WARSZAWA 2016

Redakcja: Paweł Goźliński

Korekta: Monika Paluch-Wójcicka

Okładka: Art director: Olka Osadzińska

Projekt okładki: Ola Niepsuj

Skład i przygotowanie do druku: ProDesGraf – Michał Wastkowski

Ilustracje: Bożena Bratkowska

WYDAWCA:

ul. Czerska 8/10, 00-732 Warszawa

WYDAWNICTWO KSIĄŻKOWE:

Dyrektor wydawniczy: Małgorzata‌ Skowrońska

Redaktor naczelny: Paweł‍ Goźliński

Koordynacja projektu: Magdalena Kosińska

© by Agora‌ SA, 2016

© by Watchout‍ Productions, 2016

© by Krystyna‌ Bielewicz, 2016

Wszelkie prawa zastrzeżone

Warszawa 2016

ISBN: 978-83-268-1931-5 (EPUB), 978-83-268-1932-2 (MOBI)

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując ją, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo!

Polska Izba Książki

Konwersja publikacji do wersji elektronicznej

Spis treści

Sztuka udanej miłości

Wstęp

Od autorki

Rozdział I. Dzieciństwo i okres dojrzewania

Narodziny uczuciowości

Biologiczne mechanizmy seksualne

Rozdział II. Miłość młodzieńcza

Odrębność świata uczuciowego i zmysłowego dziewcząt i chłopców

Antykoncepcja dla nastolatków

W poszukiwaniu wspólnego mianownika

Rozdział III. Zmysły

Wyobraźnia

Zmysł wzroku

Zmysł słuchu

Zmysł powonienia

Zmysł dotyku

Zmysł smaku

Rozdział IV. Pierwsze kroki we dwoje

Nie należy zaczynać zbyt wcześnie

Kiedy zacząć?

Miodowy miesiąc

Pierwszy stosunek

Rozdział V. Jak rodzi się rozkosz

Układ nerwowy

Krążenie krwi

Umięśnienie narządu rodnego

Mechanizm stosunku

Rozdział VI. Orgazm

Fizjologia orgazmu

Zespół orgazmu łechtaczkowego

Przypływy i odpływy

Czas trwania stosunku

Metoda tao

Rozdział VII. Monotonia wrogiem miłości

Różne warianty stosunku

Przegląd podstawowych pozycji przy stosunku

Zasady gry

Rozdział VIII. Metody zapobiegania ciąży

Nie tędy droga

Antykoncepcja

Najgorsze rozwiązanie

Różne metody antykoncepcyjne

Antykoncepcyjne środki dopochwowe

Spirala domaciczna

Tabletka antykoncepcyjna

Metoda komputerowa Bioself 110

Metoda krystalizacyjna PC-2000

Rozdział IX. Ciąża i seks

To trzecie

Harmonia seksualna

Rozdział X. ...A potem żyli długo i szczęśliwie

...A potem żyli długo i szczęśliwie

Rozdział XI. Antykoncepcja w cyklu życia kobiety

Wstęp

Zdrowie reprodukcyjne, seksualne i seksualność

Inicjacja seksualna – ból, stereotypy, antykoncepcja

Prezerwatywa – antykoncepcja i zdrowie seksualne

Metody antykoncepcji w cyklu życia kobiety

Antykoncepcja zawierająca hormony

Zakończenie

Przypisy

Sztuka‌ udanej miłości

Sztuka kochania ukazała się po raz pierwszy czterdzieści lat temu. To w dziejach nauki, medycyny, ale też życia politycznego i społecznego w naszym kraju, cała epoka. Jesteśmy inni, żyjemy inaczej, inne są nasze potrzeby i inne możliwości ich zaspokojenia. A jednak czytając wciąż na nowo dzieło mojej przyjaciółki dr med. Michaliny Wisłockiej przekonuję się, nie bez zaskoczenia, ba, fascynacji, że w swoim najważniejszym przesłaniu to wciąż bardzo aktualna książka. Chociaż spełniła swoją rolę, zmieniając głęboko seksualną świadomość i uczuciowe życie Polaków, pomagając im znaleźć język otwartego mówienia o miłości i seksualności, należy ją polecać kolejnym pokoleniom czytelników. Nie tylko jako fascynujący dokument epoki, w której powstawała, ale jako wspaniałą lekcję miłości. Głębokiej, otwartej na potrzeby własne i potrzeby partnera, przygotowanej na dojrzewanie i zmianę, zdolnej przezwyciężać problemy. Miłości, bez której nie smakuje najlepszy nawet seks.

Może właśnie dlatego bano się tej książki jeszcze zanim się ukazała? Może jej rewolucyjny potencjał nie polegał tylko na tym, że przezwyciężała pruderię w mówieniu o erotyce. I nie tylko na równie odważnych, co precyzyjnych, opisach technik oraz pozycji seksualnych (choć to właśnie poświęcony im rozdział był z całą pewnością najintensywniej swego czasu czytany). Być może najważniejsze w Sztuce kochania i wpisanych w nią lekcjach dojrzewania do miłości, zbyt blisko kojarzyły się z dojrzewaniem do wolności? Jak inaczej wyjaśnić lęk przed wydaniem tej książki, która, biorąc pod uwagę poradniki seksualne ukazujące się w tamtych latach na świecie, nie była wcale wezwaniem do obyczajowej rewolucji. Kiedy powstawała, świat od dawna znał raport Alfreda Kinseya, który przewietrzył sypialnie i odsłonił głęboką lukę między pruderyjnymi normami społecznymi a prawdą o życiu seksualnym Amerykanów. Znane też były wyniki badań Williama Mastersa i Virginii Johnson (Michalina wykorzystywała je w swoich książkach), którzy stworzyli podwaliny terapii zaburzeń życia intymnego przyczyniając się do rozwoju współczesnej seksuologii.

Jednak w Polsce lat siedemdziesiątych seksuologia wciąż była co najwyżej dodatkiem do psychiatrii, ginekologii i położnictwa. Michalina Wisłocka, w swoim pisaniu łączyła praktyczną wiedzę ginekologiczną z najnowszymi ustaleniami nauki dotyczącymi zdrowia seksualnego człowieka. Już wtedy erotykę traktowała jako niezbędny element życia i zdrowego związku. Była w tym kontekście niezaprzeczalnie prekursorką. Warto jednocześnie podkreślić, że jej Sztuka kochania respektowała ówczesne obyczajowe i społeczne normy. „Starania moje o całość rodziny i szczęśliwe życie małżeństw polskich stanowiły całą treść mojej pracy lekarskiej” – często podkreślała Michalina i nie była to próba budowania alibi dla jej książek. Ona wierzyła z całego serca, że właśnie w rodzinie człowiek zrealizować może najpełniej swoje pragnienia i potrzeby. A mimo to recenzenci – z wyjątkiem jej mistrza, prof. Stefana Soszki, ginekologa, i młodszego kolegi Andrzeja Jaczewskiego, który dziś jest nestorem polskiej seksuologii i napisał wzruszający wstęp do niniejszego wydania Sztuki Kochania – nie pozostawili na pierwszej polskiej ars amandi suchej nitki. Dlatego książka Michaliny stała się przedmiotem szczególnej troski pruderyjnej – przynajmniej w deklaracjach – partii komunistycznej, która „aresztowała” rękopis. Zanim więc trafiła w ręce czytelników, Sztuka kochania przez cztery lata krążyła między gabinetami Komitetu Centralnego PZPR, podczytywana z wypiekami na twarzach przez sekretarzy i członków przeróżnych egzekutyw. W końcu jednak, dzięki staraniom Michaliny i wydawnictwa Iskry, udało się uzyskać zgodę Partii i wydać Sztukę... z ukrytej przed aresztowaniem drugiej kopii. W ten sposób światło dzienne ujrzał pierwszy w całych krajach demokracji ludowej popularny poradnik seksuologiczny.

A potem?

Potem zapanowało szaleństwo. Sztuka kochania natychmiast zniknęła z księgarń. Można ją było kupić – za bajońskie sumy – na bazarach. Czasami była to legalna, czasami piracka kopia. Oficjalnie od 1976 roku sprzedano ponad siedem milionów egzemplarzy poradnika Michaliny Wisłockiej. Ilu miał czytelników? Tego nikt nie zbadał. Bez wątpienia jednak był nie mniej popularny niż wszystkie szkolne lektury razem wzięte. Ale co najważniejsze – jak napisał trafnie profesor Andrzej Jaczewski – „nikt nie przyniósł Polakom tyle osobistego szczęścia, co Michalina Wisłocka swoją niezwykłą książką”.

Po Sztuce kochania powstawały kolejne książki Wisłockiej: Sztuka kochania w 20 lat później (1988)‍ i Sztuka kochania: witamina M (1991). Tworzą one niezwykłą trylogię, której poszczególne tomy odpowiadają kolejnym etapom życia kobiety (drugi opowiada o miłości dojrzałej, trzeci skupia się na macierzyństwie) i różnym fazom rozwoju jej seksualności. Warto przy tym pamiętać, że autorka trzech „Sztuk kochania” nie miała specjalizacji z seksuologii w dzisiejszym rozumieniu. W jej czasach ta specjalizacja dopiero powstawała. Była ginekologiem (dyplom lekarza uzyskała w 1952 roku a stopień doktora nauk medycznych w 1969 roku) i to właśnie jej doświadczenie wyniesione z lekarskiego gabinetu, ze spotkań i rozmów z pacjentkami, z setek wspólnie z nimi rozwiązanych problemów dało jej wiedzę i motywację do ich napisania. Sprawiło również, że jej książki idealnie odpowiedziały na potrzeby pacjentek, które spotykała m.in. w kierowanej przez siebie, pierwszej w Polsce Poradni Świadomego Macierzyństwa w Warszawie.

To doświadczenie praktykującego ginekologa podpowiadało jej, że kobiety najbardziej potrzebują książki, która pozwoli im zrozumieć, a przede wszystkim zaakceptować swoje potrzeby, swoje ciało, swoją seksualność. Ale Michalina zwykła też mówić: „ślepy o kolorach nie napisze”. Jak to rozumieć? Najprościej: „jestem kobietą, a tylko kobieta zrozumie do końca potrzeby seksualne innych kobiet”. Co nie znaczy, że swoją Sztukę‌ kochania pisała wyłącznie dla nich. Dobrze wiedziała – również odpowiadając na pytania czytelników popularnych czasopism, w których prowadziła rubryki z poradami na temat miłości, związków i seksu – że podstawą udanego życia intymnego jest rozumiejący się związek. To dlatego tak często podkreślała, że w rzeczywistości nie zajmuje się seksem, ale miłością. Bo choć człowiek z natury dąży do przyjemności, seks – jak rozumiała go Michalina – powinien być przede wszystkim formą wyrażania uczuć. Trochę ją nawet irytowało, że dla niektórych jej Sztuka kochania była przede wszystkim atlasem pozycji seksualnych, zestawem technik pozwalających otwarcie dawać i przyjmować rozkosz, katalogiem środków i metod antykoncepcyjnych. Zawsze miała jednak nadzieję, że czytelnicy odnajdą w jej pisaniu znacznie więcej. I znacznie więcej zrozumieją.

Dzięki temu, że Michalina Wisłocka wiele czasu poświęcała rozmowom z kobietami, tak dobrze je rozumiała. Nie tylko w kwestiach ich zdrowia seksualnego. Pytała je bowiem również o pracę, problemy w związkach, codzienność. W ten sposób tworzyła unikalną mapę seksuologicznej i kulturowej wiedzy, która swoim zasięgiem wykraczała poza polskie sypialnie. Lepiej niż ktokolwiek inny wiedziała, kim jesteśmy jako mężczyźni i kobiety. Co w polskiej rodzinie oznacza być mężem i żoną. Na ile miłość buduje związki, na ile pożądanie. Czy role płciowe pokrywają się z rolami społecznymi. Czy uprawiamy seks, czy też spełniamy obowiązki małżeńskie. A także na ile nasze życie intymne naznaczone jest lękiem wynikającym chociażby z braku świadomości i dostępu do środków antykoncepcyjnych.

W Sztuce kochania Michalina Wisłocka odpowiadała na wszystkie te zagadnienia. Nie zawsze wprost. Jednak jeśli uważnie wczytamy się w jej książkę, okaże się, że każde zdanie mówi przede wszystkim o tym, kim jesteśmy, jak żyjemy, jak nasze życie przeżywamy i jak chcielibyśmy je przeżywać. Dzisiaj niektóre z odpowiedzi doktor Wisłockiej mogą nam się wydać nieprzystające do doświadczeń ludzi XXI wieku. Pamiętajmy jednak, że świat pierwszych czytelniczek i – trochę rzadziej – czytelników Sztuki kochania, miał swoje bardzo wyraźne granice. Michalina nie pisała swoich książek dla czytelników epoki płynnej nowoczesności – wymienność ról społecznych i seksualnych była poza horyzontem socjalistycznej rzeczywistości. Wciąż powszechnie obowiązującym aksjomatem była rodzina i uświęcone nie tylko przez Kościół, ale również socjalistyczne państwo, małżeństwo. Michalina zresztą – jak już wspominałem – miała tradycyjne poglądy dotyczące życia w trwałych związkach, wzorców kobiecości i męskości, a także podziału ról w małżeństwie. Ale czy w latach 70. ubiegłego wieku był to przejaw konserwatyzmu? Był to raczej realizm, uwzględniający prawdę o życiowych postawach Polaków. Dlatego Michalina próbowała przede wszystkim uczyć, jak powinien dojrzewać i funkcjonować trwały, zdrowy związek i w jaki sposób partnerzy mogą w nim osiągnąć seksualną realizację.

Trzeba jednak otwarcie przyznać, że w Sztuce kochania mężczyźni traktowani są w dość szczególny sposób. Być może to konsekwencja własnych doświadczeń Michaliny, choć zapewne w co najmniej równym stopniu ukształtowały ten obraz opowieści jej pacjentek, które często przeżywały ogromne frustracje w swoich rodzinnych relacjach – nie tylko seksualnych. Przecież zadowolone z seksu ze swoimi mężami i narzeczonymi kobiety nie szukały pomocy w gabinecie Wisłockiej. A jednak – mimo ogromnej ilości nieszczęścia, z jakim miała do czynienia na do dzień, mimo setek opowieści o mężczyznach, którzy nie potrafią lub nie chcą dostrzec potrzeb swoich partnerek, a swoją frustrację zmieniają często w przemoc – Michalina broniła facetów. Przy okazji, niestety, wzmacniając dotyczące ich stereotypy. Mężczyzna w jej wizji to podporządkowany własnym popędom samiec, któremu trudno kontrolować własne odruchy. Nieszczęśnik, który nie jest w stanie samodzielnie poradzić sobie z własnym libido ani problemami. Dziś postęp medycyny stworzył szersze możliwości leczenia zaburzeń seksualnych u mężczyzn. Diagnozowanie oraz farmakologiczne leczenie zaburzeń erekcji i przedwczesnego wytrysku jest w medycynie praktyką coraz bardziej powszechną.

Ale – znów – mądrość Wisłockiej, która nie miała jeszcze narzędzi współczesnej medycyny, polega na tym, że z tak anachronicznego obrazu męskości i kobiecości jako swoistego wsparcia męskiego popędu, potrafiła wyciągnąć budujące wnioski. Umiała wskazać drogę, na której to, co może zniszczyć każdy związek, zaczyna go wzmacniać, a niekontrolowana seksualna energia zmienia się w przyjemność, zabawę, urozmaiconą, mówiącą w wielu językach (pomysły na seksualne gry brała Michalina i z Kamasutry, i z Pieśni nad pieśniami, i z japońskich gazet) ekspresję własnych uczuć. A także element budujący trwałość naszych związków. Pokazywała, jak można rozwijać naszą seksualność, by realizować własne potrzeby, ale nie kosztem drugiej osoby.

Jednak to, co najważniejsze, miała do powiedzenia kobietom. Kluczowe zdanie Sztuki kochania brzmi moim zdaniem następująco: „Nie ma kobiet oziębłych, są tylko kobiety nierozbudzone”. A nie było szansy na zmianę tego stanu rzeczy bez wzmocnienia w kobietach przekonania, że mają prawo do decydowania o własnym ciele, o własnej przyjemności, a także o własnej płodności. Przypomniał o tym w 2011 roku prof. Romuald Dębski, w czasie odsłaniania tablicy pamiątkowej przy ulicy Piekarskiej 5 na Starym Mieście w Warszawie, gdzie Michalina mieszkała przez wiele lat. Pod tym względem zresztą wciąż zostaje wiele do zrobienia, a w misji edukowania Polaków Michalina i jej książka mają dziś wspaniałych sprzymierzeńców. To prof. Mirosław Wielgoś, prezes Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego, kierownik Katedry Kliniki Położnictwa i Ginekologii i rektor Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, oraz dr Beata Wróbel, świetna ginekolożka i seksuolożka, współtwórczyni polskiej wersji Indeksu Funkcji Seksualnej Kobiety. Dopisali oni niezbędny z punktu widzenia aktualności Sztuki kochania rozdział dotyczący antykoncepcji. Musimy pamiętać bowiem, że Michalina tworzyła swoją książkę czterdzieści lat temu, kiedy tabletka antykoncepcyjna była wciąż źródłem nadziei i niemniejszego lęku. Również nasza wiedza o zdrowiu kobiety w różnych fazach jej życia jest dziś na zupełnie innym poziomie niż w latach siedemdziesiątych ubiegłego stulecia w sytuacji, kiedy w medycynie istnieje termin seksuologii ginekologicznej – dziedziny już dość rozległej. XXI wiek to wiek powszechnie dostępnej, nowoczesnej i bezpiecznej antykoncepcji, o czym wciąż warto przypominać wiedząc, że tylko 30 proc. Polek ją stosuje, a 22 proc. badanych przeze mnie Polaków przyznaje, że podstawową metodą antykoncepcyjną jest dla nich stosunek przerywany, który wszak żadną antykoncepcją nie jest.

Bardzo się cieszę, że autorami tego rozdziału są tak wybitni specjaliści i wspaniali, wyczuleni na potrzeby pacjentów lekarze. Ich obecność na kartach nowego wydania Sztuki kochania to cudowna klamra i dowód na to, że Michalina, która żyła w poczuciu wykluczenia zarówno z własnego środowiska ginekologicznego, jak i niechęci ze strony niektórych seksuologów (no cóż, takie są skutki uboczne sukcesu i popularności), doceniona jest przez obydwa te środowiska. Jestem pewien, że Michalina byłaby szczęśliwa widząc, kto aktualizuje jej książkę, która – podkreślmy raz jeszcze – w swoich zasadniczych ustaleniach i tezach pozostaje niezmiennie bezcenną lekcją głębokiej miłości. Tym bardziej że, wbrew pozorom, życie intymne Polaków nie zmieniło się aż tak bardzo od czasów, kiedy próbowała je diagnozować i leczyć doktor Wisłocka. Bo choć twierdzimy zdecydowanie (z moich badań wynika, że nawet 80 proc. spośród nas), że jesteśmy zadowoleni z naszego pożycia, można z tego stwierdzenia wyciągnąć wcale nie tak oczywiste wnioski. Bo czy ten stan ogólnej satysfakcji nie świadczy również o tym, że czterdzieści lat po premierze Sztuki kochania wciąż‌ jesteśmy w seksie po prostu mało wymagający?

Z całą pewnością przez te lata zmieniły się modele naszych seksualnych relacji. Jednak nadal zdecydowana większość Polaków pozostaje w związkach małżeńskich, choć 8 proc. także żyje w związkach równoległych, a 40 proc. internautów przyznaje się do zdrady. Wydaje się zatem, że w czasach internetu, facebooka, tindera, sporo się zmieniło. Z drugiej jednak strony coraz częściej wybieramy różne formy relacji intymnych, także życia w pojedynkę i często zmieniamy partnerów seksualnych.

Jednocześnie w ciągu ostatnich lat staliśmy się bardziej wymagający, jeśli chodzi o dobór partnerów – również seksualnych. To prawdziwa rewolucja w porównaniu z epoką, w której pisała swoją książkę Michalina Wisłocka. Polacy już nie poddają się presji otoczenia, pojęcia „starej panny” i „starego kawalera” odeszły do lamusa. Ale to akurat z całą pewnością ucieszyłoby Michalinę: w końcu zaczęliśmy wybierać bardziej świadomie ludzi, z którymi chcemy budować trwałe, głębokie relacje.

A jeśli chodzi o najpopularniejszy miernik interesującego życia seksualnego – czas stosunku? Dzisiaj Polacy deklarują, że współżyją około czternaście minut (pełny, deklarowany akt seksualny łącznie z grą wstępną to dwadzieścia osiem minut). Kilkanaście lat wcześniej kochaliśmy się dłużej. Kryzys? Tak. Tempo naszego życia jest tak duże, że niewiele czasu pozostaje nam na uprawianie miłości. Jednocześnie, co wynika z naszych najnowszych badań (z czerwca 2016 r.) aż 42 proc. kobiet i 29 proc. mężczyzn udaje orgazm. Michalina nie byłaby z tego powodu szczęśliwa, choć z drugiej strony to jeszcze jeden dowód, że wciąż potrzebujemy jej Sztuki kochania. Ci, którzy mieli szansę obejrzeć film dokumentalny Konrada Szołajskiego zrealizowany na 80 urodziny autorki, mogli się przekonać, że była niezwykłą osobą, która nie bała się rozmawiać o bardzo osobistych sprawach.

Gdy czytam po latach najgłośniejszą z książek Michaliny, przychodzi mi do głowy jeszcze jedno pytanie: czy autor seksuologicznego poradnika sam musi być osobą seksualnie spełnioną? Czy jego własna biografia ma wpływ na to, o czym i jak pisze? W wypadku dr Michaliny Wisłockiej odpowiedź ma swoje miejsce i czas. To Lubniewice, niewielka wczasowa miejscowość położona nad pięknymi jeziorami w województwie Lubuskim i lata pięćdziesiąte.

Michalina bardzo długo pozostawała w dość niezwykłym związku. Jej mężem był Stanisław Wisłocki, jej młodzieńcza miłość, biolog, ale również mężczyzna obdarzony wybujałym seksualnym temperamentem. Nie stanowili pod tym względem dobranej pary. Jednak Michalina znalazła – miała nadzieję, że trwałe – rozwiązanie tego impasu: życie w związku równoległym, którego trzecim elementem była przyjaciółka Michaliny, Wanda. Jednak po kilkunastu latach ten „układ idealny” rozpadł się, a Michalina, by wydobyć się z emocjonalnego kryzysu, wyjechała do Lubniewic. I tu przeżyła swoje wielkie przebudzenie, swoje „lato miłości”.

Miał na imię Jurek, był marynarzem i kaowcem w jednym z ośrodków Funduszu Wczasów Pracowniczych, w którym zatrzymała się Michalina. Gdyby nie on – możemy to stwierdzić z całą pewnością – nie byłoby Sztuki‌ kochania. Nie byłoby doświadczenia erotycznej fascynacji, seksualnego rozbudzenia i spełnienia, które jest sensem i celem najpopularniejszej z jej książek.

To‍ nie była miłość, która mogła zaowocować trwałym związkiem. A jednak ślad tamtych doświadczeń pozostał w Michalinie na zawsze. Uwielbiała swoje powroty do Lubniewic. Tak, jakby stamtąd czerpała energię na dalsze życie. Dlatego w 2013 r. w Lubniewicach, z okazji urodzin Michaliny, otworzyliśmy Park Miłości jej imienia. Magiczne miejsce. Mam nadzieję, że się jej w nim podoba.

Z tym‍ wydarzeniem wiąże się jeszcze jedna historia. Na otwarcie Parku Miłości zaprosiliśmy także Krystynę Bielewicz, córkę Michaliny Wisłockiej. Tam spotkała się ona po raz pierwszy z Violettą Ozminkowski, która dwa lata później wydała biografię zatytułowaną Sztuka‌ kochania gorszycielki. Książka ta była inspiracją do powstania filmu, w którym w rolę Michaliny Wisłockiej wciela się Magdalena Boczarska. Nie mogę się już doczekać jego premiery. Myślę, że Michalina również na nią czeka.

Prof.‌ dr hab. n. hum. Zbigniew Izdebski

Wstęp

Byłem‌ jednym z dwóch na dwunastu recenzentów, którzy uznali Sztukę‍ kochania Michaliny Wisłockiej za pożyteczną i wartą wydania. Pewnie dlatego autorka poprosiła mnie o napisanie do niej wstępu. Po niebywałym sukcesie książki jestem z tego dumny, jak mało z czego.

Kiedy‌ ukazywała się książka Michaliny Wisłockiej, byłem młodym lekarzem i dopiero zaczynałem zajmować się popularyzacją wiedzy seksuologicznej. Pamiętam, jakie wówczas panowało zacofanie i skrępowanie, by mówić o „tych rzeczach”. Prawie nikt z pacjentów poradni, w której pracowałem razem z dr Wisłocką, nie wiedział, co to jest orgazm, a ponad połowa kobiet w małżeństwie nie doznawała satysfakcji. Wiele kobiet traktowało seks jako ciężki, smutny małżeński obowiązek.

Nic‌ dziwnego, że Sztuka‌ kochania wywołała nie tylko poruszenie, ale w pewnych środowiskach chyba wręcz wstrząs. Nikt dotąd o „tych sprawach” nie pisał tak otwarcie, tak bezpośrednio i tak wiele. Wisłocka ze swoją książką była jak taran, uderzający w opory i zahamowania. Dokonała wyłomu, przez który potem już mogły wtargnąć inne – dziś już liczne – pozycje literatury seksuologicznej. Pojawiło się ich wiele – lepszych lub gorszych. Niektóre są tak śmiałe, że Sztuka‌ kochania przy nich, to literatura dla pensjonarek. A jednak wciąż warto ją czytać.

Wrzawa,‍ jaką wywołała książka Wisłockiej, była wielka. Myślę, że było to najważniejsze, najgłośniejsze i najpopularniejsze dzieło z dziedziny seksuologii, drukowane w ostatnim czterdziestoleciu. Ciekawa była jego recepcja. Uczeni, fachowcy, popularyzatorzy mieli mieszane uczucia, wielu nie kryło swych wątpliwości; nie wszystkim publikacja się podobała. Jednak książki naprawdę oryginalne zawsze wywołują zarówno żywiołowe sprzeciwy, jak i szczerą aprobatę.

Inaczej‌ zareagowali zwykli, tak zwani szarzy odbiorcy. Tu, zwłaszcza wśród ludzi młodych, książka wywołała entuzjazm, stała się obowiązkową, poszukiwaną lekturą. Myślę, że największy oddźwięk znalazła u dwudziesto-, trzydziestolatków.

Horrendalne‌ ceny na bazarach, dzikie kserokopie i pirackie przedruki są świadectwem zapotrzebowania na ten typ literatury, a także dowodzą, że autorka umiała trafić w społeczne zapotrzebowanie. I mimo zjadliwych, a często obraźliwych recenzji, mimo wybrzydzania różnych świętoszków, życie pokazało, kto miał rzeczywiście rację.

Najbardziej‌ zjadliwe gromkie recenzje robiły wrażenie, jakby autorzy albo książki nie czytali (na pewno nie czytali jej uważnie, może z obrzydzenia?), albo jak gdyby pisali je obok, nie na temat. Mniejsza z nimi, popularność dzieła oraz – paradoksalnie – wspomniane recenzje na pewno stały się dla autorki źródłem satysfakcji. Mało kto może poszczycić się świadomością, że zdziałał tak wiele!

Mówiłem‌ i wciąż mówię: nikt nie przyniósł Polakom tyle osobistego szczęścia, co Michalina Wisłocka swoją niezwykłą książką. Zarówno książka, jak i jej autorka powinny przejść do historii. Nie, na pewno przejdą!

Prof.‌ dr hab. n. med. Andrzej Jaczewski

Od‍ autorki

Sztuka‍ kochania nie zawiera recepty na miłość, nie jest też podręcznikiem technik seksualnych.

„Kochanie”‍ to piękne polskie słowo, które w moim odczuciu określa ciepły, serdeczny, pełen przyjaźni i harmonii seksualnej kontakt dwojga bliskich sobie ludzi.

Moja‍ książka powstała w roku 1974, w wyniku piętnastoletniej pracy lekarskiej – naukowej oraz społeczno-publicystycznej. Wykorzystałam w niej doświadczenia płynące z rozmów z pacjentami oraz z lektury mnóstwa listów przychodzących do Poradni Korespondencyjnej Towarzystwa Świadomego Macierzyństwa i do miesięcznika „Zdrowie”; przez wiele lat odpowiadałam na te listy. Wykorzystałam też materiały i wnioski z dyskusji prasowych, w których wojowałam uparcie o kulturę uczuć i seksu.

Oczywiście‍ w ogromnej większości udzielałam porad kobietom, co wynika z mojej specjalności podstawowej, jaką jest ginekologia, i stąd też książka mówi przede wszystkim o kobietach, chociaż przeznaczona jest dla obojga. Nie sądzę jednak, żeby to nastawienie było ujemną stroną książki, ponieważ w moim przekonaniu w kobiecych rękach leży kształt miłości i kultura życia uczuciowego rodziny.

Na koniec‍ trochę o historii książki – bo ma ona swoją historię, i to niemałą. Przed pierwszym wydaniem w roku 1976, przesiedziała przez prawie cztery lata za kratkami w „Białym Domu”, uznana za zbyt gorszącą, pomimo wielkich starań cenzury, żeby ją „uskromnić”. Między innymi – czterokrotnie zmniejszano rysunki pozycji przy stosunku (pierwsze w Polsce, jakie ukazały się drukiem), aż osiągnęły wielkość znaczka pocztowego.

Ukazała‍ się z „przyzwoitą” ślubną parą na okładce dzięki nowemu dyrektorowi Łukaszowi Szymańskiemu, który pojawił się w „Iskrach” i jak Cezar pod hasłem Veni,‍ vidi, vici, wyzwolił książkę z zamknięcia. Od tego czasu, w siedmiu kolejnych nakładach i dodrukach, przekroczyła trzy miliony egzemplarzy. A ile wyszło w kserokopiach, nie da się zliczyć. Tłumaczona była w Ameryce, Czechosłowacji, Bułgarii, Rumunii, w Rosji w wielomilionowych nakładach i ostatnio w Chinach, chociaż kultura seksualna jest tam co najmniej o cztery tysiące lat starsza od naszej.

W obecnym‍ wydaniu uzupełniłam znacznie rozdział Zmysł‍ słuchu, dodając teksty historyczne o mowie miłosnej. Ponadto dodałam opisy rozmaitych gier i zabaw erotycznych w wodzie i na wakacjach oraz metody rozwiązywania problemów głodu seksualnego w życiu ludzi samotnych. Zmieniłam także rozdział o antykoncepcji, dodając nowe metody regulacji urodzin, które pojawiły się na świecie w ciągu ostatnich dwudziestu lat.

Mam‍ nadzieję, że rozważania zawarte w obecnym wydaniu książki pozwolą trzeciemu już pokoleniu młodych małżeństw rozwiązać trudności oraz konflikty, z którymi nie potrafią sobie same poradzić. Pragnę, aby Sztuka‌ kochania nadal odgrywała rolę doświadczonego przyjaciela kochających się par i wprowadziła do ich dnia powszedniego wiele radości.

Rozdział‍ I

Dzieciństwo‍ i okres dojrzewania

Narodziny‍ uczuciowości

Wszelkie‌ uczucia niełatwo dają się zamknąć w ramy ścisłego rozumowania. Od wieków ludzie próbują zdefiniować pojęcie miłości, z większym czy mniejszym powodzeniem. Inną definicję podaje filozof, inną etyk, psycholog lub poeta. Dla każdego z nich odmienne elementy składające się na miłość, są najbardziej godne uwagi i podkreślenia. Współczesna psychologia również podejmuje próby analizy istoty miłości, przy czym – dla jasności sprawy – dzieli zagadnienie na dwa zasadnicze aspekty. Pierwszy to miłość uczuciowa, polegająca na dążeniu do więzi z drugim człowiekiem. Drugi dotyczy biologicznego pożądania, czyli popędu do rozładowania napięcia seksualnego. Obydwa te wątki splatają się w sposób trudny do rozdzielenia w przebiegu całego życia ludzkiego.

Miłość‌ łącząca dwoje kochanków nie pojawia się „z niczego”, ale jest konsekwencją całego ludzkiego życia. Nieomalże od okresu płodowego wszelkie doświadczenia uczuciowe rzutują na ostateczny kształt miłości w wieku dojrzałym.

Zacznijmy‌ od pierwszego składnika miłości – od jej strony uczuciowej. Uczucie miłości, a właściwie jego istotna treść, to pragnienie przebywania w ścisłym kontakcie z istotą kochaną. Pierwszym okresem i narodzinami późniejszego kształtu miłości jest okres życia płodowego człowieka. Już znajdując się w łonie matki, dziecko połączone jest z nią bardzo skomplikowanymi więzami fizycznymi i uczuciowymi. Można by zapytać – skąd uczucia u płodu, który nie zaczął jeszcze żyć samodzielnie? W tej fazie miłości matki i dziecka po stronie matki leży cały ciężar miłości, dziecko natomiast zajmuje pozycję biorcy, który bez miłości i warunków fizycznych, jakie stwarza mu organizm matki, nie mógłby rozwijać się i żyć. Na pozór trudno mówić w tym okresie o jakimkolwiek kontakcie matki i dziecka. Myślę oczywiście o kontakcie psychologiczno-uczuciowym.

Wiedza‌ współczesna rzuca jednak nowe światło na to zagadnienie. Warto tu wspomnieć o badaniach Artura i Margaret Liley, pary uczonych z Nowej Zelandii, którzy w 1960 roku opublikowali niezwykle interesujące obserwacje dotyczące zachowania się płodu w łonie matki. W czasie swoich badań wykonali wiele filmów, ukazujących rozwój „małego człowieka” w jamie macicy od pierwszych tygodni jego życia, aż do chwili urodzenia.

W pierwszych‌ miesiącach ciąży płód, jak niewielka rybka, żwawo się porusza i „pływa” w wodach płodowych. Około trzeciego miesiąca otwiera oczy i zaczyna rozróżniać światło i ciemność, chętniej zwracając się w stronę jaśniejszą. Powyżej trzech miesięcy można zauważyć, że płód zaczyna słyszeć bicie serca matki lub odgłosy w jelitach, a także kuli się ruchem obronnym przy głośnych dźwiękach dochodzących ze świata zewnętrznego.

Zdenerwowanie,‌ irytacja, gniew matki, jej krzyk lub gwałtowny lęk wyraźnie przyspieszają akcję serca dziecka. Można by powiedzieć, że przeżywa ono wraz z matką niebezpieczeństwa i groźby otaczającego świata. Fantazja? Naukowo stwierdzono przecież, że lęk czy irytacja matki powoduje zwiększone wydzielanie adrenaliny z nadnerczy do krwi krążącej. Hormon ten przez łożysko przedostaje się do krążenia płodu i przyspiesza tętno dziecka. Gdybyśmy jednak chcieli w ten sposób, wykładając przebieg procesów fizjologicznych, opisywać przeżycia uczuciowe dorosłego człowieka, okazałoby się, że większość reakcji manifestujących je, jest wynikiem takich czy innych bodźców neurohormonalnych.

Sądzę‍ więc, że mogę sobie pozwolić na traktowanie tych objawów jako przejawu wspólnego przeżywania pewnych wydarzeń świata zewnętrznego przez osoby ściśle uczuciowo ze sobą związane. Dziecko już powyżej czwartego miesiąca ciąży zachowuje się jak mały człowieczek. Nie tylko porusza się, drapie po głowie i brzuszku, ale także bawi się palcami rączek i nóżek, otwiera oczy, ssie palec i wypluwa wody płodowe. Bardzo nie lubi leżeć na twardym i wypukłym kręgosłupie matki, ponieważ je uciska, stąd żywe ruchy płodu, gdy matka kładzie się wieczorem na spoczynek. Dziecko obraca się, zsuwając się z wypukłego kręgosłupa matki, i układa się wygodnie na boku. Sfilmowano również reakcję płodu siedmio- i ośmiomiesięcznego na próby wykonania zastrzyków śródmacicznych (robi się to celem ratowania życia dziecka przy zaburzeniach związanych z konfliktem grupy krwi Rh). Dzieciak wykręca się jak piskorz i broni rączkami, aby umknąć od igły i uniknąć bólu.

Wszystkie‍ tego rodzaju obserwacje przyczyniły się do zasadniczej zmiany poglądu na zagadnienie początku życia dziecka. Formalnie zaczyna ono żyć po zaczerpnięciu pierwszego oddechu, a faktycznie przejawia wiele mechanizmów i czynności życiowych o dość dużej samodzielności jeszcze w życiu płodowym.

Patrząc‌ na tę istotę żywą broniącą się, reagującą wyraźnie na rzeczy dla niej przyjemne czy nieprzyjemne, nie popełniam chyba wielkiego błędu, gdy mówię o miłości matki i dziecka w okresie płodowym. Ono jest w tym układzie przede wszystkim konsumentem, a ona – dawcą.

Proporcje‌ dawania i brania w miłości zmieniają się stale w ciągu życia ludzkiego, przeważając to w jedną, to w drugą stronę. Już Balzac powiedział, że w miłości zawsze jest ten, który całuje, i ten, który jest całowany.

Ciąża‌ jest dla kobiety wielką szkołą bezinteresownego uczucia, obejmującego cały tryb jej życia. Już wtedy przyszła matka może w pełni okazać, na co ją stać. Dziecko (w łonie matki) jest partnerem uwielbianym, dla którego chodzi się na spacer, żeby miało dużo tlenu, odżywia się specjalnie, żeby było zdrowe i silne, panuje nad sobą i hamuje swoje złe humory, aby było spokojne i pogodne. Dziecko odpowiada na troskliwość matki, rosnąc i rozwijając się w atmosferze sprzyjającej i spokojnej, zaś marniejąc i więdnąc w atmosferze zdenerwowania, krzyków i niepokoju matki. Zrozumienie pierwszej fazy miłości, jaką jest miłość do oczekiwanego dziecka w życiu kobiety, oraz znaczenie jej dla dalszego pełnego rozwoju człowieka, jest niezmiernie ważne i często niedoceniane.

Po urodzeniu‍ niemowlęctwo jest dalszym ciągiem kształtowania się miłości matki i dziecka, zapoczątkowanej w życiu płodowym. Charakterystykę miłości macierzyńskiej zacytuję z książki O‌ sztuce miłości amerykańskiego filozofa i psychologa Ericha Fromma.

Dziecko,‌ chociaż żyje już teraz poza łonem matki, nadal całkowicie od niej zależy... Kiedy dziecko rośnie i rozwija się, nabiera zdolności postrzegania rzeczy takimi, jakie są; zadowolenie odczuwane przy ssaniu zaczyna być czymś innym niż sutka, pierś czymś innym niż matka. Wreszcie dziecko zaczyna odczuwać pragnienie, zaspokajające je mleko, pierś, matkę – jako różne, odrębnie istniejące przedmioty.

Dziecko‍ uczy się, jak postępować z ludźmi: że matka się uśmiecha, kiedy jem, że weźmie mnie na ręce, kiedy płaczę.

Wszystkie‍ te doznania krystalizują się i skupiają w jednym: jestem kochany. Jestem kochany, bo jestem dzieckiem matki. Jestem kochany, bo jestem bezradny. Jestem kochany, bo jestem ładny, cudowny. Jestem kochany, bo matka mnie potrzebuje. Wyrażając się bardziej ogólnie: jestem kochany za to, czym jestem – albo jeszcze dokładniej: jestem kochany, ponieważ jestem. Ta świadomość, że się jest kochanym przez matkę, jest bierna. Nic nie musisz zrobić, żeby być kochanym – miłość matki nie jest obwarowana żadnym warunkiem. Jedyne, co muszę zrobić, to być – być jej dzieckiem. Miłość matki jest szczęściem, jest spokojem, nie trzeba jej zdobywać, nie trzeba na nią zasługiwać. Ale fakt, że miłość macierzyńska nie jest niczym uwarunkowana, ma negatywną stronę. Na tę miłość nie tylko nie trzeba zasługiwać – ale także nie można jej zdobyć, wywołać ani nią kierować. Jeśli istnieje, jest błogosławieństwem; jeżeli jej nie ma, wydaje się, że całe piękno uszło z życia – i nie mogę uczynić nic, aby ją zrodzić.[1]

Ciepło‌ i tkliwość uczucia macierzyńskiego wypełniającego życie niemowlęcia jest podstawą, z której rodzi się instynkt miłości, potrzeba więzi i intymnego kontaktu z drugim człowiekiem. Jak ogromnie ważny jest ten okres w życiu dziecka dla prawidłowego rozwoju jego uczuciowości w wieku dojrzałym, przekonuje nas wiele badań przeprowadzonych nad życiem zwierząt. Obserwacje zoologów wykazują, że niewykształcenie pewnych potrzeb i instynktów w określonym wieku zwierzęcia, powoduje kalectwo, obciążające całe jego dalsze życie.

W hodowli‍ wydzielono kilkadziesiąt kurcząt zaraz po wykluciu się z jaj i karmiono je przez kilka tygodni, wkładając do dzioba pożywienie, podobnie jak ptaki w gniazdach karmią swoje pisklęta. Kurczęta karmione w ten sposób nigdy potem, po wyrośnięciu, nie potrafiły samodzielnie dziobać, musiały być karmione albo zdychały z głodu. Eksperyment ten wykazuje, że instynkt dziobania musi zostać wykształcony w pierwszych tygodniach życia ptaka.

Podobne‍ badania przeprowadzono w Ameryce, izolując świeżo urodzone małpki i hodując je w oddzielnych klatkach, gdzie były karmione sztucznie i pozbawione od zarania życia kontaktów uczuciowych z matką i społecznych – z rówieśnikami. Małe rezusy, separowane od matek, zaczęły z upływem czasu wykazywać negatywne cechy takiego wychowania. Początkowo małpiątka siedzą, patrząc przed siebie, niezdolne do dalszego rozwoju i zainteresowania się czymkolwiek. Po kilku miesiącach pojawia się samoagresja, zaczynają się same szczypać, gryźć i uszkadzać swe ciało – w ten sposób objawia się u nich lęk; niejednokrotnie można to zaobserwować u ludzi, gdy gryzą palce ze zdenerwowania. W momencie kontaktu, gdy zbliża się do klatki człowiek lub inne zwierzę, dostają napadów szalonej agresji.

Niezdolne‌ są do parzenia się, rzucają się na partnera z wściekłością i zagryzają się wzajemnie. Dorosłe przejawiają także całkowity brak uczuć macierzyńskich, co stwierdzono, wywołując u nich ciążę metodą sztucznej inseminacji. Gdy maluch po urodzeniu wspina się na matkę, szukając sutków, ona odrywa go z oburzeniem i rzuca w kąt, a gdy ponawia swe próby przytulenia się, matka traktuje go jak szmatę i ze złością szoruje nim podłogę w klatce. I tu już ujawniają się straszliwe skutki takiego wychowania. Matki te nie potrafią ani kochać, ani wychowywać swych dzieci – i tak zło przenosi się z pokolenia na pokolenie. W społecznościach ludzkich powoduje to stały wzrost agresji społecznej. Badacze wnioskują, że zwierzęta izolowane od miłości macierzyńskiej i wspólnoty z przedstawicielami swego gatunku, pozbawione zostały koniecznych warunków do rozwoju popędu seksualnego. Sam instynkt biologiczny, jak wynika z doświadczenia, nie wystarcza.

Pomijając‍ już aspekt rozwoju uczuciowego matki kochającej i pielęgnującej swoje dziecko, dla dziecka miłość matki jest ogromnie ważną witaminą, konieczną do prawidłowego rozwoju. Witaminę tę profesor Władysław Szenajch, jeden z największych przyjaciół dzieci, nazwał „witaminą M”. Niemowlęta wychowane bez „witaminy M” wyrastają na ludzi pozbawionych instynktu miłości i potrzeby więzi z drugim człowiekiem. Można by przytoczyć wiele przykładów ukazujących, że nie jest to fantazja poetów i miłośników dzieci, ale rzeczywisty fakt.

Doktor‌ Zofia Szymańska w Psychiatrii‌ wieku dziecięcego przytacza obserwacje poczynione w dwóch żłobkach w Nowym Jorku: jednym – dla dzieci białych z zamożnych rodzin, i drugim – dla murzyńskich z dzielnicy ubogich. Żłobek „arystokratyczny” urządzony był luksusowo, starannie sterylizowany i odkażany. Dzieci były odbierane przez pielęgniarki, które myły je, przebierały i umieszczały w oddzielnych boksach, gdzie były z kolei przewijane, pielęgnowane i karmione wyjałowionymi mieszankami z butelek. Przez cały dzień nie wolno było nikomu z zewnątrz wchodzić do boksu, aby uniknąć infekcji. Dopiero wieczorem lub tylko na sobotę i niedzielę dzieci zabierano do domu.

W żłobku‍ murzyńskim dla ludności ubogiej warunki były znacznie gorsze, nie było zbyt rygorystycznie przestrzeganej izolacji i sterylizacji. Dzieci bawiły się razem, we wspólnych pomieszczeniach, a w porze karmienia przychodziły matki i karmiły piersią swoje niemowlęta, pieszcząc je i bawiąc się z nimi.

Jaki‌ był efekt tych dwóch metod wychowawczych? Zaskakujący! Pięciokrotnie większa śmiertelność w wytwornym żłobku, dzieci murzyńskie natomiast chowały się znakomicie i rozwijały prawidłowo. I tu dała znać o sobie „witamina M”.

Wrócę‍ jeszcze do eksperymentu, w którym małpki siedzą i patrzą tępo przed siebie, niezdolne do żadnych zainteresowań i rozwoju. Wydaje się, że jakaś niewydolność mózgu – być może nie do naprawienia – ujawnia się w tym systemie wychowania. Jak widać z następnych punktów doświadczenia, można przypuszczać, że występują u nich uszkodzenia nie tylko psychiczne i uczuciowe, ale i morfologiczne – bo skąd się bierze ta niewydolność mózgu? Czy bliskość rodzicielki ma również jakieś znaczenie biologiczne?

Według‌ spostrzeżeń pewnej grupy badaczy angielskich bliski – skin to‍ skin (skóra przy skórze) – kontakt jest potrzebą mózgu. Mózg reaguje pierwszy na oddzielenie od matki i produkuje substancję blokującą możliwość wzrostu i rozwoju noworodka. W centrum medycznym Uniwersytetu Północnej Kalifornii obserwowano czynność enzymatyczną organizmu noworodków szczurzych. Już po półgodzinie ich separacji od matki następował wyraźny spadek aktywności jednego z enzymów. Jest to enzym konieczny do wytwarzania kwasów nukleinowych w takich organach ciała jak serce, mózg, płuca, śledziona. Po upływie kilku godzin następowało nieomal wyłączenie produkcji. Enzym konieczny do syntezy białek, służących do budowy tkanek, przestawał być produkowany. Organizm szczurząt, pozbawiony kontaktu z ciałem matki, wybitnie zmniejszał wytwarzanie hormonu wzrostu, chociaż nie cierpiały one na brak pożywienia. Było zastanawiające, że organizm sam hamował możliwość wzrostu. Stawiano sobie pytanie – w jaki sposób?

Po dziesięciu‌ latach badań nad zmianami, jakie zachodzą w produkcji enzymów, białek budulcowych i hormonów w organizmie myszek pozbawionych matki, grupa naukowców z centrum medycznego w Durham znalazła odpowiedź. Mózg produkuje mianowicie substancję, zwaną betaendorfiną, która całkowicie zmienia reakcje całego organizmu na dwa stymulatory rozwoju – insulinę i hormon wzrostu. Okazało się, że podając betaendorfinę małym szczurom wychowanym przez matkę, osiąga się dokładnie taki sam negatywny efekt, jak przez oddzielenie ich od matki.

Potwierdzałoby‌ to hipotezę o roli tej substancji w blokowaniu rozwoju. „Kontrola mózgu nad całym organizmem sięga znacznie dalej, niż sądziliśmy – powiedział jeden z badaczy na dorocznym spotkaniu amerykańskich neuropsychologów w San José. – Tylko pomyśleć, że substancja wydzielana przez mózg może zmienić tak naturalne dążenie organizmu, jakim jest wzrost i rozwój”. Uczeni próbowali również różnych metod przywrócenia zdolności do syntezy białka i przybierania na wadze. Jedną z nich jest ponownie połączenie z matką – efekt natychmiastowy. Drugą – naśladowanie jej dotyku.

W przypadku‌ małych szczurów najlepiej byłoby je lizać dość często, jak to robi matka. Mówi autor doświadczenia: „Staraliśmy się więc wymyślić coś, co by dotyk matki imitowało. Zaobserwowaliśmy, że gładzenie małych zwierzątek wilgotnym pędzelkiem daje zbliżone efekty”. Prawdopodobnie kombinacja szorstkiego języka matki i jego nacisku na skórę jest biologicznym sygnałem opiekuńczym. Skoro istnieje opieka, warto się rozwijać.

Nasuwają‌ się pytania, skąd mózg wie, że jego dwu- czy dwunastodniowy właściciel jest głaskany? Jaki proces zachodzi między skórą a mózgiem? O tym neuropsycholodzy na spotkaniu w San José nie mówili. Natomiast w czasopiśmie „Science News” (czerwiec 1985) znajduje się sprawozdanie z badań prowadzonych w jednym ze szpitali bostońskich. Tytuł notatki: Dotyk‌ na poziomie molekularnym dowodzi, że w analizie naszych doznań jesteśmy już blisko określenia roli poszczególnych chemicznych cząstek w organizmie.

Badacze‍ mówią dalej: „Jeśli jakiś obiekt dotyka twojej skóry – długopis, który trzymasz w palcach, czy dłoń ściskająca twoje ramię – nerwy czuciowe wysyłają wiadomość do twego mózgu”. Co wprawia te nerwy w stan pobudzenia? Znajdujące się na skórze receptory czuciowe są wrażliwe na dotyk, pod którego wpływem występują zmiany w przepuszczalności ich dla jonów sodu. Rozpoczyna to zjawisko, polegające na rozładowaniu elektrycznym komórki nerwowej, co powoduje przesłanie sygnału drogą nerwów do mózgu. Sygnał ten stanowi informację o dotknięciach czy głaskaniu i uruchamia następne mechanizmy nerwowe. Schodząc na poziom molekularny, można uzasadnić przekonanie, które większość matek wyczuwa intuicyjnie, że głaskanie wchodzi również w skład tej najważniejszej dla rozwoju i życia dziecka „witaminy M”.

Przy‍ założeniu, że „witamina M”, czyli miłość matki, jest tak niezbędna do życia, każda separacja matki od dziecka, szczególnie małego, staje się dla niego wielkim dramatem. W społeczeństwach cywilizowanych separacja ta obejmuje coraz wcześniejszy okres życia dziecka: żłobek, potem przedszkole, szkoła i – w związku z różnymi godzinami zajęć szkolnych – świetlica. W rezultacie dziecko w domu tylko sypia. I tak do wieku szesnastu-osiemnastu lat kontakt z rodzicami, głównie z matką, redukuje się w najlepszym wypadku do dwóch-trzech godzin dziennie. Ponadto rodzice nieuświadamiający sobie wartości tych kilku godzin dla prawidłowego rozwoju i dojrzewania sfery uczuciowej, a nawet fizycznej i psychicznej dziecka, lekceważą te możliwości kontaktu, wypełniając wolny czas oglądaniem telewizji. Ojciec, który zarabia na dom, jest prawie w ogóle nieuchwytny. Robimy wszystko dla osiągnięcia dóbr materialnych i statusu życiowego, natomiast prawie nic dla przyszłego rozwoju naszych dzieci.

Oglądałam‍ kiedyś w telewizji serial policyjny 997. Niejednokrotnie patrzyłam z przerażeniem, jak grupy nastolatków napadają na swych rówieśników i wciągają ich do bramy lub na klatki schodowe, by ukraść dżinsy i kurtki. Dochodzi wówczas często do pobicia. Rabunek? Niestety, nie tylko. Bo nawet w sytuacji, gdy napadnięty nie broni się i bez oporu oddaje swoje rzeczy, katują go bezlitośnie, nierzadko zabijając. Więc w czym rzecz? Okazuje się, że rabunek jest tu mniej ważny, niż wyżywanie się w bestialskiej nienawiści do tych bardziej uprzywilejowanych przez życie.

Popatrzmy,‍ jak te sprawy wyglądały historycznie. W angielskich filmach i powieściach kryminalnych bohaterem, a nierzadko obiektem mordu, jest dziecko. Wczesna separacja dzieci od rodziców wpływa ujemnie nie tylko na rozwój dziecka, ale również na miłość rodzicielską, i klimat taki nie wykształca w społeczeństwie serdecznego, opiekuńczego stosunku do dzieci. Często nastawienie bywa wrogie lub patologicznie zboczone. Pamiętam swoje dziecinne lektury, Dawida‍ Copperfielda, Olivera Twista Dickensa czy Tajemniczego‍ opiekuna Mary Webster, w których autorzy opisują ponure i pozbawione miłości dzieciństwo małych bohaterów, nierzadko potem wciąganych w orbitę działalności przestępczej dorosłych.

