SZAMO

Wszystko, co wiedziałbyś o piłce nożnej, gdyby cię nie oszukiwano

Krzysztof Stanowski

Text © Copyright by Krzysztof Stanowski

Copyright © Grupa Wydawnicza Foksal sp. z o.o., 2013

Wszelkie prawa zastrzeżone

ISBN 978-83-7881-210-4

Redakcja

Rafał‌ Sarna

Projekt graficzny okładki

Roman Tobjasz

Zdjęcie na okładce

Grzegorz Lech

Koordynacja

Marzena Baranowska

Wydawca:

Grupa Wydawnicza Foksal sp. z o.o.

00-372 Warszawa, ul. Foksal 17

tel.‍ 22 828 98 08, 22 894 60 54

biuro@gwfoksal.pl

www.gwfoksal.pl

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.
i Michał Latusek / Virtualo Sp. z o.o.

SPIS TREŚCI

- Wstęp

- Trenerzy

- Pseudotrenerzy

- Piłkarze

- Pieniądze

- Mecze

- Zakończenie

- Zdjęcia

- Przypisy

WSTĘP

PRZEDSTAWIENIE CZAS ZACZĄĆ

Nazywam się Grzegorz Szamotulski. Dla wszystkich: „Szamo”. Mam nierówno pod sufitem, mówiąc po ludzku – uchodzę za lekko pierdolniętego. Jednak ten na pozór dyskwalifikujący fakt nie przeszkodził mi przez kilkanaście lat zawodowo grać w piłkę nożną. Co się nagrałem – to moje. Co widziałem – to… wasze. Bo teraz będę mówił. Słuchać, dzieciaki! Dziadek siada w bujanym fotelu i zaczyna snuć swą opowieść…

Piłka. Gdzieś tam się w tej książce potoczy, gdzieś wpadnie, ale przecież nie będę opisywał goli, zwłaszcza że głównie je puszczałem. Jezu, puściłem w życiu tyle goli, że na samo wspomnienie chce mi się rzygać. Olać gole, gole są przereklamowane. Nienawidzę goli. Raz jeden, pamiętam, dostałem cztery sztuki w Paragwaju. Końcówka meczu, rzut wolny, nagle cały stadion zaczyna krzyczeć: „Chilavert, Chilavert!”. Co jest grane? Jaki, do diabła, Chilavert? Patrzę z przerażeniem, bo ten wielki niedźwiedź biegnie przez całe boisko, żeby upokorzyć mnie doszczętnie. Rzadko się modlę na boisku, ale wtedy się pomodliłem: „Dobry Boże, niech się dzieje co chce, ale niech ten grubas mi nie strzeli. Mogę jutro skończyć karierę, ale nie w taki sposób”. Gorąco jak w piekle. Pogoda w sam raz, by spalić się ze wstydu. Chilavert – szalony bramkarz drużyny przeciwnej – podszedł do piłki, sapiąc jak wielki zwierz. Spojrzał na mnie bez cienia współczucia. I kopnął. Centymetr obok słupka, na szczęście z niewłaściwej strony. Modlitwy zostały wysłuchane.

Nie będę opisywał treningów, chociaż trenować lubiłem i lubię. Kiedy wy będziecie o kiju do kibla chodzić, pan „Szamo” – znaczy ja – po drodze walnie cztery przysiady i przewrót w przód. Porządnego treningu bramkarskiego nie przetrwałby nikt z czytających tę książkę. O treningach będzie więc mało – nie dlatego, że ich nie było, tylko dlatego, że treningi to mordercza praca, a nie zabawa dla pizdusiów z zacięciem pisarskim.

Będzie o życiu. Futbolowym. Na wesoło. Ja już taki jestem, że ryj mi się śmieje, a jak nie wykręcę raz dziennie jakiegoś numeru, to wyję do księżyca. Będzie o tym, jak wygląda drużyna piłkarska naprawdę, co się dzieje w przerwie meczu albo podczas zgrupowań, jak zachowują się ci wszyscy ludzie, których znacie z gazet i telewizji. Who is who, jak mawiają Anglicy, czyli po polsku: kto jest chujem. Uspokoić muszę fanów sportu, że swojego życia opisywać w szczegółach nie mam zamiaru, za cienki Bolek ze mnie, zanudziłbym was na śmierć dokładnymi relacjami z tych wszystkich ogórkowych klubów i lig, w których przyszło mi się tarzać za coraz śmieszniejsze pieniądze. Popłynę szerzej, wyjdę naprzeciw zapotrzebowaniu. Trzymacie w ręku książkę, która nie bez powodu ma podtytuł:

Wszystko, co wiedziałbyś o piłce nożnej, gdyby cię nie oszukiwano.

Zaczynałem jako długowłosy lewoskrzydłowy, skończyłem jako łysy bramkarz. Na piłce – w przenośni i dosłownie – połamałem sobie zęby (spytajcie mojego dentysty). Powoływało mnie kilku selekcjonerów reprezentacji Polski i właśnie w tej sekundzie ze zdziwieniem odkryłem, że była to jedna z niewielu drużyn, z których nikt nie próbował mnie wyrzucić (poza Pawłem Janasem, ale wtedy akurat był dziabnięty, więc się nie liczy). Grałem w piłkę w siedmiu różnych krajach, w osiemnastu klubach, u kilkudziesięciu trenerów. Dzieliłem szatnię z wirtuozami, z antytalentami, z leniami, ze śmierdzielami, z idolami, ze złodziejami, z pięknisiami, z fajnymi kolesiami, no i z pedałami też. Strzelali mi bramki wszyscy jak leci – od Flisa z Arki Gdynia po Ronaldo z reprezentacji Brazylii[1]. Czasami jednak udawało się coś obronić, chociaż z perspektywy czasu przyznaję: w planach miałem troszkę większą liczbę skutecznych interwencji.

Tak czy siak, swoje przeżyłem. Witajcie w moim pokręconym świecie. Wchodzicie na własną odpowiedzialność.

Ta książka nie będzie miała typowej fabuły, nie będzie prowadziła z punktu A do punktu B, nie ma wstępu, rozwinięcia i zakończenia. To nie chronologiczny zapis wydarzeń, lecz masa luźnych scenek, których przez lata byłem świadkiem lub o których opowiadali mi koledzy z boiska. Z tych scenek, często żartobliwych, wyłoni się obraz futbolu widzianego od środka. Myślę, że poznacie wiele postaci świata piłki od zupełnie innej strony.

TRENERZY

Trenerzy. Nie ma dwóch takich samych. Od mocnych charakterów po facetów, których można było w minutę owinąć sobie wokół małego palca. Od warsztatowców po takich, którzy pytani o warsztat mówili: „Jest na strychu”. Pełen przekrój ludzkich charakterów. Jedno ich łączy: zawsze wydaje im się, że najwięcej w piłce zależy od nich. Są w wielkim błędzie.

Oto światek trenerski oczami moimi i moich kumpli.

WÓJCIK WITA W DOMU WARIATÓW

Uważam to za wielce nieprawdopodobne, by po tę książkę sięgnął ktoś, kto nie wie, kim jest Janusz Wójcik. Z góry więc zakładam, że go znacie i od razu poznalibyście, gdyby wszedł do autobusu i zajął miejsce obok. Gdyby wszedł do autobusu… No, nieźle popłynąłem, gdy to sobie wyobraziłem, aż uśmiechnąłem się pod nosem. Zapewne jednak nie usiadłby koło was, tylko stanął nad kierowcą i wrzeszczał mu do ucha: „Jedziesz, kurwa, misiu, jedziesz, jedziesz! Szybciej! Ja bym lepiej poprowadził, ty baranie skończony! Kierujesz jak niewidomy! Dawać mi tu nowego kierowcę! Sruuu!”.

Kiedyś wiózł mnie samochodem. Czasami zwalniał do 150 kilometrów na godzinę. Ale rzadko. Raczej „zamykał zegar”. Siedziałem wbity w fotel pasażera, marzyłem tylko o tym, by ten koszmar się wreszcie skończył, ale mimo szaleńczej jazdy Warszawa zbliżała się nie dość szybko. Wójcik mijał środkiem jezdni kolejne samochody i co jakiś czas puszczał kierownicę, by wyprzedzanym kierowcom pokazać gest Kozakiewicza. Śmiał się przy tym diabelsko.

Rzadko kiedy opinie na temat jakiegoś człowieka, wygłaszane przez obcych ludzi, są aż tak zbieżne z rzeczywistością. Wszystko, co mówi się o Wójciku, jest prawdą, tylko że należałoby te plotki pomnożyć razy dziesięć i dopiero wtedy zbliżylibyśmy się do faktycznego obrazu tego trenera. Rzeczywiście ma charyzmę, rzeczywiście wzbudza respekt i strach, rzeczywiście jest skończonym chamem i rzeczywiście potrafi wykręcić taki numer, jaki nikomu innemu nawet nie przyszedłby na myśl. Miałem z nim kontakt jako z selekcjonerem reprezentacji Polski, ale lepiej zdążyliśmy poznać się w Śląsku Wrocław. Była to przedziwna znajomość. Grałem w PAOK-u Saloniki – a raczej już nie grałem, o czym jeszcze opowiem – kiedy zadzwonił „Wujo”.

– Misiu, bramkarza potrzebuję. Takiego jak ty – powiedział.

– Trenerze,‍ jestem!

Szybko doszliśmy do porozumienia. Już nie pamiętam, czy Wójcik zaproponował mi 220 tysięcy, czy 180 tysięcy złotych za rozegranie tylko jednej rundy. Coś koło tego, przyjmijmy, że chodziło o 220 tysięcy. To były pieniądze, jakich wówczas w polskiej lidze raczej się nie płaciło, a już na pewno nie bramkarzom. Zachęcony takimi warunkami, przyleciałem do Polski w celu podpisania kontraktu.

– Pójdziemy do prezesa Cymanka. Ty, misiu, siedzisz cicho jak mysz pod miotłą, grzecznie się prezesowi kłaniasz i nawet nie otwierasz na moment tej swojej niewyparzonej gęby. Ja załatwiam wszystko. Oczywiście, umówiliśmy się na dwieście dwadzieścia tysięcy, więc załatwione, tyle właśnie dostaniesz.

– W porządku.

Janusz Cymanek był prezesem Śląska. Dość młody, troszkę taki grubawy, z poczciwą twarzą. Weszliśmy do jego gabinetu, ja i Wójcik. Po jakichś gadkach szmatkach o tym, jak minął lot i co tam w Grecji słychać, przeszliśmy wreszcie do rzeczy. Cymanek zapytał:

– Panie Grzegorzu, ile chciałby pan zarabiać?

Siedziałem na krześle zrelaksowany, traktowałem tę rozmowę jako zwykłą formalność. Nie przeczuwając najmniejszych kłopotów, odparłem:

– Dwieście dwadzieścia tysięcy za tę rundę.

– Ile, kurwa?! Ile?! – krzyknął nagle Wójcik i jak oparzony zerwał się na równe nogi, jednocześnie trącając mnie ręką.

Tego się nie spodziewałem. Mogło się zdarzyć wszystko, ale nie to. Jak rzadko kiedy zapomniałem języka w gębie. Wójcik był cały czerwony ze złości.

– Kim ty myślisz, że jesteś, gnoju? – warknął. – Popierdoliło cię! Nie chcę cię widzieć na oczy!

– Ale… – próbowałem coś wykrztusić. W głowie pytałem sam siebie: „O co chodzi? Przecież postępuję z nakreślonym wcześniej planem. Zrobiłem dokładnie to, czego chciał. W czym rzecz? Dlaczego on się tak drze?”.

– Nie ma żadnego ale! Tobie się wydaje, że co? Że ty jesteś Oliver Kahn? Prezesie, oto pieprzony Oliver Kahn z Polski! Dwieście dwadzieścia tysięcy? Tobie dać dwa tysiące to by było dużo! Ty durniu, wyjdź natychmiast! – Wójcik aż się trząsł z nerwów, a ja byłem kompletnie skołowany.

Przecież ten facet dopiero co ustalił ze mną stawkę, którą podałem, a teraz obraża mnie przy prezesie klubu. Gdyby nie to, że całkowicie mnie zaskoczył, pewnie bym go zdzielił. Jednak nie byłem w stanie nawet pisnąć. Mój mózg nie nadążał z analizowaniem zmian sytuacji.

– Prezesie, ja z nim porozmawiam na osobności – wypalił Wójcik i wyszliśmy na korytarz. Ledwie drzwi się zamknęły, a „Wójt” momentalnie się uspokoił, jego twarz znowu nabrała normalnych kolorów. Szepnął mi do ucha: – Słuchaj, misiu, wejdziemy jeszcze raz. Znowu podasz tę samą sumę, ja znowu zrobię teatrzyk, trochę się wkurwię, ale później tego cielaczka przekonam.

Jak obiecał, tak zrobił.

Minutę później Cymanek spytał:

– To co, panie Grzegorzu? Namyślił się pan?

– Dwieście dwadzieścia tysięcy, to jest moja stawka – odparłem, chociaż już chyba nie brzmiałem jak człowiek, który wie, co mówi.

– No, kurwa, nie wierzę! Nie wierzę! On dalej swoje! – Wójcik znowu zaczął lamentować. – Mam tego serdecznie dość! Albo tego gnoja wywalamy za drzwi, albo go bierzemy, nie będę z tym idiotą negocjował! Tylko kogo, jak nie jego? Kogo weźmiemy? Potrzebujemy dobrego bramkarza. Prezesie, ma pan propozycję? – Ton Wójcika robił się coraz spokojniejszy.

Cymanek żadnej propozycji nie miał, sceny rozgrywające się w tym gabinecie chyba przerastały także jego.

„Wójt” nabrał powietrza w płuca i zrezygnowany powiedział:

– Chuj, prezesie. Dobra, dajmy mu. Niech ma, dobry jest.

I tak zostałem zawodnikiem Śląska Wrocław.

* * *

Początkowo Wójcik był dyrektorem sportowym Śląska, dopiero później trenerem. Trenera formalnie udawał Władysław Łach, człowiek w klubie kompletnie zdominowany przez „Wójta”, notorycznie przez niego szmacony, w związku z czym niecieszący się jakimkolwiek autorytetem. Wystarczyło na nich popatrzeć – z jednej strony światowiec, w eleganckim garniturze, z drugiej buraczany chłop, jakby prosto od pługa oderwany. Już przed pierwszym meczem, z Górnikiem Zabrze, do szatni wkroczył Wójcik, rzucił okiem na rozpisany na tablicy przez Łacha skład i wypalił:

– Jaki Jezierski? Nazaruk gra!

Łach potulnie sięgnął po gąbkę, starł z tablicy nazwisko „Jezierski” i wpisał „Nazaruk” (pamiętam, że taka sytuacja miała miejsce, lecz nie pamiętam personaliów – mogło chodzić o jakichś dwóch innych zawodników Śląska). W jednej chwili zrozumiałem, że tego faceta poważnie traktować nie będę.

Kilka dni po debiucie, podczas gierki treningowej, wykonałem wślizg i rozciąłem nogę, bardzo głęboko. Na boisku leżały jakieś pozostałości po wypalonej racy. Skóra przecięta, rzepka wyszła na wierzch. Paskudztwo. Czekała mnie kilkutygodniowa pauza. Bronić zaczął Krzysiek Pyskaty, chłopak bez specjalnego talentu i bez warunków fizycznych. Czasami coś złapał, czasami nie, zwykła bramkarska robota na trzy z plusem. O dziwo Łach po jednym ze spotkań, w których nie mogłem zagrać, powiedział:

– Teraz moim numerem jeden jest Pyskaty. Jeśli Szamotulski chce wrócić do bramki, będzie musiał udowodnić, że jest lepszy.

Zareagowałem bardzo nerwowo. Zadzwoniłem do Krzysztofa Stanowskiego, wtedy dziennikarza „Przeglądu Sportowego”, i powiedziałem:

– Muszę udzielić wywiadu, koniecznie. Muszę raz na zawsze usadzić Łacha…

W gazecie ukazała się rozmowa ze mną, w której stwierdziłem, że Łach nie powinien być taki wyrywny, bo numerem jeden jestem ja, i czy mu się to podoba, czy nie, to ja zagram, jak tylko zagoi mi się noga. I niech facet nie udaje, że ma w klubie cokolwiek do powiedzenia, bo jest jedynie marionetką, nawet ja znaczę więcej. Coś w tym stylu. Niespotykane słowa, jak na relację piłkarz–„przełożony”. Zapomnijcie na moment, że chodzi o Śląsk, Szamotulskiego i Łacha, wyobraźcie sobie dowolny inny klub i to, że dzisiaj w gazecie ukazuje się wywiad, w którym bramkarz oznajmia, iż trener może go cmoknąć w pompkę, bo nie ma żadnej władzy i nic nie znaczy.

W klubie zawrzało. Wójcik wezwał mnie do siebie.

– Co ty tam nawygadywałeś? – spytał.

– A bo mnie, trenerze, wkurwił ten Łach. Opowiada jakieś głupoty na konferencjach. Przecież nie będę siedział na ławce przy Pyskatym.

– No, wiadomo, że nie będziesz.

– To po co on się w ogóle odzywa? – drążyłem.

– Słuchaj, masz rację – przytaknął Wójcik. – Jednak nie możemy tak tego zostawić. Powiemy, że dostałeś dziesięć tysięcy złotych kary. Spokojnie, tak tylko powiemy. Niczego nie płać. Ale wiesz, ludzie się ucieszą, że w klubie jest porządek. Pasuje?

– Pasuje.

– To jeszcze pogadam z Łachem.

Po‌ chwili Wójcik wezwał trenera do siebie. Rozegrała się dość żenująca scenka, której byłem świadkiem.

– Co‌ ty sobie wyobrażasz, co? – warknął do Łacha.

– Nie‌ rozumiem.

– Widzę,‍ że kurwa nie rozumiesz. Ty nic nie rozumiesz! Myślisz, że po co ja sprowadziłem Grzesia do nas, co? No, odpowiedz mi! Słucham!

– No,‍ żeby bronił.

– No,‌ bingo! I będzie bronił! A ty nie wiesz, że Grzesio jest nerwowy? Jeszcze tego, kurwa, nie zauważyłeś? Spójrz na niego: nerwus, raptus!

– Tak,‍ nerwowy, wiem…

– To‍ go, kurwa, ty chociaż nie denerwuj! Nie jesteś od tego, żeby Grzesia denerwować, jasne?!

– Jasne…‌ – dukał Łach.

– Od‍ dzisiaj masz zakaz wypowiadania się, zwłaszcza na temat Grzesia. Zmiataj! A jak usłyszę jeszcze raz, że Grzesio się przez ciebie zdenerwował, to cię zwolnię!

Pozostawała‍ kwestia mojej kary, wprawdzie fikcyjnej, ale o tym wiedziałem tylko ja i Wójcik. Może to było jeszcze tego samego dnia, a może dzień później, gdy siedziałem w szatni wraz z resztą zespołu i wiązałem buty. Nagle wpadł „Wójt”. Już trzaśnięciem drzwiami dał wszystkim znać, że mordy trzeba zamknąć na kłódkę. Szybkim krokiem ruszył w moim kierunku.

– Co‌ ty sobie wyobrażasz, gwiazdorku pierdolony? – krzyknął.

Tym‌ razem przedstawienie już nie robiło na mnie wrażenia. Scenka odegrana przez Wójcika w gabinecie Cymanka sprawiła, że szybko załapałem, co jest grane. Siedziałem cichutko i pozwoliłem, by tajfun przeszedł obok.

– Będziesz‌ trenera obrażał w gazetach? Podważał jego kompetencje? Czy ci ktoś nasrał do głowy i masz kupsko zamiast mózgu? Koniec tego, kurwa, koniec! Dziesięć, dziesięć tysięcy złotych kary! – teraz już wrzeszczał na dobre.

Twarze‌ kolegów z zespołu pobladły. Każdy z nich sądził, że jestem pupilkiem Wójcika, a tymczasem ten nałożył na mnie tak drakońską grzywnę.

– Dziesięć‌ tysięcy, ty śmieszny bramkarzyku!!! I każdy, kto będzie się tak zachowywał, zapłaci tyle samo!

Klub‌ poinformował dziennikarzy o konsekwencjach, jakie mnie spotkały. Ci łyknęli tę ściemę, tak jak łykają wszystko. Gdy podczas meczu przez megafon o mojej karze poinformowano kibiców, ci zareagowali owacją i zaczęli krzyczeć: „Władek Łach! Władek Łach!”. Trudno było nie parsknąć śmiechem.

* * *

Przedsezonowe‍ zgrupowanie w Turcji było bardzo ciekawe, od początku do końca. Jakoś na samym starcie, może nawet pierwszego dnia, siedzieliśmy przy stoliku z Leszkiem Piszem, Marcinem Wasilewskim i Piotrkiem Włodarczykiem.

– Mały,‌ szoruj do Łacha i spytaj go, czy możemy się napić piwa.

– Co?‌ Ja?! – oburzył się Pisz. – Nie jestem najmłodszy!

Najmłodszy‌ nie był, tylko najstarszy. Fantastyczny zawodnik, wcześniej gwiazdor Legii Warszawa, jej wieloletni kapitan, słynący z bajecznego uderzenia z dystansu.

– Lesiu,‌ no właśnie. Jesteś najstarszy, ty jesteś żywa legenda. Tobie nie odmówi – odpowiedziałem.

Ta‍ argumentacja trafiła do „Piszczyka”. Szedł pełny nadziei, ale wrócił z nietęgą miną. Stanął koło naszego stolika i smutnym tonem stwierdził:

– Niestety,‌ Łach nie pozwolił pić piwa. Powiedział mi: „U nas w drużynie piwa się nie pije”. – Leszek zawiesił na kilka sekund głos, popatrzył na nas, po czym zrobił mądrą minę i z przekonaniem, z jakim nauczyciel informuje o temacie lekcji swoich uczniów, dokończył: – W związku z tym uznałem, że będziemy pić whisky. O whisky nic nie wspomniał.

Przenieśliśmy‌ się bliżej baru i zaczęliśmy zamawiać kolejne szklanki whisky. Najpierw zobaczył to Łach, później jego asystent, Janusz Kudyba.

– Skandal!‌ Skandal! – darli się jak oparzeni.

Kudyba‍ pobiegł po Janusza Wójcika, wrócił z nim i krzyczy:

– Zobacz!‍ Twoi piłkarze! To jest libacja! To jest libacja!

Wójcik‍ zrobił swoją firmową minę, wyrażającą pobłażanie, i spokojnie odparł:

– To‌ nie jest libacja, Janusz. To jest integracja.

Następnie‍ podszedł do nas, usiadł i walnął lufę.

* * *

W czasie‍ tego samego zgrupowania Wójcik raz skrzyknął drużynę. Uznał, że zapozna nas z gościem specjalnym. Stanął przed nami i powiedział:

– Panowie,‍ to jest Zbysiu.

I faktycznie‍ – obok stał Zbysiu.

Ale‍ to nie był byle jaki Zbysiu, tylko Zbigniew Marczyk, sędzia ekstraklasy, którego lata później zgarnęła prokuratura. Sygnał był jasny: skoro Marczyk przebywa z nami na zgrupowaniu – wszyscy zgadywaliśmy, że na koszt klubu – to znaczy, że z jego strony w meczu ligowym żadna krzywda nam się nie stanie.

Rzeczywiście,‌ w maju Śląsk grał z Legią Warszawa, zremisował 1:1. Wojtek Kowalczyk wściekły po ostatnim gwizdku atakował:

– Ja‌ rozumiem, że sędzia może pomagać. Za pieniądze, za kobiety… Ale to, co się działo dzisiaj, to jednak gruba przesada!

I TAKIM‌ SKŁADEM ZAGRAMY!

W tamtej‍ rundzie zremisowaliśmy też z Wisłą w Krakowie 2:2. To było tuż przed wspomnianym meczem z Legią. Dwie bramki strzelił mi Mirek Szymkowiak, ale tuż przed końcem wyrównał Nazaruk. Zdawało mi się, że to dobry wynik, ale Wójcik miał zgoła odmienne zdanie.

– Ty‍ frajerze, jak mogłeś wpuścić dwie bramki?! – przywitał mnie w szatni. Następnie wymierzył mi taki cios w plecy, takiego plaskacza na gołe ciało, że odcisk jego dłoni widoczny był przez kilka dni.

Na‌ szczęście często zmieniał swoje ofiary, więc po chwili wskoczył na Nazaruka, który miał prawo o sobie myśleć jako o bohaterze spotkania.

– A ty‍ co? – skierował swoją złość na Sławka. Biedakowi w sekundę uśmiech zniknął z twarzy. – Jedną bramkę strzeliłeś i zadowolony? Już, tak? Zadowolony? Serio?! W dupę sobie wsadź jedną bramkę. Pizda z ciebie. Trzeba było dwie strzelić!

Tak‍ naprawdę była to tylko poza. Wójcik z remisu był zadowolony, i to bardzo. Po meczu wsiadł w samochód z „Bolem” Krzyżostaniakiem i tyle go widziano.

* * *

Po‍ spotkaniu z Amicą we Wronkach, gdzie wygraliśmy 1:0, Wójcik zniknął na dobre. Już podczas meczu zdawało się, że do końca nie kontaktował, na konferencji powiedział chyba, że graliśmy u siebie, a do tego w trakcie gry wpadł do ławki rezerwowych i skręcił kolano. Akurat na tym stadionie ławki były wkopane w ziemię, kilka schodów w dół, więc mógł sobie zrobić nawet większą krzywdę. Jeśli lekarze muszą w czasie meczu opatrywać trenera, a nie zawodników – to znak, że coś się dzieje.

Po‍ zwycięstwie przepadł na kilka dni.

W niedzielę‍ go nie było, w poniedziałek nie było, we wtorek nie było… I w środę też nie.

A właśnie‍ w środę – mecz w Chorzowie. W Śląsku zastanawiali się, co robić. Do pierwszego gwizdka coraz bliżej, a trener zaginął, nie dawał żadnych oznak życia. W końcu Janusz Kudyba, jeden z asystentów, zdecydował, że sam rozpisze skład. Na tablicy umieścił jedenaście nazwisk, tłumaczył, jakie mamy założenia taktyczne, chociaż wszyscy zadawali sobie pytanie, nie: „Jak zagramy?”, tylko: „Gdzie jest Wójcik?”. Sytuacja była co najmniej nietypowa. Szkoleniowca nie widzieliśmy od zakończenia poprzedniego spotkania, zastanawialiśmy się nawet, czy żyje, czy mu się coś nie stało. Przecież to Wójcik – sto rzeczy mogło się wydarzyć. Równie prawdopodobne było to, że łeb mu ucięli, a ciało porzucili w lesie koło Magdalenki, jak i to, że właśnie bawi się w Monte Carlo.

Nagle‌ drzwi się otworzyły i znienacka wparował on. Na godzinę przed meczem. Wpadł jak rewolwerowiec do saloonu.

Nie‌ wiem, czy Kudyba odczuł ulgę, czy wręcz przeciwnie, czy też może chciał złapać się za głowę i krzyknąć: „No nie, znowu on!”. Niepewnym głosem, bojąc się spojrzeć w oczy „Wójta”, wydukał:

– Janusz,‍ skład już rozpisaliśmy.

Wójcik‌ omiótł wzrokiem tablicę i błyskawicznie odparł:

– I takim,‍ kurwa, składem zagramy! Opierdolić misiów!

I znowu‌ zniknął.

* * *

Asystenci‌ w ogóle nie mieli z nim lekko. Nie każdy wytrzymywał tempo.

Akurat‌ była przerwa na reprezentację, Wójcik zaprosił swój sztab na nasiadówkę – trenerów, masażystów itd. Dzień później wszyscy w klubie pojawili się doszczętnie skuci, tylko „Wójt” rześki. Na godzinę przed treningiem wycieńczony piciem Janusz Jedynak, trener bramkarzy, zasłabł i osunął się na białą szafę lekarską, a następnie upadł na podłogę. Jego głowa o kilka centymetrów minęła kaloryfer.

Piłkarze‍ przerażeni, lekarze rzucili się do pomocy, natomiast Wójcik popatrzył na całą sytuację z nieskrywanym zainteresowaniem, by po kilka sekundach zadumy wygłosić jakże życiową sentencję:

– Panowie,‍ każdy z nas kiedyś pierdolnie. – Odwrócił się na pięcie i nie zważając na leżącego bez ruchu na ziemi Jedynaka, zakomunikował mi: – Grzesiu, ty dzisiaj poprowadzisz trening bramkarski. Na boisko.

* * *

Dlaczego‍ na Wójciku mdlejący członek sztabu nie zrobił wrażenia?

Wójcik‌ zawsze wykańczał swój sztab. Przed Igrzyskami Olimpijskimi w 1992 roku reprezentacja pojechała na zgrupowanie do Baku. Trener opił masażystów do nieprzytomności, a następnego dnia zarządził wyścigi. Nie wiedzieć czemu kazał półprzytomnym maserom ścigać się od jednej linii boiska do drugiej. Nie śmieli zaprotestować. Świętej pamięci Zbigniew Karolkiewicz był jeszcze tak napruty, że wyrżnął się z impetem na glebę i złamał obojczyk. Na igrzyska nie pojechał.

* * *

Z czasów‍ reprezentacji olimpijskiej słyszałem jeszcze jedną niezłą opowieść – już nie pamiętam, czy od Grześka Mielcarskiego, czy od kogoś innego, kto w tamtej drużynie był. W każdym razie Wójcik nie zawsze znał wszystkich swoich piłkarzy, nie znał między innym jakiegoś bramkarza, którego po raz pierwszy powołał. Niektórym może być trudno w to uwierzyć, ale zaręczam, że gdybyście poznali „Wójta”, to wierzylibyście we wszystko.

Stoi‌ więc drużyna na środku boiska, stoi tam też Wójcik. Nagle jego wzrok wyłowił na nową twarz. To był Robert Dziuba z ŁKS-u Łódź.

– A ty‌ kto?

– Bramkarz!

– Taaak?‌ Przewrót w przód!!! Natychmiast!!! – wydarł się nie wiedzieć czemu trener.

Ów‌ bramkarz ani nie spojrzał na Wójcika jak na idiotę, ani nie wydawał się zdziwiony, tylko błyskawicznie zapytał:

– Z piłką‍ czy bez?

– Z piłką!!!‌

I pyk‍ – zrobił.

* * *

O tym,‌ że Wójcikowi zdarza się nie wiedzieć zbyt dużo o swoich zawodnikach, wiedzą też w Nowym Dworze Mazowieckim. Wychodzi Świt na mecz w ekstraklasie, wychodzi też trener Wójcik i w tunelu natrafia na swojego piłkarza: Grzegorza Kaliciaka. Patrzy na niego, patrzy…

– A dlaczego‍ ty nie grasz?! – warknął.

– Panie‍ trenerze, dostałem w poprzednim meczu czerwoną kartkę! – duka zaskoczony zawodnik.

Wójcik‍ zastanowił się chwilę, pomyślał, aż w końcu spojrzał groźnie na Kaliciaka i stwierdził:

– Ja‌ to, kurwa, sprawdzę!

Z ANGLIĄ‌ BĘDZIE PIEKŁO!

Szatnia‌ Legii Warszawa, ważny mecz. Do przerwy kiepsko. Piłkarze zajmują miejsca, czekając na burę od Janusza Wójcika.

Wchodzi‌ „Wujo”. Podchodzi do tablicy. Zawodnicy już wiedzą, że zaraz posypią się gromy. Każdy się modli, żeby złość trenera skupiła się na tym obok.

Wójcik‌ stoi tyłem do wszystkich, patrzy na tablicę i milczy. Mija pięć minut. Piłkarze ciągle w przerażającej niepewności. Dziesięć minut, Wójcik milczy. W końcu po dwunastu minutach odwraca się i mówi:

– Nie‍ wiem, jak to zrobicie, ale macie wygrać!

* * *

Mówi‍ się o nim – mistrz motywacji.

Tak,‍ był mistrzem motywacji. Unosiłeś się nad ziemią, gdy naprawdę dał z siebie wszystko podczas przedmeczowej odprawy. Gardziłeś przeciwnikiem i czułeś, że zmiażdżysz go, kiedy tylko najdzie cię ochota. Janusz Wójcik potrafił sprawić, że największy lamus wierzył, że za moment podbije świat.

Motywował‌ na różne sposoby, jego arsenał zdawał się być niewyczerpany. Bo mistrz motywacji był także mistrzem zjebki. A jego popisowym numerem był mecz Zagłębie Lubin–Śląsk Wrocław.

Wtedy‍ to Wójcik przywołał do linii bocznej Piotra Włodarczyka, który po boisku poruszał się dość nieporadnie. „Wójt” wiedział dobrze, że stara piłkarska zasada głosi: nie ma strzałów, nie ma goli. „Włodar” nie gwarantował strzałów, nie dochodził do pozycji, nie podejmował ryzyka. Kiedy więc został przywołany, Wójcik powiedział mu tak:

– Słuchaj‌ no, misiu. Jeśli w ciągu pięciu minut nie oddasz celnego strzału na bramkę, to przybiegasz z powrotem tu do mnie, robisz dwa kółka wokół boiska i dopiero wracasz do gry. Rozumiemy się?

Wyobraźcie‍ sobie motywację zawodnika. Ten szarlatan faktycznie był w stanie zdecydować się na takie posunięcie! A to przecież dla piłkarza wstyd i hańba. Trwa mecz ekstraklasy, a ty jak dureń skończony biegasz wokół boiska, pokazują to w telewizji, wyśmiewają cię kibice. Trafiasz do piłkarskich kronik na dekady! Żaden zawodnik nie został tak publicznie upokorzony.

Po‍ czterech minutach bez strzału, Piotrek zdecydował się na uderzenie rozpaczy, niemal z zerowego kąta. Bramkarz gospodarzy, Jędrzej Kędziora, popełnił fatalny błąd i piłka… wpadła do siatki. Gol.

I nie‍ wiadomo, czy bardziej się cieszyć z gola, czy z uniknięcia błazenady.

* * *

A to‌ już historyjka, którą opowiedział mi dziennikarz.

Gazeta‍ organizuje telefoniczne spotkanie selekcjonera Janusza Wójcika z czytelnikami. Przed meczem z Anglią każdy może zadzwonić i zapytać trenera, o co tylko chce. Początek o godzinie dziesiątej rano.

10.15‍ – Wójcika nie ma.

10.30‌ – Wójcika nie ma.

10.45‍ – Wójcika nie ma.

Dziennikarze‌ panikują, nie wiedzą, co robić. Odkładają słuchawkę, że niby linia jest ciągle zajęta, bo Wójcik z kimś rozmawia. Wreszcie redaktor naczelny mówi do dwóch reporterów:

– Idziecie‍ szukać Wójcika. Zadacie mu pytania od siebie, a potem napiszemy, że to zapis rozmów telefonicznych.

Ci‍ idą do hotelu „Sobieski”, gdzie selekcjoner na co dzień urzęduje. Dzwonią z recepcji.

– Tak,‌ wiem, czytelnicy… Już idę, idę, kochani – mówi Wójcik o godzinie 12.00.

12.15‌ – Wójcika nie ma.

12.30‌ – Wójcika nie ma.

Znowu‍ telefon z recepcji.

– Wiem,‌ telefony. Już idę odbierać! – mówi.

Około‌ trzynastej pojawia się na dole z gotową receptą na zażegnanie medialnego kryzysu.

– Panowie,‍ wpadłem na pomysł. Zadacie mi pytania od siebie, a potem napiszecie, że to czytelnicy dzwonili – wypala Wójcik. Eureka!

Siadają‍ przy stoliku.

– Panie‍ trenerze, jak zagramy z Anglią? Czy w obronie zagra Bąk? A w ogóle zagramy czwórką z tyłu czy trójką? – padają pytania.

– Panowie,‌ ja wam powiem, ja wam powiem… – Wójcik zamyśla się. – Ja… Ja wam powiem! Ja… powiem wam! Z Anglią… Z Anglią będzie piekło!

– No‌ tak, ale panie trenerze, jaka taktyka? – dociekają dziennikarze.

– Ja‌ wam powiem… Już widzę te puste ulice, opuszczone sklepy, puste wystawy, bez żywego ducha na mieście. Cała Polska, cała Polska przed telewizorami. I wszyscy to samo, wszyscy to samo mają w głowach… – odpowiada Wójcik.

– W porządku,‌ ale jaka taktyka?

– Ja‌ wam powiem… Jeszcze Polska nie zginęła!

* * *

Kolejna‌ anegdota krążąca w środowisku. Zbliża się mecz Anglia–Polska. Dzień przed spotkaniem Artur Wichniarek w pokoju już rozmyśla o tym, jak będzie strzelał kolejne gole.

– Ten‍ Seaman zobaczy! Pedał z kucykiem! Widziałeś, w jakim jestem gazie? W jakiej formie?! Strzelę mu dwie. Nie, co ja gadam! Strzelę trzy! – mówi w rozmowie z przyjacielem jak zwykle pewny siebie „Wichniar”.

– A na‍ pewno zagrasz? – pada całkiem logiczne pytanie.

– Jasne!‍ Widziałeś mnie w sparingu? Widziałeś w gierce? Najlepszy! Numer jedenaście na plecach i wychodzę zburzyć to całe Wembley!

Dzień‍ meczu. Piłkarze schodzą do autokaru. Wichniarek idzie na końcu, w kurtce i bez torby.

– Grasz?

– Nie.

– Jesteś‌ na ławce?

– Nie.

Kilka‌ metrów dalej stoi selekcjoner Janusz Wójcik i prezes Widzewa (klub Wichniarka), Andrzej Pawelec. Słychać głośną kłótnię. Kilka wyrwanych z kontekstu zdań.

– Ale‌ Janusz, nie rób jaj! Dam ci w poniedziałek! – błagalnym głosem mówi Pawelec.

– Dasz‌ w poniedziałek, to zagra w poniedziałek – wzrusza ramionami „Wójt”.

* * *

Warszawska‌ AWF, zajęcia szkoły trenerów. Janusz Wójcik prowadzi wykład. Temat: „Mikrocykl na przykładzie letnich przygotowań Anorthosisu Famagusta”. „Wujo” przemawia do skupionych słuchaczy. Nagle ktoś mu przerywa.

– Eeee,‍ to nie można tego zrobić na czuja? – pyta siedzący w pierwszej ławce Franciszek Smuda.

– Franiu,‌ na czuja to można powąchać, jak pachnie kobieta w przewężeniu – odpowiada Wójcik, unosząc wzrok znad okularów.

* * *

Gdyby‍ Janusz Wójcik skoncentrował się tylko i wyłącznie na swojej pracy, mógłby być znacznie lepszym trenerem. Bez dwóch zdań, nie było w szatni nikogo, kto by mu podskoczył. Ktoś mógł obrabiać dupę za plecami, ale nikt nie śmiał pójść na otwartą wojnę. Problem w tym, że nie da się prowadzić drużyny, stosując ciągle te same sztuczki. Z czasem każdy piłkarz w naturalny sposób uodparniał się na jego słowa. Ile razy można było słuchać, że w bramce drużyny przeciwnej stoi frajer, w obronie gra czterech frajerów, w ataku – oczywiście – frajer i że trzeba tych frajerów pogonić? Każdy frajer, co jest fajne, jeśli wygrałeś mecz, ale jeśli przegrałeś, to jednak nachodzi człowieka troszkę niemiłe uczucie – tam jedenastu frajerów, a my – jak się okazało – frajerzy jeszcze więksi.

Mieszanka‌ charyzmy, buty i chamstwa dobrze sprawdzała się w piłkarskiej szatni, ale była zarazem mieszanką o krótkim terminie przydatności do spożycia. Jeśli trener powinien być dla piłkarza wzorem, to Wójcik tego warunku raczej nie spełniał. Miał jednak jedną niezwykle istotną cechę: każdy piłkarz, który nie pękł w czasie współpracy z nim, hardział. Może nie rozwijał się pod względem taktycznym, może nie stawał się większym profesjonalistą, ale wychodził z tego romansu jako człowiek twardszy, bardziej wytrzymały psychicznie, trudniejszy do złamania. A to w futbolu bardzo ważne.

* * *

Do‌ legendy przeszły odprawy Wójcika, zwłaszcza te przed meczami reprezentacji Polski. Tomkowi Iwanowi kazał biegać za Davidem Beckhamem i powtarzać: „Ruchałem twoją żonę. Ruchałem Victorię!”. Specjalnie wybrał największego twarzowca w zespole. Liczył, że aż takiego upokorzenia gwiazdor światowej piłki nie zniesie, wkurzy się, da w ryja i czerwona. Przed spotkaniem z Hiszpanami: „Widzicie tych pięknych chłopców? Jak oni pięknie grają na gitarach!”. Ale później uderzał w tony patriotyczne: „Biało-czerwona na maszcie. Kiełbasy do góry i jedziemy ich w kakao!”.

Pamiętam,‍ jak na jednej z takich odpraw pojawił się w czerwonej koszulce. Wszystko było w porządku, dopóki nie odwrócił się przodem do tablicy, a tyłem do nas. Bo z tyłu – orzełek i znaczek producenta sprzętu. Wszyscy spojrzeliśmy po sobie z uśmiechem. Chyba ubierał się w pośpiechu.

Niepodrabialny‍ facet. Niebywały był sposób, w jaki wybierał bramkarza na jeden z meczów. Przez cały dzień nie mógł się zdecydować, czy ma bronić Dudek, czy Matysek. Wieczorem wezwał obu do siebie do pokoju. Karnie stanęli, jeden obok drugiego. Wójcik powoli przechadzał się przed nimi, przyglądając się obu. Myślę, że kilkaset lat temu w Ameryce tak przyglądano się niewolnikom, zanim któregoś zakupiono. „Wójt” patrzył na twarz Jurka, potem na twarz Adama, znowu na Jurka i znowu na Adama.

– Matysek‌ czy Dudek… Dudek czy Matysek… Kto zagra… Kto zagra… Matysek, Dudek… – Wójcik zaczął mruczeć pod nosem, nie przestając chodzić. – Dudek albo Matysek… Matysek albo Dudek… Dudek, Matysek… Matysek, Dudek…

BUM!

Selekcjoner‌ nagle z całej siły klasnął w dłonie, tuż przed twarzami obu bramkarzy. Zaskoczony Jurek aż odskoczył, a Wójcik momentalnie skwitował:

– Dudek‌ się boi, Matysek gra!

* * *

Zgrupowania‌ w „Sobieskim” za czasów Janusza Wójcika raczej nie nadawały się do tego, by nakręcić program pod hasłem: „Trzeźwość kadry szkoleniowej w sporcie”. Hektolitry whisky należało jakoś zafakturować, bo oczywiście nikt nie miał zamiaru płacić z własnej kieszeni. Tylko co wpisać na rachunku, by PZPN bez problemów go rozliczył? Skoro to zgrupowanie reprezentacji kraju, najlepiej stworzyć pozycję „woda mineralna”.

Po‍ kilku dniach do Tomka Hajty podszedł menedżer hotelu, jego kolega.

– Tomek,‍ ile wy pijecie tej wody?

– Jak‍ to ile? Tyle, ile trzeba.

– Ale‌ trzy tysiące butelek w tak krótkim czasie?!

* * *

Dyrektorem‍ kadry był wówczas Krzysztof Dmoszyński, ten sam, który sprowadzał mnie z Lechii Gdańsk do Legii Warszawa. „Dmo” – zwany też „Białą mewą” – oddawał chłopom za bilety lotnicze.

Przyszedł‍ pierwszy: zwrot wynosił 4120 złotych.

– Wiesz‍ co, dam ci cztery tysiące, końcówki nie mam.

– W porządku,‍ kierowniku.

Przy‌ drugim historia się powtórzyła. Wieczorem chłopaki podsumowali, że na jednym takim „rozliczeniu” Dmoszyński zainkasował jakieś trzy tysiące.

* * *

Za‌ czasów Wójcika kadra grała mecz towarzyski z Hiszpanią. Prowadziliśmy 1:0, skończyło się 1:2, ale nasi przeciwnicy powinni strzelić jeszcze minimum dwa gole.

Nad‌ przebiegiem spotkania czuwał sędzia z Rosji. Jak wieść niesie, dostał w prezencie złotego Rolexa.

Zadzwonił‌ z pretensjami, gdy z Rolexa odpadły wskazówki.

* * *

A to‍ na pewno znacie.

Pierwszy‍ dzień Janusza Wójcika w Świcie Nowy Dwór Mazowiecki. O 10.00 trening, pół godziny wcześniej drużyna już czeka w szatni. Tymczasem Wójcik zamyka się z prezesem Wojciechem Szymańskim oraz jeszcze jedną osobą w gabinecie. Kwadrans przed dziesiątą wyjmuje kajet, otwiera i zaczyna gdzieś dzwonić. Mija 10.00, 10.15, 10.30… W końcu robi się prawie jedenasta.

Szymański‌ dyskretnie próbuje dać znać „Wujowi”, że drużyna czeka. W końcu mówi:

– Trenerze,‌ a trening?

A Wójcik‍ na to:

– Prezesie,‌ tu już, kurwa, nie ma co trenować, tu trzeba dzwonić!

ZIMNO,‌ ZIMNIEJ, BARDZO ZIMNO…

Mirek‍ Jabłoński, bardzo poczciwy facet. Miał do mnie wielką słabość, zupełnie nielogiczną, ponieważ mnie pierwszego powinien wyrzucić z każdego zespołu, w którym razem pracowaliśmy. Gdybym mógł cofnąć czas, traktowałbym tego faceta całkiem inaczej. Niestety, młodość ma swoje prawa, a ja byłem szczególnie durny i jeśli tylko ktoś dał mi palec, przeobrażałem się w rekina i odgryzałem nie tylko całą rękę, lecz także pół tułowia. Chyba właściwym słowem, którym można by określić nasze relacje, jest… pomiatanie. Ale nie on pomiatał mną, co jeszcze byłoby zrozumiałe, tylko ja nim. Nie pomiatałem nim z braku szacunku, tylko raczej z braku jakichkolwiek hamulców. On, o dziwo, nie zgłaszał pretensji, wręcz miałem wrażenie, że mu się to podoba. Traktował mnie szczególnie, odkąd spotkaliśmy się na zgrupowaniu juniorskiej reprezentacji Polski.

„Jabłuszko”‌ znosił wszystko. W Legii Piotrek Mosór schował mu okulary. Mirek wkroczył do szatni ślepy jak kret, mrużąc oczy, próbował złapać ostrość.

– Gdzie są moje okulary? – zapytał zmieszany.

Wszyscy się uśmiechali pod nosem, ale nikt nie miał odwagi odpowiedzieć, że w ogóle wie cokolwiek na temat zguby.

Nasz trener powoli zaczął przemieszczać się po szatni. Nie wytrzymałem i krzyknąłem:

– Zimno!

– Co?

– Zimno!

Jabłoński zrobił jeszcze kilka kroków.

– Zimniej! Zimniej! Bardzo zimno!

Cofnął się.

– Cieplej!

Myślę, że każdy inny szkoleniowiec w trybie natychmiastowym wyrzuciłby mnie z zespołu. Tymczasem Jabłoński jak ostatnia niezdara błąkał się po szatni, a ja bawiłem się z nim w ciepło-zimno jak ze szkolnym kujonem, któremu na przerwach zabierało się kanapki. Czy ktoś sobie wyobraża Alexa Fergusona po omacku szukającego okularów, którego De Gea czy inny bramkarz instruuje „trochę w prawo, trochę w lewo”?

Gdy teraz o tym myślę, to tym bardziej nie rozumiem, czemu mu dogryzałem. Lubiłem go, uważałem za całkiem dobrego trenera, zawsze był przygotowany do zajęć. Drużynę objął trochę przez przypadek, ponieważ Władysław Stachurski podczas naszego meczu w Luksemburgu dostał zawału serca. „Jabłuszko” wskoczył na fotel pierwszego i moim zdaniem nadawał się do tej funkcji jeszcze lepiej. Stachurski coś tam maznął na tablicy, nikt nie wiedział dokładnie co, jakieś hieroglify, z których niewiele wynikało. Jabłoński z kolei był perfekcjonistą, kaligrafował każdą literkę. Miał tylko jeden problem: brakowało mu naturalnej charyzmy. No, miał dwa problemy: w dodatku się jąkał.

Odprawa przed meczem z Vicenzą. My już naładowani, w szatni. Trener zwołał nas na środek, zrobiliśmy kółeczko, każdy położył dłoń na dłoni kolegi. I wtedy zakrzyknął Jabłoński:

– Na nich… ma-ma-ma-ma…

– Jaka mama? – zdziwiłem się.

– Ma-ma-ma-makaroniarzy!

* * *

Z makaronem kojarzy mi się zasłyszana historia z Ruchu Chorzów. Stadion Śląski, za chwilę „Niebiescy” mają grać z Interem Mediolan. W szatni odprawa, piłkarze skupieni. Trener Jan Rudnow odsłania tablicę, a na niej napis:

„Choć makaron bardzo lubimy, to dziś Włochom wpierdolimy!”

* * *

Mówi się, że kto się lubi, ten się czubi. Tak chyba było ze mną i „Jabłuszkiem”. Takich scenek były dziesiątki…

Zgrupowanie w Chile, boisko twarde jak beton, co dla bramkarza jest szczególnie dotkliwe. Jabłoński jednak zarządził trening strzelecki, a trzeba jeszcze dodać, że on lubił, gdy bramkarz miał niewiele do powiedzenia. Dlatego często uderzano z bardzo bliskiej odległości. Ja, jak kretyn, musiałem rzucać się na lewo i prawo, przy minimalnych szansach na choć jedną skuteczną interwencję. Wtedy w Chile w pewnym momencie nie wytrzymałem i zacząłem biec w stronę Jabłońskiego. Co niewytłumaczalne, on zaczął uciekać. A skoro tak – to ja za nim. Kiedy po kilkudziesięciu metrach już go dopadłem, wykonałem wślizg, ale taki pozorowany, na pół gwizdka – żeby nie zrobić facetowi krzywdy.

Wtedy już się naprawdę wkurzył.

– Zejdź z treningu!

– Nie zejdę.

– Wyrzucam cię!

– Ale ja zostaję.

Popatrzył na mnie zza okularów i w jego wzroku zobaczyłem, że właśnie uznał własną porażkę. Zostałem.

Tak jak z wyrzucaniem z treningu, tak było też z odsuwaniem mnie od gry. Wielokrotnie Jabłoński straszył, że nie wystawi mnie w meczu. Przed meczem derbowym z Polonią zaprezentowałem swoją nową fryzurę – literkę L wyciętą z włosów na tyle głowy.

– Nie możesz zagrać z tą fryzurą – powiedział.

– Mogę i zagram.

– Nie, to podburzanie kibiców. Musisz zmądrzeć.

– Trenerze, nie zgolę.

– Zgolisz.

– Nie zgolę.

– To ja cię nie wystawię.

– No to niech trener nie wystawia, ja nie zgolę.

– To naprawdę nie zagrasz.

– To ciekawe, co kibole powiedzą, jak pan mnie nie wystawi z tego powodu.

Mirek podrapał się po głowie, spojrzał na mnie… A ja to spojrzenie znałem. Znowu uznał się za pokonanego.

Bliski ławki rezerwowych byłem także przed meczem o Superpuchar Polski, z Widzewem. W noc poprzedzającą spotkanie organizowałem wesele. Jabłoński, całkiem logicznie, założył, że na pewno się napruję, będę zdekoncentrowany, nieświeży, skacowany, więc zagrać nie mogę. Dla mojego dobra wolał, abym to jedno spotkanie odpuścił. „To twój dzień, baw się” – to mu pewnie przeszło przez głowę. Ja jednak nie brałem pod uwagę, że z Widzewem mógłbym nie wystąpić. Rozsadzała mnie ambicja. Dlatego tłumaczyłem mu:

– Nie będę pił, pójdę grzecznie spać, muszę zagrać w tym meczu…

„Jabłuszko” nie dawał wiary i próbował udawać stanowczego.

Wtedy postawiłem sprawę na ostrzu noża:

– Jeśli nie zagram w tym meczu, to może mnie trener sprzedać. Więcej już nigdy nie zagram w Legii.

Podczas wesela, które zorganizowałem w hotelu „Lando”, rzeczywiście nie napiłem się nawet grama alkoholu, w kieliszku miałem wodę. Koledzy z drużyny pozwolili sobie na jedno piwko. Każdy w głowie miał mecz z Widzewem, jak się później okazało – wygrany 2:1 dzięki genialnemu występowi naszej nowej gwiazdy, Kennetha Zeigbo.

Przez całe spotkanie kibice z Łodzi obrażali mnie i moją żonę, na co reagowałem, pokazując im jednego fucka za drugim, czasami poprawiając gestem Kozakiewicza albo wypiętym tyłkiem. To chyba największy festiwal obraźliwych sygnałów, jaki kiedykolwiek rozegrał się na polskich boiskach. Oni nakręcali mnie, a ja ich. Część drugiej połowy spędziłem tyłem do boiska, a przodem do sektora gości, pokazując im tak jasno, jak tylko potrafiłem: „Pierdolcie się”.

Dzień po weselu i w dniu meczu z Widzewem, tylko że już wieczorem, we własnym ogrodzie zorganizowałem poprawiny, na których nikt się nie oszczędzał. Zabawa była tak ostra, że nawet podjechała policja, ale załatwiłem problem w minutę, dając każdemu z funkcjonariuszy po flaszce wódki.

– Mam poprawiny, będzie głośno do rana – powiedziałem.

– Nie ma problemu.

Nawet wtedy zdołałem podpaść trenerowi. Bodajże rano zaczynało się zgrupowanie młodzieżowej reprezentacji Polski. U mnie muzyka, tumult, gwar. Dzwoni Mariusz Kukiełka. Mówię mu:

– Mariusz, nie jadę na kadrę. Mam w dupie, bawię się na poprawinach. Nie jadę i już!

Rozłączyło nas, po chwili telefon zadzwonił ponownie. Rozdrażniony, z miejsca wykrzyczałem:

– Mówiłem, że nie jadę. Mam w dupie to zgrupowanie i mam w dupie Edka. Nie chce mi się!

– Trener Edward Lorens z tej strony – odezwał się nagle głos w słuchawce, a ja wkroczyłem na długą ścieżkę bycia skreślanym przez kolejnych szkoleniowców.

Lorens już mnie więcej nie powołał.

* * *

Trener na zgrupowaniu, może nawet Lorens… Już nie pamiętam szczegółów, bo to historia zasłyszana lata temu.

Chodzi szkoleniowiec po pokojach, sprawdza, czy wszyscy grzeczni. Wchodzi do jednego, a tam dwóch piłkarzy posuwa panienki. Trenera zamurowało. Stanął w drzwiach i nie wie, co zrobić. Sytuacja bez wątpienia krępująca, zarówno dla nieproszonego gościa, jak i dla gołych zawodników oraz przygruchanych dziewuch. W końcu ciszę przerwał jeden z pilkarzy, wyraźnie zirytowany szkoleniowcem, który zapomniał języka w gębie.

– Panie, stoi pan i stoi. Albo się pan podłączasz, albo wynocha!

* * *

No dobrze, Mirek Jabłoński… Nie wiem czemu, ale uparł się, by sprowadzić mnie do Amiki. Z perspektywy czasu ten transfer był jednym z moich największych błędów. Należało wrócić do Salonik i walczyć o miejsce w składzie PAOK-u. Wtedy jednak dałem się przekonać, zwłaszcza że i kontrakt w Amice zaoferowano mi godny: 400 tysięcy złotych brutto za każdy rok gry.

Czasami z „Jabłuszkiem” trafialiśmy na siebie w pociągu relacji Warszawa–Wronki. Kiedyś usiedliśmy w jednym przedziale, Mirek otworzył plecak i wyjął z niego dwa piwa.

– Poczęstowałbym cię, gdybyś nie miał dzisiaj treningu.

We Wronkach Jabłoński trochę zgnuśniał. Chyba nie nadawał się do pracy na wsi, brakowało mu atmosfery wielkiego miasta. Mnie tym bardziej. Kiedy przy okazji pierwszego meczu usłyszałem, jak miejscowi śpiewają: „Przeciwnik znika, gdy pojawia się Amica”, zrozumiałem, jak bardzo się władowałem. Ja, chłopak, którego napędzały okrzyki trybun i który unosił się nad ziemią, gdy „Żyleta” skandowała, że nie ma lepszego od Grześka Szamotulskiego. Moi bracia – chuligani Lechii, w Legii trzymałem z całą kibicowską wierchuszką, „Bosmanem”, „Alchimem” czy „Jagodem”. A tam? Kiedyś zrobiliśmy zrzutkę, by kibice Amiki pojechali na mecz wyjazdowy. Niedaleko, bo do Grodziska Wielkopolskiego. Wzięli kasę na autokar, ale do Grodziska jednak nie pojechali. Powiedzieli, że strach.

Moje relacje z Jabłońskim we Wronkach nie uległy zmianie. Wciąż robiłem, co chciałem, wielokrotnie kpiłem ze szkoleniowca, w oczywisty sposób podkopując jego autorytet. Potrafiłem wybuchnąć w przerwie meczu i zaatakować:

– Albo weź pan zmień tę taktykę, albo zmień obrońców, ale ja z siebie durnia robić nie będę. Jak pan szuka jelenia, który będzie wyciągał piłkę z siatki, to ja się na to nie piszę.

Bywało jednak też miło.

W Pucharze UEFA wyeliminowaliśmy Servette Genewa. Po meczu trenerzy i działacze siedzieli w hotelowym patio z widokiem na Jezioro Genewskie. Z partyzanta dosiadłem się i ja, na co nikt nie zwrócił uwagi. „Jabłuszko” był rozanielony. Rozparł się w fotelu i dumny jak paw wyszeptał:

– Jaka piękna jest Genewa nocą. Zwłaszcza po wygranym meczu…

Przyznałem mu rację i chyba dopiero wtedy mnie spostrzegł. Było już całkiem późno, siedziałem ze szklaneczką whisky.

– „Sza-sza-szamo”, a co ty tu ro-ro-robisz?

– Siedzę sobie. A co mam robić?

– Do-do-do pokoju!

– Trenerze, a co to za różnica, czy ja będę siedział tutaj z wami i pił whisky, czy w pokoju pił z kim innym?

Znałem ten wyraz twarzy i proces myślowy, który musiał zachodzić w głowie Jabłońskiego.

– W sumie racja – skwitował.

Nad Jeziorem Genewskim powitał nas nowy dzień.

* * *

Odpadliśmy w kolejnej rundzie po spotkaniach z Malagą. To nie były dla mnie udane mecze. Myślę, że mieliśmy szansę wyeliminować Hiszpanów, gdybym spisał się lepiej. Po pierwszym spotkaniu, wyjazdowym, siedzieliśmy w szatni podłamani. Mogliśmy wygrać i powinniśmy w pewnym momencie prowadzić 3:0, a przegraliśmy 1:2.

Jabłoński jednak bał się kompromitacji, takiej, jaką zanotowała rok wcześniej Legia, gdy w Hiszpanii przegrała 1:6 z Valencią. Dlatego kamień spadł mu z serca, do szatni wszedł cały w skowronkach, roześmiany od ucha do ucha:

– Brawo! Super mecz! Gratuluję!

A ja wyskoczyłem z agresją:

– Co ty, kurwa, gadasz?! „Na bo, na bo i ten, ten”? Tylko tyle masz nam zawsze do powiedzenia!

„Na bo, na bo i ten, ten”, bo często, gdy Jabłoński chciał nam coś powiedzieć przed meczem, a wpadł w tę pułapkę jąkania się, to zamiast „na boisko” słyszeliśmy tylko „na bo, na bo”, a później już niewiele mówiące: „i ten, ten”.

Był zszokowany. Nagle uszła z niego cała energia. Już nie cieszył się z porażki, a ja czułem się jeszcze niewygadany. Nic mądrego nie przyszło mi do głowy, a wciąż czułem potrzebę kontynuacji ataku. Spojrzałem na tego naszego trenera, który przed momentem cieszył się jak dziecko z lizaka, a teraz wyglądał tak, jakby miał się rozpłakać, i dorzuciłem jeszcze:

– Zdejmij, do kurwy nędzy, te okulary, bo ci zaparowały!

* * *

Inna scenka z tamtego czasu, znowu o tym, jak dałem się wyprowadzić z równowagi (dzień jak co dzień).

Trening we Wronkach. Budowany jest hotel, więc ciągle słychać jakieś stukania młotkiem, krzyki robotników. Wiadomo – nikomu to nie przeszkadza. A raczej – nikomu normalnemu, więc mnie proszę nie wliczać.

Jabłoński zaordynował trening kończący się strzałami z dziesięciu metrów. A jak strzały z dziesięciu metrów, to oczywiście gole padają jeden po drugim. Zawodnicy celowo mnie podpuszczali, aby wprowadzić mnie w stan silnego wkurwienia – wtedy zawsze bywało wesoło.

– Ej, „Szamo”, obroń coś w końcu!

– Zawołajcie jakiegoś bramkarza!

Już się w sobie gotowałem, już mi dym szedł uszami. Za bramką usiadł jakiś Bogu ducha winny trener młodzieży, w kremowym prochowcu, takim, jaki nosił wtedy Jerzy Engel. „Szczęśliwy płaszcz Jerzego Engela” – tak pisano w gazetach.

I gol. I znowu gol. I gol.

– Bronisz czy nie bronisz?

Zgodnie z przewidywaniami, eksplodowałem:

– Co to jest, kurwa, za trening?! Kto to, kurwa, wymyślił?! Robole jacyś napierdalają tymi młotami! Wrzaski jakieś! Pierdolą mi za bramką, przekrzykują się! Jeszcze przyszedł ten… – Spojrzałem na biedaczynę w płaszczu. – Jeszcze przyszedł Engel i nie może w spokoju treningu obejrzeć, bo robotnicy mu nie dają!!!

Cały zespół wył ze śmiechu.

