieniem Kaloryna. Natomiast Kalorynka, czyli Kaloryna do czasu wyjścia za mąż, jest postacią nową. (Kalorynka zmężniała, znaczy skobieciała, zdamiała i zmieniła się w przepiękną Kalorynę...).

W KSP IV Święty Mikołaj występował jako Mikołaj Święty.

Aniołki, tak jak i Święty Mikołaj, w KSP IV nie śpiewały.

Nieznajomy to też w pewnym sensie postać nowa, bo mimo iż w finale wciela się w rolę Męża z KSP IV, to jednak przedtem opowiada o swoim życiu (przypominającym w małym fragmencie Dziadka Paździerzaka) i śpiewa piosenkę, czego uprzednio nie było.

Nota bene! Ponieważ treść KJSP V nie pokrywa się w żaden sposób z treścią KSP V – nie występują tu ani postacie, ani też nie rozbrzmiewają piosenki znajdujące się we wspomnianym KSP V.

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Scenografia i kostiumy – Alicja Wirth, współpraca – Andrzej Przybył

Realizacja TV – Krzysztof Bobrowski

Choreografia – Tadeusz Wiśniewski

Światło – Adam Mrzygłocki

Dźwięk – Jan Polański, Waldemar Walczak, Agnieszka Wodzyńska

Kierownictwo muzyczne – Mariusz Jeliński

Asystent reżysera – Małgorzata Komornicka

Kamery – Wiktor Kuc, Dariusz Łukasik, Zbigniew Stanecki

Charakteryzacja – Grażyna Thiel, Lucyna Niedzielska, Krystyna Żurek

Montaż elektroniczny – Jerzy Kapuza, Waldemar Kwiatkowski

Redaktor – Hanna Olszewska

Kierownictwo produkcji – Elżbieta Bułacińska

Reżyseria – Jerzy Wasowski i Jeremi Przybora

Agnieszka Osiecka: W latach sześćdziesiątych [50-tych – od aut.] Kabaret Starszych Panów, ledwo powstał, stał się objawieniem. To był za każdym razem wieczór jak pyzata szklanka szampana, po brzegi wypełniona wdziękiem, dowcipem, ulotną patynką i odrobiną szaleństwa. Znałam rodzinkę, która na ten jeden uroczysty wieczór przebierała się w wytworne stroje, zapalała świece i dopiero tak przygotowana zasiadała przed telewizorem.

Starsi Panowie – łza się w oku kręci! Wystarczy pomyśleć, że teraz, kiedy piszę te słowa, jestem starsza, niż Oni byli wtedy... Nie stałam się jednak przez to ani milsza, ani mądrzejsza. Tedy każdy kto myśli, że kultura przyjdzie z wiekiem, to się myli. Pamiętam, że Jeremi Przybora po każdej premierze wysyłał swoim artystkom kwiaty, a Jerzy Wasowski, już siwy, już niezwykle godny, rumienił się przy byle okazji jak sztubak. Kto się dzisiaj potrafi zarumienić, ludzie!!! Chyba niemowlę. I to też nie na twarzy.

Wszakże owa niewinność i liryzm Starszych Panów, owa łezka i patyna, wszystko to nie kojarzyło się nigdy i nie kojarzy z nudną zacnością. Potrafili Oni być zalotni, frywolni, nieprzyzwoici i – w porywach – nieżonaci.

Złota Dziesiątka – dziesięć najlepszych, zdaniem widzów, programów telewizyjnych i widowisk artystycznych na podstawie plebiscytu „Anteny”, 1993.

1. Czterej pancerni i pies

2. Sonda – Andrzeja Kurka i Zdzisława Kamińskiego

3. Kabaret Olgi Lipińskiej

4. Stawka większa niż życie

5. Czterdziestolatek

6. Wielka gra

7. Teatr Telewizji Kobra

8. Kabaret Starszych Panów

9. Dom

10. Pieprz i wanilia – Tony’ego Halika i Elżbiety Dzikowskiej

Wieczór Szósty Wspomnień p.t. Zielony karnawał

1979, czas 60:29 (kolor)

Zmiana tytułu. Ten oryginalny brzmiał: Smuteczek.

Osoby:

- Pan A – Jerzy Wasowski

- Pan B – Jeremi Przybora

- Doktorowa – Irena Kwiatkowska

- Sex-Bomba – Małgorzata Niemirska

- Imogena – Joanna Szczepkowska

- Pokojówka – Barbara Winiarska

- Chlacz – Wiesław Michnikowski

- Zdun – Andrzej Szczepkowski

- Birbant – Krzysztof Majchrzak

- Jacuś – Roman Frankl

Pan B: Szanowni Państwo, dziś przedstawimy Państwu ostatni Wieczór Wspomnień Kabaretu Starszych Panów – Zielony karnawał, jest to ostatni z nie zarejestrowanych na taśmie telerecordingu Wieczorów dawnego KSP.

Pan A: Usłyszą tu Państwo kilka zupełnie nowych piosenek obok kilku nieco starszych, no i to właściwie byłoby wszystko, co mamy.

Kuplety (wzięte z KSP Niepotrzebni mogą podejść)

Usunięta druga zwrotka plus następujące drobne retusze:

Wers 1, było: Po raz ósmy na nasz program, Was Kochani, jest: Po raz szósty...

Wers 3, było: Oj, świeżutki by kuplecik zdał się nam, jest: Oj świeżutki by się kuplet przydał nam

Wers 4, było: Bo refrenik zawsze jeden i ten sam, jest: No bo refren zawsze...

Wers 6 (dawniej 10), było: W kupleciku coś dowcipnie, aktualnie, jest: Coś dowcipnie w tych kupletach, aktualnie

Wers 7 (dawniej 11), było: I ja lubię, gdy Przyjaciel – à propos, jest: I ja lubię, gdy coś wyjdzie à propos

Wers 8 (dawniej 12), było: Może palniesz? Nie, nie palnę, no i co? jest: No to palnij! Nie wypada... No i co?

Starsi Panowie...

Już nie to zdrowie, już słabsi w słowie...

Piosenki:

Weltschmerz

(wyk. StP)

Z OSPa Noc karnawałowa.

Ostatni zdun

(wyk. Zdun)

Z KSP VII.

Spirytus zmywa politurę

(wyk. Chlacz)

Z OSPa Przyjęcie.

Przejrzałam cię na wskroś

(wyk. Sex-Bomba)

Utwór premierowy.

Ballada o doktorze Praszczadku

(wyk. Doktorowa)

Z KSP VII.

O, moje solo

(wyk. Birbant)

Z KSP VII.

Zakochamy się tak jak trzeba

(wyk. Jacuś i Imogena)

Utwór premierowy.

Różnice dostrzeżone (ale bez przesady):

Zdun zmienił nazwisko z Kilkuszewski na Halniak.

Mietek nie pojawia się w mieszkaniu Praszczadków. Nie demoluje też pieca Zduna, tylko twarz Jacusia (przed wejściem do mieszkania), który w zastępstwie StP inkasuje, obiecane im przez Mietka, w mordę.

Postać Pokojówki zastępuje Gosposię z KSP VI i mówi tekstem Kelnerki z KSP VIII. Podając informację związaną z cierpiącą na bezsenność Francuzką Colette Millefois, dodaje, iż eksperymentu dokonał na niej profesor von Onirytzky, zaś opuszczając pokój, każdorazowo nuci (kolejno) jedną z poniższych zwrotek:

Poderwałabym staruszka,

bo tych młodych mam już dość.

Tylko ciągnie to do łóżka,

Serce oschłe ma jak kość.

Poderwałabym staruszka,

kogucika dziarski typ.

On by na mnie wołał „Muszka”,

ja na niego „Cip, cip, cip!”.

Och, jakby się poderwało

Staruszeczka – w to mu graj!

Na kolana by mnie brał on,

ale tylko... patataj.

Ach, poderwać, moi złoci,

emeryta, mówię Wam!

Czasem by mi tam i spsocił,

Ale bardzo rzadko tam...

Poderwałabym staruszka,

byleby staruszek ów

dobrze trzymał się na nóżkach,

był czyściutki, wesół, zdrów...

Poprawione zostały nieco Wierszyki Imogeny, ale na korzyść (naszym zdaniem) jedynie O korupcji, a zatem przytaczamy:

Mały Franio w ścianie cienkiej

zrobił otwór do łazienki,

Jaś go męczy nieustannie:

„Daj zobaczyć siostrę w wannie!

Masz tu ciastko. Nie bądź potwór.

Daj koledze zajrzeć w otwór!”.

Franio ciastko zjadł, a juści,

dał Jasiowi wzrok zapuścić.

A ten, patrząc do sirodka:

„To nie siostra twa, lecz ciotka!”.

Na to Franio: „Mówiąc szczerze,

ciastko też nie było świeże”.

W czym się taki sens ukrywa?

Korupcja? Tak. Ale – uczciwa!

Nota bene! Ponieważ treść KJSP VI nie pokrywa się w żaden sposób z treścią KSP VI – nie występują tu ani postacie, ani też nie rozbrzmiewają piosenki znajdujące się we wspomnianym KSP VI.

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Scenografia i kostiumy – Alicja Wirth, współpraca – Andrzej Przybył

Realizacja TV – Krzysztof Bobrowski

Kierownictwo muzyczne – Mariusz Jeliński

Choreografia – Tadeusz Wiśniewski

Światło – Adam Mrzygłocki

Dźwięk – Teresa Krzyżanowska-Postek, Waldemar Walczak, Agnieszka Wodzyńska

Asystent reżysera – Małgorzata Komornicka

Kamery – Wiktor Kuc, Andrzej Maleszewski, Jacek Kuźniar

Charakteryzacja – Grażyna Thiel, Czesława Bitner, Krystyna Żurek

Montaż elektroniczny – Jerzy Kapuza

Redaktor – Hanna Olszewska

Kierownictwo produkcji – Elżbieta Bułacińska, Jolanta Pergoł

Reżyseria – Jerzy Wasowski i Jeremi Przybora

NUL Pan A (po odczytaniu mu przez Imogenę wierszyka Kot i myszka jej autorstwa): To pani sama pisuje takie wiersze satyryczne?

Imogena: Nie, oprócz mnie pisują je jeszcze panowie: Kern, Marianowicz, Groński...

www. ▶ Kern – Ludwik Jerzy (1920–2010), poeta, satyryk, dziennikarz, tłumacz z franc. i ang. (m.in. Claude Aveline i Roald Dahl). Redagował ostatnią stronę „Przekroju”. Napisał Ferdynanda Wspaniałego (1963) i Proszę słonia (1964), piosenki: Cicha woda (1955), Lato, lato (1960), Nie bądź taki szybki Bill (1965) i Wojna domowa (1965). I jeszcze wiele, wiele innych wspaniałych rzeczy.

Sex-Bomba: Ten staruszek zemdlał.

Pan A: Mój Przyjaciel?

Sex-Bomba: Nie wiem, czy pański Przyjaciel, ale zemdlał. Póki byłam ubrana, trzymał się dobrze. Ale jak się rozebrałam, zemdlał. (Pan A wybiega)

Chlacz: To niezwykle interesujące, co Pani powiedziała. Więc jakiś staruszek zemdlał na widok Pani aktu. Któż to taki?

Sex-Bomba: Lekarz chyba... [Pan B zastępujący Doktorową Praszczadkową – od aut.]. Przyszłam się zbadać przed balem...

Chlacz: Balem?

Sex-Bomba: Kartę wstępu na bal w hotelu International można otrzymać jedynie po okazaniu ważnego świadectwa zdrowia. To nowy przepis.

Chlacz: Mnie zainteresował sam fakt zemdlenia. Ściśle – czy ja bym zemdlał w podobnych okolicznościach? Gdyby Pani była tak dobra udostępnić mi swój akt, od razu bym się przekonał.

Sex-Bomba: Pan ma na myśli – gdybym się rozebrała?

Chlacz: Tak. Chciałbym widzieć, żeby wiedzieć.

Sex-Bomba: I dlaczegóż to?

Chlacz: Ponieważ, da Pani wiarę, żona moja częstokroć rozbiera się przy mnie, a mimo to dotąd nigdy jeszcze nie zemdlałem...

Sex-Bomba: Ale Pan jest młodszy od tego, który zemdlał.

Chlacz: A Pani od mojej żony.

Pan A: Więc po coś kazał jej się rozbierać?

Pan B: Wcale nie kazałem. Powiedziałem w pewnym momencie, będąc, jak wiesz, w trudnej sytuacji: „Trzeba by zdjąć to i owo”... Miałem oczywiście na myśli zdjęcie rentgenowskie, a ona na to: „Mogę wszystko zdjąć, panie doktorze”. No i zanim się obejrzałem, już oglądałem...

Edward Dziewoński: Jeżeli mogę powiedzieć, że w moim życiu artystycznym było coś absolutnie niepowtarzalnego – to Kabaret Starszych Panów.

Wieczór Siódmy Wspomnień p.t. Kwitnące szczeble

1980, czas 48:20 (kolor)

Osoby:

- Pan B – Jeremi Przybora

- Dyrektor – Ewa Wiśniewska

- Sekretarz – Jerzy Kryszak

- Vice – Barbara Krafftówna

- Kierownik – Anna Chodakowska

- Barchanek – Tadeusz Wiśniewski

- Strażnik – Bronisław Pawlik

- Referent – Ewa Błaszczyk

- Jacuś – Roman Frankl

Pan B: Szanowni Państwo, po wyczerpaniu scenariuszy KSP... które nie przetrwały z lat dawnych na taśmie telerecordingu, ukończyliśmy właściwie nasze zadanie, nie tyle ocalenia ich od zapomnienia, ile przedłużenia im nieco telewizyjnego żywota. Wypełniwszy tę misję, ulegając miłej presji osób życzliwych naszemu wznowionemu cyklowi, postanowiliśmy zrewaloryzować, jak to się mówi, w kolorze dwa jeszcze spektakle, i tylko już te dwa, spośród spektakli, które istnieją w czarno-białym zapisie.

Pan A: Nie najlepszym zresztą.

Pan B: Będą to Kwitnące szczeble i Niespodziewany Koniec Lata. Dziś zobaczą Państwo Kwitnące szczeble, ale bez udziału Przyjaciela. Wytłumacz się dlaczego!

Pan A: Otóż uważam że scenariusz Kwitnących szczebli, który przed laty był napisany dla dwóch Starszych Panów, dzisiaj stał się scenariuszem dla jednego Jeszcze Starszego Pana, którego poleciłem zagrać Przyjacielowi, a on, jako młodszy ode mnie o dwa lata, winien mi jest posłuszeństwo. Ponieważ okres przygotowywania tego programu postanowiłem poświęcić na wypoczynek w pełnym tego słowa znaczeniu, poprosiłem też pana Jerzego Derfla o napisanie muzyki do trzech nowych piosenek, które usłyszą Państwo obok trzech moich. Poprosiłem go też o zinstrumentowanie całości i o poprowadzenie nagrania i t.d. A Państwo nie mają pojęcia, ile z tym wszystkim jest kłopotu. Bo tak, po pierwsze, trzeba kupić papier nutowy, którego...

Pan B: À propos papieru, może byśmy jeszcze razem omówili korespodencję, która do nas przyszła?

Kuplety

Dziękujemy miłym Państwu za ich listy,

Za pochwałę, za krytykę i pomysły.

I za listy, które w drodze jeszcze są,

Z głębi serca podziękować Państwu chcą:

Starsi Panowie...

Otrzymaliśmy ostatnio list z Poznania,

Korespondent nasz rozpisał się o paniach,

Tymi słowy kończy zaś pan Zdzisław Chmyz:

Bardzo fajnie, tylko więcej dziewczyn z...

I tu jest dalej zupełnie nieczytelne słowo

Ty też nie możesz odczytać, ale mnie się wydaje, że to są dwa słowa

Przymiotnik i rzeczownik?

Całkiem możliwe.

Więc na próżno w różnych gubiąc się domysłach

Jaki gust reprezentuje pan Chmyz Zdzisław,

Ułożyli dziś dla Państwa oraz dlań

Barwny bukiet, bardzo różnych w typach pań.

Starsi Panowie...

Piosenki:

Czy ja włożę tę suknię?

(wyk. Dyrektor)

Utwór premierowy, muz. Jerzy Derfel.

Tango „Emeryt”

(wyk. Vice)

Utwór premierowy, muz. Jerzy Derfel.

Niepotrzebna mi jest taka miłość, jak twoja

(wyk. Kierownik)

Utwór premierowy, muz. Jerzy Derfel.

Kaziu, zakochaj się!

(wyk. Referent)

Z KSP XI.

Puk! Puk! Puk!

(wyk. Jacuś i Referent)

Z NpII.

Znów wiosna

(wyk. Sekretarz)

Z Eterka, odc. Znów wiosna.

Różnice dostrzeżone (ale bez przesady):

Tym razem przeciąg wywiał Pani Dyrektor banknot nie 50-, lecz 1000-złotowy.

Zdołbuniak zmienił nazwisko na Barchanek.

Pan B wspomina o robieniu próżni profesorowi fizyki, ale dodaje też, że Jacuś nie potrafi zrobić próżni ani Torricellego, ani żadnej innej.

www. ▶ Torricelli – Evangelista (1608–1647), wł. fizyk i matematyk, uczeń Galileusza. Dokonał wiele, ale my skupmy się tylko na tym, co wywołał Autor. Otóż to, co wykazał w t.zw. doświadczeniu T., wykorzystano do budowy barometrów rtęciowych, a obszar nad rtęcią nazwano próżnią T.

Zastępca przemianowana została na Referent.

Nieco inny opis pani Dyrektor pada z ust Sekretarza: Dyrektor jest kobietą, ładną kobietą. Ja wolę sekretarzować ładnej kobiecie. Owszem, sekretarzowałem kiedyś dyrektorowi mężczyźnie, ale to nie to. Lubię, jak w instytucji znać kobiecą rękę. Zwłaszcza teraz, na wiosnę – za nic nie chciałbym mieć dyrektora mężczyzny. Dla mnie estetyczny dyrektor o pięknej figurze, o ładnych oczach, bujnych włosach blond, smukłych nogach, ładnym zarysie biustu, to, proszę Panów, więcej niż dla innego minister.

Pan B: A ministrami też bywają, nota bene, kobiety.

S.: Tak, słusznie. Ale ministrantami już na przykład nie.

Pan B: To prawda, jest jeszcze sporo do zrobienia, jeśli chodzi o uprawnienie kobiet, Panie sekretarzu.

Zrezygnowano z postaci Gońca, Referenta Łani, Rybaka oraz z piosenek: Pieśń skautów oceanicznych, Wspomnienie o dziadku, Utwierdź mnie!, Odrobina mężczyzny na co dzień i Na ryby.

Scenografia i kostiumy – Alicja Wirth, współpraca – Andrzej Przybył

Realizacja TV – Krzysztof Bobrowski

Choreografia – Tadeusz Wiśniewski

Światło – Adam Mrzygłocki

Dźwięk – Teresa Krzyżanowska-Postek, Agnieszka Wodzyńska

Kierownictwo muzyczne – Mariusz Jeliński

Asystent reżysera – Bożena Prokop-Żukowska

Kamery – Wiktor Kuc, Andrzej Maleszewski, Jacek Kuźniar

Charakteryzacja – Grażyna Dąbrowska, Lucyna Niedzielska, Irena Podbielska, Renata Zygmunciak

Inżynier studia – Jerzy Pisarek

Montaż elektroniczny – Jerzy Kapuza

Redaktor – Hanna Olszewska

Kierownictwo produkcji – Elżbieta Bułacińska, Jolanta Pergoł

Tekst i reżyseria – Jeremi Przybora

Muzyka – JerzyWasowski, Jerzy Derfel

NUL Podenerwowany Sekretarz: Ja dosłownie cały chodzę.

Pan B: To może niech pan już idzie.

Dyrektor jedzie na miasto poszukać banknotu, może uczciwy znalazca nie wie, co z nim zrobić...

Wojciech Młynarski: Dokonał rzeczy niemożliwej, połączył ogień z wodą, czyli poezję pełną subtelności z masową popularnością, bo był pokazywany w telewizji i niezwykle przez telewidzów lubiany.

Muzyka Jerzego Wasowskiego, niektóre kreacje piosenkowe Kaliny Jędrusik, Wiesława Michnikowskiego, Wiesława Gołasa i wielu innych miały przebłyski genialności.

Teksty Jeremiego Przybory to perły piosenkowej poezji oprawione w misterną, perfekcyjną formę. Na tych tekstach uczyłem się pisać piosenki.

Kabaret Starszych Panów, tak delikatny i ulotny, okazał się w naszej kulturze wartością nieprzemijającą. Jego piosenki towarzyszą kolejnemu pokoleniu wykonawców i odbiorców, bawią, śmieszą, skłaniają do zadumy, kształtują dobry gust i poczucie humoru najwyższej próby. W dobie postępującego dziczenia obyczajów spektakle Kabaretu Starszych Panów, które wciąż warto przypominać, są także bezcenną lekcją dobrego wychowania.

Złota Dziesiątka osobowości telewizyjnych wybrana przez byłych prezesów „Radiokomitetu” (Włodzimierza Sokorskiego, Macieja Szczepańskiego, Zdzisława Balickiego, Władysława Lorenca, Mirosława Wojciechowskiego, Janusza Roszkowskiego, Andrzeja Drawicza, Mariana Terleckiego i Zbigniewa Romaszewskiego), 1993:

1. Jerzy Wasowski, Jeremi Przybora

2. Irena Dziedzic

3. Xymena Zaniewska

4. Mariusz Walter

5. Jerzy Antczak

6. Adam Hanuszkiewicz

7. Bartosz Janiszewski

8. Olga Lipińska

9. Karol Małcużyński

10. Edyta Wojtczak

JW o JP (z rozmowy z Marią Rosa-Krzyżanowską, pierwsza połowa lat 70-tych): Przybora jest czarującym człowiekiem i utalentowanym poetą. Jako pośrednika do kopania pod kimś dołków użyć się go nie uda. Tak samo nie uda się powoływać na jego zdanie i żądać od niego potwierdzenia jakichś poglądów, których on nie uznaje, i to bez względu na ekwiwalenty, jakie się mu zaproponuje. Ludzie często uważają go za człowieka, z którym trudno jest nawiązać kontakt. Takiego mało kontaktowego, zamkniętego w sobie, niewrażliwego. A z nim to jest tak: Przybora to jest transformator jako twórca. Co on przetwarza? To, co mu kablują te jego tam Euterpie, Talie czy inne muzy, one to kodują w im znanym języku, a on to nam przekazuje w języku nam dostępnym. Z nimi się nie można umówić na określoną porę. (Widocznie to, że są kobietami, gra tu jakąś rolę). Tylko że one go atakują w zupełnie nieprzewidzianych momentach. To może być nawet niebezpieczne, bo to może być na przykład w czasie przechodzenia przez ulicę... I co on wtedy robi?

Tamuje lekko ruch, kierowcy to wyczuwają, więc są nieduże tylko kraksy, ale jakoś się tam przemyka. To może być w czasie próby telewizyjnej i wtedy wszystko staje. To może być w momentach nawet bardzo drastycznych. Powiedzmy: on mi może zadać jakieś pytanie, ja szykuję się do odpowiedzi na to pytanie i w tym czasie włącza się, powiedzmy, Euterpe. Więc on musi słuchać. Jej – nie mnie. A wygląda na to, że on mi zadał pytanie i nie słucha odpowiedzi. To nie jest tak. Tak to właśnie jest z tym jego roztargnieniem, tą dystrakcją. A mimo to potrafi na przykład zawsze pamiętać o imieninach moich czy mojej żony i o ważniejszych momentach w życiu mojego syna. Widocznie wtedy muzy go nie atakują.

Mam na przykład coś takiego. Teraz jest modne ogłaszanie listów różnych poetów, co prawda robi się to po ich zejściu, ale może zaryzykuję. O, tu mam z 1958 roku kartkę do mojej żony z kwiatami: Nad kwieciem słanym Ci do stóp, droga się Mario trochę skup. Pomyśl o wiernym Ci po grób – Jeremim. Ładne, prawda? A tu mam znowuż z 1965 roku: Te kwiatki do bani, to właśnie dla Mani, alem ja niewinny, bo nie było innych. Mam też fragment listu do mojego syna, bo mój syn zaczął trochę pisać i nawet w radiu się produkował. Ale jest zawsze pełen wątpliwości. I Przybora napisał kiedyś do niego, będąc w Kazimierzu, żeby mu dodać otuchy, że mu się podobało to, co usłyszał. I powiada tak: „W Twoim wieku to ja nie byłem jeszcze nawet grafomanem (etap ten przechodziłem około 30-tki)”. Ciekawy szczegół z życia poety, nieprawdaż? „I w ogóle cieszę się, że zrobiłeś ojcu kawał i poszedłeś we mnie, a nie w niego”. O, gdyby poszedł w niego, to ja byłbym zadowolony. Więc jak widać, moje zdanie o nim jest nadzwyczajne.

Wieczór Ósmy Wspomnień p.t. Niespodziewany Koniec Lata

1980, czas 93:32 (kolor)

Osoby:

- Pan A – Jerzy Wasowski

- Pan B – Jeremi Przybora

- Zuzia – Roma Buharowska

- Dama z Piosenką – Kalina Jędrusik

- Wdówka – Barbara Krafftówna

- Starsza Dama – Irena Kwiatkowska

- Sierotka – Krystyna Wachelko-Zaleska

- Deszczowe Panienki – Barbara i Maria Winiarskie

- Spory – Mieczysław Czechowicz

- Kuszelas – Edward Dziewoński

- Ślusarz – Janusz Gajos

- Truciciel – Jerzy Kryszak

- Kryminalista – Krzysztof Majchrzak

- Nieduży i Dandys – Wiesław Michnikowski

- Portier – Bronisław Pawlik

- Szef – Andrzej Szczepkowski

- Emil – Tadeusz Wiśniewski

Oraz z materiałów archiwalnych: Wiesław Gołas (Major), Irena Kwiatkowska (Pani Kuchenna, Hrabina Tyłbaczewska), Zdzisław Leśniak (Iluzjonista Gucio) i Edward Dziewoński (Sędzia Kocio)

Realizacja – Irena Sobierajska

Scenografia – Jerzy Srokowski i Bohdan Butenko

Pan B: Szanowni Państwo, Wieczór zatytułowany Niespodziewany Koniec Lata istnieje na taśmie telerecordingu, ale różni się od tego, który zobaczą Państwo za chwilę, nie tylko kolorem, dla tych oczywiście z Państwa, którzy odbierają kolorowo, nie tylko kilku nowymi piosenkami i zmienioną nieco obsadą, ale również oryginalnymi cytatami z innych Wieczorów dawnego KSP. Tych mianowicie Wieczorów, których wznawiać już nie będziemy.

Pan A: Tak, bo dzisiejszy Wieczór będzie ostatnim z cyklu owych wznowień, a dzięki tym cytatom obecni w nim będą wszyscy niemal aktorzy, z którymi współpracowaliśmy najczęściej.

Pan B: Obecny w nich również będzie Jerzy Srokowski, nieżyjący już dziś autor większości scenografii KSP, człowiek mnie osobiście szczególnie bliski.

No a teraz autor i kompozytor oddają głos Jeszcze Starszym Panom (śpiewają kuplety).

Kuplety z następującymi retuszami:

Wers 1, było: I znaleźliśmy się oto z Przyjacielem, jest: Dziś znaleźliśmy...

Wers 3, było: Otchłań nocy, parkan, drzewo, okno, drzwi..., jest: Otchłań nocy, jakieś okna, jakieś drzwi...

Wers 4, było: Tam – obiektu zagadkowość, a tu – my, jest: Tam przybytku...

Wers 10, było: Tych, co będą wkrótce toczyć się wypadków, jest: Tych, co będą teraz...

Wers 12, było: Gdyby się wspomnieniem jasnym mieli stać..., jest: Gdyby w tarapaty jakieś mieli wpaść...

Piosenki:

Szarp pan bas!

(wyk. Wdówka i Pan A)

Z KSP X.

Już kąpiesz się nie dla mnie

(wyk. Nieduży i Dama z Piosenką)

Z KSP VIII.

Jeszcze w zimie miałam imię

(wyk. Zuzia)

Utwór premierowy, tyt. wstępny Skradzione imię.

Niespodziewany Koniec Lata

(wyk. Dama z Piosenką)

Utwór premierowy.

Wesoła Wielkanoc

(wyk. Starsza Dama)

Z KSP XIV.

Wróć, Luciu, wróć!

(wyk. Iluzjonista Gucio i Hrabina Tyłbaczewska, z mat. arch. z KSP XII)

To było tak

(wyk. Duch, z mat. arch., KSP X)

Wesoły deszczyk

(wyk. Deszczowe Panienki)

Z NpI.

Bez ciebie

(wyk. Nieduży)

z KSP XIII.

Tonę

(wyk. Zuzia i Kryminalista)

Utwór premierowy, tyt. wstępny Topielica i ratownik.

Dumka sieroca

(wyk. Sierotka)

Utwór premierowy.

Różnice dostrzeżone (ale bez przesady):

Dandys i Deszczowe Panienki to postacie nowe i tylko śpiewające.

Starsza Dama to dawniejsza Matka, a Zuzia to Blondyneczka.

W drugiej ofercie Kuszelasa zamiast „wierna gosposia na pięć osób z rocznymi bliźniętami” jest: na pięć osób z psem, a listonosz przynosi przekaz nie na 93, tylko na 193 dolary.

Kryminalista ratuje tym razem nie sierżanta Krzaka (tonącego nie wiadomo gdzie), tylko sierżanta Józiaka tonącego w Świdrze.

Nie włączono piosenek: Nie pamiętam, Kapturek 62, Jeżeli kochać, to nie indywidualnie i Rodzina, ach, rodzina.

Tekst – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Scenografia i kostiumy – Alicja Wirth, współpraca – Andrzej Przybył

Realizacja TV – Krzysztof Bobrowski

Choreografia – Tadeusz Wiśniewski

Opracowanie muzyczne – Jerzy Derfel

Światło – Adam Mrzygłocki

Dźwięk – Karol Lewicki

Nagrania – Andrzej Hamerski

Kierownictwo muzyczne – Mariusz Jeliński

Asystent reżysera – Barbara Gajos

Kamery – Wiktor Kuc, Andrzej Maleszewski, Jacek Kuźniar

Charakteryzacja – Stanisława Jeżewska, Czesława Bitner, Lucyna Niedzielska, Barbara Żyhoniuk

Inżynier programu – Robert Talski

Montaż elektroniczny – Jerzy Kapuza

Redaktor – Hanna Olszewska

Kierownictwo produkcji – Elżbieta Bułacińska, Jolanta Pergoł

Reżyseria – Jerzy Wasowski i Jeremi Przybora

NUL Pan A: Ktoś wołał na pomoc...

Portier: Ale nie Panów.

Pan B: A... Pan?

Portier: Ja nie wołałem.

Pan B: Ale zjawił się Pan tak nagle.

Portier: Nie zjawiłem się. Ja tu jestem cały czas.

Pan A (do Pana B): Widocznie nie zauważyliśmy Pana.

Portier: Bo ja się nie rzucam w oczy.

JP o JW: Jerzy był rzadkim typem kompozytora, który potrafił nadać muzyczny wyraz swemu poczuciu humoru.