Następnym‌ etapem rozwoju uczuciowości dziecka, które wychodzi z ciepłego gniazda miłości macierzyńskiej w wieku lat sześciu lub siedmiu, jest rozwijający się w tym okresie kontakt uczuciowy z ojcem i rodzące się więzy przyjaźni z rówieśnikami w szkole. Miłość ojcowska ma już inny charakter niż miłość matki, nie polega bowiem na dawaniu stale i bez rachunku, jest natomiast miłością za coś, miłością, na którą trzeba zasłużyć.

Tu‍ wrócę jeszcze do książki Ericha Fromma, który równie trafnie określa rolę miłości ojcowskiej, jak i macierzyńskiej w prawidłowym rozwoju dziecka:

Aby‍ zrozumieć to przesunięcie punktu ciężkości z matki na ojca, musimy przyjrzeć się zasadniczym różnicom między miłością ojca a miłością matki... (Oczywiście, mówiąc tu o miłości macierzyńskiej i ojcowskiej, mówię o jej «typach idealnych» (...) i nie zakładam, że każdy ojciec i każda matka kochają w ten sam sposób. Mam na myśli matczyny i ojcowski pierwiastek reprezentowany w osobach matki i ojca).

Niczym‍ nieuwarunkowana miłość odpowiada jednej z najgłębszych tęsknot nie tylko dziecka, lecz każdej ludzkiej istoty; z drugiej strony sytuacja, w której jest się kochanym z powodu własnych zasług, dlatego że się na miłość zasługuje, zawsze budzi wątpliwości: a może nie zadowoliłem osoby, o której miłość zabiegam? A może to, a może tamto? – zawsze istnieje obawa, że miłość może zniknąć. Co więcej, «zasłużona» miłość łatwo pozostawia gorzkie uczucie, że nie jest się kochanym dla siebie samego, ale jedynie dlatego, że sprawia się przyjemność, że ostatecznie zbadawszy rzecz dokładnie, okaże się, iż w ogóle się nie jest kochanym, lecz używanym. Nic więc dziwnego, że wszyscy tęsknimy gorąco do miłości macierzyńskiej i jako dzieci, i jako dorośli.

Stosunek‍ do ojca jest zupełnie inny. Matka jest domem, z którego wychodzimy, jest naturą, glebą, oceanem; ojciec nie reprezentuje naturalnego domu. W pierwszych latach życia jego kontakty z dzieckiem są bardzo ograniczone, a jego znaczenia dla dziecka w tym pierwszym okresie nie da się porównać ze znaczeniem, jakie odgrywa matka. Ale podczas gdy ojciec nie reprezentuje naturalnego świata, reprezentuje on drugi biegun ludzkiego istnienia: świat myśli, przedmiotów, które są dziełem rąk ludzkich, świat prawa i ładu, dyscypliny, podróży i przygody. Ojciec jest tym, który uczy dziecko, który wskazuje mu drogę w świat. (...) Miłość ojca jest miłością uwarunkowaną. Jej zasadą jest «kocham cię, ponieważ spełniasz moje oczekiwania, ponieważ wypełniasz swój obowiązek, ponieważ jesteś taki jak ja».

W obwarowanej‌ warunkami miłości ojcowskiej odnajdujemy tak samo, jak w niczym nieuwarunkowanej miłości macierzyńskiej, aspekt negatywny i pozytywny. Tym negatywnym aspektem jest fakt, że na miłość ojcowską trzeba zasłużyć, że można ją utracić, jeżeli nie spełni się oczekiwań. W naturze miłości ojcowskiej tkwi fakt, że posłuszeństwo staje się główną zaletą, a nieposłuszeństwo głównym grzechem – karą jest odebranie ojcowskiej miłości. Ale pozytywna strona tej miłości jest również ważna. Jeżeli miłość ojca uzależniona jest od jakichś warunków, mogę coś zrobić, aby ją zdobyć, mogę na nią zapracować; miłość ojca nie leży, tak jak miłość macierzyńska, poza zasięgiem mojej kontroli.[2]

Nawiązywanie‌ przyjaźni jednopłciowych zaczyna się zwykle w wieku szkolnym, między siódmym a siedemnastym rokiem życia. Przyjaźń wyrabia nawyki dawania i brania między bliskimi sobie ludźmi, uczy wymiany świadczeń na równych prawach partnerskich, stwarza w psychice dorastającej młodzieży potrzebę wspólnego przeżywania rzeczy ważnych w życiu. Przyjaźń kształtuje również poczucie odpowiedzialności za drugiego człowieka. Rola rodziców w tym okresie polega na dyskretnym nadzorze z daleka oraz dawaniu coraz większej swobody i samodzielności dorastającym chłopcu czy dziewczynie.

Wreszcie,‍ na zakończenie długiego i pracowitego procesu rozwijania się uczuciowości oraz potrzeby więzi, w psychice człowieka pojawia się miłość do przedstawiciela płci odmiennej. Miłość mężczyzny i kobiety staje się syntezą wszelkich form przeżywanych dotąd, pragnieniem i realizacją wspólnoty fizycznej i uczuciowej.

Oczywiście‍ w każdym z nas drzemie pragnienie miłości „takiej jak u mamy” – niczym nieuwarunkowanej, miłości tylko za to, że istnieję w życiu drugiego człowieka. Niewątpliwie jest to ideał, do którego wzdychamy całe życie, ale niestety, nigdy miłość nie powraca w tej formie, a przede wszystkim nie powinna powracać – ponieważ jest to forma infantylna, odpowiednia dla niemowlęcia. Miłość taka, gdyby istniała, budziłaby stały niepokój, ponieważ nie mamy wpływu na jej trwanie oraz na to, aby dotyczyła właśnie nas.

Miłość‍ dojrzała bliższa jest raczej miłości ojcowskiej, ponieważ każdy z kochanków ma własny świat zainteresowań i poglądów, które partner musi poznać, polubić, zrozumieć, nauczyć się postępować tak, aby zasłużyć na miłość, a także rozwijać ją stale według swojej woli i chęci. Mamy tu możliwość budowania, upiększania, wzbogacania wzajemnego stosunku oraz przyjęcia pełnej odpowiedzialności za jego walory i wartość. Szukając metod i form wzbogacających wzajemne uczucia, mamy spokojną pewność, że kształt miłości leży w naszych rękach.

Istnieje‍ jednak zasadnicza różnica między miłością ojcowską a miłością między kochankami. Sytuacja bowiem nie powinna układać się w ten sposób, że jeden z partnerów stara się, pracuje i usiłuje zasłużyć na miłość, drugi natomiast nagradza go albo karze w zależności od wysiłku, jaki włożył w swoje zabiegi. Miłość powinna przypominać raczej więzy przyjaźni, w której partnerstwo jest równo podzielone między kochankami i obydwie strony są jednocześnie dawcami i biorcami uczuć.

Fromm‍ nie podkreśla: „Kocham cię, bo jesteś mi potrzebny”, ale: „Jesteśmy sobie potrzebni, ponieważ się kochamy”, a sformułowania te różnią się od siebie w sposób zupełnie zasadniczy. Dwoje kochających się ludzi tworzy zamknięty krąg, zawierający syntezę dotychczasowych doświadczeń życiowych wspólnoty fizycznej i uczuciowej.

Analizując‌ kolejne etapy rozwoju uczuć człowieka, od jego poczęcia aż po wiek dojrzały, spostrzegamy zaskakującą zbieżność historii rozwoju uczuciowości w życiu poszczególnego człowieka z historią rozwoju miłości między kochankami. Narodziny miłości przypominają okres niemowlęctwa i napawają nas radosnym zdumieniem, dlaczego właśnie ja jestem kochany, pomimo że tylu jest piękniejszych, mądrzejszych, elegantszych ode mnie. Tajemniczy moment narodzin miłości, kiedy żaden z kochanków nie potrafi powiedzieć, za co i dlaczego pokochał właśnie tę kobietę czy mężczyznę, przypomina niczym nieuwarunkowany okres miłości matki do dziecka. Kochamy za to, że jest! Ale już po pierwszych chwilach upojenia i oczarowania sobą, następuje faza zapracowywania na miłość, starannego, pełnego wyrzeczeń budowania więzi.

Dojrzała‍ forma miłości, po przebyciu tych dwóch etapów, osiąga okres partnerstwa, to znaczy harmonijnej przyjaźni opartej na wzajemnym zrozumieniu, na poczuciu odpowiedzialności za drugiego człowieka, trosce o jego dobre samopoczucie tak fizyczne, jak i psychiczne, nie tylko w dziedzinie seksualnej. Jednakże, moim zdaniem, udane współżycie seksualne stwarza najkorzystniejsze podłoże dla rozwoju wszystkich wyżej wymienionych walorów i więzi łączącej dwoje ludzi

Biologiczne‍ mechanizmy seksualne

Drugim,‌ równie potężnym i ważnym składnikiem miłości jak uczucie, jest pociąg seksualny, tworzący nurt biologicznego pożądania. Nauka nazwała go popędem do rozładowania napięcia seksualnego.

Strona‍ fizyczna miłości jest nie mniej skomplikowanym mechanizmem niż jego strona uczuciowa. Miłość fizyczna ma także swoje narodziny, a jej rozkwit i trwanie wymagają wielu niezbędnych warunków do prawidłowego rozwoju. Podobnie jak sprawy kształtowania się uczuciowości, tak i rozwój wrażliwości seksualnej umożliwiającej pełne przeżywanie wrażeń fizycznych w życiu człowieka, jest od wielu dziesiątków lat tematem dociekań naukowych.

Zastanawiano‍ się, czy dążenie do kontaktu seksualnego jest sprawą biologiczną wrodzoną, czy też nabytą? Czy każdy ma w sobie instynkt, który w odpowiednim wieku poucza go, co i jak należy robić, czy też są to sprawy wyuczone, związane z wychowaniem przez rodziców lub otaczającą społeczność?

Wykryto‍ liczne mechanizmy, wpływające na budzenie się, rozwój lub zanik popędu seksualnego. Badania w tej dziedzinie idą w wielu kierunkach. Socjologia próbuje wyjaśnić wpływ warunków środowiskowych i obyczajowych na życie seksualne. Anatomia bada strukturę różnych części narządów płciowych, tkanek otaczających układ nerwowy i naczyniowy. Fizjologia zajmuje się funkcją narządów płciowych, układu nerwowego, a także wpływem czynności wydzielniczej gruczołów dokrewnych na rozwój życia płciowego. Psychologia wreszcie bada wzajemne powiązania między świadomością i psychiką ludzką a życiem seksualnym.

Rolę‍ budowy anatomicznej oraz budowy narządów rozrodczych omówię dokładnie w dalszych rozdziałach. Także układ nerwowy oraz drogi przewodzenia bodźców i wrażeń będą przedmiotem dalszych rozważań. Rozpocznę od analizy wpływu czynności hormonalnej gruczołów płciowych na mechanizm rozwoju popędu seksualnego u człowieka. Zagadnienie to interesuje mnie od wielu lat i poświęciłam mu większość swoich dociekań i zainteresowań naukowych. Również próba wyjaśnienia linii kształtowania się popędu seksualnego u człowieka opiera się na materiałach zebranych w poradniach seksuologicznych oraz cytodiagnostycznej Towarzystwa Planowania Rodziny.

Zagadnienie‍ współzależności wydzielania hormonów płciowych i rozwoju popędu seksualnego u człowieka było przedmiotem badań naukowych od zarania medycyny i nauki o człowieku. Już w czasach starożytnych zaobserwowano wpływ kastracji na popęd seksualny i zachowanie się samców zwierzęcych i ludzkich. Dalsze obserwacje wykazały zbieżność ujawniania się popędu seksualnego i dojrzewania płciowego kobiety z występowaniem miesiączki. Potem szukano przyczyn macierzyństwa, nie kojarząc go niejednokrotnie w ogóle ze sprawą ojcostwa. Dalej stopniowo wyłaniała się współzależność okresu dojrzewania z pojawieniem się popędu seksualnego oraz rozwojem zewnętrznych narządów rodnych i macierzyństwem. Z chwilą powstania nauki o gruczołach dokrewnych, zaczęto analizować także ich wpływ na sprawy płodności i popędu.

W podręczniku‍ Sexual‍ Behavior in the Human Female (Reakcje seksualne kobiety), stanowiącym część opracowania naukowo-statystycznego zwanego Raportem‍ Kinseya, publikowanego w Ameryce w latach 1938-1958 jako pierwsze obszerne dzieło seksuologiczne na świecie, znajdujemy duży rozdział, w którym rozważa się zależność popędu seksualnego od czynności gruczołów dokrewnych.

W rozważaniach‌ dotyczących metody pomiaru poziomu hormonów w organizmie ludzkim, podaje autor krzywą wydzielania 17-ketosterydów w przebiegu życia mężczyzny i kobiety. Ketosterydy są to produkty powstające z rozpadu hormonów wydzielanych przez nadnercza (gruczoł hormonalny o wydzielaniu dokrewnym), jajniki i jądra, przy czym nadnercza produkują kortikoidy, jądra – testosteron, a jajniki – estrogeny. Wszystkie te hormony po wykorzystaniu przez organizm zostają wydalone w postaci 17-ketosterydów.

Alfred‌ Kinsey i endokrynolodzy twierdzą, że hormony nadnercza stanowią dwie trzecie objętości wydzielanych 17-ketosterydów. Resztę stanowi testosteron u mężczyzny, a u kobiety estrogeny. Jak widać na schemacie Kinseya, krzywe wydalania 17-ketosterydów w przebiegu życia kobiety i mężczyzny różnią się od siebie w sposób zasadniczy. Krzywa hormonalna męska wspina się wysoko w okresie dojrzewania, po czym stopniowo spada aż do starości. Krzywa hormonalna kobieca wznosi się wyraźnie – ale znacznie mniej niż męska – w okresie dojrzewania, po czym biegnie poziomo, bez większych zmian.

Kinsey‍ wykreślił również krzywe napięcia seksualnego w życiu mężczyzny i kobiety. Posługiwał się w swoich badaniach bardzo dużym materiałem statystycznym, traktując jako wykładnik wysokości napięcia liczbę stosunków odbywanych w tygodniu. Sam autor zastrzega się, że niesłychanie trudno jest znaleźć obiektywny miernik napięcia seksualnego i wybrany przez niego jest równie niedoskonały jak inne. Wiadomo bowiem, że zdrowy, normalny mężczyzna może mieć równie dobrze jeden stosunek w tygodniu, jak i pięć dziennie (w obu wypadkach mieści się w granicach normy), w wyniku czego uzyskane materiały są bardzo trudne do porównania. Pomimo tych trudności, operując dużymi liczbami, uzyskał Kinsey męską i kobiecą krzywą napięcia seksualnego.

Jak‍ widać na rys. 1, krzywa męska wspina się stromo, osiągając maksymalne wartości między okresem pokwitania a dwudziestym, dwudziestym piątym rokiem życia, po czym stopniowo obniża się aż do wartości zerowej w wieku podeszłym. Krzywa kobieca również od momentu dojrzewania wznosi się, jednak niezbyt znacznie, po czym przebiega poziomo od osiemnastego roku życia bez większych zmian aż do spadku w okresie starości.

Porównując‍ Kinseyowskie krzywe wydalania hormonów z krzywymi napięcia seksualnego, widzimy w ich przebiegu wyraźną zbieżność. Z analogii tych autor wysnuwa przypuszczenie, że wysokość napięcia seksualnego jest przede wszystkim uzależniona od wydzielania hormonów kory nadnercza oraz hormonów płciowych testosteronu u mężczyzny i estrogenów u kobiety. Jak wynika z wniosków wyciągniętych przez Kinseya, krzywa napięcia seksualnego nie ulega większym zmianom w przebiegu życia kobiety, z wyjątkiem dość szybkiego wzrostu w okresie dojrzewania.

W czasie‍ wieloletniej praktyki w dziedzinie ginekologii zauważyłam, podobnie jak inni ginekolodzy, że napięcie seksualne w ciągu życia kobiety nie jest niezmienne, ale ulega bardzo wyraźnym wahaniom. Również liczne eksperymenty na zwierzętach wykazują ogromny wpływ hormonów estrogennych na występowanie rui u samic, a ruja u zwierząt jest w pewnym sensie odpowiednikiem napięcia seksualnego u ludzi.

Pragnąc‌ znaleźć źródło rozbieżności między codzienną obserwacją lekarską a wynikami badań Kinseya, postanowiłam zbadać: 1) jak wygląda krzywa poziomu estrogenów w życiu zdrowej kobiety oraz 2) uzyskać krzywą napięcia seksualnego w przebiegu jej życia. Zestawienie tych dwu krzywych dałoby mi odpowiedź, czy przebieg krzywej estrogenowej jest zgodny z przebiegiem krzywej napięcia seksualnego, co przemawiałoby za współzależnością tych dwu spraw, a także, czy odpowiada ona krzywej Kinseya.

Ponieważ‍ sądzę, że liczby stosunków w tygodniu nie można uważać u kobiety za jedyny wykładnik napięcia seksualnego, nawet bowiem przy dużej częstotliwości stosunków może ona w ogóle nie przeżywać orgazmu, oceniłam wysokość napięcia seksualnego przy pomocy specjalnej tabeli, określającej to napięcie w sposób jakościowy, a nie tylko ilościowy.

Tabela,‌ oprócz częstotliwości stosunków, uwzględnia również orgazmy występujące w marzeniach sennych i przy podrażnieniu łechtaczki (onanizm). Ponadto brałam pod uwagę stopień inicjatywy seksualnej (ze strony mężczyzny lub kobiety). Dalej różnicowałam przeżycia w trakcie stosunku na orgazmy wyłącznie łechtaczkowe, łechtaczko-pochwowe i wielokrotne orgazmy w czasie jednego stosunku.

Wszystkie‍ wyżej wymienione dane podzieliłam na cztery grupy, charakteryzujące napięcie seksualne jako niskie, średnie, wysokie i maksymalne. W ocenie napięcia seksualnego u mężczyzn posłużyłam się metodą Kinseya, to jest liczbą stosunków w tygodniu, wliczając w to również onanizm i polucje nocne.

By uzyskać‍ męską i kobiecą krzywą napięcia seksualnego, ankietowałam pięćset kobiet i stu siedemdziesięciu mężczyzn. Krzywa męska ma przebieg analogiczny do krzywej Kinseya, natomiast krzywa kobieca przebiega zupełnie inaczej.

Następnie‍ opracowałam krzywą poziomu estrogenów w życiu kobiety zdrowej. Nie opierałam się, jak Kinsey, na badaniu hormonów przekształconych przez wątrobę i wydalanych z moczem, lecz na wskaźnikach określających działanie hormonów estrogennych na narząd rodny kobiety (komórki nabłonka pochwy, skład śluzu szyjkowego), a także na wykresie temperatury porannej, której zmienność, związana z napięciem układu nerwowego wegetatywnego, również ilustruje oddziaływanie hormonów jajników na organizm kobiety w cyklu miesiączkowym. Pomiary ciepłoty, zwane krzywą temperatury porannej, opisane po raz pierwszy przez Van de Veldego, są zapewne dobrze znane czytelnikom, ponieważ od lat szeroko je popularyzowano dla celów antykoncepcji.

Na podstawie‌ dwustu siedemnastu cykli miesiączkowych u kobiet w różnym wieku, zbadanych opisanymi metodami, wykreśliłam krzywą poziomu hormonów estrogennych w przebiegu życia kobiety zdrowej. Jak widać, krzywa ta przebiega inaczej niż krzywa wydalania 17-ketosterydów u kobiety, podana przez Kinseya. Krzywa poziomów estrogenów rośnie stopniowo od okresu dojrzewania, osiągając swoje maksymalne położenie między trzydziestym piątym a czterdziestym piątym rokiem życia, po czym z wolna spada aż do sześćdziesiątego roku życia kobiety. Krzywa poziomu estrogenów i krzywa napięcia seksualnego u kobiety (por. rys. 2 i 3) mają kształt prawie identyczny.

Jak‌ wynika z powyższych badań, zmiany napięcia seksualnego w życiu kobiety są znacznie bardziej związane z hormonem wydzielanym przez jajniki niż z poziomem hormonów nadnerczy, jak przypuszczał Kinsey.

Powyższe‍ rozważania były konieczne dla zrozumienia oraz dalszej analizy przebiegu i kształtowania się napięcia seksualnego w życiu kobiety i mężczyzny. Podsumowując wyżej opisane wyniki własnych badań, nałożyłam na wspólny wykres krzywe napięcia seksualnego mężczyzny i kobiety.

Jak‍ widać, przebieg tych krzywych jest zupełnie różny, krzyżują się one w wieku dojrzałym, rozbiegają znacznie w okresie młodzieńczym i przedklimakterycznym. Wykres dzieli się na trzy wyraźne odcinki. Pierwszy – obejmujący okres między dwunastym a dwudziestym piątym rokiem życia – wykazuje ogromną rozbieżność napięć. Nazwałam go I fazą konfliktową. Okres między dwudziestym piątym a czterdziestym rokiem życia, gdy krzywe napięcia seksualnego u kobiety i mężczyzny przebiegają na poziomie wysokim i maksymalnym, jest okresem harmonii seksualnej. Okres po czterdziestym roku życia, gdy krzywa męska i kobieca rozbiegają się podobnie jak w okresie młodzieńczym, nazwałam II fazą konfliktową.

Analiza‌ krzywych pozwala zrozumieć wiele zmian i konfliktów w układach między partnerami w toku ich życia. Do krzywych napięcia seksualnego będę niejednokrotnie powracać w dalszych rozdziałach książki. Tu ograniczę się tylko do ogólnej charakterystyki rozwoju i zmian napięcia w przebiegu życia oraz wyjaśnię pokrótce wpływ tych przemian na kształtowanie się kontaktów seksualnych dwojga ludzi.

I faza‌ konfliktowa obejmuje, jak już powiedziałam, okres między dwunastym a dwudziestym piątym rokiem życia. Od początku pokwitania popęd seksualny u chłopca szybko osiąga wartości najwyższe. Już między dwunastym a szesnastym rokiem życia polucje nocne i onanizm są wyrazem mimowolnych, a potem świadomych prób rozładowania napięcia seksualnego. Onanizm u chłopców w wieku od piętnastego do osiemnastego roku życia występuje prawie w stu procentach, co wskazuje na intensywność potrzeb w tej dziedzinie (wysokie napięcia na krzywej).

Przejawom‌ tym towarzyszy energiczne poszukiwanie partnerki, nierzadko uwieńczone sukcesem, o czym mówią dane statystyczne, stwierdzające rozpoczęcie stosunków płciowych przez większość chłopców około siedemnastego roku życia. Znalezienie partnerki wśród rówieśniczek nie jest proste, nierzadko więc występuje nawiązywanie kontaktów z kobietami dojrzałymi seksualnie. Gwałtowny wzrost napięcia seksualnego u chłopców w tym wieku absorbuje ich tak bardzo, że w efekcie występuje niedorozwój uczuciowości. Rozwój psychiczno-uczuciowy po prostu nie nadąża za fizycznym rozwojem seksualnym.

U dziewcząt‍ w wieku od dwunastu do szesnastu lat napięcie seksualne jest stosunkowo niskie, a więc i pobudliwość niewielka. Niewykształcona jeszcze wrażliwość receptorów seksualnych (skóra, sutki, narząd rodny) daje w efekcie małe zapotrzebowanie na przeżycia fizyczne. Rekompensuje ten „fizjologiczny niedorozwój” wrażliwości seksualnej szybki i intensywny rozwój uczuciowości, przejawiający się w poszukiwaniu chłopca „na własność”. Onanizm, w związku z niewielkim napięciem seksualnym, występuje w tym wieku znacznie rzadziej niż u chłopców, bo tylko w około dwudziestu procentach przypadków. Dziewczęta poniżej szesnastu lat rozpoczynają współżycie płciowe zwykle pod naciskiem chłopca i najczęściej nie osiągają satysfakcji seksualnej. W związku z tym nie dążą do kontaktów fizycznych, pomimo intensywnych przeżyć uczuciowych.

U mężczyzn‍ między osiemnastym a dwudziestym piątym rokiem życia pełni rozwoju seksualnego zaczyna towarzyszyć stopniowy rozwój uczuciowości. Intensywnemu rozkwitowi uczuciowości młodej kobiety w tym wieku natomiast zaczyna towarzyszyć stopniowe wykształcanie się wrażliwości receptorów seksualnych.

Okres‌ harmonii seksualnej obejmuje lata między dwudziestym piątym a czterdziestym rokiem życia. Napięcie seksualne u mężczyzny zaczyna nieznacznie spadać, u kobiety natomiast stopniowo rosnąć do maksymalnych wartości. Jest to okres pełnego partnerstwa uczuciowego i seksualnego. Źródłem konfliktów staje się raczej świat otaczający lub niepożądana ciąża. Napięcie seksualne – tak u mężczyzny, jak i u kobiety – osiąga w tym okresie życia na krzywej poziom „wysoki” lub „maksymalny”.

II‍ faza konfliktowa pojawia się po czterdziestym roku życia. Napięcie seksualne po trzydziestym piątym roku życia u mężczyzny bardzo powoli obniża się, osiągając poziom średni w wieku od czterdziestu pięciu do pięćdziesięciu pięciu lat. Kobieta natomiast w tym wieku znajduje się u szczytu swoich możliwości. Napięcie seksualne utrzymuje się nadal w granicach „wysokie” – „maksymalne” (patrz krzywa). Rozbieżność potrzeb i możliwości seksualnych staje się głównym źródłem konfliktów i rozpadania się małżeństw. U kobiet w tym wieku przejawia się tendencja do poszukiwania młodych partnerów o dużych potrzebach seksualnych. Mężczyźni natomiast interesują się młodymi dziewczętami o stosunkowo niedużych wymaganiach seksualnych.

Rozważania‍ swoje, aby uzyskać większą przejrzystość wywodu, celowo zawężam do jednego elementu, czyli napięcia seksualnego, abstrahując od innych walorów młodego partnera czy młodej partnerki, jak uroda, napięcie skóry, jędrność mięśni itp.

Powyżej‍ pięćdziesiątego roku życia – tak u mężczyzn, jak i u kobiet – napięcie seksualne spada do wartości średnich i dotąd ostro zaznaczające się konflikty stopniowo wygasają.

Oczywiście‍ wyżej podany schematyczny zarys obejmuje przeciętną rozwoju i spadku napięcia seksualnego i nie wyklucza odchyleń w poszczególnych przypadkach, np. dużej pobudliwości seksualnej u bardzo młodej dziewczyny czy wysokiego napięcia seksualnego utrzymującego się bez większych zmian do bardzo nieraz późnego wieku mężczyzny.

Rozdział‌ II

Miłość‍ młodzieńcza

Odrębność‍ świata uczuciowego

i‌ zmysłowego dziewcząt i chłopców

Okres,‌ który nazwałam I fazą konfliktową, rozpada się w sposób naturalny na dwie części: pierwszą – od momentu pokwitania, czyli mniej więcej od dwunastego do siedemnastego roku życia, gdy kontakty międzypłciowe są jeszcze niezręczne i skomplikowane, i drugą – między siedemnastym a dwudziestym piątym rokiem życia, w której chłopiec i dziewczyna zaczynają budować wspólnie swoje życie uczuciowe i seksualne.

Jak‍ już wspomniałam, chłopiec prawie od okresu pokwitania osiąga w krótkim czasie maksymalną wysokość życiowego napięcia seksualnego, co idzie w parze z dużymi możliwościami nawiązania fizycznych kontaktów seksualnych. W fazie tej rozwój uczuciowości chłopca nie wychodzi jeszcze z kręgu miłości ojcowskiej i przyjaźni nawiązywanych z rówieśnikami swojej płci. Do dziewcząt równolatek chłopcy odnoszą się raczej nieufnie, a napięcie seksualne rozładowuje się w mimowolnych wytryskach nasienia, towarzyszących marzeniom sennym o zabarwieniu erotycznym lub w onanizmie.

Dziewczęta,‍ przy niskim napięciu seksualnym, znacznie wcześniej zaczynają przejawiać pragnienia miłości uczuciowej i szukają chłopca „na własność”, bez instynktownej potrzeby kontaktów fizycznych. Mechanizmy pobudliwości seksualnej nie są u nich jeszcze dostatecznie rozwinięte. Kształtowanie się wrażliwości erotycznej i prawidłowych odruchów perceptorów skórnych i narządowych, to długi i bardzo skomplikowany proces, a bogatą uczuciowość wynoszą dziewczęta prosto z dzieciństwa.

Chłopiec,‌ którego rozsadza wprost nadmiar pobudliwości w tym okresie życia, poszukuje towarzystwa dziewcząt z ciekawością i dociekliwością młodego psiaka (jak to określiła jedna z młodych pacjentek). Dotknąć, zobaczyć, popróbować... to projekty i plany wypełniające jego wyobraźnię. Występuje u niego w tym okresie bezproblemowy pęd do stosunku fizycznego i rozładowania napięcia, a uczuciowość stoi dopiero u progu rozwoju. Unika jakichkolwiek obowiązków czy więzów, ponieważ dziewczyna jest dla niego w tym okresie życia jedynie obiektem odkrywczych dociekań. Oczywiście, im inteligentniejszy i bystrzejszy, tym zręczniej stwarza pozory miłości. Zorientowawszy się szybko, że chcąc osiągnąć pożądany efekt, należy oddziaływać na wyobraźnię dziewcząt, mówi o miłości, szantażuje dziewczynę odejściem, jeśli nie da mu „dowodu miłości”... itp. Wszystko to są mniej lub bardziej pomysłowe środki prowadzące do osiągnięcia jedynego celu, jaki go wtedy urzeka – stosunku z kobietą.

Dla‍ przykładu wykazującego, że nie są to tylko rozważania gołosłowne, przytoczę dwa listy dziewcząt w wieku szkolnym.[3]

Mówił,‌ że powinnam mu się oddać, przynosił mi różne angielskie czasopisma, które dowodziły, że młodzież na Zachodzie żyje ze sobą i jest to na porządku dziennym. Tłumaczył mi, że przy mnie bez przerwy musi hamować popędy, że przez to może nabawić się nerwicy. Mówił, że jestem zbyt ładna, żebym do małżeństwa się uchowała.

A oto‌ inny opis wakacyjnych doświadczeń szesnastoletniej dziewczyny:

Idziemy‍ więc lasem, a właściwie dróżką, wprost przez las nie chciałam z nim iść. Co chwila patrzy mi w oczy, uśmiecham się, on też. Przystajemy przy sadzawce, zza drzew wybiega mała sarenka, jakby nam na spotkanie, ale zaraz ucieka. Więc to jest ten chłopiec, o którym tyle myślałam? Ma cudowne, szare oczy i podoba mi się najbardziej na świecie. Jest już dorosły, ma dziewiętnaście lat i dowód osobisty. Wacek kładzie mi rękę na ramieniu, jest mi z nim dobrze. Idziemy w milczeniu, nie odrzucam tej ręki, głaszczę ją. Zatrzymujemy się. Wacek pyta, o czym myślę. Ja odpowiadam, że go podziwiam. «Mnie?» zdziwienie maluje się na jego twarzy. Idziemy dalej, nie wiadomo gdzie. Wacek siada pod drzewem, ciągnie mnie do siebie. Z początku opieram się, ale idę, wierzę, że mi nic złego nie zrobi. Kładziemy się na trawie, jak na filmie, ja obserwuję wierzchołki drzew, on dostrzega moje zadumanie, mówi, że chcę się go pozbyć. Ale to nieprawda, przecież tak bardzo go kocham. Wacek mnie całuje, nie opieram się, to pierwszy pocałunek w moim życiu. Ale nie chcę mu dać tego drugiego dowodu miłości. Wstajemy i idziemy dalej. Nic nie mówię, lecz myślę o tym wszystkim. To jego «Oddaj mi się» – koniec świata! Mówię mu że jest narwany. Odpowiada, że nie, że właśnie jest normalny. On prosi, żebym chociaż usiadła obok niego. Zgadzam się. I znów to samo – ja ciągle «Nie!», bo boję się tego po prostu. «Wstaję i obserwuję go. On mówi, że się pogniewa, odpowiadam: Nic nas właściwie nie łączy». I odchodzę w kierunku domu babci, a on: «Jesteś jeszcze dzieckiem, więc żegnaj i koniec»...

No‍ i cóż – pisze dziewczyna na zakończenie – podobają wam się moje wakacje? Zrozumiałam już teraz – Wacek miał rację, każdy chłopak jest taki.

Jeżeli‍ dziewczyna ustąpi, to zwykle nie kończy się na jednym dowodzie miłości, idą za nim następne, a potem ciąża. I co dalej? A chłopiec, jeżeli uda mu się namówić do współżycia koleżankę w jego wieku, już w krótkim czasie stwierdza, że partnerka nierozwinięta seksualnie jest „zimna”. Szybko się zniechęca, zarzucając jej oziębłość jak kalectwo nieomalże, po czym szuka dalej łatwych zdobyczy. Jeżeli ma duży temperament, a nie spotka mądrej dziewczyny, utrwala się w jego życiu forma „minimiłości” fizycznej i ubogiej. Nierzadko przechodzi on z takimi nawykami w wiek dojrzały i rozpoczyna karierę podrywacza „zaliczającego” dziewczyny i niezdolnego do miłości pełnowartościowej, złożonej nie tylko z więzów fizycznych, ale i uczuciowych. Zdarza się, że męskie cechy charakteru u podrywaczy są słabiej wyrażone, ponieważ w swym rozwoju emocjonalnym pozostają oni nadal dziećmi i próbują uzyskać rekompensatę poczucia mniejszej wartości przez podkreślenie swej męskości wyłącznie w dziedzinie płci. Takim przypadkiem jest Don Juan, który dowodził stale swojej męskiej tężyzny w dziedzinie seksualnej, ponieważ nie był pewny swej męskości w sensie charakterologicznym (według Ericha Fromma).

Zdarzają‍ się w tym wieku i inne sytuacje, gdy na przykład młody chłopiec szesnasto-, osiemnastoletni zetknie się z partnerką dojrzałą. Z pewnych względów pierwsze doświadczenia seksualne w takim układzie bywają korzystne. Nie może skrzywdzić swojej partnerki, ponieważ jest rozumniejsza od niego, a i przed niepożądaną ciążą potrafi się już kobieta dojrzała zabezpieczyć. Wyrobiona zaś seksualnie partnerka uczy swojego młodego przyjaciela, jak należy pieścić kobietę, aby mogła przeżywać sprawy seksualne w pełni. W ramach takiego kontaktu uczy się on pocałunków, pieszczot i wszelkiego rodzaju form miłości fizycznej, co pozwala mu zrozumieć, jak bogata i skomplikowana jest wrażliwość kobiecego ciała, i nie sądzę, aby w przyszłych kontaktach z rówieśnicami uważał, że następnym dowodem miłości po pocałunku... jest stosunek.

Przygoda‍ miłosna z kobietą dojrzałą jest dla chłopca jakby pójściem na skróty, omija on długie i pracowite uczenie się miłości fizycznej wspólnie z rówieśnicą. Układ taki ma jednak zasadniczą wadę: nauka seksu bowiem nie idzie w parze z rozwojem uczuciowości, jest izolowana i zubożająca psychicznie. W miłości równolatków obydwoje dają z siebie wszystko i traktują się na serio, a kobieta dojrzała siłą rzeczy traktuje swego młodego kochanka trochę jak dziecko – pobłażliwie, nigdy jak równego sobie partnera.

Istnieje‌ opowieść grecka Dafnis‌ i Chloe, napisana przez Longosa w II wieku. Opowiada ona przygody i historię miłości młodej pary niedoświadczonych pasterzy – Dafnisa i Chloe. W opowieści tej niepoślednią rolę odegrała dojrzała sąsiadka.

Dafnisie!‌ – zawołała sąsiadka. – Dziś w nocy dowiedziałam się od Nimf, że kochasz Chloe. We śnie opowiedziały mi Nimfy o twoich łzach wczorajszych. I kazały mi przyjść ci z pomocą i nauczyć spraw miłości. Nie są to pocałunki, ani uściski, ani nawet to, co robią barany i kozły. O nie! te nasze skoczki są znacznie bardziej słodkie. Trwają dłużej i dają więcej rozkoszy. Jeśli chcesz uwolnić się od zgryzot i znaleźć rozkosz, której szukasz nadaremnie, tedy, luby, zostań moim uczniem. Z miłości do Nimf chętnie cię wszystkiego nauczę.[4]

Związek‍ dojrzałej kobiety i młodego chłopca, pomimo podobnie wysokiego napięcia seksualnego u obojga, jest nietrwały i zwykle umiera śmiercią naturalną z chwilą zaspokojenia głodu seksualnego przez chłopca. Od początku skazany jest na chwilowość, ponieważ w miarę dorastania chłopiec szuka partnerki o wspólnych zainteresowaniach i podobnym stylu życia.

Bywają‌ również i niebezpieczne, a czasem zbrodnicze formy rozładowania nadmiernego napięcia seksualnego. Myślę tu o zbiorowych napadach nastolatków na dziewczęta i kobiety dorosłe, w celu obejrzenia ich, a nawet zgwałcenia. Motorem tych poczynań jest między innymi bardzo wysokie napięcie seksualne, a hamulce psychiczne u chłopców ze środowisk mało kulturalnych nie działają prawidłowo.

Oglądając‌ sprawozdania filmowe dotyczące zbiorowych gwałtów, zastanawiałam się, czy w wielu wypadkach „ofiary” gwałtu indywidualnego lub zbiorowego nie są tak samo winne zaistniałej sytuacji, jak gwałciciele, a w ostatecznym efekcie tylko bardziej pokrzywdzone? Może nawet słowo „winna” w stosunku do dziewczyny nie jest słuszne, raczej należy się rodzicom i wychowawcom.

Za czasów naszych mam i babek było nie do pomyślenia, żeby młoda dziewczyna udawała się z przygodnie poznanym mężczyzną na spacer, do lokalu czy w miejsce odludne. Osławione „przyzwoitki” tamtych czasów, wysyłane przez rodziców jako towarzystwo dla córki spotykającej się z młodym człowiekiem, miały zapobiec nieoczekiwanym agresjom fizycznym ze strony mężczyzny. Dziś śmiejemy się z tego. Dziewczęta chodzą z mało znanymi chłopcami na wycieczki, pozwalają się podrywać na ulicy nieznanym mężczyznom, zgadzają się na pójście z nimi do obcego mieszkania czy lasu. Wydaje im się, że to objawy postępu i nowoczesności, a nie karygodnej lekkomyślności. Rodzice, niestety, również nie zdają sobie często sprawy z niebezpieczeństwa takiego postępowania i nie uprzedzają dziewcząt o grożących im konsekwencjach. Niestety, gdy analizuje się dokładnie sprawozdania sądowe i prasowe na ten temat, w przeważającej większości wypadków stwierdzamy zgodę dziewczyny na pójście do mieszkania, do lasu czy w odludne miejsce z przed chwilą poznanym chłopcem.

Sądzę, że szeroka popularyzacja wiedzy o procesach fizjologicznych zachodzących w wieku młodzieńczym w organizmie chłopców i dziewcząt powinna dać w efekcie ostrożniejsze korzystanie przez dziewczęta z wywalczonej z trudem równości wobec chłopców. W dziedzinie seksu postęp i zrównanie praw dziewcząt i chłopców wyprzedziły znacznie wiedzę o niewzruszonych prawach rządzących przemianami fizycznymi i psychicznymi w organizmie młodzieży i pozostawiły dziewczęta w jakimś sensie bezbronne, narażone na agresję seksualną. Chłopców natomiast, poniesionych napięciami seksualnymi, bardzo gwałtownymi w tym wieku, zwykła lekkomyślność dziewcząt naraża na kompromitację, kary sądowe i niejednokrotnie wykolejenie się z drogi prawidłowego rozwoju już w latach młodzieńczych.

Oczywiście rozważania moje nie dotyczą młodocianych bandytów, napadających podstępem i siłą kobiety zupełnie przypadkowe. Chodzi mi tylko o smutne konsekwencje wynikające z nieprzezorności dziewcząt oraz nadmiernej agresywności seksualnej chłopców.

Dziewczyna w okresie dojrzewania i rozwoju, między trzynastym a siedemnastym rokiem życia, w przejawach swej uczuciowości jest już w pełni kobietą. Jej kobieca struktura psychiczna dominuje przez całe życie nad fizyczną stroną przeżyć. Już w wieku szkolnym niańczy lalki, kotki, pieski i matkuje całemu światu. Z chwilą gdy w orbicie jej zainteresowań uczuciowych znajdzie się chłopiec, pojawia się pragnienie zagarnięcia go dla siebie na stałe. Podświadomy instynkt macierzyński z tendencją do stwarzania własnego gniazda widać w czułych nazwach nadawanych często chłopcu: „mój chłopak”, „mężuś”, „tatuś” itp., zdradzających nastawienie „rodzinne” młodej dziewczyny.

W tym układzie miłość młodzieńcza przed siedemnastym rokiem życia jest od zarania źródłem konfliktów i nieporozumień. Chłopiec – jak już pisałam – szuka w sposób mniej lub bardziej zręczny obiektu do rozładowania napięcia fizycznego, dziewczyna rozsnuwa w wyobraźni całe poematy miłości i wierności. Szuka ona zrozumienia, oparcia i przyjaźni u chłopca, nie mając najmniejszego pojęcia, że wszystko to jest nieosiągalne w tym wieku i układzie. Nierzadko rozczarowania uczuciowe prowadzą do kompleksów i zaburzeń w prawidłowym rozwoju psychicznym albo do wyciągania takiego wniosku, jak autorka listu cytowanego uprzednio: że widocznie wszyscy chłopcy są tacy, wobec tego trzeba się pogodzić z rzeczywistością i ustąpić, chociaż konsekwencje będą ciążyły, niestety, tylko na niej.

Dodatkową trudnością w młodzieńczych konfliktach uczuciowych jest rozluźnienie się więzi dzieci i rodziców, podziw dla autorytetu rówieśników i zgodny wniosek nastolatków płci męskiej i żeńskiej, że starsi nic nie rozumieją i na niczym się nie znają. Nie jest tak źle, jeśli skutkiem nieświadomości pozostają po miłości młodzieńczej jedynie mniej lub bardziej przykre wspomnienia. Niestety, jest to wiek ogromnej egzaltacji i zachwiania równowagi psychicznej w związku z przeżywanymi zmianami hormonalnymi; wstrząsy uczuciowe u dziewcząt mniej zrównoważonych mogą nawet doprowadzić do samobójstwa, z czym spotykamy się wcale nierzadko.

W jednej z publikacji prasowych zebranych w wydaniu książkowym, analizujących przyczyny pozornie niczym niewytłumaczonego samobójstwa piętnastoletniej dziewczyny, znalazłam – oprócz rozważań publicysty piszącego artykuł – fragmenty listów dziewczyny oraz list jej chłopca, które niżej przytaczam:

(...) Iwa wstała w tym dniu późno, koło jedenastej (ostatni dzień ferii wielkanocnych). Sama w domu, oboje rodzice wcześnie poszli do pracy. Zrobiła sobie na śniadanie jajecznicę (na stole pozostała nieumyta patelnia). Długo czesała się przed lustrem w pokoju, nastawiła przy tym jak zwykle radio, muzyka rozrywkowa na cały regulator. Wreszcie zaczęła się ubierać. Coś się już wtedy musiało z nią dziać, dojrzewała decyzja. Wyciągnęła z szafy czarną, perlonową halkę i takież majteczki; kompletu tego rzadko używała, ostatni raz miała go na sobie bodajże na sylwestra; wtedy gdy pojechała do Janka i pozostała na noc u niego w domu (...) za wiedzą jego rodziców, oczywiście. Matka nie cierpiała tego kompletu, mówiła, że takie coś noszą ladacznice. Ale matce wiele rzeczy się nie podobało, wiadomo. Więc ubrała się w czarną halkę i w czarne, skąpe majteczki, ułożyła się na kocu w kuchni i otworzyła gaz.[5]

Oto ponury finał sprawy w przebiegu swoim tak typowej, że można ją przytoczyć jako schemat niemalże ilustrujący miłość dwunasto-piętnastolatków. Tylko finał nie bywa zwykle aż tak tragiczny.

Wracając do Iwy, jej sprawy rodzinne zaczęły się układać całkiem źle. Wieloletnia przyjaźń, która łączyła ją z ojcem, uległa rozpadowi. Matka, była więźniarka z Ravensbrück, zmęczona życiem, oceniała jej młodzieńcze wyskoki bardzo surowo i krytycznie. Iwa oczekiwała, że ojciec w konfliktach rodzinnych ujmie się za nią. Niestety, zwykle lojalnie brał stronę matki.

„Niestety” – nie dlatego, że matka nie miała racji, ale dlatego, że w chwili pojawienia się konfliktów okresu dojrzewania dobrze czasem nie dochodzić zbyt skrupulatnie swoich racji, jeśli ceną może być utrata zaufania dziecka. Zaufanie to jest bowiem ogromnie potrzebne rodzicom w tym okresie, a jeszcze bardziej dzieciom, nieobeznanym z pułapkami grożącymi w ich bardzo jeszcze niedojrzałej dorosłości.

Nieszczęściem dla Iwy, doszedł jeszcze jeden konflikt – konflikt ze szkołą. Profesor, przechodząc przypadkiem ulicą (mieszkała na parterze), wypatrzył przez słabo zasłonięte okna, że siedziała z chłopcem na tapczanie, paląc papierosy. Chodziła do szkoły na drugą zmianę, więc przed południem była sama w domu. Wybuchł skandal, awantura w szkole, że przyjmuje chłopców w domu i „robią bezeceństwa” (jeżeli bezeceństwem jest siedzenie na tapczanie z papierosem?). Ponure w skutkach jest rzutowanie perwersyjnej wyobraźni ludzi dorosłych na często zupełnie niewinne zachowanie młodzieży. Nie jest źle w takich przypadkach trzymać się ściśle faktów, nie domalowując szczegółów z fantazji.

Dziewczynę przeniesiono do innej szkoły, ale pozostał uraz do rodziców i nauczyciela za zohydzenie spraw miłości i rzeczy, które się dzieją między chłopcem a dziewczyną. W tym czasie chłopiec wyjechał z rodzicami do innego miasta, zaczęła się korespondencja. Z listów Iwy:

Moje najdroższe w świecie Janki!

Piszę, bo drugi już dzień nie ma listu od Ciebie i nie wiem, co się z Tobą dzieje. Czy nic Ci się nie stało? Janki!... Co dzień siedzę w domu, czekam na ciebie, słysząc Twoje kroki w bramie, czekam na Twoje pojawienie się, a Ty nie przychodzisz... Dlaczego? Przecież wiesz dobrze, że ja czekam! Że czekam właśnie na Ciebie. I tylko róża stojąca na biurku mówi mi, że odjechałeś, więc jak możesz przyjść?... Jak to dobrze, że przynajmniej mogę pisać do Ciebie w każdej chwili i że Ty to będziesz czytał, i że odpiszesz. (...) To napawa mnie otuchą.[6]

(...) Siedzę w fotelu z Tobą, gładzę Cię po głowie, później zamykam oczy i wodzę ręką po Twojej twarzy, chcąc zapamiętać Twoje rysy, czuję Twoje usta na ręce, gorące – szukam teraz miejsca, w którym bije Ci serce – jak ono wali – jak gdyby chciało wyrwać się z piersi – i teraz całuję Cię – mocno, mocno, aż mam tego dosyć... Dosyć? Nie! Nigdy! Nigdy nie będę miała dosyć Ciebie i Twoich pocałunków. Wierz mi – ale czy mnie możesz wierzyć? (...)[7]

Listy stają się coraz gorętsze, pełne tęsknoty i miłości, co jest również reakcją na rozluźnienie się kontaktu ze strony chłopca. Przestaje go interesować miłość na odległość, ze zrozumiałych względów. Listów nie lubi pisać, jak każdy prawie mężczyzna. Pełne miłości wynurzenia Iwy powodują skutek wręcz odwrotny – przestaje być atrakcyjna, a zaczyna być nudna.

Na takie listy może sobie pozwolić mężczyzna, nigdy prawie kobieta, nawet po srebrnym weselu, a co dopiero u progu miłości. Skutki nie dają na siebie długo czekać. List Iwy:

(...) Bardzo chcę być w tej chwili przy Tobie, uspokoić Ciebie, odpędzić od Ciebie wszystkie smutne i ponure myśli, znów całować Cię, powtarzając: Moje Janki! Moje ukochane Janki! (...) Jeszcze tylko jedno! Bez względu na to, czy mi zabronisz, czy nie, przyjadę i choćbyś uciekł i schował się w mysią dziurę, znajdę Cię. Po co? Tak, właśnie – po co? Żeby zobaczyć Cię żywego, żeby nacieszyć się Twoim widokiem... Być może brzmi to zbyt banalnie, ale cóż poradzić, skoro tak jest. To już wszystko, co miałam Ci do powiedzenia. Teraz zależy od Ciebie, czy dalej będzie trwać nasza korespondencja, a co za tym idzie i nasza miłość, czy nie. Bez Twojego pozwolenia całuję Cię strasznie mocno i gorąco (nie opieraj się, może to już ostatni raz).

Czy Twoja?

Iwa[8]

Iwa, zaniepokojona, jedzie do niego na Sylwestra i zostaje na noc. Ta noc miała przypieczętować ich miłość całkowitym oddaniem wzajemnym. Niestety, Iwa nie domyśla się nawet, że tym posunięciem wydała wyrok na swoją miłość. Sądziła, że oddaniem się złączy ich na zawsze, że fakt ten będzie równoznaczny z małżeństwem.

Po powrocie miś pluszowy, podarowany kiedyś przez Janka, zostaje przemianowany na Jacusia-Darusia i zaczyna występować w roli synka. Następne listy mają już nastrój zdecydowanie rodzinny:

Kochany Mężusiu!!!

Leżę w łóżku (jest 21.50) i odpisuję Ci. List od Ciebie dostałam dopiero, gdy przyszłam z treningu, tzn. o 21.00. (...) Więc dobranoc, kochanie! Nic się nie martw i uszy do góry. Nie chodź z gołą głową! Twoja

Iwa

PS Kochany Tatusiu!

Czemu nic do mnie nie napisałeś? Jestem przecież grzeczny i od kiedy mamusia mnie wykąpała, nie brudzę się już. Przykrzy nam się bardzo bez Ciebie, a tu tak rzadko na dodatek przychodzą listy. Nie smuć nas więcej i pisz chociaż częściej. Na razie do widzenia. Całuję Cię. Twój Daruś.[9]

Rodzice chłopca są zgorszeni jej przyjazdem, nastawieni niechętnie. Chłopak, wystraszony propozycjami małżeńskimi (jest jeszcze uczniem), czuje się osaczony... Znika i przestaje się odzywać. Po śmierci Iwy, na list dziennikarza z prośbą o spotkanie i rozmowę o Iwie, odpisuje:

Szanowny Panie Redaktorze!

W odpowiedzi na list Pański z dnia 26 V 1965 roku uprzejmie komunikuję, że nie jestem w stanie uczynić zadość prośbie Pana, dotyczącej moich wyznań na temat osobowości śp. Iwy.

Listy jej do mnie zwróciłem rodzinie i nic nie zatrzymałem z materiałów, które mogłyby Pana interesować. Nie uważam za możliwe i słuszne dzielić się z Panem hipotezami na temat przyczyn śmierci wspomnianej mojej znajomej. Depesza jej rodziny wzywająca mnie na pogrzeb zaskoczyła mnie równie mocno, jak i sama śmierć. Wydaje mi się, że tylko rodzice śp. Iwy i towarzystwo, w którym się obracała w K., mogą Panu udzielić interesujących Pana informacji, jeśli Pan pragnie podjąć próbę rehabilitacji śp. Iwy lub jej rodziców. Ja nic na ten temat nie wiem, gdyż życie wewnętrzne Zmarłej było dla mnie równie wielką zagadką, jak dla Pana, tym bardziej że spotykaliśmy się ze sobą rzadko, korespondencja była przerywana nie z mojej winy i trwała niezbyt długo, o czym może się Pan przekonać z jej listów do mnie, które zwróciłem rodzinie.

Łączę wyrazy poważania,

Janek X[10]

Może jest przerażony nieoczekiwanym dramatem? Usiłuje się wycofać, wykłamać – pomniejszyć swoją rolę w tej sprawie? Mnie się jednak wydaje, że było inaczej. Wyobraźnia uczuciowa dziewcząt w tym wieku jest ogromnie pobudliwa – bogata, nie jest wykluczone, że realia były niewspółmiernie małe w stosunku do bogactwa przeżyć Iwy.