* * *

Czasami zastanawiam się, jak to wszystko by się potoczyło, gdybym na początku kariery nie trafił na kogoś tak mi życzliwego jak Jabłoński, tylko na jakiegoś bezwzględnego kata, który stałby nade mną z batem. Ot, jak by się to potoczyło, gdyby Władysław Stachurski nie dostał zawału? On nie był lubiany przez piłkarzy, raczej nas nie szanował. Kiedy coś chciał, pogwizdywał w naszym kierunku, mówił na nas pogardliwie „Michałki”.

Niewykluczone, że i przy Stachurskim byłoby dokładnie tak samo. Nie zdołałby mnie okiełznać i umieścić na właściwych torach. Już jako dyrektor wszedł do szatni i zapytał, czy mamy jakieś problemy. Był chyba styczeń.

– Tak, nie mam butów z wkrętami do grania – powiedziałem.

– A nie możesz grać w lankach?

– A pan, kurwa, chodzi zimą w sandałach?

Stachurski zaniemówił.

Nie, nie miałem zahamowań.

FRANIU, PRZYJDŹ Z MAMĄ

Przedziwnym duetem trenerskim byli panowie Jerzy Kopa i Stefan Białas. Nie wiem, jak można stworzyć duet z dwóch szkoleniowców, którzy wzajemnie się nienawidzą. W efekcie obaj pisali na siebie donosy i notorycznie podważali kompetencje. Kopa, cwaniak kuty na cztery łapy, Białas natomiast dobrotliwy, trochę jak Jabłoński. Obaj mieli swoje wariactwa. Najbardziej zdziwił mnie Kopa, który jednego dnia powiedział:

– W dniu meczu nie powinniście robić kupy. Jak siadacie na desce klozetowej i robicie „yyyyyyyy”, to wtedy tracicie energię potrzebną w meczu.

Nigdy wcześniej ani nigdy później nie spotkałem szkoleniowca, który by zalecał, aby się nie wypróżniać w dniu spotkań. Ha, mnie się nawet wydawało, że po dobrej nasiadówce na tronie człowiek jest lżejszy i biega mu się jakoś tak łatwiej. Ale co ja tam wiem, nie mam przecież trenerskiej licencji.

Po zakończonej rundzie Kopa zabrał nas do Augustowa, gdzie zająć miał się nami specjalista od NLP (programowania neurolingwistycznego). Broniliśmy się bardzo skutecznie. Zgrupowanie przerodziło się w tak wielką libację alkoholową, że w końcu sam trener zakończył je po zaledwie dwóch dniach (!) i dał sygnał do natychmiastowego powrotu. Na spotkania ze specjalistą od NLP chodzili tylko nieliczni, a i tak wszystkie sesje kończyły się groteskowo. Raz kazano chłopakom założyć coś na wzór długich nart. Przypinano nogi do długich desek, później dwie drużyny ścigały się. Ćwiczenie miało pokazać, jak ważna jest współpraca – bez odpowiedniej koordynacji, nie dało się przejść nawet metra. Wszystko byłoby fajnie, gdyby zza rogu nie wyskoczył Marcin Mięciel i nie popchnął jednej drużyny na drugą, powodując efekt domina.

„Miętowy” torpedował zajęcia NLP, ja w tym czasie spokojnie sobie piwkowałem.

– Grzegorzu, piwo przed obiadem? – spytał zniesmaczony trener Kopa.

– Trenerze, niech pan spojrzy. Browar po dwa sześćdziesiąt! Gdzie w Warszawie taki znajdę?

Takiego ogólnego rozpasania jak wtedy nie przeżyłem nigdy później.

* * *

Stefan Białas kupę robić pozwalał, za to nie pozwalał w czasie zgrupowań oglądać telewizji. Klucze od pokojów musiały być w zamkach, od zewnętrznej strony drzwi, aby trener w każdej chwili mógł z zaskoczenia wparować do środka – co też czasami ku naszemu zdenerwowaniu czynił.

Najdziwniejsza była jednak ta sprawa z telewizorami. W czym niby problem? Zgrupowanie trwało kilkanaście dni, siedzisz w pokoju i… no właśnie, co? Co robić? Niektórzy grają w karty, ale ile można? Z komputerami i internetem sprawa nie przedstawiała się tak jak teraz. Pozostawał telewizor, którego trener zabraniał włączać.

Raz nie posłuchał Jacek Zieliński i Białas zameldował się u niego w pokoju z żądaniem natychmiastowego zaprzestania tego niecnego procederu, jakim było oglądanie filmu.

„Zielek” pytał zszokowany:

– Czy ja mam dziesięć lat? Jestem na koloniach?

Aby wyprowadzić Białasa w pole, szczelinę między podłogą a drzwiami wypychaliśmy ręcznikami, dzięki czemu światło emitowane przez telewizor nie wychodziło na korytarz.

* * *

Najbardziej wszystkim w Legii podpadł Dariusz Kubicki. Przyjechał z Anglii i chciał na dzień dobry pokazać co to nie on. Wszystko byłoby w porządku, trener z twardą ręką pewnie był nam potrzebny i pewnie wszyscy bez szemrania zaakceptowaliby wprowadzoną dyscyplinę. Niestety, Kubicki przedobrzył. Nie szanował nikogo. Naprawdę nikogo. Nie szanował nawet Lucjana Brychczego.

„Kici” to fantastyczna postać, żywa legenda. To on podpowiedział, by w sezonie 1996/97 wziąć mnie do gry, mimo że już byłem odpalony do Polonii Warszawa. Cenił mnie dzięki naszym wspólnym treningom. Chociaż, tak szczerze, to nie za bardzo miał ku temu powody, bo treningi ograniczały się do tego, że strzelał mi gola za golem, kiedy chciał i jak chciał.

Ustawiał piłkę i mówił:

– Pierwsza dla ciebie.

I bum – we mnie. Soczyste, czyściutkie uderzenie.

– Druga, żebyś wiedział, że bronisz.

I bum – do złapania.

– Trzecia dla mnie.

I wtedy już piłka lądowała w samych „widłach”, absolutnie niemożliwa do obrony.

– Nie ma cię – śmiał się Brychczy. – Czwarta też dla mnie.

Znowu oddawał taki strzał, że mogłem tylko zapłakać.

– Ciągle cię nie ma – ironizował. – A teraz dla ciebie…

Kiedyś podczas jednego z takich treningów Artur Boruc nie wytrzymał, zdjął rękawice, cisnął nimi o ziemię i syknął:

– Idź pan w chuj, panie Lucjanie!

Brychczy to niebywały technik, żongluje dwiema nogami, praktycznie nie odrywając stóp od podłoża. Uderza tak, że piłka spada w ostatniej chwili, tuż pod poprzeczkę. Potrafi zrobić wszystko. Kiedyś na Legii wychodziło się z tunelu prosto na chorągiewkę narożną. Tam dwóch chłopaków z zespołu urządziło sobie konkurs wkręcania piłki do bramki, z rogu. Pierwszy się napina – nie trafił. Drugi skoncentrowany – nie trafił. W tym momencie z tunelu wyłonił się pan Lucjan i nie zdając sobie sprawy, że trwa jakaś rywalizacja, po prostu podbiegł i od niechcenia kopnął ustawioną w narożniku piłkę, prosto do siatki. Zawody zakończone.

Kubicki był jedyną osobą w Legii, która odnosiła się do Brychczego bez należnego szacunku. Wyrzucił jego rzeczy z szatni trenerskiej, bo uznał, że potrzebuje więcej miejsca na swoje szpargały.

„Kici” dyskretnie się odgryzał.

Podczas zgrupowania wszyscy ustawili się do rozłożonego na świeżym powietrzu stołu szwedzkiego. Brychczy już prawie doczekał się na swoją kolej, gdy nagle przyszedł Kubicki i bez słowa wepchnął się przed niego, na dodatek lekko go odpychając.

– Spierdalaj! – powiedział Brychczy, jednocześnie zakrywając usta, by można było pomyśleć, że to głos kogoś innego.

„Kuba” nie dał się zwieść.

– To było do mnie? – odwrócił się i zapytał ostrym tonem.

Obok leniwie przechadzał się kot.

– Nie, do tego kota – odparł pan Lucjan.

* * *

Brychczy zupełnie nie zachowywał się jak człowiek świadomy, ile znaczy dla klubu. Lubiłem i lubię z nim rozmawiać. Czasami narzeka na dzisiejsze „ręczniki”, czyli bramkarzy, którym nie ma sensu strzelać na treningach, bo i tak niczego nie złapią (tak jakbym ja mu kiedyś cokolwiek złapał).

Jednego dnia siedzieliśmy w małym pokoiku. Panu Luckowi zapaliły się iskierki w oczach, bo oto ktoś przyniósł jego ulubiony koniak.

– Tak, jednego, malutkiego – powiedział cichutko, jakby się pytał o zgodę.

Zdawało mi się, że jest przestraszony tak bardzo, jak boi się uczeń, który w szkolnej toalecie pali pierwszego papierosa.

Nagle ktoś zapukał do drzwi.

– O Jezu, Jezu! – Brychczy aż podskoczył i zaczął pospiesznie chować nalewkę. – Jeszcze ktoś zobaczy.

– Pan się boi? Pan? Legenda? – zapytałem.

– Jeszcze ktoś zobaczy…

– Panie Lucku, panu to oni mogą naskoczyć! Ja to załatwię!

Znowu pukanie.

– Kto tam? – zapytałem.

Za drzwiami stał jakiś młody chłopak.

– Zmiataj, siedzę z panem Lucjanem, on nie ma czasu.

– Nie trzeba było, jeszcze ktoś zobaczy, lepiej nie – kontynuował po chwili, wciąż zmieszany Brychczy.

– Panie Lucku, pan tu może wszystko, a boi się pan jakiegoś pokemona, który zapukał?

Ale on taki jest. W Legii od 1954 roku, 182 gole strzelone w lidze. Ciągle jednak cichy i skromny.

* * *

Była jedna osoba, której Lucjan Brychczy notorycznie dogadywał – zupełnie jak nie on. Tą osobą był Franciszek Smuda.

– Kiedy ja grałem w Legii… – zaczął kiedyś „Franz”.

– W Legii to ja grałem, ty byłeś – odparł nagle Brychczy, kończąc wywód Franka, zanim się w ogóle zaczął.

Piłkarze ze śmiechu leżeli na ziemi.

Innym razem, kiedy Smuda coś tłumaczył, „Kici” grzecznie poprosił przy całej drużynie:

– Franiu, przyjdź z mamą, bo ja w ogóle nie rozumiem, co ty mówisz.

JAK WSTANIESZ, TO CIĘ ZABIJĘ

Moim pierwszym trenerem w Legii, a zarazem szkoleniowcem, na którego ciągle wpadałem przez kolejne lata, był Paweł Janas. Prowadził mnie także w Amice Wronki – ale jako dyrektor – oraz w reprezentacji kraju. Podpadłem mu już na wstępie. Pojechaliśmy na zgrupowanie do Wisły. Ja i Marcin Mięciel byliśmy najmłodsi, więc mieszkaliśmy razem. Coś nas podkusiło, by wyskoczyć na miasto (no, tak zwane miasto) i poszukać jakiejś dyskoteki.

Wracaliśmy nad ranem. Daleko za nami zamigotały światła samochodu.

„Miętowy” nagle zarządził:

– Chowamy się w krzaki!

– Czy ty zgłupiałeś do reszty? – spytałem go. Wariat. Gdzieś daleko, o piątej nad ranem, jedzie samochód, a on chce z tego powodu rzucać się w zarośla.

– To może być Janas! – Marcin był naprawdę wystraszony. – Chowamy się, szybko!

– Oszalałeś – bagatelizowałem zagrożenie.

Oczywiście to był Janas. Janas i Jabłoński.

– Pogadamy jutro! – zagroził „Jabłuszko”, chociaż „Jabłuszko” jak groził, to w zasadzie brzmiało, jakby przepraszał.

Janas z kolei zrobił tę swoją skrzywioną minę, spojrzał na zegarek, który wskazywał piątą rano i sprostował współpracownika:

– Mirek, raczej dzisiaj.

Dostałem tysiąc złotych kary, na szczęście płatnej w ratach.

* * *

„Pawka” to człowiek z fantastycznym podejściem do piłkarzy. Myślę, że był wymarzonym trenerem dla „wielkiej Legii”, czyli dla zespołu z połowy lat dziewięćdziesiątych. Pozwalał drużynie żyć swoim życiem. Gdyby wtedy ci zawodnicy dostali kogoś, kto przeprowadzałby analizy wideo, kto rozpracowywałby przeciwników i kazał uczyć się słabych i mocnych stron rywali, kto przykładałby szczególną wagę do dyscypliny, diety, taktyki… To nie miałoby prawa się udać. Janas organizował treningi, które odpowiadały zawodnikom i nie za bardzo ingerował w to, co działo się później. Jeśli pojawiał się jakiś wewnętrzny konflikt, piłkarze mieli go rozwiązać sami. Zespół w tym konkretnym składzie musiał funkcjonować w taki właśnie sposób.

Już sobie wyobrażam na przykład Oresta Lenczyka zamiast niego:

– Dzień dobry, trenerze.

– A skąd wiesz, że dobry?

To by nie mogło wypalić.

Największym wydarzeniem tamtych lat był awans do Ligi Mistrzów, po cudownym spotkaniu w Göteborgu. Wziąłem wtedy Leszka Pisza na barana i nosiłem go po całym stadionie.

– Tylko nie upuść – prosił, pukając mnie w czubek głowy.

Świętowanie tego olbrzymiego sukcesu trwało długo i nie dla każdego skończyło się dobrze. Grześkowi Lewandowskiemu zaszkodził alkohol, ale nie w takim sensie, w jakim myślicie. Zaczął zachowywać się dziwnie i wygadywać głupoty. Na drugi dzień był czepialski i niesympatyczny, cały czas komuś dogryzał. Trudno było zrozumieć, o co mu chodzi. Chyba fiksował. Na płycie lotniska wyjął paszport, otworzył szeroko i demonstrując wszystkim wokół, zaczął śpiewać: „Dobry Jezu, a nasz Panie, daj mu wieczne spoczywanie”. Patrzyliśmy na niego ze zdumieniem, niepokojem i narastającą irytacją.

Kolejne osoby znosiły te jego humory, niekończące się „wrzutki”, aż w końcu „Lewy” skierował swoje kąśliwe uwagi w kierunku Jacka Zielińskiego. To był błąd. „Zielu” – cicha woda – wstał, podszedł do Grześka i wymierzył mu taki cios, jakiego nie powstydziłby się Witalij Kliczko. Prosto w szczękę, soczyście, aż chrupnęła. Lewandowski padł jak długi.

Gdy po chwili zaczął zbierać się z podłogi, zjawił się Krzysztof Ratajczyk, położył mu nogę na klatce piersiowej i docisnął.

– Jeśli wstaniesz, to cię zabiję – powiedział tak beznamiętnie, jakby właśnie informował przechodnia która godzina.

Lewandowski zrozumiał, że teraz czas na leżakowanie.

Kiedy po jakimś czasie się zebrał, od razu pobiegł do Pawła Janasa.

– Panie trenerze, oni mnie pobili!

– Ciebie? Przecież widziałem, że się przewróciłeś.

– Ale… – Tym razem zwrócił się do doktora Machowskiego. Jeszcze moment i by się rozpłakał. – Oni mnie pobili, naprawdę!

Machowski przyjrzał się rozkwaszonej gębie „Lewego” i uspokoił:

– Chodź, opatrzę cię, rzeczywiście fatalnie się potknąłeś.

Janas dorzucił:

– Potłukłeś się, masz dwa dni wolnego.

Po dwóch dniach Lewandowski stawił się w szatni, przeprosił za swoje zachowanie i grał dalej w tym zespole, jak gdyby nic się nie stało.

* * *

Zdarzyło się w Legii, że kłótnie były tak intensywne, że nawet Paweł Janas uznał, iż trzeba w końcu zareagować. Zrobił to w inteligentny sposób. Wezwał do klubu żony piłkarzy. Powiedział im:

– Drogie panie, wasi mężowie kłócą się o pierdoły, jedni na drugich naskakują. Nakreślę sytuację… – Podszedł do tablicy i kontynuował: – Za mistrzostwo Polski mamy taką premię, za Puchar Polski taką, a za potrójną koronę taką. Do widzenia.

Oszołomione kwotami kobiety szybko spacyfikowały mężów.

* * *

Nie znam piłkarza, który nie lubi Janasa. No, może z wyjątkiem tych, których nie zabrał na finały mistrzostw świata. Jednak cała reszta złego słowa na tego faceta nie powie. Jest po prostu normalny. Jako trener może i nie jest ideałem, ale zyskuje jako człowiek. Owszem, śmialiśmy się z niego często, bo to tak już jest, że piłkarze śmieją się z każdego, najczęściej za plecami. We wszystkich żartach na temat Pawła zawsze czuć było nutkę sympatii. A i on się nie obrażał.

Przed jednym z meczów reprezentacji zaczął go w szatni naśladować Tomek Hajto. „Gianni” akurat nie mógł zagrać, więc ubrany był w elegancki garnitur, jak to on. Stanął przed nami i zaczął się trząść w taki sposób, w jaki trzęsie się Janas. Przekrzywił usta i zaczął burczeć pod nosem:

– Kurwa, kurwa, na nich, kurwa, panowie.

Pokładaliśmy się ze śmiechu, ale tylko do momentu, kiedy w drzwiach – za plecami Tomka – stanął Janas. Wtedy już wszyscy spoważnieli, tylko Hajto kontynuował przedstawienie. Wykonywał trzęsącymi się rękoma dokładnie te ruchy, przez które „Pawkę” nazywaliśmy „didżejem”.

Po chwili Janas wszedł już do środka, poprosił Tomka na bok i zajął się swoją robotą. Nie miał żadnych pretensji, nie obraził się i na nikim nie zamierzał się odgrywać.

* * *

Oczywiście tym, który musiał zanotować największą wpadkę przy Janasie, byłem ja. Regularnie powoływał mnie do reprezentacji; zimą polecieliśmy na zgrupowania na Maltę, składem niezbyt mocnym. Z bramkarzy – ja i Tomek Kuszczak (już wtedy, jako gówniarz, był bardzo pewny siebie). Do rozegrania mieliśmy dwa mecze, po pierwszym z nich zasiedliśmy do kolacji.

– „Głowa”, jesteś kapitanem. Spytaj, czy możemy się napić piwka – poprosiliśmy Arka Głowackiego.

W rzeczywistości uznawałem to pytanie za całkowicie zbędne, raczej kurtuazyjne, bo znałem Janasa od lat i wiedziałem, że nie będzie miał nic przeciwko. Wypadało jednak zasygnalizować, że za moment będziemy zamawiali. „Janosik” po drugiej stronie sali bawił się w najlepsze, sam już był mocno zrobiony. Tym bardziej było oczywiste, że nam pozwoli. „Głowa” wrócił jednak markotny i poinformował:

– Nie pozwolił!

Mnie coś ugryzło.

– Jak to nie pozwolił? On sam napierdolony jak świnia. Psa przewodnika będzie potrzebował, żeby dojść do pokoju! – jechałem bez trzymanki.

Po minach kolegów, zorientowałem się, co jest grane. Janas stał tuż za mną.

– „Szamo”, jak masz głupio mówić, to lepiej nic nie mów – wymamrotał.

Mimo tej sytuacji wystawił mnie w najbliższym meczu. Jednak było to już moje ostatnie powołanie. I do dziś nie wiem, czy na skutek słów wypowiedzianych przy kolacji, czy z powodu formy sportowej.

Dlaczego wtedy Janas nie pozwolił, nie mam pojęcia. Podejrzewam, że podszedł do naszego stolika – w momencie gdy wygłaszałem swoją tyradę – by zakomunikować, że z tym zakazem tylko żartował. Przecież miałem w pamięci przeróżne scenki. Na przykład tę z Göteborga. Piotrek Mosór, mimo wielkiego sukcesu zespołu, ciągle chodził nabzdyczony, bo wydawało mu się, że powinien grać. Nie mam pojęcia, na jakiej podstawie przyszło mu to do głowy. Każdy rozsądny człowiek wiedział, że „Moskit” nie ma najmniejszych szans na pierwszy plac, ale jemu się zdawało, że jest dokładnie odwrotnie.

Wszyscy świętowali, tylko on siedział wnerwiony. Do naszego stolika podszedł Janas, usiadł, popatrzył na zafrasowaną minę Piotrka.

– A ty pijesz coś? – spytał.

– Nie – odparł Mosór, sądząc, że ta odpowiedź przybliży go – niby jako profesjonalistę – do podstawowego składu.

– To wypierdalaj.

Innym razem podczas zgrupowania w Turcji „Pawka” tak bardzo garował ze starszyzną, że Leszek Pisz uznał, iż trener w takim stanie nie powinien schodzić na śniadanie. W hotelowym korytarzu, zza drzwi, słychać było pukanie i błagalny głos:

– Lesiu, otwórz, Lesiu…

A Lesiu odpowiedział:

– Siedź tam cicho. Przyniesiemy ci żarcie do pokoju.

* * *

Ja wyleciałem z kadry za „psa przewodnika” (może byłem za słaby, ale lubię myśleć, że jednak „pies przewodnik” zdecydował), a inny zawodnik za… taniec erotyczny.

Po meczu Austria–Polska kilku piłkarzy grało w karty, jeden z nich ciągle przegrywał. Moczył, moczył, moczył, aż nagle w jednym grubym rozdaniu w stu procentach udało mu się odkuć. Szczęśliwy wstał i w euforii zaczął się rozbierać. Dla jaj. W trakcie tego tańca do pokoju wszedł Janas, lecz nasz delikwent go nie widział. Stał tyłem do drzwi, a przodem do reszty zawodników. Ci miny mieli nietęgie, ale nasz playboy sądził, że to efekt wygibasów. Najpierw zdjął koszulkę, potem spodnie. Kiedy zdjął gacie, Janas nie wytrzymał.

– Striptiz robisz? – odezwał się zniesmaczony. – Ostatni raz cię powołałem.

Ot, taka wskazówka dla tych, którzy widząc listę powołanych piłkarzy, zaczynają analizować liczbę minut rozegranych w klubach, formę i dorobek strzelecki. Czasami decyduje nie forma, tylko widok gołej dupy. Widok, którego trener wolałby uniknąć.

* * *

Paweł Janas latami zmagał się z nowotworem. Przykro było patrzeć, jak marnieje. Szatnia piłkarska nie zna jednak świętości, nie ma tematów tabu. Obśmiać można wszystko i każdego. Dlatego mówiliśmy trenerowi:

– Podobno jest pan pierwszym człowiekiem, który zapił raka.

Śmialiśmy się, że „Janosik” wymyślił lekarstwo. Tomek Dawidowski powtarzał:

– Jak rak zobaczył to morze whisky, to sam uciekł po dobroci.

* * *

Koszmar młodego piłkarza. Wchodzisz do zespołu, modlisz się, by wreszcie zagrać. A dzień przed spotkaniem… nie przyjeżdżasz na rozruch. Ja tak miałem. Z Piaseczna planowałem jechać na Łazienkowską taksówką, ale nie wziąłem pod uwagę, że akurat jest święto i… żadna taryfa nie jechała. Stałem przy ulicy Puławskiej i rozpaczliwie próbowałem zatrzymać jakiś samochód. Bez powodzenia.

Na rozruch w ogóle nie dojechałem. Zjawiłem się w klubie dopiero dzień później, w dniu meczu. W środku trzęsąc się jak galareta, poszedłem do Janasa. Czy on to wybaczy? Czy zrozumie? Czy uwierzy w takie właśnie wytłumaczenie – że taksówka nie przyjechała? Jak to w ogóle brzmi?

„Janosik” jednak do całego zdarzenia w ogóle nie przywiązywał wagi:

– Młody, takie życie, nie przejmuj się.

MACIEK, JEDZIESZ!

Amica Wronki. Janas dyrektorem, znowu musi rozwiązywać problemy i godzić ze sobą ludzi. Na przykład mnie z Józefem Młynarczykiem, trenerem bramkarzy.

„Młynarz” to równy chłop, ale ma jeden problem: myśli, że wszyscy mają takie organizmy jak Józef Młynarczyk. W rzeczywistości Józek jest fenomenem, nie da się go zajechać, jeszcze dzisiaj stanąłby w bramce zespołu ekstraklasy i na pewno nie byłby w tej lidze najgorszy. Jest to chłopisko potężne, wielkie, mające w sobie siłę kanadyjskiego drwala. Kiedy twoje mięśnie odmawiają już posłuszeństwa, on tego nie rozumie – przecież sam mógłby zrobić dwa razy więcej powtórzeń. Kiedy twoje ścięgna są na granicy wytrzymałości, dla niego to nie problem. Przecież sam przeciwko Argentynie bronił ze złamanym palcem. Każda prośba o litość to dla niego cios w serce. Zejście z treningu z powodu bólu czy wyczerpania – nic innego jak dezercja.

Józek zawsze był skurczybykiem, dlatego miał do mnie słabość. Zdarzało się jednak, że stałem w bramce w meczu ligowym i marzyłem o tym, by nikt się do mnie nie zbliżał. Miałem tak ciężkie nogi, że nie byłbym w stanie rzucić się nawet do piłki lecącej metr obok. Pytałem: co robić? Zawsze byłem szybki na linii, ale treningi z Młynarczykiem momentami mnie dewastowały. Zrobienie przysiadu stanowiło problem.

Raz w czasie treningu znowu zrobił ze mnie ścierkę. Bum, bum, pach, lewo, prawo, góra, lewo, prawo, góra. I w dodatku – non stop ja, jakby dwóch innych bramkarzy w ogóle nie było na boisku.

– Ostatnie ćwiczenie – zaordynował Młynarczyk.

– Na pewno ostatnie? – upewniłem się.

– Tak! Pięć powtórzeń!

Hop przez płotek, interwencja, powrót, hop przez płotek, interwencja, powrót. Na gazie.

Trzy… cztery… pięć!

Równo z zakończeniem ćwiczenia, ile sił w nogach, sprintem ruszyłem w kierunku szatni, byle tylko ten kat nie zdążył zmienić zdania. Ja biegnę, a on… za mną! Wpadam do środka, od razu do pokoju masażystów. Ktoś właśnie leżał.

– Wynocha, teraz ja! – Zepchnąłem kumpla i krzyczę: – Masuj!

Na to wbiega Młynarczyk i z dziką satysfakcją stwierdza:

– Ale szybko spierdalałeś! Wiedziałem, że masz jeszcze siłę! Jeszcze można było potrenować!

Kwestią czasu było, kiedy puszczą mi nerwy i powiem coś głupiego.

Jednego dnia trenowaliśmy zimą na zmrożonym na beton błocku. Od ciągłych upadków na taką nawierzchnię łatwo sobie zrobić krzywdę, toteż drugi bramkarz po kilku minutach rozwalił bark, trzeci coś tam sobie zbił. Zostałem sam na sam z tym nienasyconym zwierzęciem treningowym. Wiedziałem, że stąpam po kruchym lodzie, bo nie dość, że na takiej nawierzchni po prostu nie można było prowadzić treningu, to jeszcze musiałem zasuwać za trzech – siebie i dwóch wyautowanych kolegów. Nie wytrzymałem. Spojrzałem na Młynarczyka i wypaliłem:

– Nie zapierdolisz mnie! Zapierdoliłeś Matyska! Zapierdoliłeś Dudka w Korei! Zapierdoliłeś nawet Baíę w Porto! A mnie nie zapierdolisz!

Pierwszy raz Młynarczyk coś aż tak bardzo wziął do siebie. Może wiedział, iż mam rację. Wiedział, że czasami przykręca śrubę zbyt mocno i wtedy słabsze organizmy się buntują. Portugalczyk Vítor Baía miał przecież fantastyczne możliwości, ale nie wycisnął ze swojej kariery tyle, ile mógł – właśnie na skutek kontuzji. A czy były one efektem treningów z Józkiem? Bardzo możliwe.

Wtedy Józek wściekł się, poszedł do swojego pokoiku i zaczął pakować rzeczy. Poczuł się tak urażony, że oznajmił, iż nie ma zamiaru pracować ze mną ani chwili dłużej. Rezygnuje.

I właśnie w tym momencie na scenę wkracza Janas.

We Wronkach bardzo często spotykał się tzw. zarząd. Obrady zarządu polegały głównie na piciu. Te rekordowe trwały 48 godzin, w trakcie których wypito cały dostępny w klubie zapas alkoholu, więc sekretarka musiała kursować na pobliską stację benzynową. Sekretarka Agnieszka – ładna dziewczyna – nie miała łatwego życia, ponieważ kiedy obradował zarząd, jest obecność była niezbędna. A jak możecie się domyślić, nie ma nic przyjemnego w gapieniu się na pijanych facetów przez… bite dwa dni, non stop. Gdyby płacono jej za nadgodziny, do klubu przyjeżdżałaby mercedesem.

Taki właśnie zarząd wezwał nas – mnie i Młynarczyka. „Młynarz” usiadł obrażony i nawet nie spojrzał w moją stronę. Szczękę miał zaciśniętą i wiedziałem, że najchętniej po prostu dałby mi w pysk.

Janas, popijając whisky, zapytał:

– O co chodzi? Co to za kłótnie? Co jest, Józek?

– O to chodzi, że nie będę z tym pojebem trenował ani jeden dzień dłużej! – burknął Józek.

– W porządku. A ty, „Szamo”, masz coś do powiedzenia? – Janas zwrócił się do mnie.

– To samo co trener Młynarczyk, tylko w drugą stronę.

No to teraz Józek już był wściekłym bykiem. Gdyby w pokoju na dziesięć sekund zgasło światło, to po jego ponownym zapaleniu leżałbym z roztrzaskanym o kaloryfer łbem.

Ale „Janosik”, w typowy dla siebie, uroczy sposób, zakończył sprawę w minutę:

– Nie pierdolić mi tu. Macie się jakoś dogadać, ja się nie wpierdalam jak. Idźcie się może napić czy coś. Aha, Grzesiek dostaje dwadzieścia tysięcy złotych kary – stwierdził.

Dwadzieścia tysięcy. Głupota kosztuje.

* * *

Podczas jednej z pucharowych wypraw, wywiało nas aż na Wyspy Owcze. Mirosław Jabłoński był tak wspaniałomyślny, że zabrał mnie na wycieczkę – nie powiedział, że pozwoli zagrać rezerwowemu bramkarzowi, a ja lecę tylko dla towarzystwa. Niestety, nie poznałem się na geście szkoleniowca, który chciał mi zapewnić darmowe atrakcje turystyczne i chodziłem trochę nabzdyczony.

Mecz miał być rozegrany na boisku, na którym dopiero co pasły się owce; całe boisko pokryte było bobkami (czyli małymi gówienkami). Te okoliczności przyrody podziałały na Józka Młynarczyka, który zwrócił się do mnie:

– Chodź, zrobimy mały „brandzelek”.

Wiedziałem, że to się dobrze nie skończy i że „brandzelek” nie będzie „brandzelkiem”. Faktycznie, Młynarczyk tak mnie zaorał, że gdy siedziałem na ławce rezerwowych, czułem się bardziej zmęczony niż którykolwiek z grających zawodników.

W przerwie Jabłoński zarządził:

– Rezerwowi idą grać w dziadka.

Chciałem wstać i… nie wstałem. Nogi odmówiły posłuszeństwa. „Brandzelek”.

* * *

„Czujesz to? To napalm, synu. Nic na świecie tak nie pachnie. Uwielbiam zapach napalmu o poranku. Raz nasi bombardowali jedno wzgórze przez dwanaście godzin. Kiedy było po wszystkim, nie znaleźliśmy ani jednego trupa. Ten zapach: jak zapach benzyny. Całe wzgórze pachniało zwycięstwem” – to legendarny cytat z Czasu Apokalipsy Coppoli.

Józef Młynarczyk był jak podpułkownik William Kilgore, grany przez Roberta Duvalla – z tą różnicą, że podniecał go nie napalm, ale zapach świeżo skoszonej trawy.

Wychodził na boisko, głęboko wciągał powietrze i pytał:

– Czujesz to? Czujesz ten zapach? Aż chce się trenować.

I wtedy wiedziałeś, że należało wziąć urlop na żądanie.

Wytłumaczę wam, na czym polegały rozgrzewki.

Zaczynaliśmy po jednej stronie boiska, robiliśmy trzydzieści skoków w miejscu z podciągnięciem nóg do klatki piersiowej, a jak skończyliśmy, od razu biegliśmy na drugą stronę, gdzie robiliśmy trzydzieści scyzoryków. Bez odpoczynku znowu biegliśmy na drugą stronę boiska, gdzie z kolei musieliśmy wykonać trzydzieści pompek. Byliśmy tak gonieni w tę i z powrotem przez czterdzieści minut. Po czterdziestu minutach takiej rozgrzewki żałujesz, że ojciec zaprowadził cię kiedyś na boisko, zamiast na korepetycje z fizyki. Później bronisz jak szkocki bramkarz – rzucasz się, a czubkiem buta szorujesz po murawie.

Grzesiek Mielcarski jeszcze podpuszczał Józka:

– Trenerze, „Szamo” mówi, że jest w kiepskiej formie, bo za mało trenujecie. To prawda?

* * *

Trzeba Młynarczykowi oddać, że znał futbol od podszewki. Rozumiał bramkarzy i rozumiał piłkarzy. Wydaje mi się, że pozostał dokładnie takim człowiekiem, jakim był, gdy jeszcze grał w piłkę. Nie mogę tego wiedzieć na pewno, bo przecież wtedy go nie znałem, ale mogę zgadywać.

Podczas jednego ze zgrupowań młodzi zawodnicy w Amice troszkę się nazbyt rozluźnili i zaczęli tańcować. Prosiłem ich raz czy dwa razy, by zachowywali się ciszej, bo w przeciwnym razie mogą ich spotkać konsekwencje. Niestety, fantazja wzięła górę. Mocno wesolutki Marcin Burkhardt wparował do mojego pokoju, a chwilę później rozległo się pukanie do drzwi. Kazałem „Buremu” się zamknąć, a sam sprawdziłem, kto się dobija.

To był Młynarczyk.

– Otwórz – rozkazał przez lekko uchylone drzwi.

– Nie mogę.

– Otwórz.

– Józek, jeśli teraz wejdziesz do tego pokoju, to będziesz musiał zareagować i wyciągnąć konsekwencje. Wiesz o tym. Dlatego lepiej by było, gdybyś nie wchodził. Po prostu odejdź i wróć za pięć minut, wtedy ci otworzę.

Młynarczyk zrozumiał doskonale.

– W porządku, wrócę za pięć minut.

Pięć minut później Marcin Burkhardt był już u siebie, grzeczniutki. „Młynarz” miał świadomość, że czasami lepiej, by trener nie widział wszystkiego, bo wtedy stawiany jest w sytuacji, z której nie ma dobrego wyjścia.

* * *

Godził też Janas Mariusza Kukiełkę ze Stefanem Majewskim. Pocięli się o to, że w dniu meczu z Pogonią Kukiełka wypił małą kawę, a Majewski z tego powodu odsunął go od składu. Mariusz się straszliwie zdenerwował i powiedział kilka słów za dużo.

– Przeproś trenera – rozkazał „Janosik”.

– Nigdy.

– Przeproś.

– Nie.

W końcu „Pawka” znalazł idealne rozwiązanie. Złapał za rękę Kukiełkę, złapał Majewskiego, w ten sposób – na siłę – doprowadził do symbolicznego podania sobie rąk przez zwaśnione strony.

– No, i nie pierdolić mi tu więcej – spuentował.

* * *

Pamiętam, jak raz „obrady zarządu” wypadły w dniu imienin partnerki Janasa. Przyjechał do klubu wraz z nią, umówieni byli na jakąś troszkę bardziej elegancką kolację. Ale wiadomo – jak zarząd to zarząd, praca najważniejsza.

„Janosik” obraduje, solenizantka – mówiliśmy na nią „Wiewióra”, to przez rude włosy – czeka. Godzinę, dwie, trzy, cztery… W pewnym momencie cierpliwość się jej kończy:

– Paweł, ja mam dzisiaj imieniny, pamiętasz?

– A która jest?

– Dwudziesta trzecia!

– No to mamy jeszcze godzinę.

* * *

Kielce. Gabinet Krzysztofa Klickiego, właściciela potężnej firmy Kolporter i klubu piłkarskiego o takiej samej nazwie.

– Paweł, tu się nie pali – instruuje Janasa Klicki.

– Już się pali.

W pokoju trenerskim właśnie z tego powodu wybito dziurę w ścianie i wstawiono okno.

* * *

Janas to mistrz krótkich form. Nie dorabia specjalnej ideologii do piłki. Wie, że w sumie wszystko w tej dyscyplinie sprowadza się do starej zasady „na udo” – albo się udo, albo się nie udo. Zdaje mi się, że za dużo w futbolu widział, by ciągle wierzyć w coś więcej niż szczęście. Dlatego najważniejsza dla niego była atmosfera: żeby się zawodnicy w miarę lubili, żeby nie mieć mend w zespole i żeby wszystko się jakoś samo kręciło, swoim rytmem.

Odprawy w reprezentacji bywały komiczne. Mianowicie wydawało się, że to Maciej Skorża jest pierwszym trenerem, a Paweł tylko jego asystentem.

– Maciek, jedziesz – mówił Janas i odsuwał się w kąt.

A Maciek jechał, to znaczy mówił co i jak.

Kiedyś właśnie trwała taka odprawa, Skorża mówił długo i dokładnie, starał się nam wszystko przekazać w najdrobniejszych szczegółach. Wreszcie skończył i zwrócił się w kierunku przełożonego:

– Ma pan coś do dodania?

A „Janosik” na to, kręcąc zawieszonym na sznurku stoperem:

– Zimno jest. Rozgrzejcie się, żeby wam nic nie pierdolnęło!

* * *

Chociaż najkrótszą w historii odprawę przeprowadził Wojciech Wąsikiewicz, kiedyś trener Amiki. Znam to z opowieści, bo jeszcze mnie w klubie nie było.

Podszedł do tablicy, postawił kropkę.

– To jest punkt, z którego wykonuje się rzut karny. Macie go tylko wykorzystać – stwierdził.

Samo sedno.

* * *

Podobno parodiowanie Pawła Janasa wychodzi mi bardzo dobrze, ale wyśmienity jest w tym przede wszystkim Jarek Bieniuk. „Palmer” – bo taką ma ksywę – powinien mieć swój program w telewizji, w którym przez godzinę naśladowałby sposób mówienia i gestykulację byłego selekcjonera. Brałbym popcorn, siadał co wieczór i śmiałbym się do rozpuku.

A skoro już Bieniuk i Wronki…

Jarek mieszkał w centrum miasta, nieopodal dworca. Swego czasu często przyjeżdżał do niego Remek Sobociński. Obaj mieli jakąś zajawkę komputerową, coś ciągle instalowali, coś kopiowali, godzinami grali. Jednego dnia tak właśnie grają, grają, zwykły spokojny dzień, aż nagle za oknem… Bum! Huk niesamowity, dźwięk gniecionej blachy i tłuczonego szkła.

– Ktoś chyba przyładował w samochód – stwierdził beznamiętnie Jarek.

No i grają dalej. Budują te swoje królestwa i podbijają kraje.

A po chwili Remek:

– Ty, jak to… w samochód?! Przecież ja tam zaparkowałem!

Sobociński właśnie kupił nowiutką, piękną furę, na którą się mocno wykosztował. Chyba bmw albo audi. Wybiegł przed dom, patrzy – fura skasowana. Inny kierowca wjechał prosto w jego świeżutkie auto. A tym innym kierowcą był… wąsaty działacz Amiki.

Patrzy znad tych swoich wąsów na efekty kraksy. Widać, że niewiele kuma, naświetlony, chyba wraca prosto z „zarządu”.

– Dziwne, tyle lat jeżdżę i nigdy mi się coś takiego nie zdarzyło – wybełkotał.

Policja już wezwana. Co robić? Błyskawiczną decyzję podjął Bieniuk: działacza schował, a sam – trzeźwiuteńki – oznajmił, iż jest tym nierozważnym kierowcą, który prowadził feralny samochód i winę wziął na siebie.

W szatni śmiano się później, że to właśnie dlatego „Palmer” chwilę później podpisał aż pięcioletni intratny kontrakt, chociaż pozostali zawodnicy – często młodsi od Jarka – dostawali umowy zaledwie na trzy lata.

Wiele osób daje sobie rękę uciąć, że naprawdę Bieniuk na wspaniały kontrakt zapracował sobie przede wszystkim wzięciem na siebie odpowiedzialności za ten wypadek. Chociaż – bądźmy uczciwi – piłkarzem zawsze był więcej niż solidnym, w dodatku ze swoim wesolutkim i przyjaznym charakterem świetnie odnajdywał się w każdej grupie.

ZŁAPAŁ PANA BOGA ZA…

O Franciszku Smudzie nie chcę zbyt dużo pisać, ponieważ trenował mnie krótko, zaledwie pół roku. Zapamiętałem go jako sympatycznego człowieka, który zastąpił Dariusza Kubickiego. Trochę nam odpuścił i… zaskoczyło.

Podśmiewaliśmy się z jego słownych wpadek, chociaż te najlepsze były jeszcze przed nami.

Mnie najbardziej podoba się historyjka z lotniska.

Podchodzi do Smudy dziennikarz.

– Panie trenerze, co pan sądzi o transferze Roberta Lewandowskiego do Niemiec?

– Moim zdaniem, złapał Pana Boga za ręce.

– Za ręce? Chyba za nogi!

– No tak, za rogi!

Chociaż zdanie wypowiedziane do Murawskiego: „Wyglądasz jak dzwonnik z Rotterdamu” też było niezłe.

* * *

Jeszcze kilka innych koślawców na dokładkę, opowiedzianych przez kumpli z kadry i paru klubów.

Trwa trening reprezentacji Polski. „Franz” opieprza jednego z podopiecznych.

– Zatrzym! Zatrzym! – drze się. – Nie słyszysz? Stałeś koło niemu!

– Słucham? – zdziwił się zawodnik.

– Stałeś koło Adamowi!

– Ale…

– Nie rób tego ruchu, bo mylisz kolegi!

Też kadra, trwa analiza, że tak się szumnie wyrażę.

Jeden z piłkarzy zabiera głos, na co Franek go sprowadza do parteru:

– Ty nie bądź taki Alfa i Romeo!

I wreszcie w szatni Legii:

– Ja was nauczę futbolu od A do O!

Zagadka, czemu w czasie Euro 2012 kadra przestawała grać, rozwiązana. Dojeżdżali do końca swojego alfabetu, podczas gdy przeciwnik dopiero się rozpędzał.

* * *

Jak dla mnie, dobry trener musi jednak inspirować zawodników, także pod względem intelektualnym. I, jakby to ująć, w tym zakresie wyczuwałem u Franka pewne braki.

Wychwyćcie różnicę.

Scenka pierwsza.

Orest Lenczyk woła do siebie Michała Golińskiego. Michał biegnie przez całe boisko w stronę ławki, a Lenczyk do niego na ucho:

– Wciągnij brzuch, bo ludzie patrzą.

I scenka druga.

„Franz” dyscyplinuje stremowanego Grzegorza Patera w czasie meczu Wisła–Barcelona:

– Wciągnij to gówno, co ci przez nogawkę wypada.

* * *

U Franka jest tak naprawdę tylko jedno ćwiczenie treningowe: gierka. Gierka do usranej śmierci, tłuc można non stop. Opowiadał mi kolega o zgrupowaniu w USA i Kanadzie, kiedy Smuda był selekcjonerem reprezentacji Polski. Codziennie gierki, jedenastu na jedenastu. Jednak po pierwszym z dwóch towarzyskich spotkań, dwaj piłkarze zostali zwolnieni, by mogli wrócić do klubów i zagrać w weekend w meczach Bundesligi. Jednak nawyków „Franz” nie zmienił.

– Gierka, jedenastu na jedenastu! – zaordynował.

Piłkarze patrzą na siebie. Kto ma powiedzieć, że to niemożliwe?

W końcu odzywa się asystent Smudy, Jacek Zieliński:

– Trenerze, ale…

– Co „ale”, co „ale”? Do roboty!

– Nie możemy grać jedenastu na jedenastu!

– Jak, kurwa, nie możemy, skoro codziennie tak gramy!

– Ale Błaszczykowski i Matuszczyk wrócili do Niemiec.

Franek stracił rezon tylko na sekundę.

– W takim razie… „Sandomierz” zagra w pomocy! – Wskazał na „Sandomierza”, który w rzeczywistości nazywał się Sandomierski, ale kto by to zapamiętał…

Niewtajemniczonym wytłumaczę, że „Sandomierz” zazwyczaj jednak jest bramkarzem.

To żenujące, kiedy trener nie jest przygotowany do zajęć i nawet nie wie, ilu zawodników będzie mieć do dyspozycji. Jednak jest to też całkiem typowe dla Franka, który zazwyczaj niespecjalnie przygotowywał się do treningów i „jechał z głowy”.

W Legii zawsze Lucjan Brychczy pytał:

– Co dzisiaj robimy?

A Smuda się irytował:

– W swoim czasie się dowiesz!

– A jutro co? – zgrywał się Lucek.

– Mam zapisane w zeszycie. Później ci powiem!

– Wiesz co, Franiu… Mnie to się zdaje, że ci ten zeszyt ukradli.

KIEDY WYJEŻDŻAJĄ PRZYJACIELE?

Ciekawych trenerów miałem za granicą. Craig Levein prowadził mnie w Dundee United. Wyglądał jak nauczyciel matematyki ze szkoły podstawowej i wydawało się, że jedyne, co potrafi, to rozrysować skład na tablicy. Tymczasem jego grzeczny wizerunek był bardzo mylący. Byłem wtedy w świetnej formie, pierwszą bramkę na własnym boisku straciłem dopiero w siódmym meczu. Skrobałem się, skrobałem, ale zabrakło centymetra, żeby musnąć piłkę. Przegraliśmy z Inverness 0:1, a Levein – którego do tej pory miałem za totalną mameję – zrobił w szatni taką rozpierduchę, że zastanawiałem się, czy wszyscy wyjdą żywi. Kolejno, przez kilkadziesiąt minut, beształ zawodników. Kiedy wreszcie skończył, wciąż wściekły ruszył do wyjścia i zauważył mnie.

– A ty… A ty… – Chwilę zastanowił się, co powiedzieć. – A ty jesteś chuj, a nie bramkarz! – warknął i wyszedł.

Ogólnie, mimo tej scenki, miał do mnie wielką słabość, a przede wszystkim szanował moje umiejętności. A ja szanowałem jego, ponieważ uważam, że to trener, który każdemu zawodnikowi pomagał stać się lepszym. Dostrzegli to też inni i Levein z czasem objął reprezentację Szkocji.

W świetny sposób potrafił trzymać dyscyplinę, a jednocześnie „dać żyć”. Wiedział, kiedy popuścić, a kiedy chwycić wszystkich za mordy. Raz przyjechała do mnie, do Szkocji wycieczka z Polski. Nie ma co ukrywać – podczas zajęć nie byłem najbardziej wypoczętym zawodnikiem i nie wyglądałem najzdrowiej. W poniedziałek Levein mówi do mnie:

– W sobotę mecz, pamiętasz?

– Pamiętam, szefie.

We wtorek to samo.

– Pamiętasz, że w sobotę gramy?

– Tak, tak.

W środę sytuacja się powtórzyła, z tym że Levein postanowił się upewnić, czy aby na pewno będę do jego dyspozycji w weekend.

– Kiedy twoi przyjaciele wyjeżdżają?

– W czwartek.

Trener odwrócił się w kierunku pozostałych piłkarzy i powiedział:

– Panowie, mam dobrą informację. Już w czwartek wyjeżdżają przyjaciele „Szamo” i od piątku znowu powinniśmy mieć bramkarza do dyspozycji!

Dostałem owację, cała drużyna biła brawo.

* * *

Równie ciepło wspominam Mixu Paatelainena, kolejnego trenera, który później objął drużynę narodową. Mixu aktualnie prowadzi reprezentację Finlandii.

Kiedy zjawiłem się na testach w Hibernianie Edynburg, przez wiele dni traktował mnie jak powietrze. Nie wiedziałem, co o tym myśleć. Dopiero później powiedział mi, że decyzję podjął po minucie, po mojej pierwszej interwencji, tylko chciał zobaczyć, jak będę reagował, jak poradzę sobie z tym wielkim znakiem zapytania wiszącym nad moją głową.

Bardzo go lubię, uważam za uczciwego i poczciwego człowieka. Przed oczami mam jedną dyskusję w szatni. Kilku piłkarzy powiedziało, że czują się niedotrenowani i liczą na większe obciążenia. Wyobraźmy sobie taką sytuację w polskiej szatni – zawodnicy sami proszą trenera, by jeszcze bardziej podkręcił śrubę i być może zrezygnował z wolnych śród, bo w Hibernianie w środy nie było treningów (to w lidze szkockiej powszechna praktyka). Na to Mixu odparł:

– Przecież nawet w środy obiekty treningowe są dla was otwarte. Jest tu zawsze człowiek, ma wszystkie klucze. Jeśli któryś z was chce trenować, po prostu przyjedźcie i trenujcie. Najlepiej znacie swoje organizmy. Macie tak się prowadzić, by być w jak najlepszej formie.

Ten bardzo miły i sympatyczny człowiek zrobił największą rozpierduchę w szatni, jaką w życiu widziałem. Jak Levein – też po meczu z Inverness. Pluł, charczał, rzucał butelkami. Nikt nawet nie mógł pisnąć. Mało tego – nikt nawet nie miał prawa rozsznurować butów. Na koniec powiedział tak:

– W następnym meczu wystąpi dokładnie ta sama jedenastka. Jeśli znowu dacie dupy, wszyscy, co do jednego, lądujecie na trybunach do końca sezonu.

Kiedy przychodziłem do Hibernianu, był tam jeszcze jeden bramkarz z ambicjami na grę w pierwszym składzie – Yves Ma-Kalambay. Miał wielkie mniemanie o sobie tylko dlatego, że był przez sezon w Chelsea i nawet w meczu z Barceloną siedział na ławce rezerwowych. Nie brał jednak pod uwagę faktu, że rezerwowym był tylko dlatego, iż kontuzje odnieśli Petr Čech i Carlo Cudicini. Na domiar złego londyński klub sprowadził jeszcze z emerytury (!) Magnusa Hedmana i od tego momentu Ma-Kalambay mógł cieszyć się zaszczytnym mianem bramkarza numer pięć.

Był leniwy i dziwny, chodził non stop w wełnianej czapce i ze słuchawkami na uszach. Wielki, prawie dwumetrowy Murzyn, o olbrzymim zasięgu rąk i minimalnej chęci pracy, bez jakichkolwiek zdolności komunikacyjnych. W piątek przed którymś z meczów Steven Fletcher (świetny napastnik, aktualnie gra w Premier League) poprosił mnie, bym chwilę został i bronił jego strzały. Po chwili chętnych do uderzania zrobiło się aż sześciu. Dla bramkarza, dzień przed spotkaniem, nie jest to szczególnie komfortowa sytuacja, ale w porządku – stanąłem między słupkami. Zobaczył to Mixu i zawołał Ma-Kalambaya:

– Pobronisz na zmianę z Szamotulskim?

„Maka” zrobił skrzywioną minę, przytaknął i z łaski zawrócił. Zanim jednak zgłosił gotowość, najpierw zdjął czapkę, poprawił włosy, zdjął rękawice, rozwiązał buta, zawiązał, rozwiązał drugiego buta, zawiązał, powoli założył pierwszą rękawicę, potem drugą, później czapkę… Trwało to i trwało, każdy ruch wykonywał flegmatycznie. Paatelainen poczekał, aż Yves będzie gotowy i wtedy krzyknął do niego ponownie:

– Wiesz co, jednak nie broń. Do szatni.

I „Maka” już więcej nie bronił. Ani na tamtym treningu, ani w meczach. Mało tego – jeździł z nami na wszystkie spotkania i za każdym razem dowiadywał się, że nie usiądzie na ławce rezerwowych, tylko na trybunach.

* * *

W PAOK-u Saloniki moim trenerem był Dušan Bajević, żywa legenda bałkańskiej piłki, w przeszłości wybitny napastnik, a później jedna z największych trenerskich gwiazd w Grecji. Miał niesamowite uderzenie. Podczas treningów krzyczał do mnie:

– Jugosławia–Polska, ostatnia minuta, broń! – I posyłał taką bombę, że można było tylko zapłakać.

Wtedy, w Grecji, nie miałem najlepszego okresu. Kupiono mnie za spore pieniądze i pokładano we mnie nadzieje, których ostatecznie nie spełniłem. Może byłem zbyt młody i dlatego nie potrafiłem się zaaklimatyzować w obcym kraju. Po jednym z meczów, w którym akurat gola nie zawaliłem, Bajević przemawiał w szatni i po kilku minutach zwrócił się do mnie.

– „Szamo”, nie mogłeś?

Byłem wściekły, rozdrażniony, przy golu nie miałem szans. Akurat zdjąłem but, gdy trener wypowiedział to pytanie.

– Zawsze, kurwa, „Szamo”! Zawsze winny! – wrzasnąłem i z całej siły rzuciłem butem o podłogę. Niestety tak nieszczęśliwie, że odbił się od podłogi i z impetem uderzył w Bajevicia. I to był mój koniec.

Trzy ostatnie mecze obejrzałem z ławki. Przed nowym sezonem trener sprowadził nowego golkipera. Ten nowy to był prawdziwy karakan, 178 centymetrów wzrostu. W sparingach puszczałem mniej goli i łudziłem się albo nawet byłem pewny, że wrócę do składu. Nie miałem pojęcia, jak bardzo pamiętliwa bestia jest z Bajevicia. Przed pierwszym spotkaniem nowego sezonu wypisał na tablicy skład i wyszedł z szatni. Patrzę: dziesięciu zawodników, a bramkarza żadnego. Nikt nie wiedział, kto broni, nikt też nie wiedział, że to zagrywka mająca na celu upokorzenie mnie. Po czterdziestu minutach trener wrócił i powiedział:

– Ach, zapomniałem wpisać bramkarza. Przypomniało mi się! Broni Tohouroglou.

Facet wzbudzał respekt. Zawsze elegancko ubrany, jak szef bałkańskiej mafii, często z cygarem w ustach. Arogancki, z jajami. Kiedyś na boisku chciał go zaatakować kibic, ale poszła kontra i Bajević kibola zdemolował.

Charyzmą biło od niego na kilometr. Jak mu się podpadło, to nie było zmiłuj. Ja podpadłem.

Po latach przypadkowo się spotkaliśmy. Ja grałem w Sturmie Graz, on prowadził Crvenę Zvezdę Belgrad. Z uśmiechem zapytał:

– Jak tam, naprawiłeś już głowę?

Co mnie u niego zaskoczyło, miał wielki gest. PAOK był dziwnym klubem, jednego dnia wydawało się, że jesteśmy krezusami, następnego mogło nie być pieniędzy na załatwienie najbardziej banalnych spraw. Kiedy prezes poinformował, że nie polecimy na mecz samolotem, tylko pojedziemy autokarem, Bajević kupił bilety lotnicze dla całego zespołu z własnej kieszeni.

O, Bajević, PAOK i latanie…

Wracamy z meczu, już na płycie lotniska czeka na nas autokar, ze względów bezpieczeństwa. Przegraliśmy i normalnym wyjściem po prostu nie zdołalibyśmy się bezpiecznie wydostać, lotnisko jest oblężone przez wściekłych kibiców. W środku zasłaniamy okna, siadamy w taki sposób, by nie dostać kamieniem – a kamieni będzie na pewno sporo. Jeden z zawodników, „Jugol”, chciał być sprytniejszy od innych. Wsiadł do samochodu magazyniera, położył za przednim rzędem siedzeń i nakrył workiem z piłkami.

Wyjeżdżamy z lotniska, dostajemy się na autostradę, a tam ruch wstrzymany. Blokada urządzona przez kibiców. „Jugol” stoi na baczność obok samochodu.

– Myślałeś, że nas wykiwasz? – pytają kibice.

Warunek postawili prosty. Następny mecz mieliśmy grać na Rodos. Zapowiedzieli:

– Jeśli przegracie, na wszelki wypadek nie wracajcie do Salonik. Nigdy.

* * *

Tyle o trenerach. Tych, którzy zakwalifikowali się do dumnej kategorii „trenerzy”, bo jest jeszcze inna kategoria – o nie za chwilę. Trenerom roboty nie zazdroszczę, użeranie się z takimi typami jak ja to pierwszy krok w stronę choroby psychicznej, rozstroju żołądka i łysienia – co najmniej plackowatego. A przecież reszta drużyny też nie z Harvardu.

Na wynik meczu składa się mnóstwo czynników. Wobec takiego skomplikowania szkoleniowiec może zrobić tylko jedno: pomodlić się.

Jeden to nawet zrozumiał. Ryszard Wieczorek jako szkoleniowiec Odry Wodzisław poinformował zawodników:

– W drodze na mecz, zatrzymamy się w Częstochowie i pójdziemy na Jasną Górę.

– Ja po żadnych górach chodzić nie będę – postawił sprawę jasno bramkarz Grzegorz Tomala.

PSEUDOTRENERZY

Są dobrzy trenerzy i są trenerzy słabi. Są też pseudotrenerzy, ludzie, na których należałoby nałożyć sądowy zakaz zbliżania się do obiektów sportowych. Destruktorzy. Każdy z trenerów, których opisałem w poprzednim rozdziale miał swoje wady, ale też każdy miał przynajmniej jedną zaletę. Nie byli idealni, ale podczas współpracy z nimi zawodnicy nie więdli, nie mieli poczucia, że jedynie tracą czas. Od każdego mogli się czegoś nauczyć.

W polskim futbolu są ludzie, którzy zalet nie mają żadnych i którzy specjalizują się tylko w niszczeniu pojedynczych piłkarzy, jak i całych drużyn. Miałem nieprzyjemność pracować z jednym z takich „fachowców”.

Chuck Norris

Nie mogłem umieścić Stefana Majewskiego w rozdziale „Trenerzy”. Mimo wszystko, nie mogłem. Ja wiem, że także tam aż roi się od przebierańców, osób dość niepoważnych, szkoleniowców mających więcej wad niż zalet. Jednak każdy z nich miał w sobie coś z trenera piłki nożnej. Majewski nie miał nic, dlatego zasłużył na specjalne potraktowanie.

Wszystko, co przeczytacie poniżej, możecie traktować jak scenariusz science-fiction. Ale nie radzę. Będą to opowieści, którym trudno dać wiarę, historie, które nie mieszczą się w głowie nikomu, kto ma zdroworozsądkowe podejście do świata. Sądzę nawet, że wielu piłkarzy powie: „To nie mogło wydarzyć się w rzeczywistości”. Zapewniam jednak – wydarzyło się!

Czytam to raz jeszcze, i jeszcze raz, i znowu. I sam zadaję sobie pytanie: czy to możliwe, że Wronki przeobraziły się w aż taki dom wariatów? A później rozmawiam z kolegami, którzy grali tam razem ze mną, i oni przyznają: „Tak było, »Szamo«, tak było!”.

Tego rozdziału nie tworzyłem sam. Moja książka, moje emocje, jednak nie chciałem przedstawić tylko i wyłącznie własnego spojrzenia na tamte lata i na Stefana Majewskiego. Bałem się, że będę aż nazbyt nieobiektywny i tylko kogoś skrzywdzę – przedstawię obraz tak zafałszowany, że aż w każdym calu nieprawdziwy. Teraz jednak widzę, że niepotrzebne były te wszystkie konsultacje. Kolejne osoby tylko dorzucały do pieca, wciąż podgrzewały atmosferę. Nikt nie wziął Majewskiego w obronę, nikt nawet nie chciał złagodzić chociaż jednego zdania.

Czasami mnie ktoś pyta: „Czego brakowało we Wronkach, by zdobyć mistrzostwo Polski?”. Mieliśmy dobry skład, z Kryszałowiczem, Kukiełką, Gęsiorem, Dembińskim, Dawidowskim, Zieńczukiem, Królem, Skrzypkiem, Bieniukiem, Bajorem, Burkhardtem, Mielcarskim, Dudką… I jeszcze mógłbym wymieniać dalej. Czego więc brakowało? Przede wszystkim: trenera. Bo zamiast trenera spoglądał na nas z ławki destrukcyjny ponury typ, jakby zatrudniony specjalnie do tego, by sypać piach w tryby maszyny. To był sabotażysta, dzień w dzień zatruwający życie grupy.

Jak to się mówi, czas łagodzi rany. Ostatnio moje kontakty ze Stefanem Majewskim uległy ociepleniu. Gdzieś przyznał nawet, że zrobił błąd, wyrzucając mnie z Amiki. Witamy się, rozmawiamy. A może raczej – mówiliśmy sobie dzień dobry i rozmawialiśmy, bo sądzę, że książka może mocno zachwiać naszymi relacjami. Niemniej uznałem, że muszę napisać to, co czułem ja – i co czuli koledzy – wtedy, lata temu. Nie mogę udawać, że było fajnie, skoro nie było. Nie mogę przymilać się do Majewskiego, nawet jeśli zatrudniono go w Polskim Związku Piłki Nożnej na stanowisku dyrektora sportowego. Gdybym miał go celowo oszczędzić, licząc na to, że kiedyś on albo mi pomoże, albo chociaż nie rzuci kłód pod nogi, nie mógłbym spojrzeć w lustro. Ani wam, czytelnikom, w oczy.

* * *

Mówi się często: trener z niemieckim warsztatem. Albo: trzyma dyscyplinę jak nikt inny. Ewentualnie: wprowadza profesjonalizm na wzór zachodni.

To są sympatyczne, ale puste hasła.

Majewski nie posiadał żadnego warsztatu, nie trzymał jakiekolwiek dyscypliny (chociaż bardzo chciał), a i z profesjonalizmem miał niewiele wspólnego.