Nie był entuzjastą tego zawodu. Komponował tylko na zamówienie, zawsze do tekstów, odżegnywał się od wszelkiego „natchnienia”, ale jednak uważał, że to najmniej nudny dla niego sposób zarabiania na życie.

Jeśli chodzi o instrumentalną „obróbkę” melodii, które tworzył łatwo, narzucał sobie, jak mawiał, trud galernika. Ale z efektów chyba sam bywał zadowolony, choć nigdy się do tego nie przyznawał. Nigdy też z jego ust nie usłyszałem zdania typu:

„Wiesz, to mi nieźle wyszło”.

To był skromny człowiek, skromności równej jego talentowi.

Nie bywaliśmy razem w knajpach, nie zwierzaliśmy się sobie, a jeżeli nawet, to ja byłem do zwierzeń skłonny, Jerzy – wcale. Muszę jednak przyznać, że ilekroć bywałem w życiowych tarapatach, Jerzy i Marysia zawsze śpieszyli mi z pomocą. Ja natomiast nie miałem okazji do rewanżowania się im, bo oni w takie jak ja tarapaty nie wpadali.

Raz tylko Jerzy przysłał mi z urlopu odkrytkę tej treści: „W tutejszych lasach opadli mnie zbójcy. Dwoma patykami opędziłbym się jakoś”.

Jerzy zawsze był dla mnie autorytetem i wzorcem moralnym (z którego niestety niezbyt często korzystałem). Kimś w rodzaju Pana Boga toutes proportions gardées [franc., czyt.: tut proporsją garde, z zachowaniem wszelkich proporcji – od aut.], osobą, którą darzy się uczuciem, ale nie wypada się z nią zbytnio spoufalać.

– Zapoznali się Państwo ze zbiorem materiałów związanych z KJSP. Jako Duchy Opiekuńcze nie tracimy nadal nadziei, iż w niedalekiej przyszłości będziemy mogli dołączyć do informacji tekstowych także zapisy wizji, ogólnie dostępne nie tylko w naszym Zamku.

O – widzimy, że Pan w króliczym futerku podniósł rękę do góry. Słuchamy?

– To znaczy, ja podniosłem rękę, bo usiłuję ściągnąć futerko. Troszkę mi przylgnęło.

– Może Pan w rękawiczkach z jednym palcem wykaraska Pana z futerka, a tymczasem słuchamy Pani... Ale niech Pan ściągnie rękawiczki, to poprawi Panu chwytność. A teraz prosimy już Panią.

– Czy możemy liczyć na to, że również i inne programy telewizyjne będą do nabycia na DVD?

– No cóż, czynimy tego typu starania, namawiamy wytrwale do wydania wszystkich Muzykałów, piętnastu spektakli Teatru Niedużego JP, twórczości dla dzieci JW, ale nie znajdujemy niestety zrozumienia w tej materii u dysponentów tych materiałów, a nie stać nas na to, żeby je wykupić. Liczymy już tylko na siły wyższe. Skoro udało im się z Balladyną, to czemu nie miałoby się udać z urzędnikami odnośnych placówek.

– A może to się już zestarzało i sama informacja o tym powinna już wyczerpać temat?

– Skoro pytanie takie padło, to najwyraźniej powinniśmy popracować jeszcze nad kolekcją, aby była bardziej przekonywająca! Proszę nam wierzyć – spektakle ogląda się nadal z przyjemnym rozbawieniem, bo jakżeby mogło być inaczej – błyskotliwe dialogi i gra aktorska najwyższych lotów, a do tego – ulubieni bohaterowie – Panowie A i B.

Jak nie obaj, to przynajmniej jeden z nich.

– To pytanie było prowokacją – nie mam absolutnie wątpliwości co do tego, że nic nie straciły ze swej jakości. A jeśli nawet pokryły się lekką patyną, to jest to patyna z klasą.

– Miło nam to słyszeć. Podbudowani tym i uspokojeni, zapraszamy wobec tego do zapoznania się z ostatnim już eksponatem tej komnaty, który dostępny jest również poza naszym ZASPem na płycie DVD z rejestracją dokonań Hanny Banaszak.

Telefon zaufania

jesień 1981, czas 45:25 (kolor)

Na planszy tytułowej:

JEREMI PRZYBORA

JERZY WASOWSKI

przedstawiają

HANNĘ BANASZAK

w programie

TELEFON ZAUFANIA

Osoby:

- Hanna Banaszak

- Jeremi Przybora

Piosenki:

C’est si bon

(wyk. Hanna Banaszak)

1947, muz. Henri Betti (1917–2005), tekst André Hornez (1905–1989), tekst ang. (It’s So Good) Jerry Seelen, 1912–1981.

Panienka z temperamentem

(wyk. Hanna Banaszak)

Ze sztuki Jedzcie stokrotki!

Ja dla pana czasu nie mam

(wyk. Hanna Banaszak)

Do Kol. Aranżera piosenki p.t. Ja dla pana czasu nie mam

Piosenka o dwóch tempach. Informacja: „Rubato” – w pierwszej części dotyczy bardziej solistki, niż podkładu. Proszę o niezmienianie harmonii i linii basu.

J. Wasowski

Na wypadek, gdyby to nie skończyło się małżeństwem

(wyk. Hanna Banaszak, solo saksofonowe: Henryk Miśkiewicz)

Do Kol. Aranżera piosenki p.t. Na wypadek, gdyby to nie skończyło się małżeństwem

Części piosenki: na 2/4 i na 4/4 wymagają wyraźnego zróżnicowania instrumentacji. Część od słów: „Było lato...” może powinien grać sam fortepian, tak, jak jest napisany. Od słów: „I już było po...” – fortepian wspomagany przez inne instrumenty. Część na 4/4 jest pomyślana jako powolny swing w stylu musicalowym. Proszę o niezmienianie harmonii i linii basu. Instrument solowy – w/g uznania: (klarnet, saxofon, trąbka...)

Trzeba się jednak liczyć z założeniem, że ten solista (lub jego dubler – muzyk) będzie występował na wizji, symbolizując ukochanego solistki. Czyli chodzi o to, czy rozporządzamy muzykiem o odpowiednich warunkach zewnętrznych.

J. Wasowski

Jak pan mógł?

(wyk. Hanna Banaszak oraz chórek w składzie: Jacek Kowalczuk, Wiesław Stefaniak i Jan Zach)

Do Kol. Aranżera piosenki p.t. Jak pan mógł?

Ze względu na kupletowy charakter piosenki – myślę, że nie trzeba się głowić nad zróżnicowaniem instrumentacji poszczególnych zwrotek. Wystarczy zmiana tonacji w piątej zwrotce. (jak w nutach) Oczywiście muzyka swingująca. Sześć taktów po dwóch kreskach przechodzi chyba w rytm quasi-bossa novy, po czym wraca do swingu. Chór: to trzy–cztery głosy męskie unisono.

Proszę o niezmienianie harmonii i linii basu.

J. Wasowski

Pejzaż bez ciebie

(wyk. Hanna Banaszak)

Do Kol. Aranżera piosenki p.t. Pejzaż bez ciebie

Proszę o zachowanie całego fortepianu (może to Fender?), jako jednego z głosów orkiestry. Początkowe 4 takty – chyba fortepian solo. Myślę, że nie należy obawiać się utrzymania tej samej tonacji przez cały utwór. (usprawiedliwia to tekst). Ta ostatnia uwaga nie wyklucza zróżnicowania instrumentacji – szczególnie dotyczy to 4-tej zwrotki i refrenu. Zrytmizowanie typu rockowego, z zachowaniem jednak nastroju mglistego krajobrazu.

J. Wasowski

JP (1992): Elementy krajobrazu zaczerpnąłem do tej piosenki z otoczenia wiejskiego domu, który zbudowała [VII 1973–V 1974, wieś Pacew – od. aut.] Alicja [żona – od. aut.], wywiązując się niejako z mojego „zamówienia” na scenografię do wspólnego życia, które ostatnimi laty od wczesnej wiosny do późnej jesieni tu nam upływa. Położony na wysokiej skarpie nadrzecznej, patrzy spod dwóch topól „w przestrzeń jak w otchłań”, wypełnioną po drugiej stronie rzeki łąkami aż po horyzont. Te łąki to właściwie jakby rodzaj sawanny z rozsianymi po niej kępami olch.

Zgodnie z wolą Autora zagrany na Jego pogrzebie.

Żegnaj, kotku!

(wyk. Hanna Banaszak)

Tyt. wstępny Szczęście rozstania.

Do Kol. Aranżera piosenki p.t. Żegnaj, kotku!

Ta nie za mądra piosenka powinna zabrzmieć jak typowy finał rewii.

Rytm – zwany dawniej fast-fox. Proszę o zachowanie oryginalnej harmonii i linii basu.

J. Wasowski

Scenariusz i reżyseria – Jeremi Przybora

Scenariusz i muzyka – Jerzy Wasowski i Henri Betti (C’est si bon)

Aranżacje – Henryk Majewski, Waldemar Parzyński, Wojciech Zieliński

Nagrania – Andrzej Malczewski

Dźwięk – Jan Polański

Kierownictwo – Teresa Kowińska

Reżyseria TV i realizacja – Krzysztof Bobrowski

Asystent reżysera – Magda Malejko

Światło – Janusz Kieszkiewicz

Kamery – Zbigniew Grygalon, Dariusz Łukasik, Zbigniew Nowak

Choreografia – Zofia Rudnicka

Scenografia – Marek Lewandowski

Asystent scenografa – Dagny Czerwińska

Charakteryzacja – Czesława Bitner, Stanisława Jeżewska, Lucyna Niedzielska

Kostiumy – Małgorzata Wróblewska-Blikle

Redakcja – Hanna Olszewska i Danuta Piątek

Inżynier studia – Witold Głowacki

Montaż elektroniczny – Zofia Szydłowska, Ryszard Krzysztofowicz

Kierownictwo produkcji – Barbara Derbich

Tańczyły – Maisa Dubik, Barbara Kryda, Joanna Korzeniowska, Hanna Kosmacka, Iwona Kowalczyk, Anna Grabka

Grała Orkiestra PR i TV „Studio S-1” p/d Andrzeja Trzaskowskiego

Jeremi Przybora, niepokojony telefonami od osób sądzących, iż połączyły się z telefonem zaufania, wysłuchuje uprzejmie ich zwierzeń. A że jest akurat w trakcie tworzenia repertuaru do recitalu Hanny Banaszak, zwierzenia te podsuwają mu pomysły na teksty kolejnych piosenek.

www. ▶ Piosenka Ja dla pana czasu nie mam w wykonaniu Hanny Banaszak zdobyła wyróżnienie na KFPP Opole ’81.

JP (1998): Równolegle ze Zwierzeniami przy fortepianie szykowaliśmy wspólnie „łabędzi śpiew” spółki Wasowski i Przybora, coś na kształt ni to kameralnego, dwuosobowego muzykału, ni to recitalu młodziutkiej wschodzącej gwiazdy piosenki, urodziwej, pięknogłosej Hanny Banaszak. Oprawa muzyczna nie była kameralna, bowiem wokalistkę wspierał big-band. Premiera odbyła się we wrześniu 1981, nagranie – wczesnym latem. Z tego, że Telefon zaufania (taki był tytuł recitalu z moim udziałem jako konferansjera) to będzie nasz łabędzi śpiew, oczywiście, nie zdawaliśmy sobie sprawy, bo i dlaczego mieliśmy sobie zdawać. Nic nie wskazywało na to, że nasza wspólna słowno-muzyczna trasa dobiega końca. (...) Więc, jak wynika z notatek w kalendarzyku, 30 maja 1981 roku po raz ostatni przekroczyliśmy wspólnie próg studia, w którym nagraliśmy ostatni „wokal” do recitalu Hani. Beztrosko opuszczaliśmy studio, zadowoleni z kolejnego efektu naszej współpracy, nie wiedząc, że to był jej efekt ostatni. Solistce towarzyszył big-band Andrzeja Trzaskowskiego – wielkiej postaci polskiego jazzu – z udziałem takich gwiazd, jak Nahorny czy Miśkiewicz. Jerzy miał z tego trochę satysfakcji. „Trochę”, bo jednak uznał, że terminy nagrań są zbyt bliskie, by mógł sam się zająć również instrumentacją, i powierzył ją kilku innym muzykom. A tak zawsze marzył o pisaniu partytury na duży skład instrumentalny. Nie pamiętam już, czy zajrzał do studia w czerwcu, kiedy rejestrowałem program na taśmie. Miał być emitowany dopiero we wrześniu. Właściwie to tak dokładnie, ostro zapisało mi się w pamięci ostatnie nasze robocze spotkanie u Niego, na Wilczej. Było to chyba 23 kwietnia, bo pod tą datą zapisałem w kalendarzyku: „Jerzy – piosenki do Telefonu”. Przedtem zadzwonił do mnie, zaczynając rozmowę – jak zwykle on – „Przybora?...”. Nigdy nie mówił „Cześć” czy „Dzień dobry” ani nie zaczynał od: „Mówi Jerzy”, zawsze to – „Przybora?...”. A potem: „Mam już gotową muzykę do twoich tekstów; kiedy wpadniesz?”. I tym razem, jak zawsze, usiadłem na pufie przy Jego pianinie, a On, jak zawsze, akompaniując sobie, prześpiewał kolejno pięć nowo skomponowanych piosenek, nagrywając je dla mnie na magentofonową kasetę. Do nich dołączyliśmy dla Hani szóstą, dawniejszą naszą piosenkę. Panienkę z temperamentem. Na sześć pozycji przeważał w recitalu repertuar pogodny i żartobliwy, z dwoma wyjątkami: Pejzażu bez ciebie i piosenki o najdłuższym wśród moich piosenek tytule: Na wypadek, gdyby to nie skończyło się małżeństwem. Niech mi wybaczy Pani Banaszak, ale to „prywatne” wykonanie tych piosenek przez Jerzego na naszej ostatniej roboczej sesji z dnia 23 kwietnia 1981 roku uważam do dziś za najpiękniejszą ich interpretację, łącznie z Jego okrzykiem: „O, cholera”, kiedy zdarzyło mu się fortepianowe potknięcie. Od pierwszej chwili najbardziej chwyciła mnie za serce melodia Pejzaż bez ciebie. Zaraz za nią usytuowała się w moim odbiorze druga liryczna i melancholijna kompozycja, chyba nie ustępująca tamtej urodą, z niezwykle pięknym solo saksofonowym wykonanym przez Henryka Miśkiewicza.

Prowadziłem ten koncert przy pomocy telefonu. Więc chyba to on był naszym wspólnym śpiewem łabędzim, Jerzego i moim, jako aktorskiej spółki. Bo jeżeli nie to, to już tylko mogła nim być nasza ostatnia piosenka Oczy przezroczyste, napisana dla Magdy Umer do ostatniego odcinka telewizyjnego jej wywiadu ze mną, p.t. Zwierzenia przy fortepianie. W takim wypadku byłby to krótki śpiew na dwa łabędzie i wokalistkę. Reszta już była milczeniem. Stanu wojennego.

Sama bohaterka tego recitalu wspominała, że czuła się wielce wyróżniona zaproszeniem przez Dwóch Panów J. do współpracy. Piosenki zaśpiewane i zagrane na fortepianie przez kompozytora dostała na kasecie, zaś po nagraniu całego programu (niestety rejestrowanego już współczesnymi metodami, t.zn. każdy wykonawca – osobno) – otrzymała od Dwóch Panów J. przepiękny bukiet kwiatów z bilecikiem z podziękowaniami.

O takich bukietach z bilecikami wspominają zresztą wszystkie aktorki i wokalistki współpracujące z Dwoma Panami J.

Opuszczamy już komnaty telewizyjne, żywiąc nadzieję, że obraz bukietów od Starszych Panów stłumi nieco żal rozstania się z tym, tak barwnym, etapem ich współpracy.

Prosimy jeszcze koniecznie zerknąć do katalogu scenografów, bo to, proszę nam wierzyć, najznamienitsi w swoim fachu:

Scenografowie najczęściej
współpracujący z Dwoma Panami J.
(chronologicznie)

Wojciech Sieciński (1928–2007) – KSP I i II. Również pedagog. Współpracował m.in. z Teatrem Współczesnym (Pastorałka Leona Schillera w reż. Stanisławy Perzanowskiej, 1957), Operą Narodową i Teatrem TV (m.in. Chryzostoma Bulwiecia podróż do Ciemnogrodu w reż. Tadeusza Łomnickiego, 1955, Zielona Gęś w reż. Adama Hanuszkiewicza, 1956, Zegarek w reż. Jerzego Antczaka, 1961, Kuglarze w reż. Edwarda Dziewońskiego, 1964, Pan Geldhab w reż. Jana Świderskiego, 1968, Niemcy w reż. Kazimierza Dejmka, 1969, i Maskarada w reż. Andrzeja Łapickiego, 1971).

Jerzy Srokowski (1910–1975) – KSP IV, V, VI, VII, VIII, IX, X (i kostiumy, wraz z Elżbietą Srokowską), XI (dekoracje), Piosenka jest dobra na wszystko, Seria I, II i III.

Laureat licznych nagród, m.in. nagrody Prezesa Rady Ministrów za twórczość dla dzieci i młodzieży (1957), znakomity ilustrator książek dla dzieci. Wspomnijmy kilka z nich: Król Maciuś Pierwszy (1955) i Król Maciuś na wyspie bezludnej (1957) Janusza Korczaka (wznawianie Maciusiów z ilustracjami innymi niż jego jest po prostu herezją), Przygody rycerza Szaławiły (1957) i Baśń o korsarzu Palemonie (1960) Jana Brzechwy czy też W pustyni i w puszczy (1959) Henryka Sienkiewicza. Jego talent był tak przykuwający oko, iż nie mamy mu nawet za złe, choć nie popieramy, tego że w roku 1958 zilustrował książkę Piotruś Pan. Opowiadanie o Piotrusiu i Wendy. Nie popieramy, albowiem tak jak wspomniane Maciusie z nim, Kubuś Puchatek z Ernestem H. Shephardem, Muminki z Tove Jansson i t.d. i t.p., tak Piotruś Pan raz na zawsze i nierozerwalnie winien być związany z Arthurem Rackhamem.

Bohdan Butenko (ur. 1931) – KSP 14, 15 i Mikrokabarecik 65.

Warszawską ASP ukończył w roku 1955 (dyplom u Jana Marcina Szancera). Również laureat licznych nagród, w tym za twórczość dla dzieci i młodzieży (1974), i niezrównany ilustrator książek. Jest ich około 200, więc przypomnimy tylko niektóre: Honorowy łobuz (1957) Mariana Brandysa, Emil i detektywi (1957) i 35 maja albo jak Konrad pojechał konno do mórz południowych (1957) Ericha Kästnera, Niewiarygodne przygody Marka Piegusa (1959) i Sposób na Alcybiadesa (1964) Edmunda Niziurskiego, I ty zostaniesz Indianinem (1960) Wiktora Woroszylskiego, Dong, co ma świecący nos i inne wierszyki pana Edwarda Leara (1961), Wakacje z duchami (1962) Adama Bahdaja, Stacja nigdy w życiu (1967) Joanny Kulmowej, Pięć przygód detektywa Konopki (1968) Janusza Domagalika. Ponadto twórca plakatów filmowych, ośmioczęściowego komiksu o Kwapiszonie (1975–1981) własnego autorstwa. Swe prace podpisuje często słowami: Butenko pinxit (lub pinx., z łac. namalował, formułka używana niekiedy przez malarzy i grafików w podpisie dzieła obok własnego nazwiska, stosowana również przez fotografów i rytowników). B.B. posługuje się nimi żartobliwie, gdyż rysownik winien podpisywać się słowem delineavit. Z kolei dla rytowników zarezerwowane jest słówko sculpsit).

Alicja i Bożena Wahl (siostry bliźniaczki, ur. w 1932) – KSP XVI, Div. op. 1 i 2.

Cenione malarki, rysowniczki i ilustratorki. W roku 1979 Alicja Wahl otworzyła autorską galerię sztuki w Warszawie na Żoliborzu, dysponującą wnętrzem specjalnie w tym celu zaprojektowanym. Na liście najbardziej wziętych malarzy współczesnych sporządzonej w roku 1991 przez miesięcznik „Sukces” zajęła 10. miejsce. Na pierwszym znalazł się Eugeniusz Eibisch, jej profesor z ASP.

Alicja Wirth (1926–2000) – KSP XIII (współpraca), Div. op. 3, 5, 6, Piosenki z cyklu Divertimento, Garden party, czyli bankiet w krzakach, Skrzypek z kwartetu im. Czastuszkiewicza, Deszczowa suita, Balladyna 68, Będzie weselej, Gołoledź w „Dudku”, Medea – moja sympatia, Gołoledź (plus rysunki), KJSP I–VIII (plus kostiumy).

Autorka scenografii do 36 spektakli TV w latach 1965–1982, m.in. Trąd w pałacu sprawiedliwości (1970) z Gustawem Holoubkiem, Kariera Artura Ui (1973) z Markiem Walczewskim, Rewizor (1977) z Tadeuszem Łomnickim, Parady (1978) i Cyrano de Bergerac (1980) z Piotrem Fronczewskim, do filmu Szkice węglem (1956) Antoniego Bohdziewicza oraz kostiumów do spektali TV Gżdacz i inni (1972) i Bromba i inni (1974) Macieja Wojtyszki; reżyserka Zamku (1966) Kafki w przekładzie Andrzeja Wirtha (ur. 1927, jej ówczesnego męża, światowej sławy teatrologa, krytyka literackiego i teatralnego, znawcy Brechta i tłumacza, do roku 1966 mieszkającego w Polsce). Członkini Szarych Szeregów, więźniarka Ravensbrück, Oranienburga i Sachsenhausen.

– A teraz udamy się schodami w górę – do baszty prawej, w której zgromadziliśmy efekty wspólnych przedsięwzięć filmowych Dwóch Panów J.

– A pytanie można?

– Naturalnie, że tak.

– Jak to się stało, że przy programach Dwóch Panów J. pracowali tak znakomici twórcy, zarówno aktorzy, jak i realizatorzy? Czy Panowie mieli na to wpływ?

– Wiemy na pewno, że Starsi Panowie mieli wpływ na obsadę aktorską. To oni podsuwali działowi angażowania ich nazwiska (dużą rolę odgrywały tu m.in. opinie żony JW – aktorki Marii Janeckiej, ale sami StP też mieli swoje sympatie sceniczne). Nie zapominajmy, że w tamtych czasach chodziło się do teatrów, w których było co grać i kogo oglądać. Prowadziło się też ożywione życie towarzyskie, i wszystko to sprawiało, iż znane były powszechnie nie tylko możliwości aktorskie i wokalne artystów dramatycznych i komediowych, ale również ich osobowości i poczucie humoru.

Co się tyczy realizatorów, to ze zgromadzonych tu materiałów i naszej dedukcji wynika, iż StP nie prosili, oni po prostu dostawali samych najlepszych. Bo też w tamtych czasach, początków telewizji, pracowali tam ludzie, którzy chcieli być najlepsi i realizować najlepsze programy. Wszyscy uczyli się nowego medium i byli nim najzwyczajniej w świecie zafascynowani. A ten zapał i ta fascynacja przekładały się oczywiście na najwyższą jakość pracy. A poza tym któż by nie chciał z nimi współpracować. Ale posłuchajmy może jeszcze, co na ten temat powiedział niegdyś pani Alinie Budzińskiej JW: Jeśli kompozytor chce, żeby piosenka przybrała kształt możliwie zbliżony do jego zamysłu – musi sam dobrać sobie wykonawcę, przeprowadzić z nim próby, wtrącać się do interpretacji, musi sam instrumentować, poprowadzić orkiestrę (nawet dobrać określonych muzyków) i współpracować ściśle z realizatorami (właściwymi!) dźwięku i obrazu. Takie możliwości daje dziś (też zresztą nie zawsze w pełnym zakresie) tylko telewizja i dlatego z nią najchętniej współpracuję.

Znajdujemy się w Baszcie Filmowej, w skrócie BASZF. Tutejsze, niestety nieliczne, zbiory, cofną nas do czasów świetności KSP, kiedy to Starsi Panowie, szczególnie wedle norm dzisiejszych, byli jeszcze panami młodymi.

Upał

ZRF „Kadr” – WFF Łódź, premiera 2 X 1964

JP: Nad początkami naszej przygody filmowej unosi się duch Tadeusza Konwickiego, jej patrona i inicjatora. On to zainteresował się scenariuszem filmowym Upał, który napisaliśmy z Jadwigą Berens (inteligentna, przystojna szatynka) przed paru laty [1961 – od aut.], a następnie zainteresował nim kierownictwo zespołu „Kadr” i reżysera Kazimierza Kutza. Zaproponował nam wreszcie wprowadzenie do Upału postaci dwóch StP, którzy też niebawem – wraz z dużymi zmianami w scenariuszu – tam się znaleźli, by 5 sierpnia b.r. usłyszeć swój pierwszy filmowy klaps. (...) Cóż można powiedzieć o filmie Upał teraz, w połowie realizacji? Chyba to, że jeszcze nic o nim mówić nie należy. (...) Różnice między pracą w TV i filmie? Gigantyczne! Przygoda z filmem to jednocześnie przygoda z Łodzią. Można by ją nazwać polskim Los Angeles, a wytwórnię przy Łąkowej – polskim Hollywood. Mieszkamy więc w Los Angeles w hotelu Grand, położonym w bardzo ruchliwym centrum erotycznym tego miasta. Do późnych godzin nocnych dochodzą nas z ulicy ożywione okrzyki pań, które „boją się same spać”, i panów, którzy nie lubią szastać pieniędzmi.

Przestronny pokój, na podłodze dywan, na ścianie, pomiędzy dwojgiem drzwi prowadzących do dwóch pokojów, portret kobiety, na nasze oko XIX-wiecznej, przy drzwiach wejściowych regał z książkami, na przeciwległej ścianie zegar ścienny i kolejny, mało widoczny portret (tym razem męski), na środku pokoju fortepian, a na nim pulpit z nutami, 4 butelki zagranicznych alkoholi, 3 kryształowe kielichy, 2 wazony różnej wielkości z trudnymi do określenia kwiatami, kartki A4 i maszyna do pisania.

Dzwonek. Otwierają się drzwi po prawej, wyłania się Pan A w szlafroku i w fularze.

Otwierają się drzwi po lewej, wyłania się Pan B j.w.

Pan A: To ty dzwoniłeś?

Pan B: Nie, no ja nie mam czym.

Pan A: To może budzik?

Pan B: Budzik nie nakręcony.

Pan A: No to nakręć (powracają do pokojów).

Dzwonek. Otwierają się drzwi po prawej, wyłania się Pan A.

Otwierają się drzwi po lewej, wyłania się Pan B.

Pan A: Nakręciłeś?

Pan B: Nie, to drzwi.

Pan A: Ciekawe, kto to może być. Bardzo wcześnie jest.

Pan B: Wiesz, mnie to też interesuje.

Pan A: Ja bym wręcz zapytał.

Pan B (podchodzi do drzwi wejściowych): Kto tam?

Głos zza drzwi: Premier.

Pan A (stojący nieco dalej): Kto?

Pan B: Premier. Co robić?

Pan A: Jaki, zapytaj, premier.

Pan B: A jaki premier, jeśli wolno zapytać?

Głos: Tutejszy, wasz.

Pan B: Tutejszy.

Pan A (już podszedł bliżej): Nasz.

Pan B: Co robić?

Pan A: No to otwórz, słuchaj.

Pan B: Tak? (wyciąga z kieszeni białą chusteczkę i wkłada do butonierki, podobnie jak Pan A podchodzi do drzwi, otwiera)

Premier (wchodzi, widać tylko nogi): Dzień dobry. Przy okazji, bo stało pod drzwiami (podaje Panu B butelkę mleka).

Pan B: Dzień dobry, dziękujemy, że Pan Premier był łaskaw.

Pan A: Dzień dobry, proszę bardzo, może Pan Premier spocznie?

Premier: Dziękuję, pochodzę. Straszny upał, co?

Pan A: Tak, najstarsi górale nie pamiętają.

Premier: Właśnie... Dlaczego najstarsi górale?

Pan A: No bo z wiekiem pamięć słabnie, Panie Premierze.

Pan B: Góralom. Może mleka?

Premier: Nie, dziękuję. Uf, jak gorąco.

Pan B: Uf, jak gorąco.

Premier: Już ledwo sapię, już ledwo zipię.

Pan B: A jeszcze palacz węgiel w nią sypie.

Pan A (z niepokojem): Co ty gadasz?

Premier: Jaki palacz?

Pan B: A rzeczywiście, to z upału, Panie Premierze.

Premier: Może jednak mleka.

Pan B: Proszę bardzo.

Pan A: O, oblał się Pan Premier (schylają się i wycierają Premierowi nogawki).

Premier: O, dziękuję. Wpadłem tu do Panów, bo mam pewną prośbę (widać przemierzające pokój nogi Premiera). Jest tak nieznośny upał i jesteśmy tak przepracowani, że postanowiliśmy, to znaczy ja z kolegami, wyjechać trochę za miasto. Na bardzo krótko zresztą. (Prawy but Premiera ląduje w paszczy lamparta, to znaczy skóry z lamparta).

Pan A: Bardzo słusznie, Panie Premierze, bardzo słusznie.

Pan B: Nam samym z Przyjacielem nie raz to przychodziło do głowy, tylko nie śmeliśmy zatelefonować i doradzić.

Premier: A to miło. Obywatele rzadko w ten sposób o rządzie. To bardzo miło. Ale wracając do rzeczy. W mieście nie ma prawie nikogo, chciałem prosić Panów, jako ludzi poważnych, żebyście Panowie w czasie naszej nieobecności rzucili okiem na te gołe... oj, ten upał, na całokształt. Trochę zaopiekowali się miastem i tymi paroma osobami, no, jednym słowem...

Pan A: Ależ bardzo prosimy, Panie Premierze, Pan Premier będzie łaskaw spokojnie wyjechać.

Pan B: Oczywiście. Okiem rzucimy i roztoczymy opiekę.

Pan A: Tylko, jeżeli wolno zapytać, dlaczego właśnie my?

Premier: No, mieszkacie w centrum, Kochani, i te... no i w ogóle, he, he, he.

Pan A: Aha.

Premier: No to serdeczne dzięki. Uf, cóż za upał.

Pan B: Niech Pan Premier zechce uprzejmie wszystkich serdecznie pozdrowić, zwłaszcza vice-ministra oświaty.

Premier: Bardzo Panom dziękuję. (Kamera pokazuje przytupujący but Premiera). I liczę na Panów. (Nogi odwracają się i udają w stronę drzwi). Piękne piosenki piszecie. (nuci) Kasztany... Kasztany... (Wychodzi, trzaska drzwiami).

Pan B: Kasztany to zdaje się nie nasza piosenka?

Pan A: No, Pan Premier nie jest obowiązany znać wszystkie nasze piosenki.

Pan B: No tak.

Pan A: Dlaczegoś ty prosił o pozdrowienie ministra oświaty?

Pan B: Najprzystojniejszy minister, nie mówiąc już o tym, że kobieta.

www. ▶ Pan B nie myli się, bo Kasztany zostały napisane przez Zbigniewa Koreptę (1932–2004) – muz., i Krystynę Wodnicką (1922–1986) – tekst, zaś wylansowane przez Nataszę Zylską (1933–1995) w roku 1956.