I tu tkwi największe niebezpieczeństwo wczesnego okresu młodzieńczego. Niebezpieczeństwo polegające na przeroście uczuciowości u dziewczyny i niedorozwoju, a nierzadko całkowitym jej braku u chłopców, o czym świadczy list Janka po śmierci Iwy. Gdyby sytuacja była odwrotna i niekochany chłopiec popełniłby samobójstwo z miłości, to dziewczyna, nawet nie bardzo zainteresowana uczuciowo, stworzyłaby retrospektywnie poemat w wyobraźni i wspomnienia stałyby się historią wielkiej miłości.

Mężczyzna, nawet zaangażowany uczuciowo, reaguje zupełnie inaczej. Przez wiele wieków kobiety zawiedzione w miłości zamykały się w klasztorze do końca życia, a nie przypominam sobie, żeby to zdarzyło się mężczyźnie. Jedynym znanym mi przykładem był pan Michał Wołodyjowski z Potopu, ale i jego żałoba nie trwała zbyt długo.

Może historia Iwy nie zakończyłaby się tak dramatycznie, gdyby młodzi trochę więcej wiedzieli o swoich reakcjach i potrzebach. O tym, że świat uczuciowy dojrzewających dziewcząt i chłopców jest diametralnie różny. Że rozpoczęcie współżycia, na które decyduje się dziewczyna, jest dla niej naprawdę dowodem miłości, gdy dla chłopca jest celem, do którego zmierza, dokładając wszelkich starań, i momentem, w którym z reguły kończy się jego zainteresowanie partnerką. Znajomość odrębności reakcji w tym wieku pozwoliłaby im względnie bezkolizyjnie przejść przez okres młodzieńczy – aż do chwili, gdy chłopiec zacznie dojrzewać uczuciowo, a dziewczyna rozkwitnie fizycznie, co wyrównuje ich szanse w miłości.

W życiu dziewcząt nastoletnich (od lat szesnastu do dziewiętnastu), podobnie jak u chłopców w tym wieku w stosunku do kobiet, zdarza się nierzadko nawiązanie kontaktu uczuciowego z mężczyzną znacznie starszym, trzydziesto-, czterdziestoletnim. Mężczyzna po czterdziestce jest w okresie wyraźnego spadku swoich fizycznych możliwości seksualnych, a równocześnie ma za sobą bogate doświadczenie w sprawach kobiet, ich psychiki, wymagań i fizycznych reakcji.

Partner taki idealnie pasuje do wyobrażeń o miłości dziewczyny kilkunastoletniej. Jest romantyczny, uważający, przynosi kwiaty, mówi wytworne komplementy, zaprasza do kina, teatru, na eleganckie dansingi, obdarza subtelnie dobranymi i licznymi prezentami. Umie mówić pięknie o miłości, ceni znaczenie muzyki, nastroju, otoczenia, a przede wszystkim nie rzuca się na partnerkę, zdążając najkrótszą drogą do stosunku, tylko uwodzi ją, pieszcząc, całując, ucząc tajemnic miłości, i zaczyna współżycie dopiero wtedy, gdy rozbudzona dziewczyna odczuwa potrzebę konkretniejszych przeżyć fizycznych. Daje on partnerce to wszystko, czego nie znajduje ona u swoich rówieśników, a czego podświadomie zwykle oczekuje.

Wydawałoby się, że jest to układ wręcz idealny, ale i tu istnieją zastrzeżenia. Mężczyzna znajduje się już w okresie spadku swoich możliwości seksualnych i spadek ten stopniowo będzie postępował. Dziewczyna natomiast, bezkolizyjnie wprowadzana w świat seksu przez doświadczonego partnera, rozwija się szybko i jej wymagania zaczynają rosnąć. Gdy w wieku lat trzydziestu stanie u szczytu swoich możliwości seksualnych, partner jej w zasadzie kończy swoje aktywne życie w tej dziedzinie, dobiegając sześćdziesiątki. Wobec powyższego, podobnie jak układ: młody chłopiec-dojrzała kobieta, układ: młoda dziewczyna-dojrzały mężczyzna jest nietrwały, ponieważ nie ma wspólnej przyszłości, ale jako pierwsza miłość, wprowadzająca w tajniki życia seksualnego młodą kobietę, jest układem dla niej raczej korzystnym.

Dziewczyna wychowana przez dojrzałego przyjaciela potrafi świadomie ustawić w dziedzinie seksu swego przyszłego małżonka i wie już, czego można i należy od niego wymagać. Układ: młoda dziewczyna i dojrzały mężczyzna ma jeszcze jedną przewagę nad analogicznym układem dotyczącym młodych chłopców i dojrzałych kobiet, a mianowicie w sytuacji chłopięcej partner jest prowadzony i podlega dyrektywom kobiety, a takie podporządkowanie nie bardzo podoba się dojrzewającym chłopcom, chyba że nie wyrośli jeszcze z tęsknoty do opieki macierzyńskiej.

W życiu kobiety – przeciwnie, jednym z ogromnie ważnych momentów towarzyszących miłości jest rozbudzenie wyobraźni i podziwu dla partnera. Powinien on imponować, być sławnym, popularnym aktorem, uczonym czy wielkim sportowcem, aby kobieta mogła go podziwiać i być z niego dumna. Młody chłopiec nie zawsze ma sprecyzowane plany życiowe i jest tylko rówieśnikiem; zwykle nie budzi podziwu ani szacunku. Mężczyzna ma te walory siłą rzeczy, ze względu na zajmowane stanowisko, sytuację materialną czy karierę życiową.

Antykoncepcja dla nastolatków

Jak pięknie, nowocześnie i beztrosko wygląda problem dziecka w Powrocie z gwiazd Lema w roku 2000, gdzie oprócz szkoły chowania dzieci wszystkie kobiety były zabezpieczone i nie było ciąż przypadkowych. Gdy spojrzymy na to zbiorowisko problemów, niedoświadczenia, głupoty i cierpienia, w jakim żyje współczesna młodzież, to serce boli.

Jestem przekonana, że aby zaprowadzić jakiś ład w tym chaosie, trzeba skończyć wreszcie z absurdalną nieświadomością dziewcząt, dotyczącą fizjologii ich własnego ciała. Przecież większość z nich nie wie nawet, w jaki sposób zaszła w ciążę. Bawią się dzieci zapałkami, po czym wpadają w panikę, kiedy dom się pali. Od czegoś trzeba zacząć! A od czego? Oczywiście od świadomego macierzyństwa, od wiedzy, dlaczego jest się w ciąży. Czym jest ciąża? I kiedy można na nią się zdecydować?

Pracując przez dwadzieścia pięć lat w Poradni Świadomego Macierzyństwa i zakładając wraz z kilkunastoma osobami Towarzystwo Świadomego Macierzyństwa, wierzyłam, że sprawa jest prosta i przy maksymalnym wysiłku z naszej strony da się ją załatwić w ciągu jednego pokolenia. W toku pracy zauważyłam, że im pacjentka jest młodsza i nie wykształciła jeszcze w sobie złych nawyków typowych dla dorosłych kobiet, czyli antykoncepcyjnego niechlujstwa, tym lepsze są efekty poradnictwa. Jakie więc nasuwają się wnioski? Najlepszym momentem do rozpoczęcia nauki antykoncepcji u dziewcząt jest okres dojrzewania, to znaczy dwunasty-trzynasty rok życia.

Gdy na uroczystościach trzydziestolecia powstania Towarzystwa Świadomego Macierzyństwa (obecnie Towarzystwo Rozwoju Rodziny) w większości referatów prelegenci biadali nad tym, że w Polsce już prawie co druga ciąża zostaje przerwana i że brak środków antykoncepcyjnych wiąże im ręce w tej dziedzinie, podsumowałam dyskusję, stwierdzając, że środki to rzecz nabyta – raz są, raz ich nie ma (oczywiście w Polsce). Najważniejsza jest jednak zmiana świadomości dziewcząt, które w okresie dojrzewania muszą nauczyć się analizować dokładnie własny cykl miesiączkowy przez codzienne mierzenie porannej ciepłoty ciała i sporządzanie wykresów swojej krzywej termicznej.

Taki brulion w kratkę, z wykresami, jak niegdyś pamiętnik, kobieta powinna prowadzić przez całe niemal życie. Pozwoli to zajrzeć we wnętrze własnego organizmu i zobaczyć, jak on funkcjonuje. Tego można nauczyć się od dzisiaj, w każdej chwili. Akcja taka stanowiłaby niewątpliwie mocną podbudowę do antykoncepcji w dalszym życiu.

Zachęcam rodziców i nauczycieli dojrzewających dziewcząt, aby spróbowali spopularyzować wśród nastolatek moje propozycje. Jak widać z dotychczasowych rozważań i cytowanych głosów dziewcząt, sprawa jest ogromnie ważna, dotyczy bowiem zdrowia, wychowania i ukształtowania obyczaju świadomej samokontroli.

Umiejętność samodzielnego rozpoznania przez dziewczynę procesów zachodzących w organizmie, związanych z dojrzewaniem i rozwojem kobiecości, pozwoli jej niewątpliwie wyjść z sytuacji nieodpowiedzialnego, zabłąkanego we mgle dziecka i stworzy skuteczną zaporę przed zbyt wczesną, ze wszech miar niepożądaną ciążą w wieku szkolnym.

Niestety, pomimo tylu lat istnienia antykoncepcji, ciągle zaczynamy pracę w tej dziedzinie jak gdyby od podstaw i byłabym szczęśliwa, gdyby tak szybko rozpowszechniła się i przyjęła moda na pomiar ciepłoty porannej, jak przyjęła się moda na chodzenie z chłopakami i nieświadome zachodzenie w ciążę w wieku trzynastu-czternastu lat.

Z rozlicznych rozmów z dziewczętami znajdującymi się w okresie dojrzewania dowiedziałam się, jak bardzo abstrakcyjne są dla nich pojęcia jajeczkowania czy ciąży. I rzecz zdumiewająca, bo przecież w nauce biologii, w podręcznikach klasy IV i VII dzieci uczą się o jajeczkowaniu, plemnikach i ciąży, i nawet mają dobre stopnie, a równocześnie w ogóle nie próbują przymierzyć tej wiedzy do siebie. Traktują naukę o człowieku i rozmnażaniu nieomalże jak naukę o kraterach na Księżycu, która nie ma nic wspólnego z ich dniem powszednim. Ileż razy przychodziły do mojego gabinetu nastolatki z wczesną ciążą, absolutnie zaskoczone i zdumione tym, że po jednym stosunku mogły zajść w ciążę!

Propozycja mierzenia ciepłoty porannej przez dziewczynki w okresie dojrzewania jest sprawą dość skomplikowaną, szczególnie jeśli informatorem ma być matka. Matka najczęściej bowiem sama nie umie robić tych pomiarów i ich nie robi (choć byłoby to dla niej też pożyteczne z wielu względów), a ponadto ciągle jeszcze rozmowy z dojrzewającą córką na temat: „stajesz się kobietą” są w rodzinach bardzo niepopularne. Widać to między innymi z wywiadów robionych wśród dziewcząt i ich odpowiedzi na pytanie: w ilu przypadkach matka uprzedziła i wyjaśniła sprawę miesiączki? Niestety, w bardzo niewielu.

Może propozycja rozpoczęcia rozmowy od pomiarów ciepłoty porannej stworzy łatwiejsze „wejście w temat”? Pomiary temperatury, wypisane w postaci krzywej w kratkowanym zeszycie, pokazują bowiem w sposób realny, jak dziewczynka staje się kobietą, kiedy pojawiają się w jej organizmie jajeczka, z których może powstać dziecko.

Czego uczy krzywa pomiarów ciepłoty porannej? Swobodna orientacja w odczytywaniu wskazań własnej krzywej ciepłoty porannej daje odpowiedź na wiele pytań gnębiących dziewczęta w okresie dojrzewania i później. Przede wszystkim wyraźnie ukazuje moment wyrzucenia jajeczka z jajnika do jajowodu i macicy. Dziewczyna, która zobaczy naocznie na wykresie moment rodzenia się jajeczka, być może łatwiej zrozumie możliwość zaistnienia ciąży, ponieważ dla każdej jasne jest, że kurczak rodzi się z jajka. Oczywiście pod warunkiem, że będzie na tyle uświadomiona, że nie ma kurczaka bez koguta, a dziecka bez plemników mężczyzny...

A oto kolejny pożytek z wykreślania krzywej: dziewczyna bardzo dokładnie, z prawdopodobieństwem ponad dziewięćdziesiąt procent, może stwierdzić, czy opóźnienie miesiączki jest wynikiem zmiany rytmu miesiączkowania, czy też oznacza początek ciąży. Ma to wielkie praktyczne znaczenie, ponieważ zdarza się, iż dziewczęta, lękając się ewentualnej ciąży i wszystkich związanych z nią przykrości, podejmują jakieś nieprzemyślane działania, jak zażywanie dużych dawek leków toksycznych czy skakanie z szafy, mające wywołać miesiączkę. Tymczasem dziewczyna oswojona z mierzeniem ciepłoty porannej i interpretacją powstających wykresów widzi jak na dłoni, co dzieje się w jej organizmie.

Krzywa pomiarów ciepłoty porannej pozwala określić w dużym przybliżeniu dni płodne i niepłodne. I jeśli dziewczyna jest na tyle dorosła i dojrzała uczuciowo, aby mogła rozpocząć współżycie seksualne z mężczyzną, wówczas może wybrać na te kontakty dni niepłodne – i w ten sposób uchronić się przed niepożądaną ciążą.

Jeżeli miesiączka spóźnia się w przypadkach, gdy odbywały się stosunki seksualne, zawsze trzeba się liczyć z możliwością ciąży. A wtedy wykres ciepłoty porannej daje nam wyraźną, niemal jednoznaczną odpowiedź, czy jest to tylko opóźnienie miesiączki, czy też ciąża. Test ten jest prawie tak samo precyzyjny, jak próba ciążowa. Przy czym próba ciążowa wypada pozytywnie w okresie od siedmiu do dziesięciu dni po terminie miesiączki, gdy tymczasem krzywa termiczna pokazuje to natychmiast!

Jak należy wykonywać i zapisywać pomiary? Dziewczynka powinna nastawić sobie budzik dziesięć minut wcześniej, niż normalnie wstaje do szkoły. Obudzona, włożyć do ust – między język a podniebienie, na okres dziesięciu minut – termometr znajdujący się w zasięgu ręki. Delikatnie! Aby przypadkiem nie zgnieść zębami końcówki termometru zawierającej rtęć, bo to trucizna! Wstawać z łóżka nie należy, ponieważ musi być to temperatura snu; tymczasem ruch – siusianie, jedzenie, chodzenie – zmienia dokładność pomiaru. Po dziesięciu minutach należy sprawdzić wskazanie termometru i zaznaczyć kropeczką na wykresie sporządzonym wcześniej w kratkowanym zeszycie szkolnym, przeznaczonym do tego celu. Na wykresie zaznaczyć trzeba dzień rozpoczęcia miesiączki.

Dlaczego w podpisie rysunku piszę o „cyklach bezjajeczkowych”? Ponieważ u dziewcząt zaczynających miesiączkowanie często występuje cykl bez jajeczek – nie są one bowiem jeszcze w pełni dojrzałymi kobietami.

W miarę upływu czasu coraz częściej pojawiają się cykle dwufazowe – z jajeczkowaniem mniej więcej w połowie cyklu, miesiączki wtedy stają się regularniejsze. Oto i wyjaśnienie sprawy tak często zdarzających się u dojrzewających dziewcząt dłuższych przerw między miesiączkami (sześć tygodni, dwa miesiące, trzy miesiące), które nie są żadnym objawem chorobowym, ale przejawem stopniowego przystosowywania się organizmu do nowej roli w życiu. Dłuższe przerwy w miesiączkowaniu szczególnie często występują u dziewcząt wybujałych, które w tym okresie rosną bardzo szybko i rozwój narządu rodnego nie nadąża za wzrostem kości i mięśni. Dlatego zaburzenia takie pojawiają się najczęściej u dziewcząt intensywnie trenujących sporty. Nieregularność tego typu w ostatnich dziesiątkach lat staje się tak liczna, że skłonna jestem przypuszczać, iż współczesne dziewczyny w taki właśnie sposób dojrzewają.

Wracając do wykresu krzywej ciepłoty porannej: temperaturę mierzymy nadal – codziennie i cierpliwie zapisujemy ją aż do wystąpienia miesiączki. A wtedy na dole pod wykresem, w kratkach oznaczających dni cyklu miesiączkowego, zapisujemy daty kalendarzowe i kolejne miesiące – co daje wyraźny obraz długotrwałości przerw oraz pokazuje jednoznacznie, że zatrzymanie miesiączki nie ma nic wspólnego z ciążą, a jest związane tylko z dojrzewaniem.

Na wykresie prawidłowego dwufazowego cyklu z jajeczkowaniem widzimy wzrost temperatury do około 37° (36,9°-37,3⁰), który utrzymuje się na tym poziomie do dwóch-trzech dni przed miesiączką, po czym spada poniżej 37⁰, a wówczas występuje miesiączka. Podwyższenie ciepłoty w drugiej połowie cyklu jest związane z czynnością hormonalną ciałka żółtego, które przygotowuje macicę do ewentualnej ciąży; jeżeli ciąża nie nastąpi, ciałko żółte zanika i temperatura spada.

W przypadku ciąży ciałko żółte rozrasta się nadal i przekształca w ciałko żółte ciążowe, które produkuje zwiększoną ilość progesteronu (hormon ciałka żółtego), zabezpieczającego prawidłowy rozwój ciąży.

W przypadku ciąży nie ustaje zatem działalność ciałka żółtego, a raczej jeszcze się wzmaga. W związku z tym temperatura na krzywej utrzymuje się bez spadku po terminie miesiączki, która się nie pojawiła, stale na wysokości ponad 37o. Objaw utrzymania się podwyższonej ciepłoty ciała w terminie i po terminie spodziewanej miesiączki, jest niemal stuprocentowym dowodem istniejącej ciąży!

Porównując rysunki 6 i 8 widzimy wyraźnie, jaka jest różnica między opóźnieniem miesiączki bez ciąży i opóźnieniem jej z powodu ciąży. Na rysunku 6 temperatura waha się w granicach między 36o a 36,8o – podobnie jak w pierwszej fazie cyklu przed jajeczkowaniem. Na rysunku 8, po skoku owulacyjnym, utrzymuje się powyżej 37o poza terminem miesiączki.

Patrząc na krzywą, można by sądzić, że dni płodne ograniczają się do jajeczkowego skoku ciepłoty, obejmującego mniej więcej trzy dni. I wydawałoby się, że wszystkie pozostałe dni są niepłodne. Tymczasem należy wziąć pod uwagę, że plemniki wędrujące przez macicę i jajowody mogą w nich przeżyć około czterech dni. Wobec tego, sporządzając wykres krzywej, musimy dodać te cztery dni przed skokiem owulacyjnym, natomiast po skoku – dla większej pewności – dodajemy jeszcze dwa-trzy dni, co w sumie wynosi osiem do dziewięciu dni.

A zatem w cyklu dwudziestoośmiodniowym okres płodny zaczyna się w ósmym lub dziewiątym dniu cyklu, z czego wynika, że po miesiączce – w zależności od czasu jej trwania – pozostają najwyżej dwa-trzy dni niepłodne, i to nigdy stuprocentowo pewne, ponieważ może się zdarzyć, że jajeczkowanie wystąpi dwa dni wcześniej. Natomiast po skoku owulacyjnym, obejmującym – powiedzmy – dwunasty, trzynasty i czternasty dzień, gdy dodamy dla bezpieczeństwa jeszcze trzy dni, mniej więcej od osiemnastego dnia cyklu do następnej miesiączki mamy okres prawie gwarantowanie niepłodny, wynoszący około dziesięciu dni.

Jeżeli zatem dziewczyna uzna, że „absolutnie musi” rozpocząć życie seksualne, to niech je przynajmniej ograniczy właśnie do tych dziesięciu dni niepłodnych!

Pełna orientacja w ocenie czynności własnych jajników jest ogromnie pożyteczna dla dziewcząt nastoletnich, ponieważ w sposób ewidentny i obrazowy pokazuje pojawienie się jajeczka w ich organizmie; pozwala wyznaczyć dni płodne i niepłodne, pozwala też stwierdzić wczesną ciążę.

W poszukiwaniu wspólnego mianownika

Po ukończeniu osiemnastego, dziewiętnastego roku życia, chłopiec i dziewczyna stają się mężczyzną i kobietą, wkraczają w okres miłości młodzieńczej. Rozpoczyna się między nimi nawiązywanie kontaktów przyjaznych i uczuciowych. Młody mężczyzna i młoda kobieta rozpoczynają próby wspólnego budowania swego życia uczuciowego oraz seksualnego we dwoje. Zbiega się to mniej więcej z ostatnimi latami szkoły i początkami studiów lub pracy zawodowej. W tym wieku zaczynają już chodzić ze sobą na stałe dobrane pary.

Wydawałoby się, że teraz, gdy minęły już najostrzejsze rozbieżności i konflikty okresu dojrzewania, wszystko powinno iść gładko i bezproblemowo. Niestety, nie ma w życiu okresu bez komplikacji i kłopotów.

Na pierwszy plan wysuwa się teraz pytanie – kiedy rozpocząć współżycie fizyczne? Dorośli i nauczyciele mają dla wychowanków mnóstwo dobrych rad, jak wyżywanie się w sporcie, gimnastyka, zimne prysznice, nauka i sublimacja twórcza niskich instynktów seksualnych. Wiele lepszych czy gorszych sposobów na utemperowanie seksualnych zapędów młodzieży wymyślono od początku świata. Część z nich ma wartość raczej utartych zwyczajowo i tradycyjnie poglądów, nie zawsze zgodnych z rzeczywistością.

Doktor Andrzej Jaczewski w swoich badaniach nad popędem seksualnym zebrał dane ankietowe u sportowców wyczynowych – mistrzów sportu, pytając ich, co robią najchętniej po długim dniu wyczerpującego treningu sportowego. Okazało się, że w większości wypadków odpowiedź brzmiała: biorę prysznic, zjadam dobry obiad i idę do swojej dziewczyny. Jak się okazuje, sport i gimnastyka, powszechnie zalecane jako czynnik hamujący i zmniejszający napięcie seksualne, nie wywierają przypisywanego im wpływu. Niewątpliwie uprawianie wszelkiego rodzaju sportów odgrywa dużą rolę w prawidłowym rozwoju fizycznym młodzieży, ale nie jest „lekarstwem” na zmniejszenie napięcia seksualnego.

Następną radą bardzo popularną jest propozycja „wzięcia się za naukę, aby nie przychodziły głupie myśli do głowy”. Tu z kolei zrobiłam z własnej ciekawości ankietę wśród kilkudziesięciu studentek zamężnych i niezamężnych, pytając, jak wpływa stabilizacja czy brak stabilizacji seksualnej na przebieg studiów. Okazuje się, że kobiety zamężne znacznie więcej czasu i energii poświęcają nauce, ponieważ problemy znalezienia i zdobycia dla siebie partnera, a w związku z tym i nierzadkie dramaty miłości nieudanych, zabierają ogromną ilość energii i przyczyniają się do zmniejszenia aktywności naukowej.

Oczywiście w małżeństwach studiujących wchodzi w grę kwestia dziecka, ale tę sprawę można załatwić pozytywnie racjonalną antykoncepcją. Ponadto stała para ślubna czy nieślubna zwykle ma konkretne plany dotyczące przyszłości i stabilizacji we dwoje, w związku z czym zależy im na możliwie jak najszybszym ukończeniu studiów i stworzeniu sobie własnego domu.

Jak widać z dotychczasowych rozważań, szeroko zalecane recepty na utemperowanie seksu są dość zawodne i mało skuteczne, a wybranie przeciwnej alternatywy, to znaczy współżycia seksualnego wśród młodzieży, wysuwa na plan pierwszy problem bardzo niebezpieczny szczególnie dla młodych dziewcząt. Problemem tym jest ciąża i jako konsekwencja nieustabilizowanej sytuacji życiowej – jej przerwanie. Ciąża i skrobanka są największym złem i fizyczną krzywdą, jakie mogą spotkać młodą kobietę. W ten sposób powstaje węzeł, którego rozwiązanie jest bardzo trudne.

W Ameryce, krajach Europy Zachodniej oraz Skandynawii istnieje dość szeroko stosowany zwyczaj pieszczot zastępujących pełny stosunek fizyczny, a pozwalających na rozładowanie nadmiernego napięcia seksualnego. Pieszczoty takie określa się słowami: necking i petting. Necking obejmuje wszystkie pieszczoty, pocałunki itp. dotyczące twarzy, ust, głowy, rąk, piersi, jednym słowem – powyżej pasa. Petting, to również pieszczoty, pocałunki, głaskanie, ale poniżej pasa, łącznie z narządami płciowymi obydwojga partnerów, z wyłączeniem jednak stosunku.

Na przykład w Anglii, Ameryce i Szwecji petting i necking są uprawiane przez młodzież i ludzi dorosłych i służą nie tylko rozładowaniu nadmiernego napięcia seksualnego, zastępując stosunek u młodzieży, ale również są praktykowane przez dorosłych w sytuacjach, w których normalne współżycie jest nie do pomyślenia. Jak podają socjologowie amerykańscy, ta forma pieszczot jest bardzo popularna i istnieją pary, które latami ograniczają się wyłącznie do pettingu z jednym lub różnymi partnerami. Lekarze amerykańscy zgłaszają zastrzeżenia dotyczące długotrwałego stosowania takich form współżycia, twierdząc, że istnieje obawa wykształcenia określonego zespołu trwałych odruchów warunkowych i w konsekwencji niechęć do tak zwanych kontaktów normalnych.

Zastrzeżenia podobne można mieć również do wszelkiego rodzaju przejawów normalnego seksualizmu, jeżeli uzewnętrznia się on stale w jednej postaci. Zmysł wzroku, na przykład, odgrywa rolę w miłości, ale oglądactwo czy ekshibicjonizm należą do zboczeń, dlatego że kontakty seksualne ograniczają się tylko do wrażeń wzrokowych i bodźce wzrokowe doprowadzają do rozładowania seksualnego bez potrzeby normalnego współżycia. Podobnie pieszczoty oralne (doprowadzanie do orgazmu przez drażnienie pocałunkami narządów płciowych) praktykowane jako wyłącznie możliwa forma rozładowania seksualnego, mogą być określone jako zboczenie seksualne, natomiast stosowane wraz z innymi rodzajami pieszczot przed stosunkiem lub w wieku młodzieńczym „zamiast”, są tylko jedną z form z wyboru, wzbogacającą współżycie i rozbudzającą wrażliwość seksualną u młodych kobiet.

W naszym społeczeństwie, nie tylko wśród młodzieży, kultura pieszczot jest zaledwie w zarodku, a niejednokrotnie wcale jej nie ma. Propozycje odbycia stosunku po kilku pocałunkach są na porządku dziennym.

Jeden z zasadniczych celów mojej książki stanowi próba ukazania bogactwa i kultury pieszczot, dlatego rozdział omawiający rolę zmysłów w miłości jest tak szeroko rozwinięty, a opisy technik pieszczot zawierają bardzo szczegółowe wyjaśnienia. Staram się nic nie pozostawiać domyślności czytelników, licząc się z tym, że niezmiernie często domyślność i wyobraźnia w tej dziedzinie nie dopisuje, o czym przekonuję się stale w gabinecie lekarskim.

Słowa petting i necking przyjęły się powszechnie w słowniku naszej młodzieży jako określenie różnorodnych form pieszczot, a nie jako nazwa zboczenia. Słowa te są wygodne i krótkie – z tego względu będę korzystać z nich nadal w książce, mówiąc o kulturze kontaktów seksualnych.

Pogląd wielu seksuologów, że petting i necking mogą odgrywać rolę stadium pośredniego we wczesnym okresie miłości, poprzedzając rozpoczęcie pełnego współżycia, oraz stanowić szkołę kultury seksualnej, znajduje również potwierdzenie w moich obserwacjach. Pieszczoty odwlekające moment nasycenia i pełnego złączenia fizycznego, pozwalają kobiecie rozwinąć więzy uczuciowości i przyjaźń w psychice wybranego mężczyzny. Zyskuje ona niejako limit czasowy na rozwiązanie tego problemu, ponieważ mężczyzna, nie uzyskując od kobiety szybkiej zgody na rozpoczęcie współżycia, zamiast tendencji do przesytu i zmiany partnerki, krąży wokół niej, zainteresowany rysującym się w odległej perspektywie całkowitym spełnieniem jego pragnień seksualnych. W tym okresie, który przeważnie mieści się między szesnastym a dwudziestym rokiem życia, wysila on swoją wyobraźnię na wymyślanie coraz innych pieszczot, zaspokajających choćby częściowo jego głód seksualny.

Długa i odkrywcza droga, ukazująca stopniowo partnerowi tajemnice kobiecego ciała, staje się równocześnie szkołą miłości dla kobiety. Stwarza jej szansę pełnego rozwoju seksualnego. Mają oni przed sobą całe życie i w tym właśnie wieku mogą doprowadzić do perfekcji sztukę urozmaicania i wzbogacania miłości, aby nie stała się monotonna i nie znudziła się im zbyt szybko.

Już Balzac powiedział, że miłość spełniona w ciągu dwóch dni umiera w ciągu dwóch następnych, zdobywana w ciągu miesiąca trwa miesiące, a w ciągu lat – lata. Sedno sprawy zawsze pozostaje jednakie: nie cenimy rzeczy, które dostajemy łatwo.

W klubach studenckich, gdzie w czasie wykładów mówiłam między innymi o bogactwie pieszczot fizycznych, które powinny przez długi okres poprzedzać rozpoczęcie pełnego współżycia, z reguły dostawałam liczne kartki z uwagami, że wszystko to pięknie i kobiety nie mają nic przeciwko wszelkiego rodzaju pieszczotom „zamiast”, ale partnerzy skarżą się na dokuczliwe bóle w pachwinach i podbrzuszu po pieszczotach niezakończonych stosunkiem.

Rzeczywiście. Intensywne przekrwienie męskich narządów płciowych spowodowane nierozładowanym podnieceniem seksualnym może sprawiać bóle jąder, podbrzusza i pachwin. Dolegliwości te często bywają interpretowane jako objaw choroby, a są jedynie skutkiem długotrwałego przekrwienia. Napięcie rozładowuje się zwykle samoistnie w polucjach nocnych, towarzyszących marzeniom sennym. W sytuacji, gdy para kochanków jest już zaawansowana w różnego rodzaju pieszczotach we dwoje, można doprowadzić również w trakcie pieszczot do wytrysku i rozładowania nadmiernego przekrwienia.

Przy okazji trzeba tu wspomnieć, że wszystkie pieszczoty powierzchowne, a przede wszystkim w formie dotykania członkiem okolic łechtaczki i krocza, mogą w wypadku wylania się nasienia na srom doprowadzić do ciąży nawet u dziewicy. Z tego względu należy zachować maksymalną ostrożność, dbając, by nasienie nie dostało się na wilgotne śluzówki, ponieważ plemniki z łatwością zawędrują z warg sromowych do pochwy.

Istnieje jeszcze jeden bardzo ważny moment, przemawiający za koniecznością nauczenia się we wczesnym okresie miłości wszelkich zastępczych form stosunku. Okazują się one niejednokrotnie bardzo pożyteczne w dalszym życiu małżonków, na przykład w czasie długotrwałych okresów abstynencji przed- i poporodowej. Są to zwykle okresy bardzo źle znoszone przez współmałżonka, przyzwyczajonego do regularnego współżycia. Przymusowa abstynencja stwarza pretekst do poszukiwania innej kobiety. Sytuacja jest tym bardziej przykra dla żony, że w okresie okołoporodowym wymaga ona właśnie jak największej czułości ze strony męża.

Przekonałam się, pracując przez wiele lat w poradni ginekologicznej, że niemało małżeństw zostaje rozbitych właśnie przez sprawy seksu. Lekarze narzekają niejednokrotnie na brutalne traktowanie kobiet wracających po porodzie ze szpitala przez „zgłodniałego” współmałżonka, mówiąc: Cóż tu można poradzić? Czy kobieta może być zdrowa, jeżeli natychmiast po powrocie ze szpitala, w tydzień po porodzie albo i wcześniej, mąż zmusza ją do stosunku i za kilka dni wraca ona do szpitala z ciężkim zapaleniem jajników?

Istnieje jedna tylko rada – aby małżonkowie w okresie abstynencji wykorzystywali sztukę pieszczot, zastępując nią normalne współżycie. Jeżeli te pieszczoty będą im znane i oswoją się z nimi w okresie narodzin miłości, kiedy chętnie i z zapałem je uprawiają, nie mając szansy na pełny stosunek, to powrót do nich w czasie ciąży czy przymusowej abstynencji nie sprawi im większych trudności. Uczenie się natomiast innych form współżycia w okresie fizycznie niekorzystnego wyglądu kobiety, nie jest najlepszym czasem do budzenia zainteresowania pieszczotami.

Wieloletniemu małżeństwu, o wyrobionych odruchach i zapotrzebowaniach seksualnych, nie powinno zalecać się całkowitej abstynencji, a jedynie zmianę formy i techniki miłosnej, ponieważ zalecenia takie zwykle są nierealne.

Jeszcze jednym okresem życia małżeńskiego, kiedy necking i petting oddają nieocenione usługi, jest okres małżeńskiej jesieni. Przeważnie partnerzy nie starzeją się jednocześnie i wiele starych małżeństw rozpada się lub traci więź uczuciową z powodu impotencji współmałżonka czy (rzadziej) niemożności odbywania stosunków przez kobietę. W okresie, kiedy pojawiają się kłopoty ze wzwodem członka, przez wiele lat jeszcze pozostaje zdolność do wytrysku i odczuwania orgazmu. Podobnie kobieta, która nie może odbyć normalnego stosunku ze względu na stany pooperacyjne czy zmiany chorobowe w pochwie, zachowuje wrażliwość łechtaczki i całego ciała na pieszczoty. Wypełnienie sobie w tym okresie życia deficytu seksualnego czułością i pieszczotami zastępczymi, pozwala współmałżonkom pogodnie przejść przez ten czasem kłopotliwy okres współżycia.

I tak, zaczynając od pieszczot i zabaw seksualnych w okresie narodzin miłości, zawędrowaliśmy aż do późnej jesieni małżeństwa. Jak widać, pieszczoty te nie są dodatkową rozpustą, ale szkołą miłości fizycznej dla kobiety i azylem w sytuacjach konfliktowych w toku dalszego wspólnego życia.

Rozdział III

Zmysły

Wyobraźnia

Stendhal w swej książce O miłości napisał: „Kochać to odczuwać rozkosz, oglądając, dotykając, czując wszystkimi zmysłami, jak można najbliżej, istotę kochaną i obdarzającą nas miłością”.

W momencie narodzin miłości i przez cały okres jej trwania zmysły odgrywają zasadniczą rolę. Zaczyna się od wzroku i słuchu, które oddziałują za pośrednictwem psychiki na ośrodki seksualne w mózgu. Potem węch – mogący sygnalizować z daleka obecność partnera lub budzić najbardziej intymne przeżycia w bezpośrednim kontakcie. Zmysł powonienia znajduje się na granicy doznań czysto fizycznych i psychicznych, pobudzających wyobraźnię. Następnie przychodzi kolej na bodźce fizyczne odbierane zmysłami smaku i dotyku. Zmysły te odgrywają zasadniczą rolę w kontaktach bezpośrednich, podrażniając czuciowe zakończenia nerwowe znajdujące się na całym ciele, skąd bodźce wędrują do ośrodka orgazmu w mózgu. Gdy rolę dominującą zaczyna odgrywać zmysł dotyku, psychika się wyłącza i nie jest dobrze, jeśli nie wyłączy się całkowicie. Kontrola psychiczna nie jest wtedy potrzebna, może natomiast wywoływać wiele zaburzeń w przebiegu odruchowych funkcji narządów, stając się źródłem nerwic seksualnych.

Jak już wspomniałam, wrażenia wzrokowe, słuchowe i węchowe pobudzają ośrodki seksualne w mózgu za pośrednictwem poszczególnych zmysłów, ale... podniety psychiczne, jak na przykład wyobrażenie kształtu, barwy, dźwięku czy zapachu oddziałują na ośrodek orgazmu również bezpośrednio, z pominięciem receptorów zmysłowych. Jak widać, występuje tu bardzo skomplikowany system sygnałów oraz różnorodność dróg przewodzenia.

W labiryncie psychiki ludzkiej drogi życia seksualnego należą do najbardziej zawiłych i trzeba stale myśleć i sterować nimi, aby uniknąć katastrofy czy rozczarowania. Jednym słowem, w dziedzinie psychiki i uczuciowości trzeba myśleć, a w trakcie przeżyć fizycznych myślenie jest surowo wzbronione – sytuacja wcale niełatwa, ale warto o tym wiedzieć.

Mówiąc o wyobrażeniach kształtu, barwy czy dźwięku, wchodzimy na teren wyobraźni, która obejmuje tak poszczególne najprostsze elementy składowe bodźców seksualnych, jak i całego człowieka lub jakieś określone sytuacje życiowe. Wyobraźnia w miłości jest potężną siłą inicjującą, przyciągającą i utrzymującą jej trwałość, ale wyobraźnię trzeba kształtować i rozwijać, podobnie jak wiele innych mechanizmów fizycznych i psychicznych.

Już we wczesnym dzieciństwie rozpoczyna się kształcenie wyobraźni w zabawach dziecka. I tu rodzice, zamiast pomagać dziecku w rozwoju, przeszkadzają, kupując mnóstwo pięknych zabawek – żeby miało się czym bawić. Nic bardziej fałszywego! Nic bardziej przeciwko wyobraźni. Pamiętamy przepyszne zabawy w sklep, do których potrzebna była „kaszka” z krwawników, kamyczki, piasek, cegła tarta, a przede wszystkim mnóstwo skorupek i szkiełek, troskliwie zbieranych po świecie. Pamiętamy wyścigi na saniach zaprzęgniętych w renifery i podróże łodzią podwodną „Nautilus” albo galop na mustangu przez prerię, gdy jedynym instrumentem tych pasjonujących wypraw był leżący pień starej wierzby, wyglansowany do połysku dziecinnymi nogami i pośladkami. Pamiętamy niekończące się zabawy w tatę i mamę z lalkami i misiem w kąciku za szafą, gdzie był dom i szpital, i szkoła, zależnie od potrzeby, a na półce z zabawkami stał zakopiański domek dla lalek z pełnym umeblowaniem – nieruszany.

Modele samochodów i samolotów zdalnie sterowanych, pociągi z ogromną ilością szyn, zwrotnic, mostów, naśladujące w szczegółach rzeczywistość, są zbyt realne, nie dają pola wyobraźni, a dziecko musi mieć warunki do fantazjowania i największą uciechę sprawia mu wymyślanie własnych form i odmian zabawy.

Ileż to razy widzę w ogródkach jordanowskich piękne modele samolotów czy rakiet opuszczone i stojące samotnie, a dzieciaki obok kredą na asfalcie rysują wielopokojowe mieszkania i gospodarzą w nich z zapałem, gromadząc różne pozbierane wokół drobiazgi.

Stopniowo dziecko wyrasta z zabawek, a wchodzi w świat książek, i tu znowu wyobraźnia ma wiele do powiedzenia. Wyobrażamy sobie bohaterów powieści, ich domy, stroje, przeżycia, wyobrażamy sobie tak żywo, że stają się naszymi przyjaciółmi, nieomalże żywymi ludźmi. Robinson Cruzoe, Ania z Zielonego Wzgórza, Bari, syn Szarej Wilczycy czy Kubuś Puchatek, liczne książki przygód Pana Samochodzika czy opowieści science fiction dla młodzieży stoją cierpliwie na półce i czekają na nasze odwiedziny. Potem, kiedy w okresie dojrzewania budzą się zainteresowania seksualne, zaczynają się polowania na książki o miłości, które zresztą rodzice, wychowawcy czy nauczyciele zabierają z okrzykiem: „To nie jest książka dla młodzieży!” – i starannie chowają pod kluczem.

Dawniej obawiano się książek „nie dla młodzieży”. Obecnie mamy jeszcze inne zakazy, dotyczące filmów czy spektakli telewizyjnych. Najpiękniejszy nawet film czy widowisko telewizyjne o miłości daje jednak obraz gotowy na miarę przeciętnego widza, a książka o miłości działa jak bodziec, pobudzając wyobraźnię. Jak interesująco, jak pięknie i podniecająco wyobraźnia niehamowana żadną cenzurą malowała nam perypetie kochanków z powieści, przekonaliśmy się niejednokrotnie, konfrontując naszą wersję miłości oraz postaci wyobrażonych bohaterów romansu z osnutą na wątku czytanej powieści wersją filmową czy telewizyjną. Widziałam mnóstwo filmów realizowanych według znanych mi od lat powieści i prawie zawsze stwierdzałam, że to nie to. Czułam się oszukana i rozczarowana.

Niestety, obecnie filmy i kasety wideo coraz bardziej wypierają książki. Dlaczego niestety?... Ponieważ książka uczy nas posługiwania się piękną polszczyzną, uczy estetyki stylu i formułowania myśli w słowach, a ponadto, jak wspomniałam, rozwija wyobraźnię. Słowa zaczynają żyć, przekształcają się w osoby i sytuacje, które nam najbardziej odpowiadają.

Kasety wideo i filmy TV są całkiem tego pozbawione, bo tu kolorowy obraz zastępuje słowo, a poza tym daje gotową formę, zwykle wcale nieciekawą – pozbawiając nas możliwości tworzenia własnego świata wyobrażeń.

Większość kaset jest nadzwyczaj prymitywna, a treść ich najczęściej pokazuje prostacko kontakty seksualne kobiety i mężczyzny lub bandyckie, krwawe opowieści o potyczkach gangów, wojnach i morderstwach. Oglądając tego typu kasety, młodzież przyswaja z upływem czasu klimat prymitywnych kontaktów seksualnych, pozbawionych uczucia i szacunku dla kobiety. Uczy się także brutalnej napastliwości, posługiwania się bronią, a nawet zabijania ludzi i zwierząt. Stały wzrost napadów i morderstw wśród nieletnich potwierdza wpływ kaset wideo i filmów TV z obrazami porno oraz krwawych mordowni.

Wyobraźnia odgrywa niemalże równie ważną rolę, a niekiedy ważniejszą nawet niż wrażenie konkretne, odbierane przez wszystkie nasze zmysły. Ona pierwsza wprowadza nas w świat seksu i miłości. I nie należy jej nie doceniać. Wystarczy przypomnieć sobie swój pierwszy pocałunek i ukryte marzenia – jak to będzie?

Pewnego dnia nasze marzenia konfrontują się z rzeczywistością. I co wtedy? Zwykle jakiś uścisk bardzo niezręczny, zetknięcie warg nieporadne, wstydliwe czy gwałtowne... I zdumienie, że to już wszystko. A gdzie szaleństwa seksualne, przeżywane w wyobraźni przy tej okazji? – zastanawiają się rozczarowani. Czyżby rzeczywistość była aż tak uboga i nieciekawa?

Okres oczekiwania na pieszczotę, wypełniony intensywną pracą wyobraźni, wytycza perspektywy przyszłych wzruszeń i stawia nam przed oczyma cel, do którego później już świadomie zmierzamy w rzeczywistości. Jeśli zbyt szybko, chcąc zdobyć partnera, przerzucamy się pospiesznie od pieszczoty do pieszczoty, nie zostawiając sobie czasu na pracę wyobraźni, przeżywamy wszystko bardzo pobieżnie i płytko. Napięcie seksualne nie ma czasu wzrosnąć i nabrać intensywności koniecznej do pełnego rozładowania. Cel osiągnięty w ten sposób tak niedbały i pobieżny nie ma nic wspólnego z zawrotnymi szczytami uniesień; jest po prostu małym, nieciekawym pagórkiem bez perspektyw, za którym bezpośrednio czyha nuda. W miłości pośpiech jest fatalnym błędem. Nie należy się spieszyć. Trzeba pozwolić pracować wyobraźni.

Następnym polem do popisu i ćwiczeń wyobraźni jest poezja – a szczególnie poezja miłosna, na przykład Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, Marii Jasnorzewskiej-Pawlikowskiej, Bolesława Leśmiana, Haliny Poświatowskiej oraz wielu innych poetów, zależnie od upodobań i wyboru. Piękny język, barwne porównania, oprawione w melodię słów i fantastyczną nieraz scenerię, nadają się znakomicie do kształtowania wyobraźni czytelnika. Poezja to niewyczerpany skarbiec subtelnych przeżyć i odcieni miłości. Poezja miłosna z reguły przemawia bardziej do wyobraźni kobiet niż mężczyzn, ale inteligentny chłopak chętnie z niej korzysta.

Epistolografia miłosna stanowi również duży rozdział literatury pięknej. Listy pisali sławni ludzie, królowie i poeci. Dziś są one dla nas kopalnią wiadomości o ich życiu, uczuciach i charakterach. List to literatura dostępna dla każdego i każdy może w tej dziedzinie spróbować swych możliwości uzewnętrznienia myśli i uczuć.

Niestety, w chorobliwym pośpiechu dnia dzisiejszego zanika piękna sztuka pisania listów. Wypiera ją telefon lub telegraf, na przykład: Stop – czekaj w czwartek – kocham – całuję Janek... – i to wszystko. Obawiam się, że za sto lat bardzo niewiele będzie wiadomo o uczuciach i życiu wewnętrznym współczesnych wielkich ludzi. Chyba że rozwijająca się obecnie bujnie literatura pamiętnikarska ocali nasze życie od zapomnienia.

Nie zawsze miłość układa się gładko i kochankowie mogą być razem. Częściej rozstają się na krótszy czy dłuższy okres i wtedy znakomitą możliwością wymiany wzruszeń i myśli stają się listy. Korespondencja podtrzymuje uczucia i chroni je od zapomnienia. Podobno można nawet listownie nawiązać kontakt uczuciowy i zakochać się, nie znając osobiście współpartnera. Listy mówią o miłości i tęsknocie, a są ludzie, którym łatwiej wyrazić miłość i uczucie w liście niż bezpośrednio.

W czasach naszych babek mawiano, że nic tak nie plami kobiety jak atrament. Nie było natomiast żadnych zastrzeżeń w tej mierze dotyczących mężczyzny. Stara, dobra zasada jest prosta i niezmienna – mężczyzna prosi, zdobywa, wyjawia swoje uczucia, kobieta natomiast pozwala się uwodzić i czarować, ale sama tak w słowach, jak i listach nie powinna ujawniać zbyt bezpośrednio swego zaangażowania.

Jednym z bardzo współczesnych środków budzących wyobraźnię za pomocą słowa, jest telefon. Dobrze znam przypadki omyłek telefonicznych i rodzące się zainteresowanie głosem rozmówcy. Męski głos, niski, o pięknej barwie, tłumaczy pomyłkę, rzuca jakiś żart czy komplement i zaczyna się rozmowa. Jeśli interesującemu głosowi towarzyszy jeszcze uwodzicielski dowcip, błyskotliwy refleks i poczucie humoru, nawiązuje się flirt słowny i... wyobraźnia zaczyna działać.

On widzi właścicielkę miłego głosu, ładną, młodą, inteligentną i dowcipną, sposób prowadzenia rozmowy pełen seksu i wdzięku kobiecego sugeruje mu w wyobraźni istotę pociągającą, w jego typie. Ona wyobraża sobie na przykład wysokiego szatyna o gęstej czuprynie, ciemnych oczach i pięknych rękach i... wyobraźnia działa, tworząc ludzi, sytuacje, uczucia.

Wreszcie po iluś tam przegadanych przez telefon wieczorach umawiają się na spotkanie. I tu często rzeczywistość płata figle naszej wyobraźni, ponieważ rzadko się zdarza, że piękny głos, inteligencja i dowcip idą w parze z urodą (chociaż i tak bywa). Spotyka się pulchny, łysawy grubasek z niepozorną dziewczyną o miłym uśmiechu, i gdyby nie telefon i wyobraźnia, nigdy by na siebie nie zwrócili uwagi.

Instrumentami wyobraźni są jeszcze flirt i kokieteria. O flircie powiem szerzej w rozdziale opisującym zmysł słuchu. Kokieteria angażuje wszystkie zmysły: wzrok – to zgrabne ruchy, uwodzicielskie gesty, spojrzenia wiele obiecujące, strój i oryginalne ozdoby zwracające uwagę; słuch – to barwa głosu, miękka, intymna, sposób mówienia, śpiew, gra słów; węch – to perfumy, świeżość, czystość; wreszcie dotyk – to muskanie, ocieranie, dotknięcie dłoni, przytulenie w tańcu.

Istotę kokieterii stanowią nie tylko bodźce i drażnienie zmysłów, ale także ich rytmiczność. Do walorów rytmiczności bodźców seksualnych będę jeszcze niejednokrotnie wracała w dalszych rozdziałach, tu zaznaczę jedynie, że rytmiczność bodźców jest specyfiką ośrodków seksualnych i działa na nie silnie pobudzająco. Kokieteria to nieustanne zmiany nastrojów, przyciąganie i odpychanie na przemian. W efekcie takich zabiegów następuje sumowanie się podniet i doprowadzenie partnera do bardzo wysokiego poziomu napięcia seksualnego. Kokieteria jest zwykle bronią kobiet, ale i mężczyźni chętnie z niej korzystają, chociaż w nieco innej formie. Kobieta wabi, uwodzi, czaruje, obiecuje gestem, wzrokiem, potem nagle odwraca się i czaruje innych (z umiarem!). Gdy partner jest zmartwiony i zaniepokojony, znowu przywraca go do łask, aby po jakimś czasie na pozór o wszystkim zapomnieć.

Mężczyźni, szczególnie wytrwali uwodziciele, także stosują kokieterię: szaleją, wielbią, zarzucają kobietę kwiatami i telefonami – ona zaczyna być miła, aż tu nagle – cisza, nie pisze, nie dzwoni, przy spotkaniu jest bardzo zaaferowany swoimi sprawami, nieomalże grzecznie obojętny. Dziewczyna uświadamia sobie wtedy nagłą potrzebę jego czułości i uwielbienia, stwierdza, że zaangażowała się uczuciowo znacznie bardziej, niż myślała. Niespodziewanie, gdy już oswoiła się z nastrojem smętnej rezygnacji, znowu pojawia się on – czarujący, z kwiatami, komplementami, zaproszeniem na dansing czy do teatru i huśtawka zaczyna się od początku.

Kokieteria jest jednym z najsilniejszych psychicznych środków wabiących, zmusza do pracy wyobraźnię, która raz maluje w czarnych barwach obrazy zerwania, to znów promienne perspektywy wspólnych przeżyć. Niepokój i niepewność odpływu pozwalają w pełni docenić chwile ciepła i harmonii. Kokieteria, podobnie jak biel i czerń w malarstwie, daje życiu walor i plastykę, chroni miłość przed nudą i monotonią. Zmuszanie partnera do oczekiwania, odświeżenia pragnień i tęsknot, tak fizycznych, jak i psychicznych, to ćwiczenie wyobraźni, zwiększanie natężenia uczuć i świadome wzmaganie napięcia seksualnego.

Operowanie zmianami nastroju z kontrastami spotykamy zresztą nie tylko w życiu osobistym, ale i w muzyce, sztuce dramatycznej, literaturze czy malarstwie, a umiejętne zestawienie kontrastów decyduje o ich wartości artystycznej.

Mówiąc o kokieterii, należy podkreślić konieczność umiaru i wyczucia przy jej stosowaniu. Niezręczna kokieteria, na przykład słodkie minki, mizdrzenie się i nazbyt pieszczotliwa mowa, może robić wrażenie wręcz odpychające. Minoderia i gruchanie, niepasujące ani do wyglądu, ani do wieku kobiety, budzą u partnera śmiech i chęć ucieczki, a ponadto są niesłychanie nużące dla otoczenia. We wszystkim konieczny jest umiar, inaczej przypomina się piosenka Miry Zimińskiej „Bo ja przy tobie jestem taka mala...” i komentarz przyjaciółki: „Ona mala? Jaka mala? Onaż krowa!”.

Oprócz niezręcznej kokieterii występuje jeszcze często pułapka wyobraźni – to nadmierny udział fantazji w miłości, idący w parze z brakiem poczucia rzeczywistości. Związek dwojga ludzi oparty wyłącznie na romantycznej miłości i wyobraźni, skazany jest z góry na niepowodzenie. Miłość taka jest próbą zaspokojenia własnych pragnień i tęsknoty przy pomocy wyobraźni. Tworzymy sobie wyimaginowanego kochanka i przypisujemy jego walory konkretnej osobie. Przychodzi jednak chwila, gdy rzeczywistość budzi nas w sposób bardzo przykry z urojonego snu. Pojawia się konieczność nawiązania wzajemnego, pełnego kontaktu psychicznego w atmosferze realizmu. Wtedy małżeństwo rozpada się tym szybciej, im więcej było fantazji, a mniej rzeczywistego wzajemnego poznania. Nie znaczy to bynajmniej, że miłość musi być całkiem realna i przyziemna. Wyobraźnia powinna być wzbogaceniem, urokiem i ozdobą miłości, ale nie może być jej podstawą.