Zawsze śmiać mi się chce, kiedy czytam, że to pierwszy „skomputeryzowany” trener. Z Franciszka Smudy kpiono, że laptop służy mu za podstawkę pod kubek z kawą, ale za to Majewski… O, Majewski to co innego, trener XXI wieku. Ech, cóż to za brednie wygłaszane przez osoby, które nie miały sposobności z tym człowiekiem dłużej współpracować. Aż przypomina się prowadzona w szatni odprawa, w czasie której Majewski czyta i czyta coś z ekranu komputera, dla pokazania, że jest z nowinkami na bieżąco, dla zrobienia mocnego wrażenia, bo przecież wtedy nie każdy trener w lidze w ogóle wiedział, do czego komputer służy. I być może faktycznie na zespole wywarłoby to wrażenie, gdyby po dobrych dwóch albo trzech minutach z głośników nie rozległ się charakterystyczny dźwięk, oznajmiający, że właśnie uruchomił się system Windows. Majewski siedział za laptopem, przez kilka minut udawał, że czyta przygotowane wcześniej treści wprost z ekranu, tymczasem komputer wciąż był w fazie rozruchu. W rzeczywistości facet ratował się leżącą na biurku kartką.

Stefan Majewski to jeden wielki kit, ale kit w najgorszym wydaniu. Janusz Wójcik to też kiciarz, Engel też, wielu jest takich. Ale Majewski kitował nieudolnie, wykładał się za każdym razem. Kit Majewskiego nikogo nie mamił, nikogo nie niósł. Kit Majewskiego wzbudzał niesmak i politowanie. Po dobrym kicie nogi mają cię ponieść dalej. Po kicie Majewskiego opadały ręce.

* * *

Wyobraźcie sobie trenera, który chorobliwie chce zaimponować swoim piłkarzom. Pierwsza opowieść, niewiarygodna, uchodzi mu płazem, druga sprawia, że piłkarze rzucają sobie porozumiewawcze spojrzenia i dyskretne uśmiechy. Później są już tylko szyderstwa. Zanim wymyślono dowcipy o Chucku Norrisie, Chuck grasował po Wronkach. Miał okulary, brodę i smukłą facjatę.

Tak, Stefan Majewski to Chuck Norris – gość, który policzył do nieskończoności. Dwa razy. Opowiastki, którymi nas zarzucał, były tak głupie, że aż śmieszne. Z kumplami śmiejemy się z nich do dziś.

Oto kilka z nich…

– Uhuhu, a ja kiedyś wypłynąłem sobie. Płynę żabką, płynę. Patrzę za siebie – nie ma lądu! Ale co tam, płynę dalej. Nagle podpływa straż przybrzeżna. Krzyczą: „Natychmiast proszę wyjść z wody, tu nie można pływać!”. Ale przyjrzeli mi się bliżej: „A, to ty Stefan, pływaj dalej!”.

– A opowiadałem wam, jak kiedyś jechałem sto osiemdziesiąt kilometrów na godzinę i nagle otworzyła mi się klapa od silnika? Pytacie, co zrobiłem? Jechałem dalej!

– Raz leciałem samolotem i poznał mnie pilot. Mówi: „Stefan, zapraszam do kokpitu!”. Poszedłem do kokpitu, lecieliśmy w stronę lotniska. Wziąłem stery w swoje ręce, pozwolił. Nagle jakaś awaria, wszystko zaczęło się trząść. Na płycie lotniska czeka już straż pożarna, światła, pas cały w pianie. Lądujemy bez podwozia! I wiecie co? Wylądowałem jak na pudełku od zapałek! Aż mi pilot gratulował.

– Uhuhu, kiedyś jechałem windą z Romanem Wójcickim i zaczęliśmy spadać. Ale ja wiedziałem, kiedy trzeba podskoczyć, i jak winda uderzyła w ziemię, to ja hop. I już, nic mi się nie stało. A Romek nie podskoczył i sobie rozbił głowę!

– Dzisiaj mgła, widzieliście? A ja kiedyś grałem we mgle i wtedy podleciały dwa helikoptery, odwróciły się do góry nogami, to znaczy – do dołu śmigłami. No i rozproszyły tę mgłę i graliśmy dalej!

Mówiliśmy na niego „Armstrong” – że niby nawet na Księżycu był pierwszy.

* * *

Dzień w dzień zasypywał nas takimi bzdurami, całkowicie pozbawiając się szans na odbudowanie chociażby resztek autorytetu. We wszystkim musiał być lepszy.

Któryś z piłkarzy kupił nowe bmw. Model trenera, mimo że starszy, był jednak lepszy, miał dodatkowe opcje! Remek Sobociński zaczął kolekcjonować płyty DVD, wówczas horrendalnie drogie, trudno dostępne.

– Mam już szesnaście płyt – powiedział kiedyś z dumą Remek.

– A ja mam sześćset! – odparł Majewski.

To było przerażające.

Piotrek Dziewicki kupił psa.

– Ile waży ten twój pies? – spytał Majewski.

– Dwanaście kilo.

– A ja mam takiego samego i waży szesnaście! – odpowiedział dumny jak paw.

– Ale trenerze, ta rasa waży maksymalnie dwanaście kilo.

– A mój szesnaście!

Cokolwiek się zdarzyło, cokolwiek ktoś powiedział – Majewski był lepszy. Nie dało się go zagiąć, na wszystko miał gotową odpowiedź. Każdą twoją historię przebijał historią po stokroć bardziej efektowną. Chciałeś się czymś pochwalić, ale już wiedziałeś, że za momencik twoje story zblednie.

* * *

Mitoman. Mitoman nie może być dobrym trenerem. Żadnego mitomana szatnia nie weźmie na poważnie. Szatnia kogoś takiego przeżuje, połknie i wydali. Najgorszą rzeczą, jaką może zrobić szkoleniowiec, to… zrobić z siebie durnia. Stefan Majewski z żelazną konsekwencją robił z siebie durnia codziennie. Kilku zawodników prowadziło nawet zeszyty, w których zapisywali wygadywane notorycznie idiotyzmy. Jeden taki kajet na pewno był w rękach młodych zawodników, Grześka Wojtkowiaka i Dawida Kucharskiego. Po latach próbowałem do niego dotrzeć, ale bezskutecznie.

Opowieści Majewskiego notował także Grzesiek Król.

– Nienawidziłem go tak bardzo, że miałem plan, by te zapiski opublikować po latach w jakiejś gazecie – powiedział mi niedawno.

Niestety, podczas kolejnych przeprowadzek ten obiekt pożądania wszystkich dziennikarzy gdzieś zaginął.

Nikt, kto chce wzbudzać strach – a Majewski chciał – nie może być mitomanem. Wtedy, chociażby robił najgroźniejsze miny na świecie, chociażby krzyczał i tupał, będzie wywoływał tylko śmiech. Kiedy więc siadaliśmy wieczorami w którymś z wronieckich mieszkań, śmialiśmy się z trenera godzinami.

* * *

Od mitomana gorszy jest tylko przesądny mitoman. Stefan Majewski przesądny był tak bardzo, że czasami zastanawiałem się, czy nie chwycić za telefon i nie zadzwonić po psychiatrę.

– Trenerze, czy możemy przestawić tę bramkę? – spytałem grzecznie. Na boisku, przed bramką treningową, widoczna była dziura w ziemi. Dla mnie, bramkarza, to spora niedogodność. Ale przecież bramkę można przestawić o trzy metry, jest ruchoma, ma specjalne kółka. I problem zniknie.

– Nie, nie możemy – odparł Majewski.

– Ale dlaczego?

– Grzesiu, ostatnio ta bramka stała tutaj i wygraliśmy mecz. Lepiej jej nie przestawiać.

I już było jasne: bramka będzie stała nietknięta, dopóki nie przegramy.

Kolega opowiedział mi jedną historię z czasów, kiedy mnie we Wronkach jeszcze nie było. Jest tak dziwna, że sam nie wiem, czy dać jej wiarę, ale z drugiej strony wiem przecież, że przy Majewskim możliwe było absolutnie wszystko. Kumpel więc twierdził, że przed jednym z meczów do Stefana przyjechał brat albo kuzyn i… wyprał w jeziorze skarpetki. Gdy zbliżało się następne spotkanie, Majewski zadzwonił:

– Musisz przyjechać i wyprać skarpetki jeszcze raz, ostatnio to zrobiłeś i wygraliśmy.

Czasami chodziło o takie drobne sytuacje, czasami przesądy doprowadzały nas wszystkich do szewskiej pasji. Przypomina mi się wyjazd na mecz do Krakowa. Spaliśmy w Pszczynie, czyli miejscu, które było nie po drodze. Standard nienadzwyczajny, lokalizacja słaba. Żadnych przesłanek, byśmy mieli meldować się właśnie tam.

Majewski jednak ogłosił:

– Śpimy w Pszczynie, ponieważ poprzednio tam spaliśmy i wygraliśmy mecz!

Tym razem dupa i to podwójna. Mecz nie dość, że przegraliśmy, to jeszcze po spotkaniu – gdy wracaliśmy do hotelu – utknęliśmy na kilka godzin w korku, ponieważ droga do Pszczyny została zablokowana przez rozbite pojazdy. Zirytowani zarówno wynikiem, jak i bezsensowną podróżą, w końcu wkurzyliśmy się nie na żarty. Przez przesądy Majewskiego tkwiliśmy w korku, chociaż w ogóle na tej drodze nie powinno nas być. Miałem ochotę pójść na przód autokaru i udusić brodacza.

* * *

Każda potwora znajdzie swego amatora.

Przyuważyliśmy, jak Mirek Siara, obrońca, w sumie bardzo fajny chłop, przynosił Majewskiemu bułeczki ze sklepu i zawieszał na klamce od mieszkania. Żenada dla piłkarza, który nosił, no i żenada dla trenera, który chętnie przyjmował.

Na Mirku najwidoczniej poznał się mój kot. „Siarka” mieszkał naprzeciwko mnie, a kot kiedyś przeszedł po parapecie, wszedł do mieszkania sąsiada, poszedł do łazienki i…

– „Szamo”, „Szamo”! Twój kot narobił mi na środku łazienki! – krzyczał Mirek z klatki schodowej.

– To kup mu kuwetę. U mnie ma kuwetę, więc nie sra na podłogę – odpowiedziałem.

Ale Mirka akurat uwielbiam, świetny człowiek. Nawet te bułeczki wybaczam.

* * *

No dobrze – Majewski mitoman i w dodatku przesądny. Ale może chociaż znał się na robocie? Może był to – jak mawiają dziennikarze – warsztatowiec?

A gdzie tam!

Taktyka zawsze ta sama: atakujemy dwoma, góra trzema.

Założenia były takie, że bronimy się całym zespołem, a zezwolenie na przekroczenie linii środkowej mieli nieliczni. Zważywszy na potencjał, jakim dysponowaliśmy – kompletny idiotyzm. My nie byliśmy Odrą Wodzisław, tylko zespołem naszpikowanym reprezentantami kraju, jeśli nie aktualnymi, to byłymi, regularnie grającym w europejskich pucharach. Majewski uparcie jednak powtarzał: „Atakujemy dwoma, góra trzema…”. Dlatego kiedy tylko opuszczał szatnię, sami ustalaliśmy, jaką taktyką gramy, puszczając mimo uszu wszystko to, co wcześniej nam powiedział.

Ani ja, ani żaden z piłkarzy Amiki po latach nie pamiętaliśmy niczego innego z taktyki Majewskiego poza tym, że „atakujemy dwoma, góra trzema”. Ten wielki strateg, bo przecież na takiego lansował się w mediach, w rzeczywistości nie miał do przekazania jakichkolwiek uwag, które mogłyby pomóc nam w meczu.

* * *

Nie, przepraszam, było coś, czym Majewski wyróżniał się pod względem taktyki.

Amica bardzo długo grała systemem 3-5-2, ale trenerowi było troszkę głupio, bo przecież system ten uchodził za archaiczny, niemodny i stosowany tylko przez szkoleniowców, którzy nie idą z duchem czasu. W związku z tym Majewski… dalej ustalał taktykę 3-5-2, ale reporterom telewizyjnym rozpisywał 4-4-2. Żeby chociaż w TV ładnie to wyglądało. Nowocześnie. A dziennikarze i tak się nie poznawali, jaką taktyką gramy w rzeczywistości.

KARA, KARA, KARA!

Trener z samymi wadami? To niemożliwe. Dlatego z pewnością znajdą się tacy, którzy dadzą sobie rękę uciąć, iż Majewski jak mało kto potrafił wprowadzić w zespole profesjonalizm.

Trudno o większą bzdurę.

Stefan Majewski bardzo chciał być groźny, czasami mu się to nawet udawało – dlatego dostał ksywkę „Bin Laden”. Z wyglądu nawet dość podobny. Niestety, metody, które stosował, na dłuższą metę nie miały prawa przynieść zamierzonego efektu. Dzień w dzień nas, piłkarzy, prześladowała myśl, że pracujemy z wariatem. W czasie treningów zabronił łapać piłkę w ręce, nie można było wejść z piłką pod pachą na trening, nie można było z nią pod pachą zejść. Kto się zapomniał – 5 czy 10 złotych kary. W porządku, dziwne to obostrzenie, ale niech będzie. Jak jednak poważnie traktować szkoleniowca, który idzie za Tomkiem Dawidowskim i znienacka woła:

– „Dawid”!

„Dawid” się odwraca, a Majewski niespodziewanie rzuca piłkę prosto w niego. Tomek zaskoczony odruchowo łapie, a trener krzyczy z satysfakcją:

– Kara!!!

Podczas zgrupowania w Hiszpanii część chłopaków już zeszła z treningu, miała wolne. Patrzyli, co wydarzy się dalej. Za linią boczną, już w rozwiązanych butach, leżał Grzesiek Król, podkładając piłkę pod głowę i przytrzymując ją rękoma, aby się nie wysunęła. Podbiegł nagle Jurij Szatałow, asystent Majewskiego, i chcąc się popisać przed pryncypałem, krzyknął:

– Kara! Dziesięć złotych kary!

– Co? Jaka kara? Ja już jestem po treningu – próbował się bronić Król.

– Kara to kara!

„Królik” zdenerwował się nie na żarty, wziął piłkę w ręce i przed oczami Szatałowa zaczął kozłować niczym koszykarz NBA. Pyk, pyk, pyk, pyk, pyk, pyk. Normalnie Chicago Bulls!

– To teraz ile będzie tej kary, co?! – wrzasnął, gdy już nabił mnóstwo kontaktów piłki z ręką.

Szatałow zastanowił się chwilę, po czym zastrzelił odpowiedzią:

– Pięć tysięcy!

Kary, kary, wszędzie kary. Niespodziewane, nielogiczne, nieprzynoszące żadnej korzyści, natomiast irytujące zespół. Patrzyliśmy na Majewskiego z nienawiścią, wszyscy bez wyjątku.

Czasami potrafił zaskoczył, pokazać ludzkie oblicze. Podczas jednego ze zgrupowań uznał, że pozwoli nam w ramach wyjątku zjeść pizzę.

– Jak to? Możemy zjeść pizzę? – upewnialiśmy się.

– Tak, dzisiaj swoboda!

Siedzimy więc i jemy pizzę, popijamy colą. Nagle jak oparzony wskakuje trener i kolejno pokazuje palcami na zawodników:

– Tysiąc, tysiąc, tysiąc, tysiąc, tysiąc, tysiąc i tysiąc. Wszyscy po tysiąc kary!

– Ale jak to? Za co? Przecież trener pozwolił zjeść pizzę!

– Ale nie pozwoliłem pić coli. Wszyscy płacicie po tysiąc złotych.

* * *

Miotał się, to dla niego typowe. Raz chciał być kumplem zawodników, ale po chwili coś mu strzelało do łba i przypuszczał frontalny atak. Facet o niestabilnej psychice, nigdy nie było wiadomo, co stanie się za pięć minut.

Jednego razu przed wyjazdem na mecz wyjazdowy wkurzył się, że część zawodników na drogę kupiła sobie słodycze. Kazał wszystkie zebrać do jednego worka, a potem wyrzucić.

Marek Bajor denerwował się:

– Ja, gość po trzydziestce, dzieci na głowie, a on mi będzie mówił, czy mogę zjeść jednego batonika?!

Jechaliśmy już autokarem, piłkarze nabzdyczeni. Nagle po godzinie z przodu wstaje Majewski i przez mikrofon, z charakterystycznym uśmieszkiem, mówi:

– Jeśli ktoś ma ochotę na batoniki, to zapraszam do mnie. Kupiłem cały karton!

Ale nie, już nikt ochoty nie miał.

Gdyby zapytał, czy ktoś ma ochotę mu napluć w twarz, chętnych znalazłoby się wielu.

* * *

Nie mam nic przeciwko karom. Drużynę czasami trzeba dyscyplinować, a umiejętnie stosowany karomierz często jest podstawą utrzymania dyscypliny. Główna zasada jednak brzmi: Piłkarz musi wiedzieć, za co został ukarany. Musi akceptować karę, wiedzieć, z czego ona wynika i dlaczego jej wysokość jest właśnie taka, a nie inna.

W Amice wszystko stało na głowie.

Zdarzały się sytuacje trudne do zrozumienia. Na przykład weźmy taki oto trening… Pierwsza drużyna przegrała, druga drużyna przegrała… Majewski zarządził karne bieganie wokół boiska. I sam jeszcze powiedział do Jacka Wosickiego, bramkarza rezerw:

– Ty biegasz ze mną w parze.

Stefan Majewski, wiadomo, koń do biegania. Jeszcze mu zostało z czasów kariery piłkarskiej. W związku z tym po pierwszym kilometrze Wosicki, zupełnie nieprzyzwyczajony do biegów długodystansowych, został trzydzieści metrów z tyłu. Trener nagle odwrócił się wściekły i wygarnął:

– Sześć tysięcy złotych kary!

Chłopak zarabiał może z 1500 złotych, w dodatku w przegranym meczu rezerw w ogóle nie zagrał. Majewski niespodziewanie przyrżnął mu taką karę, że pod Wosickim ugięły się nogi.

* * *

Jedna sytuacja, która w stu procentach oddaje różnicę między Stefanem Majewskim i Pawłem Janasem. Kilka zdań, obaj trenerzy w pigułce, nie trzeba czytać już niczego więcej. Inteligentny człowiek na podstawie tej opowiastki nakreśli prawdziwy portret obu tych postaci.

We Wronkach atmosfera się psuła, co niedziwne, bo przecież urzędował tam nasz terrorysta. Widząc narastające problemy, dyrektor sportowy Paweł Janas postanowił – w swoim stylu – zorganizować grilla. Trwa więc zabawa, towarzystwo je kiełbaski, pije winko i piwo, gra muzyka, zorganizowano konkurs strzelania do rzutków (okazuje się, że Mamia Dżikia lepiej strzela z karabinu niż nogą na boisku). Na imprezie obecny jest też Majewski.

Gdy wszyscy mają już nieźle w czubie, nagle głos zabiera Stefan:

– Za godzinę trening.

– Ale przecież dyrektor Janas zaprosił nas na grilla!

– Nie interesuje mnie to.

* * *

To jest mściwe, złośliwe bydlę. Tak uważałem. Tak wszyscy uważaliśmy. Szczytem chamstwa było, gdy chciał się za jakąś pierdołę odegrać na Tomku Dawidowskim. W niedzielę pierwsza drużyna grała w Chorzowie mecz z Ruchem, natomiast dzień wcześniej rezerwy w Kołobrzegu mierzyły się z Kotwicą. Majewski uznał, że „Dawid” ma zagrać właśnie w meczu rezerw.

W przerwie spotkania Kotwica–Amica II Stefan zadzwonił do trenera rezerw i powiedział, że na drugą połowę Dawidowski ma już nie wychodzić i nakazał kierownikowi drużyny przywieźć go samochodem do Chorzowa. Z Wronek do Kołobrzegu jest około 220 kilometrów, z Kołobrzegu do Chorzowa – jakieś 700. Blisko tysiąc kilometrów w podróży, Tomek aż kipiał ze złości. Na domiar złego na miejscu powitał go Majewski i ze swoim obłudnym, wrednym uśmieszkiem oznajmił:

– W nagrodę za dobry występ w drugiej drużynie ściągnąłem cię tutaj.

Kiedy mecz z Ruchem się zaczął, „Bin Laden” od razu nakazał Tomkowi ostrą rozgrzewkę.

– Bądź gotowy do wejścia – powiedział.

Dawidowski grzał się przez dziesięć minut, dwadzieścia, czterdzieści… Grzał się przez minut pięćdziesiąt, sześćdziesiąt, siedemdziesiąt… Wszedł dopiero w samej końcówce. Majewski zafundował mu podróż przez całą Polskę, by na koniec go zwyczajnie upokorzyć.

Nie wiem, co takie zagrywki mają na celu. Zdyscyplinowanie piłkarza? To tak nie działa. „Dawid”, gdyby tylko mógł, poderżnąłby Stefanowi gardło. I był kolejnym z tych, którzy marzyli, by ktoś wreszcie tego człowieka wyrzucił na zbity pysk.

* * *

Jeśli jednego dnia zaplanowano dwa treningi, mieliśmy zakaz opuszczania terenu klubu. Problem w tym, że hotel jeszcze wtedy nie istniał. Cały klub to był raptem jeden barak, w którym można było jajko znieść.

Tomek Dawidowski zawsze wsiadał w samochód i po prostu jechał do siebie, nie zważając na zalecenia naszego pseudotrenera. Jednego dnia Majewski wyskoczył mu przed maskę, a „Dawid” pokazał mu przez przednią szybę dwa fucki i wcisnął mocno pedał gazu.

ZAWÓD WYUCZONY: DRĘCZYCIEL

To był człowiek wyspecjalizowany w dręczeniu innych. Kiedy słyszę, że czasami wykłada w Szkole Trenerów PZPN, stwierdzam: powinien wykładać przedmiot pod tytułem „dręczenie”. Tylko w tej dziedzinie jest prawdziwym fachowcem.

Analizy przegranych meczów były udręką. Oglądaliśmy spotkanie na wideo, każdy z kartką papieru i długopisem. Mieliśmy robić statystyki: udane zagrania, nieudane, celne podania, niecelne… I tak dalej. Na koniec Majewski zbierał prace, spoglądał i mówił:

– Nie zgadza się o dwa podania, liczymy od początku!

Wyobrażacie to sobie?

W żadnym elemencie nie stawaliśmy się lepszymi piłkarzami, gryzła nas frustracja, zabijała bezsilność. Chyba każdy odczuwał w tamtym okresie wypalenie zawodowe, wielu rzuciłoby piłkę w diabły, gdyby nie ogromne pieniądze, jakie w futbolu można zarobić. Napisać, że nie odczuwaliśmy radości z przychodzenia do klubu, to nic nie napisać. My tym klubem rzygaliśmy, a trzymała nas jedynie atmosfera: to zjednoczenie wobec jednego, znienawidzonego człowieka. Wściekłość zamieniała się czasem w głupawkę, w ataki śmiechu. Jak wtedy, gdy Mariusz Kukiełka został wykreślony ze składu, ponieważ na kilka godzin przed meczem napił się kawy.

Zawsze coś. Na każdym kroku. Zawsze problem i powód, by zrobić na złość. Jeśli rozjechaliśmy się na święta Wielkiej Nocy do domów, a najbliższy trening zaplanowany był na wtorek, oczywiście Majewski musiał zarządzić klubowy obiad w… świąteczny poniedziałek, byle tylko skrócić nasze spotkanie z rodziną. Wydzwoniłem wszystkich zawodników i zarządziłem bojkot. Trener zjadł posiłek w towarzystwie asystenta. Jeśli spojrzeć na brzuch asystenta – mógł wciągnąć nasze dwadzieścia porcji.

* * *

Nawet tak prozaiczna sprawa jak posiłki… Nawet posiłki były koszmarem. Majewski zabraniał rozmów przy stole, jednocześnie zabraniał też wstawania od stołu, dopóki on nie skończy jeść. Dobra, niech będzie. Moglibyśmy czekać, aż skończy, gdyby nie to, że… on specjalnie jadł jak najdłużej. Wszyscy skończyli, a on jeszcze przez bite trzydzieści minut kroił kotleta na milion części i patrzył się w sufit. Robił to złośliwie, jakby denerwowanie nas było całym jego życiem.

Nie mogliśmy zacząć jeść bez niego i nie mogliśmy bez niego skończyć. Wszystko, co nałożyliśmy na talerz (korzystaliśmy ze szwedzkiego stołu), musiało być zeżarte. Nie miałeś prawa czegokolwiek zostawić, a przecież to całkiem normalne, że czasami nałożysz sobie troszkę za dużo lub minie ci ochota. Nigdy tak nie mieliście? W hotelu, na wakacjach? Niektórzy piłkarze nakrywali resztki posiłków serwetką, aby zmylić trenera.

Do restauracji we Wronkach miał klucz, przychodził, kiedy już wszyscy piłkarze czekali, dumny jak paw otwierał i zapraszał do środka. Czasami lubił nas przetrzymywać. Raz nie wytrzymałem, przedostałem się od strony kuchni, otworzyłem drzwi od środka i wpuściłem chłopaków. Gdy przyszedł, my już kończyliśmy drugie danie. Myślałem, że zemdleje.

Wątek kulinarny zakończę na wesoło. Przed jednym ze spotkań Majewski podchodzi do Grześka Króla, który nałożył na talerz dwa czy trzy kotlety.

– Grzesiu, przecież mecz jest za trzy godziny! A ty to będziesz trawił ze cztery!

– To się dobrze składa, bo ja zawsze wchodzę koło sześćdziesiątej minuty.

Ale już przed meczem z Brøndby Kopenhaga „Królika” – chociaż był w bardzo dobrej formie – trener posadził na ławce, ponieważ… uznał, że chłopak zjadł zbyt obfity posiłek.

* * *

Wiecie, z jakiego powodu przede wszystkim opadały nam ręce? Z takiego, że mieliśmy wrażenie, iż Majewski jest po prostu głupi. Zwyczajnie, po ludzku głupi. W jakimś ligowym meczu straciliśmy gola w ostatnich minutach, co się przecież zdarza.

„Bin Laden” podczas treningu zarządził, iż przez ostatnie dziesięć minut zajęć żadna z dwóch drużyn nie ma prawa stracić bramki. W przeciwnym razie będą – co za zaskoczenie – kary. Specjalnie wszyscy graliśmy między sobą na 0:0, nikt nikomu nie chciał zrobić krzywdy. A on w ogóle się nie orientował. Chodził dumny jak paw, że jego metody skutkują i że koncentracja na koniec zajęć jest większa, co oczywiście przełoży się na ligę.

Gierki często zamieniały się w kabaret. Jeśli Majewski miał ochotę zagrać, to mecze trwały tak długo, aż… jego drużyna wygrała. Puszczaliśmy sobie oczko, doprowadzaliśmy do odpowiedniego wyniku, najlepiej jeszcze było dać mu strzelić ze dwa gole. Wtedy wracał zadowolony i mówił:

– Jeszcze dzisiaj mógłbym grać w ekstraklasie!

* * *

Żeby jeszcze Majewski miał rozsądnego asystenta, może wówczas cała nasza współpraca wyglądałaby inaczej. Niestety, nie wiem, który z nich był gorszy. Lesław Ćmikiewicz wprawdzie nie wyglądał na tak wrednego typa, za to tracił w naszych oczach z innego powodu. Po prostu – nie miał nam nic do przekazania poza idiotycznymi hasłami w stylu: „Jak nie wiesz, co zrobić, to podaj do przeciwnika”.

Raz uparł się, że źle wyrzucamy auty. Kilka treningów poświęcił na to, jak mamy się ustawiać przy wznowieniach gry z boku, kto gdzie ma biec, jak rzucić, jak przyjąć. Kiedy po raz pierwszy wykonaliśmy aut wedle jego wskazówek, przeciwnik przejął piłkę i straciliśmy gola. Jak pech, to pech!

Tak naprawdę Ćmikiewicz nie zajmował się niczym innym, jak tylko opowiadaniem dowcipów. Ostatnio go spotkałem, znowu jeden mi sprzedał:

– A wiecie, że mały chłopiec na plebanii uratował księdzu życie?

– Jak? Mały chłopiec?

– Tak, wymacał mu guza na jądrach!

OSTATECZNA AWANTURA

To musiało się źle skończyć, złe emocje narastały. On o tym wiedział, chociażby dlatego, że… lubił podsłuchiwać. Podsłuchał między innymi rozmowę telefoniczną między mną i Andrzejem Czyżniewskim, wtedy trenerem bramkarzy. „Czyżyk” był przybity współpracą z Majewskim i postanowił mi powiedzieć, jak bardzo nienawidzi bezpośredniego przełożonego. Zadzwonił do mnie ze stacjonarnego telefonu, z budynku klubowego, nie wiedząc, że Stefan podniesie drugą słuchawkę w pokoju obok i zacznie słuchać.

– „Szamo”, nie mogę spojrzeć w lustro, że nie powiedziałem na głos, co o nim myślę. Ja tego chuja nienawidzę – mówił mi „Czyżyk”, a Majewski jak gdyby nigdy nic sterczał z telefonem przy uchu.

To wstrętne.

Awantura wisiała w powietrzu, z każdym dniem trudniej było mi utrzymać nerwy na wodzy.

Wybuch nastąpił dzień po meczu ze Świtem Nowy Dwór Mazowiecki. Jeszcze przed spotkaniem Paweł Skrzypek poinformował Majewskiego, że odebrał telefon od trenera Wójcika – wtedy prowadzącego Świt – z propozycją odpuszczenia meczu. Stefan uroił sobie, że to fortel, podwójny blef. To znaczy – że Skrzypek specjalnie przyznał się, by odsunąć od siebie podejrzenia, a w rzeczywistości perfidnie sprzedać mecz. Dodatkowego smaczku dodał fakt, iż „Wójt” przed meczem podobno mrugnął do Majewskiego i powiedział mu:

– Dzisiaj remisik.

A remisik rzeczywiście był.

Z tego, co kojarzę, prokuratura badała wątek tego spotkania i śledztwo wykazało, że Wójcikowi nie udało się kupić meczu we Wronkach. Majewski jednak jak zawsze wiedział swoje, więc zrobiło się nieprzyjemnie.

Do szatni – mówimy o treningu dzień później – wróciłem jako ostatni, ponieważ dłużej zostałem na odnowie biologicznej. Kiedy wszedłem i zobaczyłem trenera mającego pretensje do chłopaków, coś we mnie pękło. Wielokrotnie w karierze zachowywałem się jak cham, jak wariat, ale wtedy wzniosłem się na wyżyny. Przez kilkadziesiąt minut obrażałem Majewskiego, zdążyłem się w trakcie tej przemowy ze dwa razy popłakać i dwa razy opanować. Było i merytorycznie, i bardzo niemerytorycznie, wręcz prostacko, gdy mówiłem:

– Pierdolisz nam ciągle o tej diecie, a zobacz, jak wyglądają twoje córki. Jak jebane brukselki!

W czasie tych kilkudziesięciu minut użyłem wszystkich obelg, jakie znałem. Nazwałem Majewskiego chujem, kurwą, jego asystenta pierdolonym grubasem. Każdy epitet, jaki znajdziecie w głowie, padł w trakcie tej rozmowy.

– Nienawidzimy cię. Codziennie patrzymy na ciebie z odrazą. Nie pomagasz nam w niczym, przeszkadzasz. Mamy po dziurki w nosie twoich niestworzonych opowieści, pierdolimy twoje przesądy. Taktykę ustalamy sami, bo ta twoja to gówno. Jesteś w naszych oczach zerem. Czy ty myślisz, że ktoś ma dla ciebie szacunek? – pytałem. A skoro już zapytałem… Odwróciłem się w stronę ściany, gdzie z rozdziawionymi gębami siedzieli zawodnicy.

– Szanujesz trenera? – spytałem pierwszego i od razu pomyślałem, że to wielki błąd. Bo jako pierwszy siedział młody chłopak, Marcin Tarnowski. Gdybym zaczął od Tomka Dawidowskiego, byłoby to mądre, strategiczne posunięcie, bo wiem, że by mnie poparł i rozpoczął efekt kuli śnieżnej.

Jednak ku mojemu zaskoczeniu Tarnowski – nastolatek – wstał i oznajmił:

– Ja trenera nie szanuję.

Kolejno odzywali się następni zawodnicy i mówili to samo:

– Nie szanujemy.

Majewski po raz pierwszy zorientował się, że nie tyle ma przeciwko sobie całą drużynę, ile wszyscy piłkarze zioną do niego nienawiścią. Ja tylko byłem tym, który zareagował najbardziej impulsywnie i przerwał tę zmowę milczenia.

W pewnym momencie wszedł do szatni asystent, Leszek Ćmikiewicz, którego jeszcze przed drzwiami próbował zatrzymać zdruzgotany tą sceną „Czyżyk”, mówiąc:

– Już za późno Leszek, za późno…

Ćmikiewicz jednak wszedł, co było jego wielkim błędem.

Mnie nie dało się opanować, nie zważałem na konsekwencje.

– A ty, grubasie pierdolony, co tu robisz? – spytałem ostro.

On stanął jak zamurowany i nie odezwał się ani słowem.

To było wielkie przedstawienie. Majewski w sposób żałosny próbował je przerywać, mówiąc proszącym tonem, że spieszy się na pociąg, ale usadziłem go na miejscu:

– Siedź, kurwa, dam ci na taksówkę. Jeszcze nie skończyłem!

Kiedy już wypowiedziałem wszystkie znane mi przekleństwa, kiedy obraziłem Majewskiego na wszystkie możliwe sposoby, wstał Paweł Kryszałowicz, którego Stefan postrzegał jako „swojego” człowieka. „Kryszał”, postać we Wronkach o niebagatelnym znaczeniu, mówił krótko:

– Trenerze, chciałem tylko powiedzieć, że wszystko – co do słowa – co powiedział „Szamo”, jest głosem całej drużyny. On jest kapitanem i mówił w naszym imieniu. Mam nadzieję, że ta rozmowa nie wyjdzie poza szatnię.

– Nie… Nie… Nie wyjdzie – wydukał wstrząśnięty Majewski.

– I że „Szamo” nie poniesie żadnych konsekwencji, ponieważ mówił to w imieniu zespołu – kontynuował Paweł.

– Nie… Nie… Nie poniesie.

Oczywiście nie było to możliwe. Choć Majewski dał słowo, że sprawa nie wyjdzie poza szatnię i włos mi z głowy nie spadnie (wtedy jeszcze kilka miałem), było jasne, że to moje ostatnie show we Wronkach. Wtedy wszyscy działaliśmy emocjonalnie, byliśmy nakręceni, ale z perspektywy czasu trzeba przyznać, że Stefan nie miał żadnego wyboru: musiał mnie wyrzucić. Drugie wyjście: mógł sam zrezygnować z pracy. Jednak pozostawienie nas obu nie wchodziło w grę, ponieważ szkoleniowiec nie cieszyłby się jakimkolwiek autorytetem, nie mógłby liczyć nawet na jego marne resztki. Zostałby sprowadzony do rangi naszego podnóżka.

Następnego dnia zostałem odsunięty od drużyny. Reszta zawodników tego nie zaakceptowała.

– Trenerze, mówiliśmy, że Grzesiek mówił za nas. Bez niego nie będziemy trenować. Musi pan nas wszystkich wyrzucić!

– Przykro mi, został odsunięty, to nieodwołalne. Na trening!

– Bez niego nie pójdziemy.

Majewski i Ćmikiewicz poinformowali, że czekają na zespół na boisku treningowym. No i czekali… w nieskończoność. Chłopaki zdecydowali, że beze mnie nie będą trenować i że rozpoczynają strajk. Zajęcia się nie odbyły.

Następnego dnia sytuacja miała się powtórzyć. Był to fantastyczny gest solidarności, ale do niczego nie prowadził. Paweł Janas, dyrektor sportowy, zorientował się, że sytuację trzeba rozwiązać jak najszybciej. Wezwał mnie do siebie i zapytał:

– Ile chcesz?

– Za co?

– Za to, żeby odejść.

– Kontrakt do końca.

– Dobra, zapłacimy ci cały kontrakt do końca, tylko bez premii. Jedź do domu, spakuj się, nie odbieraj telefonów.

Podaliśmy sobie ręce, później jeszcze wezwał mnie do siebie prezes Wojciech Kaszyński. To było najbardziej zaskakujące. „Kasza” bardzo mnie lubił, zdecydowanie bardziej niż Majewskiego. Zapytał, czego się napiję, poczęstował dobrą whisky. Gawędziliśmy o tym, co się wydarzyło, a w trakcie tej pogawędki do gabinetu wszedł… Stefan. Widząc nas obu razem, trochę się zdziwił, a jeszcze bardziej, gdy… Kaszyński powiedział mu:

– Wyjdź, nie przeszkadzaj. Rozmawiamy z panem Grzegorzem.

Na następny mecz ligowy Amica wyszła w koszulkach z napisem: „Szamo, jesteśmy z tobą”.

KONIAK DLA PREZESA

Najśmieszniejsze jest to, że słabość „Kaszy” do mnie nie przeminęła, mimo bliźniaczej sytuacji do tej, która zaistniała w szatni po meczu ze Świtem pomiędzy mną i Majewskim. Mieliśmy wówczas niemal identyczne starcie, znowu to ja byłem agresorem.

Prezes po przegranym 0:1 meczu Pucharu Polski z Groclinem (to było niezwykle prestiżowe dla Wronek i dla ludzi z fabryki spotkanie) wtargnął do szatni i zaczął wyzywać chłopaków od sprzedawczyków.

– Wy, kurwy, sprzedaliście mecz! – krzyczał.

– Ja się kurwą nie czuję, wypraszam sobie.

– Zamknij się. Sprzedawczyki!

– Wypierdalaj stąd, natychmiast! – Miałem już dość i złapałem Kaszyńskiego za szyję.

– Co ty sobie wyobrażasz? Jestem prezesem! – bronił się.

– Chuj mnie obchodzi, kim jesteś. Dla mnie jesteś napierdolonym jak świnia wieśniakiem. Wypierdalaj stąd i nigdy więcej nie chcę cię w tej szatni widzieć!

Majewski stał wtedy pod ścianą cichutko, nie wiedział, jak zareagować. Kaszyński natomiast wyszedł tak jak wszedł – zygzakiem, pijackim krokiem.

Widząc ogólne zmieszanie na twarzach świadków zdarzenia i wiedząc, że „troszkę” przesadziłem, postanowiłem lekko rozładować atmosferę. Odwróciłem się w stronę Stefana:

– Trenerze, proszę wziąć miotłę i pozamiatać tę słomę, która wypadła z butów prezesa.

W rewanżu wygraliśmy z Groclinem i awansowaliśmy do następnej rundy Pucharu Polski.

* * *

A cała sympatia do mnie ze strony prezesa wzięła się… od jeszcze innej zjebki, jaką z moich ust otrzymał. Od tamtej pory byłem jego pupilkiem. Otóż Kaszyński wpadł kiedyś na genialny pomysł, że zamrozi nam premie. Wcześniej obiecał, a potem zmienił zdanie. W drużynie było duże poruszenie, ponieważ chyba nikt nie ma wątpliwości, iż we Wronkach grało się tylko dla pieniędzy. Był to jedyny argument, którym ten klub mógł skusić tak dobrych zawodników. I kiedy nagle pojawiał się komunikat „nie płacimy”, wszyscy wpadli we wściekłość.

Oczywiście wiadomo, kto został delegowany, by przekonać prezesa do zmiany zdania. Poszliśmy we trzech. Ja, Jacek Dembiński i Tomek Dawidowski. Ale mówiłem ja. Wpadłem do tego gabinetu nakręcony i wypaliłem:

– Niech pan spojrzy za okno! Niech pan, kurwa, spojrzy!

Kaszyński niepewny wzrok skierował w stronę okna.

– Czy tu jest, kurwa, pięknie? Pytam się! Czy tu jest pięknie? Otóż, kurwa, nie! A może tu są wspaniali kibice, co? Otóż, kurwa, nie ma takich! Czy pan myśli, że ja całe życie marzyłem o tym, żeby grać w Amice Wronki? Tak się panu wydaje? Otóż, kurwa, nie marzyłem! Przyszedłem tu grać dla pieniędzy. Mnie jest wszystko jedno, co pan tu zrobi. Jak dla mnie, to może pan nawet zorganizować tu wyścigi żużlowe, mogę Gollobowi czyścić motor! Ale, do kurwy nędzy, ma pan obowiązek zapłacić pieniądze, które pan obiecał!

Nie wiem, dlaczego do głowy przyszedł mi Gollob, w ogóle nie planowałem ani jednego z wypowiedzianych zdań. Ku zaskoczeniu „Dawida” i „Dembiny” to ekspresyjne przemówienie poskutkowało – Kaszyński wypłacił nam wszystkie premie i nigdy w przyszłości nie miał już planów, by cokolwiek zamrażać. A mnie polubił jak żadnego innego piłkarza. Nawet widzieliśmy się nie tak dawno we Wronkach.

Panie prezesie, zdrówka życzę. I sorry za wszystko, pojebus ze mnie. Ale pan to przecież wie.

* * *

Ach, zapomniałbym. Chyba żaden prezent urodzinowy nie ucieszył Kaszyńskiego jak ten ode mnie.

W szatni poinformowałem resztę zespołu, że prezes ma urodziny i że najlepiej byłoby mu kupić dobrą flachę. Zrzucamy się po kilkadziesiąt złotych i już. Wszyscy jednak zaczęli stękać – że po co, że nie ma sensu, że za drogo i przecież wystarczą kwiaty. Piłkarze, którzy zarabiali po kilkadziesiąt tysięcy złotych miesięcznie nie chcieli wziąć udziału w drobnej zrzutce i stać ich było tylko na jeden bukiet. Stwierdziłem, że sam tego sponsorować nie będę, więc rzeczywiście nabyłem jedynie kwiaty.

Niemniej, uznałem, że to zbyt mało. Poszedłem do sekretarki i zarządziłem:

– Otwieraj barek!

– Ale to barek prezesa!

– Wiem! Dlatego właśnie go otwieraj! Już, już!

Zajrzałem do środka.

– Co on najbardziej lubi pić?

– To. – Sekretarka wskazała palcem drogi koniak.

– No i bardzo dobrze.

Sięgnąłem do środka i wyciągnąłem butelkę.

– Co ty robisz? – zdziwiła się sekretarka.

– Cicho, to na prezent.

Poszedłem do Kaszyńskiego i wręczyłem mu w imieniu drużyny kwiaty oraz koniak skradziony z jego kolekcji.

Jakiż on był szczęśliwy!

– Grzesiu, ty wiesz, co ja lubię pić najbardziej. Dziękuję ci!

* * *

Każdy człowiek ma granicę wytrzymałości. Kiedy zostanie ona przekroczona – po prostu pęka. Nie ukrywam, że mój próg tolerancji jest dość niski, szybko wybucham, staję się furiatem. Nigdy nie potrafiłbym dokonać chłodnej zemsty, nie potrafiłbym zaplanować i skrupulatnie, powoli przeprowadzić działań odwetowych. Reaguję impulsywnie, tu i teraz. Nie piłuję po cichu gałęzi, nie wbijam noża w plecy, nie kopię pod kimś dołków przez całe miesiące, tylko rzucam się do gardła jak pantera. Z tego powodu zraziłem do siebie mnóstwo osób, a jeszcze więcej nie chciało mieć ze mną nic wspólnego z obawy, że mogę w każdej chwili eksplodować. Nawet jeśli niczym jeszcze nie zawiniłem, na wszelki wypadek woleli iść drugą stroną ulicy. Rozumiem to.

W konflikcie ze Stefanem Majewskim przekroczyłem wszelkie możliwe granice, złamałem każdą z reguł, jaka obowiązuje w piłkarskiej szatni. Ale czy żałuję? Może formy, może niektórych niepotrzebnych słów, jednak na pewno nie samego buntu. I tak trzymałem się długo. Tak często gryzłem się w język, że był cały w bliznach. Przepraszam Stefana Majewskiego, że nazwałem go chujem czy kurwą, niech zastąpi te słowa mniej wulgarnymi synonimami i wtedy już resztki moich wyrzutów sumienia znikną. Nie będę się kajał za to, że głośno wyraziłem, co mi leżało na sercu. Zawsze ceniłem sobie szczerość.

Stefan Majewski miał obowiązek mnie wyrzucić, ja miałem obowiązek odejść. Mój romans z Wronkami mógł się skończyć tylko w taki sposób. Muszę wam przyznać: nienawidziłem tego miejsca. Każdego pieprzonego dnia czułem, że marnuję karierę, a czas ucieka mi przez palce. Jeszcze rok i zgnuśniałbym na dobre. Jak miejscowi na kurczaka mówiłbym „pierzok”.

* * *

Wprawdzie „pseudotrenerzy” to kategoria zarezerwowana dla Stefana Majewskiego, króluje on w niej jak Witalij Kliczko w wadze ciężkiej, lecz kilka zdań muszę poświęcić Włodzimierzowi Gąsiorowi. Pierwszy raz w życiu spotkałem gościa, który jednego dnia oświadczył mi, że jestem absolutnie najgorszym bramkarzem w klubie i powinien jak najszybciej rozwiązać kontrakt, by dokładnie następnego dnia wystawiać mnie w pierwszym składzie, w meczu ekstraklasy.

Facet na trenera nawet nie wyglądał. Jak można poważnie traktować kogoś, kto… idzie z zespołem na przedmeczowy posiłek, a następnie sporządza raport dla prezesa klubu (nazywajmy rzeczy po imieniu: donos), że nie wszystkie kotlety zostały zjedzone, co świadczy o „marnowaniu klubowych pieniędzy”.

Szykowaliśmy się do meczu, a Gąsior liczył kotlety.

* * *

Chyba też do „pseudotrenerów” najbardziej pasuje Jarosław Araszkiewicz – akurat od Majewskiego i Gąsiora znacznie się różni, bo nie jest mendą, ale trenować to mógłby raczej zespół „Boys”, a nie drużynę piłkarską. Fajny, sympatyczny człowiek, ale niestety dzień w dzień miałem wrażenie, że jedyne, czego nam w klubie jeszcze brakuje, to grill na środku boiska. Takiego burdelu jak wtedy w Warcie nie widziałem nigdy wcześniej i nigdy później.

– Kto jest najstarszy? – pytał.

– Piotrek Reiss.

– To Piotrek poprowadzi trening.

Czasami dawał nam trzy dni wolnego i trudno było nie odnieść wrażenia, że po prostu nie chciało mu się przyłazić do klubu.

I jeszcze jedna scena.

– A dzisiaj… Dzisiaj zrobimy ognisko!

– Super – wyrywał się Krzysiek Gajtkowski.

– I, „Gajtuś”, każdy przynosi swój alkohol.

– Super!

– Oj, „Gajtuś”, przecież ja żartowałem. Dzisiaj akurat potrenujemy.

PIŁKARZE

Wydaje mi się, że z roku na rok na świecie jest coraz mniej słabych piłkarzy, są tylko piłkarze, którym często pogoda, trenerzy albo wredni kibice – w skrajnych przypadkach przelatujące nieopodal gołębie – nie pozwalają wyzwolić potencjału. Ja jednak będę opisywał głównie przedstawicieli tzw. starej szkoły, facetów z krwi i kości, którzy są mi zdecydowani bliżsi niż lalusie nowej ery. Miałem to szczęście, by załapać się na końcówkę pokolenia, które na zgrupowania zabierało grzałkę do wody, a nie PlayStation.

Piłkarze.

Jacy byli.

Jacy byliśmy.

NA DOBRY POCZĄTEK: HALO!

Gdyby szaleństwo należało stopniować wedle skali, proponowałbym skalę „ledków”. 100 ledków – szaleństwo krańcowe, odchył maksymalny, dalej już nie ma nic, bo przy 101 ledkach mózg eksploduje. Adam Ledwoń, niestety dzisiaj należy już pisać „świętej pamięci Adam Ledwoń”, był moim wielkim przyjacielem i bardzo żałuję, że cała ta historia skończyła się w tak fatalny sposób.

W czasie Mistrzostw Europy w 2008 roku Adam powiesił się w swoim domu w Klagenfurcie na sznurze od rolet. Obok stała butelka po wódce, co do dzisiaj nie daje mi spokoju. Adam nie pił wódki, nigdy. Gustował tylko w whisky. Ten jeden szczegół czasami wywołuje mętlik w mojej głowie i każe zadać sobie pytanie: Czy aby na pewno o tym feralnym dniu wiemy wszystko? Nie pasuje mi to nagłe przerzucenie się na inny trunek i czasami nasuwają mi się wątpliwości. Może tam był ktoś jeszcze, kto Adama dobrze nie znał i kto chciał samobójstwo upozorować?

Nie wiem. Nikt tego nie wie.

Z pewnością Adam Ledwoń był osobą, która mogła targnąć się na własne życie. I chociaż kochałem go jak brata, to muszę szczerze przyznać jedno: gdyby ktoś go gruntowanie przebadał, zapewne łatwo doszedłby do wniosku, że Adaś był osobą niezrównoważoną psychicznie. Był to mój ulubiony wariat, skoczyłbym za nim w ogień, on za mną z pewnością też (zapewne najpierw by ten ogień samodzielnie rozpalił, biegając wokół na golasa z kanistrem benzyny). Ulubiony, ale wciąż wariat. Był w stanie odstawić takie numery, że nawet ja – a przecież niejedno w życiu widziałem – spadałem z krzesła. Nie miał żadnych zahamowań, nie znał żadnych świętości i w sumie to na swój sposób cud, że dożył tych swoich 34 lat. Jeśli w czyimś towarzystwie czułem się najnormalniejszym, najspokojniejszym i najbardziej godnym zaufania człowiekiem na świecie, aniołkiem po prostu i wzorem cnót wszelakich, to właśnie przy Adamie. To chyba moja jedyna znajomość, w której to ja uchodziłem za tego odpowiedzialnego.

Wszystkie historie o „Ledku”, jakie przeczytacie, wydarzyły się naprawdę. Ktoś mógłby mi zarzucić, że niepotrzebnie je po latach ujawniam, że na swój sposób Adama szkaluję, a o zmarłych mówi się albo dobrze, albo w ogóle. Ale w przeciwieństwie do was ja go znałem. Z każdego swojego numeru był dumny, a im numer był głupszy – tym bardziej się nim chwalił. Gdyby dzisiaj żył i usłyszał, że chcę napisać książkę, to pierwszy przyleciałby z wynotowanymi na kartce zdumiewającymi anegdotami i wierciłby mi dziurę w brzuchu, bym o żadnej nie zapomniał. Nie czuję więc, że zdradzam jakieś tajemnice. Mam raczej wrażenie, że Adam gdzieś tam na górze tę książkę przeczyta i będzie ryczał ze śmiechu. Chociaż Pan Bóg musiałby mieć podobne poczucie humoru, by przyjąć go do siebie.

Najlepiej będzie, jeśli Adama poznacie na podstawie serii opowiastek z nim w roli głównej. Historie z jego życia pozwolą wam wyobrazić sobie, jakim w rzeczywistości był piłkarzem i człowiekiem.

* * *

Aha, gdyby mógł się z wami przywitać, zapewne krzyknąłby do ucha, ile sił w płucach: „Halo!”. „Ledek” był w Austrii znanym piłkarzem, ale nie przeszkadzało mu to grasować np. po dworcu w Wiedniu i znienacka podlatywać do siedzącej na ławce osoby, by wrzasnąć jej z odległości pięciu centymetrów, prosto do ucha: „Halo!”. To był taki ryk, że odlatywały gołębie, ludzie z tych ławek czasami spadali, zrywali się, podskakiwali jak oparzeni i osiągali stany przedzawałowe. Wyobraźcie sobie, że najspokojniej w świecie siedzicie na ławce i czytacie gazetę, a ktoś z tyłu skrada się, by nagle wydrzeć ryja: „Halo!”.

To było takie „halo”, że jak przyjeżdżałem pociągiem do Wiednia, to niosło się po całej hali przyjazdów i już wiedziałem, że Adam postanowił mnie odebrać, a póki co zabija czas straszeniem przypadkowych osób.

Halo!!!

ALE SIADŁO, ALE CHRUPNĘŁO!

– Co robisz?

– Wkręcam kołki. Jutro mecz. Trzeba się dzisiaj przygotować.

– Ale jak?

– Będę ćwiczył na Murzynach.

Mieliśmy ich w Sturmie Graz kilku. Adam ich nawet nie odróżniał. Dzień przed meczem „ćwiczył na Murzynach” – wyobrażał sobie, że to zawodnik drużyny przeciwnej, z którym miał na pieńku (w każdym zespole ktoś taki był), i testował najbardziej wymyślne faule. Czasami bolało od samego patrzenia.

* * *

– Co ty taki smutny?

– Skupiony.

– A co się dzieje?

– Będzie kartka.

– Czerwona czy żółta?

– Żółta na pewno, boję się czerwonej.

– A za co?

– Jest tam taki frajer u przeciwników. Od dawna chcę go zapierdolić. Ale mam plan. W pierwszej minucie sędziowie nie dają czerwonych. To znaczy dają, ale rzadko. Pierdolnę go w pierwszej minucie.

Gdy tylko arbiter rozpoczął mecz, Adam wypadł jak z katapulty z naszej połówki i znienacka władował się makabrycznym wślizgiem w nogi upatrzonej wcześniej ofiary.

Sędzia podbiegł – żółta! I ostra reprymenda. Krzyczy:

– Ostatni raz! Ostatni raz!

„Ledek” zadowolony.

W lidze austriackiej Adam Ledwoń zobaczył 96 żółtych kartek i zgaduję, że jest to rekord wszech czasów. Był jednak na tyle inteligentny, że tylko raz otrzymał dwie w jednym meczu. Do tego doszły skromne trzy bezpośrednio otrzymane kartki czerwone.

* * *

Zespoły stoją w tunelu, niedługo mecz Sturm Graz–Rapid Wiedeń. W zespole gości Marcin Adamski. Adam podchodzi do niego i mówi:

– Zobacz, co zrobię z tą waszą pizdą.

Następnie kieruje się w stronę Andreasa Ivanschitza, wschodzącej gwiazdki austriackiej piłki. Dobry zawodnik, ale miękki, o słabej psychice. „Ledek” staje przed nim, jego twarz znajduje się centymetr od twarzy skołowanego pomocnika Rapidu.

Nagle…

Adaś zaczyna warczeć. Ale nie tak warczeć jak silnik traktora, to jest raczej ryk wściekłego lwa. Warczy tak, że normalny człowiek zeszczałby się w gacie ze strachu. Nie wiadomo przecież, czy ten szaleniec za chwilę naprawdę nie ugryzie.

– Argh! Argh! Arghhhhhhh!!!

Ivanschitz aż skulił się przerażony. W meczu nie zanotował ani jednego udanego zagrania, a zaraz po przerwie poprosił o zmianę. Ilekroć widział podbiegającego Adama, marzył tylko o tym, by pozbyć się piłki na czas.

* * *

Gramy w Admirze, przeciwko nam Radek Gilewicz. Adam atakuje go łokciem i celowo łamie nos, „Gilu” zalewa się krwią. Jeszcze podczas meczu Adam cały w skowronkach podbiega do mnie i radosnym głosem mówi:

– „Szamo”, ale siadło, ale chrupnęło! Bajka! Czyściuteńko!

A już po zakończonym spotkaniu wzięło go na wspomnienia:

– Kiedyś były piękne czasy w polskiej lidze. Canal+ nie było, żadnych powtórek, żadnych stu kamer, no i Marian Dziurowicz trzymał rękę na pulsie. Ty wiesz, ile ja wtedy nosów złamałem?

* * *

Jeszcze inny mecz w Sturmie Graz (bo w Austrii graliśmy razem także w Admirze Wacker). Znowu po drugiej stronie Polak, tym razem Jurek Brzęczek. Znowu kość nie wytrzymała. Tym razem jednak w jakimś starciu Jurek przypadkowo… złamał żebro Adamowi. Ten się w szatni zwija z bólu.

– O Jezuniu, o Jezuniu – syczy. Aż w końcu opanowuje się na chwilę i pochyla w moim kierunku: – „Szamo”, tylko proszę, nie mów „Stanowi”, że mi „Papież” żebro złamał.

„Stan” to dziennikarz, który zresztą napisał czytaną przez was w tym momencie książkę i się z tej opowiastki śmieje. Dla „Ledka” nie było najważniejsze złamane żebro. Marzył tylko o tym, by nikt się nie dowiedział, iż taki boiskowy niegroźny kotek jak „Papież”, taki poczciwina, zdołał go fizycznie uszkodzić. Gdyby to zrobił jakiś morderca muraw, współczesny Terry Butcher – to w porządku. Ale nie „Papież”, do jasnej cholery!

* * *

A skoro padło słowo „Stan”, to od razu przypomina mi się wyjście na dyskotekę. Wszystko jest dobrze, miło, żadnych awantur. Ja oczywiście czujny jak ważka, bo nigdy nie wiadomo, w którym momencie „Ledek” zaatakuje przypadkowo wybraną osobę. Głowa więc jak na tranzystorach, lewo-prawo, wyczuwam, że jest aż za spokojnie.

Adam jak gdyby nigdy nic dzwoni do „Stana”, bo on lubił sobie po nocach podzwonić, na co zresztą czasami Krzysiek narzekał – nagle o trzeciej czy czwartej nad ranem zaczynała się seria telefonów prosto z baru i pijacki bełkot do słuchawki.

Wtedy „Ledek” chwilę pokonwersował, widzę, że mówi „OK”, w końcu odkłada. A jak odłożył…

Nagle skok tygrysi, prosto na jakiegoś gościa przy barze. I zaczyna go oprawiać. Kop za kopem, tamten leży, Adam na niego wskakuje. I wrzeszczy:

– To od „Stana”! To od „Stana”!

Łapię go, odciągam, tamten mocno oberwał. Słyszę, że policja już w drodze, więc – jak zwykle – trzeba się zawijać.

Po kilku minutach dzwonię do Krzyśka.

– Coś ty mu powiedział?!

– Ja? – pyta zaspany i skołowany.

– No ty!

– Nic.

– On skoczył na jakiegoś człowieka, zaczął go kopać i krzyczał: „To od »Stana«!”.

– Hmm… Ja… Wiesz… On do mnie mówi: „Ty, jest tu taki gość, co się ciągle na mnie gapi, wkurwia mnie”. I ja mu na to, tak na odczepnego, zupełnie bez sensu, powiedziałem: „To mu przyjeb ode mnie”. I nie miałem pojęcia, że on to weźmie na serio!

Wszystko, co wiązało się z bijatyką, Adam zawsze brał na serio.

MIAŁEŚ KIEDYŚ CZOŁÓWKĘ?

Dzwonię.

Pierwszy sygnał. Drugi… Trzeci…

Nic.

Adam zawsze odbierał, więc dzwonię jeszcze raz.

Pierwszy sygnał. Drugi…

– Nie mogę rozmawiać! – odzywa się nagle głos w słuchawce.

– A co się dzieje?

– Nie mogę rozmawiać, bo wyjmuję kulę!

– Że co?!

– Kulę wyjmuję! Z głowy!

– Z głowy?!

– Z głowy sarny.

– Jakiej, kurwa, sarny?!

– Zaraz zadzwonię!

No i po jakimś czasie faktycznie dzwoni:

– Ty, jaka akcja. Bo wiesz, władowałem się samochodem w drzewo. Lekka bombka, wiadomo. No i tak się zastanawialiśmy, co zrobić, żeby ubezpieczenie oddało kasę. Brat ustrzelił sarnę, podłożyliśmy ją pod auto, pozorując wypadek. Tylko trzeba było tę pieprzoną kulę wyjąć!

* * *

Ale skoro o wypadkach mowa… To będzie długa historia, wielowątkowa.

Jeden z najlepszych meczów w karierze rozegrałem w barwach Admiry Wacker, przeciwko ówczesnemu mistrzowi Austrii. Grazer AK powinien wtedy wygrać z nami bardzo wysoko, ale w sposób dla mnie samego zaskakujący odbijałem wszystkie piłki, nawet te, na których odbicie sam nie miałem nadziei. To był naprawdę dobry moment w moim życiu. Zdaje mi się nawet, że to po tym meczu jeden z austriackich tygodników przedstawił mnie jako człowieka o sześciu rękach, tworząc zmyślny fotomontaż. Sensacyjnie wygraliśmy i być może tych właśnie punktów zabrakło GAK, by obronić mistrzostwo kraju (powędrowało do lepszego o jeden punkt Rapidu Wiedeń).

Na mecz zaprosiłem Andrzeja Czyżniewskiego, który chciał zaliczyć w Admirze staż trenerski. Przede wszystkim chciał się przyjrzeć zajęciom bramkarskim, które bardzo zachwalałem. W istocie, tam po raz pierwszy czułem, że się rozwijam (szkoda, że tak późno).

A teraz akcja.

Po meczu, wiadomo, trzeba się odstresować. Mnie dodatkowo urodziła się wtedy córka, Laura, więc tym bardziej była okazja do świętowania. Wsiadamy do mercedesa, za kółkiem Adam, po prawej jego kolega, „Pipa”, z tyłu ja i „Czyżyk”. Na stacji benzynowej – na której trzeba było zatankować nie tylko auto – „Ledziu” wdał się w sprzeczkę z jakimś ponurym gościem. Odjeżdżamy w kierunku Mödling, ale widzę, że nasz bulterier nerwowy, on się zawsze wtedy tak uroczo pocił na czole (z tego względu, mówiłem na niego „Janek”, od Janka Tomaszewskiego, też wiecznie spoconego).

Po pięciuset metrach mijamy właśnie faceta ze stacji, który spokojnym krokiem wraca do domu. Adam ciągle na niego wyklina pod nosem, cały się wewnątrz gotuje. I nagle – niestety – zaświtała mu w głowie myśl.

– Chuj, zawracam! – wypalił, a następnie, jak powiedział, tak zrobił. Sęk w tym, że wjechaliśmy chwilę wcześniej na autostradę, więc jak zapewne wiecie, manewr zawracania nie był w tym miejscu najrozsądniejszy.