Osoby:

- Barbarka – Barbara Krafftówna

- Ambasador – Wiesław Michnikowski

- Zuzanna, szefowa brygady antyudarowej – Kalina Jędrusik

- Albin – Wiesław Gołas

- Starsi Panowie – Jeremi Przybora i Jerzy Wasowski

- Grzanka, Miss Upału – Anna Górna

- Podróżny z delegacją – Jerzy Bielenia

- Sekretarz ambasadora – Zdzisław Leśniak

- Kornel, subiekt z Domu Mody „Romeo i Julia” – Krzysztof Litwin

- Motocyklista ze świty Premiera, żołnierz, kioskarz, wartownik w Ministerstwie i włóczęga – Jarema Stępowski

- Członkini Brygady Antyudarowej – Krystyna Cierniak

- Głos Premiera – Władysław Hańcza

- Mężczyzna chodzący za Grzanką – Tadeusz Pluciński

- Śpiewająca studentka – Jadwiga Strzelecka

KTT [Krzysztof Teodor Toeplitz – od aut.]: Jeśli wyobrazimy sobie KSP pozbawiony wdzięku, taktu, poezji i piosenki – to znaczy KSP, jakiego na szczęście nigdy nie zdarzyło nam się widzieć w telewizji – otrzymamy dość wierny obraz tego, czym jest film Upał. Niestety, to się już stało, nic na to przy najlepszych chęciach nie można poradzić, pozostaje więc jedynie zastanowić się, dlaczego tak się stało. Myślę, że istnieje kilka jednakowo ważnych przyczyn tego zdarzenia i trudno właściwie powiedzieć, która zaważyła w sposób decydujący na jego przebiegu. Pierwszą z nich jest, jak mi się wydaje, niezrozumienie istoty KSP przez realizatorów filmu. (...) Film Kutza Upał osadzony jest w świecie abstrakcyjnym, nierzeczywistym, dowolnym, jakieś miasto, jakieś państwo, jakieś sprawy. Abstrakcyjność, umowność tego świata zaciera wszelkie poczucie kontrastu. Pomiędzy StP a ich otoczeniem nie ma żadnego konfliktu, nic tu się nie dzieje, nie następuje żadna konfrontacja. (...) Myślę również, że następnym błędem Upału jest niezrozumienie różnic pomiędzy specyfiką telewizyjną a filmową. Telewizja jest jak teatr i znosi większą dawkę umowności, film natomiast bardziej domaga się pozorów realizmu inscenizacyjnego. Mogą się w nim dziać najniezwyklejsze rzeczy, ale chcemy, żeby działy się one w scenerii przypominającej realną. Film również jest bardziej zdyscyplinowany pod względem dramaturgii niż teatr. To znaczy, że w teatrze n.p. można przerwać na moment akcję celem odśpiewania piosenki, można nawet w tym celu spuścić kurtynę, ale jeżeli w filmie zatrzymuje się po to klatkę filmową – odbieramy to jako nieporadność, jako łataninę, jako nieporozumienie. (...) Sprawa obsady w tym filmie przypomina więc eksperyment polegający na użyciu rudy uranowej do skonstruowania procy. I szczerze mówiąc, parokrotnie rumieniłem się w kinie, widząc, jakie głupie i niesmaczne rzeczy kazał robić Kutz świetnym, lubianym i taktownym aktorom. A poza tym, co już najbardziej wstydliwe, ten film jest bardzo źle zrobiony od strony warsztatowej. Każda scena jest bądź przeciągnięta, bądź niespointowana, wszystko tu się rwie i sypie, całość sprawia wrażenie, jakby połowa materiału spaliła się w jakimś pożarze, i na to miejsce, przy montażu, wstawiono kawałki, które normalnie należałoby odrzucić. Jeśli przy tym wszystkim nie słychać ani jednej piosenki Przybory i Wasowskiego – porażkę można uznać za pełną. A szkoda, bo z KSP można było zrobić film.

Jerzy Niecikowski: StP są samowystarczalni. A przynajmniej byli. W filmie dodano im pomocników. Podejrzana jest rola tych pomocników. A jeżeli ją wzięli mocno do serca, chyba nawet szkodliwa. Zwłaszcza że mieli za sobą autorytet fachowości. Kutz sięgnął po cudzą własność. Wszystko miał dane, poza rolą dla siebie. Dostał tekst, aktorów, koncepcję i cudze poczucie humoru. Nie był dość bezceremonialny, by to wszystko sobie przywłaszczyć, brutalnie powycinać, poprzestawiać, poprzekręcać i zamienić na rzecz lepszą lub gorszą, ale Kutza. Zawodowa uczciwość nie pozwoliła mu pewnie siedzieć na reżyserskim fotelu, jeść cukierki i nie przeszkadzać. (...) Mógł ze StP zrobić świetnych imitatorów StP, ale dlatego właśnie przeszkadzał im być naprawdę StP. Nie jest więc przypadkiem, że w wersji filmowej najbardziej stracili StP. Choć prawa własności do Upału są niejasne, film budzi podejrzenie, że wszystko, co w nim niedobre, jest sprawą filmowców. Natomiast do reszty filmowcy nie powinni chyba mieć zbyt wielkich pretensji. (...) Upał śmieszy rzadko, do ziewania pobudza często. Być może działa tu prawo, które zabrania zbytnich powiększeń. Guliwerowi liliputy wydają się śliczne i pełne uroku, wielkoludy mu się nie podobają. Telewizyjny kabaret jest formą kameralną. Być może samo powiększenie odebrało mu wdzięk. [Recenzent zwraca uwagę na umowność dekoracji w TV, którą reżyser zastąpił bardzo filmowymi plenerami, zepchniętymi jednak do roli dekoracji – co daje finalny efekt – mamy film, który nie chce być kabaretem, ale się nim staje, bez jego szczególnych właściwości komicznych – od aut.]. Na placu boju zostaje okaleczony Kabaret, który rzadko śmieszy, i film komiczny, który nie śmieszy w ogóle.

Piosenki:

Czołówka

(wyk. Orkiestra PR p/d Stefana Rachonia)

Śpiewanka dla pracujących

(wyk. StP)

Bez pracy, Rodacy, nie byłoby płacy,

Cóż wart by bez pracy był rodak, Rodacy,

Czy asfalt on łata czy pilnie się kształci,

Tą pracą po latach Ojczyznę wzbogaci.

/Narzucać tej prawdy nie chcemy Wam lecz

Prosimy, Kochani, przemyślcież tę rzecz./ bis

Śpiewanka dla kupujących

(wyk. StP)

Spokojnie ty kupuj, bez zbędnej zadyszki,

A może doczekasz się ceny obniżki

Lub może artykuł, na który masz żądzę

Ulotni się z rynku i schowasz pieniądze.

/Tych zasad nie chcemy narzucać Wam lecz

Przed każdym zakupem przemyślcież tę rzecz./ bis

Śpiewanka dla dojrzałych panów

(wyk. StP)

Gdy drzemie i drzemka ją słodka kołysze,

I cudną panienka różyczką ust dysze,

My panów ostrzeżmy w obliczu tej scenki:

Nie zawsze należy rozbudzać panienki.

/Tej rady nie chcemy narzucać Wam lecz

Dojrzali panowie, przemyślcież tę rzecz./ bis

Śpiewanka dla dyplomatów

(wyk. StP)

Oj, wy dyplomaci walutą bogaci,

W pałacach mieszkacie, futrami kosmaci,

Lecz chociaż on pieszy i nie zna on ostryg,

O ileż piękniejszy jest byt ludzi prostych.

/Narzucać tej myśli nie chcemy Wam lecz

W zaciszu ambasad przemyślcież tę rzecz./ bis

Śpiewanka dla wszystkich

(wyk. StP)

Czy w deszczu on moknie czy słońce go praży,

To strażnik samotnie czas pędzi na straży,

By dać mu wytchnienie, nie bójmy się ujmy

I choćby raz dziennie na straży postójmy,

/Narzucać tej funkcji nie chcemy Wam lecz

Przy jakiejś okazji przemyślcież tę rzecz./ bis

Śpiewanka dla odchylonych

(wyk. StP)

Bez tekstu

Um bara, um bara, um bum bum ba ra...

/Narzucać tej prawdy nie chcemy Wam lecz

Prosimy, Kochani, przemyślcież tę rzecz./ bis

Tyłówka

(wyk. Władysław Hańcza, StP, Orkiestra PR p/d Stefana Rachonia)

No jak tam poszło, Kochani?

Wszystko w porządku, Panie Premierze.

To dziękuję, serdecznie dziękuję. Może Was podwieźć?

Dziękujemy, przejdziemy się chyba.

Scenariusz – Jeremi Przybora i Jadwiga Berens

Muzyka – Jerzy Wasowski

Reżyseria – Kazimierz Kutz

Zdjęcia – Wiesław Zdort

Scenografia i kostiumy – Ryszard Potocki

Nota bene! W wysiłkach zaopiekowania się opustoszałym miastem wspiera StP, przydzielona im, żeńska Drużyna Przeciwudarowa im. Kupały z Londynka Zdroju.

Zenon Wawrzyniak („Express Wieczorny”): Szeptana fama zdyskwalifikowała ten film niejako „w przedbiegach”, czyli „na pniu”. Aliści – przedwcześnie. Nowa polska komedia filmowa Upał jest bowiem z całą pewnością jedną z najlepszych, a na pewno najśmieszniejszych, najdowcipniejszych i najodważniejszych komedii satyrycznych na naszym ekranie. (...) Czy film nie ma słabych stron? Ma, i to niewąskie. „Telewizyjne” tempo, dłużyzny, rozwleczony finał, przynajmniej pięć zakończeń. Ale jednocześnie – przedni dowcip, kapitalne gagi, znakomite dialogi (najlepsze chyba, jakie słyszeliśmy na polskim ekranie), no i cóż za kapitalne wykorzystanie aktora. (...) – Panowie – odwagi! Kręćcie dalej i nie zważajcie na dąsy profesjonalistów.

JP (1998): (...) żałuję, że z mojej z Kutzem współpracy nie wyszło coś lepszego. Winę przypisuję sobie jako autorowi scenariusza. Kazio tym razem nie dał sobie rady ze scenariuszem. W dodatku w filmie nie było piosenek (a to przecież jest mocna strona moich poczynań). Powodzenie Kabaretu najwyraźniej przewróciło mi w głowie, byłem przekonany, że czegokolwiek się tknę, będzie wystrzałowe, i nie chciało mi się pisać tekstów. Filmu by one prawdopodobnie nie uratowały, ale w ten sposób odebrałem Jerzemu szansę muzyczną. Musiał ograniczyć się do muzyki ilustracyjnej, a ilustrować, szczerze mówiąc, nie bardzo miał co. (...) Porażkę filmu „fizycznie” przeżyliśmy z Jerzym w małym gronie kilku osób z ekipy: reżyser, operator, montażystka, kierownik zespołu Jerzy Kawalerowicz i my. Było to przeżycie (dla Wasowskiego jednak niewątpliwie mniejsze, bo nie maczał w tym tylu palców co ja) dwustopniowe. Po pierwszym montażu film wydał nam się rozpaczliwy, a po drugim, dodatkowo zarządzonym przez Kawalerowicza, mocno zyskał, więc już był tylko żałosny. (...) Na kinowej premierze nie byłem. (...) Recenzje jedynie potwierdziły to, o czym już od dawna wiedziałem.

Pan Ciuchcia

wytw. WRDiF, 1968

Scenariusz i realizacja – Robert Stando

Muzyka elektronowa – Bohdan Mazurek

Tekst piosenki – Jeremi Przybora

Muzyka – Jerzy Wasowski

Ballada o ciuchci

(wyk. Jerzy Wasowski)

Film dokumentalny (10 min. 40 sek.) z dziejów kolei, uatrakcyjniony eksperymentalną oprawą dźwiękowo-muzyczną, zawierającą pojawiającą się kilkakrotnie balladę w formie retro teledysku.

Z rozmowy Ibisa (czyli Andrzeja Wróblewskiego) z Jerzym Waldorffem (1993):

– Pan ich znał?

– O, tak! Z Wasowskim się nawet przyjaźniłem. To był prawdziwy muzyk, z krwi i kości.

– Chociaż nieprofesjonalista. Był inżynierem elektrykiem.

– Co znaczy „nieprofesjonalista”? To przecież Piotr Rytel razem ze Stanisławem Kazurą wytykali ciągle Karolowi Szymanowskiemu, że nie miał dyplomu. Tylko że oni mieli po cztery dyplomy – i nic z tego. Obaj byli knociarzami. Moim zdaniem to oni byli nieprofesjonalistami, podczas gdy Szymanowski był wielkim kompozytorem. Podobnie było z Wasowskim. Piosenki, które komponował, są nie tylko profesjonalne, bo mają w dodatku jeszcze tyle wdzięku, są tak pełne smaku, tak wyrafinowane, muzycznie finezyjne, co kto chce.

– A na dodatek aranżacja doskonała. Przecież już sam dobór instrumentów świadczy o tym, że Wasowski doceniał różnice i kontrasty brzmienia.

– Zapamiętałem i szczególnie sobie cenię ten odcinek Kabaretu, w którym Kalina Jędrusik śpiewała piosenkę O, Romeo! [To Nieznani sprawcy – od aut.]. Kabaret to do dziś dnia zjawisko tak pełne uroku, że budzi podziw wszystkich.

– Całkiem odrębny i osobny gatunek sztuki telewizyjnej, czyli sztuki dla telewizji...

– ... i ta formuła się zupełnie nie zestarzała.

– ... nawet mimo niedoskonałej techniki rejestracyjnej, pomimo braku koloru, bo są to przecież taśmy czarno-białe, z kiepskim dźwiękiem. A jednak ogląda się to z zachwytem.

Szymon Kobyliński (1998): (...) Dzięki telewizyjnemu KSP, który początkowo obwołano elitarnym programem dla najwęższego grona zanikającej inteligencji, a z czasem okazało się, iż jest to ukochany cykl dla jak najrozleglejszej widowni, dzięki tedy dziełu Wasowskiego z Przyborą dżentelmeństwo autorów okazało się pierwiastkiem promieniującym. Narzucało wzór, praktycznie niezbyt dosiężny, ale bodaj zawstydzający tym, że jest tak wyrazisty i że powinien przecież obowiązywać powszechnie... (...) Tym bardziej że charakter występów był wręcz identyczny z postępowaniem pana Jerzego na co dzień. Kiedyś, dajmy na to, niebywale długo nie wracał, wyszedłszy z Mufką [ukochana jamniczka, 1975–1990 – od aut.] na przechadzkę, aż zaniepokojona żona spytała po powrocie: Gdzieście byli?!? – Aż na Marszałkowskiej – sumitował się mąż. Ona tak chciała... No a ty? Cóż ja? To nie mój spacer przecież, tylko Mufki!

Kazimierz Kutz: I jeszcze słówko o Starszych Panach. Człowiek ma czasem pragnienie posiadania na zawsze czegoś, co działa nań kojąco, uspokaja. Oni mieli coś takiego w sobie – jakiś niesłychanie rzadki rodzaj wdzięku. Nieskończenie dobrzy, bez żółci, bez zawiści, bez ciemniejszych stron – byli idealną konstrukcją, którą chciałoby się mieć w domu. Gdyby więcej było takich ludzi, to naprawdę świat byłby 55 razy piękniejszy.

– A więc mamy już prawą basztę poza sobą, prosimy wobec tego za nami do baszty lewej.

Pan z rękawiczkami z jednym palcem, słuchamy?

– No więc, kolega zaproponował mi wymianę króliczego futerka na rękawiczki z jednym palcem, a właściwie to z dwoma, bo obie. Co mam mu odpowiedzieć?

– A co by Pan chciał mu odpowiedzieć?

– Że się zgadzam.

– To niech Pan tak właśnie mu odpowie.

– No tak, ale mi się wydaje, że moje rękawiczki są więcej warte niż jego futerko.

– Na jakiej podstawie tak się Panu wydaje?

– Rachunek jest prosty: rękawiczki są dwie, a futerko jedno.

– Czy Pani też w sprawie futerka?

– Nie, ja w sprawie Upału.

– O, właśnie, proszę Pani, jak będę w upał nosił futerko, to spocę się do pasa, a jak rękawiczki, to tylko ręce.

– Chodzi mi o to, że ja stosunkowo niedawno oglądałam Upał i wcale nie uważam, żeby był aż tak straszny.

– Musimy się Pani przyznać, że i my mamy coraz częściej podobne odczucia, zwłaszcza po latach, bo początkowo byliśmy szalenie krytyczni. Naturalnie nadal uważamy, że zrobiony był zbyt pośpiesznie, że niewybaczalnym grzechem było zaniechanie piosenek, ale z kolei wiemy też, że nie wszystko udało się zrealizować zgodnie ze scenariuszem. Że ubóstwo możliwości technicznych sprawiło, iż różne śmieszne gagi były zwyczajnie niewykonalne. Ale też stopień abstrakcji zawarty w filmie na pewno nie sprawi zawodu, a poza tym nie należy polegać wyłącznie na zdaniu recenzentów, najlepiej obejrzeć i wyrobić sobie własny pogląd.

Jesteśmy już w miejscu, w którym przechowujemy płyty analogowe oraz kompaktowe. Rzecz jasna, część z tych zbiorów jest bardzo trudno dostępna na rynku, ale tych, których one zaciekawią, namawiamy do wytrwałych łowów. Warto je przesłuchać i warto ich słuchać.

A tak przy okazji – mamy dla Państwa pierwszorzędną niespodziankę. Otóż postanowiliśmy, iż każdy z Państwa po zakończeniu naszej wyprawy otrzyma świeżo wytłoczoną płytę compactową z piosenkami z Eterków. A jakby tego było mało, to do wspomnianej płyty dołączymy jeszcze książkę naszego autorstwa Starsi Panowie dwaj – kompendium niewiedzy.

– Hurrra, to nawet lepsze niż moje królicze futerko!

– O, zaskakuje nas Pan. Czy zechciałby Pan może jakoś to rozwinąć?

– No tak, czemu nie. Bo po mojemu, proszę Państwa, to ogrzewa nie tylko ciało, ale i duszę.

– Bardzo miło nam to słyszeć. Dziękujemy panu w imieniu własnym i Obu Panów J. A teraz zagłębmy się w basztę.

– To skoro wolisz, bracie, te gifty od futerka, to w takim razie zamień się na rękawiczki.

– Nie zamienię.

– A możesz mi wytłumaczyć dlaczego?

– Bo ja bym tych twoich rękawiczek nawet... nawet... na nogi nie założył, ot co!

– Takie buty!

– Butów też nie, więc nawet mnie nie kuś.

– O takiej pięknej skórze to możesz co najwyżej pomarzyć.

– Wiesz, co ci powiem na to?

– No co? No co mi powiesz na to?

– Powiem ci na to tak: Nawet piękna skóra nic u mnie nie wskóra, he, he, he...

Nośniki analogowe

Uwaga. W nawiasach przy piosenkach podajemy ich obowiązujące tytuły bądź dopełniamy ich poprawne brzmienie.

Kalina Jędrusik w Kabarecie Starszych Panów (czwórka)

Muza Polskie Nagrania N 0170

nagrane w Sali Filharmonii Narodowej 10 V 1961

Strona A

Nie odchodź!

Zmierzch

Strona B

Nieduża miłość (To będzie miłość nieduża)

Dla ciebie jestem sobą

Zespół instrumentalny p/k Jerzego Wasowskiego

Kabaret Starszych Panów. Piosenki wybrane („zielona”)

płyta średniogrająca, Muza Polskie Nagrania L 0393, 1962

nagrane w Sali Filharmonii Narodowej, od 30 V do 3 VI oraz 7 X 1962

w nowych (w stosunku do Kabaretowych) aranżacjach Jerzego Wasowskiego

www. ▶ Określenie „płyta średniogrająca” nie oznacza bynajmniej, iż płyta gra średnio, tylko że jest t.zw. minilongplayem, czyli nieco krótszym od standardowego, zawierającego ok. 40 minut muzyki.

Strona A

Kuplety Starszych Panów

(wyk. Jeremi Przybora i Jerzy Wasowski)

W czasie deszczu dzieci się nudzą

(wyk. Barbara Krafftówna i ?)

Addio, pomidory!

(wyk. Wiesław Michnikowski)

Portugalczyk Osculati

(wyk. Barbara Rylska)

Wesołe jest życie staruszka

(wyk. Wiesław Michnikowski)

Strona B

Mambo „Spinoza”

(wyk. Jeremi Przybora i Jerzy Wasowski)

Bo we mnie jest sex

(wyk. Kalina Jędrusik)

Już kąpiesz się nie dla mnie

(Wiesław Michnikowski i Kalina Jędrusik)

Odrażający drab

(Jarema Stępowski i Jeremi Przybora)

Piosenka jest dobra na wszystko

(wyk. Jeremi Przybora i Jerzy Wasowski)

Zespół instrumentalny p/k Jerzego Wasowskiego

Kalina Jędrusik w Kabarecie Starszych Panów (2)

(czwórka)

Muza Polskie Nagrania N 0321

nagrane w Studiu 12 Polskich Nagrań, 12, 16, 18 i 19 VI 1964

Strona A

Droga do ciebie (Do ciebie szłam)

Romeo, czy jesteś na dole?

Strona B

Jesienna Dziewczyna

Stacyjka „Zdrój”

Zespół instrumentalny p/k Jerzego Wasowskiego

Kabaret Starszych Panów. Cykl II („czerwona”)

płyta średniogrająca, Muza Polskie Nagrania L 0448, 1964

nagrane w Studiu 12 Polskich Nagrań, 11, 12, 16, 18–20, 23 oraz 29 VI 1964

w nowych (w stosunku do Kabaretowych) aranżacjach Jerzego Wasowskiego

Strona A

Rodzina, ach, rodzina

(wyk. Jerzy Wasowski i Jeremi Przybora)

Utwierdź mnie

(wyk. Kalina Jędrusik)

Dziecię tkaczy

(wyk. Wiesław Michnikowski)

Kuplety z nóżkami, Kocia

(wyk. Edward Dziewoński)

Upiorny twist

(wyk. Wiesław Gołas)

Strona B

Tango „Kat”

(wyk. Irena Kwiatkowska)

Pani Monika

(wyk. Mieczysław Czechowicz)

Jeżeli kochać (to nie indywidualnie)

(wyk. Wiesław Michnikowski)

Przeklnę cię!

(wyk. Barbara Krafftówna i Bohdan Łazuka)

Na ryby

(wyk. Jerzy Wasowski i Jeremi Przybora)

Zespół instrumentalny p/k Jerzego Wasowskiego

Kabaret Starszych Panów. Cykl III

Muza Polskie Nagrania XL 0372, 1966

nagrane w PWSM i w Studiu 12 Polskich Nagrań 27–30 XI oraz 4 i 7 XII 1966

w nowych (w stosunku do Kabaretowych) aranżacjach Jerzego Wasowskiego

Side A

Nad Prosną

(wyk. Jerzy Wasowski i Jeremi Przybora)

To było tak

(wyk. Bohdan Łazuka)

Prysły zmysły

(wyk. Irena Kwiatkowska)

Patrzę na ciebie

(wyk. Kalina Jędrusik)

Odrobina mężczyzny (na co dzień)

(wyk. Barbara Krafftówna i Wiesław Michnikowski)

Zobowiązanie (Nie zakocham się tej wiosny już w nikim)

(wyk. Jerzy Wasowski i Jeremi Przybora)

Jej rodzina?

(wyk. Wiesław Michnikowski)

Nie budźcie mnie! (Nie, nie, nie budźcie mnie!)

(wyk. Kalina Jędrusik)

Strona B

Na całej połaci śnieg...

(wyk. Jerzy Wasowski i Jeremi Przybora)

Kapturek 62

(wyk. Wiesław Gołas)

W słowach ślad (tylko został)

(wyk. Kalina Jędrusik)

Zosia i ułani

(wyk. Irena Kwiatkowska)

Inwokacja (Bez ciebie)

(wyk. Wiesław Michnikowski)

S.O.S.

(wyk. Kalina Jędrusik)

Tanie dranie

(wyk. Wiesław Michnikowski i Mieczysław Czechowicz)

No i jak tu nie jechać?

(wyk. Jerzy Wasowski i Jeremi Przybora)

Zespół instrumentalny p/k Jerzego Wasowskiego

Jedzcie stokrotki! (czwórka)

Muza N 0389

nagrane w Studiu 12 Polskich Nagrań, 14–15 II 1966

Strona 1

Jedzcie stokrotki!

(wyk. Iga Cembrzyńska, Krystyna Chimanienko, Kazimierz Dembowski, Zofia Jamry, Cezary Julski, Bogusław Koprowski, Roman Krebs, Elżbieta Nowosad i Wojciech Rajewski)

Pa, tato (Pa, tato, pa! – List Stokrotki)

(wyk. Iga Cembrzyńska)

Podła (Podła!)

(wyk. Bogusław Koprowski)

Strona 2

I jak tu żyć samotnie

(wyk. Iga Cembrzyńska, Bogusław Koprowski)

Panienka z temperamentem

(wyk. Iga Cembrzyńska)

Walczyk przy ognisku

(wyk. Iga Cembrzyńska, Krystyna Chimanienko, Kazimierz Dembowski, Zofia Jamry, Cezary Julski, Bogusław Koprowski, Roman Krebs, Elżbieta Nowosad i Wojciech Rajewski)

Gra Orkiestra Teatru Komedia p/d Wiesława Machana

Wizyta Starszych Panów

Polskie Nagrania Muza, SXL 0665, 1970

Nagrane w PWSM i w Studiu 12 Polskich Nagrań,

1, 2, 5, 9, 10, 13, 20, 21 X 1970 oraz 28 XI i 7, 8 XII 1970

W nowych (w stosunku do Kabaretowych i Divertimentowych) aranżacjach

Jerzego Wasowskiego

Strona A

Herbatka

(wyk. Starsi Panowie)

Jak pan się trzyma!

(wyk. Krystyna Sienkiewicz, Jeremi Przybora nie tylko się śmieje, ale także i odzywa: Nie, nie, nie, może, może berka już nie)

Całuj wuja! (Wuja całuj z dubeltówki)

(wyk. Wiesław Michnikowski)

Shimmy „Szuja”

(wyk. Irena Kwiatkowska)

Cóż ci to ja uczyniłem? (No co ja ci zrobiłem?)

(wyk. Wiesław Gołas)

Nie pożałuje pan...

(wyk. Kalina Jędrusik)

Ballada z trupem

(wyk. Bronisław Pawlik)

Odjadę z tego peronu

(wyk. Jeremi Przybora)

Strona B

Pani Róża gra Szopena

(wyk. Irena Kwiatkowska)

Kwartet im. Czastuszkiewicza

(wyk. Bohdan Łazuka)

Ciepła wdówka na zimę

(wyk. Kalina Jędrusik)

Podła (Podła!)

(wyk. Wiesław Gołas)

Ach, ten lęk!

(wyk. Barbara Krafftówna i Bronisław Pawlik)

Pani mnie oswoi, madame

(wyk. Wiesław Michnikowski)

W kawiarence „Sułtan”

(wyk. Kalina Jędrusik)

Już czas na sen (Dobranoc, już czas na sen)

(wyk. Starsi Panowie)

Zespół instrumentalny p/k Jerzego Wasowskiego

Piosenki Starszego Pana

kaseta do książki Ciociu, przestrasz wujka, Wifon, 1979, stereo

nagrano w bliżej nie określonym studiu radiowym w II 1979

JP (1979): Z głębokim zrozumieniem odnoszę się do tych, którzy nie nabędą niniejszej książki i sprzężonej z nią kasety. Ja sam do nich należę, ponieważ na ogół nie przepadam za twórczością humorystyczną (drukowaną), poza kilkoma wielkimi wyjątkami (Gogol, Hašek, Gombrowicz, częściowo Mrożek...). Natomiast delektuję się błyskami dowcipu i poczucia humoru u wielkich mistrzów innych specjalności, jak choćby u Prousta. Sam próbowałem pójść w podobnym kierunku, ale już pierwszy rozdział zaplanowanej przeze mnie większej całości p.t. Tracenie znalezionego czasu rozczarował mnie (i kilka życzliwych mi osób) do tego stopnia, że zaniechałem przedsięwzięcia. Trudno. Oddaję więc w Wasze ręce, zamiast wspomnianego dzieła, to, na co mnie stać: zbiór rzeczy – z jednym wyjątkiem żartobliwych.

Strona A

Ballada o Lorelei

Matysek

(mel. lud., sł. Władysław Syrokomla)

Z OSPa.

Dziewanna, Róża, Gencjana

Po raz pierwszy w wersji kompletnej.

Kwiat przecudowny

(Georges Brassens, przekład Jeremi Przybora)

Ballada o Aniele Stróżu

(muz. i aranżacja Jerzy Derfel)

Ze spektaklu X333 do potęgi trzeciej, 15 IV 1973.

Natalia, Fryderyka, Dorota

Po raz pierwszy (Natalia plus Dorota) połączone ze sobą i z dołączoną do nich Fryderyką. Sam Autor wyjaśnia to w sposób następujący: Czasem teksty moje bywają tak krótkie, że słuchacz nie zdąży się zorientować, o co w nich chodzi. W związku z tym połączyłem te trzy miniaturki w jedną sekwencję słowno-muzyczną, ponieważ chodzi w nich mniej więcej o jedno i to samo.

Strona B

Średnie miasta

Ogary poszły w las

List nieortograficzny

(muz. i aranżacja Jerzy Derfel)

Z OSPa Tajemnica gosposi Czartorysiak, 1976.

Dziadek Paździerzak

Po kompocie

Ze spektaklu Gołoledź.

Polowanie z Gizelą

(muz. i aranżacja Jerzy Derfel)

Z OSPa Perła, 1976.

Idę cienistą stroną ulicy

Wyk. Jeremi Przybora z tow. zesp. instr. p/k Jerzego Wasowskiego oraz Elżbieta Góra (w utworach: 1, 2, 3, 5, 6, 12 i 13).

Wszystkie kompozycje i aranżacje, poza zaznaczonymi, Jerzy Wasowski.

Wszystkie teksty, poza zaznaczonymi, Jeremi Przybora.

Wszystkie piosenki, poza wymienionymi, powstały dla potrzeb Opowieści Starszego Pana.

Choć nośnik zdecydowanie archaiczny, to jednak jedyny, na którym znaleźć można te nagrania, dodatkowo jeszcze opatrzone komentarzami autora. Co prawda na boxie Piosenki Jeszcze Starszych Panów znajdziemy Natalię, Ogary, Średnie, Dorotę, Po kompocie i Idę..., ale pierwszych pięć w starych aranżacjach; Natalia i Dorota były niegdyś samodzielnymi piosenkami, tak jak i dołączona do nich Fryderyka, tak więc w tej formie nagranie nie było wcześniej znane. Z kolei Po kompocie śpiewał Igor Śmiałowski. No i na koniec: Idę cienistą... zostało skopiowane z tejże właśnie kasety, co zresztą słychać, gdyż po bankructwie Wifonu taśma matka zaginęła, czy też może lepiej powiedzieć, iż nikt się nią nie zainteresował, i nawet archiwum PR, posiadające w swych zbiorach te piosenki, też ma je przegrane z kasety. Zachodzi pytanie, jakim cudem radio, które udostępniło swoje studio na nagranie tej kasety, nie zadbało o to, by od razu skopiować piosenki z taśmy matki, jeśli już (jak się domyślamy) podpisało na tyle bezmyślną umowę, że nie ono było jej właścicielem. Nadal nie ustajemy w poszukiwaniu tej taśmy... może gdzieś na jakimś śmietniku... tam gdzie miejsce prawdziwej (wysokiej) kultury polskiej.