W jednym jeszcze procesie psychofizycznym, bardzo ważnym dla kształtowania się seksualnej strony miłości, wyobraźnia odgrywa zasadniczą rolę: w rozwijaniu odruchów warunkowych. Sygnał odebrany za pośrednictwem zmysłów, budzi skojarzenia w wyobraźni i zależnie od tych skojarzeń powstaje pozytywna lub negatywna reakcja seksualna.

Rozdział omawiający rolę zmysłów w miłości jest jednym z najważniejszych w tej książce, uczy bowiem, że trud włożony w okresie narodzin miłości, jest szkołą mechanizmów i reakcji, pilnie rejestrowanych wzajemnie przez partnerów. Po ślubie zaś bynajmniej nie odrzucamy do lamusa wypróbowanych we wcześniejszym okresie metod i rekwizytów, jak kwiaty, nastrój, piękne słowa czy dbałość o wygląd zewnętrzny. Nadal tworzymy z tych elementów w najrozmaitszym wyborze i układzie każdorazowo preludium do stosunku. Każdy stosunek później powtarza jak gdyby w skrócie historię miłości.

Zmysł wzroku

Nie darmo mówimy: „wpadła mi w oko” albo „miłość od pierwszego wejrzenia”. Wrażenia wzrokowe najczęściej – a szczególnie u osób młodych – są motorem budzącej się miłości. Sprawa przedstawiałaby się ponuro, gdyby uroda zewnętrzna była najważniejszym i jedynym warunkiem miłości. Uwarunkowanie takie jest raczej przejawem niedojrzałości życiowej. Zakochałem się w niej czy zakochałam się w nim, bo jest taka ładna, zgrabna, taki przystojny, elegancki. Spotykamy zwykle podobne motywacje w większości listów od nastolatków.

Jasne, że także w dojrzałych latach uroda i wygląd zewnętrzny mają duże znaczenie, ale wtedy już wiemy, że nie ma nic bardziej nietrwałego, jak oczarowanie urodą. Na szczęście dla większości nieurodziwych uroda i wrażenia wzrokowe powszednieją niezwykle szybko i już po kilku miesiącach czy latach przyzwyczajenia patrzymy, nie widząc, a wtedy dochodzą do głosu inne wdzięki i zalety, początkowo niezauważone. Bieda, jeżeli ich brakuje – tym większe rozczarowanie. Tu właśnie tkwi szansa dla nieurodziwych, ale ciekawych, dowcipnych, inteligentnych i posiadających miły sposób bycia na co dzień.

Na marginesie naszych rozważań warto przestrzec, że ludzie wybitnie piękni bywają nieciekawi i egocentryczni. Pieszczeni od dziecka zachwytami otoczenia, dochodzą szybko do wniosku, że im się to należy bez najmniejszego wysiłku z ich strony, i współżycie z nimi na co dzień nie jest proste.

W dziedzinie wrażeń wzrokowych podniecająco działa nie tylko widok partnera, ale również inne elementy z nim związane. Istnieją jednak różnice między reakcjami mężczyzny i kobiety na podniety wzrokowe. Mężczyzn podniecają wszelkiego rodzaju przedmioty specyficznie kobiece, jak np. staniczki, majteczki, chusteczki, bielizna nocna. Przedmioty kojarzące się z toaletą kobiety, jak perfumy, puderniczki, szminki, przybory toaletowe. No i przede wszystkim obrazy, rzeźby i fotografie aktów kobiecych oraz ilustracje pornograficzne. Poza tym – role kobiece w filmie, telewizji, tancerki w balecie itp. Często również budzą zainteresowanie mężczyzn pewne specyficzne cechy kobiece: jednego podniecają kobiety perwersyjne, wampowate, innego słodkie, błękitnookie kobieciątka, innego wreszcie modne seksbomby.

U kobiet elementy podniecające są bardziej zróżnicowane, przekształcone przez wyobraźnię, nie tak bezpośrednie. Często związane z wytworzonymi w przebiegu życia reakcjami odruchowymi, które wiążą się ze wspomnieniami miłości. Na przykład jedna z moich pacjentek nosiła w torebce piękny rogowy grzebień swego ukochanego jeszcze w wiele lat po rozstaniu się z nim i twierdziła, że ilekroć go wyjmuje, wracają natychmiast w wyobraźni podniecające wspomnienia przeżytych razem chwil. Jedną z ulubionych jej pieszczot było wichrzenie, głaskanie i czesanie jego bujnej, kędzierzawej czupryny.

W przeciwieństwie do mężczyzn, kobiety bardzo rzadko podniecają ilustracje, zdjęcia czy męskie rysunki pornograficzne. Natomiast intensywnie przeżywają one seksualne sceny filmowe i telewizyjne, przypominające im sytuacje niegdyś przeżyte. Wzruszają się i podniecają, czytając książki o miłości, przy czym wcielają się chętnie w ulubione bohaterki, przeżywając głęboko ich szaleństwa i dramaty sercowe. Oddziałują również na kobiety pewne elementy urody męskiej, związane z erotyczną historią ich życia. Czasem są to oczy czarne czy zielone, czasem czupryna kędzierzawa, łysinka (jak twierdzą uczeni, łysina u mężczyzn jest wykładnikiem wysokiego poziomu hormonalnego, a co za tym idzie – dużych możliwości seksualnych) czy też jedwabisty „jeż”. Czasem gładkość skóry, ciepły uścisk dłoni, zapach tytoniu i wody kolońskiej. Czasem utwór muzyczny czy przebój taneczny kiedyś z nim tańczony lub specjalny jakiś rodzaj pieszczot.

Mężczyźni magazynują obrazki, zdjęcia i rysunki pornograficzne dla celów erotycznych. Kobiety magazynują wspomnienia seksualne miłości przeżytych, a często tylko wyobrażonych „na temat” kochanego mężczyzny. Kluczem do sezamu wspomnień i wyobrażeń seksualnych są troskliwie przechowywane pamiątki (drobiazgi, listy, zdjęcia). Przedmioty, na które wystarczy spojrzeć, aby wszystko stanęło jak żywe przed oczyma wyobraźni.

Moda, czyli przepisy na rodzaj stroju, fryzury, a nawet sposób bycia, była i jest potężnym narzędziem, zmierzającym do podkreślenia walorów męskich czy kobiecych, a także elementem budzącym za pośrednictwem wzroku zainteresowanie seksualne.

Egipcjanki starannie malowały oczy, nagie piersi ozdabiały klejnotami, a spódniczki ich, choć długie, zrobione były z przezroczystych, mieniących się tkanin. Mężczyźni w Egipcie chodzili prawie nago, ozdabiając się tylko biżuterią i wąską przepaską na biodrach. Natomiast dla obu płci jednym z najważniejszych elementów stroju były peruki, bujne, obfite, bogato trefione, głowy zaś golono na zero.

Grecy chodzili prawie nago. Zdobiła ich skóra, wypielęgnowana oliwą i ćwiczeniami na świeżym powietrzu, elastyczność ruchów i sprawność fizyczna. Okrywali się tuniką – lekkim kawałkiem materiału udrapowanym tak, aby podkreślał harmonijną budowę ciała.

Średniowieczny strój zmierzał do ukrycia wszelkich pokus cielesnych, ubierając kobiety i mężczyzn w obfite zwoje tkanin ciężkich, ułożonych w proste fałdy tak, aby nic nie podkreślało interesujących wypukłości ciała. Ukryto starannie ręce, nogi, ramiona, szyję i głowę owinięto tkaniną, ale... czy tak staranne okrycia nie podniecały bardziej niż nagość w Grecji? Nagość nie była wtedy niczym wstydliwym, była rzeczą najnaturalniejszą w świecie.

Ksiądz Hieronim Coignard – bohater powieści Anatola France’a – dyskutując z rzecznikiem Ligi Obyczajności Publicznej, tak mówi:

Zważ, przezacny Katonie, że najstraszniejsze pokusy płyną z wewnątrz, nie z zewnątrz. (...) Gdybyś zgłębiał żywoty i dzieła świętych pustelników, żyjących w pustyniach czy szałasach leśnych – widywali oni obrazy wszeteczne i wyuzdane. (...) Diabeł (inni zwą go również naturą) jest lepszym malarzem porubstwa od samego Juliusza Romain i bezsilnym pan jesteś wobec jego uwodzicielskiej sztuki.[11]

A że dzieło szatana nie było rzeczą rzadką w tamtych czasach, wnosimy z niezliczonych opisów wyganiania diabła najrozmaitszymi sposobami.

Czasy renesansu odkryły ramiona, szyje i piersi kobiece. W epoce Ludwika XVI czarne muszki przylepione do karku, policzka czy wypukłości piersi, wskazywały drogę pocałunkom. Mężczyźni natomiast, wystrojeni barwnie jak koguty, nosili bardzo obcisłe pantalony z wyraźnie odznaczającymi się saczkami, w których znajdowały się męskie wdzięki.

Suknie z okresu Dyrektoriatu były wprawdzie proste i skromne w linii, ale szyte z tkanin półprzezroczystych, pozornie tylko przykrywały. A dalej, z biegiem czasu, gorsety eksponujące piersi i talię osy, tiurniury uwypuklające pośladki, spódniczki coraz węższe i krótsze, aż do mini, i suknie coraz bardziej wydekoltowane. Potem przyszły spodnie, szerokie, potem bardziej obcisłe, coraz krótsze, wreszcie hot-pantsy i gdyby nie klimat – może doszlibyśmy do greckiej nagości. I bylibyśmy znowu zaskoczeni, całkowita nagość bowiem jest zupełnie aseksualna i nie daje pola do popisu wyobraźni – najpotężniejszemu motorowi seksu.

Przypomina mi się opowiadanie człowieka, który wojażując po Francji i Włoszech, postanowił odwiedzić plażę nudystów. Wiedział, że wchodząc tam, należy się rozebrać, i z niepokojem myślał, co będzie, gdy zobaczy nagie młode kobiety... Nad pewnymi odruchami bowiem nie bardzo można zapanować. Co się okazało – widok nagich kobiet (niektóre bardzo piękne i młode), mężczyzn i dzieci był całkiem pozbawiony erotyzmu i nie zrobił na nim najmniejszego wrażenia. Organizacje nudystów wykazały, że ukryte obawy ludzi ubranych, iż nagość w mieszanym towarzystwie musi zawsze doprowadzić do podniecenia płciowego, są bezpodstawne.

Seks narodził się z chwilą, gdy Adam i Ewa osłonili swą nagość listkiem figowym, a wyobraźnia w postaci węża-kusiciela zaczęła działać. Można by całą książkę napisać jedynie o roli seksualnej stroju w historii ludzkości, zaczynając od Adama i Ewy. I dziś, jak dawniej, istotą mody jest nieustanna zmienność barw, kształtów i akcesoriów, co staje się czynnikiem budzącym stale od nowa zainteresowanie.

Zmiany mody mają jeszcze jeden walor, a mianowicie: skrócenie czy wydłużenie spódnic, moda na proste lub fantazyjnie wypchane i ozdobione suknie pozwala kobietom wybrać dla siebie takie kompozycje, które kryją brzydkie nogi, maskują tuszę, podkreślają barwą tkaniny kolor oczu, cery itp. Jednym słowem – zmienność mody pozwala kobiecie przez jakiś okres zabłysnąć i ukazać ukryte dotąd walory jej sylwetki, twarzy czy karnacji.

Jednym z podstawowych elementów atrakcyjnego wyglądu, niezależnie od takich czy innych kanonów bieżącej mody, jest wygląd czysty i świeży. Sukienka czy spodnie odprasowane, wyglądające schludnie, zawsze podnoszą urodę i dodają wdzięku tak kobiecie, jak i mężczyźnie. Najbardziej natomiast modny strój wygnieciony, oberwany czy brudny niweczy wszelkie efekty.

Dotąd mówiłam przeważnie o walorach wizualnych, podkreślających seks kobiecy. A co z mężczyznami? Istnieje wprawdzie pogląd, że mężczyzna nieco ładniejszy od diabła jest już dostatecznie przystojny, ale po pierwsze – wyobrażałam sobie zawsze diabła jako pięknego i porywającego mężczyznę, bo jakżeby inaczej tyle kobiet skusił?... A po drugie – nasi mężczyźni wcale dziś nie chcą przypominać nędznego Rokity z wyleniałym ogonem, raczej pragną się upodobnić do czarta z mojej wyobraźni.

Mężczyzna współczesny nie musi być piękny ani przystojny, ale musi być wypielęgnowany (oczywiście na sposób męski). Sempoliński w jednej z piosenek fin de siecle’u śpiewa: „Jedwabisty wąsik lśnił, człowiek wiedział, po co żył!”. Teraz, kiedy mamy tylu wspaniałych brodaczy i wąsali, warto przypomnieć, że wąsik wymaga pielęgnacji, że policzki między brodą a wąsem powinny być starannie wygolone (jeżeli tego wymaga kształt brody), a nie pokryte szczeciną od trzech dni niegolonego zarostu. Że podniecający jest widok pięknie przystrzyżonych i wypielęgnowanych wąsów i brody, ale muszą one harmonizować z resztą sylwetki. I tu dochodzimy do sedna sprawy – mężczyzna, który chce podniecać wyobraźnię kobiety, musi mieć swój styl. Niestety, wielu mężczyzn, szczególnie młodych, zafascynowanych panującą modą, nie liczy się ze swym wyglądem i warunkami fizycznymi, naśladując modnych aktorów i piosenkarzy, wygląda jak ich nieudane kopie. Męczą się w tym przebraniu i pobudzają do śmiechu otoczenie.

Istnieje wiele odmian stylu w zależności od wieku, typu urody i usposobienia. Może być mężczyzna stylowo i umiejętnie zaniedbany, w typie trampa: długie włosy, broda, wąsy, skórzana kurtka, dżinsy, trykotowa koszulka i torba-worek na ramieniu. Może być w typie sportowym, w golfie, wiatrówce, dżinsach. Może być starannie ubrany: w garniturze z eleganckimi dodatkami, jak muszki, krawaty, barwne chustki pod szyją. Może ubierać się w stylu wojskowym czy myśliwskim lub po angielsku, w ciemnej dyplomatce, sztywnym kapeluszu i z parasolem w ręku. Istnieją setki możliwości, byle tylko nie styl mieszany, czyli brak stylu.

Seksualna magia ubioru dotyczy w niemałym stopniu naszych strojów zewnętrznych, ale przede wszystkim jej narzędziem jest bielizna dzienna i nocna. Ubranie podkreśla sylwetkę fizyczną i psychiczną człowieka, bielizna tworzy jego klimat seksualny. I dziś jeszcze, jak dawniej, nic się w tych sprawach nie zmieniło. Wykwintne i finezyjne drobiazgi damskie, dobrane do typu urody – zawsze są cenione. Wielki błąd popełnia kobieta, która czesze się, stroi i maluje przed wyjściem z domu, a wracając, wkłada starą sukienkę, taką na donoszenie, w której „nie można się już pokazać między ludźmi”.

Zastrzeżenia te dotyczą nie tylko kobiet. Jak już wspomniałam, zainteresowanie seksualne idzie w parze ze zwiększeniem wrażliwości wszystkich zmysłów. Nie budzi więc żadnych wątpliwości fakt, że wysmarowana tłustym kremem twarz lub kłująca, nieogolona broda męża, rolki i siatki na włosach, przybrudzona, nieświeża bielizna pościelowa, a często i osobista, są widokiem nieprzyjemnym. Ernest Hemingway w powieści Za rzekę, w cień drzew życzy swoim wrogom spędzenia nocy miłosnej z kobietą w rolkach na głowie, bo i jak w takiej sytuacji pieścić ją i bawić się jej włosami?

Mężczyzna paradujący po domu w przydeptanych pantoflach i w długich czy krótkich niewymownych jest widokiem wręcz odstraszającym i na pewno nie nasuwa wyobraźni kobiecej obrazu zdobywczego kochanka.

Bielizna dzienna podkreśla wdzięk rozbierania, a jest to moment bardzo ceniony w kontaktach miłosnych. Bielizna nocna, piękna, pełna wdzięku, podniecająca, podobnie jak barwne poduszki, kolorowe koce, dyskretne oświetlenie podnoszące barwę skóry (złotawy abażur, świece itp.) stają się z upływem czasu symbolem intymności i seksu, własnym światem odruchów warunkowych, stwarzających niepowtarzalność klimatu miłości poszczególnych par.

Samotność we dwoje – to najwłaściwszy moment dla kobiety do wykorzystania pięknych fatałaszków, zrobienia fryzury i makijażu; dla mężczyzny zaś jest to okazja do włożenia ładnej domowej koszuli czy bluzy, ogolenia twarzy lub przetarcia wodą kolońską wypielęgnowanej brody czy wąsów.

Jakkolwiek stroje mają duże znaczenie, to równie ważną rolę odgrywają walory własnego ciała. Wiadomo już od wieków, jak podnieca mężczyznę widok zgrabnych nóg kobiecych. Szczególnie ruchy i układ nóg są ważne. Wiemy, że płynny chód kobiecy, stawianie nóg jednej przed drugą i stąpanie z palców, a nie z pięty, sugeruje lekkość chodu, a także jego wdzięk. Kobieta spotkana na ulicy, chodząca w ten sposób i mająca zgrabne nogi, pociąga za sobą dziesiątki zainteresowanych męskich spojrzeń.

Przy okazji warto dodać parę słów o tym, jak należy siadać, aby nogi wyglądały efektownie. Można siedzieć, przytulając kolano do kolana i ustawiając stopy lekko skośnie obok siebie albo zakładając nogę na nogę – co podkreśla wdzięk kolan i stóp. Natomiast niedopuszczalne jest siadanie z rozstawionymi na zewnątrz kolanami. Linia nogi i stopy kobiecej jest w tej pozycji brzydko zniekształcona. Nawet najzgrabniejsze nogi wyglądają bardzo nieestetycznie. Mężczyzna siedzący podobnie wygląda ciężko i niezgrabnie, podkreślając wypukłość brzuszka (jeżeli ma już jego zaczątki), a ponadto uwidacznia niezbyt interesujące partie spodni.

Rolą makijażu i uczesania jest zatuszowanie wad, a uwypuklenie zalet. Kobieta powinna umieć ocenić wady i zalety swojej twarzy. Malowanie bowiem na niej obrazka, jak to robi wiele kobiet, stosując się niewolniczo do zaleceń mody, wcale nie dodaje wdzięku. Malować należy tylko te fragmenty, które zwiększają efekt seksualny twarzy kobiecej. Większość kobiet sądzi, że trzy czwarte urody twarzy jest wynikiem takiego czy innego jej zrobienia, a zapominają, że istnieje wiele czynników, jak mimika, uśmiech, płacz czy sposób patrzenia, które znacznie bardziej potrafią dodać urody lub oszpecić kobietę niż makijaż.

Jak się uśmiechać?... Przede wszystkim jak najczęściej, ale na pełny uśmiech mogą sobie pozwolić kobiety o ładnych zębach i kształtnych wargach. Na szczęście dla tych, które nie mają takich walorów, istnieje cała gama pół- i ćwierćuśmiechów, w których śmieją się oczy, dołki w policzkach lub marszczy się zabawnie nos.

Nie obawiajmy się zmarszczek śmiechowych! Nawet utrwalone z wiekiem dołki na policzkach czy kurze łapki w kącikach oczu dodają pogody spojrzeniu kobiety starzejącej się. Unikanie natomiast śmiechu i uśmiechów powoduje z czasem opadanie mięśni policzków i podbródka, co tworzy tak zwany małpi pyszczek, który powstaje z podłużnych fałd biegnących od skrzydełek nosa aż do podbródka i otaczających usta z opadającymi ku dołowi kącikami warg. Taki właśnie małpi pyszczek robi wrażenie smutku i starości na zupełnie młodych twarzach.

Śmiejmy się i uśmiechajmy jak najczęściej, ponieważ uśmiech to najpotężniejsza broń kobiety, którą każdego oczaruje, rozbroi i udobrucha. Uśmiech kuszący, zalotny, tajemniczy, radosny, smutny czy zdawkowy kryje nieprzeliczone możliwości. Można zauważyć w każdym towarzystwie, że kobiety radosne i roześmiane zawsze otacza grono zainteresowanych mężczyzn, a smutne pozostają samotne.

Ale... nie zapominajmy, że płacz jest także bardzo niebezpieczną dla mężczyzny bronią w polityce mądrej kobiety i temu zagadnieniu warto poświęcić kilka słów. Istnieje ogólna zasada – płacz zdobi blondynki o dziecinnych rysach twarzy i dużych oczach, jeśli łzy spływające na policzki powodują co najwyżej lekkie zaróżowienie końca nosa. Można czarować mężczyzn płaczem, byle nie za często. Jest to bowiem ostateczny argument w rozstrzygających momentach. Mężczyzna na widok łez wpada w zakłopotanie i konsternację i zwykle ustępuje kobiecie. Broń ta, niewątpliwie skuteczna, stosowana jednak zbyt często irytuje go i zniechęca.

Brunetki mają skłonność do czerwienienia powiek i występowania czerwonych plam na twarzy w czasie płaczu. Kobietom tak reagującym nie radzę płakać, ponieważ widok ich nie zachwyci ani nie rozbroi mężczyzny, a raczej wzbudzi chęć ucieczki z sytuacji ze wszech miar nieprzyjemnej. Zamiast płaczu pozostaje zawsze ucieczka w pełne smutku milczenie. Ciche dni! Tego żaden mężczyzna nie wytrzymuje na dłuższą metę.

Być może ktoś zakrzyknie, że są to recepty wyjęte ze starych kalendarzy. Ale nasze babki o całe niebo więcej wiedziały o technice uwodzenia mężczyzn. Nie mając innych życiowych możliwości, musiały zdobyć i utrzymać przy sobie mężczyznę, dochodziły więc do perfekcji w kobiecej dyplomacji. Znały wypracowaną przez liczne pokolenia kobiet sztukę kochania, której sekrety matki przekazywały córkom. Wiele z tych przepisów i obyczajów przypomina przepisy z podobnej literatury innych kultur. Jest to tradycja nie do pogardzenia i nieraz jeszcze będę wracała do sekretów miłosnych naszych babek.

Mówiąc o śmiechu i płaczu, warto wspomnieć, jak te sprawy wyglądają u mężczyzny. Istnieje pewien odsetek mężczyzn, na szczęście niewielki, których uśmiech czy śmiech szpeci, zamiast dodawać im wdzięku. Po prostu twarz przystojna czy interesująca, w uśmiechu nabiera niesympatycznego wyrazu. Tacy mężczyźni powinni raczej śmiechu unikać. Poza tymi wyjątkowymi zupełnie przypadkami śmiech odmładza i dodaje wdzięku każdemu mężczyźnie.

A jak wygląda sprawa płaczu? Z wyjątkiem sytuacji tragicznych w ogóle nie wchodzi w rachubę. Nikogo nie wzrusza mężczyzna płaczący, może budzić tylko lekceważenie.

Ważnym walorem fizycznym są włosy. U mężczyzny bywają one problemem wielkiej wagi, a niejednokrotnie źródłem potężnych zahamowań i kompleksów. Dramatem większości mężczyzn jest postępujące z wiekiem przerzedzenie włosów. Każdy pragnie mieć bujną czuprynę, a wyłysienie traktuje jako objaw starości. Tymczasem łysina przy bujnym owłosieniu piersi, ramion i kończyn jest wykładnikiem wysokiego poziomu hormonów męskich i można by ją traktować jako walor dodatkowy, a nie defekt. Niezależnie od tego, warto jednak starannie pielęgnować włosy. Kobieta, której włosy nie są zbyt bujne ani efektowne, może nosić wszelkiego rodzaju peruczki i kapelusze, które zatuszują niedobory.

Przy bujnych włosach nie tylko fryzura wymyślnie skręcona i poukładana podkreśla ich wdzięk. Największą zaletą jest czystość, połysk, jedwabistość i sypkość przy fryzurach gładkich lub swobodnie wijące się pukle przy włosach kędzierzawych. Lakierowane i spiętrzone fryzury są dobre na wieczór czy na bal, ale w znacznym stopniu utrudniają wykorzystanie seksualnych walorów włosów. Warto popatrzeć w kinie na aktorki występujące w filmach miłosnych: potrząsają głową tak, aby włosy rozsypywały się na ramionach, zasłaniały i odsłaniały twarz, patrzą spoza fali włosów opadających na oczy itp. Wszystkie te gesty od dawna zaliczone zostały do repertuaru uwodzicielskiego kobiet.

Niestety, pomimo ogromnej wygody i łatwości pielęgnowania włosów krótkich, wielu mężczyzn tradycyjnie woli u kobiet włosy długie. Może sprawiły to wielosetletnie nawyki, ale fakt jest faktem i warto go wziąć pod uwagę, wybierając rodzaj fryzury.

Walory włosów można wykorzystać w pełni pod jednym warunkiem – że włosy będą czyste, miękkie i pachnące. I z tego względu rozjaśnianie włosów z użyciem dużej ilości wody utlenionej nie jest dla nich zbyt korzystne, szczególnie gdy równocześnie robimy trwałą ondulację. Zestawienie tych dwóch zabiegów bardzo niszczy i wysusza włosy. Tracą one wtedy połysk i jedwabistość, robią się szorstkie i sztywne. Ponadto zwykle barwa włosów harmonizuje z kolorem oczu i karnacją. Należy się dobrze zastanowić przed zmianą, gdyż zbyt śmiałe zmiany koloru włosów mogą przyćmić albo zgoła zgasić urok niejednej twarzy.

Bardzo cennym elementem wrażeń wzrokowych są ręce, i tu chciałabym wspomnieć o pielęgnacji paznokci. Większość kobiet robi sobie manicure i lakieruje paznokcie w mniej czy bardziej śmiałych kolorach. Istnieje ogólna zasada: nie można używać wyraźnie kolorowych lakierów, jeżeli nasz tryb życia wymaga częstego mycia rąk i pracy fizycznej. Każdy lakier w takich warunkach łuszczy się, odpada i paznokcie wyglądają bardzo nieestetycznie. Kobiety pracujące rękoma powinny mieć wśród swoich kosmetyków nie tylko lakier, ale i zmywacz do paznokci i lakierować paznokcie dopiero wieczorem, po skończonej pracy. Oczywiście z chwilą, gdy lakier zaczyna odpadać, należy go starannie zmywać.

Manicure można polecić również mężczyźnie, ale pod warunkiem, że będzie to polegało wyłącznie na obcięciu paznokci i skórek, tudzież opiłowaniu ich kształtu. Grzechem śmiertelnym w dziedzinie dbałości o ręce, tak dla mężczyzny, jak i dla kobiety, jest obgryzanie paznokci. Widok to nieestetyczny, a efekty dla rąk są wręcz żałosne. Ręce powinny być zawsze dokładnie umyte i pielęgnowane w miarę potrzeby kremem do rąk lub gliceryną, tak aby skóra była miękka i gładka, a nie szorstka i przykra w dotyku.

Mówiąc o roli wzroku w życiu seksualnym człowieka, trzeba również wspomnieć o ciekawości i podglądaniu nagości, a ściślej – podglądaniu nagich kobiet przez chłopców w wieku dojrzewania. Szybko rosnące napięcie seksualne w tym wieku (między dwunastym a siedemnastym rokiem życia) rodzi ciekawość. Chłopcy starają się podglądać kobiety ze swego otoczenia – matki, siostry, koleżanki szkolne, aby zobaczyć, jak wygląda naga kobieta. Interesuje ich nie tylko nagość, ale i wszelkie przejawy erotyzmu, jak pocałunki, pieszczoty i współżycie seksualne.

Zainteresowanie tymi sprawami to normalny objaw dojrzewania. Nie jest jednak wcale obojętne, z jakich źródeł zaspokajają chłopcy swoją ciekawość. Najgorszym źródłem informacji są kasety i pisemka porno, które w latach dziewięćdziesiątych po prostu zalewają rynek.

Jestem przekonana, że można by zaspokoić ciekawość młodzieży w sposób kulturalny i estetyczny, udostępniając jej filmy traktujące o miłości i ukazujące mniej czy bardziej obnażone kobiety. Oczywiście udostępniając filmy miłosne dwunasto-, czternastolatkom, trzeba kierować się kryteriami estetycznymi i etycznymi. Filmy o klimacie sadystycznym czy wyraźnie pornograficznym (o pijakach, prostytutkach, gwałcicielach itp.), a także ociekające krwią mordownie powinny przede wszystkim podlegać granicy wieku od lat osiemnastu. Filmy o miłości nie tylko pokazują nagość, ale również uczą, jak się całować, pieścić, uczą flirtu i zabaw miłosnych, uczą, jak się starać o to, by nagość ciała była estetyczna i miała wdzięk seksualny.

Nie sztuka się rozebrać, trzeba umieć się rozebrać i pięknie poruszać we własnej skórze. Tak już jest w dziedzinie higieny i kultury, że czego Jaś się nie nauczył, tego Jan nie będzie umiał. A oni w tym wieku zaczynają uczyć się na własną rękę. Nauka kultury seksualnej, podobnie jak mycie uszu, rąk i nauka przyzwoitego jedzenia, powinna być wprowadzona do potocznych nawyków już we wczesnej młodości. Pozwala to bowiem zapoznać się z formami kontaktów kulturalnych między mężczyzną a kobietą.

Oglądając uważnie filmy, spotykamy często sceny striptizowe. Warto popatrzeć dokładnie i wykorzystać we własnym życiu umiejętność uwodzicielskiego rozbierania się w małżeńskiej sypialni, a swobodne i pełne wdzięku poruszanie się bez ubrania stanowi też niemałą sztukę. Człowiek nieoswojony z własną nagością, rozebrany zachowuje się komicznie i niezdarnie, podobnie jak mężczyzna we fraku, który nigdy dotąd tego stroju nie nosił. Brak mu swobody i harmonii ruchów – wygląda po prostu głupio i nieelegancko.

Radzę „przymierzyć” swoją nagość najpierw w samotności, spróbować z wdziękiem siedzieć, wstać, chodzić czy tańczyć solo przy muzyce. Wtedy okazuje się, że to wcale nie takie proste, trudniejsze jeszcze niż poruszanie się w zbyt ciasnym ubraniu. Dopiero po pewnym czasie, oswajając się z nagością, zaczynamy czuć się swobodniej i poruszać z wdziękiem.

Stwierdziłam już, że całkowita nagość jest aseksualna, dlatego też oglądając swą nagość, musimy krytycznie ocenić zalety i wady sylwetki, po czym postarać się o dodanie jej zabarwienia seksualnego oraz skrycie defektów za pomocą eleganckich staniczków, rajstop itp. Nawet gdy figura jest bezbłędna, z drobnym biustem, zgrabnymi plecami, nogami i pośladkami, zawsze dodaje uroku seksualnego koronkowa minikoszulka. Jak widać, wiele drobiazgów, ozdób i innych akcesoriów mody trzeba mieć na chwile samotności we dwoje, zamiast przybrudzonego fartuszka i starej sukienki.

Na zupełną nagość mogą sobie pozwolić tylko kobiety bardzo zgrabne. Wielkie zmartwienie licznych moich nastoletnich pacjentek – mały biust – jest w rzeczywistości ogromną zaletą nagiej sylwetki, z dużym natomiast bywają kłopoty.

Aby naga kobieta mogła zyskać wdzięk seksualny, wystarczy kilka bransoletek na ręku, przesuwających się i dzwoniących przy poruszaniu się, noszonych powszechnie przez kobiety Wschodu. Łańcuszek na szyję, rozpuszczone długie włosy opadające na piersi mogą odegrać podobną rolę. Trudno dawać tu recepty na zachowanie w każdej sytuacji i nie jest to wcale moim celem. Chcę po prostu podkreślić znaczenie nagości w uwodzeniu i utrzymaniu miłości mężczyzny, bo nie tylko rozpustne dziewczęta, ale i bardzo przyzwoite żony powinny znać wszystkie sekrety uwodzenia mężczyzny, gdyż znacznie trudniej jest czarować go przez lata całe, niż zdobyć na chwilę.

Muszę tu ostrzec, że spontaniczność w miłości jest jej największym walorem, a stosowanie się ściśle i nie zawsze szczęśliwie do przepisów zaczerpniętych z książki, daje zwykle opłakane rezultaty. Moje rozważania mają na celu zwrócenie uwagi na pewne sprawy i zasygnalizowanie ich, a dalej zaufajcie swojemu instynktowi i wyobraźni. Największą sztuką jest stworzenie sobie własnego nastroju w miłości. Jeśli przyzwyczaimy mężczyznę do swego klimatu, niełatwo potrafi go skusić inna kobieta, ponieważ przez wiele lat wypracowane odruchy warunkowe najsilniej odpowiadają na bodźce, które je uwarunkowały.

Oczywiście nie można wpadać w rutynę i zachowywać się stale jednakowo. Dekoracje w postaci strojów, światła, otoczenia (łazienka, las, brzeg morza, dywan...), pościeli powinny się zmieniać.

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, twierdzę nadal, że nawet listek figowy jest bardziej podniecający niż zupełna nagość, ale i w osłanianiu ciała wskazany jest umiar. Nocne stroje proponowane przez Ligę Obyczajności Publicznej w książce Anatola France’a grzeszą może już nadmierną perwersją w budzeniu nastrojów seksualnych. Proponuje ona:

...długie i szerokie koszule nocne dla obojga małżonków, posiadające owalny otwór, który pozwala małżonkom spełnić przykazanie boże dotyczące rozmnażania rasy ludzkiej bez obrażania obyczajności i nieskromnego sycenia zmysłów nagością ciała. Celem otoczenia pewnym, że tak rzekę, wdziękiem owej daleko posuniętej surowości otwory te posiadają wokół haft ozdobny i powabny.

Ksiądz Coignard natomiast posunął się jeszcze dalej, złośliwie radząc:

Należy, zdaniem moim, pociągnąć młodych małżonków przed aktem kopulacji od stóp do głów pastą czarną i glansować szczotkami. W ten sposób skóra ich uczyni się podobną do buta, co owionie ponurą żałobą rozkosz zmysłową, podniecaną do tej pory bielą ciała i zaróżowieniem pewnych jego miejsc. Będzie to zarazem ogromną przeszkodą pieszczotom i pocałunkom i niektórym formom wyuzdania, w których biorą udział usta, a tak często niestety praktykowanym przez kochanków w łóżku miłosnym.[12]

Kończąc rozważania o perwersji podniet ukrytych i odkrytych, chciałabym zająć się jeszcze jedną z form ukazywania nagości, dość popularną na świecie. Chodzi o malarstwo, rzeźbę, fotografię i... wydawnictwa pornograficzne.

Warto zastanowić się, czym jest właściwie pornografia. Spotkałam w prasie i literaturze fachowej setki definicji, których tu nie będę przytaczać, bo po pierwsze – nie jest to rozprawa o pornografii, a po drugie – temat jest potężny i miejsca by w książce nie stało. Pozwolę sobie zacytować tylko tę, która – wydaje mi się – najtrafniej określa sedno sprawy. Jest to definicja podana przez pisarza francuskiego Jeana Cau w tygodniku „Stern”, a przedrukowana w polskim czasopiśmie „Forum”: „Erotyzm to ciało, pornografia to mięso”. Ja powiedziałabym – co pokrywa się zresztą w istotnym sensie z definicją poprzednią – że pornografia to narządy i ich funkcje w oderwaniu od człowieka, to seks całkowicie odhumanizowany.

Źródłem popularyzacji pięknego aktu jest pewna, bardzo niewielka zresztą liczba wydawnictw artystycznych, reprodukujących rzeźbę, malarstwo i grafikę, niestety trudno dostępnych, ze względu na cenę, dla kieszeni młodzieży, ale zaspokajających nieco popyt na te rzeczy u ludzi dorosłych. Również fotografika umożliwiła nam reprodukowanie w dużych ilościach i niedrogo artystycznych fotografii aktów. Podjęto w tej dziedzinie ciekawą inicjatywę, organizując międzynarodowe wystawy fotografii aktu kobiecego – „Wenus 70” i w kolejnych latach w Krakowie.

Jeden z recenzentów wystawy w roku 1972 pisał:

Potępianie aktów na wystawach fotograficznych, wzmagając pruderię, przyczynia się oczywiście do rozkwitu niewybrednych dowcipów na temat seksu i rodzi pornografię, są to bowiem mechanizmy kompensacyjne.

I tu dochodzimy do sedna sprawy: braku rozróżnienia zdrowego erotyzmu od pornografii. Historia sztuki pokazuje wyraźnie, że nagie ciało ludzkie od zarania ludzkości inspirowało artystów, a co za tym idzie, musiało istnieć wśród ludzi zainteresowanie tego rodzaju twórczością. Pornografia jest zdegenerowaną formą twórczości erotycznej, a będąc łatwo dostępna, szczególnie na Zachodzie, skutecznie wypiera prawdziwą sztukę z tej dziedziny. Zresztą znaną jest rzeczą, że budzi żywe zainteresowanie, dopóki jest zakazana, jak wszystkie rzeczy niedostępne. W państwach, gdzie sprzedaż artykułów pornograficznych jest dozwolona, sklepy świecą pustkami, a klientami są przeważnie obcokrajowcy.[13]

Nie zawsze mamy czas i energię, aby pójść na dansing, do teatru, do kina lub na wystawę artystyczną. Zdjęcia natomiast i wydawnictwa albumowe mogą być zawsze dostępne w domu. Oglądanie ich we dwoje czy samotnie stanowi doskonały bodziec wizualny, ożywiający zmęczoną natłokiem wrażeń życia codziennego wyobraźnię, wzbogacający nasze życie seksualne.

Zmysł słuchu

Już wśród pierwotnych kultur wrażenia słuchowe, rytm i dźwięki odgrywały niezmiernie ważną rolę w sprawach seksu. Pierwsze instrumenty to bębny, tam-tamy i kołatki zrobione z wysuszonych łupin orzecha kokosowego lub tykwy wypełnionej kamyczkami. Dźwięki ich towarzyszyły nieodłącznie narodzinom, miłości i śmierci.

Pierwotna muzyka składała się przede wszystkim z rytmu, potem dołączyła się melodia, gdy skonstruowano piszczałki i instrumenty strunowe. W kolejnym etapie rozwoju muzyki pojawił się melodyjny, skandowany śpiew bez słów, aż wreszcie rozpoczął się triumfalny pochód przez wieki poezji, pieśni i mowy miłosnej.

Podstawą pierwotnych tańców plemiennych była muzyka rytmiczna wybijana na tam-tamach i bębenkach, której tempo od początkowo wolnych rytmów wzrastało stopniowo aż do zawrotnej szybkości tak, że tancerze w ekstazie padali na ziemię bez czucia.

Rytm w pierwotnej muzyce oddziałuje na ośrodki orgazmu zupełnie podobnie jak rytmiczne bodźce dotykowe. Rytmiczne dźwięki łącznie z szybką pracą mięśni w figurach tanecznych doprowadzały tancerzy do ekstazy. Im ludy pierwotniejsze, tym większa u nich wrażliwość na rytm. Współcześnie próbujemy wracać do muzyki rytmicznej w dyskotekach – jazz, rock i inne formy nawiązują do dawnych tradycji.

Także i obecnie taniec jest rodzajem rozrywki seksualnej, w której na ośrodki erotogenne oddziałuje wiele bodźców, jak szybka, rytmiczna praca mięśni, szybsze krążenie krwi, dotykanie i ocieranie się ciał tancerzy. W niektórych kulturach istnieje zwyczaj tańców samotnych, które w nie mniejszym stopniu niż zespołowe oddziałują podniecająco, mimo że pozbawione są udziału kobiety. Wystarczy przypomnieć taniec Greka Zorby z filmu pod tym tytułem. Również w obrzędowych tańcach indiańskich występują pojedynczy tancerze, jak czarownicy czy szamani.

W miarę upływu czasu i wykształcenia się bardziej skomplikowanych instrumentów, rodziła się muzyka, której towarzyszyła pieśń miłosna. Gęśle, ukulele, liry, skrzypce i gitary początkowo służyły pieśniom bezsłownym, melodycznym, z czasem również piosenkom i poematom śpiewanym.

Niezmiernie ważnym elementem w miłości są wybrane własne słowa czy dźwięki śpiewane, szeptane, mruczane w różnych sytuacjach miłosnych, od pierwszego spojrzenia, zaczepki, flirtu, pierwszych pieszczot i żarcików, przyciągania, odpychania, narastającego podniecenia, aż do szeptów i jęków ekstazy, a wreszcie wygasania namiętności.

W tym wypadku nie chodzi o słowa, które często nie mają żadnego określonego sensu, a raczej o barwę i intonację mowy. Okrzyki te powinny brzmieć, według wskazań Kamasutry, jak „głos turkawki w lesie, kukułki indyjskiej lub krzyk czapli w nocy”.[14]

Oprócz dźwięków i słów o charakterze zdecydowanie seksualnym, można wprowadzić do klimatu swej miłości ulubione utwory muzyczne. Może to być jazz, utwory Liszta, Chopina, Mozarta, a nawet organowe fugi Bacha czy melodie miłosne z filmów, zależnie od upodobań czy fantazji. Gdy wybrany rodzaj muzyki stale tworzy tło kontaktów miłosnych, staje się on stopniowo zawołaniem miłosnym, sygnalizującym rozkosz i ściśle z nią związanym.

Rozważania te przypomniały mi dawny film Miłość po południu z Garym Cooperem w roli wytwornego uwodziciela – milionera, który woził z sobą wszędzie cygańską orkiestrę, grającą mu w sytuacjach intymnych Oczarowanie jako tło do miłości. Dziś sytuację mamy znacznie ułatwioną, wystarczy bowiem nastawić adapter czy magnetofon oraz ulubione nagrania.

Można uważać, że tak liczne akcesoria zbyt komplikują życie, ale im bardziej różnorodne bodźce kumulują podniety seksualne, wykorzystując wrażliwość wszystkich zmysłów, tym głębsze i pełniejsze jest przeżycie rozkoszy. Tłem muzycznym mogą być piosenki i ballady miłosne. Już w średniowieczu skandowany śpiew bezsłowny zmienił się w pieśni miłosne wierszowane, które śpiewali wędrujący po kraju trubadurzy i truwerzy. Pieśni o Tristanie i Izoldzie, o Rycerzach Okrągłego Stołu, tak popularne w tamtych czasach, nie straciły wiele ze swojego uroku. Dzisiaj, gdy coraz bardziej są popularne wakacje wędrowników, trampów i żeglarzy – pojawiły się śpiewane przy ogniskach odpowiedniki dawnych pieśni, songi i szanty.

Pieśń miłosna występuje w kulturze nie tylko w formie serenady i canzony, ale również w formie okolicznościowych przyśpiewek, towarzyszących tańcom w czasie zabaw wiejskich. Przyśpiewki te mają zabarwienie mniej romantyczne, są raczej ciętą szermierką słowną, mieszaniną satyry i seksu.

Szczególnie piękne, odznaczające się to lirycznym smętkiem, to znów doskonałym żartem, są śpiewanki góralskie. Żarty, kpinki, połajanki, seksualne przymówki i zachęty stanowią treść tych śpiewanek, a to w połączeniu z szybkim rytmem tańców ludowych stanowi coś w rodzaju pierwotnej formy flirtu.

Flirt to jeszcze jeden kształt miłości, który ginie. Flirt to gra seksualna, pojedynek na słowa. Błyskotliwa rozmowa o miłości, podsuwająca partnerowi pewne myśli, oceny uczuciowe czy sugestie – nie zawsze prawdziwe. Zmuszają one jednak do błyskawicznej riposty i zręcznej reakcji na każdą najsubtelniejszą nawet aluzję. Flirt we wszystkich kulturach świata ma swoje wysoko cenione miejsce.

Jeszcze nasze babki uczono zręczności słówek, pochlebstw i dąsów na przemian, uważając flirt, i słusznie, za nieocenioną metodę budzenia miłości. Flirt intryguje, zaczepia, budzi zainteresowanie, po chwili doprowadza partnera do wniosku, że mu się tylko zdawało. Gdy reakcja słabnie, flirtujący rzuca następne nęcące zdanie, ukazuje nowe perspektywy, po czym natychmiast zmienia front, gdy spostrzeże nawrót zainteresowania.

Zmienne bodźce nagłych przypływów łaski i niełaski we flircie działają na ośrodki seksualne na tej samej zasadzie, co rytm w muzyce czy w pieszczotach dotykowych. Wszelkie formy podniet rytmicznych budzą i wzmacniają zainteresowanie seksualne. Przyspiesza się bicie serca, krew zaczyna krążyć szybciej, oczy nabierają blasku, kobieta rozkwita, usta jej stają się pełne, czerwieńsze, wilgotne, cera nabiera rumieńców, ruchy wdzięku, cała promienieje i wabi.

Zwierzęta i ptaki również tokują giętkimi ruchami ciała, stroszeniem piór, zaczerwienieniem grzebienia czy korali, wreszcie śpiewem czy krzykiem miłosnym. Człowiek tokuje mową, najsubtelniejszym narzędziem myśli ludzkiej, a o jego kulturze stanowi przede wszystkim piękno i bogactwo mowy. Mowa w służbie seksu – podobnie jak wszystkie elementy składające się na obraz tokowania u ptaków i zwierząt – winna podkreślać najbardziej ponętne dla partnera walory płci.

Powiedzmy, że w rzeczywistości nie zawsze tak właśnie się układa, ale rolą flirtu kobiecego jest podkreślenie i ukazanie partnerowi cech najbardziej kobiecych, a równocześnie pochlebianie jego męskości. Oczywiście stworzenie takich sugestii zwykle szybko uderza do głowy partnerowi czy partnerce. Uważa, że tak musi być zawsze, zaczyna go trochę nużyć bezchmurna pogoda – wtedy pora na drugą fazę flirtu, na niełaskę.

Nagle robimy się chłodni, złośliwi, ale tylko trochę, żeby nie zaprzeczać swoim sugestiom z okresu poprzedniego. Zajęci swoimi sprawami, przeciętnie grzeczni albo wręcz obojętni, zamknięci w sobie. Postawa i nastrój rozmowy muszą być tak przemyślane, żeby współpartner szybko zatęsknił do minionego ciepła. Dopiero gdy skruszeje i zrobi się bardzo miły, znowu nieoczekiwanie zmieniamy front o sto osiemdziesiąt stopni, wracają dni słoneczne, łaskawość i podziw.

Zasadniczą regułą warunkującą pożądane efekty flirtu jest dokładna ocena walorów i wad współpartnera, aby zmieniając klimat, nie popełnić kardynalnego błędu i nie zaprzeczyć samemu sobie. Nie wolno w żadnym wypadku podważać własnych sugestii i atakować cech, które podziwialiśmy poprzednio, bo gra ma polegać nie na wzajemnym oszustwie, ale na admirowaniu u partnera jednych cech, a krytyce drugich. W okresie słonecznym podziwiamy, chwalimy, cenimy wysoko jego walory, w okresie chmurnym – obojętniejemy na uroki i wyciągamy na światło dzienne cechy ujemne, dbając o to, żeby cechy podziwiane były pierwszoplanowe, a krytykowane raczej drobne i nie tyle zasadnicze, ile uciążliwe na co dzień. Może przy tej okazji niektóre uda się wyplenić.

Słyszymy nieraz, że on czy ona powiedzieli coś, czego nie da się cofnąć, i słowa te wszystko popsuły między nimi. Są to właśnie słowa – ciosy, którymi w chwilach wściekłości, chcąc uderzyć boleśnie, niszczymy podziwiany dotąd pozytywny obraz ukochanego. Słów takich nie można cofnąć i nigdy już nie odzyskamy zaufania partnera. Niweczą bezpowrotnie poczucie bezpieczeństwa w miłości i zrywają najistotniejszą więź łączącą kochanków. Jak widać z dotychczasowych rozważań, flirt jest potężnym mechanizmem seksualno-uczuciowym, podtrzymującym trwałość miłości; początkowa zabawa oraz szermierka słowna z okresu budzenia się uczuć przekształca się stopniowo, w miarę dojrzewania miłości, w reguły gry warunkujące nieomalże jej istnienie.

Kobiety współczesne, podniecone otwierającą się szansą równouprawnienia w pracy i nauce, w zapale zdobywania pozycji dotąd niepodzielnie męskich, wylewają dziecko wraz z kąpielą, robiąc sobie wielką krzywdę. Można się kształcić, można pracować naukowo, zawodowo czy społecznie, ale w domu i w miłości kobieta musi być kobietą, a mężczyzna mężczyzną, jeżeli chcą żyć życiem pełnym i uniknąć rozczarowań i kompleksów.

Miłość i dom są azylem nienaruszalnym, a jedynie tryb życia i zajęcia obojga małżonków mogą być przedmiotem przekształceń i umów takich czy innych. Żadna emancypacja nie może mieć wpływu na to, że kobieta jest matką i rodzi dzieci, a w swoim macierzyństwie i okresie pielęgnacji dziecka potrzebuje opieki mężczyzny. W tej dziedzinie nic się nie zmieni, chyba żeby ludzi zaczęto hodować w probówkach, a rodzina przestała istnieć.

Wracając do tradycyjnych nauk naszych babek, tyczących sztuki miłości, zauważamy, że flirt także miał swoje reguły i przepisy, nie mówiąc już o bogatej „literaturze” z tej dziedziny, jak poradniki miłosne lub gra „Flirt towarzyski”. Istniało wiele form flirtu nie tylko słownego, ale również polegającego na umownych gestach czy znakach, jak kolor papieru listowego, sposób przylepiania znaczka (przechylony w prawo, do góry nogami itp.) albo rodzaj wysyłanych kwiatów (każdy kwiat znaczy co innego w mowie miłosnej).

Istniały również określone fazy flirtu na trudnej drodze zdobywania mężczyzny. Pierwsza i wstępna faza to podziwianie partnera i wyszukiwanie w nim rozmaitych zalet i walorów. Nie ma na świecie człowieka, który by tego nie lubił – oczywiście w roli obiektu podziwianego. W ten sposób zwracamy uwagę na swoją osobę oraz budzimy uznanie dla naszej wnikliwości, spostrzegawczości i inteligencji.

Druga faza – to zachęcanie mężczyzny do mówienia o sobie, przy czym obserwujemy bacznie, co uważa on za najcenniejsze w swojej sylwetce psychicznej. Materiał tak uzyskany przydaje się bardzo w projektowaniu dalszego postępowania i podziwiania.

Trzecia faza polega na ukazywaniu słabości kobiecej, aby obudzić u słuchacza współczucie. Tu można rozwijać wzruszające opisy swej niezaradności, różnych klęsk życiowych, wyrazić pragnienie opieki i oparcia na męskim ramieniu. Tego z reguły już nie trzeba było mówić, ponieważ wzruszony słuchacz sam proponował to ramię.

Na pozór reguły te wyglądają dość zabawnie i staromodnie, ale proponuję spróbować, oczywiście przystosowując formę do dzisiejszej rzeczywistości. Na pewno stwierdzicie ze zdumieniem, że reakcje mężczyzn nie zmieniły się pomimo upływu lat i że w starych, zabawnych przepisach tkwiło wiele psychologicznej prawdy.

Rozważając rolę i znaczenie mowy miłosnej od zarania miłości, trafiamy wreszcie do łóżka i tu nowy problem: o czym mówić? O czym nie mówić? O czym się zawsze mówi?

O kłopotach życia codziennego! Zbieramy jak mrówki zmartwienia i przykrości z całego dnia do wieczornej pogwarki... o Kowalskim, który jest świnia i znów donosi do szefa, o Kowalskiej, która powiedziała do Zosi, że mój nowy kostium jest źle uszyty, o Jasiu, który znowu przyniósł dwóję, o piecyku gazowym, że się zepsuł i znów trzeba będzie płacić, a dopiero był reperowany, o jajkach, że podrożały, że Basia podarła bucik i tak dalej, i tak dalej, niekończące się narzekania i biadania. Wreszcie, zmordowani ostatecznie tą przygnębiającą litanią, szukamy pociechy w zabawie we dwoje. W zabawie, w której nie zostało już ani cienia radości.