Ale zawrócił i tak.

– Miałeś kiedyś czołówkę? – pyta i jedzie pod prąd.

Ja w oczywisty sposób przerażony, Andrzej kurczowo trzyma fotel, „Pipie” oczy wychodzą z orbit. Pierwszy samochód z naprzeciwka odbił w prawo, drugi odbił w prawo. Żyjemy.

– Hamuj!!!

Trzeci… Trzeci nie odbił. Nagle huk i potem milisekunda głuchej ciszy, a następnie jęki. Otwieram oczy, przed nami płonie samochód, w który uderzyliśmy.

Andrzej leży między siedzeniami, jeszcze w tym momencie nie wiem, że złamał nogę, tak jak nie wiem, że „Pipa” ma złamany obojczyk, a ja sam rozwaloną głowę. W zasadzie bez szwanku wyszedł tylko Adam, może tylko nos pogruchotał, ale on nos łamał raz na miesiąc, to dla niego normalka, jak dla innych katar.

– Wszyscy cali? – krzyknął Ledwoń. Rozejrzał się po samochodzie i uznał, że tak. – No to spierdalamy!

I – no cóż – spierdoliliśmy. Nikt się nawet przez sekundę nie zastanawiał, tylko jak Adam rozkazał – w nogi. Wydostaliśmy się z samochodu, ten drugi ciągle w ogniu, a my – w las!

Pierwszy biegnie Adam i popędza:

– Szybko, szybko, zanim policja przyjedzie!

Za nim ja i „Pipa”, a na końcu „Czyżyk”, na tym swoim złamanym kikucie. I krzyczy do mnie:

– „Szamo”, pierdolę te twoje staże! Pierdolę je! Rozumiesz? Mam złamaną nogę! Pierdolę te staże, jutro wyjeżdżam!

– Zamknij się i biegnij!

– Pierdolę te staże! Pierdolę!

Po kilkuset metrach wyłoniły się przed nami bloki i zorientowaliśmy się, że to okolica, w której mieszka jeden z naszych znajomych. Prosta decyzja – do niego, dalej w taksówkę i do mojego mieszkania.

Kilka godzin później siedzimy już u mnie w Mödling. Trwa nerwowa dyskusja, pełna krzyków. Czy ktoś zginął w tym drugim samochodzie? Czy uciekliśmy z miejsca śmiertelnego wypadku? Czy Adam zabił jedną osobę, czy może cztery? A jeśli cała rodzina spłonęła żywcem? Było to bardzo prawdopodobne.

Nagle odzywa się dzwonek do drzwi. Wyglądam przez wizjer:

– Policja!

Cisza jak makiem zasiał.

Jeszcze nie wiedzieliśmy, że po „pały” zadzwonił sąsiad i że tylko poskarżył się na hałas dochodzący z mojego mieszkania. Byliśmy przekonani, że już nas mają, że pewnie jest ofiara, ktoś spłonął. Wszyscy zaczynamy panikować, a „Ledek” oznajmia:

– Skaczę!

– Gdzie, Adam, to piąte piętro!

– Chuj, skaczę! Skoczę na to drzewo! – I pokazał rzeczywiście drzewo, ale takie, na które nigdy by nie doskoczył.

„Pipa” jeszcze lepszy – biegnie do kibla i zaczyna ciąć na małe kawałeczki koszulkę, w której był w samochodzie, całą we krwi, a następnie spuszcza skrawki w toalecie.

Jakimś cudem policjanci jednak dali za wygraną i ponieważ nie otworzyliśmy im drzwi, po prostu sobie poszli.

Uff, ze wszystkich schodzi powietrze. Czyżniewski wściekły, noga sina, powtarza, że wraca do Polski pierwszym pociągiem, a ja się zastanawiam, czy raczej nie powinien pierwszą taksówką pojechać do szpitala. „Pipa” jęczy, że go boli (dziwne, żeby złamany obojczyk nie bolał), ale „Ledek” go przywołuje do porządku:

– „Pipa”, nie jęcz, twardym trzeba być!

– A pan, panie Andrzeju… – Adam zwraca się do „Czyżyka” zalotnie. – Jak uderzyliśmy w ten samochód to pan poleciał między siedzeniami, prosto na moje kolana… Panie Andrzeju, pan poleciał, jakby mi pan chciał laseczkę zrobić! Czy to była propozycja?

Dzień później wyglądaliśmy wszyscy jak siedem nieszczęść. Ja z łbem rozwalonym, Adam z tym swoim nochalem, który z tygodnia na tydzień, po każdej awanturze czy wypadku, wyglądał coraz komiczniej. Trener Bernd Krauss – fantastyczny facet, w przeszłości szkoleniowiec między innymi Borussii Dortmund i Realu Sociedad – spojrzał na nas z typową dla siebie wyrozumiałością.

– Kto prowadził? – spytał.

– Ja nie – odparł niepewnie Adam.

– Ja też nie – stwierdziłem, dla odmiany zgodnie z prawdą.

– No to który?

Popatrzył na nas raz jeszcze, dodał dwa plus dwa:

– Adam, trzeba to załatwić. Przede wszystkim, ustalcie wspólne zeznania, zanim pojedziecie na policję. U mnie macie wolne. – I wygonił nas do domów.

Jakim cudem po tym numerze „Ledkowi” się upiekło, jak to załatwił z policją, do końca nie wiem, ale może i poszedłby siedzieć, gdyby nie pomoc Janusza Feinera, menedżera z Wiednia, dobrze w tym mieście poustawianego. Trochę siana z pewnością zniknęło z konta bankowego naszego mistrza kierownicy.

* * *

Kilka dni później.

Do klubu przychodzi Adam, z zabandażowaną głową, z ręką w gipsie i na temblaku.

– Co ci się stało?! – pytam.

– Nic. Idę odwiedzić tę babkę, co jechała samochodem z naprzeciwka.

– Ale…

– Przecież nie pójdę cały i zdrowy, bo ona się zdenerwuje! Muszę mieć jakieś obrażenia!

No i stał tak „Ledek” przede mną, udając poważnie rannego, przystrojonego we wszelkie medyczne atrybuty ofiary wypadku.

– Idziesz ze mną? – zagaduje.

– Nie.

Już zaczynałem wierzyć, że Adaś ma wyrzuty sumienia, co byłoby jakąś wielką przemianą w jego życiu. O, ja naiwny. Kiedy odezwał się ponownie, rozwiał wszelkie wątpliwości.

– A ja idę… Nigdy nie widziałem baby bez zębów! Ha, ha, ha!

* * *

Samochodami nigdy się nie przejmował.

– Adam, ulewa!

– No i co?

– Dachu w aucie nie zamknąłeś!

– Trudno.

– Idź.

– Nie chce mi się.

– Przecież będzie pełen wody.

– Przyjadą strażacy i odpompują.

* * *

Albo to.

– Adam, a pamiętasz, co żeś zrobił wczoraj w nocy?

– Ja nic nie pamiętam!

– Audi Q7 kupiłeś!

– Ja?!

– Tak.

– O kurwa, znowu?

* * *

Adam był artystą destrukcji, inaczej mówiąc – zawodowym rozpierdalaczem. Nie było takiej rzeczy, której nie mógłby zepsuć w ciągu dziesięciu sekund i gdyby dać mu piłeczkę do golfa, z pewnością w tym czasie znalazłby sposób, by ją unicestwić.

Pojechał kiedyś do domu „Hrabiego” (tak mówiliśmy na gościa, bo twierdził, że ma szlacheckie pochodzenie) i tam urządzili sobie konkurs celności. Ustawili pięciolitrową butelkę Jacka Danielsa, a następnie… próbowali zbić go bilami służącymi do gry w bilard.

Po trzydziestu minutach mieli przed sobą pobojowisko: rozwalone meble, potłuczone szkło i ściany nadające się tylko do ponownego tynkowania. Jedyna rzecz, która stała nienaruszona, to ta butla whisky.

Zawodowy rozpierdalacz niszczył wszystko na swojej drodze. Często dla jaj. W Admirze był z nami jeszcze trzeci Polak, Tomek Iwan. Wykazał się skrajną nieodpowiedzialnością, przekazując Adamowi swój nowy klubowy samochód, który to z kolei Adaś miał w Polsce podstawić żonie Tomka. Finał tej historii powinniście przewidzieć.

Prowadził kolega „Ledka”, on z kolei rozparł się w fotelu pasażera i zaczął dokonywać dzieła zniszczenia. Na dzień dobry – tapicerka. Adam odpalał kolejne papierosy, a następnie gasił je gdzie popadnie – w siedzeniu, na suficie, na desce rozdzielczej. Calutki samochód zamieniał w popielniczkę, dziura obok dziury.

– Co by tu urwać? O, to!

Z każdym kilometrem auto było coraz bardziej zdewastowane. Na domiar złego przed Katowicami wesoła gromadka złapała gumę, ale Adam nakazał jechać dalej i już do miasta samochód wjechał na feldze, spod której szły iskry.

Na sam koniec „Ledziu” stwierdził, że auto w środku – zgodnie z planem – jest w stanie opłakanym, za to na zewnątrz jeszcze wygląda znośnie. Wskoczył więc na dach i tańczył na nim tak długo, aż pojawiły się rozliczne wgniecenia.

A później zadzwonił do Tomka:

– Tomuś, mamy mały problem z autem.

* * *

Trening, trasa w pobliżu stadionu. Wszystko przebiega spokojnie, truchcik, aż nagle…

Przed nami blok, przy nim ładne betonowe donice z zasadzonymi kwiatkami. Adam wskakuje na jedną z donic i zaczyna wyrywać kwiatki. Widząc jednak, że idzie to powoli i że można bardziej destrukcyjny efekt osiągnąć prostymi środkami, zeskakuje i po prostu chwyta donicę od dołu, napręża się, jakby miał zaraz pęknąć i… wywraca!

Ziemia rozsypana, kwiaty zniszczone, Adam zachwycony, więc łapie za donicę numer dwa. Jest w swoim żywiole. W żywiole rozpierdalacza.

I w tym momencie dzieje się najlepsze. Tam, w Mödling, na balkon wychodzi starsza kobieta i po polsku (!) krzyczy:

– Co pan wyrabia? Proszę to natychmiast posprzątać, bo wezwę policję!

Z „Ledka” w sekundę zeszła cała energia, poczuł się jak uczniak przyłapany przez dyrektora szkoły, język polski podziałał na niego otrzeźwiająco. Potulny jak aniołeczek zaczął ogarniać cały ten burdel, którego narobił, i sadzić kwiatki z powrotem. Uroczy widok, gdy bawił się w ogrodnika.

Jeszcze jeden typowy dzień z życia Adama Ledwonia.

IMPREZA URODZINOWA

Przyjechali kiedyś do Wiednia na testy Piotrek Mosór i albo Marcin Bojarski, albo Piotrek Włodarczyk. Już nie pamiętam, któryś z tej dwójki. Adam chciał ich ugościć:

– Chodźcie, musimy się napić.

Oni zestresowani.

– Nie no, co ty, Adam, przecież my tu jesteśmy na testach!

– Ale ja mam urodziny!

– Ale…

– Nie ma żadnego ale! Nie napijecie się ze mną w urodziny?

Patrzę zdziwiony na „Ledka”. Urodziny? Coś mi się nie zgadza. Zaraz, zaraz… Przecież jest środek lata, a urodziny to on miał w styczniu. Ale dalej odgrywa scenkę i wkręca chłopaków, na tyle skutecznie, że ci – chcąc nie chcąc – uznali, iż w urodziny odmówić faktycznie nie wypada.

Adam tak ich wziął w obroty, że dzień później słaniali się na nogach i z miejsca oblali badania wydolnościowe.

Trener zapytał się zdziwiony:

– Co to, amatorzy?

– A nie wiem. – „Ledek” lekceważąco machnął ręką.

* * *

Kiedyś też Adaś uznał, że musi zrobić mężczyznę z Marca Janko – później świetnego napastnika, grającego w poważnych klubach, takich jak Red Bull Salzburg, Twente Enschede, FC Porto i Trabzonspor. Wielki, dwumetrowy koń, z kopytem takim, że piłka leciała jak pocisk. Ale chociaż wielki, to jednak wtedy jeszcze dzieciak.

Janko przechwycony został po treningu. Cztery godziny później marzył o tym, by Adam się na chwilę odwrócił, bo sam wylewał już whisky do stojącego obok kwiatka.

* * *

Jedziemy dalej z tym koksem – Adaś.

Adaś zapowiadał się na niezłe ziółko już od młodości, a poznaliśmy się na zgrupowaniu kadry. Raz, jak jeszcze grał w GKS-ie, zadzwonił do mnie oburzony, bo akurat był układ pomiędzy Legią i Katowicami. Starszyzna się dogadała, że w sezonie 1996/97 my im odpuścimy mecz w ostatniej kolejce, dzięki czemu awansują do europejskich pucharów, a oni nam finał Pucharu Polski. Zignorowaliśmy jednak te ustalenia i opędzlowaliśmy ich dwukrotnie – 3:1 oraz 2:0 – co „Ledka” doprowadziło do wściekłości.

On w Katowicach zawsze miał bardzo mocną pozycję, był ulubieńcem trenera i oczkiem w głowie prezesa, Mariana Dziurowicza.

Opowiadał mi kiedyś, jak wraz ze Sławkiem Wojciechowskim – „Ledek” i Wojciechowski to byli dwaj najwięksi gwiazdorzy katowickiej drużyny – podczas powrotu z imprezy zaszli do mieszkania trenera, Piotra Piekarczyka. Władowali się w środku nocy. Adam skierował się do sypialni, dał własnemu szkoleniowcowi kopa w dupę i syknął:

– „Orzech”, wstawaj!

„Orzech” wstał, jego żona zrobiła jajeczniczkę dla wszystkich, było miło i sympatycznie. Trenera zupełnie nie zdziwiła ta niezapowiedziana wizyta koło piątej nad ranem.

* * *

Opowiada raz Adam:

– Wracam ze zgrupowania reprezentacji Polski, podjeżdżam na klubowy stadion i tak się zastanawiam, co robić dalej. Dobra, jadę do Opola na balety! Rozglądam się po parkingu, a tam samochód magazyniera, biały polonez. Podkradłem się do kanciapy, wziąłem kluczyki i w drogę. Przejechałem sto kilometrów i wiecie co?

– Co? – pytają wszyscy.

– Nagle słyszę za sobą chrapanie. Magazynier śpi za przednimi fotelami!

– I co, wywaliłeś go?

– Nie, trzy dni ze mną pił!

* * *

Z jeżdżeniem to też ciekawe. Kiedy już „Ledek” grał w Austrii i zarabiał duże pieniądze, jakieś 250 tysięcy euro rocznie, czasami wpadał do Polski, a wtedy… podróżował ze swoim kumplem, który był kierowcą TIR-a.

– Gdzie jedziesz?

– Do Warszawy.

– To jadę z tobą.

* * *

Rodzinkę też miał oryginalną. Jak szli gdzieś na miasto – on, brat, ojciec – to zaraz jeden drugiego trzymał, a trzeci lał w mordę. Ustalano, kto zaczął i komu należą się bęcki, a następnie błyskawicznie wymierzano sprawiedliwość. I bywało tak, że ojciec trzyma brata (albo „Ledka”) i – bum! – prosto w nery!

Kiedyś Adam mówi tak:

– A wiesz, że u nas za PRL-u to nawet pies jadł mięso na obiad?

– Jak? Niemożliwe! – odpowiadam.

– Serio!

– Ale skąd mieliście?

– Bo stary był kucharzem w wariatkowie. I on tym wszystkim świrom robił kotlety z samej panierki i pytał: „Dobre?”. A oni z pełnymi ustami, wniebowzięci mówili: „Hyyy!”. A co zostało z mięsa – czyli wszystko – to przynosił do domu.

* * *

Awantura była zawsze, w Polsce, w Niemczech, w Turcji. Gdziekolwiek poszliśmy, wystarczył moment nieuwagi i zaczynała się jatka. Jeśli Adam wracał bez złamanego nosa (ile razy da się złamać jeden nos – to zagadka dla lekarzy) – to już była połowa sukcesu.

W Sturmie najpierw naszym trenerem był Micha Petrović. Facet – do rany przyłóż! Po wygranych meczach przyjeżdżaliśmy do klubu z dziećmi, one biegały po szatni, po boisku treningowym, on kupował im colę czy lody. Właśnie za jego czasów polecieliśmy na zgrupowanie do Turcji. Micha jednego dnia mówi:

– Idźcie na miasto, zrelaksujcie się.

Nie trzeba było dwa razy powtarzać.

Poszliśmy z Adamem, Frankiem Verlaatem, Bojanem Filipoviciem i kilkoma jeszcze osobami. Już sam początek zwiastował problemy. Adam zamówił ze dwadzieścia pięćdziesiątek, a gdy kelner wszystkie niósł, „Ledziu” specjalnie wytrącił go z równowagi, w efekcie wszystkie kieliszki potłukły się pod naszymi nogami. W Turcji takich rzeczy się nie robi.

– Jeszcze raz! – wrzasnął „Ledek”.

Popełniłem błąd, że wyszedłem do toalety. Adama nie należało spuszczać z oka. Jeszcze gdy był na swoim terenie, to w porządku. Ale nie tutaj.

– Gdzie jest Adam? – pytam po powrocie.

– Wyszedł na zewnątrz.

Faktycznie, wyszedł na zewnątrz. Przed lokalem Turcy stanęli w kółku, w środku którego ktoś się lał. Zaglądam – oczywiście „Ledek” pruje się po mordzie z jakimś miejscowym kozakiem. Nie trzeba było przejść specjalistycznego szkolenia, by trafnie ocenić sytuację – jeszcze moment a nas tu wszystkich potną nożami. Nie mógł Adam znaleźć gorszego miejsca, by sprawdzić się na pięści. Byliśmy całkowicie, ale to całkowicie zesrani.

Wraz z magazynierem (z zamiłowania karateką) wtargnęliśmy do środka. Złapałem Adama i przydusiłem do ziemi. Musiał trafić na solidnego koleżkę – nos miał już pogruchotany i oko mocno podbite. Czuł, że tę walkę przegrywał, z czym nigdy nie potrafił się pogodzić, więc jego irytacja narastała.

Udało się wsiąść do taksówki i odjechać. Przed hotelem Adam wyładował się najpierw na drzwiach samochodu, a następnie na wszystkich małych lampkach, które oświetlały drogę. Jeden wolej na każdą i światła kolejno gasły.

W pokoju „Ledek” zapalił światło i wtedy w lustrze zobaczył, że znowu ma złamany nos, a w dodatku podbite oko. Roztrzaskał więc lustro.

– Co tam się dzieje? W porządku? – zadzwonił do nas trener, zapewne obudzony hałasem.

– Tak, tak.

– Idźcie spać. Jutro cały dzień wolny.

Przez następne dni Adam wyglądał tak, jakby oka w ogóle nie miał. Opuchlizna nie schodziła i pokrywała znaczną część twarzy. Ale i z tego wyszedł zwycięsko. Zrobił sobie zdjęcie, a na oficjalnej stronie klubu napisano: „Adam Ledwoń tak bardzo walczył w meczu sparingowym, że aż mocno ucierpiał”. Kibice chwalili: wreszcie prawdziwy profesjonalista, który wkłada serce nawet w spotkania towarzyskie.

ROSÓŁ DLA MARIOLCI

A teraz będzie opowiastka o tym, jak to Adam – urodzony romantyk – postanowił swojej żonie, Mariolci, ugotować rosół.

W pobliżu był targ ze zdrową żywnością, a nawet z żywymi zwierzętami. „Ledek” zakupił dwie kury, uznając całkiem słusznie, że świeży rosołek to jednak nie to samo co bulion z kostki rosołowej. Miał zamiar przygotować dla żony prawdziwy obiad, nie żadną chińską zupkę, którą odgrzewa się w pięć minut.

Kury – żywe, gdaczące – zapakowano do kartonowego pudełka. Co jednak robić dalej? „Przecież ja nigdy kury nie zabiłem” – przypomniał sobie Adam i postanowił znaleźć wyjście awaryjne. W pobliżu znajomy prowadził pizzerię, a pizzeria to przecież restauracja. W każdej restauracji powinien być kucharz, prawda? A każdy kucharz umie robić rosół. Ta jakże trafna dedukcja nakazała „Ledkowi” skierować się w stronę wspomnianej knajpy.

Była niedziela, godzina trzynasta. Gdy wszedł do środka, całe rodziny pałaszowały hawajską, calzone czy inną capriciosę.

– Gdzie jest morderca?! – krzyknął Adam i w pizzerii zrobiło się cicho jak makiem zasiał.

Właściciel, kibic, wybiegł szybko do „Ledka”.

– Potrzebuję mordercy, który mi zabije te dwie kury.

– Człowieku, jakiego mordercy?!

– Trzeba zabić dwie kury. Robię rosół, zabij mi je.

– Ja nie zabijam kur.

– Jesteś kucharzem!

– Ale ja robię pizzę!

– Ale jesteś kucharzem!

– Ja w życiu kury nie zabiłem!

– Czyli mi nie zabijesz tych kur?

– Nie.

– Na pewno nie?

– Na pewno.

Temu dziwacznemu dialogowi przysłuchiwało się kilkadziesiąt osób – ludzie przyszli do pizzerii na niedzielny obiad. Mieli nadzieję na spokojny posiłek, miłą atmosferę, pogawędkę w gronie rodzinnym. Tymczasem do środka wtargnął piłkarz austriackiej Bundesligi trzymający w rękach kartonowe pudło, najwyraźniej z czymś żywym w środku.

– Skoro mi nie zabijesz tych kur…

Adam wyjął pierwszego ptaka i trzymając go za nóżki, zaczął wywijać nad głową jak lassem, a następnie puścił między gości. Później to samo powtórzył z drugą kurą. Drób fruwał po całej pizzerii, przerażeni ludzie uciekali w popłochu, zrzucając na ziemię talerze, sztućce, przewracając krzesła, tratując się nawzajem. Restauracja opustoszała w dziesięć sekund.

Z ciągle żywymi kurami Adam Ledwoń wrócił do domu. Postanowił, że będzie mężczyzną i rozprawi się z problemem sam. Pierwszy ptak mu uciekł, drugi rzeczywiście został zabity. „Ledziu” miał dobre chęci, chciał naprawdę odnaleźć w sobie duszę romantyka i przygotować zupkę. Jednak całe popołudnie nie potoczyło się zgonie z planem. Zmęczyły go zakupy na targu, wyczerpało psychicznie zamieszanie w pizzerii. Był już zniechęcony, ochota na rosół przechodziła. Uznał: „Koniec tego dobrego, trzeba przyspieszyć”. Zabitą kurę – z piórami, flakami i krwią – wrzucił do garnka z wodą i odkręcił gaz na full.

Kiedy Mariolcia wróciła do domu, zadała to samo pytanie, które zadawała sobie cała okolica:

– Co tak śmierdzi?

* * *

Ostrzegałem. Piotrek Świerczewski swój pseudonim „Świr” zawdzięcza tylko nazwisku, natomiast Adam był świrem rzeczywistym, powinien mieć na to papiery. Dzień w dzień robił szalone rzeczy. Bił się z człowiekiem od koszenia trawy w Grazu, bo ten ośmielił się wytknąć mu kiepską formę (trzeba by widzieć ich dwóch turlających się po murawie). Na dyrektora sportowego Admiry skoczył i gdy ten leżał na ziemi, „Ledek” – jakby to ubrać w słowa – symulował doustny stosunek seksualny, co miało wyrazić niezadowolenie z decyzji o nieprzedłużeniu kontraktu z Markiem Świerczewskim (świadkiem tej sceny był jeden z pracowników klubu – tak się wystraszył, że zaczął uciekać i… zerwał więzadła w kolanie).

Miał jednak Adaś pewną cechę, która wszystkich rozczulała – otóż on na trzeźwo i poza boiskiem (to warunek konieczny) był najspokojniejszym człowiekiem na świecie, kimś takim jak Jacek Magiera. Kiedy jednak dałeś mu chociaż powąchać kieliszek, zamieniał się w szatana. Oczywiście działało to w dwie strony – gdy alkohol się kończył, znowu był jak przedszkolak. I tak potrafił jednego dnia na tyle zdenerwować się na żonę, by pociąć jej wszystkie ubrania, a na koniec jeszcze na te skrawki materiału nasikać. Następnego dnia rano – gdy żona odkryła, co zaszło – zrobił niewinne oczka i ze stanowczą miną stwierdził:

– Chyba czas wytresować naszego psa! Jak on mógł?

Ja jestem pierdolnięty zdrowo, on był niezdrowo. Razem stanowiliśmy niebezpieczny dla siebie i otoczenia duet. Kiedy Sturm popadł w kłopoty finansowe, obaj dostaliśmy propozycję z Klagenfurtu, ale żona z góry mi zapowiedziała:

– Jeśli znowu pójdziesz do tego samego klubu co Adam, to z nami koniec!

Adam był jak rottweiler – groźny dla obcych, zwłaszcza tych ze złymi intencjami, ale potrafiący obronić swoich bez względu na konsekwencje. Po tym wszystkim, co tu przeczytaliście, połowa uznała, że to bujdy na resorach (albo przynajmniej historyjki mocno podrasowane, by lepiej sprzedać książkę), a połowa – że Adam Ledwoń był jakimś strasznym, ciemnym typem. Jedni i drudzy są w błędzie. W tekście jest sama prawda, ale… jakoś trudno oddać słowami fakt, że on był w rzeczywistości kochany. Był kochanym rozbójnikiem.

Ale wiecie co? Każdy piłkarz w Austrii wolał grać z nim niż przeciwko niemu. A to jest pewna miara jego klasy.

* * *

Grał jeszcze z nami Tomek Iwan. Bardzo dobry piłkarz, zawzięty.

Kiedy Admira miała treningi, Marek Świerczewski prosił:

– Nie grajcie już na mnie, jestem stary, niezwrotny, wszyscy się zorientują. Grajcie na tego drugiego!

Ale Tomek ruszał właśnie na Marka, by jeszcze lepiej wyglądać na jego tle. Lubił błyszczeć, był ambitny, a w reprezentacji tak zapieprzał, jakby jego osobistym kucharzem był Lance Armstrong.

Kiedyś do domu „Ajwena” władowali się złodzieje. Nad łóżkiem wodnym miał dwa samurajskie miecze. Wzięli oba i wbili w sofę. W normalnych okolicznościach włamanie do kolegi nie jest powodem do żartów, ale wtedy w Austrii nic nie było normalne. Adam Ledwoń podsumował z poważną miną:

– Ty, „Ajwen”, mnie się zdaje, że to musiała być zemsta yakuzy!

Myślałem, że popłaczę się ze śmiechu, gdy ja i „Ledek” odchodziliśmy z Admiry do Sturmu. Ostatnia kolejka sezonu, w klubie nas szanowano, więc na boisko wyszedł prezes i wręczył pożegnalne upominki i kwiaty, publika biła brawo. Podszedł do mnie i dał bukiet, podszedł do Adama… No i podszedł do Tomka. Jego również pożegnał, w sumie nie wiadomo dlaczego. Jakoś skojarzył, że skoro my dwaj odchodzimy, to trzeci Polak pewnie też.

Iwan zaskoczony.

– Ale ja tu chciałem zostać – wyburczał pod nosem, stojąc jak głupek z bukietem kwiatów.

A Adam na to:

– Nie rycz, przyjmij z honorem, wyjebali cię!

* * *

Adam na co dzień był w Austrii bardzo pomocnym człowiekiem. Nie mogę tego powiedzieć o Kazimierzu Sidorczuku. Albo inaczej: mogę, ale pomoc Kazka miała swoją cenę.

Kiedy przeprowadziłem się do Grazu, potrzebowałem pomocy, by ogarnąć tak przyziemne sprawy, jak meldunek czy przedszkole dla córek. Jednego dnia przyjechał do mnie Kazimierz Sidorczuk – w przeszłości bramkarz Sturmu – i mówi:

– Możesz na mnie liczyć.

Jeśli mam być zupełnie szczery, potraktowałem tę ofertę jako coś zupełnie naturalnego. Rodak rodakowi za granicą powinien pomagać, a już zwłaszcza piłkarz piłkarzowi. My tam w Austrii mieliśmy fajną paczkę – z Ledwoniem, Tomkiem Iwanem, Krzyśkiem Ratajczykiem, Markiem Świerczewskim, Marcinem Adamskim, Radkiem Gilewiczem… Kazek był jednak z innej bajki.

W ramach wdzięczności zaprosiłem go na kolację. Ale wyczuwałem, że coś jest nie tak. Kurtuazyjnie zapytałem, czy może powinienem coś mu w zamian za tę pomoc sprezentować. Grymasem twarzy zasugerował, że tak. Spytałem:

– Flaszkę? Whisky?

Dał do zrozumienia, że raczej nie. No więc co? W końcu, nie chcąc się bawić w tę ciuciubabkę, wypaliłem:

– Kasę chcesz?

– No, tak.

– Sto euro?

Skrzywił się.

– Dwieście euro?

Brak entuzjazmu.

– Pięćset euro? – zapytałem zdziwiony.

– Pięćset euro byłoby sprawiedliwie.

Aż mnie zamurowało. Facet sam zaoferował się z pomocą, a następnie wziął ode mnie 500 euro, w gruncie rzeczy za nic. Szybko zrozumiałem, dlaczego w reprezentacji miał pseudonim „Księgowy”.

* * *

Mimo tej sytuacji udało się Kazkowi załatwić pracę w Sturmie. Wprawdzie on uważa się za wielką legendę tego klubu i sądzi, że to aura magii, która go otacza, sprawiła, iż dostał ofertę, ale w rzeczywistości było zupełnie inaczej.

W Grazu z bramkarzami pracował dość słaby szkoleniowiec, przynajmniej w moich oczach. Sukcesywnie – wraz z drugim bramkarzem, Christianem Gratzeiem – urabialiśmy prezesa, aż ten wreszcie pękł i spytał:

– W takim razie kto?!

A ja na to:

– Sidorczuk.

Od tego momentu głowa mi pękała od słuchania historii o najlepszym bramkarzu XX wieku, przy którym Dino Zoff i Lew Jaszyn to niewiele znaczące w piłce wypierdki. Gdyby nie to, że pamiętałem, jak Kazek bronił w polskiej lidze – i łagodnie rzecz ujmując, nie był moim idolem – to może nawet dałbym wiarę. Ale niestety, w moich oczach Sidorczuk był dość śmiesznym, zakochanym w sobie fantastą.

Kiedyś przed jednym z meczów podchodzi do mnie i mówi:

– Bardzo dobrze cię przygotowałem. Jak coś zajebiesz, to będzie twoja wina! Ja z tym nie będę mieć nic wspólnego!

* * *

Niezłym wariatem był trener bramkarzy w GAK. Przed meczem wychodził na boisko i zaczynał kopać do bramki ze wszystkich możliwych pozycji. A potem wracał do szatni i meldował:

– Tam kępka, tam kępka, tam kępka, i tam też, tu jeszcze dwie, no i z lewej cztery. Uważajcie, bo się krzywo odbije.

* * *

Po meczu derbowym, Sturm kontra GAK, właściciel klubu Hannes Karting – ulizany, nierozstający się z cygarem grubas, wiecznie otoczony blond lalami – wszedł do szatni i spytał:

– Gdzie jest ta moja łysa głowa?

Chciał mnie ucałować w podzięce za niezły mecz. Kazek Sidorczuk nie mógł tego przeboleć. I w ogóle nie wyczuwał, że przynajmniej w moim towarzystwie powinien ugryźć się w język.

– Jak on mógł? Ja to dopiero broniłem w Sturmie! W Lidze Mistrzów! – ględził i ględził. – A po meczach z GAK to tytuły w prasie były takie: „GAK kontra Sidorczuk!”.

Mały, zakompleksiony człowiek.

W klubie opowiedziano mi wtedy fajną historię. Kiedy faktycznie Sidorczuk bronił, Sturm Graz awansował do Ligi Mistrzów i w grupie trafił między innymi na Real Madryt. W dwóch meczach Kazek puścił jedenaście goli, z czego sześć na Santiago Bernabéu. Koledzy z drużyny wiedzieli jednak, jak bezkrytyczny jest wobec siebie „Sidor”, i powiedzieli mu po meczu, że właśnie kręcił się i szukał go jakiś człowiek z Atletíco Madryt. I że Kazek zrobił tak dobre wrażenie, że zapraszają go jutro rano na rozmowy w sprawie kontraktu. Trzeba być naprawdę niespełna rozumu, by uwierzyć, iż potężny klub zakochał się w bramkarzu akurat po meczu zakończonym rezultatem 1:6. Ale miłość własna Kazia nie zna granic.

Następnego dnia, przed wylotem z Madrytu, wszyscy stawili się na rozruchu, tylko Sidorczuka zabrakło. Okazało się, że wsiadł w taksówkę i udał się na Estadio Vicente Calderón. Dopiero gdy tam pocałował klamkę, zorientował się, że padł ofiarą dość brutalnego żartu.

PODBROŻNY BLISKO AS MONACO

Wkręcanie innych piłkarzy to klasyka.

W sezonie 1995/96 Legia jechała do Wronek, na mecz z Amicą. Z przodu autokaru siedział Jurek Podbrożny, nierozstający się ze swoim wielkim telefonem komórkowym. Śmialiśmy się wtedy, że jak wchodzi do pomieszczenia Jurek, to najpierw widać jego telefon, potem nos, dopiero na końcu samego Jurka.

Leszek Pisz postanowił zrobić żart. Zadzwonił.

– Dzień dobry panie Jerzy, jestem Polakiem mieszkającym we Francji, agentem piłkarskim. Chciałem się dowiedzieć, czy byłby pan zainteresowany grą w AS Monaco?

Wszyscy patrzyliśmy, jak z przodu Jurek nagle się kuli, żeby tylko nikt go nie widział. I po cichu zapewnia, że oczywiście, jest zainteresowany, tylko teraz jedzie autokarem i nie może swobodnie rozmawiać.

– No to przedstawiciele AS Monaco będą pana obserwowali w meczu we Wronkach – powiedział Leszek, odpowiednio zmieniając ton głosu.

Jurek Podbrożny po boisku we Wronkach nie biegał, tylko fruwał, był najlepszy na placu i Legia wygrała 6:1. Leszek zarządził, że nie ma co, jedziemy z tym kitem do końca i cała drużyna robi zrzutkę na bilet samolotowy do Monaco – niech się „Guma” przeleci w tę i z powrotem.

Byłaby to prawdopodobnie najlepsza wkrętka w historii polskiej ligi, na międzynarodową skalę, z międzylądowaniem na francuskim wybrzeżu, ale niestety… w autokarze powrotnym Leszek trochę za bardzo się napił i kiedy zadzwonił do Jurka, by go poinformować o zachwycie Francuzów i kupionym bilecie do Monaco, zaczął troszkę nazbyt bełkotać i „Guma” wyczuł, co jest grane.

* * *

Wypuszczony w kwestii transferu został też Maciek Murawski, z czego być może do dzisiaj nie zdaje sobie sprawy. „Muraś” to dobry chłop, niegroźny, tylko przemądrzały i tak dużo gada, że szybko zaczyna niektórym grać na nerwach. W efekcie staje się obiektem drwin.

W czasie Mistrzostw Świata w Korei w 2002 roku Piotrek Świerczewski zawołał go do swojego pokoju, w którym na półce ukrył włączoną kamerę. Wraz z kilkoma innymi zawodnikami, rozpoczęło się wkręcanie Murawskiego.

– Podpisałeś już kontrakt w Niemczech? – pytał „Świr”, bo Maciek akurat miał przechodzić z Legii do Arminii Bielefeld.

– No, jeszcze nie. Ale zaraz podpiszę.

– Nie podpisuj. Jest dla ciebie oferta z Francji. Z Lyonu!

– Naprawdę?

– Tak. Dzwoń do menedżera i odkręcaj ten transfer do Niemiec. Dostaniesz dwa razy tyle.

Całe szczęście, że „Muraś” tego transferu do Niemiec nie zdołał odkręcić…

* * *

Nie pamiętam, który to był rok, ale z pewnością końcówka lat 90. Wtedy powołania do reprezentacji Polski przychodziły faksem. Gdy pewnego dnia taki faks do sekretariatu przyszedł, przechwyciłem go. Z mistrzowską precyzją dopisałem na kartce „Piotr Mosór”, a następnie poprosiłem sekretarkę, by przepuściła papier przez faks raz jeszcze, by zatrzeć ślady mojej ingerencji. Tak starannie wykonaną fałszywkę wręczyłem trenerowi Jerzemu Kopie i poprosiłem, by nie psuł zabawy i pogratulował „Moskitowi” wymarzonego powołania.

Piotrek był najszczęśliwszym człowiekiem na ziemi. Cieszył się z wezwania na zgrupowanie tak bardzo, że aż serce krwawiło, bo przecież było jasne, że kiedyś będzie trzeba go wyprowadzić z błędu. Następnego dnia mówi:

– A wiecie, że na Telegazecie jest błąd? Zapomnieli mnie wpisać na listę powołanych zawodników!

Żył w błogiej nieświadomości kilka dni. Kiedy jednak spakował torbę i chciał ruszać do hotelu kadry, trzeba było w końcu wyznać prawdę.

Nie odzywał się przez tydzień.

* * *

Murawskiego i Mosóra łączy jedno. Murawski nigdy nie wyłączał telefonu w szatni. Nie wiem, czy zapominał, czy nie potrafił aktywować opcji „wibracja”. A wiadomo, jaki jest regulamin: jeśli zadzwoni ci komórka, płacisz karę. Symboliczną, ale zawsze.

„Moskit” tylko mrugał okiem, sięgał do torby, gdzie miał swój aparat, wyciszony. Z zastrzeżonego numeru dzwonił do Maćka.

Kara.

Kara.

Kara.

I tak prawie codziennie.

* * *

Z powołaniami to zgrany numer, ale zawsze śmieszy. Jako piłkarz Amiki zadzwoniłem z zagranicznego zgrupowania do Wronek i wydałem dyspozycję sekretarce:

– Przyślij nam powołanie dla Marka Zieńczuka.

Nie dość, że przysłała, to jeszcze Mirosław Jabłoński włożył pismo do koperty i wręczył Markowi na boisku.

Marzenie się spełniło. Przynajmniej na chwilę.

* * *

Kilka lat wcześniej Legia pojechała na zgrupowanie do Włoch. Jako że tego typu obozy zawsze przeradzały się we wczasy integracyjne, w opcji all-inclusive, tak i tym razem piłka zeszła na dalszy plan. Pod koniec turnusu nie było już pomysłu, kto ma zapłacić za kolejną bibę. Zawodnicy głowili się, głowili, aż wpadli na genialny pomysł – zapłaci Jóźwiak. Wysłali mu… telegram: „Żaneta urodziła STOP Masz syna STOP”. Zgodnie z przypuszczeniami, Marek postanowił wyprawić pępkowe. Jak twierdzą świadkowie: wspaniała była to biesiada, na bogato, Marek na niczym nie oszczędzał. Syn nie rodzi się codziennie! Cała drużyna piła na koszt Jóźwiaka. Gdy ten przyjechał do Polski, spytał trenera, czy może się zwolnić i jechać do Mławy, do potomka.

Trener mówi:

– Jedź szybko!

Marek autem do Mławy, wpada do domu.

– Gdzie Żaneta?

– Zupę gotuje.

– Jaką zupę?! A gdzie mały?

– Jaki mały?

* * *

Wkręcanie innych ma różne zastosowania. Niekoniecznie chodzi o to, by z kogoś śmiać się całymi dniami, niekoniecznie też o to, by się upić za friko. Czasami można w tej sposób znacząco pomóc drużynie.

W Legii mieliśmy takiego zawodnika, który się nazywał Tomasz Sokołowski. Z czasem został Tomaszem Sokołowskim I, żeby odróżnić się od młodszego Tomasza Sokołowskiego II. „Sokół” pod trykot meczowy zakładał koszulkę z napisem „Warrior”, no ale z wojownika miał właśnie tę koszulkę i nic więcej. W rzeczywistości był to dość miękki gracz, lubiący migać się od wysiłku bolącą nogą. Kiedy po raz kolejny stwierdził, że nie może trenować, ponieważ ma drobną kontuzję, sprawdziliśmy jego prawdomówność.

Poszedłem do doktora Machowskiego i poprosiłem:

– Czy mógłby pan zadzwonić do „Sokoła” i przedstawić się jako Krzysztof Dmoszyński?

Tak też „Machoś” zrobił.

– Halo, Tomasz Sokołowski?

– Tak.

– Z tej strony Krzysztof Dmoszyński. Jeden z piłkarzy na zgrupowaniu kadry odniósł kontuzję, no i zastanawialiśmy się, czy ciebie nie powołać w jego miejsce, ale rozmawiałem z trenerem Legii i on twierdzi, że także i ty jesteś kontuzjowany.

– Oj nie, panie Krzysztofie. Wprawdzie noga mnie minimalnie pobolewa, ale oczywiście mogę trenować, nie ma najmniejszego problemu.

Gdy wszyscy buchnęliśmy śmiechem, co telefon idealnie przekazał, „Sokół” zorientował się, jaką właśnie zaliczył kompromitację.

* * *

Jeszcze weselej było z tym młodszym Tomkiem Sokołowskim. To przesympatyczny chłopak, tylko że trochę… gamoniowaty. Świetny, poczciwy, uczynny. Tylko gamoń. Mam znajomego, który twierdzi, że gamoń to pozytywne słowo, bo gamonie są niegroźne. Przyjmijmy więc, że ja „Sokołka” komplementuję.

Nie znam drugiej tak zakręconej osoby. Gdyby się tylko dało, zapomniałby nawet własnej głowy. Potrafił pojechać do sklepu z córką i wrócić samemu.

– A dziecko gdzie? – pyta żona.

– Zapomniałem!

Potrafił pojechać samochodem, a wrócić taksówką.

– A co z autem?

– Zapomniałem!

Potrafił poprosić współpasażerów w przedziale, by popilnowali jego torby, a następnie… pomylić wagony i zrobić awanturę, że padł ofiarą złodziejstwa.

Niepodrabialny, przesympatyczny gamoń.

Kilka jego numerów było wybitnych. Zgadywaliśmy się, u kogo obejrzymy Ligę Mistrzów. „Sokołek” mówi:

– U mnie tym razem nie!

– Ale dlaczego?

– Popsute okno!

Było strasznie zimno, a Tomek stwierdził, że z powodu usterki nie może zamknąć małego okienka, takiego lufciku. Zapchał więc otwór gazetami, ale niewiele to pomogło – zimno wchodziło do mieszkania. Po kilku dniach nieobecności wróciła jego żona. Zdziwiona popatrzyła na wymiętolone gazety, po czym wyjęła je i zamknęła okno. Po prostu.

Innym razem siedzimy w tym właśnie mieszkaniu, a „Sokołek” mówi:

– Zadzwonię do żony…

Wychodzi na balkon i wykręca numer, ale niestety „żona dom”, a nie „żona komórka”. Kiedy więc nawiązuje połączenie, w środku zaczyna dzwonić telefon stacjonarny. Szybko się rozłącza i biegnie.

– Halo! Halo! Halo! – krzyczy do słuchawki. – Ech, ktoś się rozłączył – tłumaczy nam.

Po chwili sytuacja się powtarza – „Sokołek” dzwoni sam do siebie. Znowu rzuca się, by odebrać telefon stacjonarny i znowu mu się ta sztuka nie udaje.

Po trzeciej próbuje odwraca się w naszym kierunku i pyta:

– Czy to czasem nie wy robicie sobie ze mnie jaja?

Podobna scenka.

Szatnia. Tomek gdzieś posiał komórkę, więc prosi Tomka Dawidowskiego:

– Daj telefon, zadzwonię do siebie.

Dzwoni raz, drugi, piąty i dziesiąty. Ale nic. Dźwięk wyłączony, wibracja niewyczuwalna.

– Dobra, „Sokołek”, po treningu sama się znajdzie – pocieszają koledzy.

I faktycznie – po treningu komórka się odnajduje, Tomek patrzy na ekran telefonu, patrzy, mina coraz bardziej zdziwiona:

– „Dawid”, po co ty do mnie dzwoniłeś dziesięć razy?

HENRY PYTA: – CHCESZ KOSZULKĘ?

Testy w zagranicznych klubach często wiążą się z ciekawymi historiami. Kupę śmiechu zapewnił nam Maciek Nuckowski, który chciał podbijać Wyspy Brytyjskie, ale z angielskim był trochę na bakier.

Poleciał „Nucek” do Szkocji, a konkretnie chyba do Dunfermline (ale za to sobie głowy uciąć nie dam, w każdym razie – bankowo Szkocja). Po pierwszym treningu zadowolony, rozpromieniony dzwoni do kolegi, Marcina Adamskiego:

– Ty, „Adams”, oszaleli na moim punkcie!

– To świetnie – cieszy się Marcin, bo on Nuckowskiemu naprawdę dobrze życzył. – Aż takie wrażenie zrobiłeś?

– Aż takie! Prezes osobiście przyszedł i powiedział, że jestem najlepszy ze wszystkich!

– Super!

Dzień później sytuacja się powtarza.

– Niesamowite, trener mnie kocha – relacjonuje „Nucek”. – Znowu przyszedł, znowu mi kadził, że jestem najlepszy. Aż chce się grać. Tylko wiesz co?

– Co?

– Ciągle jeszcze nie rozmawialiśmy o warunkach.

– Spokojnie, macie czas.

Kolejny dzień – to samo.

– Prezes niezmiennie zachwycony – melduje Maciek. – Jak nakręcony powtarza, że lepszego w tej drużynie nie ma. Ale ani słowa o kontrakcie.

– Ty, a co on ci właściwie mówi?

– All the best!

All the best. Niby są składowe zdania, które można byłoby przetłumaczyć jako „ze wszystkich najlepszy”. Niestety, w rzeczywistości oznacza to: „powodzenia, trzymaj się, szerokiej drogi, nie przychodź więcej”.

Musieli być tam naprawdę zdziwieni, kiedy do polskiego zawodnika nie docierało, iż ma sobie pójść raz na zawsze. Ciekaw jestem, co prezes sobie myślał, widząc notorycznie wracającego „Nucka”. Jeszcze moment, a wezwaliby policję.

* * *

Śmieję się z Nuckowskiego, a pamiętam jak sam po raz pierwszy leciałem do Szkocji. Łukasz Załuska podpisał kontrakt z Dundee United, ale po kilku dniach poszedł pobiegać do lasu, potknął się i… złamał kość śródstopia. Szkoci potrzebowali więc kolejnego bramkarza na gwałt. Łukasz kiedy mnie zobaczył, zbladł jak ściana. Potem mi mówił, że gdy broniłem w Legii, to byłem jego idolem, wieszał sobie mój plakat na ścianie – i jak tu teraz ma wygrać rywalizację? Wmaszerowałem do klubu i stało się jasne, że tylko jeden z nas może bronić, a dla „Załuchy” Dundee United to miał być przecież pierwszy klub w karierze, w którym naprawdę dostanie szansę. Ta szansa wymykała mu się z rąk.

Szybko doszliśmy do porozumienia. Dałem mu słowo honoru, że przychodzę na pół roku i kiedy wyzdrowieje – już mnie nie będzie. Bez względu na to, czy w Dundee United będą mnie chcieli zatrzymać, czy nie. Dwóch Polaków nie powinno się gryźć.

Najpierw jednak był sparing z FC Barceloną, zaplanowany bodajże na środę. Ja we wtorek stałem w długiej na dwieście metrów kolejce przed terminalem Etiuda w Warszawie, skąd wówczas odlatywały do Szkocji samoloty tanich linii. W tej kolejce zakuwałem podstawowe słówka: „moja”, „zostaw”, „wyjazd”, „uważaj”, „podaj”.

Jak już wylądowałem, menedżer Jarek Kołakowski powiedział mi:

– Niczego nie podpisuj, powiedz, że chcesz najpierw pokazać, jak bronisz, i że podpiszesz kontrakt dopiero, jak będą z ciebie zadowoleni…

Jarek miał plan, by mecz z FC Barceloną potraktować jako trampolinę, przede wszystkim do Hiszpanii, bo tam takie spotkania ogląda mnóstwo osób. Szkoci jednak wyczuli, że kręcę i postawili sprawę na ostrzu noża: jeśli nie podpiszesz kontraktu przed meczem, to nie zagrasz.

Podpisałem.

Mecz potoczył się dla mnie prawie idealnie. Prowadzona przez Franka Rijkaarda „Barça” wystąpiła w naprawdę mocnym składzie – z Valdésem, Zambrottą, Thuramem, Abidalem, Xavim, Iniestą, Deco, Touré, Ronaldinho, Eto’o, Bojanem i Henrym. Dream Team. Mimo wszystko, do 88. minuty utrzymywaliśmy wynik 0:0, a publiczność przecierała oczy ze zdumienia, ponieważ nikomu nieznany łysol z Polski wyprawiał w bramce cuda. Jakoś tak się szczęśliwie złożyło, że ilekroć ktoś wychodził ze mną sam na sam, to ja byłem górą. W feralnej 88. minucie arbiter podyktował rzut karny dla przeciwników, a do piłki podszedł debiutujący w Barcelonie Thierry Henry. Strzelił mocno, w moją prawą stronę, ale go wyczułem i odbiłem piłkę. Niestety, między odbiciem piłki i obronieniem rzutu karnego jest różnica, ponieważ po chwili Francuz dobił i zrobiło się 0:1.

Pamiętam ten rzut karny, pamiętam, co wtedy myślałem. Będzie strzelał prawą nogą, czyli większa szansa, że uderzy w mój prawy róg. Ale trzeba wziąć pod uwagę coś jeszcze: on debiutuje w Barcelonie, mecz jest transmitowany, wszyscy wzięli jego występ pod lupę. Czyli jest spora szansa, że będzie chciał błysnąć – zatnie mnie. Jak mi zrobi Panenkę, to świetnie: zaczekam na środku do końca, złapię piłkę i… wybiję ją poza stadion. Taki miałem plan: łapię i z radości przekopuję trybunę.

Niestety, Henry nie dał wcinki. Wydaje mi się, że gdybym na nią nie czekał, tylko ułamek sekundy wcześniej ruszył w prawo – w ciemno, bo ten róg miałem obrany – to odbiłbym piłkę zdecydowanie bardziej do boku i już Francuz nie zdążyłby z dobitką…

Niby powinienem być z siebie po takim spotkaniu zadowolony, ale w pierwszej chwili odczuwałem tylko wkurwienie. Gdybym pierwszy strzał Henry’ego sparował trochę bardziej do boku, to mógłby nie zdążyć. A to by dopiero było – debiut na zero z Barceloną i z obronioną „jedenastką”!

Jeszcze na boisku Henry podszedł do mnie.

– Shirt? – spytał i gestem pokazał, czy wymienimy się na koszulki. Ewidentnie chciał mi zrobić przyjemność, była to forma uznania za wszystkie parady, które zaprezentowałem podczas gry.

– No, thanks – odparłem jednak ku jego zdumieniu.

Trzeba było go widzieć – czuł się jak kompletny frajer.

W sumie to nawet bym chętnie wziął tę jego koszulkę, ale był jeden problem: bluzę bramkarską z debiutu obiecałem trenerowi Piotrowi Dzwonkowi (świętej pamięci), najwspanialszemu człowiekowi, który kiedykolwiek mnie trenował. To on, na boisku w Nadarzynie, zupełnie bezinteresownie dzień w dzień poświęcał mi swój czas. I był takim fachowcem, że po zajęciach z nim mogłem wyjść na Barcelonę bez wstydu. Niestety, tak świetny trener bramkarzy nigdy nie dostał propozycji pracy na wysokim poziomie.

Dlatego gdyby wtedy ustawiła się w kolejce cała „Barça”, gdyby objawił się Elvis Presley i zaoferował swoją cekinową kurteczkę – nie mogłem się zamienić. A mój angielski pozwał jedynie na to, by Henry’emu odpowiedzieć:

– No, thanks.

MIELIŚMY JUŻ TU POLSKIEGO BRAMKARZA…

Pojechała delegacja Zagłębia Lubin do Tottenhamu, prezes Robert Pietryszyn chciał nawiązywać współpracę ze słynnym angielskim klubem. Tę opowieść uwielbia Czesiek Michniewicz, który wspomnianej delegacji był członkiem.

– Musimy kogoś wziąć na wypożyczenie – zarządził Pietryszyn, najwyraźniej nie chcąc wracać z pustymi rękoma.

– To może tego O’Harę? – zasugerował Michniewicz, po obejrzeniu meczu rezerw.

Spotykają się z O’Harą, prezes zabiera się za urabianie zawodnika. Opowiada o perspektywach.

– A Lubin to co to jest? – pyta chłopak.

– No, sześćdziesiąt tysięcy ludzi!

– Ale na meczu, tak? – pyta z nadzieją O’Hara.

– Nie, w mieście.

I to by było na tyle.

Może i dobrze, że rozmowa tak się właśnie potoczyła, bo O’Hara przebił się do Premier League i jeszcze wyhaczył jakąś zjawiskową miss tabloidów, której na ulicach Lubina raczej by nie spotkał.

* * *

W tematach damsko-męskich niebywałą opowieść sprzedał mi prezes izraelskiego Ashdod, całkowicie gównianego klubu, w którym wylądowałem na skutek całej serii złych decyzji.

Otóż powiedział do mnie tak:

– A wiesz, że przed tobą bronił u nas polski bramkarz?

– Nie wiem. Jak się nazywał?

– Majdan.

– A, to znam, mój kolega.

– Ale musiał szybko wyjechać.

– Dlaczego?

– Słuchaj, Polaku. Jemu spodobała się dziewczyna tutejszego gangstera. I pewnego dnia ludzie tego gangstera podjechali, związali Majdana, owinęli go w dywan, wrzucili na ciężarówkę i ruszyli za miasto. Gdy już kawałek odjechali, wyrzucili go koło drogi, a następnie zadzwonili do nas: „Wasz bramkarz ma czterdzieści osiem godzin na opuszczenie Izraela, w przeciwnym razie go zabijemy. A teraz leży dokładnie tu i tu”. Myśmy go odebrali, a potem zapakowali w samolot do Polski.

Nie jestem w stanie zweryfikować tej opowiastki, którą słyszałem na własne uszy. Być może teraz ten sam prezes opowiada to samo, tyle że na mój temat. Nawet gdybym zadzwonił do Radka, to nie wierzę, by się przyznał – zwłaszcza że nie było żadną tajemnicą to, iż szykuję książkę. Pozostanę więc przy tym, że to smaczna historia i… pasująca do naszego Radzia.

* * *

Skoro już jesteśmy przy temacie damsko-męskim.

Kolacja po meczu reprezentacji, jednemu z chłopaków dzwoni telefon.

– Tak kochanie… No, wygraliśmy, wiesz… A nic, siedzimy sobie tutaj z chłopakami na kolacji i są panowie dziennikarze… – mówi gość z humorem.

Nagle mina mu rzednie.

– Co? Nieee, naprawdę, przysięgam, kochanie, nie zamawiałem żadnych do hotelu… Nie, nie, żadnych, absolutnie. Jestem bardzo grzeczny… Czy co pamiętam? Aaa, na Łotwie. No, to było… na Łotwie.

WAGA? OLIMPIJSKA!

Poopowiadam wam teraz trochę o starej Legii. Starej, czyli tej z połowy lat 90. Była to bowiem drużyna, która stanowiła dla mnie w późniejszych latach odnośnik – tak pod względem sportowym, jak i charakterologicznym. Rzecz jasna byłem wówczas tylko młodym szczawikiem, który miał to szczęście gdzieś kręcić się w pobliżu i obserwować (czasami z całkiem dobrego miejsca – podczas wszystkich meczów Ligi Mistrzów siedziałem na ławce rezerwowych, bo Zbyszka Robakiewicza już wtedy z nami nie było). Załapałem się na końcówkę, na schyłek pewnego pokolenia, bo później już nadeszła era torebek i konsol do gier – a w tym już odnajdywałem się znacznie gorzej.

Ktoś powie – nadeszła era profesjonalizmu. Poniekąd jest to prawda, bo dzisiaj zawodnicy nie są już takimi chlejusami i jeśli wieczory spędzają przy konsoli, a nie przy wódce, to z pewnością bardziej podchodzi to pod profesjonalizm. A jednak paradoksalnie na tym profesjonalizmie ucierpiała piłka nożna. Dzisiaj futbol produkuje przebrane za piłkarzy panienki, podczas gdy kiedyś był to sport uprawiany przez facetów z krwi i kości, często chamów i ulicznych zawadiaków. Wejście do dowolnej szatni to aktualnie wejście do damskiej toalety, pełnej kosmetyczek, kolorowych pism. Jeszcze moment i pod nogami zaczną walać się błyszczyki. Narastające zniewieścienie wśród graczy aż bije po oczach. – Gej w szatni? Nigdy! – odpowiadają. Ale niech spojrzą w lustro.

Dzisiejszy tzw. profesjonalizm to w rzeczywistości dbanie przede wszystkim o swoją sylwetkę, umięśnioną i opaloną, a niekoniecznie o jak najlepszy wynik meczu. Sylwetka jest dziś narzędziem do lansu, a nie rzeczywistym efektem potu wylanego na treningach, by wygrywać spotkania piłkarskie. Kiedyś zawodnicy nie mieli aż tak rozbudowanych klatek piersiowych, nie wyglądali jak ratownicy ze „Słonecznego patrolu”, ale mieli za to co innego: futbol w głowie. I kiedy cała drużyna szła pobiesiadować, to z jednej strony profesjonalne to nie było (bo alkohol nie jest przyjacielem sportowca), a z drugiej jak najbardziej (bo zasada „jeden za wszystkich”, atmosfera w grupie i wzajemna więź są niezwykle istotne i pozwalają wygrywać mecze).

Tamta Legia była jedną wielką rodziną, z wyjątkiem nielicznych odszczepieńców, takich jak Maciek Szczęsny. Czasami ktoś mówi: „Oni mogli osiągnąć znacznie więcej, gdyby tyle nie pili”. Może i tak, a może i nie. Ponieważ tak naprawdę wszystko, co dobre w tym zespole, zaczynało się w knajpach, gdzie gadano o piłce czy o kompletnych duperelach. Kiedy w drużynie grają „znajomi z pracy”, to oczywiście też można osiągnąć sukces, ale jest to znacznie trudniejsze, niż kiedy grają dobrzy koledzy. Wtedy „charyzma” nie była pustym hasłem, piłkarze byli zahartowani, pewni siebie, trudni do złamania. Obecni lalusie często drżą na samą myśl, że ktoś ich przyłapie na najmniejszym występku, np. gdy będą pili piwo w dyskotece.

Kiedyś Wojtek Kowalczyk brał sobie drinka do kolacji podczas zgrupowania. Raz podszedł doktor Stanisław Machowski, aby powąchać, czy „Kowal” spożywa alkohol. Wojtek go jednak zatrzymał i oschle powiedział:

– Ja ci ryja do szklanki nie wpierdalam.

Nie twierdzę, że to było dobre. Twierdzę, że miało też dobre strony. Twierdzę, że tamci zawodnicy mieli psychikę tak mocną, że przegrać mogli na boisku, ale nigdy w szatni. Teraz często jest odwrotnie.

W pobliżu stadionu Legii, przy ulicy Myśliwieckiej, funkcjonowała knajpa „Garaż” (dalej jest, ale inaczej się nazywa). Czasami chodziło się tam, czasami na jakąś domówkę (np. na rybkę do „Robaka”) albo gdzieś nad wodę. Raz coś mnie podkusiło, by w „Garażu” zapłacić za wszystkich, ale Pisz najpierw zbeształ mnie jak sukę, a następnie syknął:

– Masz siedzieć, pić i słuchać.

Któregoś roku nawet pojechałem do Zakopanego na wczasy z Leszkiem Piszem, Zbyszkiem Robakiewiczem i Zbyszkiem Mandziejewiczem. Oni, gwiazdy futbolu. Myślę sobie: „Pełen luksus! To będą wakacje! Wreszcie high-life!”. Tymczasem na miejscu okazało się, że wynajęli pokój w jakiejś zapyziałej bursie i jak zobaczyłem warunki, w jakich mielibyśmy wszyscy spać, to wziąłem narzeczoną i zawinęliśmy się do prywatnej kwatery.

– Przecież gdybyśmy tam zostali, to byśmy nawet Krupówek nie zobaczyli, tylko łojenie od rana – powiedziałem.

Ale im nic nie przeszkadzało. Rano się spotykaliśmy, „Robak” na śniadanie brał grzańca, mnie od dwunastej już wydawało się, że jestem w Alpach. Lesio na takim plastikowym „listku” zjeżdżał na tyłku z Gubałówki i był to widok niezapomniany.

Ciekawe czasy, zupełnie odmienne od dzisiejszych. Kiedy raz spałem podczas zgrupowania w jednym pokoju ze Zbyszkiem Mandziejewiczem, obudziłem się przerażony. Była szósta rano, w pokoju tyle dymu, jakby wybuchł pożar. A to tylko on kończył swoją paczkę papierosów i grzałką gotował wodę, by po chwili wypić najmocniejszą kawę, jaką w życiu widziałem.

– Śpij młody, śpij. To moje roczniki już nie śpią – powiedział Zbyszek.

Ale jak tu spać, kiedy rozum mówi: „Dzwoń po straż pożarną”.

* * *

Wspomniałem o rybce u Zbyszka Robakiewicza. Wstyd mi przyznać, ale… z mojej perspektywy to tylko puste hasło, ponieważ nigdy nie doczekałem do rybki. Wiedziałem, że zaraz wjedzie na stół, ale ilekroć już miała wjechać, to ja wyjeżdżałem, bo nie wytrzymywałem tempa kolegów.

Ostatnio zgadałem się na ten temat z Jackiem Zielińskim i o dziwo powiedział dokładnie to samo. A raczej spytał:

– „Szamo”, a czy ty kiedyś w ogóle tę rybkę zjadłeś?