Tadeusz Nyczek (z jego książki Alfabet teatru dla analfabetów i zaawansowanych, 2005): Absolutnym fenomenem, oazą inteligencji, dowcipu i artystycznej finezji był telewizyjny Kabaret Starszych Panów Jeremiego Przybory i Jerzego Wasowskiego, na którym pokolenia Polski Ludowej uczyły się dobrego smaku i poczucia duchowej niezależności. Bez niego kultura polska byłaby nie tylko znacznie bardziej ponura, ale i mniej błyskotliwa.

Nośniki cyfrowe
(tylko te, które polecamy)

Kabaret Starszych Panów, Piosenka jest dobra na wszystko

Polskie Nagrania Edition, ECD 021, 1992

W tym jednocompactowym, trudno dostępnym zbiorze odnaleźć można m.in. siedem nie publikowanych wcześniej nagrań, znajdujących się niegdyś na płytach analogowych. Są to: Odrażający drab, Utwierdź mnie, Inwokacja, S.O.S., Tanie dranie, Całuj wuja i Ballada z trupem.

Kalina Jędrusik, Kalinowe serce

Polskie Nagranie Muza, PNCD 194, 1992

Jednocompactowa składanka, o tyle istotna dla miłośników Kabaretu, iż zawiera m.in. wszystkie (wydane na dwóch analogowych czwórkach) piosenki Kaliny Jędrusik.

Kalina Jędrusik, Ja nie chcę spać

Polskie Radio / Pomaton, 2001

Raczej dostępny, jednocompactowy zbiór piosenek Kaliny Jędrusik. Dla maniaków poszukujących utworów StP w wersjach Polsko-Nagraniowych. Tu znaleźć można jeden z nich, a mianowicie: Nie, nie, nie budźcie mnie!

40 Piosenek Kabaretu Starszych Panów

Polskie Nagrania Muza, PNCD 1226, 2008

Dwucompactowy zestaw przynoszący nam 40 z 60 zarejestrowanych w Polskich Nagraniach na płytach analogowych przez Kalinę Jędrusik i StP utworów. Zestaw dostępny i wart posiadania ze względu na inne niż w oryginałach aranżacje będące dziełem kompozytora.

www. ▶ Do tej pory z nagrań uwiecznionych przez Polskie Nagrania na płytach analogowych nie ukazały się w wersjach compactowych następujące nagrania:

Dziecię tkaczy, Kuplety z nóżkami, Upiorny twist, Prysły zmysły, Patrzę na ciebie, Kapturek 62, W słowach ślad, No i jak tu nie jechać, Kwartet im. Czastuszkiewicza oraz Pani mnie oswoi, madame, jak też EP-ka Jedzcie stokrotki!

Piosenki Kabaretu Starszych Panów od A do Z

Polskie Radio, 2008, 2014

Jedyny kompletny (poza oryginalną wersją Kupletów z KSP III) zestaw, obejmujący 186 utworów, w tym 43 publikowane po raz pierwszy, zawartych na 6 płytach compactowych i w 24-bitowej jakości dźwięku i z osobnym, alfabetycznym spisem piosenek.

Radiowy Kabaret Starszych Panów

Muzeum Powstania Warszawskiego i PR, 2011

13 płyt CD w 4 boxach (Popołudnie Starszych Panów i nie tylko...; Drugie lato i nie tylko...;

Niepotrzebni mogą podejść i nie tylko...; Nieznani sprawcy i nie tylko...)

Co bardziej zagorzali miłośnicy KSP mają naturalnie świadomość, iż po zaprezentowaniu Kabaretu w TV StP udawali się do radia, by zarejestrować tam jego wersję radiową, prawie że wierną w stosunku do telewizyjnej, i to nie tylko tekstowo, ale również i obsadowo. Dlaczego to wydawnictwo jest tak niezwykłe? Otóż dlatego, iż pozwala nam zapoznać się w formie audiofonicznej, bardziej wszak działającej na wyobraźnię, z tymi wszystkimi programami, które z różnych i nie zawsze zrozumiałych względów nie zachowały się w TV. A w radiu zachowały się wszystkie – w liczbie 13, bo ostatnich trzech StP już (trudno powiedzieć dlaczego) nie nagrali. Ale ponieważ te ostatnie istnieją w TV, możemy w związku z tym zapoznać się z całym kabaretowym dorobkiem. A dodatkowo jeszcze możemy się uraczyć trzema Nadprogramami piosenkowymi.

Nota bene! Wydawnictwo na szczęście dostępne.

Wasowski da się lubić! Na 100-lecie urodzin

MTJ, 2013

Czterocompactowy box (107 utworów) skoncentrowany co prawda przede wszystkim na twórczości Jerzego Wasowskiego powstałej we współpracy z innymi autorami, ale: na pierwszych trzech płytach zamieściliśmy 30 piosenek Obu Panów J. (dostępnych na innych płytach, z wyjątkiem może Manilli), zaś na czwartej, składającej się z nie publikowanych wcześniej nagrań, mogą się Państwo kontentować m.in. utworami z KJSP: Przejrzałam cię na wskroś, Oczy jasne, Mgliste przeczucie, Dumka sieroca i Tonę. Nie lubię raczej śpiewać z Pani X przeprasza, Manuela z Panowie o paniach oraz Oczy przezroczyste i Nie, nie, nie budźcie mnie! – nagraniami zrealizowanymi specjalnie z myślą o tym projekcie przez fantastyczny tandem: Anna Maria Jopek i Marek Napiórkowski.

Piosenki jeszcze nie Starszych Panów

Znak, 2014

Jednocompactowy rarytas książkowy. Książkowy, bo dołączony (i to gratis!) do książki tejże, a zawierający prawie że wszystkie ocalałe (i przepięknie zremasterowane przez Krzysztofa Kuraszkiewicza) nagrania z Eterka. Nagrania w liczbie 42, z czego 27 po raz pierwszy.

Kabaret Starszych Panów

TVP, 2002

Zestaw pionierski, zawierający na 2 płytach DVD 4 Kabarety, ale wart posiadania z całkiem innego powodu. Otóż można na nim znaleźć 10 piosenek (Ubóstwiam drakę!, Zimy żal, Wesołe jest życie staruszka, Zmierzch, Herbatka, Wesoły deszczyk, Odrażający drab, Dla ciebie jestem sobą, Addio, pomidory!, Piosenka jest dobra na wszystko) pochodzących z programu, który niestety nie ocalał: Piosenka jest dobra na wszystko – seria I, 1 I 1961. DVD, wydane z inicjatywy Magdy Umer, zawiera też jej interesującą rozmowę z Jeremim Przyborą, chociaż autor (jak sam przyznał), pisząc to, co pisał, nie myślał o potomności i w związku z tym dat powstawania swych utworów nie odnotowywał. Rozmowa odbywa się na tle KSP XV i niekiedy się doń odnosi.

Kabaret Starszych Panów

TVP, 2005

Jedyny zestaw zawierający na 4 płytach DVD (760 minut zrekonstruowanego dźwięku i odświeżonego obrazu) wszystkie ocalone Kabarety, czyli: Smuteczek (co prawda z urwanym końcem, ale dopełnionym na fonii, pobranej z radiowej wersji tegoż programu), Zupełnie inna historia, Niespodziewany Koniec Lata, Kwitnące szczeble, Nieznani sprawcy, Przerwa w podróży, 14¾, Ostatni naiwni, Zaopiekujcie się Leonem, Piosenka jest dobra na wszystko – seria II, Piosenka jest dobra na wszystko – seria III oraz na deser program Piosenki z cyklu Divertimento.

Nota bene! W 2007 wznowiony i do dzisiaj dostępny. Tylko dlaczego z nową okładką?! I dlaczego z taką?!

Starsi Panowie Dwaj razem i osobno, Divertimento

TVP, 2009

Jedyny zestaw zawierający na 4 płytach DVD (567 minut) wszystkie ocalone Divertimenta, czyli 1, 3, 4, 5, 6, 7 oraz zaliczające się do nich: Garden party, czyli bankiet w krzakach, Skrzypek z kwartetu im. Czastuszkiewicza i Ścigana (z muzyką Adama Sławińskiego). A w ramach wetów: Deszczowa suita, animowany filmik Noworoczna noc ze scenariuszem i głosem Wuja Jeremiego, prowadzone przez niego programy przedstawiające sylwetki Wandy Warskiej i Andrzeja Boguckiego, no i finałowa gawęda, w której wygłasza dużo mądrych rzeczy podczas goszczenia w swych progach syna Przyjaciela, czyli Grzegorza W. Jedyne zmartwienie to fakt, iż box ten nie doczekał się jak dotąd zamierzonej kontynuacji w postaci boxów kolejnych – drugiego z 15 spektaklami (w tym 5 muzykałami) emitowanymi niegdyś w ramach Teatru Niedużego Jeremiego Przybory, trzeciego – z Kabaretami Jeszcze Starszych Panów i czwartego z twórczością dla dzieci (Bajki pana Perrault, Taffy, Bajki śpiewa Łucja Prus i Ten najpiękniejszy świat, śpiewa Ewa Bem). No cóż, pozostaje nie przestawać o to zabiegać i nie tracić nadziei. W końcu to, co ukazało się dotąd, też pochłonęło iks lat namawiań.

Nota bene! Wydawnictwo nadal dostępne.

Suplement dla nie tylko słuchających

Gdyby kogoś z Państwa korciło, by prześpiewać sobie i „przegrać” niektóre z rzeczy, o których była mowa w tej książce, to proponujemy dostępne w dalszym ciągu wydawnictwo Ze śpiewnika Starszych Panów, zawierające absolutnie wiarygodne, bo zweryfikowane przez nas, nuty i teksty 44 piosenek Dwóch Panów J., a opublikowane w roku 2011 przez Muzeum Powstania Warszawskiego.

Zwracamy też uwagę Państwa na ukazujące się sukcesywnie zeszyty piosenkowe NuTatki (do tej pory dwa, trzeci w drodze) nakładem Wydawnictwa Wasowscy. Tam również znaleźć można parę piosenek Panów J., a docelowo znajdzie się wszystkie.

Oraz na Piosenki Starszych Panów na głosy mieszane, opracowane przez Andrzeja Borzyma (syna Juliusza), a wydane przez Wydawnictwo Triangiel w roku 2011. 15 piosenek z dużą fantazją i poczuciem humoru rozpisanych na chór, które to piosenki 10 grudnia roku 2000 wypełniły program występu Chóru Kameralnego Collegium Musicum UW p/d A. Borzyma podczas koncertu, który odbył się w przedzień 85-tej rocznicy urodzin Jeremiego Przybory i był dla niego niejako prezentem. W roku 2002 ukazała się (niestety, nie udostępniona) wydana przez Sto Classic płyta CD zatytułowana Piosenki Starszych Panów, a zawierająca wszystkie te piosenki i dodatkowo utwór Samokołysanka. Niezależnie od fantazji i humoru nie można nie zwrócić uwagi na niebywałą wprost dykcję, z jaką ten przecież 33-osobowy chór wyśpiewuje piosenki Panów J.-J. Nie mówiąc już o tym, a to wcale nie takie oczywiste, że rozumie, co śpiewa.

Doradzamy!

Zimy żal

Pomaton, 1992

Dwucompactowa edycja piosenek autorstwa (z wyjątkiem dwóch) Panów J. Przez lata wydawało się, iż wersje oryginalne starszopanowych piosenek są tak mistrzowskie, iż nie ma co nagrywać ich ponownie, bo sprostać im się nie da, zaś innej koncepcji na ich wykonanie wymyślić nie sposób. Ale dało się. Powstała nowa jakość, chociaż inna, to nie mniej świetna i nie skłaniająca nawet do niechętnych porównań z pierwowzorami, mimo iż na spektakl szliśmy pełni obaw i złych przeczuć. Na szczęście nie sprawdziły się, a wszystko to za sprawą Magdy Umer, Hanny Banaszak, Adrianny Biedrzyńskiej, Ewy Dałkowskiej, Marii Pakulnis, Janusza Józefowicza, Piotra Machalicy i Zbigniewa Zamachowskiego. Wersja umieszczona w tym albumie nagrana została we Wrocławiu w czasie premiery, a więc (słowami JP) w okresie po Okrągłym Stole, a przed wyborami 4 czerwca 1989 roku. W związku z tym tekst łączącej piosenki rozmowy ma pewne akcenty już dziś nieaktualne, ale za to jest swoistym dokumentem... no, powiedzmy dokumencikiem tamtego czasu. Trzeba jeszcze koniecznie podkreślić rolę Magdy Umer, która nie dość, że wszystko wymyśliła, to jeszcze przełamała długotrwały opór Mistrza, by w finale namówić go nawet do bycia współscenarzystą i do wzięcia udziału aktorsko-wokalnego (śpiewaczego). No i na koniec wielka pochwała dla Janusza Józefowicza za jego równie istotną, oryginalną i zabawną choreografię, choć na płycie mało nośną.

Nota bene! Do odpowiadającego za opisy na tej płycie:

Utwór Smutny deszczyk skomponował Harry, a nie David Warren.

Autorzy utworu Jej widok mnie pozbawił tchu, a tak naprawdę Na pięćdziesiątej Avenue, są znani: Jean-Marie Jamblan (prawdziwe nazwisko Blanvillain, 1900–1989, tekst) oraz Henri Laurent Herpin (muz.). Piosenka powstała w roku 1941 jako Ma Mie, pierwszy (w roku 1942) zaśpiewał ją Jean Sablon, zaś Jeremi Przybora dopisał do niej polski tekst w latach 1946–1947.

W krajach anglosaskich wylansowana z tekstem Harolda (Jacoba) Rome’a  (1908–1993) jako: (All of a Sudden) My Heart Sings przez m.in. Errolla Garnera, Paula Ankę, Tony’ego Bennetta i Cliffa Richarda. Po raz pierwszy pojawiła się w Eterku Pocałunek Murzyna (22 I 1950) w wyk. Kazimierza Pawłowskiego, grającego tam wynalazcę Roba Mac Bubery’ego.

Ewa Bem i Marek Bliziński, Dla ciebie jestem sobą

KOCH, 1999

Nagrania z lat 1984–1986. 6 z 11 pomieszczonych na płycie utworów wyszło spod piór Panów J.-J. Wykonania na tyle mistrzowskie, że można przeboleć odbieganie, a nawet zmienianie (niekiedy) oryginalnego zapisu nutowego kompozytora, czego zazwyczaj nie akceptujemy. Chyba że odbywa się to na zasadzie: najpierw podaję wiernie temat, a potem przystępuję do wariowania zwanego wariacjami.

Wojciech Karolak gra utwory Wasowskiego i Przybory

Universal i PR, 2003

18 nagrań pochodzących z lat 1984–1987. Aż tak długo ten nasz znakomity jazzman zabiegał o to, by Radio raczyło je wydać. A to nie wszystko, co w jego wykonaniu zalega w archiwach.

Obok W. Karolaka grają też wymiennie Dariusz Oleszkiewicz i Zbigniew Wegehaupt na kontrabasie oraz Czesław Bartkowski i Andrzej Dąbrowski (również wymiennie) na perkusji.

Grzegorz Turnau, Café Sułtan. Piosenki Jeremiego Przybory

i Jerzego Wasowskiego

Pomaton, 2004

Płyta wspaniała pod każdym względem, ale wymieńmy tylko dwa. Po pierwsze: Grzegorz Turnau nie uronił nic z nut JW i słów JP, a po drugie: wniósł jeszcze niebagatelne wartości aranżacyjno-interpretacyjne i nawet literackie (dopisał do spółki z Piotrem Mucharskim, szefem „Tygodnika Powszechnego”, ostatnią, autoryzowaną przez JP, zwrotkę do O, Kutno!). Wszystko to sprawiło, że słyszymy w tych dziełach zarówno StP, jak i G.T. Rezultat wzorcowo-wymarzony, który można by określić, bez zbytniej przesady, jako absolut.

Chór Kameralny Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza

w Poznaniu p/d Krzysztofa Szydzisza

Piosenka jest dobra na wszystko

PR, 2005

Stylowe, eleganckie i z nienaganną dykcją. 13 piosenek w opracowaniu Andrzeja Borzyma oraz jako dodatkowa: Już noc (kanon).

Bogdan Hołownia gra utwory Jerzego Wasowskiego

Zmierzch

HoBo Records, Toruń, 2008

18 piosenek Obu Panów J. w znakomitej słowiańsko-romantycznej interpretacji Mistrza Fortepianu – Bogdana Hołowni.

Jerzy Wasowski, Songbook

HoBo Records, 2010

Tym razem Bogdan Hołownia już nie solo, lecz z zespołem, i to jakim! – muzyków amerykańskich (Greg Hopkins – trąbka, flügelhorn, Jerry Vejmola – saksofon tenorowy, flet, Bronek Suchanek – kontrabas, i Joe Hunt – perkusja). Płyta zrealizowana w Bostonie, a z 10 zawartych na niej utworów 8 jest dziełem naszego tandemu J.-J.

Odradzamy

Wszystko to, czego nie doradzamy.

– Znajdujemy się ponownie w hallu głównym, w którym to finalizujemy zwiedzanie ZASPu. Mimo iż jesteśmy do dyspozycji Państwa każdego dnia w godzinach 8.00–18.00, to jednak namawiamy serdecznie do zaopatrzenia się w katalog naszych zbiorów – opracowany drobiazgowo przez Monikę i Grzegorza Wasowskich. Jego staranne i nie limitowane czasem przestudiowanie w fotelu przy herbacie na pewno dostarczy Państwu jeszcze niejednej przyjemności i odsłoni przegapioną tu być może informację. Mamy nadzieję, iż kolekcja ta dostarczyła Państwu odpowiedzi na wszystkie, nawet na te nie zadane pytania, choć jak sami się Państwo zorientowali – na niektóre z nich odpowiedzi po prostu nie istnieją. I choć w ich poszukiwaniu nie ustajemy, to jednak szanse na ich odnalezienie są mniej niż nikłe. Tu na przykład, przy samym wejściu, umieściliśmy, z nadzieją, iż może ktoś ze zwiedzających pomoże nam rozwikłać naszą niewiedzę, piosenki, których nie jesteśmy w stanie przypisać do żadnego programu czy też audycji. Być może były one dziełami samodzielnymi, ale to tylko wyssane z głowy hipotezy. I już dosłownie na sam koniec mamy jeszcze dla Państwa kilka ciekawostek zgromadzonych w Westybulu-Bólu.

– Dlaczego bólu?

– Bo jest to dla nas, nie ukrywajmy, pewnego rodzaju zmartwienie.

Piosenki spoza audycji i programów

Pieśń o jesieni

(1961)

Taką datę powstania tego utworu podaje Autor w tomiku zawierającym jego piosenki. W naszym archiwum znajdują się trzy kartki oznaczone numerami stron 3, 4 i 5. Na trzeciej figuruje tytuł Pory roku oraz tekst Pieśni o wiośnie. Na czwartej tekst: Po Pieśni o wiośnie następuje scenka p.t. Tycjanna, rozgrywająca się w scenerii wiosenno-parkowej (Czyżewska – Łapicki). Po Tycjannie pojawia się znów Łazuka: W kalendarzu po wiośnie zwykło następować lato. Ale my w naszym przedstawieniu, jak o tym już wspomniałem, zrywamy z szablonem. (Śpiewa...) Tekst Pieśni o jesieni. Na piątej: Po Pieśni o jesieni – scenka p.t. Makbet i Desdemona, rozgrywająca się z kolei w scenerii parkowo-jesiennej (Mrozowska – Holoubek). Po tej scenie – Łazuka.

Łazuka: Drodzy Państwo. Raz jeszcze przed zimą i przerwą zajrzyjmy do kalendarza i cofnijmy w nim parę kartek z taką samą łatwością i dezynwolturą, z jaką życie nam je przewraca w przeciwną stronę. (Śpiewa...) Tekst Pieśni o lecie.

A zatem brak nam początku i końca, choć (jak wynika ze schematu scenariusza) po Pieśni o lecie powinna była nastąpić jakaś scenka rozgrywająca się w scenerii parkowo-zimowej, sfinalizowana Pieśnią o zimie i zapewne czymś jeszcze.

Co wiemy: Teksty wszystkich piosenek napisane zostały do tej samej melodii.

Czego nie wiemy: Czy program ten kiedykolwiek został zrealizowany? My w każdym razie na ślad jego nie natrafiliśmy.

Co podejrzewamy: Że o ile powstał, to stało się to najwcześniej w latach 1968–1969. Dlaczego? Dlatego, że o ile scenka z Tycjanną powstała w roku 1960 (przypomniana w nowej wersji w roku 1965) i mogła być już mało pamiętana, o tyle Makbet i Desdemona emitowani byli w roku 1967, a więc ze zrozumiałych względów należało z nimi nieco odczekać.

P.S.: Żeby było śmieszniej, w AP również znajdują się li tylko te trzy strony.

A ja się nie boję niedźwiedzia

(VI 1968)

Na nutach napisane: W-wa – Moskwa. Czyżby to miał być jakiś program w TV? Nie stwierdziliśmy jego śladów w tamtejszym archiwum. Mama odnotowała, iż miała ją śpiewać: „Karin Stanek?”. Opracowanie Bernard Kawka.

Gdy byłam dzieckiem, to prócz niedziel

Co dzień straszono mnie niedźwiedziem,

Grożąc, że dzieci złe

Niedźwiedź za karę zje.

A ja się nie bałam niedźwiedzia,

Bo Edzio mi powiedział,

Że choć niegrzecznych dzieci w bród,

Niedźwiedzie wolą miód ciut, ciut.

/Oj, dana, dana, dana! Hop dziś, dziś!

Niestraszny mi był miś!/ bis

Raz, gdym podrosła, strzelec w kniei

Chciał, bym mu dała gram nadziei,

Grożąc, że jeśli nie –

Niedźwiedź mnie w kniei zje!

A ja się nie boję niedźwiedzia,

Bo Edzio mi powiedział,

Że od dziewczyny pełnej cnót

Niedźwiedzie wolą miód ciut, ciut.

/Oj, dana, dana, dana! Hop dziś, dziś!

Niestraszny mi jest miś!/ bis

A co się tyczy tego Edzia,

To to jest rodzaj też niedźwiedzia,

Straszy mnie więc chór bab: oj, oj, oj,

Strzeż ty się jego łap!

A ja się nie boję niedźwiedzia

W postaci tego Edzia,

Byleby wciąż mi czule plótł,

Że on jest niedźwiedź, a ja – miód...

/Oj, dana, dana, dana! Hop dziś, dziś!

Niestraszny z Edzia miś!/ bis

Gdy jestem w ZOO, to masami

Lubię się bawić z niedźwiadkami –

Wtedy mi każdy miś – oj –

Tę naprowadza myśl:

Że ja się nie boję niedźwiedzia,

Bo w każdym jest coś z Edzia:

Ta prostoduszność i ten chód

I też tak lubią mnie, jak miód!

/Oj, dana, dana, dana! Hop dziś, dziś!

Najmilszy z niego miś!/ bis

Proszę mnie ostrzyc...

(VI 1968)

Wszystko jak wyżej. Mama odnotowała, iż miał ją śpiewać Jacek Fedorowicz. Zadzwoniliśmy. Niczego takiego nie potwierdził. Opracowanie Bernard ▶ Kawka.

Mistrzu balwierzu, jeśli łaska,

Nożyc wytrawny majstrze!

Proszę mnie ostrzyc i... pogłaskać,

Bo chyba widać to z obrazka,

Że życie mnie nie głaszcze.

Gdym był chłopczykiem małym

I miałem w lokach skronie,

To mnie co rusz głaskały

Rodziny tkliwej dłonie.

Głaskała mama z tatą,

Ciocia z wujaszkiem Staszkiem,

Zwłaszcza głaskali za to,

Że grzecznie zjadam kaszkę.

Tobie dziś, mistrzu, jeśli łaska,

Głowę zarosłą taszczę.

Proszę ją ostrzyc i... pogłaskać,

Bo nikt już – widać to z obrazka,

Bo nikt już jej nie głaszcze.

Dziś nikt mych włosów nie tknie

Z tkliwym uśmiechem w twarzy,

Gdy się tę kaszkę wetnie,

Co to jej los nawarzy.

Już tylko fryzjer został,

Co czasem głaszcze nieco.

Świetnie więc jest, rzecz prosta,

Gdy ma on dłoń kobiecą.

Mistrzu nadobny, jeśli łaska,

W prośbie się cały płaszczę:

Proszę mnie ostrzyc i pogłaskać –

Niechaj wyniknie to z obrazka,

Że ktoś mnie znowu głaszcze.

www. ▶ Kawka – Bernard (ur. 1943), kompozytor, aranżer, wokalista i instrumentalista (flet, saksofon tenorowy i fortepian). Założyciel światowej sławy i światowej klasy (w/g magazynu „Down Beat” Nr 1 w roku 1978) zespołu wokalnego NOVI (New Original Vocal Instruments) Singers, który prowadził w latach 1964–1973. Przez kilkanaście lat przebywał w Stanach, gdzie współpracował m.in. z The Manhattan Transfer i Ramseyem Lewisem.

Nie ma święta dla inkasenta

(V 1970)

Dla Wiesława Michnikowskiego. Nie wiemy, czy nagrał, bo nigdy z tą piosenką nie zetknęliśmy się.

Nie ma niedzieli,

Nie ma święta

Dla przystojnego

Inkasenta!

Świątek czy piątek,

Boże mój!

Dla inkasenta –

Jeden znój!

Gaz i prąd i prąd i gaz

Dobrodziejstwem są dla mas!

Prąd i gaz i gaz i prąd –

Dla jednostki zguba stąd!

Parter. Tabliczka:

Zofia Gaśpa.

Dzwonię. „A kto tam?”

„Ja.” „To właź pan!”

Sześćdziesiąt cztery –

Gaz i prąd.

Biust – sto dwadzieścia,

Włosy blond...

Nie ma niedzieli...

Drugie. Wywieszka:

Roman Pieścik.

Prąd – osiemdziesiąt,

Gaz – czterdzieści.

Pieścik w terenie.

Żona wszak

Uiszcza tak, że

Tchu aż brak...

Nie ma niedzieli...

Aż na dwunastym,

Już bez werwy,

Rajską załatwiam.

Mówi per „wy”.

„Rajska, wybaczcie,

Ściągnę z was

Tylko za prąd i

Gaz ten raz...”

Gaz i prąd i prąd i gaz!

Dobrodziejstwo to dla mas!

Prąd i gaz i gaz i prąd –

Dla jednostki zguba stąd!

Przyjdzie niedziela,

Czy dzień święta,

Dzwoni telefon:

Zuza Mięta.

„Pan mi za mało

Wydał o

Dwa. Więc pan przyjdź i

Popraw to!”

Nie ma niedzieli...

Powitanie (na tekście) lub Powitanie Masek (na nutach)

1970

Piosenka napisana na uroczystość wręczania Złotych i Srebrnych Masek. Napis na nutach: niedoszła impreza, sygnalizuje jednak, iż nie została nigdy wykonana, a tekstowo brzmiała tak:

Dziękujemy Wam, najmilsi,

żeście do nas tutaj przyszli,

że kolektyw Wasz wytworny

zwabił Express dziś Wieczorny

na to nasze rendez-vous!

Że znęciło Was nie kino,

ani sam na sam z dziewczyną,

i nie kręgle, i nie palant,

ale – Kongresowa Sala –

dziękujemy za to Wam!

Myśmy maski z Waszej łaski,

lecz, choć łase na oklaski,

czy wystarczy nam nasz talent

na tę sporą dosyć salę? –

to pytanie dręczy nas!

Więc, gdy znudzim Was miejscami,

nie rzucajcie w nas jajami!

A w następnym plebiscycie

wy się na nas odemścicie,

Nie głosując na nas już!

Nota bene! Ówczesna laureatka Złotej Maski pani Magda Zawadzka twierdzi, iż impreza ta z całą pewnością odbyła się, choć nie w Sali Kongresowej, a w sławetnym cyrku wzniesionym nam przez braci Bułgarów. Niestety, nie pamięta, kto piosenkę wykonywał, choć tekst sugerowałby, iż uczynili to wszyscy, jak jeden mąż (no i żona, rzecz jasna), „maskowicze”.

Kołysanka dla dziecka usypiającego z trudem

(X 1972)

Napisana specjalnie dla Ireny Kwiatkowskiej. Miała rozpoczynać Jej recital pióra JP. Pozostałe piosenki z tego recitalu to: Tango „Kat”, Shimmy „Szuja”, Wesoła Wielkanoc, Ballada jarzynowa, Prysły zmysły, Garden party lady Marty, Czemu mnie nie prześladujesz? (muz. Adam Sławiński), Zosia i ułani oraz Pani Róża gra Szopena. Niestety nie natrafiliśmy nigdy na ślad wykonania tej piosenki ani też tego recitalu.

Luli, luli, luli, luli,

Aa, aa, a,

Śpijże, słonko ty matuli,

Kruszyneczko ma.

Luli, luli, luli, luli,

Aa, aa, a,

Niech cię chmurką opatuli

Anioł Stróż do dnia.

Lulaj, lulaj, me niebożę,

Lulaj, lulaj, lu,

Kornik zasnął sobie w korze,

A dżdżownica w dżdżu.

Aa, a okienka gasną,

Usnął w róży skrzat

I diabełek w piekle zasnął

I do smoły wpadł.

Nim się żonka doczekała

Usnął smacznie mąż

Lulaj, lulaj, aa, aa,

Czemu nie śpisz wciąż?

Nawet mama już się kiwa,

Sama prawie śpi,

Jak nie zaśniesz, powyrywa

Nóżki z pupci ci.

A to już bez cienia wątpliwości piosenki żyjące poza ramami jakichkolwiek programów:

Jaka to rzecz?

(V 1977 – wyk. Alicja Majewska z orkiestrą p/d Gustava Broma)

Wraz z piosenkami: Niepotrzebna mi jest taka miłość, jak twoja (muz. J. Derfel, z KJSP VII, ork. j.w.), Nareszcie (z ork. p/d Włodzimierza Korcza, nagr. V 1978, z Gołoledzi) i Debiut (muz. W. Korcz, z Pani X przeprasza, ork. j.w.), ukazała się na czwórce analogowej Alicja Majewska śpiewa piosenki Jeremiego Przybory, wydanej przez Tonpress w roku 1978.

Piosenka Jaka to rzecz? sprawia wrażenie, jak gdyby napisana została z myślą o Telefonie zaufania. Ale rzut oka na datę jej powstania natychmiast uzmysławia nam, iż tak nie było. Niemniej jednak można by chyba zaryzykować stwierdzenie, iż w jakiś sposób zapowiadała ona narodziny tego spektaklu (1981).

Powiedziałeś: „Na imię mi Bartek.