Szukanie pociechy i zrozumienia u człowieka kochanego jest rzeczą ludzką, ale nie należy tego nigdy robić w łóżku ani przy stole, bardzo złym nawykiem jest bowiem mieszanie seksu i posiłków z kłopotami dnia. Zbieranie wszelkich złych i brzydkich stron życia codziennego, aby rozsnuć je w wieczornej rozmowie jako tło do miłości, jest bardzo niebezpieczne. Stopniowo, w miarę upływu lat, omawianie w łóżku pretensji i krzywd całego dnia staje się nałogiem, jak picie alkoholu, rodzajem kieliszka na zalanie robaka po ciężkim dniu pełnym kłopotów, zgrzytów i nieprzyjemności. Znużeni, wściekli i zdegustowani życiem – uciekamy, w łóżku szukając zapomnienia, i podobnie jak alkoholem, w analogicznych sytuacjach zalewamy się na smutno. W ten sposób utrwalają się skojarzenia kłopotów i kontaktów seksualnych. Z czasem rodzi się wstręt również i do ponurej małżeńskiej miłości (niestety, zwykle żonie przypada rola pocieszycielki).

Nie należy nigdy upijać się na smutno ani kochać się dla zabicia zmartwień, w obu przypadkach bowiem mamy potem straszliwego kaca. Skutki takiego postępowania nie dają na siebie długo czekać. Paskudne i dręczące problemy skojarzone ze sprawami seksu nawarstwiają się w psychice i odruchowo postawa odrazy i niechęci do kłopotów życiowych przenosi się na przeżycia towarzyszące – na kontakty seksualne. Odruch warunkowy utrwala się i niszczy najcenniejsze walory współżycia – poczucie pełnego relaksu i radosnego odprężenia. W tej sytuacji dzieli nas tylko krok od nawiązania romansu, w którym szukamy radosnej zabawy w łóżku, zamiast małżeńskiego, wykańczającego system nerwowy koszmaru.

I tu wyłania się następny problem. Wiemy już, o czym nie należy mówić w łóżku, ale o czym rozmawiać? Oczywiście o radosnej zabawie w łóżku we dwoje. Wymyśliłam to zdanie na użytek własnych publikacji prasowych, żeby ładnie nazywać tę czynność.

Jeszcze w latach międzywojennych Boy-Żeleński snuł smętne rozważania w Pieśni o mowie naszej:

Rzecz aż nadto oczywista,

Że jest piękna polska mowa:

Jędrna, pachnąca, soczysta,

Melodyjna, kolorowa,

Bohaterska, gromowładna,

Czysta niby błękit nieba,

Mądra, zacna, miła, ładna

– Ale czasem przyznać trzeba,

Że ten język, najobfitszy

W poetyczne różne kwiatki,

W uczuć sferze pospolitej

Zdradza dziwne niedostatki.

(...)

To, co ziemię w raj nam zmienia,

Życia cały wdzięk stanowi,

Na to – nie ma wyrażenia,

O tym – w Polsce się nie mówi!

Pytam tu obecne panie

(By od grubszych zacząć braków):

Jak mam nazwać... „obcowanie”

Dwojga różnej płci Polaków?

Czy „dusz bratnim pokrewieństwem”?

Czy „tarzaniem się w rozpuście”?

„Serc komunią” – czy też „świństwem”

Lub czym innym w takim guście?

(...)

W archaicznym tym zamęcie,

Jak ma kwitnąć szczęścia era?

Gdzie zatraca się pojęcie

Tam i sama rzecz umiera!

Ludziom trzeba tak niewiele,

By na ziemi niebo stworzyć –

Lecz wykrztusić jak: „Aniele,

Ja chcę z tobą... «cudzołożyć»?!!”

Jak wyszeptać do dziewczęcia:

Chcę... „pozbawić cię dziewictwa...

Nie obawiaj się poczęcia

Kpij sobie z «ja-wno-grze-szni-ctwa»!!”

Na wieś gdy się człek dobędzie,

Chcąc odetchnąć życiem zdrowszym,

Słyszy: „Kaśka, jagze bendzie

Wzglendem tego co i owszem...”[15]

Od epoki Boya-Żeleńskiego niedługo osiemdziesiąt lat stuknie, a my ciągle w czułych rozmowach możemy jedynie sięgnąć do terminów naukowych lub tak zwanej literatury płotowej.

W praktyce okazuje się, że najpotoczniej rozmawia się słownictwem płotowym. Stałam kiedyś w pociągu obok kilku młodych chłopców prowadzących ożywioną dyskusję. Posługiwali się przez kilka godzin wyłącznie czterema słowami, omawiając najróżnorodniejsze sprawy, i co najważniejsze – rozumieli się doskonale. Zapytałam ich w pewnym momencie, czym się właściwie człowiek różni od małpy? Między innymi tym, że umie mówić, a wy znacie tylko cztery słowa! Liczyłam się z tym, że mogą w najlepszym razie obrzucić mnie czterema słowami, ale oni zamilkli skonsternowani.

Po głębokim zastanowieniu doszłam do wniosku, że i nasz zasób słów w tej dziedzinie bardzo przypomina te miłe czworonogi, aczkolwiek mamy aż dziesięć słów, zamiast czterech, do dyspozycji. Zgłębiając ten problem, zaczęłam pilnie poszukiwać i szperać w słownikach i w literaturze pięknej. Plon moich poszukiwań nie jest niestety imponujący.

Naprawdę piękne erotyki spotykamy rzadko. Trzeba przyznać, że Jerzy Wittlin zrobił niezły wyłom w tej zmowie milczenia, wydając w miniaturkach najpiękniejsze erotyki z literatury polskiej i światowej. Ku mojej uciesze rozchodziły się te tomiki błyskawicznie, z czego mogę wnosić, że znalazły uznanie u czytelników.

W staropolskich tekstach Mikołaja Reja, Jana Kochanowskiego i Andrzeja Morsztyna znalazłam sporo wcale ładnych określeń. Na przykład draźnięta (piersi kobiece), peja (organ męski), psiocha (organ damski), dupczenie, kutasik i kuciapka – to z kolei z gwary góralskiej. W żartobliwym poemacie Aleksandra Fredry o królowej Piczomirze znaleźć można wiele wymyślonych przez autora dowcipnych nazw dla męskich wdzięków.

Zabawny ten słownik nie znalazł niestety uznania w srogich oczach cenzorów i został niegdyś bezlitośnie przepędzony z mojej Sztuki kochania, a ponieważ od tego czasu lat upłynęło niemało i książka moja „osiwiała” nieomal, stając się popularnym podręcznikiem, więc może warto przytoczyć choćby spis osób występujących w tym utworze Fredry:

Piczomira – królowa Branlomanii

Brandalezyusz – książę Chujawii

Twardostaj – dowódca godmiszów Gwardii Królewskiej

Klitorys – gubernator Piczenburga i prezes Sądów Najwyższych

Sprężykus – dowódca prawiczek Gwardii Królewskiej

Srakotłuka – poufała królowej

Focenleker – pierwszy minister

Onanizm – wódz naczelny wojsk

Jebat – rycerz wojsk Chujawii

Pstrzykar – jego przyjaciel

Szpiczak – paź królowej

Przyjrzawszy się z bliska, można zauważyć, jak pełne uroku są te kwiatki mowy staropolskiej, które tak zwięźle charakteryzują nie tylko postać (osoby z tragedii), ale również jej stanowisko i możliwości. Wielkiego trzeba mistrza, aby w jednym słowie potrafił zamknąć tyle treści.

Swawolny ten żart sceniczny jest, jak wieść niesie, pierwszą próbą pisarską przyszłego komediopisarza, a powstał jeszcze za czasów wojaczki napoleońskiej. Poematy sprośne koledzy z wojska przyjmowali entuzjastycznie, potem znikły z obiegu, a drukiem zostały wydane wiele lat później.

Dwieście lat bez mała minęło od tych czasów, a podejście do zagadnienia niewiele się zmieniło. Nawet na studiach filologicznych tego typu utwory naszych klasyków oficjalnie nie istnieją. Gdy chciałam dwadzieścia lat temu dotrzeć do Piczomiry, by skompletować słownik do książki, trzeba było nieomalże dziesięciu zezwoleń i motywacji na piśmie, z licznymi pieczęciami, aby w Bibliotece Narodowej udostępniono mi egzemplarz książki, i to na krótko, w czytelni, pod czujnym okiem „cerbera”. Zwykły śmiertelnik nie miał szans, aby do niej dotrzeć.

A nasz wielki król Jan III Sobieski, który światową sławą się okrył w wojnie z Turkami o Wiedeń i znany jest głównie od tej strony? Znakomite jego pisarstwo epistolograficzne nigdy nie doczekało się należytego uznania i miejsca w historii literatury polskiej. W listach do Marysieńki, oprócz wielu relacji i opisów, znaleźć można także przeuroczy słowniczek miłosny, którego czar i subtelność zaskakuje u sarmackiego króla zwalistej raczej postury. Weźmy choćby: „muszeczkę moją śliczną, kuzyneczkę, bruneteczkę, kędzierzawkę, cyculeńki, księżnę Dupont, pajączka swoim i Bonifratella imieniem pozdrawiam...”. Lub dalej: „Wróćmy do naszego hiszpańskiego granda, który milion razy rypie swoją łaskawą muszkę, a ja tak samo piękną Mimi, moją gąseczkę, mojego ptaszeczka i wszystko od wierzchu aż do najszczęśliwszej stópeczki całuję...”.

Na koniec wiersz z gatunku fraszek, O gospodyniej – ojca literatury polskiej Jana Kochanowskiego:

Proszono jednej wielkimi prośbami,

Nie powiem o co, zgadnijcie to sami.

A iż stateczna była białogłowa,

Nie wdawała się z gościem w długie słowa,

Ale mu z mężem do łaźniej kazała,

Aby mu swoją myśl rozumieć dała.

Wnidą do łaźniej, a gospodarz miły

Chodzi by w raju, nie zakrywszy żyły.

A słusznie, bo miał bindas tak dostały,

Żeby był nie wlazł w żadne famurały.

Gość poglądając dobrze żyw, a ono

Barzo nierówno pany podzielono.

Nie mył sie długo i jechał tym chutniej:

Nie każdy weźmie po Bekwarku lutniej.

Nie mam ambicji językoznawczych, ale nawet mały słowniczek znaleziony w tekstach staropolskich pokazuje, jak cofnęliśmy się w rozwoju w stosunku do naszych przodków. A Boy-Żeleński ostrzega: „Gdzie zatraca się pojęcie, tam i sama rzecz umiera”. Alarmuję: póki czas, ratujmy język miłosny, wyrzućmy na śmietnik „wstydliwe milczenie”, bądźmy ludźmi!

Znakomite staropolskie erotyki, jurne, jędrne, pełne pięknych słów, trzeba odkurzyć, wyciągnąć z zamkniętych na siedem spustów szaf i archiwów bibliotecznych i wreszcie posłać między ludzi zamiast tandetnej, zaśmiecającej rynek pornografii. Najwyższy chyba już czas zróżnicować te dwie rzeczy, ponieważ niestety tylko nieliczni ludzie potrafią rozróżnić erotykę od pornografii. Bo i jakże się mogą tego nauczyć, jeżeli z pornografią spotykają się na każdym kroku, gdyż wędruje ona z rączki do rączki, od starego do małego i odwrotnie, a erotyki są nieomalże unikatem.

W pewnym momencie słowa tracą swoją moc, zastępują je westchnienia i nieartykułowane, pierwotne okrzyki. Potem jednak, gdy zaczyna się odpływ napięcia seksualnego, znowu język upomina się o swoje prawa. Wiekowa kultura miłosna Indii kładzie ogromny nacisk na zachowanie kochanków po nasyceniu zmysłów i mowa miłosna odgrywa tu zasadniczą rolę. Oto fragment z Kamasutry mówiący o tych sprawach:

Koniec rozkoszy miłosnej (...). Nawet wtedy, skoro ustanie, wytwarza miłość, ozdobioną grzeczną usłużnością za pomocą poufnych opowiadań i wywodów. (...) Jeżeli przebywają na górnej tarasie domu i siedzą tam, aby rozkoszować się blaskiem księżyca, niechaj on ją bawi stosownymi opowiadaniami, gdy leży ona na jego łonie i patrzy na księżyc. Niech jej objaśnia po kolei ciała niebieskie i pokazuje: Arundhati, Gwiazdę Polarną i wieniec siedmiu gwiazd Wielkiej Niedźwiedzicy... niech ją bawi za pomocą gier, jak na przykład tańca zwanego hallisa, śpiewu i żartów znanych w krainie Lata, za pomocą oglądania tarczy księżyca niespokojnymi, wilgotnymi od namiętności oczami, za pomocą opowiadań o tych wszystkich rzeczach – jakie to życzenia obudziły się przy ich pierwszym spotkaniu, a jakie były nieszczęścia, gdy się rozstawali ze sobą... Oto i zakończenie rozkoszy miłosnej.

Zmysł powonienia

Zapachy seksualne to najstarszy chyba filogenetycznie i najsilniejszy bodziec podniecający. Jak zauważono, działa on nie tylko u ssaków, ale nawet u gatunków znacznie niższych. Znane są reakcje ssaków, a specjalnie psów i dzikich zwierząt, na zapach samicy w okresie rui. Tego rodzaju węchowe sygnały miłosne spotykamy na przykład u owadów.

Samiczka motyla potrafi przywabić zapachem samczyka z odległości kilkunastu kilometrów! Natomiast najsprawniejszy pies tropowiec może tylko podążyć śladem, ale w żadnym razie nie jest w stanie zwietrzyć obiektu poszukiwanego z odległości kilkunastu kilometrów. Stwierdzono, że samiczka motyla ma zaledwie 0,0001 mg substancji aromatycznej. Znikoma tylko część sublimuje w powietrzu i tam zostaje rozrzedzona tak znacznie, że wprost niepodobna sobie tego wyobrazić. Tak niewiarygodnie znikome ślady zapachu wyzwalają u oddalonego o wiele kilometrów samczyka żywe reakcje poszukiwania, które doprowadzają go nieomylnie do źródła zapachu.

U ludzi zmysł powonienia miewa bardzo różną wrażliwość. U niektórych zupełnie jest w zaniku, a u innych dominuje nad pozostałymi zmysłami, na przykład u znakomitych kucharzy, kiperów czy specjalistów zatrudnionych w wytwórniach perfum dla oceny zapachu i tworzenia nowych kompozycji.

Wrażenia węchowe stanowią podnietę seksualną niestety często niedocenianą. Warto zająć się rozwinięciem i wykształceniem tych zdolności u ludzi, którzy są zupełnie „ślepi” na zapach. Bywa, że zapach specyficzny dla danej osoby, podobnie jak ulubiona melodia, utrwala się w pamięci i niejednokrotnie wystarczy woń tych samych perfum, aby jak żywe stanęły przed oczyma wyobraźni wspomnienia chwil spędzonych z kobietą, która ich niegdyś używała.

Przypomina mi się tu zabawna anegdotka o panu pastorze, któremu młoda, uwielbiana, ale nieumiejąca gotować żona przypalała wszystkie potrawy. Po przedwczesnej śmierci żony troskliwe parafianki ożeniły go po raz drugi z panią bardzo gospodarną i świetną kucharką. Niestety, żadna ze znakomicie przyrządzonych potraw nie budziła entuzjazmu małżonka, aż gdy pewnego dnia przypalił się krupnik, pastor westchnął z rozmarzeniem w oczach: „Nareszcie odnalazłaś ten smak i zapach, który tak lubiłem!”.

Przy pocałunkach miłosnych, wędrując po całym ciele, stale spotykamy się z różnymi zapachami. Kobiety od najdawniejszych czasów cenią sobie bardzo stroje i pachnidła. Rzadko któraś z nich zwraca uwagę na walory swego głosu i sposób mówienia, każda natomiast pragnie mieć strój inny niż wszystkie i pachnieć oszałamiająco.

Stosowanie pachnideł jest prawie tak stare jak kultura ludzka. Bardzo popularne na Wschodzie, w Indiach, Azji czy Afryce. Napotykano tam w wykopaliskach przepisy traktujące o przyrządzaniu pachnideł i nieraz bardzo ozdobne naczynia do ich przechowywania.

W Pieśni nad pieśniami romantyczne pochwały kochanków splatają się stale z opisami najrozmaitszych aromatów. Sulamitka, wielbiąc swego kochanka, mówi:

Od twych olejków woń dziewanny wionie,

Imię twe słodsze nad dziewanny wonie,

Słodszyś najmilszy nad wonie dziewanny,

Przeto tak miłują cię panny.

Kochanek chwali swą Sulamitkę w słowach:

Zamkniętym sadem jest ma siostra wierna,

Nard w nim i kasja, wonne cynamony

I kadzielny wszelki krzew ceniony,

Mirra i szafran, aloesu kwiecie,

Z wszystkich balsamów najprzedniejszy na świecie.

Ona zaś odpowiada:

Dopokąd mój król na stolicy,

Me nardy wydają swe wonie.

Mój miły jest mirrą w pętlicy,

Co wonna się kryje na łonie,

Jest henną w winnicach Engady,

Woniącą przez łąki i sady.[16]

Czytając Pieśń nad pieśniami, mamy wrażenie, że kochankowie toną wręcz w zapachach i wonie te odgrywają ogromną rolę w ich świecie miłosnym. Wszystkie te pachnidła można podzielić na dwie zasadnicze grupy: zapachy kobiece i męskie.

Zapachy kobiece to wszelkiego rodzaju olejki kwiatowe, bukiety woni kwiatowych w najróżniejszych układach i kombinacjach, tak zwane zapachy leśne – igliwiowe czy ziołowe, jak macierzanka, rumianek, mięta. Ponadto cały zespół zapachów wschodnich, ciężkich i aromatycznych, jak olejek sandałowy, mirra, nard i inne.

Do grupy zapachów męskich zalicza się: lawendę, ambrę, piżmo, cytrynę, zioła o zapachach ostrych, pikantnych, jak na przykład olejek balsaminy. Zapachy męskie odpowiadają bardziej ostrej woni potu i gruczołów zapachowych u mężczyzny. Niektóre z nich, jak piżmo, używane są w celu podniesienia walorów seksualnych. Produkt ten otrzymuje się bowiem z działających w okresie rui gruczołów, które znajdują się w okolicy narządów płciowych piżmowców. Jest to zapach wabiący samice.

W dobie dzisiejszej nie można narzekać na brak rozmaitych substancji zapachowych, raczej mamy kłopot z zalewem wonności w najróżniejszych kosmetykach. Kobieta i mężczyzna, posiadający w swych przyborach toaletowych perfumy, wodę kolońską, sole kąpielowe, krem do rąk, kremy do twarzy, szampony do włosów i inne, mają duży problem z harmonizowaniem najróżniejszych zapachów dodawanych do artykułów toaletowych. Wiadomo bowiem, że odmienne wonie perfum, mydła i szamponu mogą dać bardzo nieprzyjemne kombinacje. Zwrócono już na to uwagę, a firmy kosmetyczne o światowej sławie mają w sprzedaży zestawy kosmetyków, mydeł i szamponów o jednym zapachu, co w pewnym stopniu rozwiązuje kłopoty.

Następny z kolei problem, na który koniecznie należy zwrócić uwagę przy stosowaniu pachnideł, to ilość perfum. Kobieta uperfumowana tak obficie, że dziesięć metrów za nią ciągnie się jeszcze fala zapachu, aż w nosie kręci, jest koszmarem dla otoczenia, szczególnie latem. Elegancka kobieta umiejąca stosować perfumy, używa ich w taki sposób, że tylko zupełnie bezpośrednio przy pocałunku czy zbliżeniu twarzy czuje się delikatny zapach jej ciała.

Musimy pamiętać, że skóra każdego człowieka ma naturalną, bardzo różnorodną woń. Stosując perfumy na powierzchnię skóry, powodujemy procesy chemiczne zachodzące między zapachem skóry a dodanym środkiem aromatycznym, w wyniku czego powstaje kombinacja tych dwu woni. Jeżeli zapach dobrany jest właściwie, dodaje on wdzięku własnej woni skóry. Jeżeli niewłaściwie – zapachy „gryzą się”, może powstać kombinacja bardzo nieprzyjemna.

Własny zapach, jak własny strój, styl sylwetki czy fryzura, podkreśla oryginalność i niepowtarzalny czar każdej kobiety. Francuzki na przykład starają się osiągnąć jak najbardziej niezwykłe i odrębne rodzaje zapachów i wiele z nich ma swój sekret mieszania perfum. Nasi dziadkowie podobnie produkowali różnorodne nalewki na dziesiątkach gatunków ziół i strzegli pilnie tajemnic przepisów. Perfumy otrzymane według własnej receptury składają się z kilku do kilkunastu elementów zapachowych. Pozwala to kobiecie pachnieć jak żadna inna, czego nie daje się osiągnąć, kupując perfumy gotowe. Indywidualny wabik węchowy jest, jak się okazuje, również instynktownym powtarzaniem metody spotykanej w przyrodzie – wabienia zapachem.

Zależnie od mody, temperamentu, a przede wszystkim od naturalnego zapachu skóry, który miesza się z perfumami, należy wybrać sobie zapach czy cocktail zapachowy i używać go stale, nie zmieniając, ponieważ wszystkie zmiany utrudniają utrwalenie się odruchu warunkowego. Oczywiście wybrany zapach, tworzący kobiecie własny klimat seksualny, powinien być miły i pociągający również dla jej partnera. Przesycenie zapachem właścicielki – odzieży, bielizny, pościeli utrwala w pamięci przyjaciela obraz zapachowy i jak gdyby sylwetkę tej kobiety. Zapach ten nie tylko we wspomnieniach przywodzi na myśl przeżyte wzruszenia miłosne, ale też we współżyciu dwojga ludzi zaczyna stopniowo odgrywać rolę bodźca warunkującego odpowiedni nastrój. W kolejności: zapach – seks – podniecenie seksualne.

Wykształcenie tego rodzaju odruchu warunkowego staje się dla kobiety jeszcze jednym własnym sekretem miłości. Im nagromadzi ich więcej, im bardziej interesujących i podniecających, a także oryginalnych, tym trudniej innej kobiecie zastąpić ją i wyrugować ze sfery odruchów seksualnych mężczyzny.

William H. Masters i Wirginia E. Johnson w podręczniku Les mésententes sexuelles (Niezgodności seksualne) proponują wykorzystanie zapachów dla rozbudzenia wrażliwości seksualnej węchu. Można metodycznie wypracować erotyczne odruchy warunkowe na określony zapach. Szczególnie jest to metoda przydatna, gdy niedoświadczeni kochankowie nie potrafią się jeszcze podniecić naturalnymi zapachami ciała partnera czy partnerki albo – co gorzej – brzydzą się ich.

Zahamowania w tej materii ogromnie zawężają bogactwo pieszczot i warto zrobić próbę wygaszania odruchów negatywnych w stosunku do zapachu partnera. Zastosowanie ulubionego zapachu może stopniowo usunąć zahamowania istniejące w stosunku do zapachu spermy czy wydzieliny pochwowej. Wybrane perfumy należy stosować wyłącznie w kontaktach miłosnych i specjalnie w miejscach erotogennych.

Zaczynamy od perfumowania okolicy karku, włosów i piersi, dochodząc wreszcie do okolic sromu i wzgórka łonowego. Zapach winien się stopniowo kojarzyć w wyobraźni partnera czy partnerki z pieszczotami i podnieceniem seksualnym. Z upływem czasu już sam zapach działa podniecająco, jak sygnał erotyczny, a naturalne wydzieliny, skojarzone z ulubionym zapachem, również zaczynają działać podniecająco. W ten sposób można pozbyć się stopniowo niektórych dokuczliwych w miłości zahamowań.

Na marginesie tych mechanizmów warto jeszcze raz podkreślić, że każdy zapach stosowany w celach seksualnych powinien prowadzić do zainteresowania własnymi zapachami. Nie może kobieta ani mężczyzna pachnieć tylko mydłem czy wodą kolońską, musi pachnieć przede wszystkim sobą. Nadzwyczaj ważny w tej dziedzinie jest umiar.

Najważniejsze, żebyśmy mogli pachnieć przede wszystkim sobą, ale można pachnieć bardzo nieprzyjemnie lub przyjemnie, podniecająco. Zapachy przyjemne są ściśle związane z higieną osobistą. Ważniejsze od perfum, wręcz konieczne, jest przede wszystkim wyeliminowanie niemiłych woni wynikających z zaniedbań w dziedzinie higieny osobistej.

Wszelkiego rodzaju nieprzyjemne zapachy kryją w sobie perfidną pułapkę, ponieważ człowiek tak pachnący najczęściej zupełnie tego nie czuje. Natomiast otoczenie jest zmaltretowane. Nawet ludzie o dość delikatnym powonieniu przeważnie nie czują swoich nieprzyjemnych zapachów. Mówię przeważnie, bo niektórzy czują i tym jest dużo łatwiej żyć. Trzeba więc przejść z kolei do omówienia metod zadbania o ponętne zapachy ciała od stóp do głów.

Zacznijmy od włosów. Włosy męskie, a tym bardziej kobiece, odgrywają niebagatelną rolę w pieszczotach. Głaskanie po głowie, pocałunki we włosy, muskanie włosami w tańcu partnera, wreszcie fryzura, połysk i ładny układ włosów są ściśle związane z ich czystością. Włosy brudne i zakurzone zlepiają się w tłustawe strączki, wydzielając brzydki zapach nieświeżego łoju. Włosy takie nie układają się, lepią się do głowy i wyglądają, jakby ich było o połowę mniej. Dotknięcie, pogłaskanie czy nie daj Boże ucałowanie takiej główki jest wyjątkowo nieapetyczne i może skutecznie zabić rodzącą się miłość, a ochłodzić nawet bardzo dojrzałą... Częstość mycia włosów uzależniona jest oczywiście od ich naturalnych właściwości (suche, tłuste), jak również od pory roku – zimą bardziej się przetłuszczają, latem bardziej kurzą. Ale przeciętnie raz w tygodniu u kobiety, a częściej nawet u mężczyzn (ponieważ są krótkie i łatwiej wysychają) powinny być myte.

Bardzo ważnym momentem jest przesycenie się lekkim zapachem używanej stale wody kolońskiej czy perfum. Aby zapach był dyskretny i wydzielał się jedynie w chwilach podniecenia, należy po umyciu głowy i spłukaniu jej skropić mokre włosy perfumami lub wodą kolońską, a potem dokładnie wytrzeć i wysuszyć. W efekcie takich zabiegów włosy stale nie pachną, ale każde nieznaczne nawet zwilgotnienie ich przy lekkim spoceniu się lub w czasie deszczu czy mgły powoduje wydzielanie bardzo subtelnego zapachu.

Na skórę całego ciała należy stosować perfumy czy wodę kolońską z ogromnym umiarem. Mężczyzna może zaraz po umyciu i goleniu natrzeć twarz, szyję i dłonie wodą kolońską. Kobieta również najlepiej zaraz po umyciu zwilża skórę, wilgotną jeszcze, perfumami. Perfumujemy lekko okolicę włosów na karku i za uszami, aby zapach emanował przy tuleniu i zbliżaniu się głów do siebie. Zwilżenie odrobiną perfum ramion w okolicy dekoltu powoduje przy rozgrzaniu się ciała wydzielanie miłej woni spoza dekoltu sukni.

Zapachy sztuczne powinny być dyskretne, żeby nie tuszować własnych zapachów. Świeży pot pojawiający się obficie na powierzchni skóry w czasie kontaktów seksualnych, ma zapach przyjemny i podniecający, sygnalizuje bowiem u partnera zwiększenie gry naczynioruchowej, która jest jednym z objawów podniecenia seksualnego.

Następnym z kolei źródłem miłych i nieprzyjemnych woni jest oddech. Świeży oddech ma ogromne walory przy pocałunku. W literaturze scen miłosnych spotyka się określenia oddechu pachnącego fiołkami, macierzanką itd. Istnieją płyny do płukania ust, które mogą zabarwić lekko zapach oddechu. Jak bardzo ujemnie wpływa na kontakty seksualne nieprzyjemny zapach z ust, widać już z przepisów Koranu: istnieje w nim paragraf pozwalający rozwieść się z mężem, którego oddech jest cuchnący. Istnienie takich przepisów w księdze kultowej, obwarowującej raczej przywileje mężczyzn niż kobiet, wykazuje, jak odpychający może być nieprzyjemny zapach z ust.

W dzisiejszych warunkach uregulowanie tej sprawy zależne jest prawie całkowicie od naszej woli. Przede wszystkim należy bardzo starannie pielęgnować zęby, plombując ubytki i usuwając spróchniałe korzenie, nienadające się do leczenia. Regularne wizyty u dentysty co trzy lub sześć miesięcy, zależnie od potrzeby, są tak samo ważne albo nawet ważniejsze od wizyt u kosmetyczki czy fryzjera. Zasada ta dotyczy również mężczyzn, którzy bardzo nie lubią chodzić do dentysty.

Zaniedbane zęby, nieczyszczone starannie pastą dwa razy dziennie, są najczęściej przyczyną brzydkiej woni z ust. Czasami przyczyny bywają i poważniejszej natury, gdy są wynikiem złego trawienia przy nieprawidłowym wydzielaniu soków żołądkowych. Pokarmy zalegające w żołądku fermentują i wydzielają brzydki zapach. W takich przypadkach należy leczyć się systematycznie u lekarza chorób wewnętrznych i zażywać środki regulujące czynność trawienną żołądka.

Doniosła rola warg, języka i jamy ustnej w pieszczotach wymaga zwrócenia uwagi na ich higienę i zdrowie.

Okolicą intensywnie woniejącą są dołki pachowe. Nie radzę nikomu perfumować ani przecierać wodą kolońską dołków pachowych, pachwin i okolic ciała łatwo pocących się, ponieważ skóra tam jest bardzo wrażliwa i łatwo można spowodować przykre dolegliwości uczuleniowe oraz podrażnienie skóry. Objawiają się one drobną, swędzącą wysypką i zaczerwienieniem. Perfumowanie pach jest tym bardziej niecelowe, że najsilniej nawet woniejące perfumy nie zabijają ostrego zapachu potu wydzielającego się z włosów w dołku pachowym. Białkowe składniki gruczołów potowych gromadzą się na włosach i z czasem ulegają rozkładowi, przesycając je ostrym zapachem, którego żadne mycie nie jest w stanie usunąć.

Kobieta pragnąca pozbyć się źródła przykrego zapachu, powinna wygalać włosy pod pachami, i codziennie, a nawet kilka razy dziennie, gdy pot jest wyjątkowo ostry, myć je ciepłą wodą z mydłem. Jeżeli pomimo to zapach potu jest przykry, można stosować dodatkowo chemiczne środki odwaniające (dezodoranty).

Na marginesie tych rozważań warto wspomnieć, że zapach potu oraz wydzielin gruczołów łojowych pod pachami pod wpływem irytacji, lęku czy zdenerwowania staje się niezwykle ostry i odpychający. Jest to pozostałość po naszych czworonożnych przodkach (u szczeniąt są to mechanizmy obronne) i z tego względu po wyjątkowo denerwujących przeżyciach warto się umyć dodatkowo.

Wygalanie pach powinno stać się regułą, szczególnie w porze letniej, gdy pocimy się więcej, a suknie odsłaniają ramiona i pachy, ukazując niezbyt estetyczne owłosienie. Zapach świeżego potu z okolic dołków pachowych, dokładnie wymytych i wygolonych, jest zapachem przyjemnym i drażniącym erotycznie, jak wszystkie naturalne wydzieliny skóry pojawiające się w momencie podniecenia płciowego.

Stopniowo zbliżyliśmy się w naszych rozważaniach do zapachów odgrywających ogromnie ważną rolę w miłości – zapachów wydzielanych przez narządy płciowe tak męskie, jak i kobiece. Naturalny zapach, niezwiązany z niedostateczną higieną osobistą, odgrywa ważną rolę w wabieniu erotycznym. Kobiece narządy rodne wydzielają wiele rozmaitych, właściwych sobie woni.

Wydzielina pochwy składa się ze złuszczonych komórek nabłonka pochwy oraz płynnego przesięku z jej ścianek. Naturalna wydzielina zdrowej pochwy ma konsystencję mleka i zapach kwaśnego mleka. Pałeczki kwasu mlekowego znajdujące się w zdrowej pochwie zakwaszają jej wydzielinę i w ten sposób zapobiegają rozmnożeniu się bakterii chorobotwórczych. Obecność pałeczek kwasu mlekowego i kwasu przez nie wyprodukowanego jest warunkiem naturalnego oczyszczania i dezynfekowania pochwy. Tradycje naszych babek, zalecające robienie przepłukiwań pochwy u zdrowej kobiety w celach higienicznych, są absolutnie niesłuszne, ponieważ wypłukuje się własną florę bakteryjną pochwy oraz kwas mlekowy, stwarzając tym samym idealne warunki do infekcji. Zdrowa kobieta nie powinna w żadnym wypadku robić przepłukiwań pochwy (irygacji), ponieważ jest to zabieg szkodliwy i antyhigieniczny. Oczywiście nie mówię tu o irygacjach zalecanych przez lekarza w toku leczenia.

Oprócz wydzieliny mlecznej o zapachu kwaśnym, w zdrowej pochwie pojawia się okresowo większa ilość szklistego, przezroczystego śluzu. Śluz ten wydziela się w dużej ilości z szyjki macicznej w okresie jajeczkowania, jak również w chwilach intensywnego podniecenia płciowego.

W okolicach napletka łechtaczki, a także dookoła, u nasady warg mniejszych, znajdują się drobne gruczoły łojowe, wydzielające tłustawą, woskową wydzielinę, szczególnie obficie w chwili podniecenia seksualnego. Wydzielina ta ma intensywny zapach, który kojarząc się z podnieceniem seksualnym partnerki, działa podniecająco. Wydzielina gruczołów łojowych, zawierająca składniki tłuszczowe, musi być bardzo dokładnie wymywana ciepłą wodą z mydłem, ponieważ jeśli pozostanie przez kilka dni na wargach sromowych, mieszając się z wydzieliną pochwy i śluzem, ulega fermentacji i powoduje zaczerwienienie oraz podrażnienie skóry. Oczywiście nie trzeba dodawać, jak nieprzyjemnie pachnie taka mieszanina.

W tych okolicach ciała, podobnie jak we wszystkich wymienianych poprzednio, zapachy ponętne zamieniają się w nieprzyjemne przy zaniedbaniach higienicznych. Mówię tu cały czas o kobietach zdrowych. Istnieją jednak kobiety zdrowe, u których wydzielina narządów rodnych ma zapach wyjątkowo ostry. Kobiety takie powinny unikać przy podmywaniu się mydła albo raczej po dokładnym wymyciu się mydłem i ciepłą wodą opłukać srom lekkim roztworem cytryny lub kwasu bornego, ponieważ odczyn kwaśny zmniejsza intensywność zapachu wydzielin pochwowych, alkaliczny natomiast (mydło) bardzo je wzmaga.

Interesujące spostrzeżenie zrobili Arabowie już w XVI wieku, a dotyczyło ono lawendy jako środka odwaniającego dla kobiet. Zastanawiający jest fakt, że podobny użytek robiły nasze prababki z tychże niebieskich kwiatków, wkładając je do saszetek i umieszczając w szafach pomiędzy bielizną.

Van de Velde w Małżeństwie doskonałym uważa, że użyteczność lawendy w tamtych latach była znacznie większa, niż dziś sądzimy, uwzględniając nagminny brak łazienek. Zapach lawendy ma rzeczywiście wpływ odwaniający nie tylko w wypadkach, gdy stosują go kobiety o naturalnym ostrym zapachu, ale i w przypadkach zaniedbań higienicznych lub nieprzyjemnych zapachów wynikających z choroby.

Mówiąc o zapachach specyficznie kobiecych, nie można zapomnieć o jeszcze jednym, a mianowicie o zapachu miesiączki. Okres ten wymaga od kobiety zdwojonej energii w zabiegach higienicznych. Jeżeli krwawienia są obfite, należy często zmieniać wkładki, podmywając się za każdym razem, aby nie pozostały resztki krwi psującej się i pachnącej brzydko. Zapach świeżej krwi miesiączkowej może być w szczególnych układach czynnikiem silnie podniecającym, jak stwierdza Van de Velde w Małżeństwie doskonałym. Dotyczy to partnerów, których seksualizm ma pewne zabarwienie sadystyczne. Nie mówię tu oczywiście o zboczeniach, ale o pewnych odchyleniach charakterologicznych, mieszczących się w granicach psychicznej normy. Kontynuacja współżycia w czasie miesiączki nie jest rzeczą tak rzadką, jakby się zdawało. Sądzę, że odgrywają tu rolę dwa względy. Jeden to podniecające oddziaływanie zapachu krwi, a drugi – spotykana u dość licznych kobiet maksymalna pobudliwość seksualna występująca właśnie w czasie miesiączki.

Wielokrotnie dyskutowano, czy współżycie w czasie miesiączki jest szkodliwe dla zdrowia. Zdania na ten temat były bardzo podzielone. Biorąc pod uwagę dość liczne przypadki tego rodzaju, z którymi spotkałam się w mojej praktyce lekarskiej, sądzę, że nie wpływa to w ujemny sposób na stan zdrowia kobiet. I tu, jak we wszystkich omawianych dziedzinach, ciężkim grzechem przeciw estetyce jest niezachowanie starannej higieny w okresie miesiączek.

Zapachy wydzielane przez różne okolice ciała mężczyzny są zwykle ostrzejsze niż u kobiety i wyraźnie mniejszą rolę mogą odegrać różne wody kolońskie – niż mycie. Z wielkim trudem mężczyzna daje się przekonać, że również powinien się podmywać. Zupełnie podobnie jak kobieta, mężczyzna powinien myć przynajmniej raz dziennie ciepłą wodą z mydłem okolicę krocza, odbytu, mosznę i członek, a następnie wymyć ciepłą wodą, namydlając dokładnie żołądź, po uprzednim usunięciu skóry napletka, tam bowiem właśnie, u nasady żołędzi, w rowku otaczającym ją, mieści się duża liczba gruczołów łojowych, które produkują dość obfitą wydzielinę, podobnie jak w okolicy łechtaczki i warg mniejszych u kobiety. Ponadto w fałdzie napletkowym pozostają resztki moczu. Przy regularnym współżyciu seksualnym dochodzą jeszcze pewne ilości nasienia i wydzieliny z pochwy. Cała ta mieszanina, jeżeli jej nie usuwamy dokładnie podczas mycia, szybko się psuje, wydzielając bardzo nieprzyjemny zapach, a ponadto może powodować stany zapalne napletka i bolesne obrzęki.

Przypomina mi się w związku z powyższymi rozważaniami studentka, która po jednym z moich spotkań z młodzieżą akademicką pytała, jak by tu wytłumaczyć chłopcu, żeby się umył bezpośrednio przed spotkaniem, ponieważ w miłości i pieszczotach zapach moczu bardzo psuje jej nastrój. Hm... nie wszystko da się tak po prostu powiedzieć. Można zachęcać do mycia w ogóle lub spróbować zabaw we dwoje pod prysznicem. W żadnym razie nie należy ranić ambicji chłopaka, trzeba „po kobiecemu”, okrężną drogą trafić do celu. Przy prawidłowym zachowaniu higieny osobistej, zapach wydzieliny gruczołów łojowych i nasienia męskiego odgrywa wybitną rolę w zwiększaniu pobudliwości seksualnej kobiet.

Istnieją wyraźne różnice w intensywności i rodzaju woni nasienia u mężczyzn różnych ras, a nawet zmienia się ona w miarę upływu lat. Inna bywa u chłopców, młodych mężczyzn, inna u mężczyzny dojrzałego. Van de Velde twierdzi, że zapach nasienia tego samego mężczyzny może zmieniać się w zależności od różnych okoliczności życiowych. Po wzruszeniach czy zdenerwowaniu zapach nasienia, podobnie jak zapach potu, staje się ostrzejszy, po wysiłkach fizycznych – bardziej „korzenny”. Po szybko natomiast powtarzanych stosunkach staje się wyraźnie słabszy. Przy opisywaniu zapachu nasienia przez różnych mężczyzn, Van de Velde odnosił wrażenie, że zmienia się on równolegle ze zmianą ogólnego zapachu ich ciała, przy czym określenia zmian odcieni pokrywały się z tym, co obserwowały ich partnerki. W związku z tym, co zostało wyżej powiedziane, trzeba przyjąć duże prawdopodobieństwo faktu, że zapach nasienia ulega dużym wahaniom osobniczym.

Wpływ podniecający zapachu nasienia męskiego jest ściśle związany z więzami uczuciowymi łączącymi kochanków. Zapach mężczyzny kochanego działa na kobietę wybitnie podniecająco, natomiast zapach mężczyzny niekochanego może wywołać obrzydzenie.

Pocałunki okolicy narządów płciowych i pieszczoty seksualne, którymi każdy z partnerów doprowadza współpartnera do orgazmu, są ściśle związane z podniecającymi przeżyciami dostarczanymi przez zmysły powonienia, smaku i dotyku, ale muszę jeszcze raz podkreślić, że wszystkie zapachy ciała: potu, skóry, włosów, narządów płciowych, a nawet miesiączki mogą działać zarówno przyciągająco, jak i odpychająco.

Szczególnie dla młodych kochanków, o niewyrobionych jeszcze odruchach węchowych, zapachy narządów płciowych są zwykle obojętne lub lekko odstręczające. Z upływem czasu, gdy poszczególne wonie stają się w ich psychice sygnałem rozkoszy, nabierają walorów podniecających. Trzeba wiele delikatności i wyczucia, aby nie zrazić partnera mniej doświadczonego, narzucając mu pieszczoty zbyt wyrafinowane. I w tej dziedzinie, podobnie jak we wszystkich sprawach miłości, należy pilnie obserwować reakcje i dostosowywać rodzaj pieszczot do możliwości mniej doświadczonego partnera czy mniej doświadczonej partnerki.

Zdarza się i u doświadczonych kochanków, że bez przygotowania reagują początkowo lekkim uczuciem wstrętu, a zapach działa odpychająco. Ale w miarę narastania podniecenia, ten sam zapach staje się bodźcem silnie pociągającym i podniecającym.

Zmysł dotyku

W arabskiej księdze Ogród miłości Nafzawi pisze:

Kobieta jest jak owoc, który nie wyda z siebie słodyczy, dopóki go nie utrzesz w rękach. Czyżbyś nie wiedział, że ambra, jeśli się jej nie obraca w dłoniach i nie zagrzewa, skryje w sobie zawarty aromat? Tak samo jest z kobietą.[17]

Zmysł dotyku odgrywa najważniejszą rolę w sferze seksu, a wrażliwe na dotyk zakończenia nerwowe są głównymi receptorami, które odbierają bodźce doprowadzające do wyzwolenia orgazmu w ośrodkach centralnego mózgu. Istnieje zasadnicza reguła: im bodziec jest subtelniejszy i delikatniejszy, tym lepsze daje efekty, a technika muskania, głaskania, opukiwania opuszkami palców, podrapywania paznokciami i lekkiego muskania dłonią włosków naskórka stwarza szerokie możliwości wyboru. Nasilenie reakcji receptorów zależy również w dużym stopniu od wyboru techniki pobudzania.

Dotykowe bodźce seksualne działają dwustronnie. Podniecają zarówno partnera, który pieści, jak i tego, który jest pieszczony. Rozkosz dawcy rośnie w miarę nasilania się rozkoszy biorcy. Wszelkie odmiany pieszczot tym bardziej są udane i podniecające, im bardziej angażują oboje kochanków. Nie ma tu miejsca na „królewny z drewna” i występy solowe. Pełna rozkosz miłosna jest i będzie zawsze rezultatem angażowania się obojga kochanków.

Z tego względu bardzo ważną rzeczą jest nastawienie psychiczno-uczuciowe do pieszczot. Przy nastawieniu obojętnym lub co gorsza niechętnym, nawet długotrwałe drażnienie najwrażliwszych okolic erotogennych nie daje efektów, budząc tylko zniecierpliwienie i złość partnera.

Gdy wysokie napięcie seksualne poprzedza chwilę zbliżenia, wystarczy czasem lekkie dotknięcie ręki, aby znaleźć się na progu orgazmu. W warunkach przeciętnych i przy średnim napięciu seksualnym wzrasta ono stopniowo pod wpływem pieszczot i dotknięć.

Zmysł dotyku, którego zakończenia są rozsiane po całym ciele, reaguje na najróżnorodniejsze pieszczoty seksualne. Dotyk skóry, włosów, dotyk ciała w tańcu, tkaniny przesyconej ciepłem ciała, odczucie drżenia rąk czy bicie serca partnera – wszystko to mieści się w podnietach dotykowych, chociaż obejmuje szeroki wachlarz przeżyć. Na pewno pocałunki można zaliczyć do tej grupy, ponieważ wrażenia dotykowe odgrywają w nich niebagatelną rolę, ale przeniosłam je w całości do rozdziału omawiającego zmysł smaku.

Aby jakoś uporządkować rozliczne rodzaje pieszczot dotykowych, omówię je w kolejności, zaczynając od głowy i wędrując przez wszystkie okolice ciała aż do stóp.

W pierwszym okresie uwodzenia ręka mężczyzny, głaszcząca kark kobiety i przesuwająca palce między włosami, przewijając je i motając dookoła dłoni, wyraźnie swym dotykiem podnieca, ponieważ okolica nasady włosów i uszu jest wybitnie unerwiona seksualnie. Muskanie opuszkami palców tych okolic skóry, lekkie podrapywanie, chuchanie ciepłym oddechem lub dmuchanie wyzwala całą gamę najsubtelniejszych podniet seksualnych. W społeczeństwach pierwotnych iskanie i przebieranie palcami włosów należy do czynności erotycznych. Ale i wśród współczesnych kochanków nierzadko zdarza się duża wrażliwość czuciowa owłosionej skóry głowy i widzą oni chętnie pieszczoty polegające na drapaniu, muskaniu, głaskaniu lub przebieraniu palcami we włosach.

Równie wrażliwa na dotyk jest okolica nozdrzy i warg. Skóra między nosem a górną wargą oraz między dolną wargą a podbródkiem pokryta jest zwykle obficiej niż gdzie indziej meszkiem i muskanie jej oraz lekkie dotykanie powoduje jeżenie się włosów i uczucie wyraźnego podniecenia seksualnego. Warto pamiętać, że szczególnie gęsto unerwione czuciowo są u człowieka linie przejścia skóry w nabłonki śluzowe, w okolicy wszystkich otworów naturalnych: granica czerwieni warg, brzegi nozdrzy, odbytu czy przedsionka pochwy.

Bardzo podniecającą zabawą, znaną również w Indiach, są tak zwane „pocałunki motyli”, polegające na łaskotaniu warg, nozdrzy i wrażliwych okolic karku drobnymi muśnięciami szybko mrugających rzęs.

Dotyk i drażnienie okolic wrażliwych seksualnie opiera się na wspólnej zasadzie, wynikającej ze specyficznych reakcji ośrodka orgazmu w mózgu. Wszystkie bodźce seksualne, doprowadzone drogą układu nerwowego z receptorów czuciowych do ośrodków w mózgu, muszą być bodźcami przerywanymi. Ośrodek orgazmu ma bowiem swoją specyfikę: słabo reaguje na bodźce ciągłe o jednakowym nasileniu, odpowiada natomiast silnym pobudzeniem na bodźce przerywane, typu: sygnał – przerwa – sygnał – przerwa itd. W związku z taką formą odbierania podniet, warto zwrócić uwagę na wyraźne akcentowanie przerw w pieszczotach pobudzających wrażliwość skóry. Dotykanie i pieszczenie okolic erotogennych winno być wykonywane ruchami drobnymi, przerywanymi, o wyraźnej rytmice, dotykającymi lub muskającymi powierzchnię skóry. Głaskanie długimi, ciągłymi przesunięciami dłoni działa raczej uspokajająco i kojąco, zamiast podniecać.

Okolice najbardziej wrażliwe na bodźce seksualne znajdują się tam, gdzie skóra nie jest narażona na ocieranie ubraniem czy bielizną, a tym samym jest cieńsza i bardziej wrażliwa. Wzmożona wrażliwość rozmieszcza się na przyśrodkowych powierzchniach kończyn, to znaczy w okolicy pach, wewnętrznych części ramion i przedramion, na bocznych powierzchniach ciała. Dalej w rowkowatych zagłębieniach, biegnących wzdłuż kręgosłupa, w fałdach skórnych w okolicy pasa, na granicy żeber i jamy brzusznej, w dołku pępkowym, na granicy owłosienia wzgórka łonowego, w fałdach pachwinowych i na wewnętrznych powierzchniach ud (bardzo wrażliwe!), a ponadto w przegubach łokciowych, pod kolanami oraz w przestrzeniach między palcami stóp i dłoni. Wszystkie te okolice tworzą mapę na ciele kobiety, którą zakochany mężczyzna musi bardzo dokładnie, miejsce po miejscu, przestudiować.

Miłość jest twórczością, a nie recytacją wyuczonych wierszyków. Nie ma na świecie dwóch jednakowych kobiet i nie można załatwić tej sprawy po prostu według książki.

À propos tych rozważań, przypomina mi się scena w jednym z filmów szwedzkich: na ławeczce przy studni siedzi dwoje dzieci, mniej więcej w wieku czternastu, piętnastu lat. Ona gryzie pestki, on próbuje pieścić ją według przepisów świeżo przeczytanych w książce.

Łaskocze ją za uchem i pyta: Czy czujesz się przyjemnie podniecona?

Ona: Nie – i gryzie pestki.

On muska palcami jej kark i szyję, pytając: Czy odczuwasz jakby elektryczny prąd?

Ona: Nie – i gryzie pestki.

On całuje ją w szyję na granicy wycięcia sukienki, pytając: A teraz? Powiedz, co czujesz?

Ona: Nic – i gryzie pestki.

Wreszcie stracił cierpliwość i zakrzyknął: Przestańże w końcu gryźć te pestki!

Ona: Kiedy to takie dobre.

Mężczyzna powinien starać się stworzyć seksualny portret ukochanej kobiety. Odkrywanie wrażliwości receptorów zaczyna się już w pierwszych dniach miłości. Potem następuje długi okres zdobywania wszelkimi pieszczotami i rozwijania wrażliwości odnalezionych miejsc. Dłonie, twarz, ramiona, uszy. Przy każdym z tych etapów trzeba zatrzymać się i dążyć do osiągnięcia maksymalnych efektów. Reaktywność każdego z receptorów trzeba pracowicie budzić, aby zaczął wyraźnie odpowiadać na pieszczoty. W tej dziedzinie rzadko spotykamy wyraźną pobudliwość – szczególnie u dziewcząt młodych. Nauka pieszczot rozwija ukrytą wrażliwość. Bywa, że cudowna kochanka ujawnia się nagle pod dotknięciem fachowej i przyjaznej dłoni subtelnego partnera, po wieloletnim nawet, nieciekawym współżyciu z mężczyzną prymitywnym i egocentrycznym w miłości. Droga pieszczot przez ramiona, kark, szyję, plecy i dołki pachowe wędruje dalej do piersi.

Piersi kobiety są nie tylko zasadniczym walorem jej urody, nie tylko gwarancją zdrowia i prawidłowego rozwoju jej przyszłych dzieci, ale i najbogatszym i najwrażliwszym instrumentem wzruszeń erotycznych. Piersi, jak najczulsza fotokomórka, reagują nawet na ślad ciepła, dotknięcia czy inne sygnały miłosne. Pierś kobiety niepodnieconej ma typową, lekko opadającą linię. Wystarczy myśl o ukochanym, jedno spojrzenie, wystarczy wreszcie tylko otarcie się o ukochanego mężczyznę, aby zapoczątkować grę naczyniową i spowodować wzmożony dopływ krwi, powodujący uniesienie i zaokrąglenie się piersi. Mechanizm ten, podobny do mechanizmów działających w narządach płciowych męskich i kobiecych, zaczyna działać pod wpływem bodźców seksualnych. Piersi tak wypełnione i napięte zwiększonym przepływem krwi, zyskują wzmożoną wrażliwość na głaskanie i dotyk. Ujęcie piersi pełną dłonią silnie podnieca mężczyznę, przy okazji również i kobietę, gdy wnętrze dłoni muska jej brodawki.

Lekkie i przerywane muskanie brodawek całą powierzchnią dłoni, opuszkami palców lub ocieranie ich nagą skórą ciała mężczyzny powoduje tak zwane stawianie się sutków. Polega ono na kurczeniu się elastycznych włókien tkanki łącznej, otaczających okrężnie sutek i brodawkę piersiową. Efektem tego skurczu jest zmniejszenie się aureoli piersi oraz uwypuklenie i stwardnienie sutka. Tak przygotowany sutek jest wrażliwy na bodźce seksualne, ponieważ jego stwardnienie eksponuje znajdujące się w największej liczbie na wierzchołku zakończenia czuciowe.

Głaskanie i łaskotanie brodawek piersiowych, podobnie jak wszystkie opisane poprzednio pieszczoty dotykowe, uruchamia cały zespół odruchów nerwowo-naczyniowych, przygotowujących narząd rodny do stosunku. Pod wpływem tych pieszczot rozpoczyna się wypełnianie krwią splotów żylnych w okolicy krocza i warg sromowych oraz zwiększone wydzielanie śluzu zwilżającego.