Ja na to:

– Nigdy!

A on:

– No właśnie ja też nie! Zawsze już się smażyła, już skwierczała, już zapaszek się unosił! A potem nagle budziłem się i był już następny dzień.

* * *

Za wielkiego lidera tamtej drużyny uchodził Leszek Pisz. W rzeczywistości nim był, ale na zupełnie innych zasadach niż większość kibiców sobie wyobraża.

Przyszedł jako chłopak znikąd. Krążyła opowieść, że pierwszego dnia wojskowy go przepytywał w taki mniej więcej sposób:

– Nazwisko!

– Pisz Leszek.

– Już ja, kurwa, wiem, co mam pisać! Nazwisko!

– Pisz Leszek.

– Nazwisko!!!

– Pisz.

– Kurwa, nazwisko natychmiast!

To była jeszcze komuna, a dokładnie rok 1987. Do klubu jedni przychodzili, inni odchodzili, on – z wyjątkiem zesłania na jeden sezon do Motoru Lublin – został przez kolejne dziesięć lat. Krok po kroku umacniał swoją pozycję, aż w końcu został kapitanem o niepodważalnej renomie. Wbrew temu, co się sądzi, nie był to jednak typ urodzonego przywódcy. Leszek tak naprawdę niewiele mówił, nie wtrącał się w nie swoje sprawy, nie miał zapędów dyktatorskich. Kiedy gadam teraz z kumplami i pytam, dlaczego podporządkowali się „Piszczykowi” to… nie wiedzą. Najczęściej odpowiadają, że po prostu najlepiej grał w piłkę i z tego względu należał mu się szacunek. Więc nie krzykiem, nie narzucaniem swojego zdania innym, nie gnojeniem młodych, ale umiejętnościami Leszek zbudował przy Łazienkowskiej swoją legendę. Potrafił tak dużo, że z czasem jego zdanie w szatni zaczęło znaczyć więcej niż zdanie prezesa.

Tamta Legia nie miała jednej osoby, która by wszystkim zarządzała. Miała raczej grupę starszych, zbliżonych do siebie charakterologicznie zawodników, mających podobne spojrzenie na świat i lubiących w podobny sposób spędzać czas wolny. Nikt nikomu niczego nie narzucał. Leszek sobie siedział cicho, czasami, jak miał dobry dzień, to mówił i śmiał się częściej niż inni. Ot, zwykły facet.

* * *

Leszek zawsze trzymał… tę samą wagę. Kiedy ktoś był niezadowolony ze wskazania i mówił, że „waga jest zła”, to wtedy doktor stawiał na wadze Leszka i odpowiednio kalibrował. Leszek nigdy nie przytył nawet o pół kilo i nigdy nie schudł.

Z kolei tyło się czasami Ryśkowi Stańkowi. On zawsze wyglądał na takiego troszkę ulanego. Ale dialog z nim na ten temat wyglądał niezmiennie.

– Jak waga?

– Olimpijska.

Błyskotliwe nawiązanie do igrzysk z 1992 roku, w których Rysiu wywalczył srebrny medal (i nawet zdobył gola w finale, przeciwko Hiszpanii).

* * *

Gdybym miał ocenić piłkarskie umiejętności Pisza, to musiałbym użyć jednego słowa – fenomenalne. Miał małą stópkę (śmialiśmy się, że buty kupuje w sklepie „Jaś i Małgosia”), a walił z niej jak z moździerza. Fakt, że w reprezentacji Polski przez tyle lat nie potrafił go wykorzystać umiejętnie żaden z selekcjonerów, jest po prostu niewytłumaczalny i poddający w wątpliwość fachowość każdego z tych trenerów.

Rzuty wolne Leszka przeszły do legendy. Najbardziej kojarzą mi się z meczem, jaki zagraliśmy z Górnikiem w Zabrzu. Przebieg był co najmniej dziwny. Do przerwy 2:0 prowadzili gospodarze i trener Janas nakazał mi biec za bramkę i szybko podawać piłkę naszym zawodnikom, żeby na każde wznowienie tracić jak najmniej czasu. Z tej perspektywy widziałem najpierw fantastyczny strzał z rzutu wolnego na 2:1, a potem jeszcze kolejny, też z wolnego – na 2:2. „Piszczyk” w pojedynkę odwrócił przebieg spotkania, lecz w ostatniej minucie… w naszym polu karnym do piłki wyskoczył Mandziejewicz i perfidnie, niczym Mariusz Wlazły w siatkówce, zagrał ręką. Trudno było o inną interpretację tego zagrania niż taką, że „Mandzia” po prostu chciał, by ten mecz wygrał Górnik. Po rzucie karnym zabrzanie zwyciężyli 3:2.

Pisz był wściekły, Janas też. Dla Mandziejewicza był to przedostatni mecz w podstawowym składzie Legii – ostatni zagrał na sam koniec sezonu, gdy już żegnał się z klubem. Zdarzało się, że Zbyszek siadał obok trenera i prosił:

– „Pawka”, daj szansę, „Pawka”…

Ale Janas był nieugięty.

* * *

Treningi podczas zgrupowań bywały niedorzeczne. To znaczy – my sprowadzaliśmy je do absurdu. Już na samym moim początku w Legii nauczono mnie cwaniactwa. Autokar wywiózł całą drużynę gdzieś daleko w las, skąd mieliśmy wrócić biegiem. Kiedy wraz z Leszkiem zostaliśmy trochę z tyłu, zauważyliśmy zbliżający się w naszym kierunku gazik. „Piszczyk” zatrzymał auto i przekonał kierowcę, że warto nas podrzucić do hotelu. Położyliśmy się z tyłu, na pace, i tak przejechaliśmy obok całej biegnącej grupy, a także obok nadzorujących trening szkoleniowców.

Z bardziej cywilizowanych miejsc, z których też w teorii mieliśmy przybiec, wracało się taksówką. A czasami żeby nie dotrzeć do hotelu zbyt wcześnie, najpierw zawadzaliśmy o górskie schronisko, gdzie wypić można było grzańca albo piwko. Utrudnienie stanowiły zegarki mierzące tętno. Jeszcze w latach dziewięćdziesiątych nie były tak dostępne jak teraz, zazwyczaj jedna osoba w całej grupie dostawała takie cacko i regulowała tempo. Kiedy biegło się zbyt szybko, zegarek zaczynał wydawać irytujący dźwięk. Oczywiście zbyt wolny bieg zostałby z łatwością wykryty później przez trenera.

Dla chcącego nic trudnego. Siedzieliśmy w schronisku i raczyliśmy się grzańcem, a Dariusz Czykier – szczęśliwy posiadacz cudownego zegarka – nabijał nam osiągnięcia. Gdy jego tętno spadało, stawał obok stolika i zaczynał robić przysiady. Dziesięć szybkich i zegarek zaczynał piszczeć: wolniej! To był sygnał, że serduszko pracuje i że można się napić.

* * *

W Legii zadebiutowałem w meczu w Chorzowie, przeciwko Ruchowi. Wtedy też mieszkałem ze Zbyszkiem Mandziejewiczem. Kiedy chciałem pójść pod prysznic, niechcący potknąłem się o jego torbę, a z niej wytoczyły się „kręgle”, czyli butelki wódki. Cyku, cyku, cyku, cyku – poturlały się przez cały pokój.

Zupełnie nie wpłynęło to na przebieg meczu: Zbyszek zagrał dobrze, a ja – chociaż „kręgle” odpuściłem – źle.

* * *

Zastanawiałem się, jaką najgłupszą rzecz pamiętam z „Garażu”. I już wiem – kopytka!

Marek Jóźwiak nie miał wtedy jednego z przednich zębów, chyba prawej górnej dwójki. I my do niego mówiliśmy:

– Marek, zrób kopytka!

Marek brał do ust kilka łyżek sernika, następnie popijał wodą, wszystko to w ustach przeżuwał, aż wreszcie powstałą w ten sposób maź przepuszczał przez szparę między zębami. I tak powstawało coś, co z wyglądu faktycznie przypominało kopytka. Idiotyczne, co? I obrzydliwe. Ale śmieszne. Przynajmniej, gdy widziało się to na żywo. Nie każdy humor musi być jak z Woody’ego Allena.

* * *

„Beret” – bo taką ksywkę miał Jóźwiak, odkąd w wypadku samochodowym stracił skórę na czubku głowy, jakby zdjęto mu skalp – to oczywiście był gość odpowiedzialny za te najmniej wymyślne dowcipy. Albo inaczej: wymyślne, ale najmniej ambitne. Był mistrzem humoru niskich lotów, za co nie powinien się obrażać, bo humor niskich lotów jest w szatni bardzo potrzebny.

Jak wchodziłeś do toalety, nie mogłeś za sobą zamknąć drzwi, bo jeśli to zrobiłeś, to złamałeś reguły szatni. Wtedy od góry wylewano na ciebie wiadro wody. Jakiekolwiek dłuższe nasiadówki były więc stanowczo wykluczone, chyba że przy otwartych drzwiach – co nie jest specjalnie komfortowe. Uważać należało pod prysznicem, gdzie Marek potrafił patrzeć ci w oczy i zagadywać, a jednocześnie… nawet nie wiedziałeś, że właśnie obsikuje ci nogę. W windzie wprowadził zasadę, że wszyscy jechali… chroniąc swoje genitalia, jak zawodnicy w ustawionym na boisku murze. Kto nie trzymał rąk w określony sposób, ten momentalne dostawał cios w jądra.

Raz jedzie windą Piotrek Mosór i Czarek Kucharski. Czarek normalnie, nie trzyma się za jaja.

– To ty nie wiesz, jak się w windzie jeździ? – zapytał „Moskit”, a następnie zaczął wyprowadzać cios, ale Czarek tylko podniósł rękę i Piotrek dostał centralnie w nos.

Piotrek miał to do siebie, że rzadko wychodziły mu żarty.

* * *

Żarty bywały różne. Ja trochę Marka obserwowałem, podkradałem mu pomysły. On Krzyśkowi Ratajczykowi przybił gwoździem kowbojki, czego „Rataj” nie przyjął z uśmiechem. Ja z kolei Tomkowi Sokołowskiemu spodnie łańcuchem przypiąłem do kaloryfera, ale byłem na tyle wspaniałomyślny, że zostawiłem pilnik (jednak także „Sokół” nie był zachwycony). Wysmarowanie Maćkowi Murawskiemu majtek maścią rozgrzewającą było niezłe – fajnie się patrzyło, jak w panice zdejmował ciuchy, bo nie wiedział, co jest grane.

Jednym z lepszych numerów było wyjęcie kabli z silnika, w efekcie czego delikwent przez pół godziny próbował odpalić samochód. A jeszcze lepsze: przypięcie do samochodu kontenera na śmieci.

* * *

Krzyśka Ratajczyka bała się cała liga, a kochała go cała Warszawa. Uosobienie obrońcy, z którym jako napastnik nie chcesz się zmierzyć. Teraz często pokazują w telewizji jakiegoś patyczaka i mówią: „Ma talent, świetnie wyprowadza piłkę!”. Otóż dla napastnika nie ma znaczenia, jak on wyprowadza piłkę. Napastnik marzy o tym, by grać na takiego szczypiorka, natomiast szerokim łukiem omija „Rataja” i jemu podobnych. W Austrii został kapitanem zarówno Rapidu Wiedeń, jak i później Austrii Wiedeń, co świadczyło o jego klasie.

„Rataj” nie mówił, tylko burczał i nawet jak karmił gołębie, wydawał się groźny. Czasami wysyłał sygnały ostrzegawcze. Kiedyś Tomek Hajto podczas zgrupowania kadry kpił z niskich zarobków chłopaków z polskiej ligi, z ich zegarków czy ubrań.

– A ty jaki masz zegarek? Pokaż – słyszeli kolejni zawodnicy.

Krzysiek tego słuchał cierpliwie, ale w pewnym momencie wypowiedział jedno znamienne zdanie:

– Jeszcze raz kogoś zapytasz o zegarek, to ci pierdolnę.

I po kłopocie.

Jakoś nie tak dawno zadzwoniła do mnie żona „Rataja” i pyta:

– Grzesiu, a nie załatwiłbyś Krzyśkowi licencji UEFA Pro?

Ja na to zdziwiony:

– Ale jak?

– No nie wiem, zadzwoń tam do kogoś. Znasz ludzi, niech przyślą licencję pocztą.

Musiałem grzecznie wyjaśnić, że to tak nie działa.

Z MAMUSIĄ SIĘ TAK ŻEGNAŁEŚ?

Pewnego razu na testy przyjechał Roman Frydryszak. Od razu wiadomo było, że się nie nadaje, nie ten format piłkarza. Widząc, iż chłopak zaraz będzie wracał do domu i tyle go widziano, w ostatniej chwili Adam Fedoruk postanowił działać i wycisnąć z tych testów, co tylko możliwe. Zawołał gościa, założył nogę na nogę i kręcąc wąsem, zakomunikował:

– No wiesz… Tu są takie zasady, że każdy testowany zawodnik przynosi panu Lesiowi trzy skrzyneczki piwka i potem przy tym piwku rada drużyny decyduje, czy ten zawodnik się nadaje, czy rokuje na przyszłość i czy może zostać zaakceptowany przez trzon zespołu…

No to Frydryszak pobiegł do sklepu. Wraca z pierwszą skrzynką, wraca z drugą, jak wrócił zziajany z trzecią, to drużyna już zdecydowała: nie nadaje się. Ale za piwo – dzięki!

* * *

Adam Fedoruk to w ogóle był król szybkiej riposty i ciętego dowcipu. Nigdy nie było widać (może to przez te wąsy?), czy żartuje, czy mówi poważnie. Wbijał szpilki w taki sposób, że do końca nie wiedziałeś, czy się zgrywa, czy też udziela zupełnie neutralnej odpowiedzi. Ot, dla przykładu – Adam z Legii odszedł do Amiki Wronki, co było zupełnie idiotyczną decyzją. Tam wraz z Jackiem Zioberem miał wynieść wiejski klubik na wyższy poziom, oczywiście za sowite wynagrodzenie.

Jednego dnia „Fedor” spaceruje obok Mariana Kurowskiego, trenera Amiki.

– Bo wiesz Adam, jak grałem w Sparcie Szamotuły… – zaczyna Kurowski.

– Gdzie? – przerywa Fedoruk.

– W Sparcie Szamotuły.

– Przepraszam, nic mi to nie mówi.

Albo inna scenka. Siedzimy wszyscy w autokarze, czekamy na odjazd, a przed drzwiami migdali się z żoną Andrzej Kubica. Od razu zaczęły się śmiechy, że żona Andrzeja raczej do modelek Victoria Secret by się nie dostała. Ubrana w dodatku jakoś nieciekawie, nie chcę oceniać, ale generalnie: szału nie było.

Kiedy wreszcie Kubica po długim lizanku wszedł do autokaru, Adam Fedoruk zagaił na cały głos, w typowy dla siebie sposób:

– Przepraszam, Andrzejku, mam takie pytanie… Z mamusią się tak żegnałeś?

* * *

Znowu Wronki, znowu Fedoruk.

Adam tam jeszcze nikogo nie znał i nie odróżniał osób ważnych i zupełnie nieistotnych. Po jakimś meczu podchodzi do niego wysokiej rangi działacz, konkretnie Marek Jankowski, jeden z dyrektorów fabryki.

– Jak ty w ogóle grasz? Co to ma być?!

Adam lekko podniósł wzrok, zakręcił wąsem i pod nosem odpowiedział:

– Uuu, widzę, że piwko uderzyło do głowy.

* * *

Podobne. Znowu Wronki. Prezes klubu, Wojciech Kaszyński, wchodzi do szatni i mówi:

– Panie Podbrożny, za takie pieniądze, jakie pan zarabia, to i ja bym założył koszulkę i tak zagrał.

„Guma” bez okazywania najmniejszych emocji:

– Tam jest koszulka, niech pan gra.

JAK „ZIELEK” W SZACHY PRZEGRAŁ

Pomnikową postacią stał się w Legii Jacek Zieliński i z mojego punktu widzenia w stu procentach na swoją sławę zapracował. Był to prawdziwy kapitan, dla wielu chłopaków drogowskaz. Rzadko dawał się ponieść emocjom, był wyważony, inteligentny, pomagał młodym zawodnikom i sam dobrze się prowadził. Nikt nigdy nie zaobserwował u niego chociaż jednego zbędnego kilograma.

Dużo mi pomogło, że zacząłem grać właśnie pod jego nadzorem. Wprawdzie w czasie meczów – jak to mnie – czasami palma odbiła i go zwyzywałem, ale potem w szatni grzecznie przepraszałem, a on moje chamskie zachowanie przyjmował ze zrozumieniem. Co dzieje się na boisku, to zostaje na boisku.

Jacek jednak nie jest aż taki grzeczny jak się wszystkim wydaje. Kiedy czytam komentarze w internecie, czasami odnoszę wrażenie, że ci, którzy „Zielka” nie znają, sądzą, iż to takie ciepłe kluchy. Nic bardziej mylnego. Zieliński ma temperament i potrafi się postawić każdemu, bez względu na konsekwencje. Nawet Januszowi Wójcikowi, czego wszyscy inni zawodnicy starali się wystrzegać.

Kiedyś w czasie meczu w Katowicach „Zielek” grał w obronie obok Julka Kruszankina. Julek niesamowicie kaleczył, a Jacek co chwilę naprawiał jego błędy. „Wójt” z ławki chyba nie za dobrze widział, bo bezustannie wydzierał się w kierunku „Zielka”, bynajmniej nie z pochwałami. Zieliński w pewnym momencie nie wytrzymał, odwrócił się w stronę ławki i krzyknął:

– Spierdalaj!

O dziwo, Wójcik spokorniał i przestał krzyczeć, a do Jacka chyba nabrał szacunku. Po latach Jacek przypomniał tę scenkę i powiedział, że od tamtej pory uważał „Wójta” za pozera. Kogoś, kto udaje twardego, ale w rzeczywistości potrafi być naprawdę ostry tylko wobec najsłabszych jednostek. Takich, które nie odpowiedzą.

* * *

Mówiło się, że Jacek cały dom umeblował za wygrane w karty pieniądze. Niemiłosiernie ogrywał wszystkich po kolei, a stawki były ogromne. Jednej nocy karta się odwróciła i był na sporym minusie. Towarzystwo już zmęczone, chciało iść spać, bo późno, a rano trening. Ale „Zielu” nie pozwolił. Otworzył okna, wyrzucił kołdry na zewnątrz i oznajmił:

– Gramy!

W takiej sytuacji wyjścia nie było. Chłopaków telepało z zimna, ale Jacek zarządził granie, dopóki się nie odegra. Kiedy już cel osiągnął, wstał, zamknął okno i poszedł spać.

* * *

Kilka lat po moim odejściu kapitalny numer „Zielkowi” wykręcił Piotrek Włodarczyk. Kombinował, jakby tu zagrać na nosie Jackowi, i wreszcie wymyślił. Zawołał Marka Saganowskiego i zarządził:

– „Sagan”, kładziesz się tutaj na łóżku, ja tu ustawię stolik, a na nim rozłożę szachownicę. Usiądę na tym krześle, „Zielek” na tamtym. Masz tu komputer i rób, co ci powiem.

„Włodar” zawołał Jacka:

– Chodź, zagramy w szachy!

Usiedli zgodnie z planem. Rozpoczęła się gra. Na każdy ruch Zielińskiego, Włodarczyk odpowiada jeszcze lepszym. Im dłużej trwa partia, tym dłużej myśli „Zielek”, coraz bardziej spocony i czerwony na twarzy. Zawsze łatwo wygrywał, a tym razem wszystko idzie nie tak, jak powinno. „Włodar” osiągnął przewagę i Jacek nie ma żadnego pomysłu, jak ją przełamać. Cokolwiek zrobi, tylko się jeszcze bardziej pogrąża. Czuje się bezsilny jak dziecko. Nigdy podczas tej gry nikt nie zapędzał go w kozi róg z taką łatwością. Co się dzieje?

A „Włodar” wesolutki. Obok niego na łóżku leży Marek Saganowski, który na komputerze uruchomił program szachowy „Kasparow” i wprowadza posunięcia Jacka, a „Kasparow” podpowiada najlepsze rozwiązania. Dla niepoznaki w drugim oknie „Sagan” odpalił zdjęcia z obozu i co jakiś czas odwraca ekran, pokazując „Zielkowi” fotki właśnie, a Piotrkowi sugerowany ruch szachowy.

Ubaw po pachy. Szach, mat. Tylko jedna osoba się nie śmieje.

Jeszcze dzień później podczas śniadania Jacek struty, nic nie mówi. „Włodar” uznał, że czas wyznać prawdę.

– Wiesz, Jacuś, tak naprawdę to przegrałeś z „Kasparowem”. – I opowiedział cały trick.

„Zielek” skończył przeżuwać jedzenie i stwierdził spokojnie:

– Nie obraź się „Włodar”, ale cieszę się, że nie przegrałem z tobą.

* * *

Jacek to niezwykle inteligentny obrońca, charakterny, twardy. Wprawdzie Adam Fedoruk śmiał się: „On to nasze mecze przez lornetkę oglądał”. Miał na myśli to, że Legia i tak ciągle przebywała na połowie przeciwnika i że „Zielek” zbyt często nie miał piłki przy nodze. Jednak ja w tej wielkiej Legii nie grałem, grałem w tej mniejszej, a wtedy już wielokrotnie przeciwnicy potrafili nas mocno przycisnąć. I wówczas umiejętności Zielińskiego były naszym niezaprzeczalnym atutem. Nie robił zbędnych ruchów, idealnie się ustawiał, czasami miałem wrażenie, że wie lepiej, co ma zamiar zrobić napastnik, niż… sam napastnik. Tamten się trudził, miotał, wydziwiał, czarował. A Jacek po prostu wyciągał nogę. I już, po wszystkim.

Opowiadałem już wcześniej, jak goniłem Mirosława Jabłońskiego po boisku w Chile. To w ogóle było ciekawe zgrupowanie, ponieważ nie do końca traktowaliśmy je jako obóz, bardziej jako wakacje. Przede wszystkim my, młodzi. Na przykład jeden z chłopaków znienacka pojawił się na kolacji ubrany niemal na galowo. Widać było, że właśnie przymierzał się do wyjścia z hotelu.

– A ty co? – spytał „Jabłuszko”.

– Trenerze, mam ruchanie na mieście.

I zanim trener cokolwiek odpowiedział, już chłopa nie było. Natura wzywała!

Szumiało w głowach. Nasze – młodych – dość swobodne podejście do dyscypliny podczas wizyty w Chile skutkowało tym, że Jacek Zieliński robił się coraz bardziej nerwowy. Frustracja narastała, ponieważ Jabłoński udawał, że niczego nie dostrzega, a jeśli się już kogokolwiek czepiał, to nigdy nas. W pewnym momencie „Zielek” nie wytrzymał.

– Jak to ma tak wyglądać, to ja to pierdolę i też się idę napić – warknął i zszedł z treningu, by w butach piłkarskich, getrach, w treningowej koszulce udać się prosto do hotelowego baru. Tam usiadł na stołku i zamówił drinka, swoim strojem wzbudzając żywe zainteresowanie. Kiedy wszyscy wracaliśmy już z zajęć, „Zielek” dalej wnerwiony tkwił w tym samym miejscu.

Ale to nie koniec.

Wieczorem „Zielek” uznał, że pewne sprawy trzeba wyjaśnić po męsku. Wciąż nabuzowany ruszył do pokoju trenera.

– Zdejmij okulary! – rozkazał.

– Dla… dla… dla… dlaczego? – wyjąkał przestraszony Jabłoński.

– Bo okularników nie biję!

Na szczęście do mordobicia nie doszło.

* * *

Teraz przypomniał mi się inny wyjazd za ocean, tyle że do Stanów Zjednoczonych. Też ciekawy. To chyba taka reguła, że im dalej od domu, tym na więcej człowiek sobie pozwala.

Mało osób wie, ale Mariusz Śrutwa miał wtedy (o ile nie zdarzył się medyczny cud – ma i teraz) sztuczną szczękę. Podczas jednej z balang w Stanach skuł się trochę mocniej i zaczął wymiotować. Tak nieszczęśliwie, że wraz z bełtem wypadła jego… górna półka. No obrzydlistwo całkowite – przepraszam tych co bardziej wrażliwych czytelników. W każdym razie Mariusz próbował ją wydobyć, ale do toalety wtargnął kolejny zawodnik, odepchnął „Mario”, odlał się, a następnie spuścił wodę.

Pojedź do USA i już na samym początku zostań bez zębów. A co gorsza – zostań bez zębów w środowisku tak szyderczym i bezlitosnym jak drużyna piłkarska. Koszmar.

Śrutwa przerażony, rozkuł podłogę w łazience. Chciał się dostać do rur, byle tylko te zęby wydobyć. Niestety, już ich nie znalazł. I to już nie był Mariusz Śrutwa, tylko „Mafius Śfutfa”.

OBROŃ COŚ W KOŃCU!

No dobrze, ale miało być o starej Legii, a ja coraz bardziej zbaczam z tematu.

Na bramce Maciek Szczęsny i Zbyszek Robakiewicz. Tak jak żaden z trenerów nie potrafił rozstrzygnąć, który z nich był lepszy, tak nie potrafią tego do dziś ustalić sami zawodnicy. Obaj mieli mnóstwo atutów i bardzo mało wad. Oczywiście „Szczęśniak” sądzi, że wciągał rywala nosem i że takie porównania mu wręcz uwłaczają.

Szczęsny miał to coś, że gdy każdemu innemu bramkarzowi do obronienia piłki brakowało centymetra, on czubkiem palca odbijał. Bez fałszywej skromności powiem, że był to jedyny bramkarz, z którym trenowałem i od którego faktycznie czułem się gorszy. Podczas zajęć Matysek czy Dudek w ogóle nie wbijali mnie w żadne kompleksy, nie zauważałem, by przewyższali mnie w którymkolwiek elemencie (z wyjątkiem bycia miłym dla ludzi wokół – to się tyczy zwłaszcza Jurka), natomiast Szczęsny był z trochę innej bajki. Jak i mnie, tak i jemu przeszkadzał charakter. Był pewnym siebie, wywyższającym się inteligencikiem – dupkiem w zasadzie – który wkurwiał większość partnerów (bo nie kolegów) z drużyny. Jak to kiedyś ładnie ujął Wojtek Kowalczyk: „Szczęsny w Legii rozmawiał tylko ze słupkami” (jest w tym oczywiście sporo przesady, kumplował się przecież z Jackiem Bednarzem).

„Robak” był również znakomity. Przede wszystkim Maciek Szczęsny szybko siadał na dupie w sytuacjach sam na sam, łatwo go było usadzić prostym zwodem, natomiast Zbyszek Robakiewicz stał do końca i do ostatniej chwili czekał na to, co zrobi przeciwnik. Może gorzej interweniował, był niższy i mniej zwinny, natomiast lepiej wytrzymywał ciśnienie, przez co trudniej go było zmylić.

W czasie treningów byłem między młotem a kowadłem. Kiedy swoją kolejkę miał Szczęsny, „Robak” stawał obok mnie i mówił:

– Patrz, źle. Znowu źle. Co on robi? Wszystko wypuszcza. Beznadziejny!

A potem szedł do „klatki” Zbyszek, a podchodził do mnie Szczęsny i sytuacja się powtarzała:

– Olaboga, fatalnie. Nie umie się ustawić. Co on wyprawia? Tylko nie rób tak jak on.

Nie lubili się, nie rozmawiali ze sobą, nie mogli na siebie patrzeć. Kiedy w jednym z wywiadów Zbyszek powiedział, że czuje się lepszy od Maćka, następnego dnia „Szczęśniak” po wejściu do szatni każdemu podawał rękę, tylko dłoń „Robaka” ominął i grzecznie powiedział:

– Z lepszymi od siebie się nie witam.

Drużyna oczywiście wolała Robakiewicza, który był w centrum życia towarzyskiego. Wydaje mi się, że umiejętność życia z ludźmi to też jedna z umiejętności dobrego piłkarza, a tu z pewnością była między nimi przepaść. Niektóre treningi były naprawdę groteskowe. W czasie zajęć strzeleckich najlepsi zawodnicy – tacy jak Leszek Pisz czy Jurek Podbrożny – potrafili strzelać prosto w Robakiewicza albo ewentualnie na tzw. „zasięg” bramkarza, odpowiednio go promując. Kiedy jednak nadchodziła kolej Szczęsnego, strzelali albo w same okienka, albo w ogóle nad bramką, aby Maciek niczego nie zdołał obronić.

– Brawo, Zbyszek – krzyczał Leszek Pisz, gdy uderzał po raz kolejny tak, aby „Robak” popisał się tyleż efektowną, co oczywistą paradą.

– Ale obroń coś w końcu! – wzdychał po chwili do bezradnego Szczęsnego, gdy znowu piłka lądowała pod poprzeczką.

* * *

Szczęsny nie potrafił rywalizować z żadnym bramkarzem, zawsze tworzyła się toksyczna atmosfera. W reprezentacji bezustannie nadawał na Andrzeja Woźniaka, który – podobnie jak „Robak” – przez wszystkich wokół był niezwykle lubiany.

Woźniak nie popisał się na Wembley przy jednej z bramek Alana Shearera i Polska przegrała 1:2. Dzień wcześniej ja w meczu młodzieżówek w Wolverhampton obroniłem rzut karny, dzięki czemu zremisowaliśmy 0:0 (w rzeczywistości był to mój bardzo słaby występ; byłem elektryczny, niepewny, mijałem się z piłką, podejmowałem złe decyzje – ale na koniec okrzyknięto mnie bohaterem).

Maciek nie bez satysfakcji powiedział mi:

– W Anglii tylko ja i ty nie puściliśmy gola i niczego nie zajebaliśmy.

* * *

A to anegdota, którą opowiedział Maciek Szczęsny mojemu koledze. Nie znałem jej, może trochę koloryzował, ale zbyt dużo w piłce widziałem, by z góry założyć, że jest nieprawdziwa. Prawdopodobnie chodzi o sezon 1989/90.

– Akurat graliśmy z ŁKS-em Łódź. Tam jakiś strajk, piłkarzom nie płacili, cała drużyna powiedziała, że na mecz z nami nie przyjedzie. Skończyło się tak, że do autokaru wsiedli w zasadzie sami juniorzy, a najbardziej doświadczony ze wszystkich był chyba nastoletni Tomasz Wieszczycki. Normalnie wygralibyśmy z nimi 8:0. Normalnie… Ale to nie był normalny dzień, bo akurat dopiero co Jacek Cyzio miał wesele. Dwudniowe…

– No i?

– No i na jedenastu to ośmiu albo dziewięciu u nas było kompletnie pijanych. Ale nie że wczorajszych… Nie, nie! Kompletnie pijanych! W tunelu ci z ŁKS-u patrzyli się na nas i robili wielkie oczy – tak jechało wódą. Zaczynamy grać, gramy, gramy, gramy. Ci z Łodzi z czasem podłapali, że mogą nas spokojnie ograć, więc zaczęli atakować. Osiemdziesiąta minuta, ciągle 0:0, a my się rozpaczliwie bronimy (a raczej tamci nie mogą trafić). W pewnym momencie wszyscy na nas siedli, zgrupowali się koło naszego pola karnego. Nagle złapałem piłkę. Patrzę, Łatka stoi sam na środku boiska, ma otwartą drogę do bramki. Rzucam mu piłkę, ale on ją jakoś krzywo przyjął, zakręcił się, zamotał, w końcu podnosi głowę i rusza… Ale rusza na moją bramkę! Ci z ŁKS-u zdumieni, więc mu nie przeszkadzają. Mija jednego, mija drugiego, zbliża się w okolice pola karnego, ale tak bardziej z boku. W pewnym momencie widzę, że na sto procent będzie wrzucał, więc wychodzę do dośrodkowania. Ci z ŁKS-u dalej się tylko patrzą, zamurowani. Łatka robi zamach. W tym momencie „Piszczyk” krzyczy: „Łataaaaa!!! Nieeeeeeee!!!”. I Łatce nagle wraca rozum, patrzy, gdzie jest i co robi… No to zabiera tę piłkę i jazda w drugą stronę, na bramkę ŁKS-u. Ale odebrał mu piłkę pierwszy napotkany rywal, poszła kontra i przegraliśmy 0:1.

* * *

Miałem nadzieję na wcześniejszy debiut w Legii, w meczu z Amicą Wronki. Paweł Janas poinformował mnie, że zagram. Skocznym krokiem ruszyłem do magazynu.

– Heniu, będę bronił! Daj mi rękawice. Rozmiar dziesięć i pół!

– Nie mam.

– Jak to nie masz?

– No nie mam.

W szatni Maciek Szczęsny powiedział mi:

– Idź do sklepu, kup mu zero siedem litra wódki i wróć po rękawice.

No to wracam.

– Heniu, mam flaszeczkę dla ciebie.

– A, to się dobrze składa, że przyszedłeś, bo słuchaj… Znalazłem dla ciebie te rękawice!

Ostatecznie w meczu wystąpił „Szczęśniak”, który podobno interweniował u Janasa.

– Jednak nie grasz, młody – poinformował mnie „Janosik”.

– To w takim razie te rękawice już mi niepotrzebne – powiedziałem i pierdolnąłem nimi o stół, z całej siły.

* * *

Temat Szczęsnego zamknę opowieścią ze światka dziennikarskiego. Lotnisko Okęcie w Warszawie, drużyna Legii wraca z meczu z Sampdorią Genua (2:2). Jeden z młodych dziennikarzy chce porozmawiać z bohaterem meczu, strzelcem dwóch bramek, Wojciechem Kowalczykiem. Nie ma jednak pojęcia, jak młokos wygląda. Podchodzi do bardziej doświadczonego pismaka.

– Przepraszam, który to Kowalczyk? – pyta nieśmiało.

– Tamten, tamten – wypuszcza go starszy kolega po fachu, pokazując na bramkarza, Macieja Szczęsnego.

– Dziękuję.

Po chwili młody dziennikarz zaczepia Szczęsnego i zaczyna:

– Gratuluję dwóch bramek.

– Spierdalaj – słyszy w odpowiedzi.

Maciek przecież dwie puścił i jeszcze dostał czerwoną kartkę.

Kilka lat później ten młody dziennikarz jest na wysokim stanowisku w jednej z największych polskich gazet i decyduje o przyjęciach do pracy. Zgłasza się gość, który zrobił go w balona na Okęciu.

– Przykro mi, ale chyba nie ma pracy – słyszy żartowniś.

DUDEK CZY… PŁETWONUREK?

W ten oto delikatny sposób – od bramkarzy Legii – można przejść do bramkarzy reprezentacji, a w dalszej części w ogóle do zawodników kadry. Bo ja może meczów w drużynie narodowej zagrałem tylko trzynaście, ale gdyby policzyć wszystkie powołania, to powinno się dla mnie stworzyć… Klub Wybitnego Ławkowicza. Swoje widziałem.

Na temat bramkarzy rozmawiałem ostatnio z Jackiem Bąkiem i nawet zapytałem:

– Czy naprawdę wolałeś grać w kadrze z Jurkiem Dudkiem niż z Adamem Matyskiem? Bo dla mnie Matysek był lepszym bramkarzem.

Bąk przyznał szczerze, że – podobnie jak reszta kadry – pewniej czuł się, gdy za plecami miał „Matysa”. Teraz większość czytelników krzyczy:

– Co wy wygadujecie! Przecież Jurek Dudek grał w Liverpoolu! I siedział na ławce w Realu Madryt!

Jak dla mnie Jurek był bardzo szybkim i niezwykle wygimnastykowanym golkiperem, za to w bramce trochę… cykorem. Nawet na treningu, gdy Jacek Kazimierski kopał nam na chwyt, Dudek robił naskok do tyłu, jakby bał się piłki. Gdyby bramkarzy podzielić na dwie grupy – tych, którzy się czegoś boją, i tych, których inni się boją – to moim zdaniem „Dudi” i „Matys” nie trafiliby do tej samej przegródki.

Nie chcę deprecjonować umiejętności Jurka. Dzięki refleksowi i zwinności potrafił bronić bardzo dobrze. Jednak moim zdaniem największą jego siłą była głowa. To, że był taki grzeczny, pokorny, skromny, wszyscy go lubili. Jak miał siedzieć na ławce, to siedział, jak miał grać, to grał. Nie robił scen, nie rzucał rękawicami, nie nadużywał alkoholu. Bezproblemowy człowiek, a to w futbolu cecha pożądana. Matysek z kolei miał inny charakter, był impulsywny, niepokorny. Z Bayeru Leverkusen musiał odejść, ponieważ w szatni znokautował Ulfa Kirstena, 51-krotnego reprezentanta Niemiec, zdobywcę blisko 200 goli dla „Aptekarzy”. Podczas jednej z wewnętrznych gierek Kirsten miał powiedzieć, że „z Polakiem nie gra, bo znowu przegra”. Adam zaczekał na Ulfa w szatni i zakończył ich trwający od jakiegoś czasu konflikt jednym ciosem.

Matysek nie był ani tak zwinny, ani tak szybki jak Dudek, za to fantastycznie radził sobie w sytuacjach sam na sam. Miał wielki zasięg ramion, a na przedpolu szedł jak po swoje. Problemy zaczęły się, gdy przestał trzymać wagę, a wiadomo, że z czasem coraz trudniej o dobrą sylwetkę. Śmialiśmy się z jego sposobu chodzenia – miał nogi w iks i mówiliśmy, że chodzi, jakby tańczył breakdance. Adam Ledwoń określał go słowem „płetwonurek”.

* * *

Na fantastycznego bramkarza wyrósł Artur Boruc, chociaż tak naprawdę… nie wiem, jak to się stało. Kiedy grałem w Legii, był golkiperem numer trzy, i to nie było tak, że cały klub po kątach szeptał: „Ale talent, ale nam rośnie zawodnik”. Nie, raczej mam wrażenie, że gdy oddawano go na wypożyczenie do Dolcanu Ząbki, to nie dlatego, by nabrał doświadczenia i wrócił, lecz dlatego, że nie było na niego lepszego pomysłu.

Tak wiele osób twierdzi, że wychowało Artura, a moim zdaniem on – przy pomocy Krzysztofa Dowhania – wychował się sam. To typ samotnika, chadza swoimi ścieżkami, niezbyt chętnie dopuszcza ludzi do siebie, jeśli słucha – to głównie siebie. Ma bardzo mocną psychikę, nigdy się nie spala. Stawka meczu czy sława przeciwnika nie robią na nim najmniejszego wrażenia. Jest bramkarzem o tyle specyficznym, że moim zdaniem… nie może ciężko trenować. Gdyby dorwał go w swoje łapska Józek Młynarczyk, to by było po Arturze. Nie chcę napisać, że to leń – byłoby to krzywdzące – ale Artur bazuje na swoich naturalnych zdolnościach, a nie na perfekcyjnym przygotowaniu.

Opowiadał mi kiedyś Łukasz Załuska:

– Trener kazał się rozgrzewać przez dziesięć minut. No to ja biegam, robię skłony, brzuszki, podskoki, cuda normalnie. A Artur po prostu stoi lekko pochylony i udaje, że się rozciąga. „Artur, rozgrzewasz się?” – zapytał trener. A on na to: „Przecież widać”. Potem wszedł do bramki, zrobił dwa wymachy ramionami i zaczął bronić. Od jego parad oczy mi na wierzch wychodziły.

Boruc nie jest tytanem pracy. Wiadomo zresztą, że zdarzało mu się ważyć trochę za dużo.

Przed meczem Celtic Glasgow–Hibernian stoimy obok siebie w tunelu. Mecz transmitowany w Polsacie, więc Boruc chciał dobrze wyglądać, tymczasem… koszulka ciągle obciskała mu trochę zbyt zaokrąglony brzuch. Zaczął ją rozciągać – na boki, w dół, na wszystkie strony. Byle przestała go dekonspirować.

– Może ci pomogę? Ja złapię z jednej, ty z drugiej – mówię.

– Spierdalaj! – odburknął i dalej siłował się z wredną koszulką, chcąc z rozmiaru XXL zrobić XXXL.

Przed transferem do Fiorentiny, Artur mocno wziął się za siebie. Już miał sygnał, że będzie grał w Serie A i poleciał na wakacje z Łukaszem Załuską. Pierwszego dnia troszkę dali w palnik, ale „Borubar” od razu zapowiedział:

– Od jutra nie piję alkoholu.

Jak to? On? W dodatku na wakacjach?! Ale jak powiedział, tak zrobił. Do końca urlopu, dzień w dzień, pił tylko wodę mineralną, a ostatni posiłek jadł koło szesnastej. Potem szedł z całą grupą do hotelowej restauracji na kolację, ale… czekał przed wejściem. Łukasz nie wierzył własnym oczom, ale Boruc schudł sześć kilogramów. To twardy typ i jak coś sobie postanowi, to zdania nie zmieni. Choćby skały srały.

Niesamowicie potrafi grać w sytuacjach sam na sam, korzystając z tego swojego „pajacyka”, którego opanował lepiej niż ktokolwiek inny na świecie. Niektórzy czepiają się go za grę nogami, a moim zdaniem gra dobrze, zarówno lewą, jak i prawą, tylko że… jakoś tak robi to niechlujnie. Efekt często na notę 10, a wrażenie artystyczne na 3. Jak ze skoczkiem, który daleko poleciał, ale zapomniał wylądować ładnym telemarkiem.

Z Legii go zbyt dobrze nie pamiętam, tylko on ma do mnie żal o jakąś sytuację. Podobno było coś takiego, że ja mu dałem rękawice, a magazynier zarzucił Arturowi… kradzież. I wyszło na to, że to przeze mnie. Nie wiem, nie pamiętam, jakieś kompletne nieporozumienie. Jedyne, co mi się kojarzy z tamtych czasów, to to, że już wtedy Franciszek Smuda nie odnosił się do Boruca ze zbytnią sympatią.

– Dawaj do bramki tę pedalską dupkę – krzyczał w czasie treningów, nawiązując do dość specyficznego stylu chodzenia, jaki prezentował Artur.

Wyrzucenie Artka z kadry, za picie wina w samolocie, było nieśmiesznym żartem selekcjonera.

– Znowu, kurwa, ma pan coś do mnie? – spytał wtedy Boruc Smudę w samolocie.

Zawsze mi się w tym momencie przypomina, że gdy grałem w Legii, to za czasów „Franza” do szatni trenerskiej wstawiono wielką chłodziarkę na piwo.

Artura trzeba brać z całym inwentarzem. Z zaletami, ale i z wadami. Nie da się go ujarzmić. Gordon Strachan był w nim zakochany, mimo że Boruc na treningu mówił: „Zamknij mordę, rudzielcu”. Ale jak nie kochać bramkarza, który ratuje trenerowi tyłek? Zdarzyło się też, że Artur po wygranym meczu z Rangersami dwa dni nie przyjeżdżał na treningi. Kiedy się w końcu trzeciego dnia pojawił, pytają go wszyscy, co się stało.

– Samochód mi się popsuł – odparł krótko i zakończył temat.

Jak już wspomniałem, Artur nie szuka towarzystwa na siłę, chociaż potrafi być świetnym kompanem i w czasie nocnej nasiadówki z nim można się pośmiać. Ale już z Maćkiem Żurawskim, gdy grali w Celticu, nie znaleźli wspólnego języka, praktycznie nie utrzymywali kontaktów. Słyszałem tylko jedną śmieszną historię. Podobno Boruc pożyczył od „Żurawia” stół na Wigilię, żeby przyjąć gości. Jeszcze w Wigilię dzwoni telefon…

– A kiedy ty mi ten stół oddasz? – pyta dość niestosownie Maciek.

– Teraz, kurwa, teraz. Rozumiesz? Teraz ci oddam.

Artur zdjął wszystko, zadzwonił po taksówkę i odesłał stół Żurawskiemu.

* * *

Na zgrupowaniach kadry trenowałem też z Tomkiem Kuszczakiem, wtedy młodym i zdeterminowanym chłopakiem, bardzo pewnym swojej wartości. W to, że zrobi dużą karierę, najbardziej wierzył on sam. Już jako szczyl potrafił ustawiać trenera Kazimierskiego w czasie zajęć i żądać takich treningów, jakie uważał za najbardziej potrzebne. Pozytywna jednostka. Z ambicjami, ale… bez chorej ambicji, bez „skuś baba na dziada”, co typowe dla wielu bramkarzy. Tak przynajmniej go postrzegałem.

A teraz scenka.

Lotnisko, reprezentacja Polski wraca ze zgrupowania. Wszyscy odlecieli, tylko nie Tomasz Kuszczak, bo on zamiast do Warszawy, podróżował do Manchesteru, w którym był wiecznym rezerwowym. Stoi więc w kolejce, obok dwóch dziennikarzy.

– Tomek, usiądź sobie, to trochę potrwa.

– Nie, postoję.

– Co, już się nasiedziałeś?

– Coś ty powiedział? Coś ty powiedział?!

– Nie, nic…

– Kurwa!

* * *

Raz do reprezentacji został powołany Jarek Stróżyński. Kazimierz Sidorczuk – który również wtedy był na zgrupowaniu – sprzedał Jarkowi dwie pary lekko używanych rękawic, po 100 złotych. Sam dostawał je od sponsora za darmo.

Pisałem już: „Księgowy”.

TOMEK HAJTO TO WIELKI ATLETA

Jednym z największych mitów na temat reprezentacji Polski jest to, że… piłkarze stanowią jedną wielką rodzinę. W kadrze zagrałem raptem trzynaście razy, ale mnóstwo meczów widziałem albo z ławki rezerwowych, albo z trybun. Zaliczyłem dziesiątki zgrupowań u różnych selekcjonerów. I powiem wam jedno: my się nie znamy. My, piłkarze w kadrze, jesteśmy obcymi ludźmi. Wiecie, ile razy w życiu rozmawiałem z Tomkiem Wałdochem? Raz. Ze zgrupowania w „Sobieskim” wymknąłem się, bo uznałem, że bez sensu nocować w hotelu na łóżku obok jakiegoś faceta, skoro kilka kilometrów dalej mieszka moja rodzina. Pojechałem do domu, wróciłem nad ranem z gazetami w ręku.

– Gdzie byłeś, młody? – spytał mnie Wałdoch, który siedział przy recepcji i pił kawę.

– Po gazetki.

– Po gazetki? Na pewno…

I to by było na tyle. Nie wiem, kim on jest, czy ma żonę, czy ma dzieci, nie wiem, jakim jeździ samochodem, jakiej słucha muzyki. W zasadzie nawet nie wiem, jaki ma głos.

A Wałdoch to tylko przykład. Jest wielu zawodników, z którymi nie zamieniłem słowa. Jacek Bąk, z którym przecież razem graliśmy, powiedział do mnie niedawno:

– Nie wiedziałem, że ty jesteś taki równy gość…

Bo kiedyś nie mieliśmy nawet okazji pogadać.

Zgrupowanie zawsze wygląda tak samo. Przyjeżdżasz, meldujesz się w hotelu, idziesz do pokoju. Z kimś w nim śpisz. Ja na przykład często tworzyłem parę z Grześkiem Rasiakiem. No to oczywiście wiedziałem, że ma żonę Bożenkę, bo dzwonił do niej przed treningiem, po treningu, przed obiadem, po obiedzie, przed kolacją i po kolacji. Ale żebyśmy mieli integrować się z resztą kadry? Czasami tak, ale rzadko. Jeśli z twojego klubu była jakaś większa delegacja – to razem spędzaliśmy czas. Tworzyły się więc grupki. Tu zagraniczni, tam klub X, tam klub Y, tam klub Z. Na niektórych wpadałeś tylko podczas treningów, bo kiedy indziej nie było okazji.

Czasami mnie ktoś pyta:

– Jaki jest ten czy tamten zawodnik?

A ja na to:

– Nie wiem, nie znam.

– Ale przecież graliście razem! – nie daje za wygraną rozmówca.

– No, graliśmy. Trzy razy mi krzyknął: „Podaj!”. I tyle.

Kadra to nie jest jedna wielka rodzina. Zawiązują się pojedyncze znajomości czy nawet przyjaźnie, ale sporadycznie. Zazwyczaj przyjeżdżasz, wykonujesz polecenia, śpisz i wracasz do klubu.

* * *

W obronie kadry przez długie lata rządził Tomek Hajto, pseudonim „Gianni”. Dostał tę ksywkę w czasie jednego ze zgrupowań kadry, za kadencji Janusza Wójcika. Zapomniał wtedy kąpielówek i poszedł kupić nowe.

– Ja kupuję tylko firmy Gianni Versace – powiedział i w ten sposób został na długie lata „Giannim”.

Rzeczywiście, pozostawał wierny tej jednej marce i jak kiedyś bielizny zapomniał wziąć Radek Kałużny, Hajto zaprowadził go do sklepu Versace. Po kupieniu kilku par majtek, „Kałuża” skomentował:

– Przecież ja bym miał za tyle cały kontener atlanticów.

„Hajtowy” – bo tak też na niego mówiliśmy – lubił szpanować pieniędzmi, ale miał w tym niezaprzeczalny urok. Owszem, czasami trochę przeginał, ale zazwyczaj mieliśmy spory ubaw. Na przykład wtedy, gdy przychodziła kelnerka, a Tomkowi niby przez przypadek z kieszeni wypadała „kanapka” z banknotów.

– Oj, przepraszam – mówił i podnosił z ziemi zawiniątko o wartości półrocznej wypłaty przeciętnego człowieka.

Był w tym wszystkim element sodówki, Tomek chyba zaprzeczać nie będzie, ale był w tym również jakiś wdzięk. Komu innemu podobne zachowania by nie pasowały, wzbudzałyby niesmak, ale nie w przypadku Hajty. To po prostu była część jego – pewnego siebie faceta, uśmiechniętego, wesołego, który przed nikim nie pękał. W moich oczach był pozytywną postacią i bardzo dobrym piłkarzem. Jako bramkarz zawsze chciałbym mieć przed sobą kogoś, kto potrafi interweniować tak zdecydowanie, kto wygrywa wszystkie główki, kto jest silny i – gdy nie ma nadwagi – szybki. Chociaż najszybszy to on jest za kółkiem. Wiózł mnie kiedyś swoim nowym bmw i od tamtej pory piosenka Czerwone korale kojarzy mi się tylko z zaglądającą w oczy śmiercią.

Od tej swojej pewności siebie czasami ginął. Polską ligą gardził. Gdy Wisła Kraków zdobyła mistrzostwo, to chłopakom z „Białej Gwiazdy” na lotnisku powiedział:

– Kupcie sobie perfumy, to będzie premia ode mnie…

Kiedy jednak wiślacy wyeliminowali Schalke z Pucharu UEFA, wtedy Tomek przyniósł skrzynkę piwa, przeprosił i powiedział:

– Pomyliłem się.

Nie wiem, jakim będzie trenerem, wydaje mi się, że ma w sobie coś, dzięki czemu mógłby w tym zawodzie sporo osiągnąć. Przede wszystkim to naturalny lider, człowiek z charyzmą, twardy i zdeterminowany, by osiągnąć cel. Chyba musi tylko mimo wszystko troszkę spokornieć. Kiedyś zadzwonił do mnie Tomek Frankowski, który pracował z „Giannim” w Jagiellonii, i powiedział:

– Jeśli chcesz wiedzieć, jaka będzie pogoda w czasie majówki w 2015 roku, to zadzwoń do Hajty.

Ale czy pokorny Tomek Hajto w ogóle jeszcze będzie… Tomkiem Hajtą?

Niemniej opowieści „Gianniego” – jaki to jest najlepszy, jak to wyłączą przeciwników „jak stare radio”, jakie to ma garnitury i zegarki – czasami spotykały się ze śmiesznymi kontrami.

Kiedyś w autokarze Michał Żewłakow nie mógł już wytrzymać tych ciągłych przechwałek, więc nagle zagaił:

– Tomek, powiedz, jak to jest być takim zajebistym i mieć takiego małego kutasa?

To był nokautujący cios, chociaż… poniżej pasa.

Innym razem chłopaki w ŁKS-ie zrobili sobie jaja z „Gianniego” i podpuścili młodego zawodnika – nie do końca kumającego klimaty i nie rozumiejącego, co może zdenerwować Tomka – by opowiedział wierszyk. To był chyba jakiś chrzest dla juniorów. Chłopaczyna – nieświadomy, że popełnia jeden z większych błędów w życiu – wstał i wyrecytował:

– Tomek Hajto to wielki atleta…

„Gianni” z dumą uśmiechnął się pod nosem.

– Pokonał go w Korei Pedro Pauleta.

I już tak miło nie było.

* * *

Chrzty to jest w ogóle ciekawa sprawa, choć to zazwyczaj festiwal prostactwa, co świetnie z piłkarskim towarzystwem koresponduje. Oczywiście, sam potrafię być prostakiem pierwszej klasy.

Pomysłowy chrzest przeprowadziliśmy w Olimpii Elbląg. Młody chłopak, Bartek Bartosiak, rozsiadł się na krześle i zachwycony obserwował, jak w jego kierunku podąża zjawiskowa tancerka go-go. Usiadła na nim, zawiązała mu oczy, a potem zaczęła swój erotyczny pokaz.

Bartosiak był opluwany, co przyjmował jako największą rozkosz. Był szczypany, muskany, macany, sam lizał cycusie i pieścił ciałko…

Nie wiedział jednak, że to były cycusie kapitana zespołu, Marcina Pacana, który po sekundzie dał tancerce sygnał do odwrotu, a sam przejął jej rolę.

Fuj!

Słyszałem, że na ostro chrzczono w Wodzisławiu. Tam podobno była zasada: młody musi przepić Grześka Tomalę. Jak wieść niesie, tak się nieszczęśliwie stało, że raz Tomala przegrał – napruty przechylił się na bok, spadł z krzesła i zerwał więzadła w kolanie.

* * *

Sto dwa mecze w reprezentacji zanotował Michał Żewłakow, z którym poznałem się jeszcze w Polonii Warszawa. Gdyby ktoś mi wtedy powiedział, że „Żewłak” przebije Grzegorza Latę, to zszedłbym na zawał wywołany atakiem śmiechu. Doceniam Michała i to bardzo – uważam, że to zawsze był zawodnik grający obiema nogami, silny (klatka jak u Neptuna!), twardo trzymający się na nogach, trudny do przepchnięcia i przede wszystkim inteligentny. Dodatkowo przez długie lata jego atutem była szybkość.

Ale mimo tego pakietu zalet nie spodziewałem się, że zrobi aż taką karierę. Uważam, że swój talent wykorzystał w stu procentach, nie wykonał ani jednego złego posunięcia, każda jego kluczowa decyzja zawodowa była trafna. Nie ma w tym przypadku – Michał od zawsze miał łeb na karku i mądrością bił na głowę 99,9 procent branży.

Każdy rozsądny trener chce mieć takiego piłkarza w zespole. Nie dość, że prezentującego wysoki poziom sportowy, to jeszcze pozytywnie wpływającego na otoczenie. Wielu zawodników z takim dorobkiem to zadufane dupki, sfochowane, z roszczeniową postawą. A Michał zawsze był kimś, kto scalał.

Słyszałem jedną śmieszną historię.

Leci „Żewłak” na zgrupowanie kadry. W samolocie orientuje się, że obok niego siedzi dwóch Polaków.

– No, rodacy. Może się napijemy po małym drineczku? – pyta.

Oni na to, że chętnie. Rozmowa się toczy, Michał coraz bardziej się otwiera. Mówi, że trener kadry to kompletny głąb. Że mu wstyd w ogóle, że ktoś taki pracuje. Im dłużej lecą, tym ostrzejszy jest w swoich sądach.

Ale że podróż dobiega końca, a Michał jest kulturalnym człowiekiem, postanowił dać dojść do głosu także swoim towarzyszom.

– A wy, chłopaki, po co? Do pracy lecicie?

– Tak, do pracy.

– Ale co, na stałe w tym kraju pracujecie?

– Nie, tylko na zgrupowanie kadry lecimy.

– Jak to?

– Jesteśmy dziennikarzami „Faktu”, z działu sportowego.

Od tamtej pory Michał zawsze miał czas, by z nimi porozmawiać. Oni z kolei wymazali z pamięci wszystko, co w samolocie usłyszeli.

Gdy Michał i jego brat, Marcin, byli młodzi – gdy grali jeszcze w Polonii – miałem spore problemy, żeby ich odróżnić od siebie. Dopiero na stare lata zaczęli wyglądać wyraźnie inaczej. Z podobieństwa potrafili zrobić użytek. Podoba mi się ta historia z Grecji.

Michałowi – a grał wtedy w Olympiakosie Pireus – zrobiono zdjęcia podczas jakiejś imprezy. Michał chciał się jakoś bronić, więc powiedział:

– To nie ja, to mój brat Marcin. Przyjechał w odwiedziny z Cypru.

Michałowi więc odpuszczono, za to gorąco miał Marcin, zawodnik APOEL-u Nikozja, bo na Cypr wieści z Grecji błyskawicznie dochodzą.

Marcin dzwoni do Michała z pretensjami:

– W co ty mnie władowałeś? Teraz mówią, że się bawię po nocach!

A Michał na to:

– Przepraszam, ale twoje prywatne sprawy i to, co robisz w wolnym czasie, mnie nie interesuje.

* * *

Piotrek Świerczewski – rozbójnik, psotnik. Wielka technika użytkowa, dzięki której każdego ogrywa w siatkonogę. Jeśli więc mówią na niego, że to drewniak, to bzdura – on jest techniczny i to bardzo. Tylko na boisku jakoś się tą techniką… nie przechwalał.

Za „Świrkiem” trudno nadążyć. Dla niego wszystko jest takie proste. To chyba najbardziej beztroski piłkarz, jaki chodził po świecie. Kiedy na trening przypłynął łódką, przycumował przy plaży i poszedł na pobliskie boisko – nawet nikt się nie zdziwił. A gdy już jako trener próbował sił w Zniczu, w środku rundy oświadczył:

– Panowie, trenujcie tak dalej, róbcie dokładnie to, co zaleciłem, a ja na tydzień lecę do Turcji. I potem pracujemy dalej!

Z kolei jako szkoleniowiec ŁKS-u jechał spóźniony na trening. Zadzwoniono z klubu:

– Piotrek, dzisiaj mamy sesję zdjęciową, czekamy na ciebie, żeby zrobić zdjęcie grupowe.

– To zacznijcie od portretów – odparł. Proste? Proste.

Świerczewski jest wdzięcznym kompanem do zabawy, ale też niezwykle twardym gościem. Nie daje sobie w kaszę dmuchać. Była taka sytuacja, że Lech Poznań wracał z meczu z Pogonią Szczecin. Drużyna zatrzymała się na stacji benzynowej, przy której mieściła się także restauracja KFC. Przed nią – mały tłumek kibiców „Portowców”. Ci patrzą, a tu z autokaru wysiedli piłkarze znienawidzonego „Kolejorza”.

– Ty, Świerczewski, pedale pierdolony! – krzyczy pierwszy kibol.

– Chuju! – dopowiada drugi.

Stek wyzwisk, większość skierowana w stronę „Świra”, najbardziej rozpoznawalnego członka zespołu.

– Panowie – zwrócił się do kibiców Piotrek tym swoim cieniutkim głosikiem. – Mam propozycję. Wystawcie jednego zawodnika i sprawdzimy się, kto mocniejszy. Ale jednego. Reszta niech patrzy.

Kibice zdziwieni spojrzeli się po sobie. Takiego obrotu sprawy się nie spodziewali. Co innego obrażać, a co innego otrzymać klarowną propozycję solówki. Ale skoro rękawica została rzucona, trzeba ją podnieść. Wybrano jednego, który w teorii miał rozprawić się z Piotrkiem szast-prast. Obaj zawodnicy przybrali bokserskie pozy, zrobili groźne miny, publika zamarła – na ich oczach kibic będzie się zaraz pruł z byłym kapitanem reprezentacji Polski, a obecnie zawodnikiem Lecha. Nie do wiary.

Jeszcze nikt nie zdążył wyjąć telefonu z kieszeni, a już… szybkie jeb! jeb! – dwa precyzyjne ciosy i… kibic leży na ziemi, zalany krwią. Cała walka trwała może ze dwie sekundy. „Świr” stoi i patrzy, co dalej, ale gość ewidentnie ma dosyć, natomiast jego kumple nie są w stanie powiedzieć nawet jednego słowa. Stoją z rozdziawionymi japami.

Świerczewski poszedł do toalety, aby zmyć krew z ręki. Po chwili wtacza się tam bokserski przeciwnik, by też otrzeć krew, ale już swoją. Stoją tak obok siebie przy umywalkach, aż kibol – z rozkrawionym kulfonem i rozbitym łukiem brwiowym – w końcu pyta:

– Panie Piotrze, a można sobie z panem zrobić zdjęcie?

* * *

– Ty jesteś łowca? Ty jesteś raczej owca! – krzyknąłem podczas treningu do Tomka Frankowskiego, bo „Franek” jest z tych, którzy mogą w jednej koszulce trenować przez tydzień.

Nie przemęcza się. Jednak to bardzo dyskretne zaangażowanie, że zastosuję taki eufemizm, nie przeszkadzało mu być przez długie lata najlepszym napastnikiem w polskiej lidze, a także strzelać gola za golem w kadrze. Dysponował nie tylko świetną techniką, wyróżniał się też spokojem. Niektórzy nazywają to sprytem, szóstym zmysłem, inteligencją w grze. A on po prostu był spokojny, dawał dojść do głosu i sprytowi, i szóstemu zmysłowi, i inteligencji. Nie tracił głowy w żadnej sytuacji, zawsze widział dokładnie, gdzie jest bramkarz, gdzie obrońca, jak daleko ma do bramki. I spokojnie wybierał najlepszy wariant. Odczułem to boleśnie na własnej skórze, bo tylu bramek, ile wbił mi ten sympatyczny kurdupelek, nie strzelił nikt inny.