Teraz lecę, bo zaraz mam mecz.

Ale będę wydzwaniał we czwartek,

Żeby pani powiedzieć tę rzecz”.

Jaka to rzecz?

Jaka to rzecz,

Bartku?

Tyle już tych,

Tyle już tych,

Tyle już tych

Czwartków.

Były wielkie i małe,

Średnie i pozostałe,

Miłe oraz niemiłe...

W żaden nie zadzwoniłeś.

Dawno skończył się mecz.

Bartku, jaka to rzecz?

Bartku, jaka to rzecz?

Jaka to rzecz?

Jaka to rzecz?

Patrz, jak leci ten czas, jak on leci!

W środę za mąż ci wyszłam, a mąż

Już mnie w piątek przyprawił o dzieci.

Ale czwartki mam wolne i wciąż:

Jaka to rzecz?

Jaka to rzecz,

Bartku?

Tyle już tych,

Tyle już tych,

Tyle już tych

Czwartków!

Czwartków cichych i gwarnych,

Niezłych czwartków i marnych,

Łatwych oraz – na siłę...

W żaden nie zadzwoniłeś.

Tyle przeszło ich, lecz,

Bartku, jaka to rzecz?

Bartku, jaka to rzecz?

Jaka to rzecz?

Jaka to rzecz?

Mam od piątku do środy kochanka,

Oprócz niedziel na męża i dom.

Ale w czwartki, wzruszona od ranka,

Na odpowiedź od lat czekam twą:

Jaka to rzecz?

Jaka to rzecz,

Bartku?

Tyle już tych,

Tyle już tych,

Tyle już tych

Czwartków!

Tyle pewno ich jeszcze

Czas mój zmieści i przestrzeń.

Od nich dłuży się do nich.

Czemu, czemu nie dzwonisz?

Dawno skończył się mecz.

Bartku, jaka to rzecz?

Bartku, jaka to rzecz?

Jaka to rzecz?

Jaka to rzecz?

Piosenka Nareszcie została specjalnie dla pani Alicji Majewskiej poszerzona o zwrotki i o muzykę do nich, w związku z tym różni się bardzo od tej znanej z wykonań Elżbiety Starosteckiej i Bohdana Łazuki w Gołoledzi. Przez moment zmieniła nawet tytuł na Wierzyłam, czekałam, tęskniłam!

Tak tęskniłam dziewczęciem

Za tym, co mi da szczęście

I dom,

Brałam na tę tęsknotę

Walerianę, a potem

I brom...

Aż wreszcie przyszła, przyszła ta chwila,

Że ktoś, że ktoś mi nieba przychyla!

Nareszcie!

Wierzyłam, czekałam, tęskniłam!

Nareszcie!

Z tęsknoty cię mojej wyśniłam.

Czy też cię

Kosztował ten czas tyle męki?

Nareszcie,

Och, dotknąć twej twarzy, twej ręki!

Nareszcie –

Czy los tu sprowadził, czy traf – cię?

Zabierzcie

Mi wszystko, lecz jego zostawcie!

Ucieszcie

Się oczy i usta i ręce!

Nareszcie!

Do kogo się modlić w podzięce?

Nareszcie

Już koniec mych tęsknot, mych cierpień!

Nareszcie!

A przecież brunetów nie cierpię...

Nareszcie

Mam wzdłuż cię i wszerz – cię!

Nareszcie

Cię mam!

Szczęście dawał mi duże,

Potem zniknął na dłużej...

I znów

Wrócił nagle, bez słowa.

Gdzieś był? Z kim tyś nocował?

No, mów!

A zresztą nie mów, nie mów, jak nie chcesz.

To ja, to ja, od tekstu tu jestem...

Nareszcie!

Gdzieś dotąd przebywał tak długo?

W areszcie?

Czy może z tą trzecią, czy – drugą?

Nareszcie

Znów dotknę twej twarzy, twej ręki!

Czy też cię

Kosztował ten czas tyle męki?

Nareszcie!

Czy los mi przywraca, czy traf – cię?

Zabierzcie

Mi wszystko, lecz jego zostawcie!

Ucieszcie

Się oczy i usta i ręce.

Nareszcie!

Do kogo się modlić w podzięce?

Nareszcie

Znów wszystkie kolory w obrazie!

Nareszcie

Znów będziesz rycerzem i paziem!

Nareszcie!

Lub raczej... na razie.

Na razie

Cię mam.

Śmierć ptaka

(I 1981)

Przedostatnia piosenka Dwóch Panów J., spopularyzowana przez Magdę Umer i Grzegorza Turnaua

Zainspirowana sójką, która po wypadnięciu lub wyrzuceniu z gniazda znaleziona została przez Agatę i Kota [pasierbica i syn Pana B – od aut.], odchowana i pochowana po złamaniu nóżek. Niestety był to ptak (diagnoza ornitologa) o niezwykle kruchym od urodzenia układzie kostnym, który nie dawał szans przeżycia.

Oczy przezroczyste

(tyt. wstępny Zostań ze mną!, I 1981)

Ostatnia piosenka Dwóch Panów J., napisana dla Magdy Umer do ostatniego odcinka telewizyjnego jej wywiadu z Jeremim Przyborą, p.t. Zwierzenia przy fortepianie. Spopularyzowana później przez Annę Marię Jopek i Grzegorza Turnaua.

Zapomniałbym

???

Ta piosenka usamodzielniła się do tego stopnia, iż nie wiemy o niej dosłownie nic poza tym, iż na nutach widnieje napis: Zapomniałbym, tekst Przybory, ale w środku go nie ma, tak jak nie ma również i daty powstania muzyki.

Eterkolekcja

Aby doprowadzić do powstania tego działu, musieliśmy się, nie owijając w bawełnę, po prostu wykazać. I pewnie dlatego nazwaliśmy go Działem Wykazów. Wykaz pierwszy. A skoro pierwszy, to zawiera po raz pierwszy zrekonstruowaną (z wydatną pomocą red. Teresy Drozdy) listę Eterków. Tych, rzecz jasna, Eterków, które udało nam się zidentyfikować, bowiem sam Autor twierdził, iż powstało ich sto kilkadziesiąt.

1. Słynne powiedzonka (17 VIII 1948) S

2. Czerwony Kapturek, czyli tajemnica musztardy (17 X 1948) AS

3. Czerwony Kapturek (30 X 1948) AS

4. Kłopoty mieszkaniowe (14 XI 1948) AS

5. Kolekcja Profesora Pęduszki (12 XII 1948) S

6. Brak guzików (31 III 1949) S

7. Skrzynka pocztowa Eterka (7 IV 1949) S

8. Wielkanoc Profesora Pęduszki (17 IV 1949) S

9. Szaleniec z Eldolarado (1 V 1949) S

10. Skrzynka odpowiedzi numer 2, cz. 1 (14 V 1949) S

11. Na wyraj (28 V 1949) S

12. Kakadu (19 VI 1949) S

13. Gdzie jest Mundzio (17 VII 1949) AS

14. List Profesora Pęduszki (17 IX 1949) ASF

15. W obronie pokoju (9 X 1949) S

16. Prometeusz i zapałki (23 X 1949) SF

17. Ciało czy umysł (12 XI 1949) A

18. Ofiara formalizmu (11 XII 1949) S

19. Wigilia Profesora Pęduszki (25 XII 1949) AS

20. Noc sylwestrowa (31 XII 1949) S

21. Pocałunek Murzyna (22 I 1950) AS

22. Bomba odorowa (11 II 1950) A

23. Spacerek przez Eterek (1950) 0

24. Awantura w bławatach (23 III 1950) AS

25. Przeprowadzka (11 V 1950) AS

26. Jak w rodzinie (3 VI 1950) AS

27. Uczestnicy Nirwany (25 VI 1950) S

28. Na wczasy (23 VII 1950) S

29. Dancing widmo (27 VII 1950) AS

30. Wieczór przy głośniku (8 IX 1950) AS

31. Odgruzowanie (24 IX 1950) S

32. Zbrodnia na zamku Five O’Clock (7 X 1950) A

33. Sen Mundzia (31 X 1950) AS

34. Gwidon w tarapatach (4 XI 1950) AS

35. Mordercy czasu (8 XII 1950) A

36. Wampir i białe myszki (25 XII 1950) S

37. Siedem życzeń głównych (30 XII 1950) AS

38. Pan Gwidon zaginął (17 II 1951) AS

39. Powrót Eterka (15 VII 1951) S

40. Mundzio – żniwiarz (5 VIII 1951) S

41. Skarby króla Zygmunta (29 IX 1951) A

42. Kraj stu uciech, cz. 1 (28 X 1951) S

43. Kraj stu uciech, cz. 2 (25 XI 1951) S

44. Wielkie łowy (22 XII 1951) AS

45. Ofiara natchnienia (26 IV 1952) AS

46. Flirt z Melpomeną (29 VI 1952) S

47. Letnia przygoda (27 VII 1952) A

48. Tajemnica uczucia (27 IX 1952) A

49. Do ordynacji wyborczej pretensje Mundzia (26 X 1952) S

50. Nie igra się z teatrem (24 XII 1952) S

51. Wielki Jubileusz (23 X 1953) AS

52. Gość o północy (27 XI 1953) AS

53. Wybrane fragmenty (16 XII 1953) A

54. O strasznym wujaszku, czyli Mundziowe dary (22 XII 1953) AS

55. Noworoczne życzenia (specjalne wydanie sylwestrowe, 31 XII 1953) S

56. Pierwszy bal (26 II 1954) AS

57. Gdzie Trzepałko? (24 III 1954) AS

58. Znów wiosna (21 V 1954) AS

59. Gdy kwitną jaśminy (25 VI 1954) AS

60. Bezbłędny rycerz (19 VII 1954) AS

61. Wracamy z wczasów (25 IX 1954) AS

62. Prysznic (23 XII 1954) AS

63. List (30 lub 31 XII 1954) AS

64. W matni (3 III 1955) AS

65. Dozorca i róże (30 VII 1955) AS

66. Nieszczęśliwi muszą się lepiej odżywiać (10 II 1956) AS

67. Satyra prawdę mówi, względów się wyrzeka (7 III 1956) A

68. Dramatyczny koncert życzeń (24 III 1956) AS

69. Dalszy Ciąg Nastąpi – odcinek 1 (9 XI 1957) AS

70. Dalszy Ciąg Nastąpi – odcinek 2 (23 XI 1957) AS

71. Dalszy Ciąg Nastąpi – odcinek 3 (7 XII 1957) AS

72. Dalszy Ciąg Nastąpi – odcinek 4 (21 XII 1957) A

73. Dalszy Ciąg Nastąpi – odcinek 5 (4 I 1958) AS

74. Dalszy Ciąg Nastąpi – odcinek 6 (8 I 1958) AS

75. Dalszy Ciąg Nastąpi – odcinek 7 (1 II 1958) AS

76. Dalszy Ciąg Nastąpi – odcinek 8 (15 II 1958) AS

77. Dalszy Ciąg Nastąpi – odcinek 9 (1 III 1958) AS

78. Dalszy Ciąg Nastąpi – odcinek 10 (15 III 1958) AS

79. Dalszy Ciąg Nastąpi – odcinek 11 (29 III 1958) AS

80. Dalszy Ciąg Nastąpi – odcinek 12 (12 IV 1958) AS

81. Dalszy Ciąg Nastąpi – odcinek 13 (3 V 1958) AS

82. Dalszy Ciąg Nastąpi – odcinek 14 (24 V 1958) AS

83. Dalszy Ciąg Nastąpi – odcinek 15 (7 VI 1958) AS

84. Dalszy Ciąg Nastąpi – odcinek 16 (21 VI 1958) AS

85. Dalszy Ciąg Nastąpi – odcinek 17 (5 VII 1958) AS

86. Dalszy Ciąg Nastąpi – odcinek 18 (19 VII 1958) AS

87. Dalszy Ciąg Nastąpi – odcinek 19 (2 VIII 1958) AS

88. Dalszy Ciąg Nastąpi – odcinek 20 (30 VIII 1958) AS

89. Dalszy Ciąg Nastąpi – odcinek 21 (13 IX 1958) AS

90. Dalszy Ciąg Nastąpi – odcinek 22 (27 IX 1958) AS

91. Dalszy Ciąg Nastąpi – odcinek 23 (11 X 1958) AS

92. Dalszy Ciąg Nastąpi – odcinek 24 (25 X 1958) AS

93. Dalszy Ciąg Nastąpi – odcinek 25 (8 XI 1958) AS

94. Dalszy Ciąg Nastąpi – odcinek 26 (22 XI 1958) AS

Nasze oznaczenia:

A  – oznacza, iż ocalała audycja,

S  – natomiast, że ocalał scenariusz;

SF – to doprawdy science fiction, ocalał tylko fragment scenariusza;

AS – to naturalnie jedno i drugie;

0 – że nie ocalało nic.

Nasze rozterki obejmujące Eterki:

Przede wszystkim ta, że jak wynika z zapowiedzi – Wielki Jubileusz to audycja nr 50, a u nas natomiast ulokowana jest pod numerem 51.

A ponadto: brak wiarygodności dat dziennych i niemożność stuprocentowego stwierdzenia, która z dat jest datą nagrania, a która emisji, nie wspominając już o datach powtórzeń.

Nota bene! W powyższej statystyce nie ujęliśmy Eterka p.t. Piosenki z Eterka (19 VI 1955), gdyż był on tylko ponad 17-minutowym (17:21) zbiorem piosenek, nie opatrzonym choćby jednym słowem. Ani też powtórnych realizacji audycji Słynne powiedzonka (10 VIII 1958) i Gdzie jest Mundzio (7 VII 1950), ponieważ nie odbiegały one treściowo od pierwowzorów. A tym bardziej 14 powtórek bądź kompilacji powtórkowych, zapowiedzianych przez Autora jako „wersja epicka serialu radiowego z lat 1957–1958 p.t. DCN”, które ukazywały się na antenie programu III od 25 marca do 2 października roku 1962. Ich tytuły to: Tajemnicza stopa i zagadkowy głos, Niespodzianka, Narzeczeni, bez tytułu, Bożenka, Zatrudnię staruszka, Rodzina za pięć patyków, Mecenas Ględzki, Posada, Przeprowadzka, Nowosiedliny, Rozdział letni, Aureliusz i Impotex.

Ad 49. W scenariuszu przeczytaliśmy: (...) Mamy zaszczyt przedstawić Profesora Pęduszkę, Wdowę Eufemię i Chłopczyka Mundzia w premierze pod tytułem... i jakoś nie mogliśmy się pogodzić z tymi kropkami. Prześledziliśmy cały tekst i na jego podstawie opatrzyliśmy go tytułem. No cóż, żywimy bezwstydną nadzieję, iż to właśnie ten, co Autor miał zamiar wymyślić lubo też wymyślił, lecz przez roztargnienie nie uwiecznił drukiem.

Lista listów

Wykaz drugi, ale po raz pierwszy ustalona Lista Listów z podróży:

List pierwszy o podróżowaniu (X 1961)

List drugi z podróży na Żoliborz (XI 1961)

List trzeci z Bielan (XI 1961)

List czwarty z Mokotowa (XII 1961)

List piąty z...? (1962)

List szósty z domu (I 1962)

List siódmy ze szczytu wysokościowca (II 1962)

List ósmy z Ogrodu Saskiego (II 1962)

List dziewiąty ze Szczęśliwic (III 1962)

List dziesiąty o dziadku Paździerzaku (III 1962)

List jedenasty o kablu (VII 1962, tylko Jeremi Przybora)

List dwunasty z piekarni „Mastodont” (1962, tylko Jeremi Przybora)

List trzynasty o załamaniu się Przyjaciela (IX 1962, tylko Jerzy Wasowski)

List czternasty znad Wisły (IX 1962)

List siedemnasty o kominkach (XI 1962)

List osiemnasty z podróży do muzeum (XI 1962)

List dziewiętnasty o przesuwaniu (XII 1962)

List dwudziesty o dziadku Paździerzaku (196?, tylko Jeremi Przybora)

List dwudziesty pierwszy omawiający korespondencję (1963, tylko Jerzy Wasowski)

List dwudziesty drugi z balu (1963)

List dwudziesty trzeci z ogonka (IV 1963)

List z Luzonu (VI 1963)

List z wystawy psów (VI 1963)

List o podróżniku Cichorodku (1963)

List z życia rozrywkowego (1963)

List zabezpieczający Was przed zimą (XI 1963)

List o Japończykach (XII 1963)

List z tamtego brzegu (1964)

List omawiający korespondencję (1964)

List z plaży wiosennej (1964)

List z piwnicy i ze strychu (XI 1964)

List z ogarem (XII 1964)

List z kuchni (I 1965)

List z wywiadami (III 1965)

List z kina (IV 1965)

List z filharmonii (IV 1965)

List z parku (VI 1965)

List z Paryża (VIII 1965)

List z balkonu (X 1965)

List z windy (VIII 1966)

List z parku wiosennego (1968)

List z jesieni (1969)

List z roztargnienia (VII 1971, tylko Jerzy Wasowski)

List z piedestału (197?)

Wszystkie powyższe odnalezione, dużym nakładem sił, cierpliwości i czasu, przez red. Teresę Drozdę w archiwach PR.

Wszystkie poniższe być może w archiwach istnieją, ale ponieważ nie posiadają własnych fiszek, będąc częściami składowymi dużych magazynów satyrycznych, więc żeby je wytropić, należałoby odsłuchać parę ton tych magazynów, w zasadzie od deski do deski, i być może się na coś natrafi. Poniższa lista sporządzona jest na podstawie wydań książkowych:

List z ulicy Kraniaka i Dziwalewicza

List z własnej ulicy

List z zimy

List z gołoledzi

List z poczekalni dentysty

List z piwnicy dżezowej

List z masarni

List z autobusu

List ze śmietnika

List z podłogi

List z przyjęcia

List z klatki schodowej

List z łazienki

List z przeciwka

List z łachy

List z wody

List z postoju

List z pogotowia

List z okolic

List z jadłodajni

List z salonu fryzjerskiego

List ze wspomnień

List z rogu Suczej

List ze Stadionu Sportów Suchych

List spod pomnika

List z trudnej sytuacji

List z dworca

List z jesiennej ulicy

List z podwórka, czyli kawaler „Złotej Miotły”

List z łóżka

List spod choinki

List z pałacu na lodzie

List z „Delikatesów”, czyli Rêve d’amour

List ze słowiczego zakątka

List z przesyłką

List z Wygwizdowa

List z pracowni malarskiej

List z wielkanocnego targu

List z parku dalekiego dzieciństwa

List sprzed kominka

List z parku jesiennego

List z Klubu Prasy, czyli Dziecko Szczęścia

List z... nie wiadomo skąd

Piosenkatalog

Wykaz trzeci to pionierska, i kto wie czy nie uwieńczona sukcesem, próba skatalogowania piosenek stworzonych przez Tandem J. (wyodrębiono 342 pozycje)

▼ A

A, B, C (Eterek)

A ja się nie boję niedźwiedzia (TV?)

A ja się wzruszam (Eterek)

A ta Tola (KSP)

Ach, ta ściana tak cienka / Jakże ściana ta cienka (KSP)

Ach, ten lęk! (Div.)

Addio, pomidory! (KSP)

▼ B

Ballada jarzynowa (KSP)

Ballada o ciuchci (Pan Ciuchcia)

Ballada o doktorze Praszczadku (KSP)

Ballada o doktorze Praszczadku (inna muzyka, Div.)

Ballada o księstwie Zaścianko (OSPa, KJSP)

Ballada o młodej wampirzycy (Gołoledź w „Dudku”)

Ballada o zbóju filantropie (Div.)

Ballada z figurami (?)

Ballada z trupem (Div., Tryptyk i Będzie weselej)

Barkarola „Paola” (Div.)

Bądź dobry i dla męża (KSP)

Bądź mi tatą (Div., KJSP)

Bez ciebie (KSP, Tryptyk, Jedzcie stokrotki!)

Będzie weselej / Będzie weselej (Div., Gołoledź w „Dudku”)

Bije dzwon (Samozgonna aria Kostryna) (Balladyna 68)

Biżuteria (Gołoledź w „Dudku”, KJSP)

Bo we mnie jest sex (wersje żeńska i męska) (KSP)

Boję się tej melodii (KSP)

Brak guzików (Eterek)

Brudzia (Gołoledź)

▼ C

Chcę Was zabawić (Taffy)

Choć mówią mi Diogenesuniu (Eterek)

Chodzę sobie, zbieram rutkę (Śpiwka Aliny) (Balladyna 68)

Chór zakochanych dziewcząt (dziewic) / młodzieńców / płci obojga / Dzionek zgasł (Panna Zuzanna, KSP)

Ciało czy umysł (Eterek)

Ciepła wdówka na zimę (Div., Pani X przeprasza)

Cisza leśna (OSPa, KJSP)

Co za ulga (Medea – moja sympatia)

Czarna maska (Uczta Nerona)

Czemu zgubiłam (zgubiłaś) korale? („Szpak”, W cichej fabryczce piosenek, KSP)

Czy jest mydło „Jaś”? (Panna Zuzanna)

Czyżby tylko jeden trup (Medea – moja sympatia)

▼ D

Dama z portretu (Zgubne uczucia, KSP)

Dawnymi laty w Warszawie (Eterek)

Dla ciebie jestem sobą (KSP)

Dłonie praczki Eweliny... (OSPa)

Do ciebie szłam (KSP)

Do miłości mej drogi są proste (Panna Zuzanna)

Dobranoc, już czas na sen (Div.)

Dobranoc, już nam zapasik... (KSP)

Drep, drep, do Teb (Medea – moja sympatia)

Drobne ogłoszenia (Drobne ogłoszenia, KSP)

Duchy (Gołoledź)

Dumka sieroca (KJSP)

Dyskretni być winni doradce (Eterek)

Dziadek Paździerzak (OSPa)

Dziecię tkaczy (KSP)

Dziewanna, Róża, Gencjana (OSPa)

Dziewczę i ułani (Eterek)

Dziewczę i ułani / Zosia i ułani (inna muzyka, KSP)

Dziewczyna pachnąca szczęściem (OSPa)

Dziewica Anastazja (KSP, Div.)

▼ E

Eldolarado (Eterek)

Embarras (KSP)

Epitafium (OSPa)

▼ G

Garden party lady Marty („Dudek”)

Gdy człowiek opuści urzędzik (Eterek)

Gdzie Trzepałko? / Ku Trzepałce łatwa droga! (Eterek)

Gołąbki w pomidorach (Div.)

Gołoledź I (Gołoledź w „Dudku”)

Gołoledź II (Gołoledź w „Dudku”)

Grunt to porządek / Grunt to higiena (Eterek, Kazia Pianczanka)

Grzeczne chłopczyki (Studencka miłość, Jak pokochaliśmy z Przyjacielem przedszkolankę)

▼ H

Herbatka (KSP)

Historia prosta (Div., Deszczowa suita)

Hrabianka Fryderyka (OSPa)

Hymn o Nirwanie (Eterek)

▼ I

I jak tu żyć samotnie (EP Jedzcie stokrotki!, Div.)

Idę cienistą stroną ulicy (Tryptyk, Piosenki Starszego Pana)

Innam już panna (Panna Zuzanna)

▼ J

Ja chciałbym właśnie, kiedy mama zaśnie... (Eterek)

Ja cię, miła, ucieleśnię (Gołoledź)

Ja dla pana czasu nie mam (Telefon zaufania)

Ja jestem mała Taffy (Taffy)

Ja jestem Prologiem! (Słuchamy i patrzymy)

Ja nie mogę, kiedy muszę (Gołoledź w „Dudku”)

Ja proszę o ciszę (Div.)

Jak ja za tobą tęsknię (Div.)

Jak już pomagać, to oburącz (OSPa)

Jak noc czarne są (Eterek)

Jak pan mógł? (Telefon zaufania)

Jak pan się trzyma (Garden party, czyli bankiet w krzakach, Będzie weselej)

Jak słodko mieć własne mieszkanko (Eterek, KSP)

Jak to dobrze mieć własne mieszkanko (Eterek)

Jak zatrzymać tę chwilę (KJSP)

Jaka to rzecz? (Alicja Majewska śpiewa piosenki Jeremiego Przybory)

Jam król Kreon wspaniały (Medea – moja sympatia)

Jam poczciwy Wilk (Eterek)

Jazon (Medea – moja sympatia)

Jedzcie stokrotki! (Jedzcie stokrotki!)

Jej rodzina? (KSP)

Jesienna dziewczyna / Mężczyzna jesienny (KSP, Div., KJSP)

Jesienna koloratura I, II, III (KJSP)

Jesienne listy (KJSP)

Jestem Słoniątko żądne wiedzy (Taffy)

Jestem Zuzanna (Panna Zuzanna)

Jeszcze w zimie miałam imię (KJSP)

Jeż, który pływa jak żółw (Taffy)

Jeż ma kolce (Taffy)

Jeżeli kochać, to nie indywidualnie (KSP)

Już drugi raz (Eterek)

Już kąpiesz się nie dla mnie (KSP)

Już noc (kanon) (KSP)

Już poczekalnia pusta (Div.)

Już skończona zabawa (Eterek)

Już wy się z Taffy nie droczcie (Taffy)

▼ K

Kakadu (Eterek)

Kapturek 62 (KSP)

Kaziu, zakochaj się! (KSP)

Kiedy łowimy ryby (Taffy)

Kochajcie jemiołuszki (Div.)

Kołysanka dla dziecka usypiającego z trudem (recital Ireny Kwiatkowskiej)

Kołysanka sprzętów (Pani X przeprasza)

Konsumenci i klienci (Panna Zuzanna)

Koryntu my cór chór (Medea – moja sympatia)

Kredą na płocie (Panna Zuzanna)

Któż kocha tak jak matka (Medea – moja sympatia)

Kuplety (KSP, KJSP)

Kuplety z nóżkami, Kocia (KSP)

Kwartet im. Czastuszkiewicza (Skrzypek z kwartetu im. Czastuszkiewicza, Będzie weselej)

▼ L

Lament posłańca (Medea – moja sympatia)

Liter wcale my nie znamy (List Taffy) (Taffy)

Lubimy się włóczyć we dwoje (Taffy)

▼ M

Mać tawerna („Szpak”)

Mambo „Spinoza” (KSP)

Mamy pokój (Eterek)

Manilla (Studencka miłość)

Manio, to moje słonko / Franiu, ty moje słonko! (KSP, Będzie weselej)

Manuela (Panowie o paniach)

Mężczyzna kulinarny (Garden party, czyli bankiet w krzakach, Będzie weselej)

Mężczyzna sextorpeda (Garden party, czyli bankiet w krzakach, Będzie weselej)

Mężczyzna skowroneczek (Garden party, czyli bankiet w krzakach)

Mężczyzna śpi (KJSP)

Mężczyzna urlopowy (Garden party, czyli bankiet w krzakach, Będzie weselej)

Mężczyzna zakupowy (Garden party, czyli bankiet w krzakach, Będzie weselej)

Mgliste przeczucie (KJSP)

Misia (OSPa)

Mistrz afer i grand (Panna Zuzanna)

Modlitwa Barnaby (KSP, Jedzcie stokrotki!)

Modlitwa o sen (Gołoledź)

Moja dziewczyna ręce ma złote (Złota Lucyna) (Panna Zuzanna, Panowie o paniach)

Moja dziewuszka nie ma serduszka (KSP)

Muchy (Panna Zuzanna)

Myśmy kazirodki…

▼ N

Na całej połaci śnieg (KSP)

Na facjatce (Eterek, KSP)

Na odsiecz Tegumaia (Taffy)

Na płask, na płask (Eterek)

Na ryby (KSP)

Na wypadek, gdyby to nie skończyło się małżeństwem (Telefon zaufania)

Na wyraj / Na wczasy (Eterek)

Nad Prosną (KSP)

Najlepszy śnieg krajowy (Div.)

Najmilsze są drobne panie (KSP, Tryptyk)

Nareszcie (wersje męska i żeńska) (Gołoledź)

Nareszcie (wersja poszerzona tekstowo i muzycznie, Alicja Majewska śpiewa piosenki Jeremiego Przybory)

Natalia (OSPa)

Natalia, Fryderyka, Dorota (Piosenki Starszego Pana)

Nawet i nie tuzy (Div.)

Niby tylko dwie panienki (Dumka Kirkora) (Balladyna 68)

Nie deptać trawników! (KSP, Jedzcie stokrotki!)

Nie lubię raczej śpiewać (Pani X przeprasza)

Nie ma święta dla inkasenta (?)

Nie, nie, nie budźcie mnie! (KSP)

Nie o tobie piosenka (Eterek)

Nie odchodź! (KSP)

Nie pamiętam (KSP)

Nie pożałuje pan (Skrzypek z kwartetu im. Czastuszkiewicza)

Nie zakocham się tej wiosny już w nikim (KSP)

Niech żyje młodość, miłość i przyjaźń / Pieśń skautów oceanicznych (Studencka miłość, KSP)

Niełatwo jest być Noem (Eterek)

Niespodziewany Koniec Lata (KJSP)

Nikodem (OSPa)

Nirwana (Eterek)

No co ja ci zrobiłem? (KSP)

No i jak tu nie jechać? (KSP)

No, nie płacz już, Stefa! (Gołoledź w „Dudku”)

No to koniec i kropka (Eterek)

▼ O

O, ciotki! / Zwierzenia (OSPa)

O Dorocie (OSPa)

O, Dorothy..., O, Margaret... (OSPa)

O, knieje (OSPa)

O Kraniaku i Dziwalewiczu (OSPa)

O, Kutno! (Div.)

O, Lorelei (Gołoledź)

O, mamo, jaki pan śliczny (Garden party, czyli bankiet w krzakach, Pani X przeprasza)

O, moje solo (KSP)

O muzie (OSPa)

O, Romeo! / O, Julietto! (KSP, Div.)

O, ukochany małżonku ty mój (DCN)

Oczy jasne (Gołoledź w „Dudku”, KJSP)

Oczy przezroczyste (Zwierzenia przy fortepianie)

Odjadę z tego peronu (Div.)

Odrażający drab (KSP)

Odrobina mężczyzny na co dzień / Odrobina dziewczyny na co dzień (KSP)

Odrobina mężczyzny na co dzień (Drobne ogłoszenia, inna muzyka)

Ogary poszły w las (OSPa)

Oj, pisarze to tyrani (Medea – moja sympatia)

Oj, siostrzyczka mnie zabiła (Samozgonna śpiwka Aliny) (Balladyna 68)

Opowiedziałem, jakem potrafił (Taffy)

Ostatni zdun (KSP)

▼ P

Pa! Pa! Pa! (Kuplety pożegnalne) (KSP)

Pa, tato, pa! – List Stokrotki (KSP, Jedzcie stokrotki!)

Pani mnie oswoi, madame (Div.)

Pani Monika (Panowie o paniach, Dorota, KSP)

Pani Róża gra Szopena (Div.)

Pani X przeprasza (Pani X przeprasza)

Panienka z temperamentem (Jedzcie stokrotki!, Telefon zaufania)

Panowie i panie (Eterek)

Paryż o kabanosie (Paris au kabanos) (Piosenki z łazienki, Będzie weselej)

Pas cnoty („Szpak”, Panowie o paniach)

Patrzę na ciebie (KSP)

Pejzaż bez ciebie (Telefon zaufania)

Pewna pora wiosną zwana (Wiosna i piernik) (DCN, Jedzcie stokrotki!)