Głaskanie i drażnienie piersi kobiecych jest jednym z efektywniejszych bodźców seksualnych, a spotęgowanie tych pieszczot przez pocałunki zostanie szerzej opisane w następnym rozdziale.

Istnieje rodzaj pieszczot piersi sprawiający dużą satysfakcję obydwojgu zakochanym. Polega on na muskaniu i łaskotaniu sutków żołędzią wzwiedzionego członka. Bodźce dotykowe w tych pieszczotach są bardzo delikatne i silnie podniecające. Oczywiście jest to rodzaj pieszczot dość wyrafinowanych i odpowiednich dla dojrzałych kochanków.

W pieszczotach piersi, skóry i całego ciała kobiety obowiązuje jedna zasada: im delikatniejszy i subtelniejszy bodziec, tym silniejszy efekt seksualny. Pieszczota brutalna, nazbyt silna, poraża wrażliwość zamiast pobudzać, podobnie jak dźwięk zbyt głośny powoduje ból uszu. Wyjątek od tej reguły stanowią czasami kobiety otyłe, u których zakończenia nerwów czuciowych izolowane są grubą podściółką tłuszczową. W tych przypadkach szczypanie i dość silne poklepywanie może dawać podobnie korzystny efekt, jak u większości kobiet pieszczoty delikatne.

Podniecony mężczyzna niejednokrotnie zdradza tendencję do bolesnego uciskania czy gryzienia piersi kobiety. Warto pamiętać, że pierś kobieca, nabrzmiała i pobudzona seksualnie, jest prawie tak wrażliwa na urazy fizyczne jak jądra męskie.

Snując rozważania nad wrażliwością seksualną powierzchni skóry, warto zaznaczyć, że z reguły ciało mężczyzny jest znacznie mniej unerwione od ciała kobiety. Wrażliwość dotykowa u mężczyzn ogranicza się przeważnie do okolicy narządów płciowych, warg jamy ustnej oraz dość często uszu i stanowi to podstawową różnicę między typową kobietą a typowym mężczyzną.

Mężczyźnie wystarczy popatrzeć na kobietę, otrzeć się o nią czy przytulić i już jest gotowy do stosunku, który daje mu pełną satysfakcję seksualną. U kobiety natomiast trzeba uruchomić w tym celu mnóstwo drobnych mechanizmów, łącznie z pobudzeniem piersi, a na koniec również i narządów rodnych.

Jeżeli w początkowym okresie współżycia nie obudzimy wrażliwości zakończeń nerwowych, które uruchamiają mechanizmy erotogenne, kobieta pozostanie istotą seksualnie niedojrzałą i nie potrafi dać z siebie w chwilach miłości wszystkiego, na co stać jej ciało i psychikę. Cierpliwość i dociekliwość w uczeniu kobiety pieszczot sowicie się opłaca z chwilą, gdy w pełni staje się dla mężczyzny partnerem w miłości.

Rozpatrując zagadnienie wrażliwości seksualnej, warto zwrócić uwagę i na to, że bywają kobiety o mało wrażliwych piersiach i receptorach skórnych, a cała ich wrażliwość koncentruje się w okolicy narządów płciowych, podobnie jak u mężczyzny.

Istnieje również wielu mężczyzn o dużej wrażliwości skóry, którym, jak kobietom, pieszczoty wstępne są potrzebne do pełnego przeżycia stosunku. Partnerka takiego mężczyzny musi zadać sobie trud i odnaleźć jego strefy erotogenne. Z reguły lokalizują się one dokoła ust, oczu, karku, uszu, ramion, wzdłuż boków i na wewnętrznej powierzchni ud. Nierzadko i u mężczyzny występuje wyraźne unerwienie czuciowe sutków. Głaskanie, pocałunki, łaskotanie czubkiem języka sutków, warg i innych wrażliwych okolic ciała jest im wtedy potrzebne do pełnego przeżycia stosunku. Muskanie dłonią, wpijanie paznokci i gryzienie, szczególnie tuż przed orgazmem, działa podniecająco na niektórych mężczyzn.

Dobrze się składa, gdy mężczyzna o dużej wrażliwości skórnej spotyka kobietę przedsiębiorczą i aktywną w pieszczotach, ponieważ w tym układzie uzupełniają się i zadowalają seksualnie w pełni. Gdy spotyka się natomiast dwoje leniuchów seksualnych, wtedy oboje mają ochotę być pieszczeni, a żadne nie odczuwa zapału do uwodzenia współpartnera. W rezultacie gotowe nieudane małżeństwo, pełne wzajemnych pretensji w łóżku.

Wracając do techniki pieszczot i dotknięć, dłoń partnera, wędrująca stopniowo w okolicę sromu, przesuwa się z wolna wzdłuż szpary sromowej, gdzie palec trafia na wargi mniejsze i łechtaczkę, łaskocząc je i głaszcząc, aż łechtaczka staje się wyczuwalna w postaci podłużnego twardego wałeczka, grubości małego palca. Dopóki nie ma pełnego wzwodu łechtaczki, trzeba unikać dotykania jej żołędzi, ponieważ sprawia to ból.

Warto podkreślić, że przy drażnieniu łechtaczki należy zmieniać rodzaje bodźców dotykowych, ponieważ ciągłe i jednostajne powtarzanie tych samych ruchów powoduje zmniejszenie podniecenia. Ruchy palca masujące z góry ku dołowi wzdłuż należy zmieniać z chwilą wyczucia już twardniejącej łechtaczki na ruchy poprzeczne, przy których palec przeskakuje przez jej grzbiet lub masuje ją lekko wzdłuż bocznych rowków. Co chwila przerywając masowanie, poklepujemy okolice wzgórka łonowego i pachwin. Zmienne i różnorakie bodźce dają w efekcie szybsze stawianie się i twardnienie łechtaczki. Oczywiście i tu nie można zapominać o przerywaniu bodźców, unikając ciągłego, jednostajnego uciskania.

Przy pełnym wzwodzie żołądź łechtaczki uwidacznia się, wysuwając się z fałdów napletka. Mężczyzna nie może o tym zapominać, że żołądź łechtaczki jest równie delikatna i wrażliwa jak żołądź członka i szorstkie lub zbyt mocne dotykanie powoduje uczucie bólu zamiast przyjemności. Aby uniknąć przykrego ocierania, palec musi być zwilżony i w przypadku (szczególnie u młodych, niedoświadczonych kobiet), gdy wydzielina w okolicy sromu jest zbyt skąpa, dobrze jest zwilżyć go śliną lub innym środkiem zwilżającym.

Łaskotaniem łechtaczki można doprowadzić aż do orgazmu, ucząc partnerkę rozkoszy na długo przed rozpoczęciem współżycia. Doświadczenia takie zmniejszają lęk przed pierwszym stosunkiem i budzą ciekawość dalszych pieszczot. Dla kobiety nierozbudzonej seksualnie, która nie próbowała wcześniej onanizmu, jest to najwłaściwsza droga do obudzenia pełnej wrażliwości erotycznej.

Mówiąc o pieszczotach dotykowych okolicy narządów płciowych, nie można pominąć mężczyzny, u którego głównie w tej części ciała rozmieszczone są receptory odbierające bodźce erotogenne. Wrażliwość na dotknięcia podniecające rozmieszczona jest u mężczyzny w okolicach, gdzie przebiegają pęczki nerwowe unerwiające czuciowo narząd płciowy. Jak widać na rys. 16 B, droga przebiegu nerwów zaczyna się (biorąc pod uwagę oczywiście powierzchnię skóry) w okolicy odbytu, otaczając zwieracz dokoła. Dalej występuje wybitna wrażliwość seksualna wzdłuż szwu kroczowego, łączącego odbyt z podstawą worka mosznowego. Głaskanie i drażnienie palcami tej okolicy daje uczucie intensywnej rozkoszy i powoduje gwałtowny przypływ krwi do naczyń żylnych członka.

Następną okolicą bogato unerwioną czuciowo, jest skóra worka mosznowego, w którym znajdują się jądra. I tutaj głaskanie i ocieranie pełną dłonią wyzwala wyraźne uczucie podniecenia i przyjemności. Drażnienie członka może odbywać się w najróżniejszy sposób. Jeżeli zależy nam na przyspieszeniu wzwodu i zwiększeniu usztywnienia, można stosować lekkie uciskanie i ugniatanie, obejmując palcami i dłonią nasadę członka i masując go w kierunku żołędzi. Zwiększona wrażliwość na uciskanie i dotyk rozmieszczona jest wzdłuż dolnej jego ścianki (przy wzwodzie przedniej), którędy przebiega szew skórny idący od krocza i moszny. Zakończenie szwu znajduje się w wędzidełku napletka, to jest w fałdzie śluzówki umocowującym napletek do żołędzi członka. Okolica tego fałdu, dolne brzegi żołędzi i brzegi ujścia cewki moczowej są seksualnie najwrażliwsze.

Łaskotanie, dotykanie i pieszczenie wszystkich erotogennych okolic wybitnie podnieca każdego mężczyznę. Pieszczoty wymienione wyżej odgrywają podwójną rolę, sprawiają bowiem przyjemność i podniecają również kobietę, wyczuwającą, jak w efekcie jej pieszczot członek pęcznieje, unosi się i twardnieje, stając się w pełni gotowy do stosunku. Odczucia te działają bardzo podniecająco szczególnie na kobiety doświadczone w miłości. Wzwód i stawianie się członka jest namacalnym dowodem oddziaływania seksualnego na mężczyznę i nie ma większej klęski w życiu uczuciowo-erotycznym kobiety niż sytuacja, w której mężczyzna przestaje reagować gotowością na jej pieszczoty.

W przypadkach zaawansowanych już pieszczot, poprzedzających okres współżycia, można również przeżywać wspólnie orgazm w formie tak zwanych stosunków powierzchniowych. Stosunki takie doprowadzają do orgazmu poprzez dotykanie i ocieranie łechtaczki żołędzią członka partnera. Spełniają one podwójną rolę, budzą wrażliwość erotyczną kobiety, oswajając ją równocześnie z widokiem i dotykaniem męskiego członka w toku przeżyć przyjemnych. Pieszczoty tego rodzaju są znacznie subtelniejsze niż dotykanie dłonią, ponieważ śluz wydzielający się z gruczołów śluzowych cewki moczowej mężczyzny powoduje prawidłowe zwilżenie i stwarza korzystniejsze warunki do pieszczot. Ponadto kończą się zwykle orgazmem obojga partnerów, co daje początek wspólnego przeżywania rozkoszy.

Przy okazji ostrzegam, że kontakt powierzchniowy, mimo że nie uszkadza błony dziewiczej, nie wnikając do wnętrza pochwy, może doprowadzić do zajścia w ciążę. Niejednokrotnie spotykałam w poradni dziewice ciężarne, niepojmujące, jakim cudem do tego doszło.

Należy wystrzegać się wytrysku nasienia na okolice krocza i warg sromowych, ponieważ plemniki w środowisku wilgotnym bez trudności wędrują z warg sromowych przez otwór błony dziewiczej do wnętrza pochwy i macicy, gdzie mogą spowodować zapłodnienie, a co za tym idzie, ciążę.

Stosunek powierzchniowy czy wspólny orgazm wywołany wzajemnymi pieszczotami dotykowymi należą do rodzaju pieszczot zwanych pettingiem i wchodzą w skład szkoły miłości. Wypełniają czas oczekiwania na pełne współżycie i uczą zakochanych opanowywania się, kultury miłosnej oraz pilnego zwracania uwagi na reakcje współpartnera.

Zmysł smaku

Pojęcie smaku w miłości kojarzy nam się natychmiast ze znaną zasadą, że droga do serca mężczyzny prowadzi przez żołądek. Obserwacja niewątpliwie trafna, ponieważ rzadko spotkać można mężczyznę, który nie lubi dobrze zjeść. Książka moja nie jest jednak książką kucharską i nie mogę zbytnio rozwodzić się w niej nad sekretami gastronomii w miłości, choć temat jest niezwykle interesujący. Wspomnę jedynie krótko o roli niektórych potraw i używek, wpływających na kondycję seksualną.

Zasadnicza uwaga: dieta musi być wysokobiałkowa, a więc uwzględniać mięso, ryby, sery, brak bowiem tych składników w jadłospisie, z wyraźną przewagą jarzyn, stwarza sytuację znaną z popularnej piosenki: „Skąd mam mieć siły do tych spraw, gdy ciągle szczaw, pomidory, szczaw, pomidory, szczaw...”.

Oczywiście nie należy rezygnować z jarzyn, utrzymując właściwe proporcje składników pożywienia. Witaminy i sole mineralne, a także wapno i fosfor, znajdujące się głównie w jarzynach, są również niezbędne. Niektóre z nich odgrywają bardzo ważną rolę, wpływając na wzmożenie przekrwienia narządów płciowych. Podobnie działają kawa, herbata i alkohol, ponieważ wpływają podniecająco, zwiększając ciśnienie krwi (szerzej mówię o tym w podrozdziale o krążeniu krwi).

Zmysł smaku, oczywiście nierozłączny prawie z powonieniem, odgrywa zasadniczą rolę przy pocałunkach. Jakże różnorodny bywa smak skóry ludzkiej: cierpki, słodkawy, słonawy, migdałowy lub przypominający przypieczoną skórkę chleba (u ludzi świeżo opalonych).

Smak śliny ma również wiele odmian, o czym świadczy na przykład spotykane we wszystkich literaturach świata określenie o „piciu” z ust pocałunków.

Smak potu bywa różny nawet u jednego człowieka w zależności od okolic ciała. Nie mówiąc już o różnicach pomiędzy poszczególnymi ludźmi czy rasami ludzi. Smak potu, skóry, śliny jest ściśle związany z pocałunkiem. Stanowi prócz dotyku i zapachu jego zasadniczy element składowy i dlatego rozdział ten będzie poświęcony głównie technice i fizjologii pocałunku.

Technika pocałunku jest niezwykle bogata i różnorodna, w znacznym stopniu uzależniona od miejsca całowanego i obyczajów panujących w różnych krajach i u różnych ludów; na przykład pocałunek murzyński, polegający na pocieraniu się wzajemnie nosami, dostarcza przede wszystkim bodźców dotykowych i węchowych. Jak już wspomniałam, technika pocałunku zależy nie tylko od miejsca całowanego, ale także od wielu czynników, które biorą w nim udział. A są to wargi, oddech, zęby i język.

Pieszczoty warg polegają na dotknięciu, muskaniu, przyciśnięciu, obejmowaniu wargami, przyssaniu się czy cmoknięciu. Rodzaj i intensywność pocałunku należy dobierać, obserwując bacznie reakcję partnera. Uważnie wybierać formy aprobowane, a rezygnować i unikać pieszczot niemiłych.

Proces oddychania składa się z wdechów i wydechów, przy czym wdech daje uczucie chłodu, a wydech ciepłego chuchnięcia. Zbliżenie warg do skóry partnera i drażnienie jej oddechem daje subtelne podrażnienie zakończeń nerwowych skóry, wrażliwych na ciepło i zimno. Najwięcej takich zakończeń znajduje się na karku, szyi, plecach i w okolicach pachwin. Zmieniający się prąd ciepłego i chłodnego powietrza wywołuje uczucie łaskotania, drażniącego włoski znajdujące się na skórze, i stwarza moment podniecającego oczekiwania na dalsze pieszczoty.

Następnym elementem odgrywającym niemałą rolę w pocałunku, są zęby. Chwytać mogą lekko, ujmując fałd skóry, poszczypywać, a w wyjątkowych przypadkach, gdy kobiecie sprawia to przyjemność, lekko przygryzać. Rola ukąszeń i przygryzień w pieszczotach jest dość kontrowersyjna.

Kobiety szczupłe, o wrażliwym systemie nerwowym, odczuwają ugryzienia jako ból i największy efekt seksualny uzyskuje się u nich pieszczotami subtelnymi. Istnieją jednak kobiety o lekko masochistycznym zabarwieniu uczuciowości, a także otyłe, które w pieszczotach wymagają „mocnej ręki”; dopiero energiczne pieszczoty są przez nie w pełni odczuwane i wywierają efekt podniecający.

Ukąszenia w kark, szyję czy ramiona zdarzają się znacznie częściej nie w okresie pieszczot wprowadzających, ale w momencie najwyższego podniecenia, w czasie orgazmu. Może się zdarzyć chwytanie skóry zębami tak przez partnera, jak i przez partnerkę. W tym momencie rozkosz fizyczna osiąga bowiem takie napięcie, że sięga granicy bólu. Po tak namiętnych pieszczotach pozostają okrągłe, czerwone lub zasinione znaki zębów na szyi czy barkach kochanków. Kamasutra, indyjska księga miłości, poświęca wiele miejsca opisom techniki ukąszeń miłosnych, która jest tam wysoko ceniona, tym bardziej że piękne Hinduski są raczej kobietami otyłymi. Autor na wstępie swych rozważań rozpatruje walory uzębienia, sprzyjające ukąszeniom miłosnym: „Dobrymi właściwościami zębów są: równość, ich gładki wygląd, zachowanie barwy, należyta wielkość, brak ubytków i ostre zakończenia”.

Warto podkreślić, jak bardzo księgi miłosne wszelkich starożytnych kultur zwracają uwagę na higienę i estetykę ciała w miłości.

Dalej mówi Kamasutra na kilkunastu stronach (!) o technice ukąszeń i miejscach, gdzie należy je stosować. Jest to bardzo interesująca lektura dla człowieka ciekawego innych kultur i obyczajów.

Następnym i znakomitym sojusznikiem w pocałunkach jest język. Giętki, ruchliwy, gładki i wilgotny, świetnie nadaje się do wszelkiego rodzaju głaskania, łaskotania, dotykania i ocierania. Pieszczoty językiem są subtelniejsze i delikatniejsze niż dotykanie i głaskanie ręką, szczególnie w miejscach pokrytych błoną śluzową, gdzie zwilżanie śliną w czasie pieszczot usuwa wrażenie przykre, związane z suchością i pewną szorstkością skóry palców.

Łączenie i wybór wyżej wymienionych technik zależne jest od miejsca, które całujemy. Całowanie kobiety w rękę jest, jak wiemy, typowo polskim zwyczajem, ale całując dłonie swych dam przez kilkaset już co najmniej lat, nie wykorzystujemy w pełni seksualnych walorów tego pocałunku. Oczywiście wzrusza serce kobiety widok męskiej głowy pochylonej nad jej dłonią – tu warto zaznaczyć, że w żadnym wypadku nie należy ciągnąć w górę ręki kobiecej aż pod swój nos, aby złożyć na niej pocałunek, ponieważ gest taki nie dowodzi ani szacunku, ani oddania, ani rycerskości. Dłoń kobiecą całujemy zawsze, pochylając się nad nią nisko – albo nie całujemy wcale! Na marginesie polskich obyczajów i całowania rąk kobiecych warto przytoczyć, jak te zwyczaje wyglądały w Indiach według Kamasutry:

Również i w nocy, w teatrze lub otoczeniu rodziny całuje ona palce blisko znajdującego się ukochanego lub w razie, jeżeli siedzi, jego palce nóg. Przy całowaniu palców oboje mogą być stroną wykonującą; przy całowaniu palców u stóp zaś tylko ona, nie mężczyzna, bo byłoby to z jego strony naganną rzeczą. (ha!)

Tak popularne u nas do niedawna całowanie kobiety w rękę ograniczało się zwykle do dotknięcia wargami grzbietu dłoni. Grzbietowa część dłoni jest miejscem najmniej unerwionym seksualnie. Oczywiście nie odgrywa to roli przy całowaniu w rękę cioci czy babci, ale gdy chodzi o interesującą nas kobietę, sprawa wygląda zgoła inaczej. Wszystkie bowiem zakończenia nerwowe wrażliwe na dotyk i podrażnienia erotyczne znajdują się na wewnętrznej stronie dłoni i w zagłębieniach między palcami.

Wystarczy iść na francuski film miłosny, aby zauważyć, jak kochankowie całują tam kobiece dłonie. Czynią to tylko w sytuacjach erotycznych i wyłącznie wtulając wargi we wnętrze dłoni. Można z tego wnosić, że oni również dość dawno odkryli pocałunek w rękę, ale włączyli go z wrodzoną sobie intuicją seksualną do repertuaru pieszczot erotycznych.

Pocałunek dłoni jest jedną z pierwszych pieszczot we wczesnym okresie zbliżenia dwojga ludzi; może oczarować kobietę i zachęcić do dalszych zbliżeń pod warunkiem, że stanie się prawdziwym dziełem sztuki miłosnej, a nie tylko zdawkowym muśnięciem warg.

Dłoń kobieca jest łatwo dostępna już w pierwszych dniach znajomości i całowanie jej daje sposobność mężczyźnie do okazania kultury erotycznej. Można wtulić wargi w zagłębienie dłoni, można wreszcie, wsuwając czubek języka w zagłębienie między palcami, łaskotać boczne powierzchnie palców drobnymi, ocierającymi ruchami. Pieszczoty te, podobnie jak wszystkie inne, winny unikać ciągłego i jednostajnego przyciskania, a mnożyć bodźce przerywane w formie muskania, chuchania czy łaskotania językiem.

Jedna z pacjentek opowiadała mi kiedyś, jak zaczęło się jej małżeństwo, bardzo zresztą udane, gdy poznała w pociągu swego przyszłego męża. Kilka godzin wspólnej jazdy spędzili obok siebie, stojąc przy otwartym oknie w korytarzu. Za oknem przesuwały się widoki sierpniowej nocy, przesyconej białym światłem księżyca (powtarzam jej słowa). Nastrój jak w powieści dla dorastających panienek! W trakcie interesującej rozmowy on ujął ją za rękę i zaczynając od delikatnego głaskania, muskania palcami, zabawy pierścionkami, które miała na palcach, stopniowo podniósł dłoń do ust i zaczął całować. Dziś jeszcze, tyle lat po ślubie, trudno jej uwierzyć, że tak wiele można osiągnąć, całując jedynie rękę kobiecą. Pieszczenie jej dłoni wypełniło mu całą podróż, trwającą cztery godziny! Pocałunki były tak różnorodne, podniecające i oszałamiające, że doprowadziły ją nieomalże do stanu bliskiego orgazmu. Zaskoczenie i zdumienie, dominujące w jej opowiadaniu jeszcze po latach, daje wiele do myślenia. Jak rzadko mężczyzna umie wykorzystać wszelkie uroki pocałunku w rękę i jak mało wkłada w to serca i talentu – a szkoda!

Następną okazją do twórczości seksualnej jest pocałunek w usta. Wspomnę tu jeszcze raz księgę Kamasutra, która jest bezcennym źródłem wiadomości o różnorakich technikach pieszczot i pocałunków, a samo omówienie pocałunku w usta zajmuje w niej przeszło trzydzieści stron drobnym drukiem.

W książce mojej (co już podkreślałam, pisząc o pettingu) opisuję niezmiernie szczegółowo wszelkie rodzaje i techniki pieszczot, ponieważ nie jest ona przeznaczona dla ludzi obdarzonych instynktem i dużą inicjatywą seksualną, ale dla tych, którzy pragną znaleźć w niej dokładne informacje o technice pieszczot i współżycia seksualnego.

Pocałunek może być lekkim tylko muśnięciem warg, może obwodzić końcem języka, ruchem muskającym, granicę przejścia skóry w czerwień warg, gdzie najgęściej rozmieściły się zakończenia nerwowe, wrażliwe na bodźce seksualne. Można obejmować wargami usta, łaskocząc wargę czubkiem języka, można – uchyliwszy usta – wprowadzić język w głąb i dotykać wewnętrznej strony warg. Można wzajemnie łaskotać się i bawić dotykaniem czubkami języków, można wreszcie wprowadzić język głębiej, łaskocząc nim bardzo nieraz unerwione seksualnie podniebienie, poruszając rytmicznie lub wsuwając język do ust. Rzecz oczywista, że rozmieszczenie wrażliwości seksualnej skóry jest różne, a także wrażliwość różnych partii jamy ustnej i warg jest u ludzi rozmaita. Pieszczenie językiem i podrażnianie okolicy wnętrza ust niektórym kobietom sprawia wybitną rozkosz seksualną, gdy u innych, szczególnie niedoświadczonych w miłości, może budzić niechęć i obrzydzenie. Dlatego jeszcze raz z naciskiem podkreślam, że całując kobietę i domagając się od niej różnorakich pocałunków, trzeba bacznie obserwować jej reakcję i zdążać w kierunku pieszczot budzących oddźwięk seksualny, a unikać tych, które są przyjmowane niechętnie.

Generalnym błędem popełnianym przez wszystkich prawie kochanków, jest przekonanie, że to, co sprawia im przyjemność, jest przyjemne również dla partnera. Niestety, często bywa inaczej i w pieszczotach tracimy kontakt z ukochanym człowiekiem. Pocałunek w oczy musi być bardzo delikatny, przy czym kobieta może mrugać szybko rzęsami, co dodatkowo podrażnia powierzchnię warg partnera.

Pocałunki okolic uszu i karku powinny kojarzyć się raczej z chuchaniem i podrażnianiem skóry temperaturą oddechu, ponieważ w okolicy karku, ramion i pleców znajduje się największa liczba zakończeń nerwowych wrażliwych na zimno i ciepło. Chuchaniu może towarzyszyć również lekkie muskanie wargami lub czubkiem języka okolicy nasady włosów.

Oddzielnym rozdziałem sztuki kochania są pocałunki ucha, a szczególnie bardzo unerwionego dołka poniżej muszli usznej i koniuszka małżowiny. U większości kobiet, a nierzadko i mężczyzn, okolica ta intensywnie reaguje na bodźce seksualne. Pocałunki ucha polegają na chuchaniu, lekkim ocieraniu i łaskotaniu językiem powierzchni skóry między uchem a brzegiem włosów. Ponadto zwykle podniecająco działa ssanie dolnego końca ucha, chwytanie go lekko wargami czy zębami i równoczesne łaskotanie w szybkim, przerywanym rytmie koniuszka ucha czubkiem języka. Można wymyślić sobie, korzystając z różnych elementów składowych pocałunku, jeszcze z pół tuzina rozmaitych pieszczot i zabaw z uchem; nie trzeba zapominać o tym, że niektórzy ludzie mają łaskotki w okolicy uszu i wtedy teren ten raczej do pieszczot się nie nadaje.

Wędrujemy dalej po okolicach erotogennych i całujemy, poszukując wargami miejsc reagujących najintensywniej. Zatrzymujemy się przy nich dłużej, drażniąc czubkiem języka, chuchając, dmuchając, muskając...

Wszystkie rodzaje i techniki pocałunków pozwalają pieścić nie tylko kobietę, ale również i mężczyznę. Wielu mężczyzn ma dużą wrażliwość seksualną skóry pleców, ud czy ramion, a także bardzo często okolic uszu i karku. Rozpacz prawdziwa, gdy mężczyzna ma łaskotki (a mają je znacznie częściej niż kobiety) albo odczuwa wszelkie pieszczoty jako wrażenie przykre.

Opowiadała mi kiedyś jedna z pacjentek, że czuje się niesłychanie bezradna i bierna w miłości, ponieważ mąż nie znosi żadnego dotykania ani głaskania i przy każdej próbie pieszczoty broni się okrzykiem: „Nie dotykaj mnie!”. W tym wypadku patologiczna nadwrażliwość w sensie negatywnym pozostała mu po przeżyciach obozowych z okresu wojny. Jest to przypadek na granicy patologii, chociaż tak zwani stuprocentowi mężczyźni raczej nie lubią pieszczot poza okolicą narządów płciowych. Nie lubią dlatego, że nie sprawia im to przyjemności, a nierzadko odczuwają je w sposób przykry. W dziedzinie pieszczot i pocałunków znacznie lepszymi partnerami są mężczyźni, którzy lubią się pieścić. Są oni bardziej komunikatywni we wszelkiego rodzaju grach seksualnych i kontakty z nimi są przyjemniejsze dla kobiety.

Następną uprzywilejowaną okolicą do pocałunków są dołki pachowe, pachwiny i wewnętrzne powierzchnie ud. Warto tu podkreślić, że wygalanie włosów pod pachami udostępnia pieszczotom bardzo wrażliwą skórę dołka pachowego.

Dalej dochodzimy do pocałunków piersi, narządu niemalże tak unerwionego jak pochwa i łechtaczka i ściśle z nimi w reakcjach związanego. Zależnie od układów psychofizycznych, piersi kobiece mogą być niezwykle wrażliwe na bodźce seksualne, do tego stopnia, że można drażnieniem sutków doprowadzić do orgazmu, lub całkowicie niewrażliwe, co zdarza się znacznie rzadziej. Ponieważ przy pieszczotach sutków spotykamy dużą różnorodność reakcji również u partnerów, zawsze warto sprawdzić, jak reaguje mężczyzna na ten rodzaj czułości. Mechanizm erekcji konieczny dla uzyskania pełnej wrażliwości seksualnej piersi kobiecej, opisuję w rozdziale traktującym o dotyku.

Podobnie jak pochwa czy łechtaczka, pierś musi być przygotowana do odbioru bodźców. Bez wzwodu nie ma wrażliwości seksualnej. Zakończenia nerwowe stają się w pełni wrażliwe na bodźce dotykowe tylko przy stwardniałej i napiętej brodawce, ponieważ są one usytuowane na jej szczycie, w okolicy otworków mlecznych. Gdy pierś nie jest dostatecznie przekrwiona i pobudzona seksualnie, brodawki piersiowe są bardzo mało wrażliwe. Twardnienie i wyraźne wystawanie brodawek piersiowych jest fizycznym sygnałem budzącego się zainteresowania pieszczotami, często od nich odległymi, jak na przykład głaskanie czy pocałunki rąk, warg lub karku. U kobiet pobudliwych sutki twardnieją pod wpływem wyobraźni lub widoku kochanego mężczyzny.

Dalsze drażnienie stwardniałych już brodawek inicjuje zwiększony przypływ krwi do piersi, powiększanie się jej rozmiarów i stawianie się. Pierś staje się bardziej kulista, zaróżowiona, z wyraźnym rysunkiem żyłek pod skórą. Napięcie i powiększenie piersi utrzymuje się zwykle przez cały czas trwania pieszczot i stosunku, aż do orgazmu, i ustępuje po około dziesięciu, piętnastu minutach po orgazmie. W efekcie odprężenia naczynia krwionośne piersi rozkurczają się i ułatwiają odpływ nadmiaru krwi żylnej, a piersi wracają do kształtu pierwotnego. Brodawki piersiowe wyraźnie miękną i tracą swą wrażliwość seksualną.

W czasie wizyty w poradni skarżyła mi się pacjentka na nieudolność męża w pieszczotach. Ograniczał się on zwykle do kilku pośpiesznych pocałunków lokowanych na powierzchni piersi lub lekkiego uciskania zębami, czego nie znosiła. Na koniec rozmowy powiedziała z uśmiechem: „Mógłby się mój mąż nauczyć od swego syna, jak się to robi, ponieważ karmiąc go, bywam czasami bardziej pobudzona seksualnie niż przy pocałunkach męża”.

Uwaga wypowiedziana przez nią pół żartem zawierała cenną obserwację. W medycynie wie się nie od dzisiaj, że karmienie dziecka piersią powoduje odruchowe kurczenie się i zwijanie macicy po porodzie, co sprzyja szybkiemu gojeniu się rany łożyskowej, a także zapobiega krwawieniom poporodowym. Masters i Johnson w swoich badaniach zaobserwowali, że pierś kobiety karmiącej w momencie orgazmu reaguje równocześnie ze skurczem pochwy i stawianiem się macicy – gwałtownym skurczem zbiorników mlekonośnych, powodującym wytrysk pokarmu. Istnieje ogólnie przyjęty pogląd, że mechanizm ssania u niemowlęcia polega na objęciu wargami ściśle sutka i wytworzeniu próżni, co daje w efekcie wysysanie pokarmu z piersi kobiety. Zastanawiało mnie jednak zawsze, że kobiety, które z różnych względów nie mogły karmić dziecka i opróżniały piersi ściągaczkami ręcznymi, szybko traciły pokarm. Ściągaczka ręczna czy mechaniczna niewątpliwie znacznie silniej zasysa i wytwarza większą próżnię, niż to może zrobić słabe niemowlę, w związku z czym zrodziła się wątpliwość, czy proces karmienia nie polega na zgoła czym innym?

Kobiety karmiące niejednokrotnie zauważyły, że ocieranie brodawek przez szorstki stanik powoduje obfite samoistne wydzielanie się mleka. Na podstawie wieloletnich obserwacji kobiet na oddziale porodowym oraz rozmów z matkami w gabinecie lekarskim, wypracowałam własną koncepcję mechanizmu laktacji, odbiegającą od ogólnie przyjętej. Z koncepcji tej wynika, że w procesie karmienia istotną rolę odgrywa nie ssanie, ale drażnienie sutka, który wskutek tych bodźców wstrzykuje czynnie pokarm z piersi do buzi dziecka.

Koncepcję czynnego wstrzykiwania mleka poprzez podrażnienie ssaniem zakończeń nerwowych brodawki piersiowej, potwierdzają również przytoczone obserwacje przebiegu stosunku u kobiet karmiących, poczynione przez Mastersa i Johnson. Podobny, czynny mechanizm karmienia występuje i u innych ssaków, na przykład u wielorybów, których samica wstrzykuje pokarm z sutków do otworu gębowego młodego wieloryba.

Można się zastanowić, skąd nagle tak szczegółowy opis procesu karmienia przy rozważaniach dotyczących techniki pocałunku? Nie jest to bez kozery, ponieważ pocałunki piersi, jeżeli mają spełniać rolę pobudzającą seksualnie, muszą wykorzystywać identyczne mechanizmy i taką samą drogę wędrówki bodźców w układzie nerwowym, jak przy karmieniu.

Mężczyzna, całując piersi kobiece, powinien iść w ślady oseska: podobnie jak niemowlę przy karmieniu ujmować wargami szeroko aureolkę piersi. Następnie rytmicznymi dotknięciami szorstkiego końca języka podrażniać wierzchołek brodawki piersiowej. Darujcie mi, że powracam stale do rytmiczności bodźców, ale jest to zasadniczy i pierwszoplanowy warunek efektywności wszelkiego rodzaju pieszczot. Łaskotanie zakończeń nerwowych, usytuowanych na szczycie lub bocznych powierzchniach brodawek (rozmaicie u różnych kobiet), powoduje skurcz włókienek sprężystych otaczających przewody mleczne, co u kobiety niekarmiącej zamiast wytrysku pokarmu wywołuje odczucie intensywnej rozkoszy seksualnej.

Mechanizmy wrażliwości seksualnej sutków wyrabiają się stopniowo w miarę pieszczot i często niewielka tylko wrażliwość przy pierwszych próbach z czasem wzrasta, osiągając wreszcie duży stopień pobudliwości. Rytmiczne drażnienie brodawek przez czas dłuższy, po przygotowaniu innymi pieszczotami, może doprowadzić do przeżycia pełnego orgazmu, obejmującego odczuciem rozkoszy seksualnej nie tylko piersi, ale także łechtaczkę i pochwę.

Pieszczoty piersi i bodźce nerwowe biegnące z sutka do narządów rodnych powodują intensywny przypływ krwi do pochwy, warg i łechtaczki oraz stawianie się macicy, podobnie jak to się dzieje w czasie orgazmu, i odwrotnie – drażnienie okolic pochwy i łechtaczki powoduje erekcję piersi i stawianie się brodawek sutkowych. Już Leonardo da Vinci, rysując na jednym ze swych szkiców parę ludzi w trakcie stosunku w przekroju strzałkowym – w ciele kobiety narysował połączenie między sutkami a pochwą i macicą.

Gdzie dalej jeszcze można całować? Kamasutra twierdzi, że wszystko i wszędzie, gdyż namiętność nie zna żadnych względów, i dalej zaznacza: „Do takiej tylko granicy sięga zakres ksiąg, do jakiej ludzie odczuwają średnią pobudliwość. Skoro jednak koło rozkoszy raz w ruch się puściło, wtedy nie ma żadnej księgi ani żadnego następstwa porządku rzeczy”.

Łaskotanie językiem łechtaczki i przedsionka pochwy może być częścią pieszczot wprowadzających i przygotowujących kobietę do stosunku albo celem samym w sobie, doprowadzając aż do orgazmu.

Jeżeli pocałunki są częścią preludium przed stosunkiem u kobiet niedoświadczonych, spełniają podwójną rolę: nie tylko działają drażniąco, ale również zwilżają śliną okolice sromu i przedsionka pochwy, gdy naturalna wydzielina jest zbyt skąpa.

Pocałunki i łaskotanie językiem sromu oraz łechtaczki stopniowo, w miarę upływu czasu, budzą wrażliwość tych okolic i uczynniają rozmieszczone tam bogato receptory czuciowe. Całkowicie błędne jest mniemanie, że kobieta od początku współżycia jest wrażliwa w określonych okolicach ciała na bodźce seksualne. Czasami rzeczywiście tak jest, ale w większości wypadków trzeba się tej wrażliwości nauczyć, podobnie jak każdej innej czynności życiowej.

Można powiedzieć, nie mijając się zbytnio z prawdą, że nie ma kobiet zimnych – są tylko kobiety nierozbudzone seksualnie. Czasem budzenie wrażliwości trwa długo, czasem krócej, ale zawsze jest to pole do popisu dla inicjatywy, cierpliwości i pomysłowości ukochanego.

Także i w tej grupie pocałunków nie można zapomnieć o wstydliwości i skrępowaniu niedoświadczonej partnerki. Staramy się zaczynać od pieszczot najsubtelniejszych, pocałunków dłoni, ust, szyi i bardzo powoli przechodzimy do pieszczot okolic sromu. Mimo że forma pocałunków jest najskuteczniejszym środkiem budzenia wrażliwości erotycznej tych okolic ciała, nierzadko napotykamy zdecydowany opór kobiety. Nigdy nie należy zapominać, że pieszczoty wymagają największej delikatności i nie wolno w nich niczego forsować na siłę.

Przypominam sobie bardzo ożywioną dyskusję na wykładzie o kulturze seksualnej w Towarzystwie Wiedzy Powszechnej, gdzie dostałam od dziewcząt kilkanaście karteczek z pytaniami: „Mój chłopak jest zboczony, bo chce mnie «tam» całować, a co gorsza, domaga się, żebym go dotykała ręką...”.

Czy to jest zboczenie? A w ogóle, jak można zdefiniować, co jest zboczeniem w kontaktach seksualnych dwojga zakochanych? Odpowiedź jest prosta: żadna forma ani odmiana pieszczot nie jest zboczeniem tak długo, dopóki nie sprawia przykrości partnerowi czy partnerce. Zmuszanie współpartnera do pieszczot odrażających, dręczących lub sprawiających mu przykrość, jest zboczeniem. Wszelkie natomiast formy pieszczot i kontaktów fizycznych sprawiające rozkosz obydwojgu, są tylko wzbogaceniem współżycia miłosnego.

Na zakończenie dyskusji zapytałam:

– Czy matka całująca niemowlę w pupkę czy piętkę albo w brzuszek również wydaje się wam zboczona?

– To zupełnie co innego! – zakrzyknięto chórem.

– To zupełnie to samo – odpowiedziałam. – Po prostu miłość przepełniająca serce i szukająca uzewnętrznienia w pełni tłumaczy wszystkie te pieszczoty. Miłość każe pieścić ciało ukochanego człowieka, ponieważ jest on nam bliski i drogi. Te same pieszczoty bez miłości, w stosunku do kogoś obojętnego, są wręcz nie do pomyślenia i wywołują uczucie wstrętu.

W pocałunkach i pieszczotach narządów płciowych obiektem może być tak kobieta, jak i mężczyzna, ale w przypadku mężczyzny wygląda to zupełnie inaczej. Pocałunki tych okolic ciała są rodzajem pieszczot wybitnie podniecających, tak dla mężczyzny, jak i dla kobiety. Specyfika ich wskazuje, że są one najbardziej pożądane u kobiet w okresie budzenia wrażliwości seksualnej. Inaczej sprawa się przedstawia u mężczyzny. W wieku młodzieńczym sprawia mu kłopoty raczej nadpobudliwość i nie wymaga on dodatkowych podniet. Kobieta, podniecając wymyślnymi pieszczotami ukochanego, może w rezultacie nieprawidłowej polityki zostać w miłości niezaspokojona. Pieszczenie mężczyzny przed odbyciem stosunku głaskaniem i pocałunkami wydatnie skraca czas trwania stosunku, wywołuje wysoki stopień podniecenia jeszcze przed wprowadzeniem członka do pochwy.

Zupełnie inaczej przedstawia się sytuacja między kobietą a mężczyzną po czterdziestce. Jak już wykazałam, w tym wieku krzywe napięcia seksualnego rozbiegają się ponownie, ale tym razem kobieta osiąga swoje maksymalne możliwości, a wrażliwość mężczyzny się zmniejsza. Objawia się to zwykle nadmiernym przedłużeniem czasu trwania stosunku, a niekiedy również niedostatecznym wzwodem. Kobieta pobudliwa może wyrównać niedobory partnera, zwiększając jego napięcie seksualne pomysłowymi i różnorodnymi pieszczotami. W tym wieku wzmożona stymulacja żołędzi członka pieszczotami zwiększa wybitnie intensywność wzwodu i działa podniecająco.

Oczywiście warto przy tym pamiętać, że żołądź jest najbardziej unerwiona czuciowo na dolnym brzegu, w okolicy wędzidełka przytrzymującego napletek, i na szczycie, przy ujściu cewki moczowej. Zidentyfikowanie miejsc najwrażliwszych jest nietrudne – wystarczy pieszcząc, obserwować uważnie reakcje partnera i według nich orientować się w rozmieszczeniu okolic mniej lub bardziej wrażliwych. O pieszczotach zalecanych dla par w wieku dojrzałym pomówię szerzej w końcowym rozdziale książki.

Chciałabym jeszcze wrócić do wieku młodzieńczego. Omawiając ten rodzaj pocałunków, należy ostrzec młode kobiety przed przejawianiem wyraźnej inicjatywy. Oczywiście zdarzają się mężczyźni młodzi, którzy lubią być pieszczeni i zachowują się raczej biernie w miłości, ale w większości wypadków ich aktywność seksualna jest bardzo duża i niechętnie patrzą na przejmowanie jej przez kobietę. W tej fazie miłości rolą kobiety jest hamowanie. Im dłuższa droga do ostatecznego celu, tym bardziej zakochany jest mężczyzna i tym bogatsza i pełniejsza staje się wrażliwość seksualna kobiety.

Rzecz jasna, nie można przez zbyt długi okres wymagać od mężczyzny wymyślnych pieszczot, nie umożliwiając mu pełnego odprężenia fizycznego, ponieważ nadmierne napięcie seksualne może spowodować u niego wiele dolegliwości, jak uczucie ciężkości i bóle podbrzusza oraz drętwienie w okolicy pachwin i przykre bóle moszny, o czym wspominałam już, mówiąc o pettingu.

Młodzi kochankowie, nie spiesząc się do stosunków, rozwijają i wzbogacają swój kunszt miłosny i kulturę pieszczot, pośpiech w miłości jest bowiem błędem niewybaczalnym.

Rozdział IV

Pierwsze kroki we dwoje

Nie należy zaczynać zbyt wcześnie

Czytając historię działalności polskich emancypantek pióra pani Duninówny, ubawiłam się szczerze problemami bulwersującymi świat w ubiegłym stuleciu. Rozgorzała wówczas sroga wojna na pióra na łamach prasy warszawskiej. Autorka cytuje:

Czy kobiety, które zaniedbują dla książek i talentów własnych, ważniejszych daleko, domowych i kobiecych zatrudnień, można uważać za uczciwe?

Czy pocałunek jest grzechem?

Czy niewiastę jeżdżącą na bicyklu należy uważać za kobietę upadłą?...[18]

Czy wydekoltowane suknie noszą tylko bezwstydnice?

Czy każdy chłopiec długowłosy to chuligan i łobuz?

Niezwykle podobnie brzmią wyliczone wyżej problemy, pomimo że pierwsze trzy mają już sto lat niemal, a ostatnie dotyczą mody młodzieżowej, która spopularyzowała się na tyle, że postępuje według jej wskazań kto chce i kiedy chce, prawie nie budząc „świętego oburzenia”.

Zmieniają się ubiory, obyczaje, rozrywki, a co najważniejsze, zmieniające się środowisko zmienia także człowieka. Pięcio- i sześcioletnie dzieci biegle dziś liczą i czytają, a w eksperymentalnych przedszkolach uczą się z powodzeniem wyższej matematyki. Średnia wzrostu przesunęła się w górę o piętnaście do dwudziestu pięciu centymetrów w stosunku do ubiegłego stulecia, kobiety przekwitają o dziesięć lat później.

Świat zmienia się wokół nas w zawrotnym tempie. Czyżby człowiek mógł się nie zmieniać, gdy z dnia na dzień nieomalże zmienia się środowisko, w którym żyje? Zmienia się na pewno, i to w różnych dziedzinach życia, a rodzice i wychowawcy chcą „na siłę” utrzymać młodzież w opracowanych troskliwie i niezmiennych ramkach obyczajowo-seksualnych.

Stałe usiłowania dorosłych, zmierzające do rozładowania w najrozmaitszy sposób napięcia seksualnego młodzieży, wydają się trochę nielogiczne w wyborze metod. Z zainteresowaniem czytuję w prasie oraz niektórych wydawnictwach poważne rozważania na temat: co by tu dać młodzieży zamiast? Padają propozycje: sport, gimnastykę, naukę itp. A więc rzecz stawia się na głowie!

Trudno przecież zaproponować człowiekowi sen zamiast picia, a oddychanie zamiast jedzenia. Nie my skonstruowaliśmy nasze organizmy takimi, jakimi są, musimy więc pogodzić się z sytuacją, że jednych funkcji innymi zastąpić się nie da, mamy natomiast obowiązek zharmonizować ich współistnienie.

Abstrahując od przyczyn przyspieszających rozwój młodzieży, przypomnijmy, że również w dawnych wiekach rozmaicie bywało z okresem rozpoczęcia współżycia seksualnego. Nawet w Polsce i w krajach europejskich nasze babki i prababki zawierały małżeństwa w wieku lat czternastu-piętnastu (za indultem papieskim), a w czasach dzisiejszych w Indiach czy Afryce nie są wcale rzadkością małżeństwa dziesięcio-, dwunastoletnich dziewcząt. Niewątpliwie warunki klimatyczne odgrywają też pewną rolę, ale jest to zgodne z uwagą, którą zrobiłam wyżej, mówiąc o wpływie warunków środowiskowych na przyspieszenie rozwoju seksualnego.

Statystyki europejskie i polskie w ostatnich trzydziestu latach wykazują, że chłopcy zaczynają współżycie przeciętnie w siedemnastym, a dziewczęta w osiemnastym, dziewiętnastym roku życia. Liczby uzyskane przeze mnie z wywiadów zebranych w poradni od czterech tysięcy pięciuset kobiet (dane zbierane w latach 1959-1969) wykazały średni statystyczny wiek rozpoczęcia współżycia: dwadzieścia jeden i pół do dwudziestu dwu i pół lat. Granica uzyskana z moich materiałów jest nieco wyższa niż dane statystyczne zbierane obecnie wśród młodzieży do lat dwudziestu, ponieważ badania dotyczyły kobiet w wieku od trzydziestu do czterdziestu lat.

Jak wynika z dotychczasowych rozważań, bardzo wiele czynników niezależnych od naszego „planowania” wpływa w sposób istotny na zmianę obyczajowości, a nawet wzrost i biologiczny rozwój człowieka, i musimy wszystkie względy brać pod uwagę, nie uciekając od rzeczywistości. Niecelowe jest budowanie potężnych tam, które i tak zrywa życie. Czy nie lepiej przyjąć rolę życzliwego obserwatora, starając się w miarę potrzeby pomóc młodzieży dyskretnie i przyjaźnie, ukierunkowując nurt jej życia osobistego? Udostępnić rzetelne materiały naukowe z biologii, anatomii, fizjologii, socjologii, higieny itp., aby mogła sięgnąć do nich w razie potrzeby i budować swój przyszły świat, w którym będzie żyć zgodnie z własnym, najbardziej odpowiadającym jej modelem.

Być może w wieku bezpośrednio po okresie pokwitania dominować będą cienie i strony negatywne przedwczesnego współżycia, ale na te właśnie strony chcę zwrócić uwagę moich czytelników, pomimo że w życiu stanowią one na szczęście margines i nie dotyczą ogółu młodzieży.

Z góry zastrzegam, że wnioski i propozycje, które wynikają z dalszych rozważań, nie są pomyślane jako następne – tym razem własnej produkcji – ramki do regulacji życia seksualnego młodzieży. Są one próbą ukazania różnych aspektów tego zagadnienia, dają młodym czytelnikom materiał do własnych przemyśleń i wniosków oraz okazję do wybrania najwłaściwszej dla siebie ścieżki i uniknięcia choć w części niebezpieczeństw, które na nich czyhają.

Uczuciowość człowieka dojrzewa z wiekiem i pod wpływem kolejnych nauczycieli miłości. Od urodzenia dziecko uczy się miłości od matki, potem od ojca i przyjaciół.

Jeżeli młodzież między okresem dojrzewania a szesnastym rokiem życia rozpoczyna współżycie płciowe, to stosunki fizyczne wyprzedzają okres rozwoju psychicznego, w którym kształtuje się uczuciowość. Podobnie jak niemowlę i małe dziecko, pozbawione w dzieciństwie miłości matki, cierpi w późniejszym wieku na niedorozwój uczuciowości – rozpoczęcie kontaktów seksualnych w niedługim czasie po okresie pokwitania (dwunasty-szesnasty rok życia) może spowodować deformację psychiczno-uczuciową, którą nazwałam chorobą „bez miłości”.

Młodzież rozpoczynająca kontakty seksualne przed szesnastym rokiem życia, zanim nauczy się przyjaźni i nawiązywania więzów uczuciowych z drugim człowiekiem, traktuje współżycie seksualne jako jedną z przyjemności rzędu zjedzenia ciastka, wypalenia papierosa czy pójścia do kina. Stosunek fizyczny jest celem samym w sobie i nie zostaje włączony w całokształt życia uczuciowego młodego człowieka. Wskutek takiej postawy występują częste zmiany partnerów czy partnerek, wykształca się z wiekiem donżuanizm czy coś w rodzaju nimfomanii (nie myślę tu o zboczeniu, a jedynie o kolekcjonowaniu stosunków seksualnych bez powiązań uczuciowych).

Z wiekiem rozwija się klasyczna postać podrywacza czy podrywaczki, chyba że młody człowiek napotka na drodze swego życia partnerkę, która twardo nie ustępując w sprawach kontaktów fizycznych, zmusza go swoją postawą do przywiązania się i pokochania jej. W pozostałych przypadkach styl życia utrwala się, daje w efekcie skutki szkodliwe nie tylko dla chłopca czy dziewczyny, ale również dla ludzi z ich otoczenia, a nawet dla społeczeństwa, w którym żyją.

Podrywacze mają swój własny sposób bycia i obyczaje. Kiedyś w poradni rozmawiałam o tych sprawach z dziewczyną szesnastoletnią, ładną, inteligentną i wyraźnie chełpiącą się swoją postawą życiową. Spytałam ją, co ona rozumie przez podrywanie, na czym to polega. Wyjaśniła mi, że to rodzaj gry seksualnej, uprawianej w pewnych grupach i środowiskach, gdzie wytwarza się jak gdyby konkurencja podrywaczy. Podrywanie polega na tym – tłumaczyła – że szuka się chłopca poważnego, traktującego życie i miłość jak najbardziej serio (podrywanie podrywacza nie jest w tych kołach żadnym sukcesem!). Uwodzi się go tak, aby zakochał się i stracił głowę dla dziewczyny, doprowadzając do kilku pierwszych stosunków. W momencie, gdy chłopak jest najbardziej zakochany, porzuca się go w sposób demonstracyjny, nie tłumacząc ani nie motywując swego postępowania, a ponadto należy go jeszcze ośmieszyć wśród koleżanek i w jego środowisku, traktując złośliwie i upokarzająco. Dopiero wtedy, gdy z jego uczuć i cierpienia zrobi się widowisko dla zaprzyjaźnionej grupy podrywaczek, „podryw” zostaje zaliczony. Ta okrywa się największą chwałą w swoim środowisku, która zaliczy największą liczbę partnerów.

Słuchając jej opowieści, wygłaszanej swobodnie i z uśmiechem, jak relacja ze znakomitej zabawy, patrzyłam ze zdumieniem, jakie spustoszenie w jej życiu uczuciowym zrobiło wykolejenie prawidłowego rozwoju przez głupią modę czy złe towarzystwo. Zdumiewające było skojarzenie tej miłej, dziecinnej buzi z seksem bez odrobiny tkliwości, z wyraźnym okrucieństwem o zabarwieniu sadystycznym.