Na Tomku nie robią wrażenia krzyki, nie działa na niego presja, jest w zasadzie flegmatykiem, który świetnie odnajduje się w zwariowanym świecie piłki nożnej. Inni zawodnicy chcą wszystko zrobić jak najszybciej, strzelić natychmiast, pod każdym względem są w gorącej wodzie kąpani. Frankowski ma czas. Gdyby przepisy pozwalały, przed uderzeniem na bramkę jeszcze napiłby się kawki.

* * *

Tomek Frankowski i Kamil Grosicki – woda i ogień.

Pojechaliśmy na mecz do Wodzisławia Śląskiego, a Michał Probierz powiedział „Grosikowi”:

– Kiedy ostatnio twoi rodzice byli na naszym meczu, to wygraliśmy. Może by wpadli na Odrę…

Życzenie trenera jest rozkazem. Kamil ściągnął mamę i tatę aż ze Szczecina, co oznacza, że musieli przejechać całą Polskę. Gdy dotarli na miejsce, okazało się, że… Grosicki nie gra. Probierz najpierw poprosił o zorganizowanie rodzinnej wycieczki, a następnie posadził „Grosika” na ławce. Czyste chamstwo.

Kamil w szatni szalał, bo to ogólnie jest chłopak z ADHD.

– Kurwa, kurwa, co my zrobimy, kurwa! Siedzę na ławce, kurwa, posadził mnie, kurwa, rodzice przyjechali ze Szczecina, a ja na ławce. Kurwa, kurwa! – Biegał jak nakręcony.

Obok spokojnie siedział Tomek Frankowski – jak się okazało – też rezerwowy.

– Kurwa, kurwa, Tomek, powiedz coś, kurwa! Ciebie też posadził! Kurwa, kurwa! Co robić? Co robimy? Tomek, co robimy?

A Tomek na to, niespiesznie, leniwie:

– Wiesz co. Może po prostu pójdź po dwa koce, bo na ławce będzie zimno.

Numer wykręcony przez Probierza był żenujący. Ale taki to już dziwny człowiek. Ciągle musi udowadniać swoją dominację.

* * *

Z Tomkiem Frankowskim kojarzy mi się jeszcze jedna sytuacja. Kiedy już mnie wyrzucano z Jagiellonii, a było to podczas zgrupowania w Turcji, przyszedł do mnie i powiedział:

– Chętnie bym się z tobą napił.

– No dobrze, no to się napijmy.

– Ale wiesz, ciebie już wyrzucili, więc niczym nie ryzykujesz. Może byś poszedł po browarki?

Było już późno w nocy, poszliśmy we dwóch. Ja pierwszy, oficjalnie, nie mając już nic do stracenia. A Tomek przemykał się między filarami i chował za nimi, wypisz wymaluj szpieg z krainy deszczowców.

– Mogę? – szeptał

– Możesz, dawaj, czysto!

* * *

Kamil Grosicki zawsze dawał swoje buty „do rozbicia” młodemu zawodnikowi. Czyli pierwszy trening zaliczał w nowym obuwiu nie „Grosik”, tylko wytypowany przez niego kot. To było perfidne – Kamil dawał jakiemuś chłopakowi żółte korki, a trzydzieści minut później…

Probierz:

– Co to ma, kurwa, być? Żółte buty?! Kim ty jesteś?!

Młody się czerwienił, a myśmy rechotali z tyłu. Znowu trener dał się wyprowadzić z równowagi.

* * *

Marcin Wasilewski, jedno z jego pierwszych zgrupowań kadry. Był bardzo podekscytowany otoczeniem, w jakim się znalazł. Rozsadzała go energia.

W czasie treningu zwraca się do Hajty:

– Tomek, czy mógłbyś stanąć w murze, tak jak w meczu. Chciałbym kilka razy uderzyć.

A „Gianni” na to:

– Przecież z trybun gola nie strzelisz.

DO ZAKOCHANIA JEDEN KROK

Często spotykam się z przeświadczeniem, że w dobrze funkcjonującej drużynie musi panować niemal rodzinna atmosfera. Nie jest to reguła, od której nie ma odstępstw. Patrząc nawet nie na całe zespoły, ale na poszczególne formacje można było w ostatnich latach zaobserwować świetnie współpracujących zawodników, którzy prywatnie się nie lubili albo nawet nienawidzili. Tomek Frankowski nie chodził na kawę z Maciejem Żurawskim, co nie znaczy, że jeden drugiemu nie podał (szkoda, że jednak podawali – może rzadziej wyciągałbym piłkę z siatki). Razem w lidze, a także w reprezentacji Polski występowali Andrzej Niedzielan i Grzegorz Rasiak, mimo że na co dzień nie mogli na siebie patrzeć.

Ich konflikt zapoczątkowany został podczas meczu Górnika Zabrze z Groclinem, kiedy to Andrzej został wycięty i zaczął zwijać się z bólu. „Wtorka” naprawdę bolało, natomiast Rasiak podbiegł i krzyknął:

– Wstawaj, przestań udawać!

Na to zdenerwowany Andrzej – chcąc się brutalnie odgryźć – znienacka zrewanżował się dość niestosownym tekstem o żonie Grześka.

Jeszcze wtedy nie wiedzieli, że będą grali razem. Kiedy już Groclin pozyskał Niedzielana, Rasiak poskarżył się i doniósł o zajściu. Nie uszanował zasady, że co dzieje się na boisku, to na boisku pozostaje. Andrzeja przymuszono, by przy całej drużynie przepraszał swojego „kumpla” z ataku. Zadra obustronna.

* * *

Zarówno Niedzielan, jak i Rasiak byli takimi profesjonalistami, że na boisku wyglądali jak para najlepszych przyjaciół (i całkiem jak Flip i Flap), jeden drugiego szukał podaniami, wiele meczów wygrali w zasadzie we dwóch. Zazwyczaj to lepiej, kiedy w zespole jest chemia, chociaż zdarza się, że wewnętrzne napięcia i tarcia mobilizują zawodników do maksymalnego zaangażowania. Ich cel się wtedy zmienia – „zrobię wszystko, by wypaść lepiej od tego zarozumiałego kutasa” – ale dla drużyny efekt jest ten sam.

Z zespołem piłkarskim jest jak z klasą w szkole. Zastanówcie się: lubiliście wszystkich? Nie, kumpli kilku, kilka neutralnych osób i zawsze jakaś grupka, którą chciało się zlać na długiej przerwie. Dlaczego w piłce miałoby być inaczej? Dlaczego miałbym lubić każdego? Chłopka ze wsi (ale z dobrym dorzutem), śmierdziela jakiegoś (z niezłą kiwką) czy zwykłego smutasa (mocnego w powietrzu). Nie ma drużyny, w której bez wyjątku wszyscy się lubią.

Wyjątkowo popapranym gościem jest dla mnie Zbigniew Małkowski z Korony, z którym miałem przez jakiś czas nieprzyjemność dzielić szatnię. Kiedy przyszedł do Kielc Krzysiek Pilarz – dla odmiany, bardzo fajny facet – Małkowski nawet nie podawał mu ręki, a w czasie wspólnych bramkarskich ćwiczeń nie odzywał się słowem. Pamiętam, jak dowiedział się, że to ja zagram w meczu z Arką Gdynia, a nie on. Robił wszystko, by mnie tylko nie rozgrzać, więc poprosiłem o pomoc Maćka Korzyma. Kiedy Zbyszek z łaski swojej ruszył się, by wykonać powinności drugiego golkipera przed kolejnym spotkaniem, w Białymstoku, to niby chciał mi uderzać na chwyt, ale jakoś tak dziwnym trafem ciągle piłki przelatywały nad bramką i lądowały na budowanej dopiero trybunie. A ja stałem jak głupek i obserwowałem te niby nieporadne, a moim zdaniem perfidnie zaplanowane strzały.

* * *

Kiedy konflikty są natury sportowej – dwóch chce grać, a miejsce jest jedno – to pół biedy, dobry trener może z takiej sytuacji wyciągnąć coś pozytywnego. Gorzej, gdy waśnie rozlewają się na całą szatnię. Raz dziennikarz zapytał mnie, co jest problemem we wspomnianej Koronie.

– Grupa „węgorz” – odparłem.

– Dlaczego „węgorz”? – drążył.

– Ponieważ wiedzą, jak wejść w dupę prezesowi.

To już sytuacja znacznie gorsza, ponieważ zawodnicy zaczynają nie tylko rywalizować na gruncie sportowym, ale też tracą do siebie zaufanie i szacunek. Pewien poziom toksyn jest dopuszczalny, ale przekroczenie normy paraliżuje pracę organizmu.

* * *

Swego czasu w Legii – mowa o 1997 roku – mieliśmy konflikt pomiędzy „młodymi” i „starymi”. Szło o jakieś duperele, wszyscy chyba byli trochę niedopieszczeni i zazdrośni. W czasie zgrupowania zorganizowaliśmy spotkanie pojednawcze na plaży.

– Niech każdy opierdoli swoją działkę i będzie spokój – powiedział Romek Kosecki.

Już wszystko było powyjaśniane, rozejm zatwierdzony, dopóki Igor Kozioł nie zobaczył leżącej na piasku meduzy.

– Rysiu, coś ci wypadło – stwierdził, nawiązując do sporawego brzucha Stańka.

I znowu się wszyscy szczepili, a „Miętowy” z „Zielkiem” skakali jak dwa koguty.

Jednak lepiej było, gdy zamiast się kłócić, Marek Jóźwiak ogolił Zbyszkowi Mandziejewiczowi pół wąsa, gdy „Mandzia” spał. Albo gdy na dociążenie bagażu zawodnicy chowali sobie nawzajem do toreb hotelowe gaśnice.

* * *

Coraz bardziej polska piłka zmierza w stronę tak zwanego profesjonalizmu. Tak zwany profesjonalizm oznacza, że w zespołach grają ludzie, którzy nie tyle się lubią czy nie lubią, ile po prostu się nie znają. Jeśli nie wiesz, jak ma na imię żona kolegi (bez pochopnych wniosków, proszę), jak wyglądają jego dzieci, co lubi jeść i co robi w dzień wolny – to znaczy, że jesteście dla siebie obcy. Na dłuższą metę nie uważam, by to była dobra opcja. Pod tym względem alkohol czasami pomaga – rozwiązuje języki, zbliża ludzi, popycha w stronę wspólnych przygód, które można później latami wspominać.

W Austrii trener Bernd Krauss sam dbał o to, by tematów do rozmów nam nie zabrakło – na przykład zapraszał całą drużynę na kolację, a po godzinie się zawijał. Wcześniej jednak ogłaszał:

– Rachunek jest otwarty, macie się dobrze bawić, bez zahamowań…

W Celticu Glasgow u trenera Neilla Lennona Georgios Samaras został ukarany finansowo (nie chcę skłamać, ale to chyba było 500 funtów) nie za to, że się napił, tylko za to, że cała drużyna piła, a on nie przyszedł.

Fizjolog powie:

– Mocny alkohol jest absolutnie zakazany, niweczy wysiłek włożony w trening!

Natomiast psycholog powie:

– Mocny alkohol jest czasami wskazany, bo poprawia atmosferę w zespole.

Obie wypowiedzi są słuszne i obie się wzajemnie wykluczają. Chociaż kiedy dzisiaj któregoś ze starszych piłkarzy zapytać, czy korzystał z porad psychologa, to odpowie:

– Mieliśmy w drużynie jednego na stałe. Na imię miał Johnnie, a na nazwisko Walker.

* * *

Pamiętam, mnóstwo tych wszystkich durnych anegdotek, które jednak nie występują w smutnych szatniach i w smutnych drużynach. Moim zdaniem smutna drużyna pozostaje smutna także po sezonie – bo niczego nie wygrała. Żarty są potrzebne – jako ujście emocji, odreagowanie.

Pamiętam, jak podczas obozu Śląska w Turcji Piotrek Stokowiec skakał na czwartym piętrze pomiędzy balkonami (naprawdę sądziliśmy, że się zabije) i kiedy krzyczał w samolocie w czasie turbulencji: „Nigdy nie spadnie, WKS nigdy nie spadnie!”.

Teraz mam też przed oczami naszego gołego masażystę, którego związaliśmy, przytwierdziliśmy do łóżka i wraz z tym łóżkiem wynieśliśmy na korytarz budynku klubowego. Miał na plecach napisane farbą „WKS Śląsk”. Obok przechodzili zdziwieni interesanci, osoby chcące załatwić coś w sekretariacie. Nawinął się też Janusz Wójcik. Spojrzał i wydał dyspozycję:

– Zakazuję rozwiązywać.

* * *

Element uśmiechu po prostu musi występować, bo w przeciwnym razie wszyscy się pozagryzają.

Dla was, drodzy czytelnicy, mam ciekawy sposób na letnią imprezę. Sprzedał mi go Maciej Nalepa – reprezentacyjny specjalista od otwierania hotelowych barków (włamanie zajmowało mu dwie sekundy). Na Ukrainie małżonki zawodników stanowczo zażądały, by tym razem podczas grilla nie podawano alkoholu. Zawodnicy wpadli na pomysł – wzięli całe arbuzy, a następnie… za pomocą strzykawki faszerowali je wódką. Dziewczyny były szczęśliwe, bo faceci wysłuchali próśb i spożywali tylko wodę mineralną, ale nie mogły później dojść, z jakiego powodu wszyscy są pijani. Sam nie próbowałem, ale podobno arbuz ze wstrzykniętym alkoholem na lato pasuje idealnie!

* * *

Bzdurą jest przekonanie, że jakoś powyżej normy balują polscy piłkarze. Trochę świata zjeździłem, ucho przykładałem tu i tam. Taki Tomek Zdebel – reprezentant Polski, ale jednak Niemiec, człowiek o tamtej mentalności – zapytał kiedyś podczas zgrupowania we Wronkach:

– Szamo, ty tu wszystkich znasz. Nie skombinowałbyś butelki whisky?

– Nie ma sprawy.

W Austrii zawodnicy ładowali tak bardzo, że jak raz na treningu Janos Matyus schylił się po bidon, to padł jak długi i już nie wstał. W Anglii i Szkocji chleją i grają. Taki Derek Riordan miał zakaz wstępu do wszystkich pubów w szeroko pojętej okolicy. Czekał tylko na Halloween, bo wtedy założył maskę i w przebraniu ruszył na melanż. Niestety, po kilku godzinach się zapomniał, maskę zdjął i z lokalu został momentalnie wyrzucony. Darren McCormack, kolega z Hibernianu, miał wybite dwa przednie zęby. „Zaślepki” wyjmował przed treningami i meczami. Jeśli przychodził bez nich do klubu – znaczyło to tyle, że wraca prosto z miasta i znowu po pijaku z kimś się lał po mordzie. Coż, w końcu syn boksera. A pamiętacie, jak Liverpool poleciał do Hiszpanii, tylko po to, by się dobrze zbombardować? Jeden z piłkarzy wylądował w areszcie.

Nie ma podziału na polską amatorkę i zachodni profesjonalizm. Młodzi ludzie są wszędzie tacy sami. 25-latek z Polski i 25-latek z dowolnego innego europejskiego kraju tak samo chce się zabawić, gdy ma wolny czas i sporo gotówki w kieszeni. Kto twierdzi inaczej, jest naiwny i nie zna życia.

* * *

Zdarza się, że piłkarze zakumplują się… aż za bardzo. Kiedyś dwóch chłopaków z drużyny nakryłem na seksie. Dla jasności – dziewczyn nie potrzebowali, doskonale bawili się we własnym gronie. Bądźmy dosadni: posuwali się jak króliki z reklamy Duracella. Ten porażający widok, chociaż chciałbym go wyprzeć ze świadomości, wciąż mam przed oczami. Nazwisk nie podam, nie chcę im niszczyć życia, zresztą każdy orze, jak może.

Ale dla piłkarzy, którzy opowiadają, że nie wyobrażają sobie dzielenia szatni z homoseksualistą, mam krótką informację: lepiej sobie wyobraźcie, bo nigdy nie wiadomo, co was czeka. Zresztą, zapewne już z jakimś graliście lub gracie, tylko jeszcze o tym nie wiecie. Czasami lepiej nie rozglądać się zbyt uważnie – ja to niestety zrobiłem i później żałowałem.

Geje nigdy się nie ujawnią, ponieważ środowisko piłkarskie nie jest tolerancyjne, a szatnia to szczególne miejsce – takie, w którym często paraduje się na waleta. Świadomość, że ktoś może z wielkim zainteresowaniem przyglądać się twojej kuśce, zapewne wywoła niepokój u większości zawodników. Znam argumenty osób bardzo tolerancyjnych – że niby homoseksualista wcale nie ma ochoty przelecieć całej ekipy, że romantyk i że musi się zakochać. Jednak nikt nie zaprzeczy, że gdybym ja miał codziennie przebierać się w jednym pomieszczeniu z kadrą siatkarek, to nie czułyby się one komfortowo.

* * *

Nie jest rzeczą rzadką, że nie lubisz gościa ze swojej drużyny, natomiast masz bardzo dobre kontakty z tak zwanym przeciwnikiem. Weźmy takiego Jacka Zielińskiego i Tomka Łapińskiego. Legia rywalizowała z Widzewem o mistrzostwo, a „Zielek” z „Łapą” o miejsce w reprezentacji Polski, ponieważ wedle jakiejś kretyńskiej teorii podobno nie mogli grać razem. Zapominając o medialnym zgiełku, ci piłkarze jeździli razem na ryby i chyba jeżdżą do tej pory.

Ja na stare lata złapałem dobry kontakt z Piotrkiem Lechem, długowiecznym bramkarzem. Pewnego dnia przekręcił do mnie kumpel ze Śląska:

– Co robisz?

– W domu jestem, w Warszawie.

– To przyjedź do mnie na imprezkę.

– Na Śląsk?

– Tak.

– Teraz?

– Tak.

– OK, za trzy godziny będę.

Zadzwoniłem po taksówkę, taryfiarza instruuję:

– Do Zabrza!

Nie miałem co zrobić z psem, małym yorkiem, więc wziąłem go ze sobą.

Podjechałem, zgarnąłem kumpla. Po jakimś czasie hasło: w drogę, odwiedzimy Piotrka Lecha. Byłem ja, kolega i pies. Nie mogliśmy znaleźć kolejnej taksówki, więc stwierdziłem, że sam zorganizuję transport. Wyszedłem na główną drogę i wlazłem pod koła nadjeżdżającej wywrotki z piaskiem. Hamowała, hamowała, hamowała… Zdąży się zatrzymać czy nie zdąży? Zdąży czy nie zdąży?

Zdążyła.

Stanęła pół metra przede mną. Spojrzałem na rejestrację. Jest dobrze – warszawska! Za kierownicą roztrzęsiony młody chłopak – jeszcze nie doszedł do siebie po tym, jak omal mnie nie rozjechał. Już chyba chciał wyskoczyć z pretensjami, aż nagle…

– „Szamo”? To ty? – spytał.

– No ja. Podrzucisz nas na imprezkę?

Do Piotrka zajechaliśmy ciężarówką – tego nawet on się nie spodziewał. A zabrany z Warszawy pies bardzo się przydał, bo jako że nie mieliśmy piłki, właśnie on posłużył nam jako rekwizyt to chwalenia się niektórymi interwencjami z przeszłości. Rzucałem kudłacza do Piotrka Lecha, a on łapał w powietrzu, z odpowiednią robinsonadą. Gliwie czy Cabajowi bym nie rzucił.

* * *

Piotr Lech grał w lidze do czterdziestki, mimo że był chyba najgorzej prowadzącym się zawodnikiem w jej historii. Gdy w Górniku zorganizowano spotkanie z dietetykiem, ten zapytał piłkarzy, co jedzą na śniadanie. Jedni wspominali o jogurcie, inni o jakichś kanapkach, natomiast Piotrek odparł krótko:

– Fajurka i kawka.

Lubił igrać z losem. Jako zawodnik Ruchu Chorzów, założył się z Jackiem Bednarzem, że przeskoczy samochód. Co gorsza – jadący samochód. „Benek” nie dawał wiary, a to błąd. Kiedy do klubu swoim maluchem zmierzała księgowa, nagle Piotrem wybiegł tuż przed maskę i podskoczył najwyżej, jak tylko umie – jednocześnie podciągając nogi do klatki piersiowej. Auto przejechało dołem, a Lech zainkasował wygraną.

* * *

Zakończmy ten rozdział czymś wesołym.

Wiecie, jaką ksywkę w kadrze miał Roman Szewczyk? Szejk.

W szatni śmiano się, że jak wyciśnie ropę z tych wszystkich krost, które ma na twarzy, to będzie bardzo bogaty.

PIENIĄDZE

Niektórzy wiją się jak piskorze, by tylko nie uznać oczywistego przecież faktu – w piłkę nożną gra się dla pieniędzy. Pasja u jednych zanika szybciej, u innych później, a jeszcze u innych nigdy. Ale każdy z nas – bez względu na to, jak kocha futbol – myśli o forsie. Nic innego w życiu nie potrafimy robić. Jeśli nie zarobimy na chleb na boisku, nie zarobimy nigdzie.

Po co grasz w piłkę? Bo to kocham. O czym myślisz, gdy wychodzisz na boisko? O zwycięstwie. Piękne hasła. Ale czemu nikt nie mówi, że dzięki piłce chce być bogaty?

Na przestrzeni lat obserwowałem, jak zmieniają się zarobki piłkarzy, a co za tym idzie – jak zmieniają się sami piłkarze. Sumy, jakie można było zarobić na boisku, rosły w astronomicznym tempie. Coraz częściej wystarczał jeden dobry sezon, a z czasem – w skrajnych wypadkach – choćby jeden dobry mecz, by zapewnić sobie stały dopływ potężnej gotówki przez następne trzy albo i cztery lata. To demoralizujące i rozleniwiające. Oczywiście, gdybym wciąż był zawodnikiem, bardzo by mi się to podobało, i ktoś może śmiało uznać, iż jestem zgorzkniały, bo nie załapałem się na te złote lata (chociaż też nie miałem źle).

Jednocześnie wraz ze wzrostem płac zaobserwowałem drugie – niezależne – zjawisko. Pojawiła się moda na „młodych piłkarzy”, na skutek tęsknoty za pokoleniem, które coś wygra. Wiara w młodość wynikała tylko i wyłącznie z braku wiary w teraźniejszość, nie była poparta żadnymi innymi argumentami. Nie uważam, byśmy mieli dziś zastępy piłkarzy, którzy zawojują Europę.

Wystawianie doświadczonych traktowano jako słabość trenera, brak pomysłu, brak wizji rozwoju klubu. Sztuczne promowanie juniorów przy jednoczesnym nagradzaniu ich wysokimi kontraktami za nic prowadzi do tego, że stają się nasyceni, zanim cokolwiek osiągną. Stara zasada głoszona wśród piłkarzy brzmi: zarabiasz 50 tysięcy złotych, graj tak, by zarabiać 50 tysięcy euro. Jednak by zaspokoić ambicję niektórych, wystarczy już pierwsza pensja. Mamy w lidze wielu piłkarzy, którzy czują się królami życia, ponieważ stać ich na fajny samochód, na kupno dwóch mieszkań i dobrego zegarka. W dawnych czasach wciąż nosiliby pachołki podczas treningów i wchodząc do szatni, mówili „dzień dobry”. Bezstresowe wychowanie, na które moda zapanowała w normalnym życiu, obserwujemy także w futbolu. Dmuchamy na tę młodzież, chuchamy, obsypujemy banknotami, byle tylko była zadowolona i myślała jedynie o piłce. Jednak efekt jest dokładnie odwrotny.

W klubach, w których dogorywałem na stare lata, widziałem wielu młodych chłopaków z jakimś tam minimalnym talentem, którzy po otrzymaniu pierwszego kontraktu (często nędznego, ale wystarczającego, by mieć furę na raty i by bawić się co weekend na dyskotece) już czuli się lokalnymi gwiazdeczkami. Większość z nich dziś w ogóle nie gra w piłkę na szczeblu centralnym. A przecież mieli plany, mieli nawet menedżerów, którzy zgłaszali się do kierowania karierami. W Warcie Poznań był taki chłopak, na samym początku drogi, wiecznie zjarany zielskiem, stąd ksywka „Laska”. Prezes zadzwonił, by porozmawiać na temat nowego kontraktu, a on na to:

– Proszę kontaktować się z moim menedżerem, do widzenia.

Jak coś przychodzi za łatwo, to tego nie szanujesz. Odwieczna prawda. Kiedyś tak łatwo nie było, młody musiał być lepszy od starego, by dostać jego miejsce. Gdy Marek Jóźwiak przyszedł do Legii, zapytano go w szatni:

– Ty, na jakiej pozycji grasz?

– W obronie – odpowiedział.

– Chyba cię popierdoliło, ja tam gram – skontrował go Krzysztof Gawara.

Teraz młody może być gorszy od starszego, ale pozostaje wiara, że „nauczy się”, więc „trzeba na niego stawiać”. To odwrócenie hierarchii do góry nogami. Kluby łudzą się, że na tych młodych piłkarzach zarobią (bo na starych przecież już nie), ale obrana strategia nie wygląda na najrozsądniejszą.

* * *

Ile się kiedyś zarabiało?

Kiedy przyszedłem do Legii, we trzech wynajmowaliśmy mieszkanie na parterze – ja, Marcin Mięciel i Igor Kozioł. Radziliśmy sobie, ale nie stać nas było na wielkie fanaberie. Normalne, fajne życie.

Oczywiście, wraz ze wzrostem pozycji zawodowej rosły też przychody. Dla mnie przełomem była Liga Mistrzów, kiedy wszystkie mecze obserwowałem z ławki rezerwowych. Za sam awans dostałem premię w wysokości 44 tysięcy złotych, ale później Grzesiek Lewandowski zrobił aferę, że to skandal, bo nawet palcem nie kiwnąłem, a tyle wziąłem. Dlatego za awans do ćwierćfinału Champions League – wliczając wszystkie sześć meczów po drodze – dostałem tylko 27 tysięcy. Tylko albo aż. Pokrzywdzony się nie czułem, rozumiałem starszyznę. Nie miałem żadnego udziału w ich sukcesie. Jednocześnie miałem świadomość, że gdyby dalej w zespole był Zbyszek Robakiewicz, to dostawałby premie na poziomie zawodnika podstawowego składu, ponieważ rada drużyny nie pozwoliłaby mu zrobić krzywdy.

Wtedy w Lidze Mistrzów piłkarze kosili naprawdę potężne sumy. Chyba poszli z klubem na układ, że jeśli awansują, to połowa pieniędzy z UEFA trafi do nich. Czołowi gracze obłowili się więc jak nigdy wcześniej.

Bo to nie było tak, że jeśli grałeś w Legii, to z miejsca stawałeś się nie wiadomo jak bogatym człowiekiem. Na przykład Jacek Zieliński w ogóle grał przez pół roku bez żadnego kontraktu, nie dostawał jakiejkolwiek pensji, ponieważ klub nie zaakceptował jego żądań. Jacek oczekiwał… 15 tysięcy dolarów rocznie. Dzisiaj to śmiech na sali, byle gówniarz tyle bierze, a wtedy poniżej tej sumy wyceniono podstawowego zawodnika, który zdobył mistrzostwo kraju. „Zielek” powiedział: „W takim razie wolę grać za darmo”. I grał, przy czym gdyby przez jakiś dłuższy czas był amatorem (nie pamiętam już, jak te przepisy dokładnie były skonstruowane), to mógłby odejść za darmo, więc prędzej czy później Legia musiała się z nim porozumieć. Obroną Legii w Lidze Mistrzów kierował człowiek bez ważnej umowy. Kontrakt parafaował dopiero w listopadzie.

Mój pierwszy zawodowy kontrakt w Legii (sezon 1996/97, kiedy zostałem pierwszym bramkarzem) opiewał na kwotę 100 tysięcy złotych rocznie i znalazł się w nim zapis, że w kolejnym sezonie nie mogę zarabiać mniej niż 80 procent tej sumy. O podwyżce w ogóle nie było mowy. Jak więc łatwo policzyć, gwarantowane miałem nieco ponad 8 tysięcy złotych miesięcznie, a po pierwszym sezonie, w trakcie którego obwołano mnie odkryciem i kiedy nawet zadebiutowałem w seniorskiej reprezentacji Polski, obcięto mi roczną pensję do 80 tysięcy złotych. Uważałem to za wielką niesprawiedliwość i bardzo się buntowałem. Mówiłem wtedy działaczom, że chyba ze mnie kpią; że nie interesują mnie żadne „zamrożone” pieniądze, bo zamrożony to jest Walt Disney; że kasa w „zawiasach” też nie dla mnie, bo na zawiasach to są drzwi. Ostatecznie wywalczyłem tyle, że przywrócono mi kontrakt wyjściowy – 100 tysięcy złotych rocznie – a klub oświadczył publicznie, że… otrzymałem 20-procentową podwyżkę. Można to i tak interpretować, jeśli się człowiek bardzo nagłówkuje.

Sto tysięcy złotych rocznie to nie jest mała kwota, ale nie jest też wielka. Na poziomie zwykłych, ale w miarę dobrze zarabiających ludzi. Nie stać było mnie na wielkie ekstrawagancje, mogłem sobie kupić volkswagena corrado i trochę ciuchów. Wtedy nikt z nas nie miał menedżera, na rynku funkcjonował sprawnie tylko Włodzimierz Lubański, nazywany „mister 25 procent”, bo podobno takie brał od zawodników prowizje. W Legii jeśli szedłeś po podwyżkę, to szedłeś sam, albo szedł w twoim imieniu bardziej obrotny kolega. Ja musiałem wstawić się u prezesa o kontrakt Wojtka Kowalewskiego, który ledwo wiązał koniec z końcem, czasami przyjeżdżał do mnie na obiady, bo już mu brakowało pieniędzy, by się normalnie wyżywić. Ale to był zawsze twardy typ, zdeterminowany i po bogactwo sięgnął – tylko że nie w polskiej lidze, lecz za granicą. Rozumiem, że pieniądze powinny przychodzić stopniowo, ale wtedy przeginano w drugą stronę. Wojtek, wówczas chyba drugi bramkarz, przyjeżdżał na treningi czerwonym fiatem 125p.

Legia nie działała wówczas zbyt poważnie. W klubie nie było nawet pralek. Jednego dnia, gdy pogoda nie sprzyjała i gdy tarzałem się w błocku, po treningu cały umorusany poszedłem do szatni, zdjąłem śmierdzący kombinezon, wrzuciłem go do wiadra, zalałem wodą i ruszyłem w kierunku gabinetu prezesa Marka Pietruszki. Postawiłem „prezent” na biurku i powiedziałem:

– Niech mi pan teraz, kurwa, powie, że ja sam mam to uprać.

I problem braku pralek się rozwiązał.

Najwyższy kontrakt dostał Mariusz Śrutwa, nie pamiętam już dokładnie, jaka to była suma, ale oprócz sowitej pensji mógł liczyć nawet na klubowy samochód Daewoo Leganza, podczas gdy ja, Jacek Zieliński i Marcin Mięciel musieliśmy takie same auta kupić (dostaliśmy tylko zniżki od dealera).

* * *

Ile zarabiała ta „starsza” Legia – nie wiem. Pewnie inaczej mieli ci zawodnicy, którzy należeli do Janusza Romanowskiego (Pogoń Konstancin), a inaczej ci, którzy podpisali umowy bezpośrednio z zarządzanym przez wojsko klubem. O pieniądzach w szatni w zasadzie się nie rozmawiało, żadne gadżety wówczas nie istniały, więc nie było czym szpanować. Wtedy zawodnicy albo jechali razem pobiesiadować, albo jechali do swoich rodzin, bo większość miała już przynajmniej jedno dziecko.

Pamiętam, że Leszek Pisz miał srebrną hondę prelude. Często podwoził mnie na plac Konstytucji (mieszkał w tej okolicy). Kiedyś wydarzyła się śmieszna sytuacja – Leszkowi nagle drogę zajechał inny samochód, wysiadł z niego gość i mówi:

– Proszę pana, jestem menedżerem „Piaska”. Muszę od pana kupić to auto, cena nieważna. „Piasek” rozbił wczoraj identyczne, a zależy nam na tym, by sprawę utrzymać w tajemnicy.

– Panie, daj mi pan spokój – odparł Leszek i pojechał dalej.

Później „Piszczyk” jeździł toyotą celicą, którą z czasem przejął Krzysiek Ratajczyk.

Czasami fura oddaje charakter człowieka. Rysiek Staniek zawsze był spokojny, nie lubił się rzucać w oczy, natomiast Piotrek Mosór uwielbiał robić wokół siebie zamieszanie. Staniek więc jeździł fordem mondeo, a Mosór mitsubishi eclipse, ale różnica była taka, że ford miał potworny silnik, a mitsubishi raczej jakieś gówienko od kosiarki. I jak „Moskit” chciał się ścigać, to ten jego ekstrawagancki wóz został w sekundę odsadzony przez niepozorne auto Stańka.

Legia w dawnych czasach dawała wypłatę w gotówce, w kasie obsługiwanej przez panią Jadzię. Piłkarze odchodzili więc z reklamówkami pełnymi banknotów i później często spotykali się w banku, w kolejce do tego samego okienka.

* * *

Dopiero w Grecji – w PAOK-u, który kupił mnie za milion marek – otrzymałem wyższe wynagrodzenie. Trzyletni, rosnący kontrakt. Kolejno: 180, 190 i 225 tysięcy dolarów, przy znacznie większej sile nabywczej dolara niż obecnie. Niestety, dałem się zrobić w konia staremu wydze, czyli Jerzemu Kopie, który ten transfer nadzorował. Miałem oddać mu 10 procent, czyli 18 tysięcy dolarów z pierwszego roku. Kontrakt wypłacano w czterech ratach. Kopa namówił mnie:

– Co będziesz robił cztery razy te przelewy, nie chcę ci zawracać głowy. Dlatego od razu daj mi osiemnaście tysięcy dolarów i będzie z głowy.

Dałem. Problem w tym, że z czterech rat zobaczyłem tylko dwie, a on prowizję wziął od całości, nie od połowy. Kiedy prosiłem go o pomoc w wyegzekwowaniu reszty, zlekceważył mnie.

Później się na nim troszkę zemściłem.

Zadzwonił i powiedział:

– Mam dla ciebie klub, Denizlispor, ogromne pieniądze! Dają dużo więcej niż PAOK. Musimy tylko pojechać, pokażesz się na jednym treningu i gotowe.

Na lotnisku czekać miała limuzyna (tak zapowiadał Kopa), tymczasem bite czterdzieści minut wypatrywaliśmy jakiegoś zasyfionego busiku. Kiedy dojechaliśmy na miejsce, trening przeprowadził ze mną facet wyglądający jak Adaś Niezgódka z Akademii Pana Kleksa. Zamiast kopać piłkę na bramkę, rzucał. Okazało się, że to kierownik drużyny. Już byłem mocno zagotowany i wiedziałem, że nie ma mowy, bym podpisał kontrakt. Następnego dnia wyszedłem na zajęcia z zespołem na dużym fochu. W czasie treningu strzeleckiego nie rzuciłem się do żadnej piłki, tylko stałem w miejscu i odbijałem nogami.

Kopa stał za bramką przerażony.

– Grzesiu, proszę, rzuć się!

– Nie.

– Proszę, chociaż jedną obroń!

– Spierdalaj.

– Nie oddadzą nam pieniędzy za bilety lotnicze!

– Tobie nie oddadzą, a nie mnie.

O zarobkach w Śląsku już wspominałem, przy okazji scenki odegranej przez Janusza Wójcika. W Amice dostałem 400 tysięcy złotych rocznie plus premie (Paweł Kryszałowicz po powrocie z Niemiec chyba otrzymywał dwa razy więcej). Niezły kontrakt miałem w Sturmie Graz, ale niestety z kiepskim zakończeniem. Tam miałem dwie umowy, jedną oficjalną, drugą nieoficjalną. Oficjalna gwarantowała mi 3500 euro miesięcznie, czyli 42 tysiące euro rocznie. Brutto. Ta nieoficjalna warta była nieco ponad 13 tysięcy euro miesięcznie (dokładnie 160 tysięcy euro rocznie), ale już netto. Problem pojawił się wówczas, gdy właściciel klubu, Hannes Karting, wycofał się z finansowania klubu i kontrakt z nim stał się tylko niewiele wartym świstkiem papieru. Sturm wpadł w kłopoty finansowe i zaproponowano mi nową umowę, w wysokości zaledwie 6 tysięcy euro miesięcznie, na co absolutnie nie mogłem się zgodzić. Miałem swoją dumę, byłem zresztą ceniony, kibice w Grazu wybrali mnie najlepszym zawodnikiem sezonu.

Działacze byli na tyle naiwni, że naprawdę sądzili, że jeśli potrzymają mnie w rezerwach, to pęknę i podpiszę ten żenujący kontrakt, co oczywiście nie mogło się wydarzyć. Trenerem zespołu został wtedy Franco Foda, jak dla mnie mendowaty typ. Na koniec sezonu spotkaliśmy się w saunie. Broniłem we wszystkich meczach drugiej drużyny, byłem chwalony, że nie odpuszczam, nie przysyłam zwolnień lekarskich, nie udaję, że boli mnie brzuch albo noga. Foda uznał, że się ze mną pogodzi.

– Podobało mi się, jak pracowałeś – powiedział ten klaun, który trzymał mnie w rezerwach przez blisko pół roku. – Chciałbym, żebyś zagrał w ostatniej kolejce w lidze.

– Wiesz co? – Momentalnie przeszedłem na ty.

– Co?

– Wyliż mi odbyt! – Tu wzbiłem się na wyżyny znajomości języka niemieckiego.

Gdybyście wtedy widzieli jego minę… Przez moment czuł się jak dobry samarytanin, który wyciąga pomocną dłoń, a po chwili dostał centralnie w mazak.

* * *

Na Wyspach płaci się tygodniówki. Dundee United to nie był ligowy krezus, pensje były dość nędzne. A że nie miałem wielkiego wyboru i kluby się o mnie nie zabijały, uznałem, że zgodzę się po to, by wypromować się na tamtejszym rynku. Dostałem 1500 funtów tygodniowo plus jakieś premie.

Najśmieszniej było w Hibernianie. Pojechaliśmy na rozmowy kontraktowe wraz z Andrzejem Czyżniewskim. On jako mój przyjaciel, który mi pomoże negocjować. Usiadł przed nami prezes i powiedział:

– Tyle mogę zapłacić… – Następnie chwycił za długopis i na kartce napisał „8”.

Myślę sobie: „O kurwa, jest dobrze, ósemka z przodu”.

Prezes dopisał „0”, a po chwili jeszcze jedno „0” i…

– No nie, będzie osiem tysięcy funtów tygodniowo. Żeby się tylko nie rozmyślił, bierzemy – mówię do „Czyżyka”. Cały chodziłem na krześle, aż mnie roznosiło ze szczęścia.

Ale trzeciego zera już nie było. Nagle uśmiech zszedł mi z twarzy. Zaraz, zaraz, co to ma być? Nie 8 tysięcy, tylko 800? Naprawdę 800 funtów tygodniowo?! Przez moment przeliczałem 8 tysięcy funtów na złotówki, ale 800 to mi się nawet nie chciało.

– Dostaniesz tyle, ile miał „Zibi” – powiedział prezes, mając na myśli Zbyszka Małkowskiego.

– Ale ja nie jestem „Zibi” – odparłem.

Całe szczęście, że na miejscu był Andrzej i powstrzymał mnie przed wyjściem. Ostatecznie dogadaliśmy się na 1800 funtów tygodniowo plus 700 funtów za wyjście na każdy mecz, plus premie zespołowe (500 funtów za zwycięstwo na głowę, 200 za remis). W przeliczeniu na polskie pięć dych miesięcznie raczej pękało, więc nie można było przesadnie narzekać.

Trochę lepsze zarobki miałem w angielskim Preston, gdzie zagwarantowano mi 3 tysiące funtów tygodniowo plus 2 tysiące za występ w meczu lub miejsce na ławce rezerwowych, czyli 5 tysięcy funtów co tydzień, a do tego jeszcze jakieś premie zespołowe. Problem w tym, że byłem wtedy kulawy. Jeśli mam być szczery, jadąc na testy medyczne, wiedziałem, że mam rozwalone kolano, ale udało mi się to zamaskować i lekarze urazu nie wykryli. Zagryzałem zęby, ale nie pokazałem, że cokolwiek mnie boli podczas któregokolwiek z ćwiczeń. Liczyłem, że nogę szybko wyleczę i wskoczę do bramki. Ale zdrowia nie oszukasz. W pierwszym tygodniu rozleciałem się kompletnie i w Preston nawet nie zadebiutowałem. Klub dodatkowo był na mnie wściekły, ponieważ – nie mogąc liczyć na lokalnych lekarzy – poleciałem do Poznania i sam zorganizowałem sobie operację kolana.

Ostatnie lata to już była przykra pogoń za jakimiś ochłapami. W każdym kolejnym klubie miałem coraz słabszą kartę przetargową, byłem coraz starszy, z coraz większą przerwą w graniu i z coraz gorszą opinią. Kolano też się ciągle paprało. Umowy na kilka tysięcy złotych miesięcznie czy to w Koronie, czy w Warcie, czy to w Olimpii Elbląg… Nie było sensu już tego ciągnąć.

WSZYSTKIE TE BŁĘDY…

Popełniłem wiele życiowych błędów. Największym było chyba odrzucenie oferty z… AC Milan. Dobra, nie śmiejcie się. Miałem być takim Bartoszem Salamonem lat 90. W sezonie 1997/98 do Warszawy przyjechali przedstawiciele Venezii, którzy finalizowali transfer Kennetha Zeigbo. Drugim zawodnikiem, który miał trafić do Serie A, byłem ja, z tą różnicą, że pieniądze na mój transfer miał wyłożyć AC Milan, z którego z kolei miałbym zostać natychmiast wypożyczony do Venezii. Nie wiem, czy w grę wchodziła jakaś współwłasność, ale chyba nie – formalnie miałbym być stuprocentowym graczem Milanu zesłanym do słabszego zespołu na przyuczenie. Z dzisiejszej perspektywy wygląda to na idealny układ.

Zrobiłem bardzo dobre wrażenie w meczu młodzieżówek z Włochami, nieźle zaprezentowałem się w pucharowych spotkaniach z Vicenzą, byłem młody, ale już otrzaskany. Podobny transfer oglądaliśmy niedawno – przejście Łukasza Skorupskiego do Romy – z tym, że moja pozycja w futbolu była jednak wyższa. Trzeba było iść! Nawet gdybym nie zdołał nigdy przebić się do kadry Milanu, to pewnie zaczepiłbym się na rynku włoskim.

Niestety, wrodzona głupota wzięła górę. Wiedziałem dobrze, że Kenneth dostał kontrakt w wysokości 500 tysięcy dolarów rocznie, natomiast mnie zaproponowano zaledwie 150 tysięcy. Na tak rażącą dysproporcję nie chciałem się zgodzić. Czułem, że to niesprawiedliwe, zupełnie nie rozumiejąc, że on jest przecież napastnikiem i idzie, by zrobić różnicę już teraz, a ja traktowany jestem tylko jako melodia przyszłości.

Prezes Legii Marek Pietruszka nalegał, bym przyjechał na Łazienkowską i spotkał się z włoskimi działaczami. Były to zapewne najkrótsze negocjacje w ich życiu. Wszedłem do gabinetu, spytałem Pietruszki, ile oni ostatecznie dają. Potwierdził, że 150 tysięcy dolarów. Błysnąłem znajomością języka włoskiego – powiedziałem „ciao” – i zamknąłem za sobą drzwi. Wszystko trwało pewnie kilka albo kilkanaście sekund.

Pomyślcie, jaka szansa wymknęła mi się z rąk. Trzeba było za mnie sporo zapłacić, więc Milan nie pozwoliłby mi zginąć. Gdzieś bym się zaczepił, myślę nawet, że odpowiednio poprowadzony miałbym szansę zajść wysoko, kto wie – może nawet pograć troszkę na San Siro. W życiu każdego człowieka zdarzają się momenty przełomowe – możesz pójść w lewo i trafić na żyłę złota, albo w prawo i wdepnąć w gówno. Pewnie zabrakło kogoś, kto by mi to wszystko spokojnie wytłumaczył, kogoś, z czyim zdaniem bym się liczył, kto miałby na mnie rzeczywisty wpływ. Nie wiem, jak mogłem machnąć ręką na kontrakt z jednym z najsłynniejszych klubów świata. Zapewne zdawało mi się, że za chwilę zgłosi się następny, i jeszcze następny… Wszystko miało kręcić się wokół mnie – a to tylko ja byłem zakręcony.

Zlekceważenie Włochów i późniejszy wybór ligi greckiej, dla marnych 30 tysięcy dolarów więcej w skali roku, zakrawa na sportowe samobójstwo. To był właśnie ten wybór złej ścieżki, podążenie w niewłaściwym kierunku i koniec końców wdepnięcie w gówno – bo przecież po PAOK-u były Śląsk Wrocław i Amica Wronki. Nie tak ta kariera miała wyglądać. Pytanie „Co by było gdyby?” pozostanie aktualne do końca życia.

Drugim idiotycznym posunięciem było odrzucenie bardzo konkretnej oferty Glasgow Rangers, którą otrzymałem po świetnej rundzie rozegranej w barwach Dundee United. Znowu górę wzięła pazerność i niepotrzebne porównywanie własnych zarobków do dochodów innych osób. Takie zestawienia nigdy nie służą niczemu dobremu. Niemniej do dzisiaj mam wrażenie, że przez ten słynny szkocki klub nie zostałem potraktowany w pełni poważnie. Rangersi przysłali mi kontrakt warty 4 tysiące funtów tygodniowo plus 2 tysiące za każdy mecz, w którym chociaż usiądę na ławce rezerwowych. Negocjacje toczyły się za pośrednictwem „Stana”, który dodatkowo wywalczył, że jeśli nie zagram sześciu meczów ligowych w jednej rundzie któregokolwiek sezonu, będę mógł na własne życzenie odejść za darmo. Taki zapis gwarantowałby mi, że nie zgnuśnieję na ławce rezerwowych, jeśli nie uda mi się wygrać rywalizacji z Allanem McGregorem (jak się okazało, i tak zaraz odszedł do Anglii).

Podpisałbym tę umowę, gdyby nie jeden szczegół – w Glasgow Rangers miałem zastąpić na pozycji bramkarza numer dwa Roya Carolla, który miał zapewnione 10 tysięcy funtów tygodniowo plus chyba 4 tysiące za każdy mecz na ławce lub w pierwszym składzie. Mówiłem: „Chcę tyle samo”. W ogóle nie docierało do mnie, że Caroll (jak dla mnie słaby bramkarz, w dodatku, z tego co słyszałem, z wieloma uzależnieniami) przyszedł do Rangersów z Premier League, gdzie występował w barwach Manchesteru United i West Hamu. Dla mnie sprawa była prosta: mam go zastąpić, muszę dostać tyle samo, zwłaszcza że jestem lepszy. Ale rynek transferowy tak nie funkcjonuje, umiejętności to tylko jedna ze składowych wyceny piłkarza.

– Czy ty wiesz, co on robi? – krzyczał do telefonu brytyjski menedżer, a „Stan” zapewniał, że jeszcze spróbuje na mnie wpłynąć.

Siedziałem w Dundee, obok mnie Łukasz Załuska, a na telefonie Krzysiek. Wszyscy mi mówią: „Idź!”. A ja się zawziąłem, że nic z tego. Poinformowano już mnie nawet, o której godzinie mam się stawić na testy medyczne, ale ja na to:

– Nie przyjdę.

Wykonałem – tak mi się wtedy zdawało – gest dobrej woli. W porządku, niech będą ich warunki, ale czy chociaż dadzą samochód służbowy? A oni na to:

– Nie!

I w tym momencie zerwałem negocjacje. Podpisuj kontrakt, bo mamy innego kandydata. Nie negocjuj wysokości zarobków. Samochód kup sobie sam. Wszystko narzucone, żadnych partnerskich rozmów, tylko pozycja siły. Ja tak nie potrafię…

Na pamiątkę został kontakt i… regulamin premiowania. Najśmieszniejsze jest to, że Rangersi doszli do finału Pucharu UEFA (przegrali z Zenitem Sankt Petersburg), a w bramce stał człowiek sprowadzony zamiast mnie. Zarobiłbym z samych premii równowartość rocznych zarobków, nie wspominając o frajdzie, z jaką łączy się gra na takim poziomie.

* * *

Należało zaakceptować ofertę Rangersów. O ile się nie mylę, 4 tysiące funtów tygodniowo to była także pierwsza umowa Artura Boruca w Celticu. Potem się wydało, że „Żuraw” zarabiał 8 tysięcy, ponieważ księgowa się pomyliła i Arturowi wysłała przelew, który miał iść dla Maćka. A Maćkowi – ten przeznaczony dla Artura.

Ostatecznie jednak gwiazdorskie warunki otrzymał Boruc. Kiedy poszedł do prezesa Celticu na rozmowy w sprawie przedłużenia kontraktu, ten położył przed nim odpowiedni papier i powiedział:

– Wpisz, ile chcesz.

Artur nie wiedział, jak się za to zabrać. W końcu machnął ręką – skoro tak, to tak, jak szaleć, to szaleć. I wpisał 25 tysięcy funtów tygodniowo. Prezes zajrzał mu przez ramię i skwitował jednym słowem:

– OK.

A „Borubar” chodził jeszcze kilka dni i kręcił nosem:

– Chyba mogłem wpisać więcej.

* * *

Oferta, którą dostałem od Rangersów, dość niska, wynikała z tego, że w rozmowy wtrącił się jeden z menedżerów, Radosław Osuch. Poinformował Szkotów, że ma ze mną umowę, ale zapomniał dodać, że już dawno ją rozwiązaliśmy. Przedstawiając się jako mój impresario i przemawiając niby w moim imieniu, zażądał niezwykle niskiego kontraktu. Skołowani przedstawiciele klubu z Glasgow byli później dość oporni, by dać cokolwiek więcej. Chyba mogli sądzić, że raz zaakceptowali moje warunki, a ja wyczułem, że można było licytować wyżej i wyżej.

Sęk w tym, że te warunki ani przez moment nie były moje.

Zamieszanie związane z menedżerami stanęło mi na przeszkodzie raz jeszcze. Mniej więcej w tamtym czasie miałem okazję, by zaczepić się w innym dużym klubie – byłem krok od przejścia do Borussii Dortmund. Jej bramkarz, Roman Weidenfeller, zerwał więzadła w kolanie i Niemcy poszukiwali kogoś na chwilę, pewnie najpierw na ławkę, a nie do grania. Zawsze jednak wierzyłem, że jeśli uda mi się wkroczyć do odpowiedniej szatni, to już nie pozwolę się z niej wyprosić.

Miałem kupione bilety lotnicze i można powiedzieć, że dogadany kontrakt. Dogadanie polegało na tym, że menedżer Adam Mandziara zapomniał na czas wyłączyć telefonu i niechcący nagrała się na mojej sekretarce jego rozmowa, w trakcie której powiedział:

– A jemu damy tylko dwieście pięćdziesiąt tysięcy, i tak będzie zadowolony. Reszta dla nas.

Borussia to za duża marka, by się obrażać. Przełknąłem to, że ktoś mnie robi w konia – w porządku, odegram się innym razem i to srogo. Niestety, z podaniem informacji o moim transferze pospieszył się Mateusz Borek. Napisał w „Przeglądzie Sportowym”, że przechodzę do Borussii, co przeczytał Jarosław Kołakowski – menedżer, z którym miałem podpisaną umowę. Wszystko było załatwiane w tajemnicy i za jego plecami. Miałem zamiar z Jarkiem rozliczyć się później, jak już podpiszę umowę (prowizje wzięliby więc i Mandziara, i Kołakowski). „Kołak” skontaktował się z BVB i zapytał, dlaczego jest pomijany w rozmowach dotyczących jego zawodnika. Niemcy trochę zgłupieli, bo wcześniej sądzili, iż reprezentuje mnie Mandziara. Powstało zamieszanie, które spłoszyło działaczy Borussii. I tak dla nich byłem jakimś ósmym wyborem, a przy zawodnikach ósmego wyboru każdy oczekuje bezproblemowego transferu.

Ściągnęli więc Aleksandra Bade z Padeborn – miał wtedy 38 lat i w Borussii rozegrał zaledwie 45 minut w przegranym 2:3 meczu z Schalke Gelsenkirchen.

* * *

Osuch, wraz z Raymondem Sparksem, pilotował przejście Boruca do Celticu. Kiedy wylądowali w Szkocji i jechali taksówką w stronę stadionu, nagle okazało się, że warunki, które początkowo przedstawiono Arturowi, nie są już aktualne, bo jeszcze komuś trzeba odpalić działkę.

Artur grzecznie poprosił kierowcę:

– Niech się pan zatrzyma. – Następnie wysiadł z samochodu i oświadczył: – To podpisujcie beze mnie, ja sobie wrócę do Polski.

Postawił na swoim.

* * *

Najbardziej przy okazji transferu władował się Łukasz Załuska. Jako zawodnikowi Korony Kielce troszkę nie po drodze mu było z trenerem Ryszardem Wieczorkiem i przede wszystkim szkoleniowcem bramkarzy, Piotrem Wojdygą. Na szczęście nadeszło wybawienie – Radosław Osuch najpierw zorganizował mu testy w Stoke City, a jakiś czas później – gdy Łukasz przebywał ponownie w Kielcach – zadzwonił podekscytowany:

– Mamy to, „Załucha”, mamy to! Anglicy cię chcą! Trzy lata kontraktu! Mamy to!

– Ale pewne? – nie mógł uwierzyć Łukasz.

– Pewne, „Załucha”, pewne, rozumiesz? Mamy to! – przekonywał przez telefon rubaszny menedżer, znany z tego, że gęba nie zamyka mu się ani na moment i że w całej Europie Środkowej nie ma nikogo, kto sprawniej nawijałby makaron na uszy.

Łukasz był wtedy najszczęśliwszym człowiekiem na świecie. Nie dość, że wyzwoli się z kieleckiej niewoli, to jeszcze przeniesie do ukochanej Anglii. Jeszcze tego samego dnia dobre wieści uczcił butelką szampana. Następnie zadzwonił do właściciela mieszkania z informacją, że zdaje lokum i od następnego tygodnia nie będzie już go wynajmował. Żonie kazał jechać do Białegostoku, by spakowała rzeczy.

Czuł się jak człowiek, który właśnie wygrał w totka. I tak też się zachował. Pewnie wielu z was miało taki plan: jak wygram kilka milionów, to pójdę do pracy po raz ostatni tylko po to, by zaśmiać się znienawidzonemu szefowi w twarz. Identycznie kombinował „Załucha”.

– Chciałbym z panami porozmawiać – zawołał Wieczorka i Wojdygę.

– Ale o czym? – odburknął Wieczorek.

– Po prostu chciałbym porozmawiać.

Gdy weszli do pokoju trenerskiego, Łukasz poinformował Wieczorka:

– Jesteś chuj, a nie trener.

Przekaz dla Wojdygi niewiele się różnił:

– A ty jesteś chuj, a nie trener bramkarzy.

Niestety, tego samego dnia Osuch nie odebrał telefonu. Następnego też nie. I następnego… Przez kolejne dwa tygodnie nie odbierał, a Załuska wylądował na ławce w rezerwach Korony. Transfer nigdy nie doszedł do skutku.

* * *

Czy da się dzisiaj w piłce funkcjonować i dobrze zarabiać bez menedżera? Moim zdaniem – a dowiedziałem się tego przede wszystkim na własnym przykładzie – nie da się. Próbowałem, testowałem tę opcję – nie da się. Na koniec sam zaczynasz dzwonić i prosić: „Znajdźcie mi coś”. Ale wtedy już oni mają cię w głębokim poważaniu, niewiele są w stanie ze starego trepa wyciągnąć. Mają własną stajnię, a w niej swojego zawodnika na tę samą pozycję – i on ma pierwszeństwo.

W zasadzie nie zdarza się, albo zdarza się bardzo rzadko, by którykolwiek klub sam wypatrzył zawodnika. Zazwyczaj wszystko opiera się na znajomościach menedżerów. Jeśli piłkarz sądzi, że po prostu będzie dobrze grał, a wtedy zgłosi się kolejka chętnych, jest w wielkim błędzie. W przypadku wybitnych jednostek tak oczywiście bywa, ale zawodników podobnej klasy odróżniają menedżerowie. Możesz mieć dokładnie te same umiejętności i zarabiać 10 tysięcy miesięcznie, jak i 300 tysięcy. Cała sztuka związać się z odpowiednim człowiekiem i… dać mu zarobić.

Jeśli nie masz menedżera, możesz miesiącami i latami czekać na ofertę, a nawet jak się doczekasz, to nie masz żadnej pewności, czy ktoś w klubie nie schowa papierów do szuflady. Ilekroć w jakiejś drużynie robi się luka, prezes ma na biurku dziesięć propozycji, jak ją wypełnić. Wygrywa wówczas najbardziej obrotny menedżer, potrafiący przekonywać sobie znanymi sposobami. A jeśli nie masz menedżera, twoje CV nawet nie znajdzie się na biurku prezesa, nie mówiąc o zwycięstwie w tym wyścigu. Świat jest po prostu pełen mniej więcej takich samych bramkarzy, identycznych obrońców, pomocników o tej samej klasie i bliźniaczo podobnych napastników. A poważne pieniądze zarabiają nieliczni.

Menedżera trzeba wybrać mądrze. I ufać mu przez lata. Skakanie z kwiatka na kwiatek nie przynosi dobrych rezultatów, lepiej zaufać facetowi, że rzeczywiście ma plan na twoją karierę. Powinien mieć, bo przecież jedziecie na jednym wózku. Im więcej ty zarobisz, tym więcej zarobi też on, a o to w tym całym interesie chodzi. Może gdybym jako piłkarz miał tyle oleju w głowie, ile mam teraz, to powierzyłbym swoją karierę komuś obcykanemu – oddałbym się w ręce czy to Jarka Kołakowskiego, czy kogoś jeszcze innego. Model pod roboczą nazwą „ja sam kontra cały świat” nie okazał się najefektywniejszy.

SODÓWKA? NIC Z TYCH RZECZY

Piłkarze zarabiają także na premiach oraz w reprezentacji. Jeszcze za kadencji Piechniczka za grę w kadrze nie było praktycznie żadnych pieniędzy, natomiast za Wójcika już się pojawiły. Wtedy wprowadzono tzw. startowe, bo Tomek Hajto mówił w wywiadach, że jak przyjeżdża do Warszawy to musi mieć jakąś sumę na „taksówki i soczki”. Z tego co wiem, aktualnie startowe wynosi 4 tysiące złotych za każdy mecz o punkty i 2 tysiące za każdy towarzyski. Kiedy więc kadra ma do rozegrania dwa mecze eliminacyjne w ciągu tygodnia (zazwyczaj tak jest), każdy zawodnik odbiera 8 tysięcy złotych.

Do startowego dochodzi zwrot kosztów podróży i tu krajowy rekord pobił niegdyś Grzegorz Tomala, który na mecz kadry z reprezentacją ligi w Płocku przyjechał taksówką z… Wodzisławia Śląskiego. Wciąż były to jednak drobne w porównaniu z Piotrkiem Świerczewskim, który z Japonii (występował wtedy w zespole Gamba Osaka) przyleciał nie klasą ekonomiczną, nie klasą biznesową, ale pierwszą klasą – i przedstawił rachunek na 9 tysięcy marek niemieckich. Otrzymał wtedy informację, że dopóki gra w Japonii, więcej powołań nie otrzyma.

Premie w klubach są bardzo zróżnicowane. Czasami… w ogóle się ich nie odbiera. Taką sytuację mieliśmy we Wronkach, kiedy Darek Dudka w fatalnym wypadku śmiertelnie potrącił człowieka. Zdecydowałem wtedy, że pieniądze za zajęcie konkretnego miejsca w lidze przekażemy rodzinie zmarłej osoby, co pomoże także Darkowi. Chodziło bodajże o 150 tysięcy złotych. Poszedłem wtedy do prezesa i powiedziałem, że chcemy zrzec się premii, ale pod jednym warunkiem: klub nie obciąży nas podatkiem za pieniądze, których nie zobaczymy na oczy. Kaszyński się zgodził.

Wtedy, gdy zapadała decyzja, że wspomagamy tamtą rodzinę i Darka, najbardziej pluli się ci, którzy mieli najmniejszy wkład. Na przykład Krzysztof Kowalczyk.

– A ile ty w ogóle zarobiłeś, żeby zabierać głos? Myślisz, że z tej puli to ile by ci przypadło, co? Chuju, sam cię spłacę! – powiedziałem.

A ci, którzy rzeczywiście grali w każdym meczu, w komplecie poparli pomysł. We Wronkach mieliśmy wtedy fantastyczną atmosferę.

* * *

Istnieje wiele mitów na temat pieniędzy i piłkarzy. Na przykład bardzo często powtarza się, że temu czy tamtemu zawodnikowi od nadmiaru gotówki odbiło. Nie zgadzam się. Znałem chłopaków, którzy zarabiali naprawdę gigantyczne pieniądze, i nie zauważyłem, by rzeczywiście stali się innymi ludźmi. Często budowali wokół siebie wysoki mur, ale w ten sposób tylko odgradzali się skuteczniej od tych, którzy i tak zawsze byli na zewnątrz: tak dużo ludzi coś od nich chciało, tak wielu obcych nagle chciało się zaprzyjaźnić. Jednak wewnątrz drużyny pozostawali tacy sami. Czasami nabierali pewności siebie, co niektórzy łączyli z sodówką, ale w moim mniemaniu po prostu rosła ich klasa sportowa i w naturalny sposób także samoocena.