Pęduszko i Wiosna (Eterek)

Pieśń młodych turystów (Pieśń alpinistów) (Jedzcie stokrotki!)

Pieśń o drzewku (Płoną izby drzewka blaskiem) (Eterek, KSP)

Pieśń o lecie / wiośnie / zimie /jesieni (Panna Zuzanna, KSP, Wieczór zimowy/ ?)

Pieśń o strasznym wujaszku (Eterek)

Piorunem rażonam („Valse Funèbre” Balladyny) (Balladyna 68)

Piosenka bez ciebie („Szpak”)

Piosenka jest dobra na wszystko (KSP)

Piosenka o zdobywaniu mieszkania (Eterek)

Piosenka sodomitologiczna (Medea – moja sympatia)

Piosenka wędrowników / Ścieżką pośród łąk / Ścieżką pośród rżysk / Pieśń wesołych wędrowników („Szpak”, Eterek, KSP, OSPa)

Plagiat zimowy – Gołoledź i Święty (Wieczór zimowy)

Po co to nam, że ja konam (Samozgonna dumka Kirkora) (Balladyna 68)

Po kompocie (Gołoledź)

Pod twoim oknem (Zgubne uczucia, KSP, Div.)

Podła! / Podły! (KSP, Jedzcie stokrotki!)

Portugalczyk Osculati (KSP)

Porucznik Czartogromski (Gołoledź)

Powiedzcież, którzy słyszycie (Panna Zuzanna)

Powitanie Masek (uroczystość wręczenia Masek 1970)

Praca dyplomowa (Studencka miłość)

Profesorze, Profesorze (Eterek)

Prometeusz i zapałki (Eterek)

Proszę mnie ostrzyc... (TV?)

Prysły zmysły (Eterek)

Prysły zmysły (inna muzyka) (KSP)

Przejrzałam cię na wskroś (KJSP)

Przeklnę cię! / Przeklnę was (KSP)

Przeprowadzka (KJSP)

Przyjdź, przyjdź (Skrzypek z kwartetu im. Czastuszkiewicza)

Puk! Puk! Puk! (W cichej fabryczce piosenek, KSP)

▼ R

Rodzina, ach, rodzina / Rodzina! Rodzina! / Adziba! Adziba! (KSP, Jedzcie stokrotki!, Garden party, czyli bankiet w krzakach)

Rozalio! (KSP)

Rozkosze małżeństwa (Studencka miłość)

Ruszył graf na polowanie (OSPa)

Rzuć chuć (Div., Będzie weselej)

▼ S

S.O.S. (Na pomoc!) (KSP, Jedzcie stokrotki!)

Samokołysanka (Div.)

Samotna harmonia (Letnie opowiastki)

Seanse spirytystyczne (Gołoledź)

Serenada króla „Ogólnie znane jest, że król...” (Eterek)

Shimmy „Szuja” (KSP)

Siedem patyków (Mikrokabarecik 65)

Spacerek przez Eterek (Eterek)

Spirytus zmywa politurę (OSPa)

Sposoby robienia kariery (Podstępna aria Kostryna) (Balladyna 68)

Spotkamy się na tamtym świecie (Div.)

Spuść drabinkę (Skrzypek z kwartetu im. Czastuszkiewicza)

Stacyjka „Zdrój” (Tryptyk, KSP, Div.)

Staruszek do wszystkiego (KSP, Jedzcie stokrotki!)

Staruszek do wszystkiego (inna muzyka, OSPa)

Syrenki (OSPa)

Szarp pan bas! (KSP)

Szef i ja (Gołoledź)

Szkoda zimy (Zimy żal) (W cichej fabryczce piosenek, KSP)

▼ Ś

Śmierć ptaka

Śpi, Pęduszko, śpi (Eterek)

Śpiewanka dla pracujących / kupujących / dojrzałych panów / dyplomatów / wszystkich / odchylonych (Upał)

Średnie miasta (OSPa)

▼ T

Ta wyprawa to sprawa (Taffy)

Tabaka, tabaka, róg (Eterek)

Taka gmina (Gołoledź)

Taka pustka (KSP)

Taka trąba to jest bomba! (Taffy)

Tango „Kat” (KSP)

Tango „Rzepicha” (Muzyka i wiadomości ogórkowe)

Tango „Rzepicha” (inna muzyka, KSP)

Tanie dranie / Zacne chłopy – filantropy (KSP, Jedzcie stokrotki!)

Tańcz, mała fordanserko (Książę ułomny)

Te kuligi (OSPa)

Tęsknię (wersje męska i żeńska) (Gołoledź)

To będzie miłość nieduża / To był smuteczek nieduży (KSP)

To było tak („Szpak”, Drobne ogłoszenia, Zgubne uczucia, KSP)

To już finał (Div.)

Tonę (KJSP)

Toreador i kastaniety (Gołoledź w „Dudku”, Pani X przeprasza)

Tu jest Ameryka (Eterek)

Ty nie odmawiaj mi (KSP)

▼ U

Upiorny twist (KSP)

Uśmiechnij się, Polaku (Div.)

Utwierdź mnie! (KSP)

▼ W

W czasie deszczu dzieci się nudzą (KSP, Deszczowa suita)

W kawiarence „Sułtan” (Div., Będzie weselej)

W ogóle... tego... Z A (Eterek)

W słowach ślad tylko został (KSP)

Walc kameralny (Pani X przeprasza)

Walczyk przy ognisku (KSP, Jedzcie stokrotki!)

Walczyk wątpliwości (Gołoledź w „Dudku”, KJSP)

We dwoje (Studencka miłość, Kazia Pianczanka)

Weltschmerz (OSPa)

Wesoła Wielkanoc (KSP, Div.)

Wesołe jest życie staruszka (KSP)

Wesoły deszczyk (KSP, Deszczowa suita)

Wieczór i aspiryna (Miłość do magister Biodrowicz)

Wielkanoc / Znów wiosna (Eterek, DCN, KSP)

Władza mi dogadza (Pieśń Balladyny) (Balladyna 68)

Wracamy z wczasów (Eterek)

Wróć, Luciu, wróć! (KSP)

Wróć, profesorku drogi (DCN)

Wspomnienie o dziadku (Eterek, KSP, Skrzypek z kwartetu im. Czastuszkiewicza)

Wuja całuj z dubeltówki (KSP)

▼ Z

Z klatki piersiowej (Studencka miłość, Wieczór zimowy)

Z ukochanym mężczyzną (ukochaną kobietą) na co dzień (DCN)

Z umiarem, Kypris, z umiarem (Medea – moja sympatia)

Zagadka Nr 6 (Eterek)

Zagadka Nr 8 (Eterek)

Zakochałem (Zakochałam) się w czwartek niechcący (Studencka miłość, KSP)

Zakochamy się tak jak trzeba (KJSP)

Zapomniałbym (?)

Zaraz, zaraz, zaraz... (Taffy)

Zawsze gorzej może być (Zaproszenie i Wyproszenie) (Div.)

Ząb, zupa, dąb (Div.)

Ze wszystkich jaguarów (Taffy)

Zemsta (Medea – moja sympatia)

Złości mej przebrzmiały echa (Medea – moja sympatia)

Zmierzch (KSP)

Zupełnie jak ty („Szpak”, KSP, Pani X przeprasza)

Zupełnie Nowy Rok (Mikrokabarecik 65, OSPa)

Zwracam panu Klementynę (Kalorynę) (KSP)

▼ Ż

Żegnaj, kotku! (Telefon zaufania)

Żegnajcie, uda pani Lali (Piosenki z łazienki)

Nota bene! Jeżeli dwa utwory (lub więcej) o tym samym bądź różnych tytułach przedzielone są kreską ( / ) – oznacza to, iż jest to ta sama muzyka z różnymi tekstami.

Aktorowidz

Wykaz czwarty i w dalszym ciągu po raz pierwszy sporządzona lista, obejmująca tym razem artystów, którzy pojawili się w przedsięwzięciach Dwóch Panów J.:

Alibabki – Pani X przeprasza

Andrzej Antkowiak (1936–1979) – KSP XIII i XIIIr

Hubert Antoszewski (1932–1999) – Taffy

Bogdan Baer (1926–2002) – Tryptyk Nr 11 Myśliwski, Książę ułomny, Departament Trzynasty

Halina Balińska (ur. 1943) – Medea – moja sympatia

Hanna Banaszak (ur. 1957) – Telefon zaufania

Barbara Bargiełowska (ur. 1934) – Departament Trzynasty

Tadeusz Bartosik (1925–1985) – Taffy

Jerzy Bielenia (1918–2001) – sygnał Eterka, Eterki, Panna Zuzanna, DCN-y, Miłość do magister Biodrowicz, Stokrotki ogrodnika Barnaby, Tycjanna z siedmiu rozdziałów, Upał, Książę ułomny

Ewa Błaszczyk (ur. 1955) – KJSP VII

Andrzej Bogucki (1904–1978) – Eterki, Panna Zuzanna, Krotochwile liryczne w jesiennym parku, Wieczór zimowy, Drobne ogłoszenia, DCN-y, KSP I, KSP Ir, Jak zaopatrzyć się na zimę, Zgubne uczucia, NpIIr

Elżbieta Bojanowicz (ur. 1939) – NpIII, KSP XII i XIIr, Garden party, czyli bankiet w krzakach, Skrzypek z kwartetu im. Czastuszkiewicza, Medea – moja sympatia

Henryk Borowski (1910–1991) – Medea – moja sympatia

Kazimierz Brusikiewicz (1926–1989) – Krotochwile liryczne w jesiennym parku, DCN 15, 17, 18, 23 i 25, KSP I, Pani X przeprasza

Helena Buczyńska (1894–1957) – Eterek – List Profesora Pęduszki, Sprawa Bardell contra Pickwick

Roma Buharowska (ur. 1950) – KJSP VIII

Janusz Bylczyński (1920–1990) – Miłość do magister Biodrowicz

Iga Cembrzyńska (ur. 1939) – Div. op. 3, Jedzcie stokrotki!

Krystyna Chimanienko (1934–1972) – Jedzcie stokrotki!

Zygmunt Chmielewski (1894–1978) – Sprawa Bardell contra Pickwick

Feliks Chmurkowski (1896–1971) – Eterki, Panna Zuzanna, Deszczowe impresje, Drobne ogłoszenia, DCN 7, 16, 17, 20, 21 i 24–26, Stokrotki ogrodnika Barnaby

Anna Chodakowska (ur. 1948) – KJSP VII

Aniela Chojnowska (†) – Taffy

Zenon Chojnowski (1929–1985) – Taffy

Jaromir Chomicz (ur. 1937) – Taffy

Chór Czejanda – Eterki, Panna Zuzanna

Jan Ciecierski (1899–1987) – Eterek – Kłopoty mieszkaniowe, Drobne ogłoszenia

Joanna Ciemniewska (ur. 1936) – Medea – moja sympatia

Krystyna Cierniak (ur. 1935) – KSP IX, X, XI, XIr, XII, XIII, Upał

Mieczysław Czechowicz (1930–1991) – KSP VI, VIr, Dorota, KSP VIII, VIIIr, IX, IXr, X, Xr, Na progu Nowego Roku, NpIII, KSP XII, XIIr, XIII, XIIIr, XIV, Tryptyk Nr 9, KSP XV, XVI, Div. op. 3 i 4, Deszczowa suita, Div. op. 5 i 7, Piosenki z cyklu Divertimento, Kabarecik pod wezwaniem Kociubińskiej H., Medea – moja sympatia, Div. op. 3r, 4r i 5r, Medea (r), KJSP I, IV, V i VIII

Damian Damięcki (ur. 1941) – Taffy, Medea – moja sympatia

Maciej Damięcki (ur. 1944) – Taffy

Kazimierz Dembowski (1895–1975) – Jedzcie stokrotki!

Zenobia Dębicka (ur. 1921) – Taffy

Halina Dunajska (ur. 1926) – KSP VI

Adolf Dymsza (1900–1975) – Będzie weselej

Edward Dziewoński (1916–2002) – Panna Zuzanna, Bies Paskerville’ów, Wieczór zimowy, Deszczowe impresje, Drobne ogłoszenia, KSP IV, IVr, Stokrotki ogrodnika Barnaby, Dwóch mężczyzn szło drogą służbową, KSP V, Vr, Hrabina Tyłbaczewska, KSP VI, VII, VIr, VIIr, NpII, KSP IX, IXr, X, Xr, NpIIIr, KSP XII, XIIr, XIII, XIIIr, ppIV, Tryptyk Nr 8, KSP XV, Gołoledź („Dudek”), KJSP II, III i VIII

Aleksander Dzwonkowski (1907–1977) – Stokrotki ogrodnika Barnaby, Kabarecik pod wezwaniem Kociubińskiej H.

Jacek Fedorowicz (ur. 1937) – ppIV, Garden party, czyli bankiet w krzakach (r), Garden... (r)

Edmund Fidler (1907–1999) – Eterek – Prometeusz i zapałki, Drobne ogłoszenia, Miłość do magister Biodrowicz, Jak zaopatrzyć się na zimę, KSP VIII, VIIIr, X i Xr

Barbara Fijewska (1919–2005) – KSP I i Ir

Tadeusz Fijewski (1911–1978) – Eterki, Panna Zuzanna, Wieczór zimowy, DCN-y

Agnieszka Fitkau (ur. 1942) – KSP XVI

Roman Frankl (ur. 1954) – KJSP III, IV, V, VI i VII

Marian Friedmann (1917–1983) – DCN 20, Departament Trzynasty, Pani X (r)

Piotr Fronczewski (ur. 1946) – KJSP I i II

Mieczysław Gajda (ur. 1931) – Stokrotki ogrodnika Barnaby

Janusz Gajos (ur. 1939) – KJSP III i VIII

Stanisław Gawlik (1925–1990) – KSP XI, XIr, Departament Trzynasty

Wieńczysław Gliński (1921–2008) – Eterki, Wieczór zimowy, „Szpak” III, Panowie o paniach, KSP Ir, Div. op. 5, Balladyna 68, Div. op. 7, Zemsta starego fotela, Div. op. 5r, Garden party, czyli bankiet w krzakach (r)

Ignacy Gogolewski (ur. 1931) – Div. op. 1 i 2

Wiesław Gołas (ur. 1930) – KSP II, IIr, III, IIIr, W cichej fabryczce piosenek, KSP V, Vr, VI, VII, VIr, IX, IXr, X, Xr, NpIII, XII, XIIr, XIII, Upał, KSP XIIIr, ppIV, XIV, XV, XVI, Div. op. 4 i 5, Gołoledź („Dudek”), Książę ułomny (r), Definitywny upadek prezesa, Div. op. 4r, KJSP I

Anna Górna (ur. 1944) – Upał

Irena Górska (1910–2008) – Eterek – Czerwony Kapturek 2

Stefania Górska (1907–1986) – Wieczór zimowy, DCN 3 i 23

Zofia Grabowska (1902–1990) – Eterki – Czerwony Kapturek 1 i 2

Wiera Gran (1916–2007) – Eterki – Prometeusz i zapałki oraz Dancing widmo

Helena Gruszecka (1904–1982) – DCN 20, Jedzcie stokrotki!

Władysław Hańcza (1905–1977) – Upał

Gustaw Holoubek (1923–2008) – Div. op. 1

Stanisław Iwański (1903–1963) – Eterek – Czerwony Kapturek 1

Zofia Jamry (1918–2006) – Jedzcie stokrotki!

Tadeusz Janczar (1926–1997) – Eterki – Kłopoty mieszkaniowe oraz Prometeusz i zapałki, Studencka miłość

Maria Janecka (1928–2012) – Deszczowe impresje, Jak pokochaliśmy (z Przyjacielem) przedszkolankę, Taffy

Wacław Jankowski (1904–1968) – Eterki, Panna Zuzanna, DCN 18, Dwóch mężczyzn szło drogą służbową

Alina Janowska (ur. 1923) – My i one, DCN 16 i 17, U państwa Wyrko-Gnickich, Kazia Pianczanka, Stokrotki ogrodnika Barnaby, Piosenki z cyklu Divertimento, Balladyna 68

Waldemar Januszkiewicz (1915–1999) – Drobne ogłoszenia, DCN 20–23 i 25, U państwa Wyrko-Gnickich

Stefania Jarkowska (1909–1959) – Eterki, Panna Zuzanna, Krotochwile liryczne w jesiennym parku, DCN 5, 6, 10, 12 i 13

Joanna Jedlewska (1937–1972) – Div. op. 3 i 5

Jan Jeruzal (ur. 1938) – Departament Trzynasty

Halina Jezierska (1919–1993) – DCN 1, 12 i 13, My i one, Jak pokochaliśmy (z Przyjacielem) przedszkolankę

Kalina Jędrusik (1931–1991) – KSP IV, IVr, V, Vr, VI, NpI, KSP VII, VIr, NpII, KSP IX, NpIIr, KSP IXr, X, Xr, XI, XIr, NpIII, KSP XII, XIIr, Tryptyk Nr 3, KSP XIII, Upał, KSP XIIIr, ppIV, Tryptyk nr 8, KSP XV, XVI, Div. op. 2, 3, 4, Deszczowa suita, Div. op. 5, 7, Piosenki z cyklu Div., Skrzypek z kwartetu im. Czastuszkiewicza, Tryptyk Nr 11, Będzie weselej, Pani X przeprasza, Div. op. 3r, 2r, 4r, 5r, Skrzypek z kwartetu im. Czastuszkiewicza (r), KJSP II, III, IV, V i VIII

Cezary Julski (1927–1997) – KSP I, Jedzcie stokrotki!, Garden party, czyli bankiet w krzakach, Skrzypek z kwartetu im. Czastuszkiewicza

Kazimierz Kaczor (ur. 1941) – Medea – moja sympatia

Witold Kałuski (1922–1991) – Tryptyk Nr 12 Z jedną niewiadomą

Krystyna Kamieńska (ur. 1925) – Zgubne uczucia

Emilian Kamiński (ur. 1952) – KJSP I i II

Bożena Kaniewska (1935–1981) – Taffy

Krystyna Karkowska (ur. 1926) – Pani X przeprasza

Stanisława Kawińska (1886–1960) – Deszczowe impresje

Ryszard Kierczyński (1902–1971) – Eterek – Prometeusz i zapałki

Roman Kłosowski (ur. 1929) – Div. op. 7

Kmiecie – KJSP I, III i IV

Bogumił Kobiela (1931–1969) – Div. op. 2, 3, 4, Deszczowa suita

Jan Kobuszewski (ur. 1934) – Div. op. 3, 6, Balladyna 68, Garden party, czyli bankiet w krzakach, Gołoledź („Dudek”)

Jan Kociniak (1937–2007) – Medea – moja sympatia, Garden party, czyli bankiet w krzakach (r), Definitywny upadek prezesa

Marian Kociniak (ur. 1936) – Mk65, Garden party, czyli bankiet w krzakach, Zemsta starego fotela, Książę ułomny (r), Gołoledź (TV), Div. op. 3r, 2r, 5r

Józef Kondrat (1902–1974) – Deszczowe impresje

Marek Kondrat (ur. 1950) – KJSP I, II

Tadeusz Kondrat (1908–1994) – KSP IV, IVr

Bogusław Koprowski (ur. 1940) – Jedzcie stokrotki!

Włodzimierz Korcz (ur. 1943) – Pani X przeprasza

Teofila Koronkiewicz (1901–1985) – Deszczowa suita

Lidia Korsakówna (1934–2013) – Pani X przeprasza

Renata Kossobudzka (1921–2006) – Eterek – Pierwszy bal, Gołoledź (TV), Gołoledź (r)

Małgorzata Kośmińska – OSPa 19–23, 25, 27–29

Krzysztof Kowalewski (ur. 1937) – Div. op. 3r, Skrzypek z kwartetu im. Czastuszkiewicza (r), Gołoledź (r), Książę ułomny (r), Departament Trzynasty

Halina Kowalska (ur. 1941) – Garden party, czyli bankiet w krzakach, OSPa 2, Skrzypek z kwartetu im. Czastuszkiewicza, Div. op. 2r, Skrzypek... (r)

Irena Kownas (ur. 1937) – Medea – moja sympatia, OSPa 18, Książę ułomny, Departament Trzynasty

Barbara Krafftówna (ur. 1928) – Studencka miłość, KSP II, IIr, III, IIIr, Dwóch mężczyzn szło drogą służbową, KSP VI, NpIr, KSP VII, VIr, VIIr, NpII, KSP IX, IXr, X, Xr, NpIIIr, NpIII, KSP XII, XIIr, Tryptyk Nr 3, KSP XIII, Upał, KSP XIIIr, ppIV, KSP XVI, Div. op. 4, Deszczowa suita, Div. op. 6, 7, Piosenki z cyklu Divertimento, Tryptyk Nr 10, Kabarecik pod wezwaniem Kociubińskiej H., Będzie weselej, Div. op. 3r, 2r, 4r, 5r, KJSP III, IV, VII i VIII

Władysław Królikiewicz (1898–1976) – „Szpak” I, II, III i IV

Zbigniew Kryński (1921–1995) – Krotochwile liryczne w jesiennym parku

Jerzy Kryszak (ur. 1950) – KJSP VII i VIII

Zofia Kucówna (ur. 1933) – KSP XI i XIr, NpIII

Ewa Kuklińska (ur. 1951) – KJSP I, II, III i V

Kazimierz Kurczyński (1924–1965) – Krotochwile liryczne w jesiennym parku

Irena Kwiatkowska (1912–2011) – Eterki, Wieczór zimowy, Deszczowe impresje, Drobne ogłoszenia, My i one, DCN-y, Jak zaopatrzyć się na zimę, KSP VII, Dorota, KSP VIIr, VIII, VIIIr, IX, IXr, X, XII, XIIr, XIII, XIIIr, XIV, Tryptyk Nr 7, KSP XV, XVI, Div. op. 4, Deszczowa suita, Div. op. 5, Piosenki z cyklu Divertimento, Garden party, czyli bankiet w krzakach (r), Skrzypek z kwartetu im. Czastuszkiewicza (r), Div. op. 4r, 5r, KJSP V, VI i VIII

Cezary Kwieciński (ur. 1966) – Pani X przeprasza, Pani X (r)

Lucjan Kydryński (1929–2006) – Piosenki z cyklu Divertimento

Joachim Lamża (ur. 1951) – Gołoledź (TV), Div. op. 2r i 5r, KJSP V

Zdzisław Leśniak (1930–2002) – KSP VI, XII, XIII i XIIr, Upał, Jedzcie stokrotki!, Garden party, czyli bankiet w krzakach (r), Skrzypek z kwartetu im. Czastuszkiewicza, Departament Trzynasty

Elżbieta Lis (ur. 1953) – Medea – moja sympatia

Krzysztof Litwin (1935–2000) – Upał

Zdzisław Lubelski (1910–1965) – Stokrotki ogrodnika Barnaby

Katarzyna Łaniewska (ur. 1933) – Div. op. 6

Andrzej Łapicki (1924–2012) – DCN 13, My i one

Bohdan Łazuka (ur. 1938) – KSP IX, X, Div. op. 6, 7, Piosenki z cyklu Divertimento, Garden party, czyli bankiet w krzakach, Skrzypek z kwartetu im. Czastuszkiewicza, Tryptyk Nr 12, Będzie weselej, Gołoledź (TV), Pani X przeprasza, KJSP I

Tadeusz Łomnicki (1927–1992) – Eterek – Prometeusz i zapałki

Krzysztof Machowski (ur. 1946) – Medea – moja sympatia

Krzysztof Majchrzak (ur. 1948) – KJSP VI, VIII, Departament Trzynasty

Bohdana Majda (1924–1995) – Definitywny upadek prezesa, Div. op. 3r

Wanda Majer (ur. 1932) – Studencka miłość

Alicja Majewska (ur. 1948) – Pani X przeprasza

Henryk Małkowski (1881–1959) – Eterki – Kłopoty mieszkaniowe, Kolekcja Profesora Pęduszki, Prometeusz i zapałki oraz Wielki Jubileusz

Danuta Mancewicz (1922–2008) – Studencka miłość, Miłość do magister Biodrowicz, Taffy

Jan Matyjaszkiewicz (ur. 1929) – Skrzypek z kwartetu im. Czastuszkiewicza, Książę ułomny (r)

Aleksander Michałowski (1891–1976) – Eterek – Czerwony Kapturek 2, Studencka miłość

Wiesław Michnikowski (ur. 1922) – KSP II, IIr, III, IIIr, IV, IVr, V, Vr, VI, NpI, NpIr, KSP VII, VIr, VIII, VIIIr, NpII, KSP IX, NpIIr, KSP X, Xr, NpIIIr, Na progu Nowego Roku, KSP XI, XIr, XII, XIIr, XIII, Upał, KSP XIIIr, ppIV, KSP XIV, Tryptyk Nr 7, KSP XV, XVI, Deszczowa suita, Div. op. 5, 6 i 7, Piosenki z cyklu Divertimento, Gołoledź („Dudek”), Książę ułomny (r), Div. op. 2r, 4r i 5r, KJSP I, II, III, IV, V, VI i VIII

Krystyna Miecikówna (1924–2009) – DCN 20, Jak pokochaliśmy (z Przyjacielem) przedszkolankę

Barbara Młynarska (ur. 1942) – Div. op. 6, Garden party, czyli bankiet w krzakach

Janina Mrozówna (ur. 1925) – Studencka miłość

Adam Mularczyk (1923–1996) – Eterki, Panna Zuzanna, Wieczór zimowy, DCN-y

Janina Munclingrowa (1887–1970) – Eterki, DCN 9 i 18, Stokrotki ogrodnika Barnaby

Małgorzata Niemirska (ur. 1947) – Definitywny upadek prezesa, Pani X przeprasza, Div. op. 2r i 5r, Pani X (r), KJSP VI

Włodzimierz Nowak (ur. 1942) – Garden party, czyli bankiet w krzakach, Medea – moja sympatia, Pani X przeprasza

Jan Nowicki (1907–1993) – Eterek – Czerwony Kapturek 1, W cichej fabryczce piosenek, Dwóch mężczyzn szło drogą służbową, KSP X, XI, XII, Xr i XIr

Elżbieta Nowosad (ur. 1940) – Jedzcie stokrotki!

Zbigniew Obuchowski (1903–1975) – Wieczór zimowy

Teresa Olenderczyk (ur. 1931) – Taffy

Tadeusz Olsza (1895–1975) – Eterki, Krotochwile liryczne w jesiennym parku, Deszczowe impresje, Panowie o paniach, DCN-y, U państwa Wyrko-Gnickich, Hrabina Tyłbaczewska, Dorota

Kazimierz Opaliński (1890–1979) – Tryptyk Nr 12 Z jedną niewiadomą

Lech Ordon (ur. 1928) – Dorota

Zbigniew Paleta (ur. 1942) – Skrzypek z kwartetu im. Czastuszkiewicza, OSPa 2, 4–7, 13, 17, Upiorny sylwester

Partita – Garden party, czyli bankiet w krzakach

Bronisław Pawlik (1926–2002) – Tryptyk Nr 3, KSP XIII, XIIIr, ppIV, Div. op. 1, 2, 3 i 4, Deszczowa suita, Div. op. 6, Piosenki z cyklu Divertimento, Tryptyk Nr 10, Będzie weselej, Medea – moja sympatia, Div. op. 2r i 4r, KJSP VII i VIII

Mieczysław Pawlikowski (1920–1978) – Definitywny upadek prezesa

Maria Pawluśkiewicz (ur. 1925) – DCN 3, 5 i 8

Konstanty Pągowski (1890–1967) – Deszczowa suita

Jerzy Pietraszkiewicz (1917–2005) – Eterek – Czerwony Kapturek 2

Henryk Pijanowski (ur. 1937) – Taffy

Ryszard Pikulski (1927–1995) – Studencka miłość

Maria Pinińska (1909–1980) – DCN 23

Tadeusz Pluciński (ur. 1926) – Upał

Wojciech Pokora (ur. 1934) – Div. op. 6, Gołoledź (TV), Książę ułomny

Robert Polak (ur. 1939) – Div. op. 3

Janina Porębska (1902–1983) – Tycjanna z siedmiu rozdziałów, KSP IV i IVr

Ryszard Pracz (ur. 1932) – Gołoledź (TV), Pani X przeprasza, Departament Trzynasty

Marta Przybora (ur. 1943) – KSP XIII

Wojciech Pszoniak (ur. 1942) – KJSP IV

Zofia Raciborska (1924–2004) – Deszczowe impresje, Jak pokochaliśmy (z Przyjacielem) przedszkolankę, Tycjanna z siedmiu rozdziałów

Emilia Radziejowska (1935–2005) – KSP IX

Ewa Radzikowska (ur. 1936) – KSP XIII i XIIIr

Wojciech Rajewski (1914–1980) – Jedzcie stokrotki!

Tadeusz Ross (ur. 1938) – Garden party, czyli bankiet w krzakach (r)

Alina Rostkowska (1914–1993) – Panna Zuzanna

Czesław Roszkowski (1908–1978) – KSP IX, IXr, X, Xr, XI, XIr, XIV, Garden party, czyli bankiet w krzakach (r), Medea – moja sympatia, Pani X przeprasza

Halina Rowicka (ur. 1951) – Pani X przeprasza (r)

Barbara Rudzka (ur. 1923) – Eterek – Przeprowadzka

Kazimierz Rudzki (1911–1976) – O człowieku, który mordował melodie

Marian Rułka (1929–1983) – Departament Trzynasty

Jerzy Ruśniaczek (1930–1992) – KSP X

Barbara Rylska (ur. 1936) – KSP III, NpII, KSP IIr, NpIIIr, Gołoledź („Dudek”), Medea – moja sympatia (r), Książę ułomny (r)

Magdalena Sadowska (ur. 1922) – Studencka miłość

Janina Seredyńska (1917–1990) – Krotochwile liryczne w jesiennym parku

Wojciech Siemion (1928–2010) – Studencka miłość

Krystyna Sienkiewicz (ur. 1935) – KSP XV, Div. op. 1, 2, 5 i 6, Garden party, czyli bankiet w krzakach (r), Będzie weselej, Div. op. 5r, Książę ułomny (r)

Marek Siudym (ur. 1948) – KJSP V

Hanna Skarżanka (1917–1992) – Deszczowe impresje

Wojciech Skibiński (ur. 1929) – Taffy

Barbara Skokowska (ur. 1931) – Taffy

Jolanta Skowrońska (1921–2005) – Muzyka i wiadomości ogórkowe

Zdzisław Słowiński (ur. 1928) – Muzyka i wiadomości ogórkowe, Stokrotki ogrodnika Barnaby

Joanna Sobieska (ur. 1946) – Garden party, czyli bankiet w krzakach

Benigna Sojecka (1920–2000) – Eterki, Studencka miłość, Stokrotki ogrodnika Barnaby, W cichej fabryczce piosenek, KSP VI

Janina Sokołowska (1900–1992) – DCN 2, 10, 22 i 23

Tadeusz Somogi (1922–2009) – Jedzcie stokrotki!