Rozmowa przypomniała mi żywo obyczaje miłosne w osiemnastowiecznej Francji, o których Boy-Żeleński tak pisze w przedmowie do Niebezpiecznych związków:

Podczas gdy część Francji XVIII wieku filozofuje, zajmuje się zagadnieniami ekonomii, polityki, nauki, dla drugiej części miłość staje się treścią życia, rozmów, literatury, ulubioną zabawką towarzyską, przedmiotem ambicji, wszystkim... Oczywiście bóstwo to, obłaskawione w ten sposób i sprowadzone ze świątyni do buduaru, samo też nie mogło się uchronić od pewnych przeobrażeń. Miłość staje się synonimem pożądania, przelotnej skłonności, «wymianą dwóch kaprysów i zetknięciem dwóch naskórków», wedle dosadnego określenia Chamforta. (...) Nawet prawdziwe uczucie ukrywa się wstydliwie pod maską obojętności i cynizmu. Syntezą epoki staje się głośne zdanie Buffona: «Jedyną rzeczą coś wartą w miłości jest jej strona fizyczna», cały balast uczuciowy odpada, zazdrość nawet wychodzi z mody, osądzona jako śmieszny i niecywilizowany przeżytek. (...)

Miłość staje się rodzajem sportu, miejsce sentymentalnej mowy miłosnej zajmuje u mężczyzn zuchwalstwo, impertynencja, smaganie szyderstwem najtkliwszych potrzeb serca. Posiąść kobietę, ani jednym czulszym słowem nie budując pomostu do usprawiedliwienia jej słabości; więcej nawet, stawiając jej przed oczy wspomnienie człowieka, którego kocha i zdradza – oto znamienny rys intelektualnej rozpusty wyziębłych Don Juanów. Do wysokości dogmatu podniesiona jest zasada, aby nie zrywać z kobietą, póki się nie posiada w ręku środków zgubienia jej. (...) W rozpuście umysłowej i bezwzględnym, złośliwym okrucieństwie kobieta w pewnym swoim typie przechodzi niemal mężczyznę. Zepsucie staje się sztuką, w której skład po równi wchodzą: okrucieństwo, wiarołomstwo, zdrada, kunszt tyranii. Ten rys okrucieństwa w miłości znamienny jest dla epoki i przesunąwszy się z dziedziny moralnej w fizyczną dojdzie w markizie de Sade do najpełniejszego wyrazu.[19]

Jak widać, styl życia podrywaczy nie jest bynajmniej oryginalnym odkryciem doby dzisiejszej. Podrywacze i podrywaczki w jakimś okresie swojego życia zawierają związki małżeńskie na podłożu jedynie pociągu seksualnego. Znana jest nietrwałość tego rodzaju więzów, a w efekcie również nietrwałość małżeństw. Życie we dwoje wypełniają – prócz porywów seksualnych – robieniem pieniędzy, zbieraniem przedmiotów (tu ambicja, żeby były najdroższe i koniecznie w najlepszym gatunku, aby sąsiedzi zielenieli z zazdrości), wycieczkami zagranicznymi i zabijaniem nudy na wszelkie możliwe sposoby.

Nietrwałość związków małżeńskich zawieranych przez podrywaczy rzutuje na jeszcze jedno zagadnienie. Małżeństwa takie nie pragną dzieci. Dziecko wiąże partnerów, komplikuje życie, ogranicza swobodę, wreszcie utrudnia odejście. W ostatecznych konsekwencjach tego rodzaju układów wybitnie narasta częstość rozwodów i maleje liczba dzieci w rodzinach. Czasem pojawiają się w tych małżeństwach niepożądane dzieci, które mają wspaniałe warunki materialne, ale nie mają koniecznego im do prawidłowego rozwoju klimatu miłości w domu i wyrastają następnie na istoty o kalekiej i niedorozwiniętej osobowości.

Wniosek nasuwa się prosty: rozpoczynanie współżycia seksualnego między dwunastym a szesnastym rokiem życia nie jest bynajmniej przejawem postępu i „nowoczesności”, ale raczej wykrzywieniem prawidłowego rozwoju i źródłem wielu komplikacji. Oczywiście w tej regule, jak w każdej innej, mogą być wyjątki: zdarza się, że młodzi ludzie zaczynający życie seksualne w czternastym czy piętnastym roku życia pokochają się i stworzą kiedyś udane i szczęśliwe małżeństwo, ale jak w każdym materiale naukowym dotyczącym organizmów żywych, potwierdza to tylko słuszność reguły.

Po rozpatrzeniu deformacji psychiczno-uczuciowych, jakie powoduje przedwczesne rozpoczęcia współżycia, warto się zastanowić nad stroną fizyczną tego zagadnienia.

Mężczyzna w okresie pierwszych tygodni czy miesięcy miłości erotycznej przejawia wysokie napięcie seksualne, czego efektem są odbywające się bardzo często stosunki. Po pewnym czasie przychodzi moment przesycenia, zmęczenia fizycznego. Znajomość się kończy, po czym wyrusza się na poszukiwanie następnej przygody. Rezultatem takiego życia jest stałe i nadmiernie częste utrzymywanie stosunków płciowych przez wiele lat. W miłości ustabilizowanej pary występują zwykle na przemian fazy porywów seksualnych i ochłodzenia fizycznego, kiedy partnerzy przesuwają punkt ciężkości swoich zainteresowań na wspólną pracę, rozwijanie własnych hobby czy opiekę nad dziećmi. Mężczyzna lub młodzieniec „podrywacz” prowadzi życie seksualne ciągle na najwyższych obrotach. Z chwilą pierwszych objawów przesytu, gdy powinien się zacząć relaks fizyczny, porzuca zdobytą kobietę i szybko znajduje następną, aby „nie wyjść z obiegu”. Ponadto mężczyźni podrywacze prowadzą niezbyt higieniczny tryb życia, nieracjonalnie się odżywiają i dość często nadużywają alkoholu (niezbędny atrybut szybkiego podrywania). Wszystko to nie poprawia ogólnej kondycji fizycznej i często już po trzydziestym roku życia skarżą się na widoczne osłabienie możliwości płciowych, a około czterdziestki często pozostają już tylko chęci, gdyż możliwości są bardzo zredukowane. Na koniec, jak zwykle zastrzegam – istnieją atleci seksualni, którzy do późnej starości prowadzą bujne życie seksualne bez żadnych ujemnych skutków dla zdrowia.

Nieco inaczej wyglądają kłopoty zdrowotne u dziewcząt rozpoczynających życie płciowe w okresie wczesnej młodości. Tu wchodzą w grę dwa momenty: niepożądana ciąża – jej przerwanie albo poród oraz szkody fizyczne wynikające ze zbyt wczesnego i nadmiernie częstego współżycia seksualnego.

Macierzyństwo u dziewczyny trzynasto-, szesnastoletniej jest zawsze dramatem. Nie ma ona warunków ani psychicznych, ani materialnych do wychowania dziecka i cały kłopot spada na barki rodziców, nie mówiąc już o krzywdzie dziecka – niepożądanego intruza.

Dwukrotnie w swojej praktyce lekarskiej spotkałam się z podobną sytuacją i namówiłam młode jeszcze matki tych dziewcząt do wyjazdu w ostatnich miesiącach ciąży wraz z córką i przywiezienia dziecka po urodzeniu jako dziecka matki, a nie córki. W ten sposób dzieciak chował się w prawidłowych i normalnych warunkach rodzinnych, a dziewczyna, nauczona przykrym doświadczeniem, rozwijała się dalej umysłowo i psychicznie w warunkach odpowiednich dla swego wieku. Obydwa te przypadki zakończyły się względnie szczęśliwie, ale nie jest to na pewno sytuacja, jakiej można by sobie życzyć dla swego dziecka.

Istnieje jeszcze drugie rozwiązanie, którym jest przerwanie ciąży u nieletnich. Wpływ tego zabiegu na organizm kobiety omówię szerzej w rozdziale o antykoncepcji. Chciałabym tylko zaznaczyć, że wszelkie jego ujemne skutki ujawniają się znacznie drastyczniej w organizmie młodzieńczym, nieprzystosowanym jeszcze do ciąży, a tym bardziej do jej przerwania.

Jeszcze jedno, nie mniej groźne niebezpieczeństwo dotyczące i dziewcząt, i chłopców, to możliwość zarażenia się chorobą weneryczną. Należy wspomnieć o tym koniecznie w tym kontekście, ponieważ zakażenia chorobami wenerycznymi trafiają się najczęściej wśród młodzieży nastoletniej. Zakażenia, szczególnie kiłą, są bardzo niebezpieczne, ponieważ przy dość częstym obecnie stosowaniu antybiotyków i sulfamidów w związku z różnymi schorzeniami, nawet przeziębieniami, objawy infekcji są nietypowe i bardzo łatwo je przeoczyć. Skutkiem tego często pacjenci trafiają do lekarza z chorobą już w stanie zaawansowanym i trudnym do leczenia, a wiadomo, że im wcześniej rozpoczyna się leczenie, tym efekty są lepsze. Nie rozwijam szerzej tego tematu, ponieważ zainteresowani mogą znaleźć z łatwością liczne i łatwo dostępne publikacje dotyczące profilaktyki chorób wenerycznych.

Na koniec, od dziesięciu lat rosnące stale liczby zachorowań na AIDS – stały się poważnym ostrzeżeniem dla młodych ludzi, beztrosko i bez zastanowienia zmieniających partnerów czy partnerki seksualne. Właśnie te częste zmiany stanowią największe zagrożenie infekcją, a choroba jest, jak dotąd, nieuleczalna. W pewnym stopniu można się zabezpieczyć przed zakażeniem, stosując prezerwatywy, ale i one, jak wykazują badania, nie zabezpieczają na sto procent. Literatura dotycząca problemów AIDS jest ogromna i wszędzie dostępna. Warto się z nią zapoznać.

Kiedy zacząć?

Przyjrzyjmy się teraz drugiemu okresowi miłości młodzieńczej – między siedemnastym a dwudziestym piątym rokiem życia. W tych granicach przeciętnie rozpoczyna się współżycie seksualne. W siedemnastym roku życia dobiega końca okres dojrzewania i kształtowania potrzeby więzi uczuciowej w stosunkach z rodziną i przyjaciółmi. W ostatnich latach szkoły, na studiach wyższych lub na początku życia zawodowego rozpoczyna się okres dobierania się w pary heterofilne – różnopłciowe.

Zakochani i w tym wieku nie powinni zaczynać od stosunku, ponieważ mężczyzna jest w pełni dojrzały fizycznie i zdolny do prawidłowych odczuć seksualnych, a kobieta rozpoczyna dopiero swoje miłosne wykształcenie. Jej rolą we wczesnym okresie miłości jest budowanie przyjaźni i wspólnego świata uczuciowego, wzbogacanie prostych dotąd odruchów seksualnych ukochanego o całą komponentę uczuciową. Kobieta jest w świecie uczuć przewodnikiem i nauczycielem. Miłość ich będzie taka, jaką ona zbuduje dla obojga. Mężczyzna natomiast rozwija stopniowo jej wrażliwość seksualną przez kolejne stadia pieszczot, od wstępnych do coraz bardziej intymnych. Do niej należy utrzymywanie możliwie jak najwolniejszego tempa, co jest korzystne dla niego i dla niej. W okresie rozrywek i gier miłosnych dojrzewają bezkonfliktowo do rozpoczęcia współżycia, w którym mężczyzna staje się subtelnym kochankiem i przyjacielem, a kobieta równym mu partnerem fizycznym i uczuciowym.

W pierwszych latach miłości, jak zresztą i w późniejszych również, należy zwrócić szczególną uwagę na rolę kobiety w hamowaniu zapędów seksualnych partnera. Ma to szczególne znaczenie dla prawidłowego rozwoju jego uczuciowości i miłości do partnerki oraz dla stworzenia jej startu seksualnego.

Ponadto istnieje jeszcze jedna sprawa, bardzo ważna w stosunkach między kochankami. Myślę o inicjatywie seksualnej wychodzącej od kobiety. Najczęściej bywa tak, że mężczyzna patrzy krytycznie na inicjatywę kobiety w sprawach seksu, nawet jeżeli jest bardzo zakochany.

Przypominam sobie opowieść jednego z młodych pacjentów, który zastanawiał się nad swoimi reakcjami, uważając je za nienormalne. Ukochana, z którą chodził już czas jakiś, zawiadomiła go pewnego dnia, że poprosiła koleżankę z akademika, aby poszła do kina i zostawiła jej wolny pokój. Młody człowiek stwierdził, że był szczęśliwy i rozemocjonowany propozycją, ale gdzieś głęboko w sercu kobieta stała się nagle mniej pożądana. Zastanawiał się – jaka ona jest naprawdę? Chłopak sądził, że chyba coś z nim jest nie w porządku, ponieważ nagłe spełnienie pragnień, zamiast go uszczęśliwić, obudziło całe morze nieprzyjemnych refleksji.

Niejedno pięknie zapowiadające się uczucie zmarło przedwcześnie, gdy dziewczyna wyprzedziła w inicjatywie seksualnej chłopca. Tu zakrzykniecie na mnie z oburzeniem: a gdzie równouprawnienie? W sferze płci nie ma i nie będzie nigdy identyczności odczuwania. Z zasadniczymi różnicami i odmiennością psychoseksualną mężczyzny i kobiety trzeba się pogodzić, jak z faktem, że mężczyzna nigdy nie będzie rodził dzieci. Tradycyjne nauki babek i matek przypominają czasem stare ludowe zioła i leki, ubogie, śmieszne nieco wobec potęgi współczesnej terapii, ale często ratujące życie i zdrowie tam, gdzie wielka medycyna okazuje się bezradna.

Babcie nasze twierdziły, że „mężczyzna to myśliwy, a kobieta – ptaszka, na którą poluje”. Im trudniejsza do upolowania czy złowienia, tym cenniejsza. Nie odbierajcie, dziewczęta, waszym chłopcom przyjemności polowania na cenną zdobycz. Spójrzcie na niesłychanie dumne i rozradowane miny panów, którzy na łamach gazet czy przed ekranem telewizyjnym pokazują z triumfem taaaką rybę złowioną własnoręcznie. Absolutne szczęście maluje się na ich obliczu. Sam złowił taką rybę, jaką niewielu może się pochwalić.

Niech poluje, niech stawia skomplikowane pułapki, niech zdobywa z wielkim nakładem wysiłku i pomysłowości swoją kobietę. Niech do ostatniej chwili nie będzie pewny, „czy ryba już wzięła”. Wtedy dopiero będzie przekonany, że posiadł rzecz niezwykłą i bezcenną. Jasne, że nie jest to zachęta do trwania w niewinności aż do trzydziestego roku życia i dalej. We wszystkim konieczny jest umiar i nie należy przesadzać.

Zbierając wywiady u moich pacjentek z poradni, stwierdziłam liczne kłopoty trzydziestoletnich dziewic z prawidłowym odczuwaniem spraw seksualnych. Wśród czterech tysięcy kobiet w grupie czterdziesto-, pięćdziesięcioletnich, które zaczęły współżyć w dwudziestym ósmym-trzydziestym roku życia, stwierdziłam w sześćdziesięciu ośmiu procentach oziębłość seksualną i brak orgazmu przy stosunku, oprócz (nierzadko) ogólnie niskiego poziomu kultury seksualnej. U kobiet tych, późno rozpoczynających współżycie, występowały dwa rodzaje oziębłości. W grupie kobiet, które nigdy przed małżeństwem nie przeżywały orgazmu ani nie próbowały onanizmu, występowała całkowita oziębłość i brak zainteresowania współżyciem seksualnym. U tych natomiast, które przez wiele lat uprawiały onanizm, utrwaliły się łechtaczkowe odruchy seksualne i w małżeństwie dochodziły one do orgazmu jedynie przy podrażnieniu łechtaczki – poza stosunkiem.

Grupa kobiet młodszych, rozpoczynających współżycie w osiemnastym, dziewiętnastym roku życia, osiągnęła pełną sprawność seksualną w okresie od kilku tygodni do dwóch lat od rozpoczęcia współżycia. Nieliczne dopiero po pierwszym porodzie.

Wracając do zagadnienia, kiedy zacząć, nie twierdzę również, że najlepszym momentem do rozpoczęcia współżycia seksualnego jest zawarcie małżeństwa i że powinno się ono zaczynać dopiero po ślubie. Małżeństwo to umowa na długo, nieraz na całe życie, i trzeba oprócz aspektów uczuciowych i innych wziąć również pod uwagę sprawę doboru fizycznego. Można decydować się na małżeństwo, gdy wszystkie elementy, uczuciowe i fizyczne, zostaną względnie zharmonizowane. Trzeba wziąć pod uwagę wiele spraw, które można poznać i ocenić dopiero po dłuższym okresie względnie regularnego współżycia seksualnego. Wymienię kilka przykładów dla jaśniejszego zilustrowania problemu.

Pierwszy to wrodzone rozbieżności napięcia temperamentów seksualnych. Ludzie rodzą się z dużym czy małym nosem, czarnymi lub niebieskimi oczyma, wysokiego lub niskiego wzrostu; podobnie sprawa zapotrzebowań seksualnych jest w pewnym sensie wrodzona i można przyjść na świat z dużym, małym albo średnim temperamentem. Doktor Igor Felstein stwierdza w Gerontoseksuologii, że:

Jeśli osobnik jest pod względem umysłowym normalny i jego narządy płciowe fizycznie zdrowe, to napięcie seksualne wzniesie się do poziomu charakterystycznego dla tego właśnie osobnika. Jest to reakcja w pewnym sensie podobna do psychofizycznych aspektów odczuwania bólu. U ludzi z tak zwanym niskim progiem odczuwania bólu, to jest wykazujących niską tolerancję na bolesne bodźce, ukłucie osy może wywołać wrażenie ogromnych, prawie nie do zniesienia katuszy. Ludziom z wyższym progiem odczuwania bólu to samo ukłucie osy nie sprawia większych przykrości niż wbicie igły do zastrzyków podczas szczepienia.[20]

W układzie tych wrodzonych cech najczęściej niewiele daje się zmienić w ciągu życia. Ogromny odsetek pacjentów i pacjentek przychodzących do poradni seksuologicznej skarży się na kłopoty wynikające z braku informacji o rozbieżności potrzeb w tej dziedzinie. Często proszą o leki zwiększające lub zmniejszające pobudliwość.

Bardzo trudna sprawa i z podnieceniem, i z hamowaniem! Istnieją leki zmniejszające popęd seksualny, ale najczęściej partner o dużych możliwościach jest bardzo zadowolony ze swej kondycji i nie chce brać leków. Nie zauważyłam natomiast, żeby któryś z polecanych „doskonałych” środków podniecających zwiększał temperament osób, u których jest on z natury niski.

Aby upewnić się, czy kochankowie pasują do siebie w tej dziedzinie, nie wystarczy okres gier miłosnych, a także pierwsze miesiące współżycia, ponieważ z reguły częstotliwość stosunków w tym okresie jest większa. Dopiero po kilku miesiącach, gdy minie czas pierwszych porywów i nastąpi pewna stabilizacja, można zyskać orientację w tym względzie. Temperament seksualny u każdego ma określone górne możliwości i najlepiej jest, gdy pobierają się ludzie o równie wysokich, niskich lub co najmniej pokrewnych poziomach potrzeb seksualnych. Zbyt wielkie różnice najczęściej po jakimś czasie rozbijają małżeństwo.

Drugim przykładem może być zabarwienie sadystyczne lub masochistyczne w przeżyciach podniet seksualnych. Jeżeli spotyka się para ludzi, z których jedno ma usposobienie dręczyciela, a pieszczoty jego są gwałtowne i bolesne (uściski, bicie, gryzienie), drugiemu zaś sprawia przyjemność, gdy jest „dręczony” i wykorzystywany, to żyją szczęśliwie, ogromnie z siebie zadowoleni, wyżywając się we wzajemnych kontaktach seksualnych.

Może się zdarzyć natomiast, że mężczyzna o upodobaniu zabarwionym nieco cechami sadyzmu trafi na kobietę ambitną, dumną i wrażliwą seksualnie, której gwałtowne pieszczoty i ból fizyczny całkowicie uniemożliwiają przeżywanie rozkoszy seksualnych. Podobnie gdy kobieta słaba i lubiąca, aby nią powodowano, trafi na mężczyznę słabego, pragnącego udręczeń i poniżeń, a nieumiejącego być dla niej oparciem i podporą, jest także nieszczęśliwa.

Bywają jeszcze, chociaż rzadko, niezgodności w budowie fizycznej narządów płciowych. Dysproporcje pochwy i członka mogą być tak znaczne, że kobieta odchoruje każdy stosunek, nie mówiąc już o jakiejkolwiek przyjemności. I wtedy również małżeństwu nie można wróżyć trwałości.

Zdarza się tak, że partnerzy wychowani i przeżywający pierwsze swe doświadczenia seksualne w odmiennych zupełnie warunkach, wchodzą w małżeństwo z utrwalonymi odruchami warunkowymi, na przykład w formie tendencji ekshibicjonistycznych, wyboru pewnych określonych pozycji przy stosunku czy rodzajów pieszczot, które są odrażające dla współpartnera i do których nie może się on przyzwyczaić.

Zastrzeżenia te można by mnożyć jeszcze bardzo długo, ale już kilka przytoczonych przeze mnie przykładów pokazuje, jak niebezpieczne albo co najmniej bardzo nieprzyjemne mogą być odkrycia poczynione w dziedzinie spraw seksu dopiero po ślubie, co niezwykle komplikuje życie.

Miodowy miesiąc

Istnieje wiele możliwości zapobiegania ciąży, ale problem jest nieco skomplikowany, jeśli chodzi o pierwszy stosunek, który może być również początkiem niepożądanej ciąży. Bardzo często pacjentki wygłaszały zdanie: „Jak to, po jednym stosunku i już ciąża?”. Nie można o tym zapominać, że zdarza się ciąża i po jednym stosunku.

Przypominam sobie dyskusję ze studentami, dotyczącą zapobiegania ciąży przy pierwszym stosunku. Wypowiadano się szeroko na temat: romantyzm czy zapobieganie, i jak można pogodzić nagły poryw miłosny w wiosenną noc przy księżycu z kalkulacją antykoncepcyjną. Padały ostre słowa na temat niszczenia miłości i zaprzepaszczania romantyzmu oraz różne inne uwagi, na przykład o dziewczynie poderwanej na motorze. Gdzie tu czas i miejsce na antykoncepcję?

Słuchałam, słuchałam i podsumowałam sobie w myśli – to jest czysto męski punkt widzenia. Przecież oprócz „porwania” na motorze i księżycowej nocy istnieją jeszcze problemy dzieci i skrobanek – ale to już czysto kobiecy punkt widzenia.

Czasy bardzo się zmieniły, w dziedzinie kultury seksualnej obserwujemy ogromny postęp, sprawy antykoncepcji są traktowane zupełnie normalnie przez młodych, podobnie jak stworzenie warunków do miłości: mieszkanie, camping itp.

Nauka zapobiegania ciąży już od początku współżycia wytwarza korzystny odruch warunkowy. Wkrótce staje się on nawykiem, jak mycie lub codzienne czyszczenie zębów. Dawno już problemy zapobiegania ciąży przestały być sprawą wstydliwą i przeszły do zabiegów higienicznych. Jak odnosi się dzisiejsza młodzież do konieczności stosowania środków antykoncepcyjnych (oczywiście dopóki nie ma warunków na posiadanie dziecka) – dowodzi opowiadanie jednej z pacjentek po powrocie z urlopu:

Płynęliśmy łodzią żaglową. Nagle zerwał się wiatr i żaglówka położyła się na wodzie. Oczywiście przedmioty niepozamykane w szafkach wysypały się do jeziora, między innymi aparat fotograficzny, przybory toaletowe i kosmetyczka ze środkami antykoncepcyjnymi. Niech pani sobie wyobrazi, że oboje odruchowo rzuciliśmy się ratować kosmetyczkę, pozostawiając resztę przedmiotów własnemu losowi.

Zapobieganie ciąży przy pierwszym stosunku stwarza sytuację dość specyficzną, ponieważ błona dziewicza uniemożliwia dobranie środków dopochwowych. Można pomyśleć o zastosowaniu prezerwatywy przez partnera, ale tu pojawia się nowy szkopuł. Prezerwatywa pęka znacznie łatwiej niż błona dziewicza i z reguły nie wytrzymuje takiej próby. Trzeba pomyśleć o czymś innym.

Wydawałoby się, że w tej sytuacji kalendarz małżeński byłby metodą dość praktyczną. Niestety, już doktorzy Knaus i Ogino, twórcy kalendarza, ostrzegali, że jest on skuteczny przy uregulowanym, wielomiesięcznym czy wieloletnim współżyciu, wcale natomiast nie jest pewny w przypadku stosunków sporadycznych. Pierwszy stosunek idzie w parze z dużym napięciem nerwowym dziewczyny. Nie jest więc wykluczone, że wstrząs nerwowy czy nawet niepokój i podniecenie mogą spowodować dodatkową owulację, chociaż nie trafia się to zbyt często. Mógłby natomiast być w tej sytuacji wykorzystany kalendarz małżeński skojarzony z dodatkowym środkiem ochronnym.

Jeżeli pacjentka z innych przyczyn – na przykład zaburzeń hormonalnych – robiła już poprzednio pomiary ciepłoty porannej, może równie ż zastosować tę metodę (patrz rozdział Metody zapobiegania ciąży) zamiast kalendarza, aby określić i wybrać okres mniej płodny. Środki dopochwowe, krążki czy kapturki naszyjkowe można zakładać do pochwy dopiero po pęknięciu i wygojeniu błony dziewiczej. Pozostałyby więc środki chemiczne (na przykład globulki), które można założyć przez otwór znajdujący się w błonie dziewiczej.

Trzeba jeszcze wspomnieć o tabletkach. Chociaż nie jestem zwolenniczką tego środka antykoncepcyjnego, muszę przyznać, że przy pierwszym stosunku mogą być one dość wygodne, głównie dlatego, że stosuje się je doustnie. Jest jednak pewna niedogodność, która zmniejsza atrakcyjność tabletek w tym wypadku. Są to występujące w pierwszych miesiącach stosowania tabletek dolegliwości, jak bolesne obrzęki piersi, mdłości, wzdęcia brzucha i ogólne złe samopoczucie z nastrojem depresyjnym. Oczywiście objawy takie nie występują u wszystkich kobiet, ale wcale nie są rzadkie. Decydując się na stosowanie tabletek doustnych w okresie rozpoczęcia współżycia, należy koniecznie pamiętać, że w pierwszym miesiącu ich stosowania działanie antykoncepcyjne środka zaczyna się dopiero po dziesiątej tabletce. Licząc od pierwszego dnia miesiączki, w piątym zaczynamy brać tabletki i dopiero po dziesięciu dniach zaczynają one działać. W czasie tych dziesięciu dni można zajść w ciążę pomimo zażywania tabletek.

Dziewczętom zgłaszającym się do poradni z pytaniem, jak się zabezpieczyć, aby nie zajść w ciążę przy pierwszym stosunku, polecam ustalenie terminu rozpoczęcia współżycia w okresie pierwszych dni po miesiączce lub tuż przed następną. Ponadto radzę założenie do pochwy globulki antykoncepcyjnej na jakiś czas (pół godziny, godzinę) przed stosunkiem. Skojarzenie środka chemicznego z okresem zmniejszonej płodności jest wystarczającym zabezpieczeniem. Po odczekaniu kilku dni i wygojeniu uszkodzonej błony dziewiczej, można dobrać krążek lub kapturek dopochwowy.

Mamy więc do wyboru albo stosowanie tabletek doustnych, z tym że lepiej zacząć je brać w miesiącu poprzedzającym współżycie, wtedy drugi miesiąc jest już całkowicie niepłodny, a po pierwszym stosunku proponuję dobranie krążka i odstawienie tabletek w określonym przepisami stosowania terminie, to znaczy po zużyciu dwudziestu sztuk, albo zastosowanie globulki dopochwowej łącznie z przestrzeganiem „kalendarza”.

Wszystkie dotychczasowe propozycje dotyczyły pary zżytej ze sobą seksualnie. Zdarza się jednak nierzadko, że pierwszy stosunek odbywa się po ślubie i małżonkowie nie mieli przedtem okazji do bliższych kontaktów seksualnych. Młodą małżonkę, fizycznie dojrzałą, ale zupełnie nierozwiniętą pod względem seksualnym, mogą spotkać rozmaite niespodzianki.

Mężczyzna poślubiający kobietę nierozwiniętą seksualnie, powinien zadbać o to, by jej dojrzewanie odbywało się stopniowo. Natychmiastowe egzekwowanie praw małżeńskich mści się długo, czasem przez całe życie.

Jak wynika z poprzednich rozdziałów książki, droga do pełnego rozwoju seksualnego kobiety nie jest ani krótka, ani łatwa. Wielu mężów jednak od kobiet nieuświadomionych i seksualnie nierozwiniętych oczekuje nagle w noc poślubną, aby zachowywały się jak w pełni świadome partnerki, a czasem nawet wymaga różnych „sztuczek” i ozdobników. W efekcie tak nagłego i drastycznego uświadomienia, młode żony są głęboko wstrząśnięte psychicznie, nie mówiąc już o fizycznych dolegliwościach. Postępowanie takie może stać się źródłem zahamowań, blokujących na długo zdolność odczuwania rozkoszy fizycznej.

Gdy współmałżonek, nie oglądając się na nic, egzekwuje nadmiernie swoje prawa, w psychice kobiety wytwarza się postawa obronna. Bywa, że czuje się upokorzona brakiem reakcji ze swej strony oraz doświadczenia w tej dziedzinie, udaje, że przeżywa i odczuwa to, czego mąż od niej oczekuje. Mistyfikacja zamyka automatycznie możliwość wymiany wrażeń i znalezienie wspólnego języka. Z czasem staje się pułapką bez wyjścia, ponieważ kobieta nie chcąc przyznać, że przez cały czas udawała, nie może zachęcić męża do prób obudzenia w niej odczuć seksualnych.

Smutne są takie układy w małżeństwie, tym bardziej że tylko seksuolog wie, jak często się trafiają. Finał bywa taki, że sprawy seksu pozostają do końca „ziemią obiecaną” albo kobieta, rozbudzona przez innego mężczyznę, odchodzi. Nierzadko na pożegnanie odkrywa karty zaskoczonemu małżonkowi, co staje się dla niego głębokim upokorzeniem.

Jeżeli lekarz zachęci kobietę do próby znalezienia wspólnego języka i porozmawiania z mężem o ukrywanych dotąd trudnościach, efekt rozmowy nie zawsze bywa korzystny. Ambicja mężczyzny, który dowiedział się, że był przez tyle lat oszukiwany, jest często głęboko urażona. Tym bardziej, gdy partner nie jest na tyle spostrzegawczy i zainteresowany ukochaną, aby zauważyć, że coś jest nie tak. Jeżeli nie od niego wyjdzie inicjatywa wspólnej wizyty u lekarza, to rozliczne żale i pretensje po ujawnieniu prawdy przez kobietę zmieniają na długo lub na zawsze ich wzajemne uczucia.

Bywa i inny wariant – szczególnie u kobiety z wrodzoną inteligencją w tej dziedzinie. Początkowo udając, obserwuje ona swoje i męża reakcje, podsuwając mu stopniowo pieszczoty lub formy współżycia, które bardziej im odpowiadają. W ten sposób kobieta układa z czasem swoje życie seksualne zupełnie nieźle, uzyskując pełne zadowolenie. Jest to, niestety, długa i samotna droga, pełna przemyślnych podstępów – niemająca nic wspólnego z radosną zabawą we dwoje.

Kobiety o chłodnym temperamencie, a bardzo ambitne, pomimo że pragną uszczęśliwić swego męża i same osiągnąć zadowolenie we współżyciu, nie chcą przyznać się, że coś im nie wychodzi, i rezygnują z daremnych wysiłków, kryjąc się za zasłoną pruderii i świadomej oziębłości.

Istnieją jeszcze kobiety bardzo kochające i oddane swojej rodzinie. Robią one wszystko, aby w pełni uszczęśliwić swych małżonków. Sprawia im to przyjemność czysto uczuciową, podobnie jak pieszczenie czy obdarzanie prezentami dzieci. W dziedzinie seksualnej pozostają jednak zawsze postronnym obserwatorem, który robi wszystko, aby uszczęśliwić partnera, a sam nie bierze udziału w tej grze.

Mówiąc o kłopotach małżonków, których pierwsze kontakty seksualne rozpoczynają się dopiero po ślubie, warto zwrócić uwagę jeszcze na jedną sprawę – przyzwyczajenie się do widoku nagości. Wiele małżeństw całe swoje życie seksualne spędza w ciemności i nigdy światło nie ukazuje oczom partnera ich ciała, mimiki ani wyrazu twarzy w czasie kontaktów miłosnych.

Wrażenia wzrokowe są wysoko cenionymi podnietami seksualnymi dla dojrzałych kochanków, dla niedojrzałej natomiast partnerki mogą być krępujące, nieestetyczne czy wręcz odrażające. Nagie kobiece ciało jest piękne i harmonijne nawet w chwilach podniecenia seksualnego. Nagi mężczyzna podniecony seksualnie jest dla młodej kobiety często, a właściwie zawsze, zaskoczeniem. Wchodzi tu w grę nie tylko przezwyciężenie wstydliwości na widok własnego obnażonego ciała, ale również niepokojący widok ciała partnera. W duszy każdej kobiety drzemie ukryty lęk przed pierwszym stosunkiem i bólem, jaki może on spowodować, spotęgowany nierzadko przez bardzo przesadzone relacje doświadczonych mężatek. Każdy boi się bólu, o czym najlepiej wiedzą mężczyźni, uciekający w panice spod drzwi gabinetu dentystycznego. Widok nagiego podnieconego mężczyzny kojarzy się kobiecie, która nie miała jeszcze stosunków płciowych, przede wszystkim z wyobrażeniem pierwszego stosunku i... bólu. Niebagatelną rolę w tej grze wyobraźni odgrywają rozmiary członka we wzwodzie, który wydaje się olbrzymi. Bezpieczniej jest zawsze okres pierwszych obnażeń oraz oswajanie z głaskaniem i dotykaniem narządów płciowych przeprowadzać w ciemności, aby niepotrzebnie nie szokować niedoświadczonej kobiety.

Mówiąc o sprawach związanych z początkiem współżycia, wypadałoby coś więcej powiedzieć o błonie dziewiczej, która odgrywa tu pewną rolę. W postaci cienkiego fałdu błony śluzowej zamyka ona wejście do pochwy u kobiet, które nie miały jeszcze kontaktów płciowych. Kształt błony dziewiczej i jej wielkość bywają różne i warto powiedzieć, jakie kłopoty mogą być z tym związane. W podręcznikach ginekologii znajdujemy zdjęcia pokazujące różne rodzaje błon dziewiczych.

Błony szeroko zarośnięte, sitkowate, mogą zamykać prawie całkowicie wejście do pochwy, mając zaledwie kilka drobnych otworków, przez które wydostaje się na zewnątrz krew miesiączkowa. Następne z kolei błony perforowane, mają dwa lub trzy niewielkie otwory, oddzielone od siebie wąskimi pasami śluzówki, lub jeden większy w środku.

Wszystkie wyżej wymienione rodzaje błon stanowią dość dużą przeszkodę przy odbyciu pierwszego stosunku i przerwanie ich, wymagające pewnego wysiłku, sprawia sporo dolegliwości kobiecie. Zdarza się czasem konieczność ingerencji lekarza. Komplikacją przy szeroko zarośniętych błonach może być pęknięcie drobnej tętniczki, znajdującej się w ich utkaniu, co powoduje obfite krwawienie. Jeżeli krwawienie nie ustaje w ciągu jednej, dwu godzin i w tym czasie zużywa się co najmniej dwie wkładki z waty, to nie można sprawy lekceważyć i czekać do rana. Postąpiła tak jedna z moich pacjentek, która wykrwawiła się tak znacznie, że trzeba było robić transfuzję krwi.

Każde krwawienie trwające dłużej, szczególnie gdy krew jest jasno-czerwona (tętnicza), wymaga pomocy lekarskiej. Nie trzeba się krępować, lecz jechać do lekarza na oddział szpitalny czy do stacji pogotowia ratunkowego, zanim utraci się zbyt wiele krwi. Często pacjentki odwlekają wizytę u lekarza, ponieważ sytuacja jest trochę drażliwa. Nie należy się tym wcale przejmować, ponieważ nie są to rzeczy aż tak rzadkie, aby lekarze byli zaskoczeni. Wystarczy niewielki zabieg zatrzymujący krwawienie. Na szczęście błony szeroko zarośnięte stanowią niewielki odsetek, a krwotoki przy ich pęknięciu zdarzają się zupełnie sporadycznie. Nie należy się więc martwić zawczasu, tylko postępować rozsądnie w przypadku krwawienia.

Najczęściej spotykanym rodzajem błony dziewiczej są błony półksiężycowate o rozmaitej szerokości. Błony półksiężycowate w trakcie prawidłowo odbytego pierwszego stosunku pękają zwykle w kierunku krocza, gdzie jest mało naczyń krwionośnych i krwawienie przy pęknięciu jest zwykle niewielkie. Warto dodać, że krwawienia z błon perforowanych są obfitsze, pękają one również w kierunku łechtaczki i cewki moczowej, gdzie unaczynienie jest znacznie bogatsze. Prawidłowe ułożenie przy pierwszym stosunku zmniejsza do minimum możliwość uszkodzenia okolicy łechtaczki. Błony półksiężycowate pękają bez większych trudności i bólu, w związku z tym pełne grozy opowiadania na temat „nocy poślubnej” są najczęściej przesadzone.

Oprócz wymienionych wyżej rodzajów błon dziewiczych, istnieją błony półksiężycowate-brzeżne, w postaci wąziutkiego paseczka otaczającego dolny brzeg wejścia do pochwy. Błony półksiężycowate-brzeżne, podobnie jak perforowane, są raczej rzadkie – liczba ich u kobiet nie przekracza piętnastu procent. Niestety, kobiety z takimi błonami miewają również niemałe kłopoty, chociaż zupełnie innego rodzaju.

Odpowiadając na listy w Poradni Korespondencyjnej Towarzystwa Świadomego Macierzyństwa, często spotykałam listy zrozpaczonych kobiet, skarżących się na duże przykrości ze strony małżonków, przekonanych, że poślubili dziewicę (upewnionych pod tym względem przez przyszłą małżonkę). Po ślubie okazywało się, że ani bólu, ani krwawienia przy pierwszym stosunku nie było.

Mąż wyciągał z tego prosty wniosek, że żona go oszukała. Najczęściej problem nie leżał w tym, że nie dziewica, ale dlaczego kłamie? I gotowe nieporozumienie małżeńskie, tym bardziej, że kobieta czuje się dotknięta niesłusznymi zarzutami. Wreszcie pisze do nas: „Jak to jest? Przecież wiem, że byłam dziewicą!”. Otóż może tak być, ponieważ błona brzeżna nie stawia żadnego oporu przy stosunku. Czasem powstają minimalne pęknięcia, niekrwawiące i prawie bezbolesne, a niekiedy błona jest tak elastyczna, że ugina się w czasie stosunku i pozostaje nietknięta. W ten sposób kobieta jest dziewicą aż do urodzenia pierwszego dziecka, kiedy wszystkie błony, nawet najwęższe, idą w strzępy.

Pierwszy stosunek

Od początku świata miliony kobiet traciły dziewictwo na łonie przyrody, ale dzisiaj, w dobie cywilizacji i antyseptyki, wymaga się bardziej higienicznych warunków. Wniosek z tego prosty, że zawsze lepiej w domu.

Pierwszy stosunek jest pewnego rodzaju przykrym zabiegiem, który umożliwia dalsze odkrywanie coraz nowych tajemnic miłości seksualnej. Gdy kochankowie decydują się na rozpoczęcie współżycia, powinni możliwie ograniczyć pieszczoty wstępne, powodują one bowiem przekrwienie okolic krocza i nie tylko zwiększają szansę krwawienia, ale też wzmagają wrażliwość czuciową, co w przypadku wrażeń przykrych nie jest pożądane.

Trudno liczyć, nawet u kobiety rozwiniętej seksualnie, na przeżycie orgazmu przy pierwszym stosunku, ponieważ z reguły uczucie bólu blokuje podniecenie seksualne, chociaż i w tej dziedzinie bywają wyjątki. Pieszczoty przed pierwszym stosunkiem powinny być raczej pełne uczucia, tkliwe i serdeczne, a mniej podniecające erotycznie.

Wybór pozycji przy stosunku ma znaczenie w zmniejszeniu do minimum bolesności pierwszego kontaktu seksualnego. W ułożeniu normalnym, na wznak, z wyprostowanymi, rozwartymi lekko nogami, pośladki zapadają się, uginając materac i okolicą najbardziej eksponowaną przy stosunku staje się górna część pochwy, w pobliżu cewki moczowej, tuż poniżej spojenia łonowego. Wyprostowane nogi nie uwidoczniają w dostateczny sposób okolicy krocza i utrudniają znalezienie wejścia do pochwy. Błona dziewicza przy rozluźnionych mięśniach krocza nie napina się, zwisając swobodnie, i wymaga trwającego dłuższy czas nacisku członka, zanim rozciągnięta maksymalnie pęknie. Napinanie błony dziewiczej jest bolesne, a w pozycji normalnej przedłuża się znacznie czas odczuwania bólu, aż do momentu pęknięcia błony. Ponadto przy pierwszym stosunku najczęściej kobieta odruchowo wykonuje gesty obronne, odpycha rękoma partnera, cofa pośladki albo ściska nogi, a wszystkie te zabiegi przedłużają bolesny moment.

Na tę okazję mam swoje lekarskie propozycje, chociaż może niejedni zakrzykną: „A gdzie tu romantyzm?”. Romantyzm romantyzmem, a informacja informacją, ponadto przypuszczam, że wśród okrzyków protestu nie znajdzie się wiele głosów kobiecych. Przejdźmy więc do opisu dla tych, którzy zechcą z nich korzystać.

Technika pierwszego stosunku, którą proponowałam kobietom przychodzącym do poradni, w bardzo znacznym stopniu skraca czas odczuwania bólu, a ponadto pozwala uniknąć przykrych, długo gojących się pęknięć górnej części krocza w okolicy łechtaczki.

Przed pierwszym stosunkiem kobieta powinna podłożyć pod pośladki poduszkę zwiniętą w wałek lub wałek od tapczanu, tak aby miednica była nieco uniesiona do góry. Nogi rozłożone na boki i ugięte w kolanach przyciąga możliwie blisko do klatki piersiowej. W tej pozycji górna część wejścia do pochwy, znajdująca się w pobliżu spojenia łonowego i łechtaczki, odchyla się do góry i w kierunku brzucha, a członek trafia na błonę dziewiczą w dolnej części przedsionka pochwy, w okolicy krocza.

Przyciągnięcie kolan do klatki piersiowej i szerokie ich rozwarcie powoduje maksymalne napięcie błony dziewiczej u wejścia do pochwy, co ułatwia jej pęknięcie.

Dodatkowym momentem komplikującym przy pierwszym stosunku, jest praca mięśni krocza. Przy odruchach obronnych napinają się dwa zespoły mięśni: jeden to mięśnie udowe, usiłujące uda ścisnąć ku sobie, drugi to mięśnie krocza, między zwieraczem odbytu a dolnym brzegiem wejścia do pochwy. Mięśnie krocza, dość mocne i sprężyste, tworzą coś w rodzaju wałka, który napinając się, zwęża wejście do pochwy. Kurcząc się silnie, mięśnie uciskają członek od dołu, przesuwając go ku górze i zbliżając do spojenia łonowego. Przemieszczenie członka stwarza sytuację podobną jak w pozycji leżącej z wyprostowanymi nogami, czyli naraża na uszkodzenie okolicę cewki moczowej i łechtaczki. Wskazane jest więc w pozycji proponowanej przeze mnie świadome rozluźnienie mięśni krocza.

Istnieje ponadto jeszcze jedna trudność. Normalnym odruchem na ból każdego człowieka jest cofanie się – ucieczka od źródła bólu. Przy pierwszym stosunku cofanie się kobiety w chwili odczucia bolesnego napięcia błony, powoduje rozluźnienie jej i przedłużenie odczuwania bólu. Świadomie, wbrew reakcjom odruchowym, należy w chwili odczucia lekkiej bolesności wykonać ruch miednicą do przodu, co skraca do ułamków sekundy bolesny moment pękania błony. Wskazania powyższe pozwalają przejść przez niezbyt przyjemny wstęp do współżycia seksualnego prawie bezboleśnie.

Wszystkie dotychczasowe uwagi związane z odbyciem pierwszego stosunku dotyczyły kobiety. Chciałabym dodać jeszcze kilka słów o pozycji mężczyzny. Może ona być tradycyjnie leżąca, przy czym mężczyzna wspiera się lekko o podłoże kolanami, a rękoma przytrzymuje kobietę za ramiona, aby uniemożliwić jej cofnięcie się w chwili odczuwania bólu. Znacznie korzystniejszym układem jest moim zdaniem pozycja, w której mężczyzna klęczy między rozwartymi udami kobiety, trzymając ją dłońmi za biodra. Pozycja ta pozwala działać dość świadomie, a nie na ślepo (patrz rys. 46 C).

Sprawa jest w zasadzie prosta i o czym tu mówić? Nie zapominajmy jednak, że istnieje na pewno duża grupa młodzieży, która chciałaby dowiedzieć się czegoś więcej na ten temat, a nie bardzo ma skąd. Dalsze rozważania o różnych kłopotach związanych z decyzją rozpoczęcia współżycia seksualnego pokazują wyraźnie, że źródło informacji w tej dziedzinie jest bardzo potrzebne.

Niejednokrotnie w poradni zgłaszały się do mnie młode małżeństwa, zmartwione, zgryzione i nieraz już bardzo pokłócone ze sobą, a przyczyną tych kwasów i nieporozumień były trudności z odbyciem pierwszego stosunku. Wydaje się rzeczą wręcz niewiarygodną, że oprócz wielu par zadręczających się nawzajem wciąż powtarzanymi, nieudanymi próbami stosunku przez dwa, trzy miesiące, nieraz i do roku, trafiła się jedna para, która przez siedem lat po ślubie nie miała normalnego stosunku.

Większość z nich próbowała zaczynać względnie prawidłowo, a trudność sprawiała albo naturalna przeszkoda fizjologiczna, jaką jest błona dziewicza, albo wyolbrzymiony lęk przed pierwszym stosunkiem, podsycany zresztą z dużym zapałem przez uczynne przyjaciółki, doświadczone mężatki. Czasem występowały trudności ze strony partnera.

Moi „rekordziści”, siedmioletnia para małżeńska nieskonsumowana, stanowili przypadek dość szczególny. Kobieta przyszła do mnie z prośbą o leczenie niepłodności, ponieważ od kilku lat usamodzielnili się finansowo i postanowili mieć dziecko, ale w ciążę, niestety, nie zachodziła.

Badając pacjentkę, stwierdziłam nieco zaskoczona, że błona dziewicza, dość zresztą szeroko zarośnięta, jest nienaruszona. Zapytałam ostrożnie, chcąc zorientować się w sytuacji (czy pacjentka o tym wie?), jak odbywali stosunki i jak układało im się dotąd współżycie. Odpowiedziała, że doskonale, bardzo się kochają, są wyjątkowo dobraną parą i fizycznie bardzo sobie odpowiadają, a stosunki sprawiają im dużą satysfakcję. Tu się zdumiałam – jak to jest możliwe? Z dalszej rozmowy wynikało, że odbywali stosunki powierzchowne przy skrzyżowanych udach partnerki. Stosunki te każdorazowo doprowadzały zarówno ją, jak i męża do orgazmu. Spytałam, czy wie o tym, że jest dziewicą? Niewiasta speszyła się nieco, a po chwili zaczerwieniła się, zaczęła płakać i wpadła w prawdziwą rozpacz. Jak się okazało, wcale nie z przyczyny dziewictwa. Przeraziła się, że wyjaśnienie sytuacji będzie dużym wstrząsem dla męża, a ona bardzo go kocha i nie chciałaby sprawić mu najmniejszej nawet przykrości.

„Droga pani profesor – prosiła mnie – niech pani coś wymyśli! Na przykład, że błona jest całkowicie zarośnięta i odbycie stosunku normalnego nie było w ogóle możliwe. Tak bardzo nie chciałabym zranić jego ambicji czy wpędzić go w kompleksy”.

Obiecałam że spróbuję przeprowadzić z nim rozmowę „politycznie”, jak również nie wyjaśniać mu sytuacji w żadnym sensie bez porozumienia się z nią.

Następnego dnia przyszedł mąż, miły, spokojny i zrównoważony młody człowiek, lat około trzydziestu, i gdy zaczęłam tłumaczyć mu, że żona nie zachodzi w ciążę, ponieważ ma nieprawidłową budowę błony dziewiczej, która zamyka wejście do pochwy, przyjrzał mi się z uwagą i powiedział:

„Bardzo się cieszę, że mogę z panią doktor o tej sprawie porozmawiać, ponieważ tak się jakoś składa, że pracując i ucząc się w szkole zawodowej, a potem studiując zaocznie, naprawdę nie miałem okazji porozmawiać z kolegami czy rówieśnikami na tematy dotyczące współżycia z kobietą. Zwykle te pogawędki są treścią czysto męskich spotkań towarzyskich, ale ja na życie towarzyskie nigdy nie miałem czasu. Z trudem wygospodarowywałem kilka godzin w ciągu doby na sen. Krystyna była pierwszą dziewczyną, z którą się zaprzyjaźniłem i którą pokochałem. Pobraliśmy się po śmierci mojej matki, gdy siostrę wysłałem na dalszą naukę do technikum z internatem. Kochaliśmy się bardzo i naprawdę dobraliśmy się wyjątkowo, ale muszę przyznać, pani doktor, zawsze wydawało mi się, że z naszym współżyciem jest coś nie tak. Tylko nie wiedziałem co. Technika współżycia, do której doszliśmy oboje, sprawiała nam pełną satysfakcję fizyczną i chyba nie zdawaliśmy sobie sprawy, że ona jeszcze stale jest dziewicą. Mam tylko jedną prośbę do pani doktor: proszę jej nie mówić, że coś było nie w porządku, byłoby jej przykro, że nie dała mi wszystkiego, co mogła i chciała dać, i mogłoby to rzucić cień na nasze wyjątkowo udane małżeństwo”.

Rozmowy z tymi młodymi ludźmi zaliczam do najmilszych moich wspomnień z gabinetu lekarskiego. Wzruszająca i szczera była ich troska o to, żeby nie zranić, żeby nie zniszczyć uczucia, które ich łączyło. Finał całej sprawy był pomyślny. Po nacięciu błony dziewiczej i podjęciu normalnego współżycia, dość szybko Krystyna zaszła w ciążę i urodziła córeczkę.

Historia na pewno nietypowa, ale równocześnie będąca przykładem wielkiej troskliwości i harmonii wśród małżonków, jeśli nawet tak niebezpieczne ambicjonalnie odkrycie nie potrafiło nic między nimi popsuć. Zwykle nie spotykamy się z taką zupełną nieświadomością stanu rzeczy. Nieudane próby pokonania przeszkody, jaką staje się błona dziewicza, prowadzą z czasem do rozgoryczenia i wzajemnych pretensji, lęku przed próbami współżycia u kobiety, irytacji i poczucia głębokiego upokorzenia u mężczyzny. Być może całkowita nieświadomość w sprawach seksu uchroniła Krystynę i jej męża przed rozgoryczeniem i rozbiciem małżeństwa.

Angielskie poradnie planowania rodziny, na przykład, przywiązują dużą wagę do problemu przerwania błony dziewiczej jako potencjalnego źródła konfliktów w pierwszym okresie małżeństwa. Młodym kandydatom do małżeństwa proponują zabiegi polegające na stopniowym rozmasowywaniu i całkowitym rozluźnieniu błony dziewiczej w takim stopniu, że odbycie stosunku nie sprawia żadnej przykrości kobiecie ani nie stawia przeszkód partnerowi.

Sądzę, że postępowanie poradni angielskich nie jest pozbawione słuszności, ponieważ bolesność pierwszego stosunku stanowi zawsze nieprzyjemny zgrzyt u progu miłości. Oczywiście wchodzą tu w grę również problemy dość zakorzenionej obyczajowości, która w wielu środowiskach traktuje ten dowód dziewictwa, jakim jest błona, jako rękojmię czystości i uczciwości dziewczyny.

Z upływem lat sprawa straciła bardzo na znaczeniu i jak stwierdził w swoim raporcie Kinsey, przytaczając amerykańskie statystyki z lat pięćdziesiątych, spadek liczby dziewiczych małżonek jest niezwykle szybki. Nie tylko w Ameryce, ale i na całym świecie coraz mniejsze znaczenie przywiązuje się do spraw dziewictwa. Jedną z przyczyn jest niewątpliwie postępujące równouprawnienie kobiet we wszystkich dziedzinach, co nie pozostaje bez wpływu na formy współżycia seksualnego.