Zdarzali się zawodnicy, którzy kochali drogie zabawki – czy to auta, czy zegarki – albo tacy, którzy się ekstrawagancko ubierali. Ale nie jest ważne to, co masz na sobie, albo czym jeździsz, tylko to, jak się zachowujesz. Moim zdaniem zachowywali się normalnie. Nigdy, a byłem na bardzo wielu zgrupowaniach kadry, nie zauważyłem, by ktoś patrzył z wyższością na innych zawodników. Trafiały się zwykłe głąby i pospolite kutasy, ale takie z urodzenia. Ponadto drużyna piłkarska to tak specyficzne grono osób, że sodówkarz miałby naprawdę ciężko, z miejsca zostałby zniszczony szyderą i odtrącony.

Kibice często oceniają na podstawie błahych przesłanek. Ten kupił bardzo drogi samochód – sodówka. Tamten się rozwiódł – zaszumiało w głowie od pieniędzy. Tylko że w Polsce co miesiąc rozwodzi się bardzo wiele osób i nie musi mieć to nic wspólnego z gwiazdorstwem. A fury? Niech się każdy sam zastanowi, jaką by sobie kupił, gdyby na jego konto wpływało przykładowo 500 tysięcy złotych miesięcznie. Jestem dziwnie pewny, że nie byłby to opel astra.

Niektórzy piłkarze są bardzo skąpi, niektórzy mają do pieniędzy bardzo luźne podejście, potrafią i lubią je wydawać. Ci pierwsi uchodzą za skromnych, a ci drudzy za pieprzonych gwiazdorków. Nie wiem, co ma dusigrosz wspólnego ze skromnością – moim zdaniem to dwa różne terminy. Na tej samej zasadzie swoboda przy zakupach nie musi wcale oznaczać zarozumialstwa i ogólnego odlotu.

* * *

Największym „szkotem” w historii kadry był Mirosław Trzeciak. Kiedy przyjeżdżał na zgrupowanie, miał rozmiar stopy od 41 do 46.

– Kto ma but czterdzieści jeden? – pytał magazynier.

– Ja. – Trzeciak podnosił rękę.

– Czterdzieści cztery?

– Ja! – zgłaszał się znowu.

Na kadrę przyjeżdżał bez torby, a wyjeżdżał z trzema.

W portfelu zawsze nosił 200 złotych i gdy szliśmy do kawiarni, to mówił:

– Oj, mam tylko taki banknot, już nie będę rozmieniał…

Mało tego, kilku chłopaków przyuważyło go, że gdy zostawiali zbyt wysoki napiwek kelnerce, to po chwili Mirek mówił, że czegoś zapomniał, wracał do stolika i brał część pieniędzy. Szkoda, że gdy pracował w Legii jako dyrektor sportowy, to nie oglądał każdej złotówki dwa razy, bo być może nie dokonywałby tak bezsensownych transferów.

Ostatnio jeden z kadrowiczów opowiedział mi historię:

– Przed hotelem „Sobieski” były budki telefoniczne, może są dalej. Jednego dnia wyglądam przez okno, patrzę – ktoś w dresie reprezentacji Polski stoi na deszczu przy budce, kurczy się pod tym malutkim daszkiem i gada. Kto do licha? Co jest? Okazało się, że to Mirek Trzeciak. Grał wtedy w Hiszpanii, miał hiszpańską komórkę. Szedł więc do budki, by obdzwonić rodzinę.

Chorobliwie oszczędny musiał być już od młodości. Czarek Kucharski opowiadał kiedyś, że gdy grał w Szwajcarii, to zaprosił Trzeciaka do siebie na grilla. Przyjął go po królewsku. Po tygodniu czy dwóch, Mirek postanowił się zrewanżować, ale na „Kucharza” czekały tylko ziemniaki i jajka sadzone. A już hitem było to, że gdy Trzeciak przyjeżdżał z Polski do Szwajcarii, to cały bagażnik miał zapchany mięsem (bo tańsze) i potem po całym Bernie jeździł w poszukiwaniu lodówek, w których mógłby składować swoje zapasy.

Mirek był w kadrze lubiany, ale głównie dlatego, że się… dobrze z niego kręciło bekę.

* * *

Jeszcze jedna historyjka ze zgrupowania reprezentacji, z Trzeciakiem w roli głównej.

Mirek grał wtedy w Hiszpanii i PZPN zabukował mu lot do kraju z przesiadką w Manchesterze. Wraz z naszym internacjonałem zabrała się jeszcze rodzina. Powrót natomiast był już bezpośredni, do Madrytu.

Na angielskim lotnisku Trzeciak kupił dziecku zabawkę, za całe 24 funty. Pech chciał, że już w Polsce dzieciak przyszedł do taty ze smutną informacją:

– Zabawka się zepsuła.

Mirek tak tego nie zostawił. O nie!

Poprosił Krzysztofa Dmoszyńskiego o zmianę biletów lotniczych. Zażyczył sobie ponownej przesiadki w Manchesterze, gdzie wymienił uszkodzony towar na nowy.

* * *

Węża w kieszeni, i to takiego bardzo jadowitego, miał Grzesiek Wędzyński. Szybko dał się z tej strony poznać. W młodości dość często chodziło się na dyskoteki – a to „Ground Zero”, a to „Tango”. Nasza grupa – ja, Marcin Mięciel, Piotrek Mosór, Igor Kozioł – najczęściej stołowała się… w budkach koło Dworca Centralnego, gdzie o każdej porze podawano zapiekanki.

Raz jednak wraz z „Wędzyną” (nie wiem, jakim cudem się tam zaplątał) wylądowaliśmy w „Tangu”, najmodniejszej wówczas dyskotece w Warszawie.

– Chodźcie, coś tu zjemy – namawiał Grzesiek.

Ciągle jednak słyszał odpowiedź odmowną. Po pierwsze – nikt nie był głodny. Po drugie – w „Tangu” restauracja należała do najdroższych w Warszawie.

– Marcin, ty chociaż chodź – prosił „Miętowego”.

Marcinowi już głupio było odmawiać, więc poszedł z „Wędzyną” dla towarzystwa i zamówił sobie jakąś przystawkę. Wędzyński natomiast zjadł obiad (albo kolację – nazwijcie to, jak chcecie), po czym zniknął. „Miętowy” czekał, czekał, czekał, aż w końcu przy stoliku zjawił się nie Grzesiek, tylko kelner z rachunkiem wynoszącym 200 złotych.

– Nie, nie, mój kolega płaci – szybko zaznaczył Marcin.

– Ależ tamten pan poszedł do domu i powiedział, że to pan ureguluje rachunek.

Kiedy wraz z Wędzyńskim byliśmy w Izraelu (organizował moje przejście do Aszdod), poszliśmy na kolację do knajpy.

– Czy mogę skorzystać z pańskiego telefonu? Dosłownie na chwilkę? – poprosił „Wędzyna” kelnera.

Troszkę mnie to zdziwiło, bo przecież miał komórkę przy sobie. Mógł ją po prostu wyjąć i wykręcić odpowiedni numer. Zapomniałem już, jaki to sknerus. Grzesiek wziął telefon kelnera i zadzwonił do Polski, by chwilę pogadać z dziećmi. Uwierzycie?

Skąpstwo to choroba. Może trzeba było ją leczyć od razu, zamiast pozwolić na rozwój? Może trzeba było reagować, kiedy podczas zgrupowania Legii we Włoszech Wędzyński w hotelu wykręcał żarówki, by przywieźć je do Polski? Gdyby ktoś wtedy rozprawił się z „Wędzyną”, mogłoby nie dojść do sytuacji, z jaką zmierzyli się zawodnicy Polonii Warszawa. Grzesiek zaprosił kilku chłopaków do domu („Łatwo poznasz moje mieszkanie, mam najładniejsze kraty na osiedlu”), jeden oparł się o szafę, drzwiczki się otworzyły. Ze środka wypadły piłki. Takie same jak te, które przy Konwiktorskiej ginęły od jakiegoś czasu.

* * *

Czasami piłkarze nie wyglądają na bogatych ludzi. Bywają po prostu tacy, którym z pieniędzmi nie jest do twarzy. Na przykład wspomniany wcześniej Krzysiek Kowalczyk z żadnej strony nie przypominał osoby dysponującej jakąś większą gotówką. Miał śmiesznie przefarbowane na blond włosy, a przy tym się bardzo rumienił. Jak wchodził do szatni, Tomek Dawidowski zawsze go pytał:

– Ile piwek wczoraj przyjąłeś?

Po chwili kolorem twarzy zawstydzony Kowalczyk zaczynał przypominać Alexa Fergusona i wszyscy wybuchaliśmy śmiechem.

Krzysiek spóźnił się na pociąg i po transferze do Amiki przyjechał do Wronek fiatem 125p pożyczonym w ostatniej chwili od teścia (na domiar złego na tylnym siedzeniu leżał worek ziemniaków, co później potęgowało żarty). Chyba się strasznie wstydził, ponieważ parkował na stacji benzynowej znajdującej się w pobliżu stadionu i na trening przychodził piechotą. W końcu go jednak przyuważyliśmy.

Pewnego dnia zdecydował:

– Muszę kupić nowe auto!

Dużym fiatem pojechał pod salon, obsługa wyglądała przez szybę i pokazywała palcami:

– Rolnik przyjechał!

A Krzysiek wszedł, pokazał, który model bierze, i zapłacił gotówką.

* * *

Pomeczowe premie we Wronkach były wypłacane w śmieszny sposób. Co poniedziałek do klubu na rowerze przyjeżdżał koleś, który targał ze sobą walizkę pełną banknotów. Zawsze miał tam ze 100 tysięcy albo i więcej. Że go przez tyle lat nikt nie napadł – istny cud.

Natomiast sama wysokość premii była jeszcze jednym elementem konfliktu ze Stefanem Majewskim.

Ktoś jednego dnia mówi w szatni:

– A ja dostałem trzysta złotych premii…

I konsternacja. No bo jak – 300 złotych? W sumie 3 tysiące – też mało, ale ujdzie. Ale 300 złotych?!

Okazało się, że pomiędzy premiami dla poszczególnych zawodników są gigantyczne rozbieżności, w dodatku nie mają one nic wspólnego z wkładem w wynik. Dopiero kierownik drużyny nam powiedział, że Majewski ma zapisany procent od… najwyższej premii przyznanej zawodnikowi. Pewnie dlatego niektórym piłkarzom musiał premię maksymalnie obcinać, by innym wywindować do szalonych rozmiarów. A wszystko we własnym interesie.

Nie podobał nam się ten układ, więc poszliśmy do prezesa i poprosiliśmy, aby każdy zawodnik z meczowej osiemnastki dostawał tyle samo, co powinno pozytywnie wpłynąć na atmosferę. Majewski, gdy się o naszym posunięciu dowiedział, wpadł w szał.

Interesy, interesiki…

Wszyscy tacy sami.

GRUBE ŻYCIE „PIEKARZA”

Człowiekiem o najluźniejszym podejściu do pieniędzy w całym polskim futbolu jest Mariusz Piekarski. Potrafił roztrwonić cały swój majątek w niestandardowy sposób – nie w kasynach, ale po prostu… grubo żyjąc. Gest „Piekarza” jest wręcz legendarny. Legendarny także dlatego, że po latach w środowisku krąży masa historii z nim w roli głównej, których on sam już nie chce potwierdzać, zapewne z tego powodu, że spoważniał, ustatkował się i zmądrzał. Wizerunek bananowego chłopca nie jest mu już do niczego potrzebny, a w zawodzie menedżera wręcz przeszkadza.

Mariusz jest częstym przykładem piłkarza żyjącego ponad stan i rzadkim przykładem byłego piłkarza, który potrafi podnieść się z kolan i wykaraskać z długów. Nie wstydzi się przyznać, że stracił wszystkie pieniądze, jakie zarobił grając w piłkę, i znalazł się niemal na dnie. Albo bez „niemal” – na dnie. Ze śmiechem – bo on wszystko robi ze śmiechem – opowiada, jak dzień w dzień kupował tylko bułkę, pasztet i „Przegląd Sportowy”, a pomieszkiwał w lokum należącym do Jacka Zielińskiego. Kiedy zostało mu już ostatnie kilka czy kilkanaście złotych, poszedł do sklepu i zastanawiał się: pasztet czy jednak karta telefoniczna Sami Swoi. Zaryzykował – kupił Samych Swoich i przekręcił za ostatnie impulsy do Brazylii, by sprawdzić, jak się sprawy mają z Rogerem Guerreiro i Édsonem, których próbował ściągnąć do Polski, ale powoli tracił nadzieję na pozytywny finał sprawy. Gdyby wtedy kupił pasztet, nie sfinalizowałby tych dwóch transferów i nie odkuł się finansowo. To jak w teleturnieju Idź na całość.

– Wybiera pan bramkę numer jeden czy numer dwa?

– Numer jeden!

– O, sokowirówka. A w bramce numer dwa czekało ferrari.

Mariusz wylosował ferrari, tego dnia się jeszcze nie najadł, ale później nigdy przed podobnymi dylematami już nie stawał. Dzisiaj jest znowu bardzo zamożnym człowiekiem, z wielką smykałką do interesów, wyjątkowo sprawnie poruszającym się po piłkarskim rynku. Zawsze mierzył wysoko i grał o najwyższe stawki. A jak mówi stare powiedzonko: kto gra grubo, wygrać musi.

– Był Titanic… Ale jak to Titanic, zatonął. Teraz jest tratwa. Ale jeszcze będzie Titanic – spuentował niegdyś stan swoich finansów Mariusz.

Przepowiednia się sprawdziła. Oby ten drugi Titanic trzymał bezpieczny kurs do końca. Bo że orkiestra będzie grała do końca – to akurat więcej niż pewne.

* * *

Nie ma takiej sumy, której nie da się wydać. Żadna kwota nie gwarantuje bezpiecznej starości. Sam Mariusz wylicza, gdzie szeroki gest go zgubił. Pół miliona dolarów kosztował go rozwód w Brazylii, gdzie żonie zostawił dom warty 300 tysięcy zielonych, dyskotekę za 150 tysięcy i jeszcze pięć dych w gotówce. We Francji odpuścił Bastii kontrakt, w ramach którego miał przez kolejne lata zarobić 1,5 miliona dolarów. Zamiast tego, zamiast siedzieć na tyłku i „kasować”, wziął jakiś ochłap i poszedł do Legii. Tu z kolei na koniec też odpuścił ostatni rok umowy. Gdy doznał poważnej kontuzji, odwiedził dyrektora sportowego Jerzego Engela i poprosił o rozwiązanie kontraktu – z 530 tysięcy złotych wziął tylko 120 tysięcy.

Kto inny doiłby, ile się da, a on ciągle wszystkim coś darował. Taki już jest. Pieniądze rozchodziły się na wszystkie strony, przy tym nie dbał o zabezpieczenie dopływów. Nie ma wielu ludzi z większym gestem niż młody „Mario” (chociaż i ten starszy nie należy do skner).

Mariusz wydaje pieniądze w… śmieszny sposób. To znaczy, on wydaje, a wszyscy wokół się cieszą. Bo on nawet o najgłupszym zakupie umie opowiedzieć z takim wdziękiem, że trudno nie słuchać z sympatią. Najlepsze jest to, że szastania forsą w ogóle się nie wstydzi, i pytania, których inni unikają jak ognia, on traktuje jak najnormalniejsze na świecie, równie normalne co: „Jaka jutro będzie pogoda?”.

Zapytałem go więc:

– Czy to prawda, że jak latałeś samolotami, to przez całą drogę nawijałeś przez telefon satelitarny?

– Tak, wsiadałem do Air France i od razu w ruch szła karta kredytowa, brałem telefon i do samego lądowania rozmawiałem. Dzwoniłem do wszystkich znajomych, do Polski, do Brazylii. Ludzie patrzyli na mnie jak na nienormalnego. Nawet nie wiem, ile to kosztowało. Nigdy nie sprawdzałem wyciągów.

– Czy to prawda, że w Brazylii kupowałeś kilka par identycznych spodni, bo jak się któreś pobrudziły, to je wyrzucałeś?

– Tego już nie pamiętam, ale tam miałem pierwszą pensję miesięczną w wysokości jedenastu tysięcy dolarów. Mnie nigdy nie starczała, natomiast Krzysiek Nowak oszczędzał dziewięć tysięcy. Jak szedłem ulicą, to wszyscy sprzedawcy błagali mnie, bym wstąpił. Za darmo dostawałem jakieś duperele, buty czy skarpetki. Bo zawsze trójkę się wydało na wszystko inne.

– Czy to prawda, że miałeś lokaja?

– Tak, we Francji. Ale to był chłopak z Białegostoku. Był mi winny trochę kasy, to odpracował.

– Czy to prawda, że jak zostałeś piłkarzem Legii, to samochód kupiłeś od razu na lotnisku w Warszawie?

– Tak, zadzwoniłem do brata Tomka Frankowskiego, on handluje autami. Poprosiłem, żeby coś mi przyprowadził. Mówi, że mitsubishi. Ja na to, że świetnie, bo właśnie nie chciałem się rzucać w oczy. Potem się okazało, że to mitsubishi – model 3000GT – to w Polsce jakiś mega luksus. Byłem lekko zdziwiony, na Korsyce raczej byłby to taki trupek. Ale tutaj zamieszanie: Piekarski kupił sobie 3000GT! Wylądowałem, dałem „Frankowi” siedemdziesiąt tysięcy w gotówce i pojechałem na stadion.

– Czy to prawda, że miałeś ponad trzydzieści samochodów?

– Prawda. Na samochodach najwięcej traciłem. Kupowałem, a po sześciu miesiącach sprzedawałem za siedemdziesiąt procent wartości.

– Czy to prawda, że grając w Legii na zakupy jeździłeś do Berlina?

– Prawda. Wolałem tam wydać dwadzieścia czy trzydzieści tysięcy na ciuchy raz na jakiś czas, niż w Polsce szwendać się dzień w dzień po sklepach.

– Czy to prawda, że jak nie chciało ci się chodzić na solarium, to kupiłeś sobie własne i wstawiłeś do domu?

– Prawda. Po co miałem się kłaść po jakiejś starej babie?

– Czy to prawda, że jak spóźniłeś się na samolot w Paryżu, to wynająłeś prywatny odrzutowiec i poleciałeś na Korsykę?

– A to akurat niestety nieprawda.

Pytać można byłoby dalej, bez końca. Mariusz żył, jakby źródełko miało nigdy nie wyschnąć. Muszę jednak od razu zaznaczyć: to nie ma nic wspólnego z jakąkolwiek sodówką, to nie jest palma, bo on zachowywał się identycznie niezależnie od stanu konta. Kiedy został zawodnikiem Polonii Gdańsk, z Białegostoku przyjechał z telewizorem pod pachą. Od razu zaniósł sprzęt do lombardu, a za odebrane pieniądze zorganizował imprezę dla kolegów z zespołu. Żeby to naprawdę zrozumieć, trzeba go znać, widzieć tę roześmianą mordę, te oczka wesolutkie. Bo on nie szpanuje, tylko… żyje. On się cieszy, bawi, jest wiecznie zadowolony i widzi wszystko w różowych kolorach. To figlarz, dla którego każdy dzień jest przygodą. Potrafi się śmiać zarówno z siebie bogatego, jak i z siebie biednego. W każdym zdaniu, które wypowiada, puszcza oko. Pieniądze nie stanowią celu samego w sobie, są tylko narzędziem, by miło spędzać czas.

Co? Skończyły się? No to trudno. Teraz trzeba znaleźć sposób, by znowu doładować konto. On doładowuje konto tak jak normalny człowiek doładowuje komórkę.

Mariusza nie da się nie lubić. Jest to jedna z najweselszych, najszczerszych i najbardziej bezinteresownych osób w polskim futbolu. To jasne, że chce dobrze zarabiać i że odkuł się w spektakularnym stylu, ale chyba nie ma osoby, która by powiedziała, że „Mario” w pierwszej kolejności myśli o sobie. Na tym właśnie polega jego siła, że on najpierw myśli o innych, a w efekcie wszyscy chcą z nim współpracować. Licytuje wysoko, dlatego ustawia swoich zawodników na długie lata. Niektórzy mówią: „Gdzie on ich wysyła!”. A on ich wysyła do skarbca, by wzięli, ile tylko uniosą.

Dba o interesy kilku młodych piłkarzy. Kiedyś jeden z nich, Kamil Kurowski, miał iść na wypożyczenie do Kolejarza Stróże. Tam jednak powiedzieli:

– Ale nas na niego nie stać!

– Ale na co was nie stać? Przecież to darmowe wypożyczenie.

– Nie stać nas, żeby zapłacić kilka tysięcy złotych za zarejestrowanie go.

– No to ja zapłacę.

I zapłacił.

* * *

Typowy dialog…

– Miałem w życiu ponad trzydzieści samochodów. Jak grałem w Bastii, to trzy równocześnie.

– Jakie?

– Bmw, porsche i peugeota 406.

– To tym peugeotem w ogóle jeździłeś?

– Tak, zwoziłem nim śmieci, bo mieszkałem na wzniesieniu, a kontener postawili dużo niżej.

* * *

Miłość do samochodów zaczęła się wcześniej – gdy Piekarski grał jeszcze w Polonii Gdańsk.

Późny wieczór, dzień przed meczem, a „Mario” stwierdza, że każdy poważny piłkarz ma samochód. On wprawdzie poważnym piłkarzem nie jest, ale już wie, że za moment będzie. Dlatego tak czy siak auto się przyda. Poszedł po gazetę z ogłoszeniami, po chwili wraca. Patrzy, przegląda, zastanawia się…

– Jest ford sierra! – oznajmia.

– Dobry! – potwierdzają kumple.

No to dzwoni.

– Halo? Tak? Gdzie? Inowrocław? A gdzie to jest? No dobra, to pan czeka, bo my w nocy będziemy po auto!

Ekipa z Gdańska rusza na południe, by kupić samochód dla Mariusza. Do Inowrocławia przyjeżdżają koło drugiej w nocy, auto stoi w stodole. Nic nie widać, jest tak ciemno, że nawet trudno się zorientować, czy samochód w ogóle jest w środku. Ktoś poświecił zapalniczką, ktoś kopnął w oponę, by sprawdzić, czy napompowana.

– Jak możesz, to przejedź się i zobacz, czy ten samochód w ogóle chodzi – prosi kolegę.

Kolega wyjeżdża, wraca po trzech minutach, a gospodarstwo już zamknięte. Piekarski stoi przed bramą.

– Zapłaciłem!

Cała wycieczka wraca do Gdańska. Podjechali na stację benzynową. Podchodzi pracownik.

– Benzyna czy diesel?

– Nie wiem – odpowiada Mariusz. – Ale chodzi jak diesel.

– A najgorsze było dzień później – dopowiada dzisiaj. – Jak zrobiło się jasno, to się okazało, że wyprzedziłem modę. Kupiłem matowy samochód! Trzeba było pomalować.

* * *

Jako piłkarz Zagłębia Lubin jeździł polonezem kupionym od klubu na raty. Już wtedy chodziła mu po głowie myśl, że zrobił dobre wrażenie w meczu młodzieżówki w Brazylii, gdzie wpadł w oko potężnemu menedżerowi, i że w związku z tym lada chwila dostanie ofertę z Ameryki Południowej (i tak się w istocie stało).

„Miedziowi” pojechali na mecz sparingowy do któregoś z wielkopolskich miasteczek. Stało tam porsche, jak się okazało, należące do Zbigniewa Drzymały.

– W ciągu kilku miesięcy będę takim jeździł – oznajmił z pewną siebie miną Piekarski.

– Mariusz, ty może najpierw tego poloneza spłać, co? – zakpił kolega.

– Poloneza? Phi! Poloneza to ja ci mogę dać, tylko mnie podrzuć na lotnisko, jak już dostanę ofertę.

I rzeczywiście: ofertę dostał, kolega na lotnisko podrzucił, a poloneza dostał w prezencie.

* * *

Ta książka zaczęła się od wspomnienia meczu z Paragwajem. Oto Mariusz w pigułce.

Po latach „Piekarz” opowiada o tym spotkaniu:

– Siedzę tak sobie na ławce, 0:1. Trudno, wejdzie Diego, to przesądzi! Mija kilka minut, 0:2. Jeszcze nie najgorzej, dam radę odwrócić. Ale jak już padł gol na 0:3, to wiedziałem, że w pojedynkę nie wygram!

Piekarski wszedł w końcu na boisko, Polska przegrała 0:4, a on nie strzelił rzutu karnego. Ale i tak mówi, że dał dobrą zmianę.

* * *

Młody Mariusz przyjeżdża na zgrupowanie kadry. Na stoliku w kawiarni kładzie przed sobą telefon komórkowy. Wtedy na takie cacko mogli pozwolić sobie tylko najzamożniejsi.

– „Mario”, co oznacza to czerwone migające światełko?

– Że telefon w Polsce nie działa.

– To po co go nosisz?

– Bo tylko ja wiem, że nie działa.

* * *

Jak zwolnić się z treningów, aby nikt nie miał pretensji? Różne warianty testowało się przez lata. Murzyni często biorą szkoleniowców na litość – śmierć w rodzinie. Kiedy jednak po raz trzeci umiera babcia, numer traci termin ważności. Za granicą można było się zwolnić z zajęć metodą „na rozwód”.

– Panie trenerze, mam sprawę rozwodową, muszę jechać do kraju – mówił kolega.

Niestety, przy drugiej sprawie podejrzliwy szkoleniowiec powiedział, że oczywiście wyda zgodę na krótki urlop, ale najpierw musi zobaczyć papiery rozwodowe. Spanikowany piłkarz, aby nie wyjść na oszusta i nie zrujnować sobie reputacji, wyszukiwał wzory dokumentów w internecie i tworzył fałszywki.

Najdalej jednak posunął się właśnie Mariusz Piekarski jako piłkarz Bastii. Zamiast stawić się w klubie na treningach przed nową rundą, przez tydzień balował w Polsce. Spanikowany menedżer dzwonił:

– Co robić?

– Powiedz, że jesteśmy razem w Turcji i że negocjujemy kontrakt. Jak się uda, to ten klub mnie z Bastii wykupi.

Francuzi uwierzyli.

CO Z TĄ KASĄ?

Co robić z pieniędzmi, gdy jest ich… za dużo? Ivica Križanac, gdy szedł do Zenita Sankt Petersburg, w żartach mówił:

– Podpisałem taki kontrakt, że kasę będę składował na balkonie.

Ale tak naprawdę – co z nią począć? Najrozsądniej – wiadomo – inwestować. Albo oszczędzać. Lokować. Kiedy jednak człowiek ma 25 lat i stały dopływ gotówki, to tak naprawdę jest dzieciakiem, często rozkapryszonym. Bo wiecie, nas – piłkarzy – ciągle się zagłaskuje. Śpimy w pięciogwiazdkowych hotelach, odbierają nas klimatyzowane autobusy, posiłki organizuje klub, skarpetki w dziwny sposób piorą się same (po treningu zostawiasz brudne, a jak wracasz następnego dnia, to jakimś cudem są już świeżutkie – w domu to nigdy nie działa), bilety na samolot kupuje kierownik, pracujemy ze dwie godziny dziennie, ale i tak zazwyczaj „nie mamy czasu” (tak mówimy) albo jesteśmy „bardzo zmęczeni”. Mój tata, Rysiek, wychodził do gdańskiej stoczni, jak jeszcze było ciemno, i wracał, jak już było ciemno – i to on mógł mówić, że stoi kiepsko z czasem i że nie ma już na nic siły.

Jest nam więc dobrze. Oczywiście mówię o piłkarzach na jakimś poziomie, nie o tych z drugiej ligi (w dzisiejszej nomenklaturze: pierwszej), którzy w miejscowych LZS-ach kopią się za stawki, które pozwalają oszczędzić dwójkę miesięcznie. Mówię o zawodnikach, którym płaci się grubo i jednocześnie przychyla nieba, byle tylko uśmiech nie schodził z ich twarzy. Żyjemy w kokonie.

Co robić z kasą, gdy jest jej za dużo, gdy jesteś młody, głupi i nie myślisz o emeryturze? Masz 25 lat i nie chcesz gromadzić gotówki, którą wydasz po sześćdziesiątce, tylko chcesz pożyć – tu i teraz. Nie dbasz o oszczędności, bo przecież lada moment podpiszesz lepszy kontrakt, później jeszcze lepszy, a na stare lata pojedziesz do Zjednoczonych Emiratów Arabskich, żeby się obłowić – wtedy pomyślisz o zabezpieczeniu przyszłości. Jednak jeśli chodzi o nas, Polaków, to niestety tak nie działa, o czym się przekonujesz na samym końcu – gdy twoim ostatnim klubem nie jest Al-Ahli, tylko Olimpia Elbląg dysponująca kilkoma piłkami i niczym więcej.

Mam to szczęście, że nigdy nie ciągnęło mnie do kasyn, a niestety są to miejsca, w których wielu piłkarzy – także moich kolegów – zostawiło swoje kontrakty. Amica spłacała hazardowe długi swoich zawodników, wypłacała pieniądze z góry, byle tyle pokryć zobowiązania piłkarzy. Ci nakładali na siebie formalne zakazy wstępu do kasyn, które później w chwili słabości anulowali. Na początku to był temat do śmiechu, zabawa, bo przecież jak ktoś zarabia 20, 30 czy 40 tysięcy złotych miesięcznie (o wyższych sumach już nie wspominam), to nawet jak wszystko przegra, za moment znowu będzie mieć środki, by żyć w miarę godnie. Przegranie 20 tysięcy, gdy za chwilę masz dostać kolejne 20, jest niczym więcej jak anegdotą. Gorzej, gdy przegrasz nie 20, tylko 200 tysięcy – zaczynają się szemrane długi i galopujące odsetki.

– Po piłkarzu zostają tylko pieniądze. Nawet jak grałeś bardzo dobrze, a skończyłeś jako żul bez kasy, to nikt cię nie będzie szanował. A jak grałeś bardzo średnio, ale masz pieniądze, wtedy będziesz traktowany z estymą – mówił kiedyś Marek Koźmiński.

Coś w tym jest.

Nie chcę sypać nazwiskami, bo uważam, że to prywatna sprawa każdego, co robi ze swoimi pieniędzmi. Znam takich reprezentantów kraju, którzy na numer w ruletce stawiali po 500 euro. Jednemu z nich Boris Becker przyniósł szampana – na pocieszenie. Znam takich, którzy w jeden dzień potrafili przegrać kilkaset tysięcy złotych. Takich, do których w Monte Carlo podchodził menedżer hotelu i oferował darmowy apartament na tydzień (bo kasyno chciało się odegrać – i oczywiście się udało). Tacy ludzie są zazwyczaj kopalnią dykteryjek, są przesympatyczni, można śmiać się z nimi godzinami. Tylko niestety po jakimś czasie coraz trudniej się do nich dodzwonić. I tylko słychać, że „na trening przyjechali ludzie z miasta i dopominają się o swoje”.

Wesolutkie życie w czasie kariery to szybka zgryzota, gdy w końcu trzeba skończyć z piłką i okazuje się, że za 30 dni już żadna pensja nie wpłynie. Jeszcze chwilkę można się pokręcić po mieście, jeszcze jakaś szybka bajerka, ale co dalej? Do pracy? Ale do jakiej? Każdy mówi: „No to będę trenerem”. Tylko że w lidze na przestrzeni dziesięciu lat gra pewnie ponad tysiąc piłkarzy. A ilu pojawia się szkoleniowców? Czterdziestu? Jeszcze inni chcą iść w menedżerkę, ale w tej branży liczy się pięć osób. Jeśli zawczasu nie pomyślałeś o inwestycjach, to nagle się okazuje, że perspektywy przed tobą kiepściutkie. „Będę szkolił młodzież” – oświadczają niektórzy, a potem się okazuje, że młodzież woli się szkolić w grze na konsoli.

Z tego, co zaobserwowałem, są różne stadia uzależnienia od hazardu. Najpierw jest pełna beztroska, śmichy-chichy, łatwo przyszło, łatwo poszło. Jesteśmy młodzi, piękni i czasami bogaci (ale zaraz będziemy bogaci permanentnie). A potem przychodzi moment, gdy ci piłkarze naprawdę kasyn nienawidzą, płaczą, są zrozpaczeni. Nienawidzą, a grają. Grzesiek Król – jego nazwiska nie muszę utrzymywać w tajemnicy, bo przecież udzielał na ten temat wywiadów telewizyjnych – w kasynie przegrał transfer do Lecha Poznań. Dosłownie. Przyjechał do Warszawy rozwiązać kontrakt ze Szczakowianką. Od działaczy „Kolejorza” dostał pieniądze, które miał przekazać tym z Jaworzna, ale „po drodze” zaszedł do kasyna.

– Jeszcze piętnaście minut przed terminem spotkania byłem piętnaście tysięcy do przodu! – opowiadał.

Niestety, nie wyszedł na czas.

Wtedy w Warszawie zasiedział się ze dwa albo trzy dni. Pierwszego dnia mój kumpel przyjechał wyciągnąć go z kasyna.

– Jadłeś coś?

– Kebaba za ostatnie pięć złotych.

Usiedli przy stoliku i szczerze rozmawiali. W takich momentach ci weseli na co dzień chłopcy rozpadają się na tysiąc kawałków. Zrzucają maski. Na co dzień odgrywają rolę beztroskich, zadowolonych z siebie i z życia lekkoduchów. W głębi duszy cierpią. Nie są w stanie na sto procent trenować, nie są w stanie na sto procent grać w meczach, ciągle tylko myślą, co zrobili ze swoim życiem i ze swoimi pieniędzmi.

Jednego z takich gości zapytano kiedyś:

– Co ty będziesz w życiu robił?

– Pójdę do Auchan.

– Pracować?

– Nie. Wejdę na dach i się rzucę z niego.

Ciarki przechodzą po plecach, gdy słyszysz to z ust osoby, którą znasz i lubisz. Nie wiem, co takiego jest w tej białej kulce, która kręci się po kole ruletki, ale zbyt wielu moich kumpli straciło dla niej głowę. Zbyt wielu.

Tamtego dnia kolega zabrał Grześka z kasyna i zaprowadził do hotelu. Następnego dnia telefon.

– Przyjedź.

– Gdzie?

– Do jaskini!

– Jakiej jaskini?!

– Jaskini hazardu.

I godzinę później taki dialog.

– Co tu znowu robisz? Przecież wczoraj zaprowadziłem cię do hotelu.

– Ja wiem… Ale w recepcji był niesympatyczny gość, coś chamskiego mu powiedziałem i już nie chcieli mnie przyjąć. Poszedłem do „Sobieskiego”, ale tam zażądali karty kredytowej, której nie mam. Skierowałem się więc na dworzec. Patrzę – za dwie godziny pociąg. No to zaczekam. Usnąłem na ławce, obudzili mnie policjanci. Poprosili o dokumenty. No i mnie poznali, z nazwiska. Zapytali: „Panie Grzegorzu, w jakim klubie pan teraz gra?”. I tak sobie pomyślałem: „Kurwa jego mać, piździ na tym dworcu, zimno, plecy bolą, jeszcze w dodatku policja mnie poznaje”. Więc wróciłem tutaj, do kasyna, bo tu ciepło i mam drinki za darmo.

Mój apel do wszystkich piłkarzy: nie chodźcie w takie miejsca. Nawet dla towarzystwa. Nawet ten jeden raz, by zobaczyć, jak to jest. Nigdy.

* * *

Grzesiek Król to wyjątkowa postać. Nie dało się z nim nudzić, nigdy. Mistrz przypałów. O wszystko chciał się zakładać, nawet o to, czy zje pięć puszek ananasów albo z jaką wagą wróci z urlopu.

– Obstawiam siedemdziesiąt osiem! – mówił optymistycznie. Bo to urodzony optymista.

– No to ja osiemdziesiąt siedem! – przewidywał Tomek Dawidowski.

Zamiłowanie do zakładów oraz do jedzenia sprawiło, że Grzesia najlepiej charakteryzował jeden żarcik.

– Wiecie, kiedy „Królik” straci na wadze?

– Jak kupi ją za sto złotych, a sprzeda za pięćdziesiąt.

Kiedy wyjeżdżaliśmy na mecz ligowy, to od razu w autokarze siadał do grania, a w okolicach Szamotuł – czyli po jakichś 20 kilometrach – zaczynał pożyczać pieniądze.

Cokolwiek zrobi Grzesiek Król, zawsze chcesz mu pomóc. Wszyscy wokół mają do niego słabość. W dyskotece zagada cię: „Pożycz stówę”. Dasz mu tę stówę, a on po sekundzie woła barmana: „Kolejka dla wszystkich!”.

Teraz kilka historii o nim.

* * *

Jednym z ostatnich klubów „Królika” była Polonia Warszawa. Gry w tym klubie nie traktował zbyt poważnie, chociaż to przecież była ekstraklasa.

No i teraz obczajcie taką sytuację. Jak co rano na wagę musi wejść Grzegorz Król, mający wówczas problemy ze zbędnymi kilogramami. Jak przychodził do klubu, ważył 88,5. O 10 kilogramów za dużo. Trener Dariusz Kubicki postawił sobie za cel, że tego akurat napastnika – potencjalną gwiazdę – doprowadzi do stanu używalności. Codziennie więc biegał wraz z nim wokół boiska. Nie wiedział jednak, że Grzesiu jak wraca do domu, to już raczej kanapa, chipsy i piweczko.

– Jak ważyć mniej, ważąc ciągle tyle samo? – zastanawiał się „Królik”.

– Jak się o coś oprzesz mocno ręką, albo chociaż palcem, to możesz oszukać wagę na kilka kilogramów! – poradził mu kolega.

Król w budynku klubowym Polonii wchodzi na wagę, rozgląda się, o co tu się oprzeć, aż dostrzega wystającą z boazerii listewkę. Dyskretnie, ale znacząco się na niej wspiera. Waga – dwa kilo mniej. Spróbujcie tego w domu. Ustawcie wagę na przykład przed umywalką i wyciskajcie palcem, ile się da. To skutkuje.

– Brawo, Grzesiu, tak mi pracuj! – cieszy się trener Dariusz Kubicki. Jest dumny, że wspólne treningi przynoszą pożądany efekt.

Kilka dni później ta sama sytuacja. Król wspiera się mocniej. Waga – trzy kilo mniej.

– Wspaniale, naprawdę wspaniale! – puszy się „Kuba”.

Dwa dni później to samo, tylko palce pracują mocniej. Waga – pięć kilo mniej.

– Szok, naprawdę szok, Grzesiu! – Szkoleniowiec pęka z dumy.

Treningi dalej trwają – waga schodzi do 81 kilogramów. Aż przychodzi moment, gdy masażysta zauważa fortel.

– A co ty tam robisz? – pyta.

– Ja? O co panu chodzi? Nic! – Król udaje zdziwionego.

Masażysta odsuwa wagę na środek pokoju. Spanikowany „Królik” rozgląda się i dostrzega łóżko polowe. Opiera się palcami. Nagle dostaje po łapach od Kubickiego.

– Stawaj normalnie na wadze! – wścieka się trener.

Król staje i czeka na wyrok. Waga wskazuje 88,8. Przytył.

* * *

To był zawsze uroczy leser. Podobną sytuację mieliśmy we Wronkach. Stefan Majewski każdemu na czas urlopu rozdał pulsometry. Mieliśmy do wybiegania chyba po dwanaście treningów biegowych, z czego dwa albo trzy można było sobie odpuścić. Wracamy do klubu, oddajemy zegarki, „Bin Laden” zgrywa dane.

Jacek Dembiński – dwanaście wybieganych treningów, wszystkie. Ale to wiadomo, profesjonalista.

Kolejny zawodnik – dziesięć, wszystko w porządku.

Jeszcze jeden – dziesięć.

Następny – dziesięć.

Dalej – dziesięć.

Nagle dane „Królika” – dwanaście.

Konsternacja. On i dwanaście treningów? Dziwne by było, gdyby wybiegał chociaż jeden, ale… dwanaście?

– To niemożliwe, nie ty! – stwierdza z przekonaniem Majewski.

– Co nie ja? Co nie ja? Ja! – broni się Grzesiek.

– Na pewno nie!

– Tak!

– Powiedz prawdę, to nie wyciągnę żadnych konsekwencji.

No i Grzesiek po chwili się przyznaje:

– Dałem zegarek bratu, płaciłem mu pięć dych za każdy przebiegnięty dystans.

* * *

Mówi Majewski do Króla.

– Jak dzisiaj będziesz miał piłkę, to chciałbym, żebyś kiwał obrońcę. Zrozumiałeś?

– Tak.

– Jakieś uwagi?

– Jedna.

– Słucham.

– Jeszcze nigdy w życiu nikogo nie okiwałem.

* * *

W czasie zgrupowania Amiki w Hiszpanii pojechaliśmy obejrzeć towarzyski mecz Legii. W tamtym czasie „Królik” dzień w dzień wymykał się nocami, żeby pograć w kasynie. Był więc ciągle niedospany. Gdy spotkanie się rozpoczęło, położył się na trawce, a z czasem… usnął.

Pokazałem chłopakom, by zachowywali się cicho, i kiedy sędzia zakończył mecz, na paluszkach wróciliśmy do autokaru i odjechaliśmy, zostawiając naszego królewicza smacznie śpiącego na trawie. Do hotelu były pewnie ze trzy kilometry. Muszę przyznać, że długo nie wracał, więc albo miał dobre sny, albo zgubił drogę.

Jedliśmy już kolację, gdy drzwi się nagle otworzyły – stanął w nich wściekły Grzesiek Król, jeszcze ze źdźbłami odciśniętymi na policzku.

* * *

Z Amiki „Królik” odszedł do Szczakowianki. Myślał, że idzie do ekstraklasy, a po chwili ten klub został z powodu korupcji zdegradowany. Po standardach, do których Grzegorz przyzwyczaił się we Wronkach, trudno mu było odnaleźć się w Jaworznie.

Jednak lokalna społeczność była bardzo dumna z tego, co udało się tam osiągnąć. Ich zdaniem Szczakowianka stała mocno na nogach i piłkarze nie mieli żadnych powodów do narzekania. Król miał na ten temat odrobinę inne zdanie.

Pewnego dnia wszedł do szatni prezes.

– Chłopcy, czy czegoś tu brakuje? – zapytał, bardzo zadowolony z warunków stworzonych drużynie.

Król rozejrzał się po zapyziałym klubie, rzucił okiem na nędzny sprzęt, na obdrapane ściany, na ten cały otaczający go syf i spuentował:

– Tak, jeszcze tylko tu brakuje szczura w szatni.

* * *

Działacze czasami widzą tylko to, co chcą widzieć. Albo też są mistrzami w udawaniu. Oto opowieść Cześka Michniewicza, jeszcze z czasów Polonii Gdańsk.

Prezes odwiedza piłkarzy w szatni.

– Panowie, czy wszystko jest w porządku, może jakoś mogę wam pomóc? – pyta.

– Prezesie, nie ma ciepłej wody – odpowiada piłkarz.

– Ale macie jakieś problemy?

– No… Nie mamy już sprzętu do gry.

– OK, ale czy macie jakieś problemy?

– Prezesie, od trzech miesięcy nie dostaliśmy ani złotówki.

– Panowie, albo rozmawiamy o problemach, albo ja wychodzę!

* * *

Konsekwencją poprzedniej anegdoty, jest od razu kolejna.

Ten sam klub. Zakończenie sezonu. Przyjęcie, notable w krawatach, podniosła atmosfera. Szychy ze Stoczni, rewolucjoniści, Andrzej Borowczak. Ktoś puka w kieliszek.

– Przepraszam, przepraszam, kapitan zespołu chciał przemówić! – słychać.

Wstaje Dariusz Jaskulski. Zapada cisza. Wszyscy czekają, co powie kapitan. Czy podziękuje Lechowi Wałęsie? A może obecnemu Borowczakowi? Czy zadedykuje sukces na przykład papieżowi?

Jaskulski rozgląda się po eleganckich gościach, mierzy ich wzrokiem, kiwa głową, wreszcie otwiera usta:

– W dupie byliście, gówno widzieliście! Dziękuję!

Konsternacja. Wszyscy oniemieli, natomiast „Jaskuła” wychodzi. Szok. Biegną za nim koledzy.

– „Jaskuła”, „Jaskuła”, musisz przeprosić! – błagają go.

– W porządku – zgadza się dziwnie szybko kapitan.

Wracają na salę. Znów pukanie w kieliszek.

– Panowie, kapitan chciał przeprosić!

Jaskulski wstaje, chrząka, bez słowa wpatruje się w gości. Wreszcie wypala:

– W piździe byliście, chuja widzieliście!!! Dziękuję!!!

* * *

Wróćmy do „Królika”. Z tym hazardem to naprawdę smutna historia. Nie wiem, jak potoczyłaby się kariera Grześka, ale na pewno mógł grać znacznie wyżej. Miał wielki zmysł do strzelania goli i gdyby skoncentrował się na futbolu, gdyby nocami spał i jadł w wyznaczonych porach, usłyszałaby o nim przynajmniej cała Polska. Do dzisiaj ten zawodnik jest… jednym z najdrożej sprzedanych w historii Lechii Gdańsk. A przecież kiedy on z tego klubu odchodził?

Niegdyś był bliski transferu do Holandii, dokąd zabrał go Włodzimierz Lubański, lecz Lechia postawiła zaporowe warunki.

– Co zapamiętałeś z tego wyjazdu? – zapytałem go kiedyś.

– Że żona Jurka Dudka gotuje jak Baba-Jaga w kotle.

* * *

Przed którymś z meczów drużyna stoi w tunelu, gotowa do wyjścia na boisko. Nagle sędzia podchodzi do Grześka.

– Jak poszło wczoraj?

– W dupę.

– U mnie też.

Przypadkowo spotkali się dzień wcześniej w kasynie.

* * *

A teraz problemy finansowe w wydaniu międzynarodowym, absolutny hardcore. Następne zdania należy czytać w pobliżu toalety, ponieważ jest możliwe, że puścicie bełta. Wspomniałem, że Grzesiek Król dla kasy jadł puszki ananasów (spróbujcie wmusić pięć) i jestem pewny, że przynajmniej jedna osoba na świecie chętnie by się z nim zamieniła.

Kiedy grałem w Dundee United, w drużynie kręcił się młody chłopak – David Goodwillie. Wiecznie bez kasy, ciągle jechał na pożyczkach. Teraz to już jest pan piłkarz (reprezentant Szkocji, Blackburn zapłaciło za niego ponad 2 miliony funtów), ale wtedy – młody szczyl.

Był wesolutki, lubił robić jaja. Na przykład przebierał się za klubową maskotkę, wychodził na środek boiska, gdzie kręcił się przez pół minuty wokół własnej osi, a gdy już się zatrzymał i gdy błędnik kompletnie nie wiedział, co się dzieje, biegł w bliżej nieokreślonym kierunku i widowiskowo się wywracał.

Jednego dnia chciał pożyczyć 500 funtów, a któryś z chłopaków powiedział:

– OK, dostaniesz pięćset funtów, jeśli zjesz gówno.

Aż mnie mdli, gdy o tym piszę. On to gówno naprawdę zjadł. Nie całe, kęska wziął, ale już to wystarczyło, by zapamiętać gościa do końca życia. Kiedy Dundee United grało w europejskich pucharach przeciwko Śląskowi Wrocław i kiedy komentatorzy cały czas ostrzegali przed niezwykle utalentowanym Goodwilliem, ja miałem w głowie tylko jedną myśl: „To jest człowiek, który zjadł kupę”.

* * *

Fekalnych klimatów trochę w piłce było.

Jeden reprezentant Polski podczas troszkę bardziej intensywnej imprezy zesrał się za kanapę. Do toalety było już zbyt daleko.

Rano wstaje żona i krzyczy:

– Gówno, gówno! Tu jest gówno!

A delikwent na to z miną Sherlocka Holmesa:

– Ktoś tu musiał być.

„Ktoś tu musiał być” – to hasło funkcjonowało później w towarzystwie jako najgłupsze usprawiedliwienie.

* * *

Dobra, kończymy ten niesmaczny wątek. Ostatnia gówniana opowieść.

Amica Wronki, nowoczesny hotel i budynek klubowy w jednym. Sprzątaczka zapala światło w jacuzzi i… niemal mdleje. W wodzie pływa wielka maskotka – czarna wrona – a obok niej… kupa. Ludzka kupa. W klubie dochodzenie, kto dopuścił się czegoś tak obrzydliwego. Podejrzenia padają na trzech piłkarzy – Dariusza Dudkę, Marcina Burkhardta i Macieja Mielcarza. Śledztwo spełza na niczym, winny nie zostaje jednoznacznie ustalony, chociaż dwóm z trzech wymienionych przeze mnie zawodników zostają zasądzone ogromne kary finansowe, przekraczające 10 tysięcy złotych na głowę. Jak się okazało, sranie do jacuzzi to jednak nie jest tania zabawa. Znam tańsze szalety!

Po dwóch miesiącach selekcjoner Paweł Janas jedzie pociągiem w Anglii w towarzystwie dziennikarza. Pismak opowiada trenerowi historię z jacuzzi. Janas słucha, słucha, przypomina sobie, że Mielcarz właśnie odszedł do Kolportera Kielce (ciągle nie twierdzę, że to on tę kupę zrobił, ale był w kręgu podejrzanych), którego właściciel, Krzysztof Klicki, w akwarium w biurze trzyma rekiny. Wreszcie wypala ze śmiechem:

– No, to teraz Mielcarz będzie robił Klickiemu do rekinów!

* * *

Tomek Dawidowski to wielki druh „Królika”, stanowią nierozłączną parę. Razem raczej nie zdaliby kursu na doradców inwestycyjnych. W niektórych aspektach do siebie podobni, w niektórych zupełnie różni. Grzesiek taki troszkę bardziej wyluzowany, zdystansowany, olewczy. A Tomek – pierwszy do bitki, chociażby słownej. Wyzywał i sędziów, i kibiców (tych wronieckich).

– Panie Dawidowski, zaraz panu dam drugą żółtą kartkę.

– To, kurwa, daj! No daj, chuju pierdolony! Daj mi kartkę! Już, kurwa, pękasz? Dawaj mi tę jebaną kartkę! Wyrzuć mnie!

O dziwo, sędziowie faktycznie pękali, chociaż sytuacja powtarzała się niemal co tydzień.

A kiedy kibice Amiki krzyczeli coś niepochlebnego, to Dawidowski odwracał się w stronę trybun i darł się:

– Morda, muppety! Zamknąć ryje, śmiecie!

Nikt tak pięknie nie tracił panowania nad sobą jak on.

Tomek to krnąbrny typ, zawadiaka, lubi szukać zaczepki. Ale też wesołek, świetny w ripostowaniu. Na przykład „Królik” kiedyś nie miał zęba, co gorsza – jedynki. Kiedy się uśmiechał, spadaliśmy z krzeseł. Podczas treningu trener zarządził:

– Dzisiaj gramy na małe bramki.

A „Dawid” na to:

– Jak się „Królik” uśmiechnie, to zagramy na duże!

* * *

We Wronkach kierownikiem drużyny był Marek Pogorzelczyk – późniejszy dyrektor sportowy Lecha Poznań. Ponieważ nie należał do abstynentów, Tomek wymyślił mu ksywę „Seta”. Przyjęło się wyśmienicie, przez całe lata tak właśnie go nazywano. Ale Dawidowski na tym nie poprzestał. Uznał, że skoro Pogorzelczyk jest „Setą”, to jego syn będzie „Pięćdziesiątką”, a żona „Małpką”.

– Spotkałem „Małpkę” na mieście – mówił Tomek i wszyscy wiedzieliśmy, o kogo chodziło.

* * *

„Dawid” jest jednym z najbardziej niesłusznie ocenianych piłkarzy. Zarzucano mu, że się nie stara, że nie jest profesjonalistą… Miał swoje wady, to prawda, ale prowadził się akurat dobrze. Nigdy nie zaliczał się do grupy najbardziej trunkowej, trenował bardzo ciężko, był szybki, potrafił grać obiema nogami. Miał naprawdę wielki potencjał. Niestety, zniszczyły go kontuzje. O ile się nie mylę, przeszedł aż trzynaście operacji. Dla normalnego człowieka już jedna jest przeżyciem traumatycznym, a dojście do pełni formy zajmuje sporo czasu. A co dopiero mówić o trzynastu? Zerwane więzadła – w lewym i prawym kolanie, i to nie jeden raz. Artroskopia, która przez wielu zawodników jest traktowana jak koniec świata, dla niego była zabiegiem kosmetycznym – jak dla kobiet wstrzyknięcie botoksu.

Czasami kibice mówią:

– Darmozjad, tylko się leczy.

Musicie wiedzieć, że prawdziwa harówa zaczyna się wtedy, gdy masz kontuzję. Granie to bułka z masłem. Przychodzisz na trening, pyk, pyk, wachlowanko, trochę żarcików, ploteczki i do domu. A rehabilitacja to zapierdol od rana do nocy. Walczysz z bólem, a jednocześnie walczysz o wzmocnienie wszystkich partii mięśniowych. Wykonujesz monotonne, żmudne ćwiczenia. Po trzech dniach nimi rzygasz, a co dopiero po trzech miesiącach. Tracisz jakąkolwiek radość z uprawiania zawodu, który przecież kiedyś kochałeś. Zaczynasz nienawidzić piłki. Tylko najtwardsi potrafią wielokrotnie się podnosić. Tomek Dawidowski był najtwardszym z najtwardszych. Nikt nie wylał tyle potu co on, otrzymując w podzięce tak niewiele.

Żaden piłkarz nie chce być kontuzjowany. Wyśmiewanie piłkarzy, którzy raz po raz lądują na stole operacyjnym jest nieludzkie, bestialskie. To łatwe cele. Ale wy, którzy tak robicie – złamcie sobie… hmm… niekoniecznie nogę. Złamcie sobie mały palec, żeby nie iść jutro do pracy. Nie zrobicie tego, prawda? Piłkarze też nie odnoszą kontuzji specjalnie.

Dawidowski nie został takim piłkarzem, jakim mógłby zostać (wierzcie mi – miał papiery na duże granie), przez swoje wątłe zdrowie. Być może wszystko mogłoby się potoczyć inaczej, gdyby w polskich klubach opieka medyczna była na wysokim poziomie. W Krakowie zaraz po kontuzji kazano mu robić setki skoków z podciąganiem kolan do klatki piersiowej – i nic dziwnego, że kolano ponownie nie wytrzymało. We Wronkach lekarza mieliśmy takiego, że… Grzesiek Król zawsze wydawał swoją, przeciwną opinię. Na przykład doktor Kubala mówił któremuś z piłkarzy: „To tylko naciągnięcie”, a na to „Królik”: „W takim razie ja mówię, że to naderwanie”. Kiedy lekarz mówił „naderwanie”, Grzesiek – „naciągnięcie”. „Do operacji” kontra „nic poważnego”. I wiecie co? W tym teoretycznie nierównym pojedynku prawie zawsze zwyciężał „Królik”.

O poziomie opieki niech świadczy przykład Mariusza Kukiełki. To też był naprawdę dobry piłkarz, dobry duch zespołu, potrafił załatać kilka pozycji, jako obrońca świetnie wprowadzał piłkę do gry. Wiecznie na diecie, profesjonalista. Niestety, podczas jednego ze sparingów rozjechały mu się nogi i nie wytrzymały więzadła w kolanie. Od razu władowano go w gips. Co się okazało – gips został źle założony i jeszcze bardziej… wykrzywiał nogę i naciągał więzadła. Z tego właśnie powodu Mariusz nie pojechał na finały Mistrzostw Świata do Korei w 2002 roku.

* * *

Skoro już na kontuzje zeszło…

Legia. Piłkarz demonstruje doktorowi Machowskiemu ruch, w trakcie którego odczuwa dyskomfort.

– Jak tak robię, to mnie boli – mówi.

– To tak nie rób. – Machowski wzrusza ramionami.

Ale przytaczam to jako przykład dobrej, zabawnej riposty. Tak naprawdę ten lekarz wielokrotnie mi pomagał i stawiał mnie na nogi w ekspresowym tempie. A że miał poczucie humoru? No, miał.

* * *

Tomek Dawidowski operowane miał wszystko, nawet serce. Kiedy wylądował w podwarszawskim Aninie, w specjalistycznej klinice kardiologicznej, dalej pozostawał sobą. Gdy nie odpowiadała mu szpitalna kuchnia, po prostu się ubrał i poszedł… do Pizzy Hut.

* * *

Z „Dawidem” mieliśmy jedną cechę wspólną – w okolicach Wronek nie zatrzymywaliśmy się do kontroli drogowej. Wyskakiwał policjant z „suszarką”, a my… gaz do dechy. Z czasem mundurowi zaczęli przyjeżdżać do klubu i prosić działaczy:

– Niech oni się chociaż zatrzymają, nie będziemy dawać mandatu. Ale niech staną!

Raz trafiłem na jakiegoś służbistę, który był chyba nowy w okolicy i nie wiedział, że Amica kontroluje nie tylko sprzedaż pralek na tym terytorium.

– Punkty będą!

– Dawaj pan, ile chcesz!

– Jak to?

– I tak je sobie skasuję.

– Na pewno nie! I jeszcze mandat będzie wielki!

– Ja go nie przyjmuję, będzie anulowany.

– Pan jest bezczelny!

– A pan niezorientowany.

Szło się do kierownika drużyny i sprawa była po pięciu minutach załatwiona jednym telefonem do komendanta.

Najlepszy numer wroniecka ekipa zrobiła, gdy jeden z prominentnych działaczy był skarżony o alimenty. Dziecko, kubek w kubek, jego – bez szans, by się wyprzeć. Babka zresztą doskonale wiedziała, kto ją zapłodnił, i do sądu szła jak po swoje. Jakież było jej zdziwienie, gdy ojczulek załatwił sobie… zaświadczenie o bezpłodności.

* * *

Kontuzje bywają zbawienne dla… klubowej kasy. W końcu dość szybko świadczenia przejmuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zdarza się też, że piłkarze są indywidualnie ubezpieczeni, co osładza gorycz urazu. W Austrii jeden z chłopaków niemal skakał z radości, gdy zerwał więzadła i dowiedział się, że firma ubezpieczeniowa wypłaci mu z tego tytułu 250 tysięcy euro.

Aby dostać pełną pulę, należy spełnić kilka warunków. Przede wszystkim – do urazu musi dojść na boisku. Gdy graliśmy w Legii, Marcin Mięciel szpanował kolorowym motorem, którym mógł rozwijać zabójcze prędkości. Aż do wypadku Marka Saganowskiego w ścigaczach, czy w ogóle w motorach, nikt nie widział niczego złego. Dopiero fatalna kraksa „Sagana” otworzyła działaczom oczy – największa gwiazda zespołu w ciągu sekundy może stać się największą gwiazdą oddziału intensywnej terapii.

W Legii też mieliśmy swojego „Sagana”, o czym jednak nikt nie wiedział. Marcin popisywał się swoimi umiejętnościami jazdy na motorze (naprawdę dużymi), a Piotrek Mosór jak zawsze próbował mu dorównać. Niestety, nie radził sobie z potężną maszyną nawet w połowie tak dobrze. W okolicach Torwaru chciał się popisać, że umie jeździć na tylnym kole, ale niestety… wjechał na drzewo. Niewielu ludzi opanowało zdolność jeżdżenia motorem po drzewach, choć „Moskit” był na jak najlepszej drodze. Niestety, w pewnym momencie pieprzona Pani Grawitacja wydała rozkaz „wracamy” i Piotruś spadł na ziemię, a na niego – motor. Skutek: zerwane więzadła w kolanie.

Następnego dnia Mosór przykuśtykał na trening, przebrał się w strój i wraz z resztą drużyny wyszedł na zajęcia. Ustawiliśmy się do gry w dziadka. Piotrek odczekał kilkadziesiąt sekund, po czym rzucił się na ziemię i zaczął krzyczeć:

– O Jezu, chyba zerwałem więzadła! Chyba zerwałem więzadła!

No, chyba tak!

Jako bramkarz Olimpii Elbląg, na jednym z treningów chciałem upolować „Ruska” (w rzeczywistości był to Ukrainiec, ale dla mnie „Rusek”). Nie mogłem gościa zdzierżyć. Już szedłem z „nieudanym” piąstkowaniem, już wszystko było zaplanowane i wyliczone, aż nagle „Ruska” przepchnął kumpel, co spowodowało, iż to właśnie on stał się ofiarą mojego ataku. Sporo było krwi i nerwów, a na koniec… wdzięczność:

– Grzesiu, a nie mógłbyś tak jeszcze raz? Bo mi ZUS tysiąc złotych zapłacił, a te chuje z klubu ani grosza.

* * *

No dobrze, to jest rozdział o pieniądzach. Nie chciałbym, aby powstało mylne wrażenie, że wszyscy piłkarze są królami życia. W najlepszych latach byłem cenionym bramkarzem – co przekładało się także na zarobki. Liga jest jednak pełna zawodników, którym się wcale nie przelewa. Udają, że są dziani, szpanują ciuchami albo autem sprowadzonym z USA. Ale to pic na wodę. Gra pozorów.

Uznacie to oczywiście za bluźnierstwo, ale naprawdę – zarabiać dzisiaj 5, 8 czy nawet 12 tysięcy miesięcznie to żaden wielki luksus, a w wielu klubach liczyć można tylko na takie stawki. Zazwyczaj kariera wiąże się z wyprowadzką do innego miasta, w którym musisz wynająć mieszkanie. Jeśli masz dzieci – nowe przedszkole. Żona nie znajdzie tak łatwo pracy, jeśli przeprowadza się wraz z tobą z miejsca na miejsce. W praktyce jesteś zazwyczaj jedynym żywicielem rodziny. Oczywiście, coś ci zostanie, ale ile? Sami sobie obliczcie, jaką sumę da się zaoszczędzić w rok.