Jan (Tadeusz) Stanisławski (1936–2007) – Będzie weselej

Elżbieta Starostecka (ur. 1943) – Gołoledź (TV), Pani X przeprasza, Pani X przeprasza (r), Gołoledź (r), KJSP IV

Jarema Stępowski (1925–2001) – DCN 26, NpI, NpIr, KSP VII, VIIr, VIII, NpIIr, Upał, KSP XV, Jedzcie stokrotki!, Medea – moja sympatia, KJSP IV, Definitywny upadek prezesa

Bogusław Stokowski (1938–1994) – Div. op. 6

Elżbieta Strzałkowska (ur. 1940) – Garden party, czyli bankiet w krzakach

Jadwiga Strzelecka (ur. 1943) – Upał

Tadeusz Surowa (1911–1974) – DCN 18

Jadwiga Swirtun (ur. 1928) – Studencka miłość

Joanna Szczepkowska (ur. 1953) – Div. op. 3r, KJSP VI

Andrzej Szczepkowski (1923–1997) – Panowie o paniach, My i one, DCN 14, KSP V, Vr, VI, X, KJSP VI i VIII

Wacław Szklarski (ur. 1934) – Div. c-moll op. 1

Zdzisław Szymański (1914–1986) – KSP XI

Aleksandra Śląska (1925–1989) – Tycjanna z siedmiu rozdziałów, KSP XI, XIr i XIV

Igor Śmiałowski (1917–2006) – Panna Zuzanna, Panowie o paniach, My i one, Tryptyk Nr 10, KSP IX, IXr, Skrzypek z kwartetu im. Czastuszkiewicza, Książę ułomny, Skrzypek z kwartetu im. Czastuszkiewicza (r), Książę ułomny (r), Gołoledź (TV)

Ewa Tchórznicka – KJSP I

Jerzy Tkaczyk (1923–2006) – Jedzcie stokrotki!

Małgorzata Tomassi – KJSP III

Janina Traczykówna (ur. 1930) – DCN 7

Hanna Tycówna (ur. 1935) – KSP I

Ewa Ulasińska (ur. 1943) – Medea – moja sympatia (r), OSPa 4–7, 13, 16, 17, Pani X przeprasza

Krystyna Wachelko-Zaleska (ur. 1954) – KJSP VIII

Krystyna Walczakówna (ur. 1938) – KSP III, VIII, VIIIr, NpIII, KSP X, Xr, NpIIIr

Jerzy Wicik (1930–2013) – Taffy

Elżbieta Wieczorkowska (1909–1980) – KSP VII i VIIr

Roman Wilhelmi (1936–1991) – Medea – moja sympatia, Div. op. 5 Stomatologiczne

Barbara Winiarska (1952–2002) – KJSP III, V, VI i VIII

Maria Winiarska (ur. 1951) – KJSP III, V i VIII

Ewa Wiśniewska (ur. 1942) – KJSP VII

Tadeusz Wiśniewski (ur. 1944) – KJSP VII i VIII

Stefan Witas (1908–2006) – Eterki, Wieczór zimowy, Deszczowe impresje, DCN 8–10, 16 i 25, My i one, Na progu Nowego Roku

Danuta Wodyńska (1922–2001) – Eterki, Krotochwile liryczne w jesiennym parku, Panna Zuzanna, Studencka miłość, Deszczowe impresje, Drobne ogłoszenia, DCN-y 7, 10, 12, 13, 20, 21 i 25, My i one, Miłość do magister Biodrowicz, Jak pokochaliśmy (z Przyjacielem) przedszkolankę, Stokrotki ogrodnika Barnaby, Dwóch mężczyzn szło drogą służbową, Hrabina Tyłbaczewska, KSP XI i XIr

Mirosława Wojewoda (ur. 1943) – Medea – moja sympatia

Czesław Wołłejko (1916–1987) – Eterek – Kłopoty mieszkaniowe, Div. op. 2 Podróżni

Tadeusz Woźniak (1907–1973) – Panna Zuzanna

Barbara Wrzesińska (ur. 1938) – KSP II, IIr, V, Vr, VI, NpI, Tryptyk Nr 3, KSP XIII, XIIIr, Tryptyk Nr 9, Div. op. 2, Balladyna 68 (r), Div. op. 2r

Barbara Wyszkowska (ur. 1934) – Jak zaopatrzyć się na zimę

Xymena Zaniewska (ur. 1924) – Pani X przeprasza

Zbigniew Zapasiewicz (1934–2009) – Dorota

Magdalena Zawadzka (ur. 1944) – Gołoledź („Dudek”)

Ewa Ziętek (ur. 1953) – Departament Trzynasty

Jolanta Zykun (ur. 1943) – Garden party, czyli bankiet w krzakach (r), Książę ułomny

Andrzej Żarnecki (ur. 1935) – KSP IX

Saturnin Żórawski (1920–1977) – Eterki, Wieczór zimowy, Tryptyk Nr 8

Dział personalny

Wykaz piąty wynika ze ZNAKtywności pewnego słynnego wydawnictwa krakowskiego. Dziękujemy.

▼ A

Abramow Jarosław

Abratowski Jerzy

Adamski Marian

Adenauer Konrad

Ajschylos

Alaryk I, król Wizygotów

Albert I, książę Monako

Anders Władysław

Anka Paul

Anna, wnuczka Jeremiego Przybory

Anouilh Jean

Antczak Jerzy

Antkowiak Andrzej

Antoszewski Hubert

Arezzo Pierre

Armstrong Louis

Aveline Claude

Aznavour Charles

▼ B

Bach Jan Sebastian

Badzian Teresa

Baer Bogdan

Bahdaj Adam

Baird Tadeusz

Balicki Zdzisław

Balińska Hanna

Ballard Hank

Banasiak Kamil

Banaszak Hanna

Barcikowska Anna

Bardijewski Henryk

Bargiełowska Barbara

Barker Henry zob. Vogelfänger Henryk

Barraud Francis

Barraud Mark Henry

Bartkowski Czesław

Bartosik Tadeusz

Batorin Piotr Iwanowicz

Bechet Sidney

Bechstein Friedrich Wilhelm Carl

Beethoven Ludwig van

Bem Ewa

Bennett Tony

Berens Jadwiga

Berl Mireille

Berlinger Emil

Bernardin de Saint-Pierre Jacques-Henri

Bernes Marek

Bernhardt Sarah (właśc. Henriette Rosine Bernard)

Bester Danuta

Betti Henri

Beylin Karolina

Białek Stanisław

Bibik Janusz

Biedrzyńska Adrianna

Bielan Maciej

Bielenia Jerzy

Bielicka Hanka

Bielicki Włodzimierz „Wowo”

Bielska Regina

Biernacki Tadeusz (pseud. Stach, Tadeusz Stach)

Bitner Czesława

Bitner Teofil

Blackson Tom

Bliziński Marek

Bloom Vera

Błaszczyk Ewa

Błażejewski Jerzy

Bobrowski Krzysztof

Boćkowska Hanna

Bogdanowicz Krzysztof

Bogucki Andrzej

Bohdziewicz Antoni

Bojanowicz Elżbieta

Bolesław Chrobry, król Polski

Bom Jerzy zob. Tym Stanisław

Borkowska Wanda

Borowski Henryk

Borowski Wacław

Borys Andrzej

Borys Barbara zob. Borys-Damięcka Barbara

Borys-Damięcka Barbara

Borzym Andrzej

Borzym Juliusz

Boy zob. Żeleński Tadeusz Boy

Boyer Pierre-Augustin

Brahms Johannes

Brandt César

Brandt Louis

Brandt Louis-Paul

Brandys Marian

Brassens Georges

Brecht Bertolt

Brel Jacques

Brod Max

Brok Bronisław (właśc. Bronisław Kaufman)

Brom Gustav

Broniewski Władysław

Brown Lew

Brown Raymond Lester „Les”

Browning John Moses

Brusikiewicz Kazimierz

Brzechwa Jan

Brzoskowska Krystyna

Buchwald Dorota

Buczyńska Helena

Budzińska Alina

Bugajski Stanisław

Buharowska Roma

Bukowska Renata

Bułacińska Elżbieta

Burawski Janusz

Burek Jan

Butenko Bohdan

Bylczyński Janusz

Byrski Tadeusz

Byrski Zbigniew

▼ C

Camus Albert

Capote Truman

Carême Marie-Antoine

Cavanaugh James (Anthony)

Cegiełło Janusz

Celsius Anders

Cembrzyńska Iga

Chaplin Charlie

Checker Chubby

Chevalier Maurice

Chimanienko Krystyna

Chmielewski Tadeusz

Chmielewski Zygmunt

Chmurkowski Feliks

Chodakowska Anna

Chojnowska Aniela

Chojnowski Zenon

Chomicz Jaromir

Chopin Fryderyk

Christie Agatha Mary Clarissa

Chruściel Antoni (pseud. Monter)

Ciechan Zbigniew

Ciecierski Jan

Ciemniewska Joanna

Cierniak Krystyna

Cieślak Franciszek

Clooney Rosemary

Cochran Dorcas

Cole Nat „King”

Coltrane John

Compe Mariquita

Conrad Sławomir

Cooper Gary

Coty François (właśc. Joseph Marie François Spoturno)

Crosby Bing

Curwood James Oliver

Cybulski Zbigniew

Cyran Jadwiga

Cyrankiewicz Józef

Czarnecki Stefan

Czechowicz Mieczysław

Czechowska Iga

Czerwińska Dagny

Czerwiński Bartłomiej

Czerwiński Napoleon

Czyżewska Elżbieta

▼ Ć

Ćwiklińska Mieczysława

▼ D

D’Anthès Heeckeren Georges-Charles de

Dahl Roald

Dałkowska Ewa

Damięcki Damian

Damięcki Maciej

Davis Miles

Day Doris

Dąbrowska Grażyna

Dąbrowski Andrzej

Dąbrowski Grzegorz

Dąbski Mariusz

De Sica Vittorio

Dejmek Kazimierz

Dembiński Tomasz

Dembowski Kazimierz

Derbich Barbara

Derfel Jerzy

DeSylva Buddy

Deutsch Helen

Dębicka Anna

Dębicka Ewa

Dębicka Zenobia

Dębnicki Kazimierz

Dickens Charles

Dietrich Marlena

Dłuski Wiktor

Dmoch Andrzej

Dobosz Andrzej

Domagalik Janusz

Domaniewski Tomasz

Donizetti Gaetano

Dorsey Jimmie

Dorsey Tommy

Dowhań Agata

Dowoyna-Sylwestrowicz Zygmunt

Doyle Arthur (Ignatius) Conan

Drawicz Andrzej

Drozda Teresa

Drucka Nadzieja

Dubik Maisa

Dubin Alexander „Al”

Dunajska Halina

Duncan Isadora

Duras Marguerite (właśc. Marguerite Donnadieu)

Durbin Deanna

Duse Eleonora

Dychawiczny Władimir Abramowicz

Dygat Ludwik

Dygat Stanisław (Ludwik)

Dymsza Adolf (właśc. Adolf Bagiński)

Dymszówna Anita

Dziedzic Irena

Dziewoński Edward

Dzikowska Elżbieta

Dziwer Zygmunt

Dzwonkowski Aleksander

▼ E

Eberly Bob

Eden Robert Anthony

Edison Thomas Alva

Edward VII

Egiert Jolanta

Eibisch Eugeniusz

Eile-Kwaśniewski Marian Adam

Ellington Duke

Eurypides

Eustachi Bartolomeo, Eustachiusz

▼ F

Faber Wincenty

Fagan Sadie

Fahrenheit Gabriel Daniel

Fairbanks Douglas

Fandri Jan

Fedorowicz Jacek

Fellini Federico

Féraudy Maurice de

Ferrer José

Fibich Zdeněk

Fidler Edmund

Fields Dorothy

Fijewska Barbara

Fijewski Tadeusz

Firpo Roberto

Fiszer Franc

Fitkau Agnieszka

Fitzgerald Ella

Flaubert Gustave

Ford Aleksander

Frankl Roman

Franklin Benjamin

Frankowski Wojciech

Frączak Andrzej

Friedmann Marian

Friedrich Piotr

Fronczewski Piotr

▼ G

Gaak Wiktor

Gade Jacob

Gajda Mieczysław

Gajos Barbara zob. Nabiałczyk-Gajos Barbara

Gajos Janusz

Galileusz

Gall Anonim

Gałczyńska Natalia

Gałczyński Konstanty Ildefons

Gamse Albert

Garin Siergiej (właśc. Siergiej Aleksandrowicz Garfild)

Garner Erroll

Gawlik Stanisław

Gawrońska Jadwiga

Gerbault Alain

Gerlach Samuel

Gershwin George

Gert Jerzy

Gilbert L. Wolfe

Gillowa Janina

Giraudoux Jean

Gleason Dick

Gliński Wieńczysław

Głowacki Witold

Godik Władysław

Gogol Nikołaj Wasiljewicz

Gogolewski Ignacy

Gola Michał

Gołas Wiesław

Gombrowicz Witold

Gomułka Władysław (tow. Wiesław)

Gough Philip

Gozzi Carlo

Góra Elżbieta

Górna Anna

Górska Irena

Górska Stefania

Grabińska Zofia

Grabka Anna

Grabowska Zofia

Graczyk Jerzy

Grajewska Alicja

Gran Wiera (właśc. Dwojra Grinberg lub Grynberg)

Gray Gilda (właśc. Marianna Michalska)

Green Bud

Grochowska Krystyna

Grodzicki August

Grodzieńska Stefania Nina

Groński Ryszard Marek

Grotkowska Grażyna

Grotowska Stanisława

Grudniak Mieczysław

Gruszecka Helena

Gruza Jerzy

Grygalon Zbigniew

Grzelecki Stanisław

Gwóźdź Paulina

▼ H

Habielska Ewa

Habielski Zdzisław

Haendel Georg Friedrich

Halama Loda (właśc. Leokadia Halama)

Halicz (Blomberg) Michał

Halicz Marcelina (Marcella)

Halik Antonio (Tony)

Hamerski Andrzej

Hannibal Ibrahim

Hanuszkiewicz Adam

Hańcza Władysław

Hardy Oliver (właśc. Norvell Hardy – Flap)

Has Wojciech Jerzy

Hašek Jaroslav

Heidrich Andrzej

Hemar Marian

Henderson Ray

Hepburn Audrey

Herod Antypas

Herpin Henri Laurent

Hofman (Hofmann) Józef Kazimierz

Holiday Billie (właśc. Elinore Harris)

Holiday Clarence

Hollaender Friedrich

Holoubek Gustaw

Hołownia Bogdan

Homer Ben

Hopkins Greg

Hornez André

Huk Jerzy

Hunt Joe

▼ I

Ibis zob. Wróblewski Andrzej

Ionesco Eugène

Iwański Stanisław

Iwaszkiewicz Jarosław

▼ J

Jackiewicz Aleksander

Jakubczak Ludmiła

Jamblan Jean-Marie (właśc. Jean-Marie Blanvillain)

Jamry Zofia

Janaszek Arkadiusz

Janczar Tadeusz

Janecka Maria

Janicki Jerzy

Janiszewski Bartosz

Janko z Czarnkowa

Jankowski Wacław

Janosik Juraj

Janowska Alina

Jansson Tove

Janus Wojciech

Januszewski Czesław

Januszkiewicz Waldemar

Jarecki Andrzej

Jarkowska Stefania

Jarnuszkiewicz Anna

Jarósy Fryderyk (pseud. Franciszek Nowaczek)

Jasik Sylwia

Jastrzębski Ryszard

Jaworska Joanna

Jaworski Jerzy

Jedlewska Joanna

Jefferson Arthur Stanley zob. Laurel Stan

Jeliński Mariusz

Jeruzal Jan

Jerzy I, król Wielkiej Brytanii i Irlandii

Jezierska Halina

Jeżewska Stanisława

Jeżewski Jerzy

Jędrusik Kalina

Jędrzejak Bogdan

Jonek Justyna

Jones Spike (właśc. Lindley Armstrong Jones)

Jopek Anna Maria

Józefowicz Janusz

Julski Cezary

Jurandot Jerzy

Jurkowski Henryk

Jurmann Walter

▼ K

Kaczor Kazimierz

Kadłubek Wincenty, bł., kronikarz

Kafka Franz

Kahn Gus

Kałuski Witold

Kałużyński Zygmunt

Kamieńska Krystyna

Kamińska Ida

Kamińska Iwona

Kamiński Emilian

Kamiński Zdzisław

Kanicka Irena

Kaniewska Bożena

Kańska Lucyna

Kaper Bronisław (Bronislau)

Kapuza Jerzy

Karkowska Krystyna

Karolak Wojciech

Kaserski Henryk zob. Serocki Kazimierz

Kasperek Stefan

Kästner Erich

Kaut Mieczysława

Kawalerowicz Jerzy

Kawińska Stanisława

Kawka Bernard

Kazimierz II Sprawiedliwy, książę polski

Kazura Stanisław

Kątnik Mieczysława

Kelly Grace

Kennedy Jimmy

Kern Ludwik Jerzy

Ketelbey Albert William

Kępski Janusz

Kiepura Jan

Kierbedź Stanisław

Kierczyński Ryszard

Kieszkiewicz Janusz

Kilian Adam

Kipling Rudyard

Klaczyński Zbigniew

Klaus Carl

Klaybor Romuald

Klekow Elżbieta

Kliś Jolanta

Kłosowski Roman

Kobiela Bogumił

Kobuszewski Jan

Kobylińska Danuta

Kobyliński Szymon

Kochanowski Andrzej

Kochanowski Jan

Kociniak Jan

Kociniak Marian

Kołaczkowska Helena

Komornicka Małgorzata

Kondracka Małgorzata

Kondrat Józef

Kondrat Marek

Kondrat Tadeusz

Konieczny Zygmunt

Kopaliński Władysław (właśc. Jan Sterling, Władysław Jan Stefczyk)

Kopernik Mikołaj

Kopiczyński Andrzej

Koprowski Bogusław

Korcz Włodzimierz

Korczak Janusz

Korczakowski Jacek

Kordowicz Agnieszka

Korepta Zbigniew

Koronkiewicz Teofila

Korsakówna Lidia

Korzeniowska Joanna

Korzeniowski Józef

Kosiński Jacek

Kosma Joseph

Kosmacka Hanna

Kossak Juliusz

Kossakowski Remigiusz

Kossobudzka Renata

Kostrzewa Hanna

Kościuszko Tadeusz

Kośmińska Małgorzata

Kośmiński Ryszard

Kotarbiński Tadeusz Marian

Koterbska Maria

Kowalczuk Jacek

Kowalczyk Iwona

Kowalewski Krzysztof

Kowalska Halina

Kowalska Małgorzata

Kowalski, dyrektor

Kowińska Teresa

Kownas Irena

Kozanecki Krzysztof

Kożuch Tadeusz

Kożusznik Halina

Krafftówna Barbara

Krajewska Sylwia

Krajewski Marek

Krassowski Ryszard

Krawul Monika

Krebs Roman

Krebsówna Romana

Krenz Jan

Królikiewicz Władysław

Kruk Ewa

Krukowski Kazimierz „Lopek”

Krupp Alfred

Krupp Friedrich

Kruszewska Zofia

Kryda Barbara

Krynicki Nikifor zob. Nikifor

Kryńska Lidia

Kryński Zbigniew

Kryspin Bogdan

Kryszak Jerzy

Krzysztofowicz Ryszard

Krzyżanowska-Postek Teresa

Kuc Wiktor

Kucówna Zofia

Kudelski Andrzej

Kuk Willy (Václav)

Kuklińska Ewa

Kulmowa Joanna

Kunicka Halina

Kuraszkiewicz Krzysztof

Kurczyński Kazimierz

Kurek Andrzej

Kurosawa Akira

Kurtycz Zbigniew

Kuske Ines

Kutz Kazimierz

Kuźniar Jacek

Kwiatkowska Bożena

Kwiatkowska Irena

Kwiatkowski Waldemar

Kwieciński Cezary

Kydryński Lucjan

Kydryński Marcin

▼ L

Lacalle Joseph M.

Lamża Joachim

Lancisi Giovanni Maria

Lang Fritz

Langman Alina

Lankiewicz Henryka

Lankiewicz Ryszarda

Lanner Joseph Franz Karl

Larousse Pierre Athanase

Larue Jacques

Lasota Grzegorz

Latowski Franciszek

Laurel Stan (właśc. Jefferson Arthur Stanley – Flip)

Lec Stanisław Jerzy

Lednicki Zygmunt

Leibnitz Gottfried Wilhelm

Lem Stanisław

Lengren Zbigniew

Lerner Sammy

Lerski Tomasz

Lesicki Wacław

Leszczyńska Kaja

Leszek Biały, książę polski

Leszek Czarny, książę polski

Leśmian Bolesław

Leśniak Zdzisław

Lewandowski Adam

Lewandowski Marek

Lewicki Karol

Lewis Ramsey

Lichtenbaum Izaak

Lindberg Ryszard

Linder Max (właśc. Gabriel Maximilien Leuvielle)

Linder-Leuvielle Maud

Lipcówna Marita

Lipińska Olga

Lipiński Eryk

Lis Elżbieta

Listowski Waldemar

Liszt Ferenc (Franz)

Litwin Krzysztof

Loeb Sébastien

Löhner-Beda Fritz

London Jack

Loren Sophia (właśc. Sophia Villani Scicolone)

Lorenc Władysław

Lubelski Zdzisław

Lutkiewicz Gustaw

Lutosławski Witold

▼ Ł

Łabędziowa Maria

Łabkowskij Naum

Łaniewska Katarzyna

Łapicki Andrzej

Ławrusiewicz Jan

Łazuka Bohdan

Łebkowski Mirosław

Łodziński Alfred

Łomnicka Danuta

Łomnicka Irena

Łomnicki Tadeusz

Łuczaj Andrzej

Łukasik Dariusz

▼ M

Machalica Piotr

Machan Wiesław

Machay Halina

Machowski Ignacy

Machowski Krzysztof

Maczek Stanisław

Mahdi

Majchrzak Krzysztof

Majda Bohdana

Majer Wanda

Majewska Alicja

Majewski Henryk

Majmonides (Mosze Ben Majmon)

Makowski Bogusław

Makowski Sławomir

Malczewski Andrzej

Malejko Andrzej

Malejko Magdalena

Maleszewski Andrzej

Małachowski Aleksander

Małcużyński Karol

Małcużyński Witold

Małecki Maciej

Małek Tadeusz

Małkowski Henryk

Małkowski Jan

Małysz Mieczysław

Mamontowicz Bożena

Mancewicz Danuta

Mandelman Jeanette

Manning Dick (właśc. Samuel Medoff )

Marchetti Fermo Dante (właśc. Dante Pilade Marchetti)

Marciniak Katarzyna

Marciniak Monika

Marianowicz Antoni

Markowski Andrzej

Markusz Maja

Markuszewski Jerzy

Marshall George Catlett

Marszałek Daria

Marx, bracia

Mason James

Mastroianni Marcello

Matas Antonio

Matos Rodriguez Gerardo Hernan

Matyjaszkiewicz Jan

Mazurek Bohdan

McHugh Jimmy

Mercer Johnny

Michalski Dariusz

Michałowski Aleksander

Michnikowski Wiesław

Mickiewicz Adam

Miczurin Iwan Władimirowicz

Miecikówna Krystyna

Mielech Krystyna

Mikołaj I, car rosyjski

Mikołajczak Stefan

Mikołajczyk Stanisław

Miller Jolanta

Miller Tadeusz

Mills Irving

Milne Alan Alexander

Miłobędzka Gabriela

Miłosz Czesław

Minkiewicz Anna

Minkiewicz Janusz

Miśkiewicz Henryk

Młynarska Barbara

Młynarski Wojciech

Moniuszko Stanisław

Monter zob. Chruściel Antoni

Montgolfier Jacques Étienne

Montgolfier Joseph Michel

Montherlant Henri Millon de

Morawska Łucja

Morcinek Gustaw

Morgan Jane

Morgenstern Janusz „Kuba”

Morse Samuel Finley Breese

Morstin Ludwik Hieronim

Mossakowski Eugeniusz

Mościcki Tomasz

Motyka Hanna

Mozart Wolfgang Amadeusz

Mrozowska Zofia

Mrozówna Janina

Mrożek Sławomir

Mróz Daniel

Mrzygłocki Adam

Mucharski Piotr

Mularczyk Adam

Munclingrowa Janina

Munk Andrzej

Musierowicz Małgorzata

Muskat Michał

Muszyński Adam

Mystkowski Jan

▼ N

Nabiałczyk-Gajos Barbara

Nahorny Włodzimierz

Namysłowska Krystyna

Napiórkowski Marek

Napoleon I, cesarz Francuzów

Narożny Zdzisław

Nastulanka Krystyna

Nawarski Stanisław

Niecikowski Jerzy

Niedzielska Lucyna

Niekraszewicz Konstanty

Niemcewicz Julian Ursyn

Niemczynowska Daniela

Niemirska Małgorzata

Niven David

Niziurski Edmund

Noël Magali

Nohain Jean

Nowaczek Franciszek zob. Jarósy Fryderyk

Nowak Włodzimierz

Nowak Zbigniew

Nowicki Jan

Nowosad Elżbieta

Nyczek Tadeusz

▼ O

O’Connell Helen

Obuchowski Zbigniew

Ociepka Teofil

Offenbach Jacques

Oktawian August, cesarz rzymski

Olbers Heinrich Wilhelm

Olbromska Bożena

Olenderczyk Teresa

Oleszkiewicz Dariusz

Olsza Tadeusz

Olszewska Hanna

Opaliński Kazimierz

Ordon Lech

Ordonówna (Ordonka) Hanka

Osiecka Agnieszka

Ossowska Maria

▼ P

Paleta Zbigniew

Pancer Feliks

Pański Jerzy

Parandowski Jan

Parzyński Waldemar

Pasteur Louis

Pawlik Bronisław

Pawlikowski Mieczysław

Pawluśkiewicz Anna

Pawluśkiewicz Maria

Pawłowski Kazimierz

Pawłowski Roman

Pągowski Konstanty

Penderecki Krzysztof

Pergoł Jolanta

Perski Ludwik

Perzanowska Stanisława

Petecki Kazimierz

Petersburski Jerzy

Petrarka (Petrarca) Francesco

Petrus Aleksandra

Philippe-Gérard Michel

Piastowie, dynastia

Piątek Danuta

Pieczarkowska Hanna

Pietraszkiewicz Jerzy

Pietrzykowski Sławomir

Pijanowski Henryk

Pikulski Ryszard

Pinińska Maria

Piotr I, car rosyjski

Piron Armand John

Pisarek Jerzy

Pisarek Regina

Piszczatowski Andrzej

Piwkowska Elżbieta

Plocjusz Tukka

Pluciński Tadeusz

Podbielska Irena

Podkanowicz Marek

Pokora Wojciech

Polak Robert

Polański Jan

Poniatowski Józef, książę

Porębska Janina

Porges Raoul

Potocki Ryszard

Poulenc Francis

Poznerowicz Elżbieta

Pracz Ryszard

Precht Włodzimierz

Prévert Jacques

Prewęcka Karolina

Prokofjew Siergiej

Prokop-Żukowska Bożena

Proust Marcel

Pruski Andrzej

Przesmycki Stanisław

Przybora Jeremi passim

Przybora Konstanty „Kot”

Przybora (Przyborzanka) Marta

Przybylok Michał

Przybylska Sława

Przybył Andrzej

Przydatek Ryszarda

Pstrowski Wincenty

Pszoniak Wojciech

Puszkin Aleksandr Siergiejewicz

▼ R

Rachoń Stefan

Raciborska Zofia

Racięcka Halina

Rackham Arthur

Radkowski Bohdan

Radziejowska Emilia

Radzikowska Ewa

Rainier III, książę Monako

Rajewski Wojciech

Rakiewicz Wincenty

Rakowiecki Jerzy

Ravel Maurice

Raven Carol

Reed Carol

Rembowski Stefan

Resnais Alain

Richard Cliff

Richardson Samuel

Richter Swiatosław

Ringwelski Tadeusz

Rio Dolores Del

Roach Hal

Robbe-Grillet Alain

Rolska Rena

Romaszewski Zbigniew

Romatowska Ewa

Rome Harold (Jacob)

Ronowicz Łucja

Rosa-Krzyżanowska Maria

Rose Vincent

Ross Tadeusz

Rostkowska Alina

Rostkowski Jerzy

Roszkowski Czesław

Roszkowski Janusz

Rowicka Halina

Różycki Ryszard

Rubinstein Artur

Rudnicka Zofia

Rudnicki Janusz

Rudzka Barbara

Rudzki Jerzy

Rudzki Kazimierz

Rułka Marian

Rumiński Wojciech

Rusin Anna

Ruszkowski Tomasz

Ruśniaczek Jerzy

Rutkowska Barbara

Rutowicz Ewa

Rylska Barbara

Rysiński Jan

Rytel Piotr

▼ S

Sablon Jean

Sadowska Magdalena

Safona

Salome

Saławiow-Siedoj Wasilij

Sanders Julio César

Santor Irena

Sartre Jean-Paul

Sawnor Ewa

Schiller Leon

Schlechter Emanuel

Schubert Franz

Schumann Robert

Seelen Jerry

Sempoliński Ludwik

Seneka Młodszy (Lucius Annaeus Seneca)

Seredyńska Janina

Serocki Kazimierz (pseud. Henryk Kaserski)

Shakespeare William

Shepharde Ernest H.