To nie są stawki jak za granicą, gdzie w silnej lidze wystarczy się pokręcić pięć lat, by jeździć wypasioną furą, mieszkać w wielkim penthousie i jeszcze odłożyć sporą sumkę na koncie. Powiecie, że tam lepiej grają, więc lepiej zarabiają. Oczywiście, że tak, z tym nie będę polemizował. Chodzi mi tylko o to, by nie robić z zawodników z ligi polskiej krezusów, bo takich jest bardzo niewielu. Znacznie większa grupa codziennie zagląda na konta i zastanawia się: Co dalej? Jaki to ma sens?

Kluby nie płacą. Jak chcesz odejść, musisz zrzec się zaległych należności. Premie to tylko cyferki na świstku papieru, niemożliwe do wyegzekwowania. Z każdej możliwej strony robiony jesteś w konia.

Dajmy na to, że naprawdę nieźle grałeś w piłkę i bardzo rozsądnie gospodarowałeś pieniędzmi. Skończyłeś kopać piłkę i masz pół miliona na koncie. Wracasz po tych wszystkich latach do siebie i… Na co ci to starcza? Akurat na to, by kupić mieszkanie. A potem w czterech pustych ścianach zastanowić się, co dalej.

MECZE

Sens życia piłkarza, prawda? Z tym nie będę polemizował. Wszystko kręci się wokół meczów. Jednak wstyd się przyznać, ale po latach niewiele z nich pamiętam. Zmieniały się stadiony, przeciwnicy, kolory koszulek. Ale mecze – poza nielicznymi wyjątkami – takie same, toczka w toczkę. Ktoś strzelił, ktoś podał, ktoś sfaulował. Z pozycji bramkarza niewiele widać poza nadlatującą jak pocisk piłką.

Dobrze jest chociaż, gdy tę piłkę widać. Bo i to nie jest regułą.

Krzysiek, z którym napisałem tę książkę, ciągle na mnie naciskał: „Piłka, więcej piłki!”. Chciał, żebym opowiadał o meczach, o ich przebiegu, o tym, co widziałem ze swojej perspektywy. O boiskowych sytuacjach, o odprawach w przerwie, ale nie tych śmiesznych, tylko tych jak najbardziej poważnych. O starciach, emocjach, momentach zapalnych.

Tylko jest jeden bardzo poważny problem: Kiedy się nad tym tak mocniej zastanowiłem, to doszedłem do wniosku, że… ja niewiele z tych wszystkich meczów pamiętam. Bo to jest tak: Stoisz w tej bramce i czekasz. Sam jak palec. Stoisz i czekasz, czy twoi koledzy strzelą, czy też ktoś strzeli tobie. Interweniujesz instynktownie, niewiele planując, bazując na wyszkoleniu i odruchach. Jeśli jesteś bramkarzem, to wszystkie mecze wyglądają podobnie, z czasem zlewają się w jedno. Może gdybym grał w pomocy, w większym stopniu chłonąłbym przebieg gry, byłbym w centrum zdarzeń. Ale gdy stoisz w bramce, pamiętasz tylko strzały obronione i przepuszczone. Nie masz pojęcia, czy lewy pomocnik grał dobrze i w jaki sposób kumpel skierował piłkę do siatki. Nie wiesz tego. Potem idziesz pod prysznic, myjesz się, jedziesz do domu. I już. Koniec historii.

Piłka nie jest tak ciekawa, jak się niektórym wydaje. Na poprzednich stronach przedstawiłem różne anegdoty prosto z szatni, natomiast zazwyczaj… nic się nie dzieje. Ktoś dłużej wiąże buty, ktoś idzie do kibla, trener mówi, żeby uważać na jakiegoś napastnika. Bla, bla, bla. Naprawdę – nic godnego uwagi. No, w Koronie Kielce raz patrzę, a Paweł Sobolewski tuż przed wyjściem na boisko… myje zęby.

– Ty się będziesz z nimi całował, czy ich napierdalał? – zapytałem.

Ale widzicie – to znowu nie jest piłka, tylko jakaś jej otoczka. Sam futbol to prosta gra, a większość meczów to mecze bez żadnej historii. Albo ty strzeliłeś, albo strzelili tobie. Moment radości albo moment wkurwienia. I niewiele więcej.

Spróbuję jednak najbliższe strony poświęcić w większym stopniu kilku meczom – tym szczególnym.

* * *

W samochodzie miałem już wgraną piosenkę – zespół Queen, utwór We are the Champions. Z Gdańska do Warszawy przyjechała cała rodzina, by na żywo zobaczyć ten historyczny moment. Na dwie kolejki przed końcem sezonu 1996/97 zajmowaliśmy drugie miejsce w tabeli, ale czekało nas bezpośrednie spotkanie z Widzewem Łódź – jeśli byśmy je wygrali, wyskoczylibyśmy dwa punkty przed łodzian, co w praktyce gwarantowałoby nam tytuł.

Przez cały sezon prezentowaliśmy się świetnie. Zespół złożony z niedobitków – tych nielicznych zawodników, którzy nie odeszli po poprzednich rozgrywkach – ciągle zaskakiwał. Przecież tak naprawdę nikt nie dawał nam szans. Przez dużą część rozgrywek dysponowaliśmy, prawdę mówiąc, zaledwie dwunastoma zawodnikami, niektórzy z nich zostali nagle odkurzeni, wyciągnięci znikąd – jak Darek Czykier, który przez poprzednie trzy lata w ogóle nie grał w ekstraklasie, a u nas stał się jednym z filarów zespołu. Na drugim biegunie znajdował się Widzew z gwiazdorską ekipą: Szczęsnym, Michalskim, Łapińskim, Szymkowiakiem, Gęsiorem, Citką, Dembińskim, Majakiem czy Siadaczką.

Szliśmy z Widzewem łeb w łeb i o wszystkim zadecydować miał mecz przy Łazienkowskiej. Do tego momentu na własnym boisku wygraliśmy piętnaście spotkań, jedno zremisowaliśmy i żadnego nie przegraliśmy. Czuliśmy się piekielnie mocni. Gdy na 1:0 gola zdobył Czarek Kucharski, a na 2:0 Sylwek Czereszewski – było jasne, że sięgamy po mistrzostwo kraju. Niemożliwe miało stać się możliwe.

A później zdarzyło się to. Nawet nie chcę tego nazywać. Po prostu: to. Język polski jest zbyt ubogi, by oddać rozmiar klęski.

Przez całe lata nie oglądałem nawet bramek z tego spotkania, może dekadę później odważyłem się to zrobić po raz pierwszy. Czy można przegrać 2:3 mecz o mistrzostwo kraju, jeśli w 87. minucie prowadzi się 2:0? Można. Jest to trudne, niezwykłe, ale można. Tak, kurwa jego mać, można!

Koszmar zaczął się w momencie, gdy kontuzji doznał sędzia Andrzej Czyżniewski. Wtedy już całkowicie się rozluźniliśmy. Patrzyłem na zegar znajdujący się za moją bramką i uśmiechnąłem się w duchu: mamy ich. Z Jackiem Zielińskim już przybijaliśmy piątki, uradowani od ucha do ucha. Sen się spełnia. Gdyby nie ta kontuzja arbitra, nie byłoby tych pierdolonych piątek, tych poklepywań i gratulacji. Nie wypadlibyśmy z rytmu, wszystko kręciłoby się tak jak wcześniej. Jednak podczas tej niezaplanowanej przerwy poczuliśmy, że to, co było w tym meczu do zrobienia, już zrobiliśmy. „Gra się do ostatniej minuty” – to fajne hasło, ale zazwyczaj gra się krócej, do momentu aż „zabije się mecz”. My mieliśmy przekonanie, że to już za nami. Dogramy tę końcówkę, a potem rozpocznie się fiesta.

Wszystko poszło nie tak. 2:0 to czasami popieprzony wynik. Niby jesteś bezpieczny, ale gdy przeciwnik trafia po raz pierwszy, zyskuje psychologiczną przewagę i spycha cię do obrony. Tracisz wtedy rezon, zaczynasz się gubić, wygrany mecz wymyka ci się z rąk. Zastanawiam się nawet, czy tamtego dnia nie byłoby korzystniej, gdybyśmy prowadzili tylko 1:0. Czy wówczas nasza koncentracja nie byłaby na wyższym poziomie? Daliśmy dupy jako zespół, nie popisał się też trener Jabłoński, który najpierw ściągnął Czarka Kucharskiego, a potem Marcina Mięciela i nie wpuścił na ich miejsce żadnego napastnika. I już Widzew w ogóle nie musiał myśleć o jakimkolwiek zabezpieczeniu tyłów, mógł atakować totalnie, z wykorzystaniem wszystkich zawodników. Tak sobie myślę, że gdybyśmy byli mądrzejsi, to sami zmodyfikowalibyśmy ustawienie, nie patrząc na decyzje szkoleniowca. Przecież często tak się robi: trener sobie, a zespół sobie, bo na boisku okazuje się, że założenia były błędne. Należało wtedy postawić chociaż jednego gościa z przodu, by związał dwóch łodzian i by można było w jego stronę kierować piłkę.

Na 1:2 trafił Sławomir Majak, w sytuacji sam na sam. Na 2:2 Dariusz Gęsior, po takim uderzeniu, jakiego by nie powtórzył, nawet gdyby dać mu tysiąc prób. I w końcu gol na 2:3, już nieistotny tak naprawdę, bo nawet remis niczego nam nie dawał. Nie zdążyłem się dobrze ustawić przy strzale Michalczuka, który wparował w pole karne z naszej lewej strony. Ostatnia bramka na pewno w jakiejś części obciąża i moje konto. Ale wtedy już byliśmy psychicznymi wrakami.

Piosenki w samochodzie nie odsłuchałem. W szatni panowała taka cisza, że do dzisiaj ją pamiętam.

– Co się wtedy działo? Po meczu? – pytają mnie znajomi.

Nic. Zupełnie nic. Czas się zatrzymał. Nikt nie mówił, nawet szeptem. Po szatni przemykały żywe trupy, niezdolne nawet zdenerwować się na siebie czy nakrzyczeć. Tysiąc słów mniej mówiłoby o nas niż tamta przenikliwa cisza.

Jeśli ktoś czasami mówi – a to się zdarza – że mecz z Widzewem był sprzedany, to ręce mi opadają. Ten mecz nie był sprzedany, tylko po prostu niesamowicie pechowy. Tak pechowy jak dla Bayernu Monachium finał Ligi Mistrzów z Manchesterem United. To najbardziej traumatyczne przeżycie w mojej karierze. Świat runął mi na głowę.

W domu nie zmrużyłem oka. Usiadłem na kanapie i siedziałem do rana, nie odzywając się przez ten czas do nikogo z domowników. Rodzina szybko zrozumiała, że mam ochotę zostać sam. I wiecie co? Mam prośbę. Nie rozmawiajmy o tym dłużej…

* * *

To był sezon skrajnych emocji. Największa piłkarska rozpacz i największa rozkosz. Rozgrywki zaczęły się przecież od wyeliminowania w Pucharze UEFA Panathinaikosu Ateny, dopiero co grającego w półfinale Ligi Mistrzów. Tam pokonali nas 4:2, ale przed rewanżem czuliśmy się wyjątkowo mocni. Jeszcze w przerwie meczu, przy wyniku 0:0, byłem pewny, że ich wyeliminujemy. Rzadko kiedy w piłce jestem czegoś pewny, ale wtedy tak to właśnie widziałem: najpierw trzeba ich napocząć, a potem skończyć. I nie miałem wątpliwości, że tego dokonamy.

Tak sobie mówiliśmy w szatni:

– Walnąć jedną, a potem już pójdzie.

Ale cóż to była za dramaturgia. Strzał w doliczonym czasie gry, po którym stadion oszalał. Murawa była błotnista, grząska, pokryta kałużami. Każdy z nas przeżył chyba najwspanialszą kąpiel błotną w życiu, bo wszyscy rzuciliśmy się na ziemię. Na trybunach nie radość, tylko amok nie do opisania. A potem minuta, którą trzeba było przetrwać, bo Panathinaikos miał jeszcze kilkadziesiąt sekund, by odwrócić losy dwumeczu.

W kolejnej rundzie Beşiktaş Stambuł, ze świetnym Danielem Amokachim w składzie. To właśnie Amokachi w Stambule tak skoczył mi na piszczel, że gdyby nie specjalny, dopasowujący się do nogi ochraniacz Adidasa (taki, który nasączasz, a on nabiera odpowiedniego kształtu – później całość bandażujesz), to chyba moja kariera byłaby skończona. W przerwie spotkania przez 15 minut leżałem u masażystów i wyłem z bólu. Urosła mi gula wielkości dużej pomarańczy. Jakim cudem ten mecz dograłem, mimo że tak naprawdę nie mogłem stanąć na nodze – nie wiem. Pewnie adrenalina trzymała mnie przy życiu (zwłaszcza że sam zadbałem o jej wysoki poziom – pokazałem tureckim kibicom fucka, przez co stałem się wrogiem numer jeden).

Beşiktaş też był do wyeliminowania. Tam przegraliśmy 1:2, a świetną okazję zmarnował Darek Solnica. Tu prowadziliśmy 1:0, ale nie zdołaliśmy tego wyniku dociągnąć do ostatniego gwizdka.

* * *

Przed wyjazdowym meczem z Vicenzą Calcio, podczas rozruchu, pokłóciłem się z trenerem bramkarzy, Jackiem Kazimierskim.

Wyszliśmy na boisko, „Kazimiera” wziął przygotowany dla nas przez Włochów worek piłek. Wyjmuje osiem i zaczyna walić. Jedną po drugiej. W czasie przedmeczowego rozruchu nie nauczysz się bronić, chodzi raczej o to, by wprawić w ruch każdą partię mięśni. Nie ma sensu przesadzać, bo efekt może być odwrotny od zamierzonego.

Ale Jacek robi swoje – bum, bum, bum.

– Jakby ci dali dwa worki piłek, to byś dwa wziął? – pytam.

– Spierdalaj!

– Pierdol się!

– Ty się pierdol!

Myśmy się ciągle kłócili w tym stylu, w myśl zasady, że kto się lubi, ten się czubi. Wtedy strzeliłem focha i poszedłem się rozgrzewać sam, na drugą stronę boiska. A Kazimierski z tym swoim workiem piłek został i mógł sobie postrzelać na pustą bramkę.

Mecz w naszym wykonaniu był nawet dobry, wcale nie musieliśmy go przegrać 0:2. Raz na dobrą pozycję wyszedł Solnica i uderzył bardzo, bardzo wysoko. Tak wysoko, że piłka nieomal przeleciała ponad siatką rozpościeraną za bramkami. Mirek Jabłoński jak wiadomo nie ma sokolego wzroku, więc wyskoczył z ławki i krzyknął:

– Spojenie!!!

Zawodnicy tylko spojrzeli po sobie i dyskretnie się uśmiechnęli.

* * *

Skoro jesteśmy już przy bramkarzach i europejskich pucharach:

Mecz Atlético Madryt–Amica Wronki, w bramce polskiej drużyny Czesław Michniewicz. Grywał rzadko, więc był chyba mocno przejęty. Na tyle, że zapomniał się odpryskać.

Spotkanie ma się już zacząć… Czesiu przyklęknął, jakby się rozciągał. Jedna noga ugięta, druga prosta, a pomiędzy… No, sika.

Złapała to kamera, a komentator:

– Chyba się modli.

* * *

Trzeba podobno cieszyć się z małych rzeczy. Dlatego po latach za frajdę można uznać fakt, że pograłem w piłkę na tym samym boisku z kilkoma wybitnymi piłkarzami, by wspomnieć tylko trzech magicznych Brazylijczyków – Romario, Ronaldo i Ronaldinho – albo Francesco Tottiego, Henry’ego czy Gianluigiego Buffona. Kiedy zaczynałem grać w piłkę w juniorach Lechii Gdańsk, zawodnicy o tej pozycji wydawali się odlegli o lata świetlne. To byli ludzie z plakatów, a nie tacy, z którymi można wymienić się na koszulki (Buffon) albo nawet wymiany odmówić (Henry). Nie jaram się koszulkami, nie zrozumcie mnie źle. Po prostu z boiska szkolnego w Gdańsku jakimś cudem dotarłem na dokładnie te same stadiony, na które dotarli też oni. Mieliśmy 90-minutowe randki.

Mecz z włoską młodzieżówką z Benevento (to po nim wymieniłem się na trykoty z Buffonem i to w tym spotkaniu grał Totti) wyszedł mi nadzwyczajnie. Do 85. minuty prowadziliśmy 1:0 po golu Mirka Szymkowiaka, dopiero w samej końcówce pokonać mnie zdołał Cristiano Lucarelli. Muszę jednak wyjaśnić, na czym tak naprawdę z perspektywy bramkarza polega nadzwyczajny mecz. Otóż gdy skończymy z tymi wszystkimi bajeczkami i legendami ludowymi, gdy przestaniemy się kitować, to trzeba będzie jasno napisać, iż chodzi tylko o to, by przeciwnicy nadzwyczaj często kopali prosto w ciebie. Nie chcę przekonywać, że technika bramkarska nie ma znaczenia, bo ma – jeśli masz technikę, to sam nie tworzysz okazji strzeleckich przeciwnikowi. Jednak większość strzałów jest albo w twoim zasięgu (i wtedy masz obowiązek obronić, chyba że z ciebie parówa), albo poza zasięgiem. Są też uderzenia z bliska, które odbija się instynktownie – i wtedy właśnie decyduje przypadek. To, czy ktoś trafi w ciebie, w twoją nogę, w rękę, a czasami w głowę, czy też walnie obok. Zazwyczaj dziennikarze całkowicie błędnie oceniają, kiedy bramkarz faktycznie interweniował, a kiedy został ustrzelony. Te najbardziej przypadkowe parady wzbudzają największy aplauz. Gdyby na bramce zasadzić drzewo, to też raz na jakiś czas piłka by się od niego odbiła.

Są bramkarze lepsi i gorsi, to wiadomo. Różnią się refleksem, zwinnością, szybkością, odwagą. Jedni lepiej zbierają się z ziemi po interwencji, inni w sposób bardziej prawidłowy rzucają się do dolnych piłek, ktoś ma lepszy chwyt, mocniejszy wyrzut. Nie będę was przecież przekonywał, że na bramce najważniejsze jest szczęście. Nie. Chodzi mi jednak o te mecze życia, popisówki. Wtedy często nie liczy się to, jak wiele potrafisz, lecz jak często przeciwnik kopnie prosto w ciebie. Bramkarz żyje z nieudanych strzałów. Wtedy, we Włoszech, rywale ładowali we mnie raz po raz. Ja, dzięki umiejętnościom, wszystkie te strzały (no, poza jednym) obroniłem, ale przecież wystarczyłoby, aby piłka kilka razy poszła kilkanaście centymetrów dalej i już byłbym na kolanach.

Dwie kwestie denerwują mnie przy ocenie bramkarzy: gdy ktoś zachwyca się przypadkowymi interwencjami oraz gdy bramkarz próbuje błysnąć efektownymi, niepotrzebnymi paradami. Czasami wystarczy zrobić krok w prawo albo w lewo i piłka sama wpadnie ci w ręce. Ale nie, są tacy paradziarze, którzy wolą wybić się jak najwyżej i wypiąstkować na rzut rożny. Poznacie ich po tym, że po interwencji najpierw spada głowa i tułów, a dopiero później nogi. Szpanerów między słupkami nie cierpię. Oszukują laików, bazują na naiwności dziennikarzy, wciskają kit i cieszą się niezasłużonym splendorem.

Wtedy w Benevento na rozgrzewce nie byłem w stanie obronić żadnego strzału. Myślałem sobie: „Jak się Włosi zorientują, to skończy się kompromitacją”. Dzień wcześniej byłem jeszcze z pierwszą reprezentacją w Neapolu, gdzie przegraliśmy 3:0, po bramkach Roberto Di Matteo, Paolo Maldiniego i Roberto Baggio. Śmiałem się z Andrzeja Woźniaka, że przy tym trzecim trafieniu to chyba mu drobne z komunii wypadły, bo wyglądało, jakby je na kolanach zbierał, zamiast biec za Baggio.

Na zgrupowaniu młodzieżówki wraz z Mariuszem Kukiełką zameldowaliśmy się w środku nocy, następnego dnia byliśmy dziwnie wypruci. Dlatego podczas rozgrzewki miałem złe przeczucia, nogi nie niosły, czułem się jakiś rozbity. Ale potem pierwszy strzał Włochów, drugi, trzeci… I poszło. Poszło świetnie.

* * *

Ciekawym przykładem, jak można stworzyć legendę bramkarską, jest spotkanie z młodzieżówką Anglii, w Wolverhampton. Przed meczem ogłoszono alarm bombowy, czego skutkiem było kilkugodzinne czekanie w szatni. Nie mieliśmy pojęcia, czy w ogóle tego dnia zagramy. Ostatecznie zagraliśmy i jakimś cudem zremisowaliśmy 0:0. „Jakimś cudem” – to bardzo trafne stwierdzenie. Zrobiono ze mnie bohatera, ponieważ obroniłem rzut karny, podczas gdy rozegrałem jedno z najgorszych spotkań w całej karierze. Za każdym razem interweniowałem albo tempo za wcześnie, albo tempo za późno, a Bartek Bosacki to chyba trzy razy wybijał piłkę z linii bramkowej.

To trochę jak z występem Jana Tomaszewskiego na Wembley. Bo czy to był taki naprawdę dobry mecz „Tomka”? Przecież on sam tam rozpalał ogniska, a potem jego koledzy gasili pożary. Miał ze dwie super interwencje, ale oprócz nich albo strzelano w niego, albo sam tworzył okazje przeciwnikom. A jak sobie złamał palec? Trzymał piłkę, trzymał, w końcu wypuścił pod nogi, by po chwili się na nią rzucić znowu – i wtedy właśnie sam sobie zrobił krzywdę.

Tomaszewskiego błyskotliwie parodiował Rafał Siadaczka. Obwiązywał sobie głowę sznurówką, kozłował piłkę, kozłował, rzucał przed siebie, a następnie tygrysim skokiem nakrywał. Tak to w sumie wyglądało.

Z Jankiem Tomaszewskim miałem styczność raz w życiu. Wtedy jako telewizyjny ekspert co tydzień bardzo krytykował Amicę. Działacze zastanawiali się, jak w końcu uciszyć tę wielką gębę, i wpadli na doskonały pomysł. Zaprosili go do Wronek, aby przeprowadził pokazowy trening, przy czym za ten jeden dzień zapłacili mu tyle, jakby „Tomek” pracował w klubie z pół roku. Wziął więc absolutnie niemądrą, gwiazdorską dolę i wrócił do siebie. Od tamtej pory Amica już stała się jednym z bardziej chwalonych w telewizji klubów.

Trening był śmieszny.

– Nawet nie wiem, panowie, jak mam naszego gościa przedstawić. – Mirek Jabłoński sprawiał wrażenie stremowanego.

– Showman! – wykrzyknął Irek Kościelniak.

No i było show. Na zajęciach ja, Jarek Stróżyński i Dominik Sobański. Najpierw dwóch bramkarzy miało złapać się za kostki i robić wspólnie przewroty, tworząc takie żywe koło. Waliliśmy te przewroty przez 20 minut, aż zakręciło się nam w głowie. Cyrk Korona. Później Tomaszewski oświadczył pozostałej dwójce:

– Wezmę Grzesia na chwilę na bok, a potem do was wrócę…

Niestety, nie wrócił. Przez kolejne dwie i pół godziny strzelał mi na bramkę z każdej pozycji.

* * *

Dziwaczny był mój debiut w PAOK-u. Akurat wypadł w rocznicę śmierci jakiegoś bardzo utalentowanego zawodnika, który zginął w wypadku samochodowym. Wyszliśmy na boisko, idziemy, idziemy, idziemy… Mijamy ten punkt, w którym zazwyczaj stają zespoły, i idziemy dalej. Wszyscy za kapitanem zespołu. Ten przemierzył całą płytę i podszedł do miejsca, w którym utworzono coś na kształt ołtarzyka.

Pierwszy zawodnik ukląkł i pocałował zdjęcie. Drugi – to samo. Trzeci – a jakże.

„Co jest, do cholery?” – myślę sobie.

Po pierwsze, nie wiem, kim jest ten typ ze zdjęcia. Po drugie, już mieliśmy grać mecz, a tu kolejka do oddania czci zmarłemu. Obok lamentują jacyś ludzie, kobieta w ryk – pewnie matka. No to: cmok! Pocałowałem, bo co robić? Jak nie pocałuję, to dopiero będę miał pod górkę. Zamiast myśleć o meczu, myślę o tym, by wyglądać na wystarczająco smutnego i przejętego.

Przerżnęliśmy 1:3, co nie było niespodzianką, a Krzysiek Warzycha wbił mi tego ostatniego gola, w sytuacji jeden na jednego.

W Salonikach doping kibiców jest porażający. Przed meczem na boisko wychodzi główny kibol z wielkim bębnem i wtedy wszyscy milkną. Ale tak milkną, że słychać pojedyncze chrząknięcia. Kująca w uszy cisza, czekająca na wielką eksplozję. Facet bierze do ręki pałkę i z całej siły uderza w bęben. Rozlega się huk i czterdzieści tysięcy osób równocześnie wrzeszczy: „PAOK”. I po chwili znowu to samo, i znowu, tylko że coraz szybciej, przerwy pomiędzy kolejnymi uderzeniami są coraz krótsze i „PAOK” rozlega się coraz częściej.

Kiedy graliśmy pucharowy mecz z PSV Eindhoven, bramkarz gości, Ronald Waterreus, zaburzył ten ceremoniał. Gdy wyszedł na boisko i zauważył stojący bęben, po prostu podszedł i z całej siły w niego uderzył. Ot, dla jaj. Nie wiedział, że ten bęben w tym konkretnym miejscu to świętość, i do 90. minuty każdy jego kontakt z piłką kończył się przeraźliwymi gwizdami.

* * *

Ta książka zaczęła się od meczu z Paragwajem. Paskudnego pod każdym względem. Było tak duszno, że my – Europejczycy – mieliśmy trudności ze złapaniem oddechu. Może gdyby nasza aklimatyzacja trwała trochę dłużej, to lepiej poradzilibyśmy sobie z warunkami, ale tak naprawdę to wzięliśmy ten mecz z marszu.

Wszystko tam było dziwne, zaczynając od tego, że… trawa została pomalowana na zielono. Po rozgrzewce nasze piłki były właśnie tego koloru. Skończyło się łatwym dla gospodarzy, w pełni zasłużonym wynikiem 4:0.

Nikt jeszcze wtedy nie sądził, że najgorsze dopiero przed nami. Okazało się, że od meczu przerżniętego 0:4 znacznie bardziej wstrząsający może być… powrót do kraju. Lot do Madrytu przebiegał początkowo bezproblemowo, samolot w porządku, stewardessy miłe, jedzenie smaczne. Jak to się zwykło pisać w takich okolicznościach: „Nic nie zapowiadało katastrofy, aż nagle…”.

Do katastrofy nie doszło, podobno brakowało do niej kilkuset metrów. W jednej chwili (nie pytajcie mnie, ile to trwało dokładnie) spadliśmy o ponad kilometr i gdyby pilot nie wyciągnął wtedy samolotu, później nie dałby już rady. Kto nie był przypięty pasami, ten fruwał, uderzał o sufit, demolował głową schowki na bagaże. Ci przypięci pozostali na swoich miejscach tylko dzięki pasom. Napoje, jak w jakimś statku kosmicznym, ulatywały ku górze. Wrzask, tumult, modlitwy, rozpacz, u niektórych – podobno, tak opowiadali – dziwna ostrość zmysłów. Jeśli chcesz, drogi czytelniku, wyobrazić sobie, jak to przebiegało, idź na największy na świecie roller-coaster. Może znajdziesz taki, dzięki któremu będziesz mógł w wagoniku zasuwać tysiąc metrów w dół. Chociaż nie sądzę. Takich chyba nie robią. Przejedziesz sto metrów i już będziesz miał dosyć. A teraz pomnóż to razy dziesięć i dodaj najważniejsze: świadomość, że to nie wesołe miasteczko.

Gdy pilot wyrównał lot, większość pasażerów ruszyła do skrzyneczek z buteleczkami. Piła nawet obsługa samolotu. Po godzinie na pokładzie rejsowego samolotu zabrakło alkoholu. Niektórzy, dla ukojenia nerwów, palili papierosy, na co stewardessy nie reagowały. Chciały tylko znaleźć się na ziemi. Nigdy w życiu nie widziałem w samolocie takiej libacji, wynikającej z tak wielkiego stresu. Mirek Szymkowiak nakrył się kocem i płakał („W takich chwilach marzyłem, aby znaleźć się w swoim mieszkaniu” – słynna reklama). Tomek Łapiński od tamtej pory nie poleciał już nigdy, ja natomiast ilekroć wsiadałem do samolotu, starałem się zawczasu odpowiednio znieczulić.

Najpierw samolot do Madrytu, z Madrytu do Warszawy. A następnego dnia – z Warszawy do Amsterdamu, na zgrupowanie Legii. Przy lądowaniu zabujało i jakiś gość siedzący w pobliżu zaczął się śmiać, ciesząc się z dodatkowych atrakcji. Odwróciłem się blady jak ściana i niezbyt grzecznie poprosiłem:

– Zamknij ryj.

* * *

Takie mecze jak ten z Brazylią za kadencji Antoniego Piechniczka mają swoje dobre i złe strony. Dobra: przeżywasz przygodę, ocierasz się o prawdziwe gwiazdy. Zła: zbierasz łomot, szargasz sobie opinię, niektórzy twierdzą, że się do niczego nie nadajesz. Ostatecznie przegraliśmy „tylko” 4:2, ale dwa gole zdobyliśmy w końcówce, wynik 4:0 wyglądał na bardziej sprawiedliwy, a gdyby było 8:0 – to dopiero sprawiedliwości stałoby się zadość.

Romario, Ronaldo, Cafu, Roberto Carlos, Aldair, Juninho, Giovanni, Leonardo… Brazylijczycy przeciwko nam wystawili naprawdę brutalnie mocny skład. Kiedy myślę o tamtym spotkaniu, przypomina mi się sytuacja przedmeczowa. Po hymnach, jak to jest przyjęte, ustawiliśmy się do zdjęcia zespołowego. Niestety, wszyscy fotoreporterzy pobiegli do Brazylijczyków, a przed nami nie było nikogo. Nikogo. Stojąc tak nieruchomo, w tradycyjnej pozie i błagalnie wypatrując chociaż jednego aparatu wycelowanego w naszym kierunku, czuliśmy się jak ostatnie pizdy.

Tam pierwszy raz spotkałem się z sytuacją, że ktoś przegonił z boiska bramkarza przeciwnej drużyny (oczywiście mnie). Kiedy wyszedłem się rozgrzewać, po drugiej stronie boiska do meczu szykował się brazylijski golkiper Carlos Germano. O dziwo, podeszli do mnie organizatorzy i przegonili z boiska jak jakiegoś pastucha. Poinformowano nas, że rozgrzewać to się możemy, ale w… salce gimnastycznej obok szatni, a nie na płycie.

* * *

Ten sam wyjazd, Brazylia. Na dachu hotelu, w basenie, trwa mała imprezka. Ktoś nagle rzucił do Marka Jóźwiaka donicę, ten ją złapał, ale… donica pękła i rozcięła mu skórę na klatce piersiowej. Polała się krew.

– Co ja teraz zrobię? Co ja powiem żonie? – pyta „Beret”, patrząc na otwartą ranę.

– Powiesz, że cię Romario korkami zarysował.

* * *

W szatni przy okazji meczów rzadko dochodzi do ostrych starć. Jakoś nie przypominam sobie momentów, aby dwaj piłkarze chcieli się ze sobą pobić, z wyjątkiem Adama Ledwonia, który nie tyle chciał, ile pobił Ronalda Gërçaliu. Przegraliśmy wtedy mecz z jakimś gównianym przeciwnikiem, a dzień później mieliśmy iść na kolację do sponsora klubu. Gërçaliu zawalił dwa gole, wściekły Adam cisnął w jego kierunku jakimś opatrunkiem, a Austriak był na tyle nierozważny, że odrzucił. Resztę możecie dopowiedzieć sobie sami.

* * *

Po meczach – kontrola antydopingowa. To znaczy nie zawsze, ale czasami cię trafi. Czasami też… chcesz być trafiony.

Tomek Dawidowski i Grzesiek Król bardzo chcieli zostać wylosowali na kontrolę antydopingową po meczu we Wrocławiu. Mieli plan, by przeciągnąć sprawę tak długo, że drużyna odjedzie bez nich. Oni wówczas zostaną sobie w tym pięknym mieście jeden dzień dłużej i pobalują z Marcinem Wasilewskim i Piotrkiem Włodarczykiem. Chociaż sikać chciało im się bardzo, udawali, że pęcherze mają puste i pobranie próbki moczu jeszcze potrwa, i to długo. Przekonali kierownika drużyny, iż nie ma sensu wstrzymywać całej drużyny:

– Niech chłopaki jadą do domów, my wrócimy taksówką.

Gdy tylko autokar odjechał, „Dawid” i „Królik” wysikali się jak trzeba, a następnie ruszyli w towarzystwie dwóch zawodników Śląska do knajpy. Wtedy we wrocławskim klubie nie było pralni, więc piłkarze brudne rzeczy zabierali ze sobą do domów. Z tego względu „Wasyl” w pubie zjawił się z torbą pełną sprzętu. Po jakimś czasie dyskusja na temat zakończonego spotkania zrobiła się tak ożywiona, iż Marcin postanowił zademonstrować, w jaki sposób zatrzymał Króla w jednej z akcji. Aby dodać realizmu, zdjął buty, a z torby wyjął te piłkarskie, w których grał. W takim właśnie stroju wykonał na środku knajpy… wślizg.

Na pamiątkę właścicielowi został rozharatany dywan.

* * *

Na sprytny wybieg podczas kontroli antydopingowej zdecydował się Darek Czykier. Jak wiadomo, „Lejba” lubił wypić. Kiedy więc zorientował się, że może liczyć na darmowe piwko, postanowił takiej okazji nie przepuścić. Wypił aż dziesięć i wciąż twierdził, że nie może się załatwić. W rzeczywistości dwa razy odlał się przez okno. I zamówił kolejną kratę browarów.

* * *

Mecz we Wrocławiu… Przypomina mi się spotkanie w Pucharze Polski, Polar Wrocław–Amica Wronki. Marek Bajor władował się prosto w nogi przeciwnika w naszym polu karnym. Stevie Wonder wiedziałby, że trzeba podyktować rzut karny, po samym odgłosie tej oczywistej wycinki.

– Panie sędzio, ja żem nie faulował! – krzyknął Marek i już nie wiedziałem, co gorsze: jego faul czy to zdanie…

Z „Bajorkiem” jako stoperem w ogóle było wesoło. Biegał tak wolno, że ciągle warczałem: „Kupię ci skuter”. Nie było napastnika w lidze, którego zdołałby dogonić. Wojciech Łazarek o tak ślamazarnych piłkarzach mawiał: „Ciągnie się jak kondom na lutownicy”.

Marek czasami też… przysypiał. Przed którymś z meczów ustaliliśmy genialną taktykę.

– Jak przeciwnik będzie wrzucał w pole karne z rzutu wolnego, to my wtedy wszyscy uciekniemy do przodu i złapiemy rywala na spalonym.

– No, dobra, tak zróbmy.

– Tylko jakie będzie hasło do wyjścia?

– Jak to jakie? Wyjazd!

– Nie, wtedy się przeciwnik zorientuję. Wymyślmy inne. Żeby nikt nie wiedział, o co chodzi.

– No to… Gollob!

Gramy mecz, ktoś nagle krzyczy:

– Gollob!

Wszyscy uciekli z pola karnego, tylko zdezorientowany Bajor został jak ta ciapa i patrzy na pozostałych zawodników jak na idiotów. Oczywiście rywale to wykorzystali i zdobyli gola.

– „Bajorek”, dlaczego żeś nie wybiegł?! To była pułapka ofsajdowa!

– A skąd ja miałem wiedzieć?

– Przecież krzyczeliśmy!

– Ale co?

– Gollob!

– Ja żem zapomniał.

I po latach mu się nie dziwię. Gollob?!

* * *

Każdy ma swoje pamiętne mecze. Dla niektórych będą to finały europejskich pucharów, w których grali, dla innych mecze na szkolnym boisku. Jedno i drugie może przynieść identyczną satysfakcję (chociaż inne pieniądze). Zdarzają się jednak tacy, którzy mecze swojego życia muszą… zmyślać. Mówię na takich „kłamca, kłamca” – od filmu z Jimem Carreyem. Do tej kategorii zaliczam między innymi Jurija Szatałowa, kiedyś zawodnika Amiki, a później trenera kilku polskich klubów.

Jurij lubił opowiadać niestworzone historie o swojej karierze na Ukrainie. W czasach, gdy internet jeszcze tak nie hulał, zweryfikowanie jego opowieści wydawało się w zasadzie niemożliwe. Jednak czasami tak mocno odlatywał w tych swoich wspominkach, że brakowało tylko, by pochwalił się udziałem w Kosmicznym meczu, u boku Królika Bugsa, Kaczora Daffy’ego oraz Michaela Jordana.

– Jak ja grał tam, to myśmy jechali na Kaukaz. I tam 0:0, rzut karny dla nas. Mówią: „Jurij, ty musisz strzelać! Tylko ty strzelisz!”. Ja podchodzę, a na trybunach żołnierze. I oni przeładowali broń i wymierzyli prosto we mnie. „Jak ty strzeli, ty my cię ubijem”, krzyczeli. Kałasznikowy prosto na mnie, a ja podszedł i strzelił na 1:0 – opowiadał.

A pewnego dnia wkroczył do szatni i opowiedział dalszą część:

– A pamiętacie, jak ja wam mówił, jak do mnie chcieli strzelać? Dzisiaj na bazarze w Poznaniu podszedł do mnie jeden gość, Ukrainiec, i on tak: „Ja cię znam, ty uderzałeś tego karnego, a ja celował w ciebie z karabinu”. No, ja mówił, że prawda!

Wszystko było pięknie, dopóki w „Piłce Nożnej” redaktor Roman Hurkowski nie napisał artykułu, w którym udowodnił, iż Szatałow w ogóle nie grał w klubach, które są mu przypisywane. I że jest starszy o kilka lat, niż oficjalnie utrzymuje. Artykuł powieszono mu na szafce w szatni.

Wszedł, popatrzył:

– A tak, ja czytał. Redaktor Hurkowski już do mnie dzwonił i przepraszał, że się pomylił.

* * *

Najbardziej upokarzający mecz przeżyłem na Słowacji – w małym, żałosnym klubie DAC Dunajská Streda, gdzie zakwaterowano mnie w pokoiku pod trybuną. Do dyspozycji dostałem czystą pościel i czajnik – wystarczająco, by przeżyć, tylko co to za życie? Wtedy zrozumiałem najlepiej, co to znaczy rozmienić się na drobne. Ta ciemna klita nadawała się tylko do tego, by podciąć sobie żyły. Jak można jednego dnia odrzucać ofertę Milanu, a następnego patrzeć na sufit na słowackim wygwizdowie?

Transfery last minute, tylko po to, by „gdzieś” grać, rzadko bywają rozsądne. Ten ruch był jednak głupi nawet jak na mnie. Miarka przebrała się po meczu ze Spartakiem Trnava, sprzedanym przez moich „kolegów” (znajomych z pracy). Jestem na sto procent przekonany, że obstawili u bukmachera swoją wysoką porażkę. Dziwiło mnie tylko – jak wysoką. Już do przerwy przegrywaliśmy 0:3, ale oni ani przez moment nie mieli dość. Na 6:0 pięknego samobója ustrzelił środkowy obrońca. Tak z główki to nie uderzał nawet Andrzej Szarmach. Każda akcja wyglądała tak samo – piłka krążyła nie w tym kierunku, co trzeba, lądowała u defensorów, którzy wdawali się w głupie dryblingi albo niecelnie podawali.

Przez cały mecz widziałem, że nie gram przeciwko jedenastu rywalom, tylko przeciwko dwudziestu. Może i w szatni w ogóle nie rozumiałem, o czym jest mowa, ale boisko wszystko wyjaśniło. Właściciel miesiącami nie wypłacał pensji, w zespole sporo Jugoli i Afrykańczyków. Nie interesował ich ani los klubu, ani reputacja w tej lidze. Chyba chcieli po prostu wreszcie zobaczyć jakąś kasę. Jakąkolwiek. Nieuczciwość działaczy – czyli brak wypłat – bardzo często przekłada się na nieuczciwość piłkarzy.

Trenerem DAC był Austriak, który znał mnie jeszcze z występów w Admirze i Sturmie. Poinformowałem go, że nie mam zamiaru dawać się szmacić i że wyjeżdżam do Polski. Zrozumiał. Sam był równie sfrustrowany.

Od tamtej pory stałem się… zaocznym studentem piłki nożnej.

Przez miesiąc z nikim ze Słowacji nie miałem kontaktu, a w meczach występował rezerwowy wcześniej bramkarz. Pewnego dnia kosiłem trawę przed domem, gdy zadzwonił telefon. Trener DAC zapytał, czy zagram w najbliższej kolejce.

– A niby dlaczego?

– Bo nasz bramkarz pauzuje za kartki.

– Jak mi zapłacicie trzy tysiące euro, to zagram.

– Zapłacimy.

Wsiadłem w pociąg i pojechałem na Słowację. Przed meczem odebrałem pieniądze, zagrałem (wygraliśmy!), a następnie znowu się grzecznie pożegnałem i wróciłem do Warszawy.

Sytuacja powtórzyła się jeszcze raz – bramkarz nie pauzował za kartki, ale miał zaplanowany ślub.

– Zagrasz?

– Stawkę znacie. Trzy tysiące euro.

– Dobrze.

Słyszeliście kiedyś o bramkarzu, który dojeżdżał tylko na mecze, i to z innego kraju? Nie? To już słyszeliście!

ZAKOŃCZENIE

I to by było na tyle. Mam nadzieję, że nie nudziliście się jak mopsy. Rozczarowani mogą oczywiście w najbliższej księgarni ubiegać się o zwrot pieniędzy (Mirek Trzeciak podobno zajął „Wędzynie” kolejkę). Ostrzegałem, że czytacie na własną odpowiedzialność.

Na koniec postaram się odpowiedzieć na pytanie, które zapewne wielu osobom chodziło po głowie podczas czytania mojego wiekopomnego dzieła:

– Gościu, kim ty w ogóle jesteś?! Dudka znam, Krzynówka znam, ale ty?!

Szanowni państwo, na imię mam Grzegorz, na nazwisko Szamotulski i pochodzę z Gdańska (tu ładnie się kłaniam, jak na grzecznego chłopca przystało). Gdyby nie transfer do Legii, widzę dla siebie dwie alternatywne wersje wydarzeń: albo bronię w Lechii, albo w Lechii atakuję – ale już nie na boisku, tylko na trybunach (wtedy może i wylądowałbym we Wronkach, ale kilka kilometrów od stadionu – w najpotężniejszym budynku w mieście, z gustownymi kratami w oknach). To ja zaprowadziłem moich dwóch braci na mecz, a oni później troszkę zatrzęśli sceną kibicowską w kraju. Przy każdym z nich – Tomku czy Łukaszu – wyglądam jak mały, bezbronny źrebaczek. Proszę więc o pozytywne recenzje, bo w przeciwnym razie bracia podjadą i sprawią, że dzięki odpowiedniej perswazji uznacie tę książkę za bardzo smakowitą, dosłownie. I poprosicie o dokładkę. A gdy będą wychodzić, zaśpiewacie jak kiedyś „Żyleta”: „Nie ma lepszego od Grześka Szamotulskiego”.

Ja, Tomek i Łukasz, trzech braci. Z całej trójki oczywiście jestem tym zdecydowanie najmniejszym i wyglądającym najmniej złowieszczo. Pierwszy „wyjazd” z Lechią zaliczyli pod moim okiem: Pojechaliśmy do Gdyni na mecz z Bałtykiem. Jak to zwykle bywało, spotkanie skończyło się sporą zadymą, a my musieliśmy uciekać przed szturmującą policją. Wtedy jako gnojki jeszcze uciekaliśmy. Później Tomek i Łukasz dużo rzadziej robili krok w tył. Wraz z upływem lat w „młynie” Lechii mieli coraz więcej do powiedzenia. Chociaż w zasadzie nie musieli nic mówić – wystarczyło na nich popatrzeć i każdemu odchodziła ochota do polemiki.

Być może z ich powodu tak lubili mnie kibice, może też dzięki nim tak dobrze rozumiałem klimaty rządzące stadionami w całej Polsce. Kręciło mnie, kiedy trybuny skandowały moje nazwisko – to były takie chwile, gdy unosiłem się nad ziemią i czułem moc pozwalającą dokonywać niemożliwego. W okresie szczytowej popularności w głowie mi szumiało, i to bardzo. Jechałem samochodem i puszczałem kawałek Lady Pank zaczynający się od słów:

Jesteś idolem,

wielbi cię tłum,

gdzie się pojawisz, słychać

zdumionych głosów szum.

W takich momentach myślałem sobie z dumą: „To o mnie!”. Popularność jest podniecająca, kręci i nęci. Wchodzisz do sklepu i czujesz spojrzenia osób, które rozpoznały cię w ciągu sekundy. Czasami jest to męczące, ale zazwyczaj łechce. Na początku kariery było to znacznie fajniejsze uczucie niż odbieranie wypłaty. Jedno i drugie przynosiło satysfakcję, ale uwielbienie płynące z trybun to frajda, jakiej życzę każdemu.

Stałem w bramce, miałem więc znacznie więcej czasu, by jarać się atmosferą. Piłkarz z pola musi ciągle być pod prądem, ciągle w akcji, ciągle skupiony, a bramkarz może się rozejrzeć i skwitować: „Ale tu zajebiście!”. Miałem tak kilka razy podczas kariery. Gra toczyła się gdzieś po drugiej stronie boiska, a ja rozglądałem się i stwierdzałem: „Zajebiście!”.

Wiele moich decyzji życiowych bierze się z nerwów. Jestem w gorącej wodzie kąpany. Nawet bramkarzem zostałem z tego powodu.

Mieliśmy może dziesięć, może jedenaście lat i pod szyldem Lechii Gdańsk rozgrywaliśmy turniej na hali. Jako zawodnik grający na lewym skrzydle bądź w ataku strzelałem mnóstwo goli. Cóż jednak z tego, skoro nasz bramkarz przepuszczał wszystko, co tylko leciało w jego stronę. W końcu wściekły podszedłem do niego i wykrzyczałem:

– Nie umiesz bronić, baranie! Złaź!

I stanąłem na bramce.

Miała to być jednorazowa przygoda, wynikająca tylko z frustracji. Niestety (tak wtedy sądziłem: „niestety”) trener Michał Globisz się uparł i powiedział, że od tej pory mam stać na bramce. Jakim cudem już wtedy zauważył u mnie ten dryg – nie wiem. Był jednak nie lada fachowcem, skoro tak szybko dostrzegł mój talent bramkarski i skoro był taki konsekwentny w ustawianiu mnie na nowej pozycji. Buntowałem się, protestowałem, w pewnym momencie z wściekłości po prostu przestałem przychodzić na treningi. Stawiałem sprawę jasno: albo będę grał w ataku, albo w ogóle. Globisz zadzwonił do mojego taty i poprosił o interwencję. Tata postawił ultimatum: Jeśli nie wznowisz treningów w Lechii, nie będziesz mógł grać w piłkę nawet przed blokiem. Po prostu zajmiesz się czymś innym.

To nie były czasy takie jak teraz – dziś dzieci na treningi przywozi ojciec swoim wypasionym audi, a po skończonych zajęciach sprawdza, czy syn się za bardzo nie spocił i czy założył czapkę. Dzieciaki zasuwają zazwyczaj na ładnych, trawiastych boiskach, o jakich Lechia mogła wtedy pomarzyć. Na naszym placu trawy nie posiano, więc nietrudno zgadnąć, dlaczego mówiliśmy na nie „Sahara”. Zanim stanąłem w bramce, najpierw musiałem dokładnie wyzbierać kamienie, by później na żaden z nich nie spaść. Teraz mam przyjemność trenować różnych fantastycznych chłopaków, z pasją do piłki, z marzeniami o tym, by obronić karnego w finale mistrzostw świata. Zawsze się jednak zastanawiam, czy w tak cieplarnianych warunkach, na pięknej i równej murawie, w nowiutkim sprzęcie markowej firmy, da się wychować prawdziwego kozaka. Niektórzy twierdzą, że idealne warunki służą szkoleniu, ale jeszcze inni mają swoją teorię, że prawdziwi idole rodzą się w błocie i kurzu. Wydaje mi się, że mojemu pokoleniu na dobre wyszły te godziny dzień w dzień spędzane przed blokiem, z kluczem zawieszonym na szyi, gdzieś na osiedlowych klepiskach, szkoła życia zamiast szkółek piłkarskich. Często grało się przeciwko zawodnikom znacznie starszym od siebie, miejscowym cwaniakom i osiłkom, co sprzyjało podnoszeniu umiejętności, ale też kształtowało charakter.

Nawet najbardziej profesjonalna akademia piłkarska nie zastąpi w pełni tego, że kiedyś każde osiedle pełne było chłopaków od rana do późnego wieczora grających w piłkę – do upadłego, bez wytchnienia, bez zważania na jakieś obtarcia czy stłuczenia. Gdańska dzielnica Chełm – wtedy, w latach siedemdziesiątych, pełna dość nowych budynków – na pewno się nie różniła od innych: by dostać się na boisko, często należało robić zapisy, grało się ulica na ulicę, blok na blok. Czy dzisiaj się to jeszcze praktykuje?

„Nie umiesz bronić, baranie! Złaź!” – ten okrzyk, wynikający z krótkiego impulsu, zmienił całe moje życie. Stanowiłem niebezpieczne połączenie: stara piłkarska mądrość mówi, że bramkarz i lewoskrzydłowy to największe świry w drużynie. Ja byłem zarówno bramkarzem, jak i lewoskrzydłowym. Mieszanka wybuchowa. Od małego pielęgnowałem w sobie niezależność i siłę charakteru. Gdy już dostałem się do pierwszej drużyny Lechii, ktoś po treningu zarządził: „Młody, zdejmij siatki z bramek!”. W krótkich, żołnierskich słowach poinformowałem gościa, że nie jestem od tego i może je sobie zdjąć sam. Kiedy w Hutniku Warszawa trener w ramach treningu nakazał… grabienie liści, zachowałem się podobnie. Najstarsi w drużynie zawodnicy grabili, a ja – nastolatek – zakończyłem temat jednym zdaniem:

– Gdybym chciał grabić liście, to bym został ogrodnikiem.

Lechia to była moja pierwsza wielka miłość, a Legia – druga. Później już tylko zakłady pracy, czasami fajne, czasami mniej. Bywa, że ktoś każe mi wybierać: „Co wolisz, Lechię czy Legię?”. A to nie jest takie proste pytanie. Młodzieńcza zajawka, od której wszystko się zaczęło, kontra klub, w którym wypłynąłem na szerokie wody. Miasto rodzinne kontra miasto, które przyjęło mnie z otwartymi ramionami i ugościło jak żadne inne. To w Warszawie założyłem rodzinę i to w Warszawie mieszkam do dziś. Moim zdaniem nie muszę wybierać. Jest w moim sercu miejsce i dla Lechii, i dla Legii, tak dla Gdańska, jak i dla Warszawy.

Często pokonywałem dystans pomiędzy oboma miastami. Co ciekawe, najpierw kupiłem samochód, a dopiero później zacząłem interesować się kursem na prawo jazdy. Jeździłem więc bez niezbędnego zezwolenia, i to bardzo długo – może pół roku, może rok. Nigdy nie zatrzymała mnie policja. A kiedy wreszcie odebrałem prawo jazdy, dosłownie chwilę później zatrzymała mnie drogówka. Wręczając mundurowemu świeżutki dokument i mając w pamięci tysiące przejechanych wcześniej nielegalnie kilometrów, zacząłem zanosić się śmiechem. Rechotałem się tak bardzo, że kazano mi dmuchać w balonik, bo podejrzewano stan mocnego upojenia.

Lechia, przeprowadzka do Warszawy, a potem zdecydowanie zbyt długa lista klubów. W sumie jednak do większości z nich warto było przejść z jednego powodu: Dla ludzi, których nigdy bym nie poznał, gdybym siedział całe życie w tym samym miejscu. I dla scenek, których nie miałbym okazji odegrać.

Nie wszędzie wspominają mnie miło. Ze względu na niewyparzoną mordę podpadałem przełożonym z taką regularnością, z jaką Robert Kubica rozwala bryki. Trenerom, prezesom, działaczom. Na długiej liście osób, które chciały mnie przez moment zastrzelić, jest nawet Zbigniew Boniek. Gdy powołał mnie w rezerwowym trybie na trzeciego bramkarza kadry – a wyżej cenił tego pokracznego Mariusza Liberdę – to na łamach „Przeglądu Sportowego” poinformowałem, by się wypchał. Szamo mówi NIE – głosiła okładka, na której widoczny byłem w charakterystycznej pozie: z wyprostowanym środkowym palcem. A ileż ja się wtedy naprosiłem Krzyśka Stanowskiego, by ten wywiad ze mną wydrukował! Trzy dni negocjowaliśmy. Przekonywał:

– Zaszkodzisz sobie, bez sensu, nie puszczam!

A ja na to:

– Nie to nie, zadzwonię do Błońskiego z „Wyborczej”!

Prosiłem się więc o kłopoty, a czasami kłopoty same znajdowały mnie. Mimo wszystko po latach stwierdzam, że z bardzo niewielką liczbą osób mam tak naprawdę na pieńku. Nawet jeśli zdecydowana większość trenerów czy innych „ważnych” osób w piłce bała się mnie i unikała bezpośredniej współpracy, to jednak mnie lubi. Jacek Zieliński powiedział mi niedawno:

– Wiesz co? Ty byłeś traktowany w Legii jak człowiek z żółtymi papierami. Załatwiłeś sobie taki status, że cokolwiek zrobiłeś, uchodziło ci na sucho. Gdyby ktokolwiek inny zachowywał się jak ty, zostałby od razu wyrzucony. Ale ty, Grzesiu, byłeś tym naszym wariatem, ze stwierdzonymi zaburzeniami. Każdy machał ręką: „A, to znowu on”.

– A co by było, gdybyś był grzeczny, Grzesiu? – spyta ktoś.

A ja odpowiem:

– Nie wiem.

Może zaszedłbym daleko. To zarazem przyjemna i nieprzyjemna myśl. Przyjemna – że miałem umiejętności, by pograć wyżej. Nieprzyjemna – że na własne życzenie grałem dość nisko. Ale mimo wszystko, wiecie, co wam powiem? Jebać to. Zagrałem 343 mecze na poziomie ekstraklasy, w różnych krajach. Zaliczyłem kilkanaście spotkań w reprezentacji kraju. Wybierano mnie najlepszym bramkarzem ligi, nad kominkiem stoją Piłkarskie Oscary. Gdziekolwiek byłem, cenili mnie koledzy z zespołu oraz przede wszystkim kibice. I pozostałem takim człowiekiem, jakim byłem zawsze. Gdybym się kiedyś uginał, to dzisiaj chodziłbym cały pokrzywiony. Może byłem niepokorny, głupi i nieodpowiedzialny, ale przynajmniej nikogo nie udawałem. Nie lizałem nikomu tyłka i teraz mam świeży oddech.

Z kariery zostają wspomnienia, między innymi te wszystkie scenki, które wam przytoczyłem. Myślę, że pokazałem wam trochę inną piłkę. Zajrzeliście głębiej niż kiedykolwiek. Poznaliście kilka osób z zupełnie innej – mojej – perspektywy. Weszliście do szatni. Pewnie to nie była najbardziej ambitna lektura, z jaką mieliście w życiu do czynienia, ale uznałem, że moja książka musi być po prostu rozrywkowa. Kariera rozrywkowa, to i książka taka sama. Jeśli chcecie coś poważniejszego, to może poproście Macieja Skorżę o analizę poruszania się zawodników w systemie 4-4-2 albo niech Waldemar Fornalik skleci jakiś rozdział na temat różnic w obronie strefowej i indywidualnej.

Wiecie, co jest najgorsze? Że na drugi dzień po ukazaniu się książki rozdzwonią się telefony: „A pamiętasz to?”, „A pamiętasz tamto?”. I nagle zostanę zasypany setką anegdot, które miałem gdzieś z tyłu głowy, a których nie mogłem sobie przypomnieć. Kto wie, może więc kiedyś powstanie część druga. Ale to już zależy od tego, czy chcecie o podobnych bzdurkach czytać. Wydaje mi się, że za wami jedna z dziwniejszych piłkarskich książek. Jeśli ani razu się nie uśmiechnęliście, to znaczy, że coś poszło nie tak (ewentualnie: coś z wami jest nie tak). Chciałem, abyście dobrze się bawili i poczuli klimat panujący w drużynie piłkarskiej. To coś, czego nie odda żadna transmisja i coś, czego nie przekaże wam najlepiej poinformowany dziennikarz. Trzeba zobaczyć wszystko od środka.

Dedykuję tę książkę ludziom mi bliskim, zwłaszcza tym, których już niestety nie ma między nami – Piotrowi Dzwonkowi, Adamowi Ledwoniowi i Andrzejowi Czyżniewskiemu. Piotr Dzwonek, trener z podwarszawskiego Nadarzyna, poświęcał mi swój cenny czas zawsze, gdy nie miałem klubu (czyli często). Treningi z nim były największą przyjemnością. Żałuję, że takiego fachowca poznałem tak późno, bo gdyby w ten sposób ktoś się mną opiekował, gdy miałem 20 czy 25 lat, byłbym zupełnie innym bramkarzem. Adam Ledwoń to kochany świrus, o którym tyle wam napisałem. I Andrzej Czyżniewski, pseudonim „Pianka”, który starał się wyprowadzić mnie na ludzi. Pomocny i serdeczny człowiek, mający do mnie słabość, może dlatego, że sam był w przeszłości bramkarzem o niewyparzonej gębie. Dedykuję tę książkę także kolegom, bez których by nie powstała – tym, którzy byli bohaterami opowiadanych historii, sprawcami różnych przypałów i autorami zabawnych tekstów. Mam do nich prośbę: Napiszcie coś swojego. Życie jest za krótkie, aby ciągle się smucić i by wiecznie udawać napuszonych, niedostępnych Panów Piłkarzy. Przecież ja wiem i wy wiecie, że futbol to jedna wielka beka.

Uznałem, że głupią książkę muszę zakończyć w najgłupszy możliwy sposób. Na przykład sucharem imienia Karola Strasburgera:

– Wiecie, co robi piłkarz na ulicy?

– Stoi w korkach.

Dziękuję, dobranoc, trzymajcie się cieplutko – jak mawiał pewien cieplutki redaktor telewizyjny.

Może nie jestem najbardziej utytułowanym piłkarzem na świecie, ale coś na półce stoi

Z Maćkiem Szczęsnym, z którym najpierw byliśmy znajomymi z pracy, a później rywalami

Z Jackiem Bednarzem i Darkiem Solnicą po zdobyciu Superpucharu Polski

Paweł Janas, Leszek Pisz i jeszcze jeden szampan do wypicia

„Piłkarski Oscar” – nagroda dla najlepszego bramkarza polskiej ekstraklasy, przyznawana przez innych ligowych piłkarzy

Mirosław Jabłoński, czyli trener, który miał do mnie wielką słabość. W tle Marcin Mięciel: jedyny piłkarz, który zakładał ochraniacze na nogi z przodu i z tyłu

W lidze austriackiej zagrałem kilka naprawdę dobrych sezonów. Tu w barwach Sturmu Graz.

Jerzy Dudek, Józek Młynarczyk i Adam Matysek. To musi być sam początek treningu, skoro Jurek jeszcze ma siłę się uśmiechać

Wyjazd na zgrupowanie reprezentacji. Obok mnie, w dresie kadry, Tomek Dawidowski. W niebieskiej koszuli Adam Majewski

Dwóch luzaków z francuskiej Bastii – Piotr Świerczewski i Mariusz Piekarski

Janusz Wójcik i ten jego charakterystyczny uśmieszek… Obok niego siedzą Mirosław Trzeciak i Tomasz Hajto

Festiwal obraźliwych gestów skierowanych w stronę kibiców Widzewa

Nierozłączny duet trenerski, któremu poświęciłem tyle miejsca. Na pierwszym planie Lesław Ćmikiewicz, w tle Stefan Majewski

Adam Ledwoń i jego typowy atak „na piłkę” (czytaj: na nogi).

Ja i Jerzy Dudek. Nie trudno zgadnąć, kto zaczął mecz na ławce rezerwowych

Andrzej Czyżniewski znowu mnie uspokaja. Jak zwykle nieskutecznie

Grzesiek Król gratuluje mi udanej interwencji? Nie, to ja pobiegłem, aby pogratulować mu zdobycia gola. Obok nas Darek Gęsior.

Szampańska zabawa sylwestrowa. Obok samochodu Piotr Reiss, a za kółkiem pięściarz Maciej Zegan

Koledzy z  Amiki założyli specjalne koszulki, w których wyszli na pierwszy mecz po tym, jak Majewski wyrzucił mnie z zespołu

Ja i mój „ulubiony” trener, Stefan Majewski. Kolejna trudna rozmowa…

[1] Fałszywa skromność, celowy zabieg, mający na celu wzbudzenie sympatii u tych czytelników, którzy uważają mnie za zarozumiałego buca. W rzeczywistości byłem znakomitym bramkarzem, tylko nie zawsze zrozumianym przez napastników drużyn przeciwnych. Zdarzało się, że moje fantastyczne robinsonady zdawały się na nic, bo rywal kierował piłkę w zupełnie inny róg niż ten, w który właśnie dynamicznie zmierzałem. Ale to już nie moja wina. Jak wiadomo, do tanga trzeba dwojga. Świetnie rozumiał to Szewczenko, który swego czasu walił prosto w Jurka Dudka. Rzadko na swojej drodze spotykałem aż tak kumatych napastników.