Sidłowski Karol

Sieciński Wojciech

Sielicki Ryszard

Siemaszko Adam

Siemion Wojciech

Sienkiewicz Henryk

Sienkiewicz Jacek

Sienkiewicz Krystyna

Simenon Georges

Sinatra Frank

Siudym Marek

Skaruch Witold

Skarżanka Hanna

Skibiński Wojciech

Skokowska Barbara

Skotnicka Maria

Skowrońska Jolanta

Skowroński Zdzisław

Sławiński Adam

Słojewski Jan Zbigniew (pseud. Hamilton)

Słonimski Antoni

Słowacki Juliusz

Słowiński Zdzisław

Smolana Anna

Snopczyńska Anna

Sobierajska Irena

Sobieska Joanna

Socha Wanda

Sofokles

Sojecka Benigna

Sokołowska Janina

Sokorski Włodzimierz

Sokrates

Somogi Tadeusz

Sowacki Bogusław

Spinoza Baruch

Srokowska Elżbieta

Srokowski Jerzy

Stach zob. Biernacki Tadeusz

Stack Robert

Stajewska Magda

Stajewski Marcin

Stalin Józef

Stando Robert

Stanecki Zbigniew

Stanek Karin

Staniewski Bronisław (pseud. Frico)

Staniewski Mieczysław (pseud. Bom i Gambetta)

Stanisławski Jan (Tadeusz)

Stankowski Michał

Starostecka Elżbieta

Stawiński Jerzy Stefan

Stefaniak Wiesław

Stefanowska-Treugutt Zofia

Stefczyk (Władysław) Jan zob. Kopaliński Władysław

Stępowski Jarema

Stock Larry

Stojkowicz Andrzej

Stokowski Bogusław

Stothart Herbert

Strassburg Gottfried von

Strauss Johann (ojciec)

Strauss Richard

Strączek Damian

Strzałkowska Elżbieta

Strzelecka Jadwiga

Suchanek Bronek

Suchocka Daniela

Suchocki Tadeusz

Surowa Tadeusz

Surwiłło Maria

Suwińska Zofia

Swirtun Jadwiga

Sygietyński Tadeusz

Synkiewicz Bogusław

Syrokomla Władysław

Szachnowski Henryk

Szachnowski Roman (pseud. Szach)

Szafnicka Danuta

Szałkowska Ewa

Szancer Jan Marcin

Szaniawska Hanna

Szaniawska Olga

Szaniawski Jerzy

Szczepański Maciej

Szczepkowska Joanna

Szczepkowski Andrzej

Szerewicz Wanda

Szklarski Wacław

Szopówna Teresa

Szpalski Karol

Szpilman Władysław

Szydłowska Zofia

Szydłowski Roman

Szydzisz Krzysztof

Szyfman Arnold

Szymanowski

Szymański Michał

Szymański Zdzisław

▼ Ś

Śląska Aleksandra

Ślężańska Alicja

Śliwiński Bartosz

Ślizowski Karol

Śmiałowski Igor

Śniadecki Jan Chrzciciel Władysław

Śniadecki Jędrzej

Świderski Jan

▼ T

Talski Robert

Tarkowska Stanisława

Tatarkiewicz Władysław

Tchórznicka Ewa

Terlecki Marian

Terné Zofia

Terpiłowski Lech

Thiel Grażyna

Tissot Charles-Emile

Tissot Charles-Félicien

Tizol Juan

Tkaczyk Jerzy

Toeplitz Krzysztof Teodor

Tomassi Małgorzata

Tomasz z Akwinu

Tomaszewski Bronisław

Torricelli Evangelista

Traczykówna Janina

Trapszo, rodzina

Trebel-Bednarz Beata

Trenet Charles

Treugutt Stefan

Truman Harry

Truszczyński Wojciech

Trybuła Stefan

Trybuś Adam

Trzaskowski Andrzej

Turnau Grzegorz

Tuszyńska Agata

Tuwim Irena

Tuwim Julian

Tycjan (właśc. Tiziano Vecellio)

Tycówna Hanna

Tym Stanisław

Tyszler Jan

▼ U

Ulasińska Ewa

Umer Magda

Umiński Władysław

▼ V

Vašata Rudolf Leo

Vedani César Felipe

Vejmola Jerry

Verdi Giuseppe

Vermeer Jan

Verne Jules

Vian Boris

Vivaldi Antonio

Vogelfänger Henryk („Tońko”) (Henry Barker)

Vogtman-Budny Ewa

▼ W

Wachelko-Zaleska Krystyna

Wagner Richard

Wahl Alicja

Wahl Bożena

Wajda Kazimierz Jan („Szczepcio”)

Walczak (Walczakówna) Krystyna

Walczak Waldemar

Walczewski Marek

Waldorff Jerzy

Waligórski Andrzej

Waliszewski Hubert

Wallace Henry Agard

Walter Mariusz

Walusiak Krystian

Wariusz Rufus

Warren David

Warren Harry

Warska Wanda

Warzecha Ludmiła

Washington Ned

Wasowscy, rodzina

Wasowska Maria

Wasowska Monika

Wasowski Grzegorz

Wasowski Jerzy passim

Waterman Lewis Edson

Wawrzyniak Zenon

Wayne Mabel

Webster Paul Francis

Wedel Emil Albert

Wedel Karol Ernest

Wegehaupt Zbigniew

Welik Henryk

Wergiliusz Publius Vergilius Maro

Wicik Jerzy

Wiechecki Stefan „Wiech”

Wieczorkowska Elżbieta

Wielowieyski Adam

Wieniawski Henryk

Wiernik Adam

Wiktorczyk Zenon

Wilde Oscar

Wilder Billy

Wilhelm II, cesarz niemiecki

Wilhelm Gottfried

Wilhelmi Roman

Williams Spencer

Winawer Bruno

Winiarska Barbara

Winiarska Maria

Winiarski Andrzej

Winkler Kazimierz

Wirth Alicja

Wirth Andrzej

Wiśniewska Ewa

Wiśniewski Bogdan

Wiśniewski Tadeusz

Witas Stefan

Władysław I Łokietek, król Polski

Włast Andrzej

Wodnicka Krystyna

Wodyńska Danuta

Wodzyńska Agnieszka

Wojciechowicz Maria

Wojciechowski Mirosław

Wojciechowski Stanisław

Wojewoda Mirosława

Wojnarowicz Mirosław

Wojtczak Edyta

Wojtyszko Maciej

Wolfe Gilbert Louis

Wolski Włodzimierz

Wołłejko Czesław

Worobiej Jerzy

Woroszylski Wiktor

Woyciechowska Ludwika

Woźniak Jerzy

Woźniak Mieczysław

Woźniak Tadeusz

Woźniak Wojciech

Woźniak Zenon

Wright Edythe

Wróblewska-Blikle Małgorzata

Wróblewski Andrzej „Ibis”

Wrzesińska Barbara

Wysocka Lidia

Wyszkowska Barbara

▼ Y

Young Lester

Yradier (Iradier) Sebastian

▼ Z

Zach Jan

Zacharek Alfons

Zachwiej Maria

Zadrowski Witold

Zagozda Jan

Zahorski Lech

Załęska Maja

Załucki Marian

Zamachowski Zbigniew

Zaniewska Xymena

Zaorski Janusz

Zapasiewicz Zbigniew

Zawadzka Halina

Zawadzka Magdalena

Zawierski Jan

Zdanowski Andrzej

Zdort Wiesław

Zedong Máo (Mao Tsetung)

Zenon z Kition

Ziegfeld Lorenz

Zielińska Jolanta

Zieliński Wojciech

Ziętek Ewa

Zimińska Mira

Złomski Andrzej

Zychówna Jagienka

Zygmunciak Renata

Zykun Jolanta

Zylska Natasza

▼ Ż

Żarnecki Andrzej

Żeleński Tadeusz Boy

Żeromski Stefan

Żółkiewski Mariusz

Żórawski Saturnin

Żukowski Jerzy

Żukowski Tadeusz

Żurek Antoni

Żurek Krystyna

Żyhoniuk Barbara

Żyhoniuk Maria

P.S. (Płytka Skrytka)

– Trzeba przyznać, iż bardzo to ciekawe, choć jednocześnie bardzo już specjalistyczne.

– To prawda, proszę Państwa, tym bardziej cieszy nas, iż śledzili to Państwo z zainteresowaniem.

– Przepraszam, wiem, że już późno, ale czy mogę jeszcze zadać ostatnie pytanie?

– Naturalnie, słuchamy Pani z uwagą.

– Otóż kiedy czytałam Memuary Pana B, uderzyły mnie m.in. takie oto zdania:

Jeszcze zanim wystartował Teatrzyk Eterek, wyprodukowałem parę audycji, które w przeciwieństwie do mojej produkcji bydgoskiej zostały już utrwalone na taśmie magnetofonowej. Nie na tyle wszkże trwale, żeby przetrwały. Pierwszą bodaj był Ząb Hugona. Rapsod starogermański, który nie uchował się nawet na papierze, a pamiętam z niego jedynie dwuwiersz:

Po zamku chadzał wśród grania

Surm

Pan jego, Hugo von Drang

Und Sturm.

I to wszystko, co zostało z pokaźnego poematu, kto wie, może i zabawnego, sprzed pięćdziesięciu lat...

Odkąd to przeczytałam, nie mogę się dosłownie od tego uwolnić, te słowa mnie wręcz prześladują. I gdybym mogła poprosić o coś Świętego Mikołaja czy też Złotą Rybkę, to poprosiłabym właśnie o ten poemat. No ale niestety marzenie to nigdy się nie ziści.

– A o co właściwie chciała Pani zapytać?

– Czy wiedzą może Państwo o Hugonie cokolwiek więcej?

– Hm, co prawda nie mieliśmy tego w planach, ale wygląda na to, iż w zaistniałej sytuacji bez P.S. się nie obejdzie.

– Post scriptum?

– Nie, Płytka Skrytka.

– Chodzi o niegłęboką skrytkę?

– Nie, proszę Pani, chodzi o to, iż jedna z tych intarsjowanych płytek w boazerii skrywa schowek, w którym przechowujemy skarby zbyt cenne, by mogły ujrzeć światło dzienne. Prosimy, aby Państwo się odwrócili na czas jej otwierania. Dziękujemy. Już można.

– A cóż to takiego?

– To jest wymarzony przez Panią Ząb Hugona. Udało nam się go dopiero co wyrwać z paszczy pewnego, trzeba przyznać życzliwego, archiwum.

– Ależ to niesamowite! Co za radość!

– Ale i żal, że już nigdy nie sprezentujemy go Wujowi. Co to by była za niespodzianka dla Niego. Nie sposób sobie nawet wyobrazić.

– Ale nie zanurzajmy się w przygnębieniu, tym bardziej że jednak wygląda na to, iż możemy pokusić się o stwierdzenie, że z twórczości Dwóch Panów J. ocalało więcej, niż nie ocalało.

– Niech Państwo wybaczą, Żona zawsze była niepoprawną optymistką, ale poza tym to wzór doskonałości, istna Mary Poppins. Zapraszamy do czytania.

Rapsod starogermański

19 IX 1948, 18.35–18.55, Warszawa I

Jeremi Przybora

Osoby:

- Narrator – Jan Ciecierski

- Mechtylda – Irena Kwiatkowska

- Zygfrydek – Wieńczysław Gliński

- 40 Wojów

- Gotfryd – Władysław Godik

- Hugo – trubadur – Alfred Łodziński

- Grzymisław – Tadeusz Surowa

Reżyseruje – Autor

Narrator – Nad tonią Odry ruchliwych wód,

Szparami strzelnic łypiąc na Wschód

(w stronę ponętnych ziemic słowiańskich)

Stał gród masywny, starogermański.

Po grodzie chadzał przy dźwięku surm

Pan jego, Gotfryd von Drang und Sturm.

U tegoż żony, Mechtyldy, łydek

Igrał wesoło mały Zygfrydek.

Jak duży będzie Zygfrydek, to

Tata na wojnę zabierze go.

Tymczasem Gotfryd gwoli uciechy

Z dymami puszczał słowiańskie strzechy.

Wojować lubił, tym bardziej że

I uzbrojony wróg to był źle,

I życie z łupów było dość tanie,

No i w ogóle – psiakrew Słowianie!

A już największy kłopot miał z tem,

Że mają tyle za Odrą ziem.

„Wotanie” – wołał – „Po co im, po co!”

no i tych Słowian napadał nocą.

Aż oto w wieczór pamiętny ów

Gotfryd na Słowian wyruszył znów,

Cięższa go widać spotkała praca,

Bo jakoś długo tata nie wracał...

Straszno jest w pustym zamku kobiecie,

Beztrosko igra niewinne dziecię –

Nieświadom smutku, w zbroi na wyrost

Z kotkiem się bawi Zygfryda przyrost.

Patrząc na syna, Mechtylda wzdycha...

Tylko po twarzy łza spłynie cicha,

I z pluskiem dzwoni w marmur posadzki,

Tylko od westchnień trzeszczą zatrzaski...

I znowu cisza pełna zgryzoty.

Chwieją się łuczyw płonące knoty,

Cienie złych przeczuć pełzną po sali...

Zygfrydek z kotkiem bawi się dalej...

(przeraźliwy wrzask kota)

Mechtylda – Zygfrydku, choć masz do figlów pociąg,

Przestań kotkowi wkręcać korkociąg!

Chodź tu, do mamy – i grzecznie siedź.

Wszak czas wieczerzy, będzie się jeść.

Zygfrydek – Co – znów wieczerza będzie bez taty?

Mechtylda – Ach, może tata wpadł w tarapaty!...

Zygfrydek – Czyżby Grzymisław, słowiański wódz,

Naszego tatę podołał stłuc?

Mechtylda – Śniłam sen straszny: w blasku pochodni

Ojciec twój w zamek wracał bez spodni,

Twierdząc, że koniec czuje już bliski...

Źle o tym mówi sennik egipski...

Patrzałam „spodnie”, patrzałam „bez”,

Wszędzie znalazłam powód do łez...

(róg)

Zygfrydek – Mamo, róg słychać!

(pies się odzywa)

Mechtylda – I pies nasz warczy!

Zygfrydek – O rany! Tatę taszczą na tarczy!

Czterdziestu wojów za tarczę trzyma!

Mechtylda – Wotanie! Patrzysz i się nie zżymasz?

40 Wojów – Tobie, Mechtyldo, zwracamy ciało

Wodza, któremu się oberwało.

Gotfryd – Żono i synu, oto się żali

Przed Wami przyszły klient Walhalli.

Na polu chwały chcą widać bogi,

Bym utrudzone wyciągnął nogi...

Czuję, że właśnie w zaświaty sypię...

Dziś się na mojej urżniecie stypie...

Zygfrydek – Może byś, ojcze, atoli nie konał?

Mechtylda – Właśnie – nie konaj! Wszak prosi żona!

Gotfryd – Niestetym zimny. Dotknij i stwierdź!

Mym członkom bliska oziębła śmierć.

Zygfrydek – Nim kipniesz, tato, mówiąc dosadnie,

Powiedz, któż to cię tak ubrał ładnie?

Gotfryd – Grzymisław, książę Słowian okrutny,

Los mi podstępnie zgotował smutny.

Gdym go znienacka napadł wśród nocy,

Miast ulec – sam mnie zastrzelił z procy.

Onże do swoich krzyknął: „Na koń!”.

Germańskiej klęski poczułem woń.

Został mi zastęp, co ledwie starczył,

Żeby mnie z pola zebrać na tarczy...

(kona)

Mechtylda – O, spójrzcie – skonał władca i mąż!

W sercu mym zemsty rodzi się wąż!

Syn mój do miecza chętnie się garnie –

On moją żądzę zemsty nakarmi!

Zygfrydek – Och, gdy podrosnę – pomszczę twój srom!

Na razie, matko, oddaj się łzom!

40 Wojów – Gdy skonał, ciało grafa von Sturm

Sypać będziemy w proszku do urn.

Mechtylda – Niechaj wystąpi tu baron Hugo!

Zawsze był wiernym psem mym i sługą!

Hugo – Jestem tu, pani. Stopy twe liżę,

Bom twój foksterier, buldog i wyżeł.

Mechtylda – Więc bądź mi nadal, baronie, wierny!

Wiernością ukoj ból mój niezmierny.

Na rozpacz moją znajdź jakiś sposób!

Hugo – Hm... może z parę wykończyć osób?...

Narrator – Minęła zima, ma się ku wiośnie,

Śpiewają ptaki, ruń świeża rośnie,

Rośnie też Zygfryd (Mechtylda – nie).

Szybko mijają żałobne dnie.

A wódz słowiański, mężny Grzymisław,

W dworzyszczu spędzał czas na domysłach.

Że jak to, czemu długo nie widać

Najazdu dzielnych drużyn Gotfryda?

Nie wiedząc, że już Gotfryd nie zipał.

I miast Gotfryda rozwalić gniazdo,

Cieszył się bardzo z braku najazdów.

Lat przeszło kilka, znów jest ku wiośnie,

Zygfryd z poczwarki w motylka rośnie.

Aż dnia pewnego jakiś trubadur

Pragnął skorzystać w zamku z obiadu...

Zygfryd – Wnijdź, bardzie, proszę. Spocznij po trosze.

Z nóg utrudzonych zdejmij kalosze.

O dziadach rapsod zaśpiewaj naszych.

W zamian dostaniesz mięsiw i kaszy.

Trubadur – Nie trwóż mnie, panie mężny i zbrojny!

Ślepym trubadur. Unikam wojny.

Żeś piękny pewnie, młody sokole,

Pozwól, że sobie nieco pozwolę,

Miast twym widokiem oczy rozzłacać

Mym dłoniom twarz twą nieco pomacać.

Zygfryd – Macanie – ślepców znany to zwyczaj.

Dotknij więc, proszę, mego oblicza.

Widzieć nie możesz, bądź więc spokojny,

Żeś poczuł palcem, jakem przystojny.

(charczenie)

Trubadur – Ha, czujesz chłopcze? Miast macać – duszę!

Jam Hugo przebran! Wypuszczaj duszę!

Przy twojej mamie chcę mieć posadę:

Żonę i zamek z dobrym rozkładem.

Chyba, Zygfrydku, już nie zaprzeczysz,

Że jest Mechtylda jeszcze do rzeczy.

Ha – nie odpowiesz już mi, matołku!

Boś już powiększył grono aniołków!

Teraz spokojnie, szczęśliwie, długo

Będzie z Mechtyldą panować Hugo!

Zygfryd – Podły, nim pójdę w zaświatów głąb,

Dusicielowi wybiję ząb!

Narrator – Wyszczerbić zdążył Zygfryd Hugona,

Zanim w mchy upadł, ażeby skonać.

Zaś podły Hugo barda przebranie

Zdjął, rzekł Mechtyldzie:

Hugo – Wąż dziecię pani

Udusił. Zygfryd już zimny trup.

Więc kopmy, kopmy, kopmy mu grób.

Narrator – Dwanaście dni lały się łzy białogłowy –

Czas przeto przejść na wiersz dwunastozgłoskowy.

Tak Hugo z Mechtyldy strumienie wyciskał...

Lecz Hugo nie wiedział, że w krzakach Grzymisław

Się właśnie łowieniem niedźwiedzi zabawiał,

Gdy baron te rzeczy z Zygfrydem wyprawiał.

I właśnie w sam czas on przejeżdżał na klaczy,

By wszystko dokładnie zza krzaka zobaczyć.

Tymczasem przewrotny von Hugo, morderca,

Przy biednej Mechtyldzie przez całe dnie sterczał.

I całej szatańskiej używał swej mocy,

By tamże mógł także przebywać i w nocy.

Powiadał:

Hugo – Twe dziecię udusił ci wąż!

Pocieszy po stracie cię tylko zuch – mąż!

Narrator – Więc biedna Mechtylda kazała z rozpaczy

Powiesić na wałach najstarszych dwu traczy

I kilku snycerzom łby rozbić na cegłach,

Aż wreszczie, nie mając co czynić – uległa.

Mechtylda – Hugonie, ja chętnie za ciebie się wydam,

Gdy pomścisz mojego krew ś.p. Gotfryda.

Hugo – Przysięgam, Mechtyldo, ci na tę łożnicę,

Uczynię z Grzymisława ja wnet jajecznicę!

Narrator – A książę słowiański, ów mężny Grzymisław

W dworzyszczu się swoim zatapiał w domysłach,

I tak się w domysłach zatapiał tych długo,

Że wreszcie drużynę uzbroił von Hugo

I napadł słowiańskie dworzyszcze znienacka.

Tam pojmał Grzymisła i z nim się nie cackał,

Lecz przywiózł do zamku i wtrącił do lochu,

By zaraz nie umarł, atoli po trochu.

Mechtylda trzy razy zemdlała ze szczęścia:

Dwa razy od zemsty, a trzeci z zamęścia.

I odtąd lubiła, dla hecy, posłuchać,

Jak książę Grzymisław narzeka w łańcuchach.

Pewnego wieczoru...

Mechtylda – Ha – zdychaj, psie podły!

Germańscy bogowie przyjęli me modły,

Bo oto w mych oczach twa korzy się pycha

I u stóp ty moich tak sobie, ot, zdychasz...

Grzymisław – Więc jędzo, ty myślisz, że mnie upokorzył

Von Hugo, że do tej piwnicy mnie włożył?

Przenigdy! Patrz – oto rozdarte ubranie!

Cóż wisi na piersiach, na kiszce baraniej?

Mechtylda – O nieba! Na piersi twej wisi, bez plomb,

Bielutki, zdrowiutki, znajomy mi ząb!

Grzymisław – Poznajesz więc?! Ząb to Hugona – trzonowy!

O, wszystko jam widział, gdym zdążał z dąbrowy.

Gdy Zygfryd go wyrżnął, to Hugo wykrztusił

Ten ząbek. Zygfryda podówczas on dusił.

Mechtylda – Łżesz! Mówił mi Hugo, najdroższy mój mąż,

Że mego Zygfryda zadusił zły wąż!

Grzymisław – Więc powiedz, od czego opuchła mu gęba,

Gdy łgał ci o wężu, jak z nut, lecz bez zęba?

Weź ząb ten i pokaż mu! Jeśliby zbladł,

Bądź pewna, że Hugo – Zygfryda to kat!

Narrator – Więc z lochu wypadła, a drzwi nie zamknęła,

I wtedy Grzymisła przedziwna chęć wzięła,

Że wyrżnął nasz książę, wiedziony odruchem,

Strażnika, co gapił się, w ucho łańcuchem.

I wybiegł z podziemia, wbiegł pędem na wał,

A stamtąd szczęśliwie zupełnie im zwiał.

Jak wicher Grzymisław cwałował przez sioła

I wielkie zastępy wojaków zawołał.

Jak burza wyruszył, sto grało mu surm,

Gdy przybył z wojami pod zamek Drang-Sturm!

Zaczęli już zamek ponury oblegać,

Aż tu się śmiech dziki z bram jego rozlega.

Rżnie lutnia – z jej dźwiękiem i z głową Hugona

Uciętą Mechtylda wychodzi szalona.

(Bo z tego niezbicie poniekąd wynika,

że w związku z tym zębem dostała już bzika!).

Słuchajmy, co śpiewa;

Mechtylda – Pod dębem był ząb...

Ząb... zupa... dąb... zupa... ząb... zupa... dąb... ząb...

Narrator – Przerwijmy pieśń piękną, choć smutną, w tej chwili,

Bo jeszcze się wdowa szalona pomyli...

Minęło prawie 19 lat. I oto w Divertimencie Stomatologicznym zgromadzeni w poczekalni pacjenci zaśpiewali: Ząb, zupa, dąb – i tak jak Mechtylda nie pomylili się.

Fototeka

(numeracja stron z wersji książkowej)

s. 4 Kabaret Starszych Panów, Niespodziewany Koniec Lata, październik 1962.

Na zdjęciu: Jeremi Przybora, Jerzy Wasowski.

TVP/PAP/Zygmunt Januszewski

s. 7 Kabaret Starszych Panów, Smuteczek, październik 1960.

Na zdjęciu: Jeremi Przybora, Jerzy Wasowski.

TVP/PAP – reprodukcja

s. 8 1964. Kadr z filmu Upał w reżyserii Kazimierza Kutza.

Na zdjęciu: Jeremi Przybora, Jerzy Wasowski.

Fot. archiwum Filmu/FORUM

s. 12 Kabaret Starszych Panów, Wieczór Starszych Panów, czerwiec 1959.

Na zdjęciu: Jeremi Przybora, Wiesław Michnikowski, Jerzy Wasowski.

TVP/PAP – Zygmunt Januszewski

s. 14 Program Polskiego Radia na 12 listopada 1949, 21:30–22:00 – Teatr Eterek odc. Ciało czy umysł.

Archiwum Autorów

s. 16 Jeremi Przybora (przed wojną speaker PR) bawi słuchaczy jako współautor i wykonawca audycji Teatrzyk Eterek oraz Pokrzywy nad Brdą. Studio Polskiego Radia przy ulicy Myśliwieckiej, Warszawa, maj 1948.

Fot. MW/PAP

s. 97 (od lewego górnego rogu):

1. Adam Mularczyk, 1956, fot. Edward Hartwig/NAC

2. Irena Kwiatkowska, lata 60., fot. Franciszek Myszkowski

3. Tadeusz Fijewski, 1957, fot. Władysław Miernicki/NAC

4. Tadeusz Olsza, fot. Władysław Miernicki/NAC

5. Chór Czejanda, fot. PAP

6. Antoni Marianowicz, fot. Edward Hartwig/NAC

7. Benigna Sojecka, fot. Edward Hartwig/NAC

8. Andrzej Bogucki, 1957, fot. Edward Hartwig/NAC

9. Jerzy Bielenia, fot. Edward Hartwig/NAC

s. 98 Jerzy Wasowski, Warszawa, 1961.

Fot. Andrzej Wiernicki/FORUM

s. 148 Pierwszy Program Kabaretu „Szpak”. Kawiarnia hotelu Bristol, przy fortepianie Jerzy Wasowski, Warszawa, 23 października 1954.

Fot. TVP/PAP – Zygmunt Januszewski

s. 150 Program kabaretu „Szpak”.

Archiwum Autorów

s. 161 Kabaret „Dudek”, program Gołoledź, 1973.

Na zdjęciu: Jan Kobuszewski, Edward Dziewoński, Magdalena Zawadzka, Wiesław Michnikowski.

Fot. Jerzy Płoński/FORUM

s. 162 Kabaret „Dudek”, 1974.

Na zdjęciu: Wiesław Gołas, Edward Dziewoński.

Fot. Jerzy Płoński/FORUM

s. 164 Studencka miłość, teczka dokumentacyjna spektaklu z Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego w Warszawie.

s. 181 Kabaret Starszych Panów, Zbyteczne żeberko, 30 stycznia 1960.

Na zdjęciu: Jeremi Przybora, Jerzy Wasowski.

TVP/PAP – Zygmunt Januszewski

s. 182 Kabaret Starszych Panów, Nieznani sprawcy, luty 1964.

Na zdjęciu: Jerzy Wasowski, Wiesław Gołas, Jeremi Przybora.

TVP/PAP/Zygmunt Januszewski

s. 184 Kabaret Starszych Panów, Niespodziewany Koniec Lata, październik 1962.

Na zdjęciu: Jerzy Wasowski, Jeremi Przybora, Wiesław Gołas, Andrzej Szczepkowski.

TVP/PAP/Zygmunt Januszewski

s. 188 Kabaret Starszych Panów, Kwitnące szczeble, kwiecień 1963.

Na zdjęciu: Jeremi Przybora, Jerzy Wasowski.

TVP/PAP – Zygmunt Januszewski

s. 400 List Stanisława Dygata do Jerzego Wasowskiego, 18 lipca 1962.

Archiwum Autorów

s. 538 Kadr z filmu Upał.

Na zdjęciu: Jeremi Przybora, Jerzy Wasowski.

Fot. archiwum Filmu/FORUM

s. 540 Kadr z filmu Upał.

Na zdjęciu: Jeremi Przybora, Kalina Jędrusik, Jerzy Wasowski.

Fot. archiwum Filmu/FORUM

s. 542 Plan filmu Upał.

Na zdjęciu: Jerzy Wasowski, Jeremi Przybora.

Fot. Roman Sumik/archiwum Filmu/FORUM

s. 552 Kadr z filmu Upał.

Na zdjęciu: Jerzy Wasowski, Wiesław Michnikowski, Jeremi Przybora.

Fot. archiwum Filmu/FORUM

s. 555 Pani X przeprasza, lipiec 1976.

Na zdjęciu: Jerzy Wasowski, Jeremi Przybora.

Archiwum TVP

s. 556 Okładka płyty Kabaret Starszych Panów, 1962.

Archiwum Autorów

s. 558 Pani X przeprasza.

Na zdjęciu: balet, Jerzy Wasowski, Elżbieta Starostecka.

Archiwum TVP

s. 574 Laureaci Złotych i Srebrnych Masek 1964. Od lewej stoją: Gustaw Holoubek, Zofia Mrozowska, Alina Janowska, Wieńczysław Gliński, Barbara Rylska, Andrzej Łapicki, Mieczysław Czechowicz, Barbara Krafftówna, Jeremi Przybora, siedzą: Elżbieta Czyżewska, Bohdan Łazuka, Jerzy Wasowski.

Fot. PAT

s. 576 Kabaret Jeszcze Starszych Panów, Niespodziewany Koniec Lata, 1980.

Na zdjęciu: Jeremi Przybora, Jerzy Wasowski.

TVP/PAP – archiwum

s. 578 Uwagi dla Kolegi Aranżera, 1981.

Archiwum Autorów

s. 590 Karta audycji Prometeusz i zapałki z dnia 12 marca 1950 w Programie II Polskiego Radia.

Archiwum Autorów

s. 592 Partytura słuchowiska Taffy (strona tytułowa).

Archiwum Autorów

s. 600 Okładka płyty Jedzcie stokrotki!, 1966.

s. 620 Jerzy Wasowski i Jeremi Przybora, okres Kabaretu Starszych Panów.

s. 641 Kabaret Starszych Panów, Zaopiekujcie się Leonem!, lipiec 1966.

Na zdjęciu: Jeremi Przybora, Jerzy Wasowski.

TVP/PAP – reprodukcja

s. 642 Pieśń o wiośnie/lecie z Panny Zuzanny, 1953 – fragment partii chóralnej głosów żeńskich.

s. 645 Teatr Telewizji, Medea – moja sympatia, czerwiec 1974.

Na zdjęciu: Barbara Rylska, Włodzimierz Nowak, Krzysztof Machowski, Mieczysław Czechowicz.

s. 646 Jerzy Wasowski, Warszawa, 1961.

Fot. Andrzej Wiernicki/FORUM

s. 648 Jeremi Przybora w swoim mieszkaniu, Warszawa, 1960.

Fot. Andrzej Wiernicki/FORUM

s. 656 Kabaret Starszych Panów.

Na zdjęciu: Jerzy Wasowski, Jeremi Przybora.

Fot. Lucjan Fogiel/East News

Spis treści

Karta tytułowa

Przedsłowie

Drodzy Ewentualnie Czytający!

Początek

SKRZYDŁO RADIOWE

Komnata 1

Teatr Uniwersalny Eterek (17 VIII 1948–10 XI 1958)

Dalszy Ciąg Nastąpi

Komnata 2

Listy z podróży (1961–1971?)

Tryptyki (1964–1971)

SKRZYDŁO KABARETOWE

Komnata 3

SKRZYDŁO TEATRALNE

Komnata 4

SKRZYDŁO TELEWIZYJNE

Komnata 5

Sentencjonalia

Komnata 6

Divertimento (1966–1970)

Opowieści Starszego Pana (1975–1976)

Teatr Nieduży Jeremiego Przybory

Kabaret Jeszcze Starszych Panów (1978–1980)

Scenografowie najczęściej współpracujący z Dwoma Panami J.

BASZTA FILMOWA

BASZTA PŁYTOWA

Nośniki analogowe

Nośniki cyfrowe

Suplement dla nie tylko słuchających

Doradzamy!

Odradzamy

WESTYBUL-BÓL

DZIAŁ WYKAZÓW

Eterkolekcja

Lista listów

Piosenkatalog

Aktorowidz

Dział personalny

P.S. (Płytka Skrytka)

ZĄB HUGONA

Fototeka

Karta redakcyjna

Projekt okładki i opracowanie typograficzne

Michał Pawłowski

Fotografia na okładce

PAP/Jan Tyszler

Wybór i układ fotografii

Dorota Gruszka

Tytuł autorski

Dwaj Panowie J. Kompendium niewiedzy

Opieka redakcyjna

Damian Strączek

Paulina Gwóźdź

Korekta

Beata Trebel-Bednarz

Indeks

Klaudia Dróżdż, Piotr Dróżdż / e-DYTOR

Copyright © by Monika Wasowska & Grzegorz Wasowski

© Copyright for this edition by SIW Znak Sp. z o.o., 2014

ISBN 978-83-240-3295-2

Książki z dobrej strony: www.znak.com.pl

Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, 30-105 Kraków, ul. Kościuszki 37

Dział sprzedaży: tel. 12 61 99 569, e-mail: czytelnicy@znak.com.pl

Wydanie I, Kraków 2014

Plik opracował i przygotował Woblink

woblink.com