Wracając do sporadycznych kłopotów z dopełnieniem pierwszego stosunku, warto przyjrzeć im się nieco bliżej. Zwykle błony dziewicze wysoko zrośnięte lub sitkowate mogą stanowić przeszkodę przy pierwszym stosunku, szczególnie gdy wchodzi w grę mężczyzna niedoświadczony – dziewiczy. W sytuacji, gdy pomimo wielokrotnych prób, sprawiających coraz więcej dolegliwości kobiecie, nie udaje się przerwać błony, należy zwrócić się do lekarza, ponieważ narastanie nieprzyjemnych wrażeń i lęku wpływa bardzo ujemnie na wzajemne stosunki między młodymi małżonkami. Lekarz, zalecając podaną przeze mnie powyżej technikę pierwszego stosunku lub nacinając błonę, rozwiązuje sprawę definitywnie i kłopoty się kończą.

Dwie sprawy wymagają tu wyraźnego podkreślenia. Pierwsza – to zdecydowana postawa mężczyzny. W tej sytuacji nie może się wahać, musi wywrzeć pewien nacisk i czasem podjąć decyzję za partnerkę. Ona natomiast powinna wykazać odrobinę obiektywizmu, nie szaleć ze strachu i nie bronić się wszystkimi siłami, ponieważ właśnie heroiczna obrona zwykle jest przyczyną bolesności podejmowanych prób. Trzeba sobie uświadomić, że nie chodzi tu o jakiś okropny ból i krwotok, co niejednokrotnie podsuwa rozbudzona wyobraźnia, tylko o niewielką przykrość, lekkie, bolesne, przykre odczucie, trwające zaledwie chwilę, jeżeli nie przeciągamy sprawy niepotrzebnie.

Warto pomyśleć jeszcze o jednym, a mianowicie: przed podjęciem współżycia seksualnego wyleczyć w poradni ginekologicznej upławy i zapalenie pochwy, jeżeli istnieją takie dolegliwości. Zapalenie rzęsistkowe czy wywołane grzybicą zdarza się nierzadko u dziewic. Zakazić można się rzęsistkiem lub grzybicą w niezbyt higienicznie utrzymanych basenach pływackich, we wspólnych wannach, łazienkach itp. W przypadku infekcji pochwa jest zaczerwieniona, a kobieta odczuwa nieprzyjemne swędzenie czy pieczenie w okolicy sromu. Jeśli nie wyleczy się stanu zapalnego przed rozpoczęciem współżycia, stosunek może być bardzo bolesny. Opuchnięte i zaczerwienione krocze łatwo się ociera, tworzą się zaognione ranki, co stwarza przykrą bolesność przy próbach współżycia. Warto o tym pamiętać i zasięgnąć przed ślubem porady ginekologa.

Następną z kolei przyczyną przykrości w pierwszym okresie współżycia są niewygojone drobne pęknięcia błony dziewiczej. Jeżeli obdarzony bujnym temperamentem małżonek nie pozostawi żonie czasu na wygojenie drobnych ranek, manifestuje natomiast codziennie i wiele razy dziennie swoją męskość, pęknięcia nie mogą się spokojnie zagoić, zaogniają się, puchną, krwawią przy każdej próbie współżycia i powodują duże dolegliwości. Dolegliwości mogą trwać przez wiele dni, a nawet tygodni i całkowicie zniechęcić młodą małżonkę do współżycia fizycznego, które sprawia jej ból.

Żelazną regułą powinno być przerwanie współżycia po pierwszym stosunku na kilka dni, aż do czasu, gdy pęknięcia się wygoją. Warto w tym okresie, po podmyciu rano i wieczorem, smarować krocze gliceryną, co przyspiesza gojenie. Gdy ranki całkowicie się wygoją, w czasie zwilżania gliceryną nie odczuwa się już pieczenia i szczypania. Kolejne stosunki po wygojeniu pęknięć mogą jeszcze sprawiać drobne dolegliwości, ponieważ nabłonek przedsionka i pochwy nie jest przyzwyczajony do nacisku i mechanicznego ocierania. Stopniowo, dawkując rozsądnie stosunki, doprowadzamy do nowych warunków. W początkowym okresie współżycia dobrze jest zwilżać krocze po podmyciu gliceryną, a przed stosunkiem – zwilżać lekko okolice wejścia do pochwy płynną parafiną (można dostać w aptece).

Boccaccio, opisując w Dekameronie szalone noce porwanych dziewic, wypełnione dziesiątkami stosunków i pełne rozkosznych wzruszeń, przyczynił się być może między innymi do narodzin pięknej nazwy „miodowy miesiąc”. Niestety, wyobrażenia takie wprowadziły w błąd wielu kochanków, planujących nieustające szaleństwa na ten właśnie okres. Moim zdaniem w początkowym okresie potrzeba raczej spokoju i higienicznych warunków do bezkonfliktowego wejścia w normalny rytm współżycia.

Zwyczaj podróży poślubnych, dawniej rytuał nierozłączny z małżeństwem i ceremonią zaślubin, obecnie raczej zanika, chociaż nie zawsze. Ale dziś zwykle już nie dziewice wyjeżdżają na tę wspólną wycieczkę. Teraz największą zaletą podróży poślubnej jest możliwość pozostania tylko we dwoje w sytuacjach, gdy nie ma jeszcze wspólnego mieszkania i mieszka się przy rodzinie albo zgoła oddzielnie. Podróż poślubna kochanków, którzy mają za sobą już pewien staż, staje się miłą zapowiedzią i jak gdyby próbą przyszłego życia we dwoje.

Zupełnie inaczej wygląda sprawa podróży poślubnej z dziewicą. Wyjazd powoduje wiele niedogodności: brak wspólnego kąta izolowanego od ludzi oraz łazienki, w której można się umyć i wykonać konieczne zabiegi higieniczne. Własny tapczan też odgrywa niebagatelną rolę, bo po pierwsze – wygodny, a po drugie – nie ma uszu podsłuchujących za wszystkimi ścianami (jak w hotelu albo w domu wczasowym), co niesłychanie krępuje, szczególnie kobiety. Dalej kwestia pościeli, we własnym domu nie przejmujemy się, gdy zostanie splamiona czy zakrwawiona.

Ostatnia, równie ważna przyczyna konsternacji i skrępowania młodych małżonków znajdujących się w hotelu czy pokoju wczasowym, to skrzypiące łóżko. Każdy, kto chociaż raz przeżył w takich warunkach noc miłosną, pamięta dobrze, jak potrafi dokuczyć trzeszczące łóżko. Z tym kłopotem można sobie poradzić dość łatwo, co odkryła już niejedna bardziej pomysłowa para. Po prostu materac wraz z pościelą trzeba położyć na podłodze.

Tworzenie nowych przyzwyczajeń w tak ważnej sferze życia ludzkiego, wypracowywanie nowego zespołu odruchów warunkowych, przystosowywanie się do nowych i odmiennych elementów życia, tak fizycznych, jak i psychicznych, wymaga spokoju i pewnej izolacji. Najlepiej taką rolę spełni własny pokój czy mieszkanie – oczywiście, o ile jest. Po kilku jednak czy kilkunastu tygodniach wyjazd na wspólny urlop jest doskonałym pomysłem.

Kłopoty przy pierwszym stosunku pojawiają się czasem ze strony mężczyzny. Partner nieśmiały, obawiający się kompromitacji i zdenerwowany, może mieć trudności z pełnym wzwodem, niecałkowitym usztywnieniem członka lub przedwczesnym wytryskiem nasienia, zanim spróbuje wprowadzić członek do pochwy. Przyzwyczajenie do pieszczot na długo przed decyzją podjęcia współżycia fizycznego zapobiega skutecznie tym komplikacjom. Młodzi, którzy poznali już uroki rozkoszy seksualnych wywołanych pieszczotami, którzy przyzwyczaili się do swej nagości i pocałunków, nie są zwykle tak przerażeni i zaskoczeni próbą odbycia stosunku. Mężczyzna, który przekonał się, że ma prawidłowy wzwód i wytrysk w czasie pieszczot, głaskania, pocałunków czy stosunków powierzchownych, nie odczuwa większej różnicy w tym momencie. Jest to jak gdyby następny krok na drodze wzajemnego poznawania tajemnic swego ciała.

Zaburzenia wzwodu i wytrysku na początku współżycia zaczynają być chorobą przeszłości, podobnie jak lęk przed utratą błony dziewiczej w dzisiejszych warunkach, ułatwiających nawiązywanie wzajemnych kontaktów młodzieży.

Trzeba przy okazji przypomnieć, że przyczyną zbyt szybkiego wytrysku i zanikania wzwodu u mężczyzny jest nadmierne napięcie seksualne, spowodowane dłuższym okresem abstynencji. Kontakty seksualne w formie pettingu, poprzedzające rozpoczęcie współżycia, przeciwdziałają nadmiernej kumulacji napięcia seksualnego oraz zaburzeniom wzwodu i wytrysku. Bardzo pobudliwi mężczyźni przed podjęciem pierwszego stosunku, mogą doprowadzić w toku pieszczot z partnerką do orgazmu i wytrysku, co powoduje znaczny spadek napięcia seksualnego. Ponowne podjęcie pieszczot po niedługim czasie daje w efekcie trwalszy wzwód i przedłuża czas utrzymywania się pełnego napięcia członka.

Wiele młodych małżonek skarży się w pierwszych miesiącach po ślubie na nieprzyjemną suchość w pochwie, co wyraźnie zmniejsza wrażliwość i powoduje przy stosunku, szczególnie w początkowej fazie, przykre dolegliwości. Jak już wspomniałam, mówiąc o roli zmysłów w miłości, prawie z reguły suchość przedsionka i pochwy jest efektem nierozbudzenia i niedopieszczenia kobiety. Wszelkie kontakty okresu wstępnego, jak pocałunki, głaskanie, pieszczoty piersi, najróżniejsze zabawy seksualne oraz drażnienie łechtaczki powodują fizjologiczny napływ krwi do naczyń żylnych otaczających ściany pochwy, wypełniających wargi sromowe i łechtaczkę. Przekrwienie okolic krocza i pochwy powoduje wyciekanie śluzu z gruczołów śluzowych oraz przesiąkanie płynu między tkankowego ze ściany pochwy. W efekcie następuje zwilżenie okolicy przedsionka pochwy i rozchylenie warg mniejszych, ułatwiające wprowadzenie członka. Wykształcenie w pełni seksualnej wrażliwości ciała kobiety jest zazwyczaj wystarczającym środkiem zapobiegającym suchości pochwy.

Niewątpliwie istnieją przypadki kobiet o infantylnej budowie narządu rodnego, który rozwija się później i wolniej niż przeciętnie. Kobieta infantylna w większości przypadków dojrzewa w pełni w ciągu pierwszych lat małżeństwa. Współżycie seksualne staje się bodźcem powodującym powiększenie i osiągnięcie pełnego rozwoju narządów rodnych. U kobiet z niedorozwojem macicy i pochwy istnieje mniejsza aktywność gruczołów śluzowych zwilżających krocze, a także mechanizmów wprowadzających w ruch krążenie żylne.

Niedobory te, jak już powiedziałam – w miarę współżycia – osiągają przeciętną normę, ale tylko wtedy, gdy współżycie to jest pełnowartościowe, łącznie z przeżywaniem orgazmu przy stosunkach, ponieważ przyspiesza ono osiągnięcie dojrzałości fizycznej. Kobiety z opóźnionym rozwojem narządów rodnych mogą używać w początkowym okresie współżycia oleju parafinowego, zwilżając nim lekko okolicę wejścia do pochwy. Zmniejszenie oporu i ocierania ułatwia osiągnięcie rozkoszy przy stosunku.

Istnieją przypadki, szczególnie gdy pierwsze stosunki są wyraźnie bolesne, że w miarę upływu czasu w organizmie kobiety utrwala się odruch mimowolnego obronnego skurczu mięśni pochwy, utrudniającego lub uniemożliwiającego odbycie stosunku czy nawet badanie ginekologiczne. Z wyjątkiem sytuacji zaniedbanych i powikłanych ciężką nerwicą, najczęściej skurcze obronne okolicy wejścia do pochwy występują świadomie, spowodowane bolesnymi zmianami zapalnymi okolicy krocza po pęknięciu błony dziewiczej czy z powodu nadmiernej suchości sromu. Obrona mięśniowa ustępuje zwykle dość szybko, po usunięciu bólu i przekonaniu pacjentki w toku dalszych badań ginekologicznych lub kolejnych stosunków, że ból rzeczywiście ustąpił.

Pracując w poradni seksuologicznej, wśród sześciuset pacjentek zgłaszających się do poradni z powodu oziębłości, spotkałam trzydzieści osiem kobiet, u których występowała specjalna budowa kości miednicy, powodująca wyraźną bolesność przy stosunku. Ostry ból przy próbach współżycia jest wynikiem odmiennej niż przeciętna budowy kości spojenia łonowego. Kość spojenia łonowego kobiety zbudowanej prawidłowo ma kształt tworu wałeczkowatego grubości mniej więcej kciuka i uwypukla się łukiem w postaci wzgórka łonowego. Tworzy jak gdyby arkadę nad wejściem do pochwy, łącząc się końcami obwodowymi z kośćmi miednicy.

Kość taka nie stanowi przeszkody przy stosunku. U zbadanych i opisanych przeze mnie trzydziestu ośmiu kobiet spojenie łonowe miało kształt płaskiej, szablowatej listwy szerokości około trzech, czterech palców i przesłaniało prawie do połowy światło przedsionka pochwy. Okryty cienką warstwą nabłonka i tkanki łącznej brzeg dolny spojenia łonowego, stanowił przeszkodę przy próbach wprowadzenia członka, powodując dużą bolesność. Przyczyną bólu jest przyciskanie okostnej oraz cewki moczowej do ostrej krawędzi kości spojenia. Bóle okostnowe są bardzo dotkliwe, a co gorsza, występują niezmiennie przy każdej próbie ponownego stosunku. Z czasem wytwarzają się obronne odruchy warunkowe i unikanie przez kobietę współżycia wszelkimi dostępnymi jej sposobami.

Niektóre z pacjentek z wyżej wymienionej grupy zwracały się o poradę do psychologów czy seksuologów, oczywiście bez większego efektu, ponieważ w tym przypadku tylko badanie ginekologiczne może dać odpowiedź na pytanie – dlaczego stosunki są bolesne? Kobiety te trafiały do mnie, do poradni, skarżąc się, że stosunki są bardzo przykre i bolesność wcale nie ustępuje, pomimo że błona dziewicza została przerwana i od wielu miesięcy są mężatkami.

W dostępnej mi literaturze seksuologicznej nie spotkałam dotąd nigdzie opisu bolesności spowodowanej szablowatą budową spojenia łonowego, chyba więc opisuję go pierwsza i proponuję równocześnie prostą metodę leczenia tej dolegliwości.

W zasadzie trudno to nazwać leczeniem, ponieważ polega ona na wyjaśnieniu pacjentce przyczyn dolegliwości i zaleceniu wyboru przy stosunku takich pozycji, które nie powodują bólu. Każda kobieta, która odczuwa utrzymującą się trwale bolesność przy próbach współżycia, powinna przede wszystkim sprawdzić, co jest źródłem bólu. Upewnić się bowiem warto, czy nie chodzi przypadkiem o wyżej opisany zespół szerokiego spojenia łonowego; wystarczy wsunąć dwa palce do pochwy i z łatwością wyczuje się u góry zwisającą, twardą i ostrą krawędź kostną, która sprawia dotkliwy ból przy przesuwaniu po niej wyprostowanymi palcami.

Jeśli stwierdzimy, że istnienie tej przeszkody u wejścia do pochwy jest źródłem bolesności, dalsze postępowanie jest niezwykle proste. Trzeba przyjąć taką pozycję przy stosunku, aby szeroka płytka spojenia łonowego nie zwisała, zasłaniając częściowo wejście do pochwy, ale ustawiła się poziomo, udostępniając całkowicie i odsłaniając przedsionek pochwy. Można to uzyskać w następującej pozycji: wkładamy pod pośladki zwiniętą w rolkę poduszkę czy koc tak, aby miednica w całości uniesiona była do góry, a nogi zgięte w kolanach przyciągamy udami do klatki piersiowej (analogicznie jak przy pierwszym stosunku). W ten sposób kości miednicy zmienią położenie i spojenie łonowe ustawia się poziomo. Tak ułożona kobieta, ponownie badając palcami, może wyczuć z łatwością podniesienie się ostrej krawędzi kostnej do góry, usunięcie przeszkody i ustąpienie bolesności przy wprowadzaniu palców. W ten sposób można samemu stwierdzić, czy przyczyną bolesności nie jest przypadkiem odmienna budowa kości spojenia łonowego.

Analogicznie wygląda sytuacja przy stosunku, który przy zmienionej pozycji nie sprawia żadnych dolegliwości. Warto zwrócić uwagę na rolę, jaką odgrywają w tym zespole mocne i napinające się mięśnie krocza. Czasem jeszcze po zmianie pozycji utrudniają normalny przebieg stosunku. Trzeba o tym pamiętać i oprócz zmiany pozycji rozluźnić mięśnie krocza, aby ułatwić wejście do pochwy.

Całe zagadnienie wydaje się niezwykle proste, trzeba tylko wiedzieć, jak należy się zachować i na czym rzecz polega. Jeszcze niejednokrotnie przy omawianiu różnych problemów współżycia seksualnego będzie sposobność, by się przekonać, jak bardzo ważny jest wybór odpowiedniej pozycji przy stosunku, w celu uniknięcia różnych dolegliwości, które występują w ciągu całego życia seksualnego małżonków, nie tylko u jego progu.

Rozdział V

Jak rodzi się rozkosz

Układ nerwowy

Życie seksualne jest procesem niezwykle złożonym i bardzo trudno omawiać każdy z jego parametrów oddzielnie. Spróbuję to jednak zrobić, aby omawiany materiał stał się bardziej zrozumiały.

W fizjologii stosunku następujące elementy odgrywają rolę zasadniczą:

1) funkcja dróg nerwowych, odbierających i przewodzących odpowiednie bodźce do ośrodków orgazmu w mózgu;

2) zmiany w krążeniu krwi, umożliwiające zastój krwi żylnej, przygotowujące narządy płciowe do wykonywanych funkcji;

3) napięcie i praca mięśni współpracujących w przebiegu stosunku;

4) narządy płciowe i zmiany zachodzące w nich w trakcie stosunku.

Aktywna postawa, zwiększająca możliwość receptorów nerwowych, regulująca dowolnie pracę mięśni, pozwalająca przyspieszać czy opóźniać przekrwienie narządów płciowych, jest tak samo możliwa u kobiety, jak u mężczyzny. Pogląd dotąd powszechnie panujący, że tylko mężczyzna przy współżyciu jest partnerem czynnym, a rola kobiety jest bierna, okazuje się z gruntu fałszywy. Jedynie analfabeta w sprawach seksu może twierdzić, że kobieta „zawsze może”, ponieważ, jak popularnie sądzono, narządy jej są w każdej chwili zdolne do stosunku.

Kobieta, podobnie jak mężczyzna, musi osiągnąć określony stopień ukrwienia i napięcia narządu płciowego, aby mogła w pełni przeżywać stosunek. Musi aktywnie brać udział we współżyciu, wzmagając grą mięśniową oraz nastawieniem psychiczno-uczuciowym intensywność bodźców wędrujących do jej ośrodka orgazmu, i wtedy dopiero staje się równorzędnym partnerem, a nie obiektem miłości mężczyzny. Dalsze rozważania wyjaśniające mechanizm i fizjologię współżycia seksualnego wykażą, jak bardzo ważna jest współpraca obojga partnerów na drodze do orgazmu.

Już w pierwszych rozdziałach książki wyjaśniłam doniosłą rolę czynnika hormonalnego w życiu płciowym człowieka. Istnieje w medycynie określenie: układ neurohormonalny, działanie bowiem tych dwóch czynników jest tak ściśle z sobą związane, że traktuje się je jako całość.

Omówię w tym rozdziale rolę centralnego układu nerwowego i dróg przewodzących bodźce, a w następnych rozdziałach rolę mięśni i układu krążenia, pomimo że układ krążenia i gra naczynioruchowa są zależne od napięcia układu nerwowego; także skurcz mięśnia nie może nastąpić bez bodźca nerwowego.

Centralnym ośrodkiem zarządzającym w mózgu odruchami seksualnymi, jest ośrodek orgazmu. Mieści się on w podwzgórzu i stamtąd odbiera sygnały obwodowego układu nerwowego oraz wysyła impulsy w odpowiedzi na otrzymane bodźce. Czynność ośrodka orgazmu jest niezwykle skomplikowana i mało jeszcze znana, jak większość zagadnień z fizjologii życia płciowego.

Zasadniczymi bodźcami drażniącymi ośrodek orgazmu, są bodźce dotykowe, ale oddziałują nań również bodźce przekazywane z innych organów zmysłowych: wzrokowe, węchowe, słuchowe i smakowe.

Nie koniec na bodźcach zmysłowych, ośrodek orgazmu może być pobudzony bardzo intensywnie przez czynniki psychiczne, myśli, pragnienia, wyobraźnię. Jednym słowem, mamy tu splot tysiąca przyczyn, współzależności i reakcji. Efekty jego działalności obserwujemy w życiu ludzkim, ale badania mechanizmów i dróg działania stawiają dopiero pierwsze kroki. W związku z tym rozważania moje są tylko próbą przekazania zasadniczych znanych nam elementów czynności układu nerwowego i ze względu na charakter książki oraz jasność obrazu są przedstawione w formie bardzo nieskomplikowanej.

W dziedzinie bodźców fizycznych, jak i psychicznych wysuwa się na plan pierwszy zasadnicze znaczenie rytmu, o czym wspomniałam już w poprzednich rozdziałach. Rytm jest specyfiką ośrodka orgazmu, uruchamia łańcuch prawidłowych reakcji, doprowadzający do pełnego rozładowania napięcia seksualnego w postaci orgazmu. Oko odbiera wszystkie bodźce w postaci błysku światła – nawet uderzenie w oko lub podrażnienie siatkówki prądem elektrycznym; ucho odbiera je w formie dźwięków, a ośrodek orgazmu uczulony jest specjalnie na bodźce rytmiczne, przerywane, na bodźce natomiast o stałym nasileniu reaguje bardzo słabo.

Na zasadzie sygnalizacji przerywanej oparta jest większość bodźców seksualnych. Stosunek także odbywa się w pewnym rytmie, który określają ruchy mężczyzny lub praca mięśni kobiety. Nie tylko bodźce czuciowe z narządów płciowych, sutków, powierzchni skóry, ale również rytmiczna muzyka czy taniec wprowadzają organizm ludzki w trans prowadzący do ekstazy seksualnej. Wynika stąd jasno, że nie tylko rytm bodźców dotykowych, ale i inne formy podrażniają ośrodek orgazmu. Zwrócenie na to uwagi i uświadomienie sobie specyficznych właściwości tego ośrodka, pozwala zaakcentować silniej i uwzględnić możliwie we wszystkich czynnościach płciowych bodźce rytmiczne, aby w ten sposób uzyskać intensywniejszy stopień podniecenia seksualnego lub szybciej osiągnąć pełne zadowolenie.

Znajomość tych mechanizmów, umiejętność wykorzystania tej właściwości centrów nerwowych ma ogromne znaczenie, ponieważ pozwala uniknąć dyspareunii (nieosiągania równoczesnego orgazmu). Można przyspieszyć własne reakcje czy reakcje partnera, przyspieszając rytm bodźców (ruchów, pocałunków) i stosując dodatkowo rytmiczne skurcze mięśni. Nie rozwodzę się szerzej nad techniką akcentowania bodźców w trakcie pieszczot i w czasie stosunku, ponieważ omawiam ten temat dość dokładnie w poszczególnych rozdziałach dotyczących zmysłów. Tu chciałabym sprecyzować tylko ogólne prawidła, obejmujące wszystkie poprzednio omówione reakcje i techniki.

Od dyspozycyjnego ośrodka nadrzędnego w mózgu wędrują drogi nerwowe, prowadzące do receptorów narządów płciowych i innych receptorów seksualnych. Włókna nerwowe przewodzące impulsy seksualne biegną w rdzeniu kręgowym aż do okolicy krzyżowej, jednakowo u kobiety i mężczyzny, przy czym część bodźców już w górnych odcinkach rdzenia kręgowego „odgałęzia się” i biegnie przez splot współczulny wprost do członka lub łechtaczki.

U mężczyzny na wysokości okolicy lędźwiowej rdzenia kręgowego znajdują się dwa ośrodki nerwowe: ośrodek wzwodu i ośrodek wytrysku. Od nich włókna nerwowe biegną wzdłuż kości krzyżowej ku dołowi, obejmują pierścieniem okolicę odbytnicy, po czym wędrują po linii szwu skórnego na kroczu aż do nasady członka. Rozgałęziając się, unerwiają czuciowo jądra i mosznę, po czym wzdłuż dolnej powierzchni członka dochodzą do żołędzi w okolicy wędzidełka skórnego, przytrzymującego napletek. Ich gałązki końcowe unerwiają intensywnie (ogromną liczbą zakończeń czuciowych) powierzchnię żołędzi wzdłuż szwu napletkowego i dokoła ujścia cewki moczowej.

Drogi nerwowe u kobiety przebiegają w grubszym zarysie analogicznie jak u mężczyzny, ale w okolicy krzyżowo-lędźwiowej korzonki nerwowe bez pośrednictwa specjalnych centrów nerwowych (u mężczyzny ośrodek wzwodu i wytrysku) przechodzą do więzadeł krzyżowo-macicznych, łącząc tylną ścianę macicy ze wzgórkiem kości krzyżowej. Więzadła te, wraz z więzadłami bocznymi maciczno-miednicowymi, utrzymują macicę we właściwym położeniu.

Włókna nerwowe przebiegające we wnętrzu więzadeł krzyżowo-macicznych dochodzą do tylnej ściany macicy, unerwiając jej trzon i szyjkę, schodzą dalej do pochwy, oplatając jej ściany aż do okolicy przedsionka. Tam rozgałęziają się, unerwiając bogato krocze i wargi mniejsze, a następnie wędrują do góry ponad wejście do pochwy w kierunku łechtaczki, kończąc się bardzo licznymi receptorami czuciowymi, rozmieszczonymi na żołędzi łechtaczki.

Jak wiadomo, wrażliwość seksualna kobiety nie ogranicza się do narządu rodnego, ale dotyczy również w bardzo znacznym nieraz stopniu sutków, warg i innych wrażliwych okolic skóry całego ciała. Każdy z tych receptorów u kobiet o wybitnej pobudliwości może przy podrażnieniu doprowadzić do orgazmu. Wydawałoby się, że bodźce seksualne z sutków, dłoni czy powierzchni skóry biegną bezpośrednio własnymi drogami do ośrodka orgazmu.

Należy wnosić, że istnieją dodatkowe połączenia pozostałych receptorów seksualnych z okolicą narządów rodnych, niezależnie od głównej drogi przewodzenia bodźców. Ponadto wiadomo, że wyobraźnia pobudzona przez obrazy, podniecającą muzykę czy lekturę, inicjuje również przemiany w narządzie rodnym. Oddziaływanie wyżej opisane stwierdzamy także u kobiet po zabiegach operacyjnych na trzonie macicy, gdzie więzadła krzyżowo-maciczne zostały przecięte, w związku z czym przerwano również ciągłość dróg nerwowych. Z rozlicznych obserwacji poczynionych w szpitalach i poradniach nasuwa się wniosek, że unerwienie seksualne u kobiety jest znacznie bardziej skomplikowane niż u mężczyzny i wrażliwość jej jest w ogromnym stopniu uzależniona od receptorów odbierających bodźce spoza narządów rodnych oraz od wpływów psychicznych. Kobieta po przecięciu operacyjnym nerwów seksualnych przebiegających w więzadłach krzyżowo-macicznych pozostaje niezmiennie zdolna do prawidłowego odczuwania bodźców seksualnych i orgazmu, co zaobserwowałam w trakcie badań prowadzonych w poradni.

Opisane różnice w budowie unerwienia seksualnego kobiety i mężczyzny uwidoczniają fizyczne podłoże odmienności ich reakcji. Życie płciowe mężczyzny jest mniej skomplikowane, uzależnione przede wszystkim od sprawności dróg i centrów nerwowych. U kobiety natomiast jest ono szeroko rozbudowane – obejmuje całą jej osobowość.

Rozważania powyższe mają na celu podkreślenie raz jeszcze, że wrażliwość seksualna kobiety jest wrażliwością całego ciała i psychiki, a nie przede wszystkim wrażliwością narządów płciowych, jak u mężczyzny.

Dopiero zrozumienie tej odrębności przez kochanka pozwoli mu stworzyć z kobiety pełnowartościową partnerkę w miłości, a kobiecie zadowolić w pełni mężczyznę.

Oprócz stałych, przystosowanych do przewodzenia bodźców seksualnych dróg nerwowych, łączących ośrodek orgazmu w mózgu z wszelkimi receptorami obwodowymi, istnieje jeszcze jeden niezwykle ważny mechanizm, przekształcający bodźce obojętne z otaczającego nas świata na bodźce seksualne – jest nim odruch warunkowy. Rozwinięcie i wykształcenie odruchów warunkowych na określone zespoły wrażeń świata otaczającego stwarza dodatkowy, niezwykle cenny mechanizm wspierający i poszerzający źródła bodźców seksualnych.

Odruch bezwarunkowy jest to wrodzona, błyskawiczna reakcja na określony bodziec, zachodząca bez udziału świadomości. Tak zwany rdzeniowy łuk odruchowy w organizmie ludzkim i zwierzęcym jest najprostszym połączeniem między bodźcem a reakcją, z pominięciem mózgu. Receptor zmysłowy odbiera sygnał, który biegnie włóknem doprowadzającym do odpowiedniej komórki nerwowej w rdzeniu kręgowym i bezpośrednio włóknem odprowadzającym wraca do narządu reagującego na bodziec. Na przykład dotykamy palcem rozpalonego żelazka i błyskawicznie palec się cofa, zanim jeszcze uświadomimy sobie, że został sparzony. Odruchową czynnością jest ssanie u noworodka, przyspieszanie oddechu czy ziewanie, gdy organizm jest niedotleniony, kaszel wyrzucający ciała obce z oskrzeli (śluz, kurz, cząstki pokarmu), gwałtowne ślinienie w reakcji na gorycz czy silne kwasy, łzawienie, gdy piasek wpadnie do oka, zmierzające do wypłukania i usunięcia czynników szkodliwych.

W ciągu życia wytwarzają się w naszym organizmie również odruchy nabyte, zwane odruchami warunkowymi. Do tych czynności odruchowych włącza się już świadomość, przy pomocy której odbieramy bodźce warunkujące odruch, na przykład gdy zbliża się obiad, słyszymy z kuchni brzęk sztućców i szczękanie talerzy. Z upływem czasu dźwięki te zaczynają się kojarzyć z jedzeniem i już nie tylko na widok jedzenia, ale na słuchowy sygnał brzęku talerzy zaczyna wydzielać się ślina i sok żołądkowy.

W czasie wojny wybuchy i strzały sygnalizowały niebezpieczeństwo i zmuszały do szybkiego ukrycia się. Pamiętam, jak w cztery lata po wojnie niespodziewany wystrzał gazów spalinowych w rurze wydechowej samochodu zapędził mnie błyskawicznie do najbliższej bramy i bezpiecznie ukryta stwierdziłam, wybuchając śmiechem, jak trwałe są odruchy warunkowe. Dopiero po kilkunastu latach odruchy obronne na nagły huk wygasły i dzisiaj już spokojnie chodzę po ulicach. Podobnie można wygasić odruch wydzielania się śliny na dźwięk naczyń stołowych, jeśli przez dłuższy czas nie będą one zapowiadały posiłku. Wszystkie odruchy warunkowe ulegają wygaszeniu, jeśli się ich nie pielęgnuje stałym powtarzaniem bodźca warunkującego i sytuacji następującej bezpośrednio po nim.

Większość czynności powszednich w życiu człowieka polega na wypracowanych odruchach warunkowych. Nie rozmyślamy przecież, jak stawiać nogi, aby chodzić, ani jakie wydawać dźwięki, aby mówić itp. Życie w społeczeństwie nie byłoby możliwe bez stałego wypracowywania najróżniejszych reakcji odruchowych.

Nie inaczej wygląda sprawa w życiu seksualnym i uczuciowym. I tutaj odruchy warunkowe mogą nam wiele ułatwić albo sprawić duże trudności, zależnie od rodzaju bodźców. Wykształcenie odruchów umożliwia nam nie tylko wzbogacenie przeżyć z tej dziedziny, ale bywa nierzadko jedynym ratunkiem w sytuacjach uszkadzających czy zmieniających funkcjonalnie narządy płciowe.

W sytuacjach awaryjnych odruch warunkowy staje się motorem podtrzymującym dalsze prawidłowe współżycie i zapobiega impotencji pooperacyjnej. Impotencja taka jest w niektórych przypadkach jedynie kastracją psychiczną, to znaczy niezdolnością do współżycia wynikającą z przekonania, że współżycie seksualne po operacji jest niemożliwe.

Profesor Tadeusz Bilikiewicz, znany psychiatra, wykazał w swoich badaniach, że można uleczyć impotencję mężczyzny po operacyjnym usunięciu jąder, przekonując go, że po wielu latach współżycia czynność hormonalna ma daleko mniejsze znaczenie dla sprawności seksualnej niż zespół wypracowanych odruchów warunkowych. Wystarczy przekonać pacjenta wyłączając w ten sposób jego psychiczne zahamowania, aby dotychczasowe bodźce budzące odruchy seksualne, jak na przykład pieszczoty, sypialnia, nagość żony itp., przywróciły prawidłowe reakcje organizmu na wiele dalszych lat.

Zupełnie podobne wyniki, jak już wspomniałam, uzyskałam w swoich badaniach wrażliwości seksualnej kobiet po operacyjnym usunięciu macicy i jajników. Nieuprzedzone przez lekarza kobiety stawały się oziębłe, natomiast te, które uprzedziłam i pouczyłam przed operacją, że reakcje seksualne pozostaną bez zmian, nadal przeżywały orgazm bez żadnych zakłóceń. Wystarczała sytuacja, która dotąd sygnalizowała stosunek, jak pieszczoty czy czułości męża, aby wszystkie pozostałe receptory, a więc pochwa, łechtaczka, sutki i całe ciało reagowały prawidłowo, doprowadzając bez trudności do orgazmu.

Nie bez kozery omówiłam szerzej sytuacje pooperacyjne, chociaż książka przeznaczona jest dla ludzi młodych i zdrowych. Są one bowiem przykładem jaskrawym i krańcowym, podkreślającym znaczenie odruchów warunkowych w życiu seksualnym, ale i dzień powszedni miłości dwojga ludzi jest wypełniony po brzegi setkami seksualnych odruchów warunkowych. Oczywiście im więcej ich jest i im bardziej są wszechstronne: wzrokowe, słuchowe, dotykowe, sytuacyjne itp., tym bogatsze jest życie płciowe kochanków.

Przytoczę kilka przykładów dla łatwiejszego zrozumienia, na czym rzecz polega. Kobieta gasi w mieszkaniu górne światła, pozostawiając tylko przyćmione, z reguły towarzyszące miłosnym spotkaniom. Świece w lichtarzu, lampka z kolorowym abażurem stają się sytuacyjnym oświetleniem i sygnałem podniecającym oraz zwracającym uwagę partnera na sprawy seksu. Początkowo po prostu zapala się kolorowe światło, żeby było inaczej i zabawniej. Z czasem zmiana oświetlenia na drodze odruchu warunkowego staje się sygnałem miłosnym.

Inny przykład. Żona kąpie się w łazience i prosi męża: „Kochanie, umyj mi plecy”. I to dość pospolite życzenie może stworzyć sytuację warunkową, jeżeli mycie pleców zmienia się w zabawę seksualną w wannie czy pod prysznicem. Po dłuższym czasie powtarzania tego rodzaju kontaktów i zabaw, łazienka, prysznic czy wanna stają się bodźcami podniecającymi seksualnie, pomimo że w istocie rzeczy przeznaczone są zgoła do czego innego.

Sygnałem warunkowym w dziedzinie seksualnej może być nieomalże wszystko – ładny negliż, zapach perfum, określony rodzaj muzyki, jeżeli tylko muzyka ta przez czas dłuższy była tłem dla miłości. Potem wystarczy znajomy widok, zapach czy dźwięki, aby wyobraźnia seksualna zaczęła działać.

Głębokie i intensywne przeżycia z okresu wielkiej miłości wytwarzają w naszej psychice również odruchowe „widzenie” kochanego człowieka. Odruchowo nieodmiennie widzimy go w blasku świetności pierwszych lat zakochania. I tu właśnie odruch warunkowy jest czarodziejskim eliksirem młodości. Zachowuje nam osobę ukochaną niezmiennie młodą i piękną, niepodlegającą niszczącemu działaniu czasu.

Być może dlatego trudniej jest zakochać się bez pamięci po czterdziestce, ponieważ nie jest się już wtedy niezapisaną kartą i nie przeżywa się miłości tak głęboko. Stwierdzamy to nieraz, choć nie uświadamiamy sobie dlaczego. Spotykając po wielu latach dawną wielką miłość, często w bardzo zmienionej postaci (podstarzała, przywiędła, siwa), patrzymy jednak na nią dawnymi oczyma. Coś w niej zostało, a raczej w naszej wyobraźni – urok, czar i ciepło uczuć, którymi ją darzyliśmy.

Podobnie stare małżeństwa, złączone kiedyś płomienną miłością, po dwudziestu, trzydziestu latach szczęśliwego współżycia widzą się stale przez różowe okulary oczyma młodości. On, chociaż siwy i starutki, jest dla niej zawsze pięknym, porywającym mężczyzną, za którym szalały wszystkie kobiety, ona pozostaje dla niego uroczą, radosną dziewczyną, w której zakochał się bez pamięci.

Krążenie krwi

Oprócz skomplikowanych czynności układu nerwowego, mięśniowego i hormonalnego, również i układ krążenia krwi odgrywa w sprawach seksualnych bardzo ważną rolę. Bez specyficznych mechanizmów krążenia żylnego u mężczyzny odbycie stosunku byłoby praktycznie niemożliwe. Wzwód członka jest ściśle związany z przepływem i odpływem krwi do naczyń. Ciała jamiste, zbudowane z potężnych splotów żylnych o licznych rozgałęzieniach i zatokach, znajdują się po obu stronach cewki moczowej wzdłuż członka i są one są odpowiedzialne za prawidłowe jego usztywnienie.

W miarę wzrostu podniecenia seksualnego układ nerwowy wegetatywny zaczyna przemieszczać duże ilości krwi do żył i tętnic miednicy małej, regulując jej przepływ za pomocą zakończeń nerwowych znajdujących się w ścianach naczyń.

Krew wypełnia stopniowo ciała jamiste członka, aż do uzyskania pełnego napięcia i stwardnienia. Wypełnianie naczyń żylnych zwiększa wydzielanie śluzu z gruczołów do cewki moczowej. Śluz, spływając do cewki, zobojętnia pH resztek moczu w cewce (z kwaśnego na obojętny, korzystny dla plemników) oraz zwilża srom kobiety, zwiększając jego śliskość.

Krew krąży w organizmie ludzkim z dużą szybkością i przepływa przez cały krwiobieg w rytmie uderzeń tętna, odpowiadającego liczbie skurczów serca pompującego krew, czyli przeciętnie siedemdziesiąt pięć razy na minutę. Cóż więc się dzieje, że umożliwia to pozostawanie dużej ilości krwi przez czas dłuższy w naczyniach jamistych członka? Otóż układ naczyń żylnych miednicy małej ma specjalne zastawki w świetle żył, które mogą w określonych warunkach zamykać się lub otwierać, regulując dopływ i odpływ krwi. Zastawki te, wskutek bodźców przesyłanych z ośrodka orgazmu w mózgu, zamykają się z chwilą całkowitego wypełnienia naczyń żylnych narządu płciowego krwią, wyłączając tę partię naczyń z rytmu krążenia w całym organizmie. Zatrzymana w nich krew umożliwia długotrwały wzwód członka. Orgazm jest sygnałem otwierającym śluzy i umożliwia ustąpienie wzwodu przez szybki odpływ krwi z narządu płciowego.

W okresie młodzieńczym wczesne kontakty seksualne, jak pieszczoty, pocałunki, ocieranie w tańcu itp., niedoprowadzające na zakończenie do stosunku, powodują również podobne przekrwienie narządów miednicy małej, któremu nierzadko towarzyszy wzwód członka. W przypadkach, gdy nie dochodzi do orgazmu i rozładowania seksualnego, mężczyzna może mieć rozmaite dolegliwości, jak ciągnące bóle i uczucie ciężkości w pachwinach i podbrzuszu, bóle moszny, bóle głowy, zły sen i przejściowe trudności w pracy umysłowej. Zwykle polucje nocne (mimowolne samoistne wytryski nasienia w czasie snu) lub onanizm rozładowują nadmiar napięcia. Zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku występujący orgazm otwiera zastawki żylne, umożliwiając odpływ nadmiaru krwi do krążenia ogólnego.

Jak wynika z powyższych rozważań, prawidłowe odbycie stosunku przez mężczyznę byłoby nie do pomyślenia bez skomplikowanych mechanizmów nerwowo-naczyniowych.

Oprócz zmian w rytmie krążenia krwi w naczyniach miednicy małej, w czasie stosunku obserwujemy jeszcze wiele uogólnionych reakcji naczynioruchowych, jak choćby nagły przypływ krwi do tkanki podskórnej, powodujący tak zwane zaróżowienie seksualne. U mężczyzn zaczerwienienie skóry pojawia się z chwilą narastania podniecenia seksualnego w okolicy podbrzusza, rozszerzając się stopniowo na klatkę piersiową, szyję, twarz i czoło, czasem również na łopatki i ramiona. W momencie maksymalnego napięcia seksualnego występuje również przekrwienie twarzy, czasem w formie nieregularnych, czerwonych plam. Z chwilą wystąpienia orgazmu, zaczerwienienie skóry szybko znika w tej samej kolejności, w jakiej się pojawiło. Oczywiście gwałtownemu przypływowi krwi do skóry towarzyszy uczucie gorąca, a nierzadko obfite pocenie się.

Tak szybkie przemieszczanie krwi w organizmie nie może występować bez specjalnego zaangażowania pracy serca i tętnic obwodowych. Zwiększona praca serca przejawia się przyspieszeniem tętna. Masters i Johnson stwierdzili, że w okresie wzrostu napięcia seksualnego w fazie plateau (faza stałego wysokiego napięcia seksualnego poprzedzającego orgazm) tętno zmienia się z siedemdziesięciu pięciu do stu i stu siedemdziesięciu pięciu uderzeń na minutę. W momencie orgazmu liczba uderzeń waha się między sto dziesięć i sto osiemdziesiąt na minutę. Szybciej pracujące serce tłoczy zwiększoną ilość krwi do naczyń, powodując podwyższenie ciśnienia krwi o dwadzieścia do pięćdziesięciu milimetrów słupa rtęci.

Jak wynika z dotychczasowych rozważań, przemieszczenie krwi w łożysku naczyniowym odgrywa bardzo ważną rolę w życiu seksualnym mężczyzny. U kobiety mechanizmy te są nie mniej ważne i znacznie bardziej skomplikowane, a działalność ich przejawia się w różnych fazach czynności seksualnych.

Już pierwsze podniety, jak pocałunki czy dotknięcia, powodują zwiększony przypływ krwi do skóry, co wywołuje ocieplenie skóry na całej powierzchni ciała oraz zaróżowienie jej, niekiedy w postaci marmurkowo-plamistej. W efekcie przekrwienia, skóra staje się bardziej napięta, udostępniając bodźcom seksualnym zakończenia czuciowe nerwów i zwiększając ich wrażliwość. Wargi kobiety podnieconej robią się pełne, czerwone, wilgotne, policzki i twarz zaróżowione, oczy pod wpływem przekrwienia tęczówek nabierają blasku, stają się świetliste i iskrzące.

Nie mniejszą rolę ma wzmożony dopływ krwi do sutków w budzeniu ich wrażliwości seksualnej. W miarę pocierania, głaskania i podrażniania brodawek piersiowych, naczynia żylne sutka rozszerzają się, pierś staje się gorąca, zaróżowiona, przekrwiona, często rysuje się na niej wyraźny deseń błękitnych żyłek. W związku z przypływem krwi objętość piersi zwiększa się, sutek jędrnieje i unosi się nieco – „stawia się”, a brodawka piersiowa twardnieje i zwiększa swoją wrażliwość. W fazie przekrwienia sutków, towarzyszącej ogólnemu przekrwieniu seksualnemu, wrażliwość piersi na bodźce dotykowe i pieszczoty zwiększa się wielokrotnie. Drażnienie zakończeń erotogennych znajdujących się w sutkach, wargach, w skórze twarzy i karku inicjuje zmiany w ukrwieniu narządu rodnego. O procesach tych pisałam szerzej, omawiając technikę pocałunków piersi.

Każda z części składowych narządu rodnego kobiety reaguje w sobie tylko właściwy sposób na gwałtowne przekrwienie, spełniając różne czynności sprzyjające przeżyciu pełnowartościowego orgazmu. Naczynia żylne towarzyszące więzadłom krzyżowo-macicznym, splatające się w gęstą sieć w ścianach macicy i szyjki, maksymalnie wypełnione krwią, powodują zaczerwienienie i obrzęk jajowodów oraz rozpulchnienie i zgrubienie mięśnia macicy. Macica przekrwiona usztywnia się, prostuje i unosi z pozycji zgiętej, w której pozostaje normalnie. Mechanizm ten nazywa się „stawianiem się” macicy w chwili orgazmu. Stawianie się macicy, towarzyszące pełni przeżyć seksualnych, odgrywa niebagatelną rolę w procesie zapłodnienia, rozchylając kanał szyi, wyciskając z niego śluz szyjkowy i ułatwiając szyjce macicznej kontakt z jeziorkiem nasienia, znajdującym się w tylnym sklepieniu pochwy.

W okresie narastania napięcia seksualnego poprzedzającego orgazm (faza plateau), gdy naczynia żylne narządów rodnych kobiety wypełnią się krwią, światło ich zamyka się za pomocą zastawek, podobnie jak u mężczyzny. Zastawki naczyń żylnych uniemożliwiają odpływ krwi z narządu rodnego aż do momentu wystąpienia orgazmu. Zastawki te utrzymują przekrwienie miednicy małej: w okolicy więzadeł krzyżowo-macicznych, w macicy, jajowodach, pochwie i zewnętrznych narządach płciowych. Jak widać, jest to teren rozleglejszy niż u mężczyzny i pochłaniający znacznie większą ilość krwi, która zostaje okresowo zablokowana i wyłączona z krążenia ogólnego.

Ściany pochwy mają bogate unaczynienie tętniczo-żylne i tu przekrwienie spełnia zadania umożliwiające prawidłowy przebieg czynności seksualnych. Przepełnienie krwią żylną warstwy podnabłonkowej ścian pochwy, powoduje przesiąkanie płynnych składników osocza krwi w przestrzenie międzykomórkowe, dając w efekcie rozpulchnienie i znaczne zgrubienie ścian pochwy, szczególnie w okolicy wejścia. Ponadto płyny powodujące obrzmienie tkanek, przesiąkają częściowo szczelinami międzykomórkowymi do światła pochwy, tworząc w niej obfitą, wodnistą wydzielinę, która intensywnie zwilża pochwę i ułatwia odbycie stosunku. Obrzmienie ścian pochwy i zwężenie jej światła, daje ściślejszy kontakt z członkiem i ułatwia odbieranie bodźców seksualnych. Po orgazmie krew odpływa, obrzęk ścian pochwy ustępuje i ustaje przesiąkanie płynu.

Jamiste naczynia żylne znajdują się również w tkankach sromu, w wargach większych, mniejszych i łechtaczce. Odpowiednikiem ciał jamistych członka są u kobiety opuszki przedsionkowe. Tworzą one jak gdyby podkowę, ułożoną dokoła wejścia do pochwy, u podstawy warg mniejszych i większych. Górne końce podkowy zwężają się, dochodząc do okolicy kąta łechtaczki. Pęcznienie tych opuszek powoduje grubienie i wywijanie warg mniejszych i większych. Podkowa z ciał jamistych zwęża wejście do pochwy i wzmaga ocieranie przy stosunku, zwiększając wzajemny kontakt dotykowy obojga partnerów.

Wargi mniejsze równolegle z pochwą ulegają przekrwieniu, które zmienia ich kształt z cienkich, zwisających płatków, w nadęte, jędrne wałeczki, zacieśniające wejście do pochwy. Zmiany te zwiększają intensywność bodźców seksualnych przy przenikaniu członka do pochwy, tym bardziej że powierzchnia warg mniejszych, wyjątkowo intensywnie unerwiona czuciowo, jest w związku z tym jednym z głównych – po łechtaczce – odbiorników bodźców seksualnych.

Wargi większe, pokryte od strony sromu błoną śluzową, a na zewnątrz skórą owłosioną, również nabrzmiewają i wypełniają się krwią, pogrubiając swą objętość, rozchylają się, odsłaniając srom i wargi mniejsze. Na wewnętrznej stronie warg większych znajdują się ujścia dwóch dużych gruczołów śluzowych. Gruczoły mają wielkość mniej więcej orzecha laskowego i produkują gęsty śluz. Nazwane są gruczołami Bartolina, który je wykrył i pierwszy opisał.

Przypływ krwi wypełniającej luźną normalnie tkankę warg większych, wywiera ucisk na gruczoły śluzowe i powoduje opróżnianie się ich przez przewody wyprowadzające na powierzchnię krocza. Całkowite opróżnienie gruczołów daje w efekcie wydzielenie dwóch do trzech centymetrów sześciennych śluzu, zwilżającego okolicę krocza i ułatwiającego stosunek. Zapobiega on na początku stosunku przykremu ocieraniu, na które skarżą się nierozbudzone seksualnie kobiety.

Naczynia żylne łechtaczki tworzą sploty podobne do ciał jamistych znajdujących się w męskim członku. Wypełnienie ich krwią powoduje wydłużenie, powiększenie i pojędrnienie łechtaczki, a przy jej wzwodzie żołądź łechtaczki, w spoczynku ukryta pod fałdem napletka, wysuwa się nieco i obniża, zbliżając się do przedsionka pochwy. Łechtaczka, położona na wiotkiej tkance łącznej, przy obrzmieniu może nieraz bardzo znacznie zmieniać swe położenie, obniżając się czy pozwalając przesunąć uciskiem mięśni ud w kierunku wejścia do pochwy. Po orgazmie i upływie krwi łechtaczka wraca do położenia i kształtu spoczynkowego.

Jak widać, rola zwiększonego dopływu krwi do narządów rodnych w czasie stosunku jest ogromna i trudno sobie wyobrazić prawidłową funkcję łechtaczki, krocza, pochwy i macicy bez dostatecznego ukrwienia.

Nierzadko u dziewcząt wybujałych, szybko rosnących, rozwój narządu rodnego jest opóźniony. W tych przypadkach podstawową przyczyną oziębłości i braku wrażliwości lub bólu przy stosunku, jest niewykształcenie w pełni czynności naczyniowych w narządzie rodnym. Istnieje wiele metod i sposobów wspierających oraz przyspieszających wystąpienie prawidłowego przekrwienia w miednicy małej u kobiet, a także u mężczyzn, u których funkcje te nie są jeszcze całkowicie wykształcone lub też zaczynają z wiekiem zanikać.

Tradycje gastronomiczne, które w latach dawniejszych kojarzyły chętnie sprawy stołu i łoża, przynoszą wiele recept i przepisów dietetycznych, poprawiających oraz zwiększających pobudliwość seksualną. Potrawy i przyprawy wpływały przede wszystkim na intensywność ukrwienia narządów płciowych. Znane i chętnie stosowane w kuchni przyprawy, jak musztarda (gorczyca), papryka, kminek, pieprz, cynamon, wanilia i goździki, powodując przekrwienie dróg moczowych i miednicy małej, zwiększają wrażliwość narządów płciowych. Podobny wpływ przypisuje się również dziczyźnie. Stąd tak częste w opisach Boccaccia bażanty, przepiórki czy sarnina, goszczące w towarzystwie pikantnych przypraw na stołach kochanków.

Szparagi, selery i pietruszka (natka i korzeń) również zwiększają ukrwienie narządów miednicy małej. Eskulapowie dawnych czasów chętnie zalecali je zamiast proszków johimbiny, która działa podobnie, ale drażni i uszkadza nabłonki dróg moczowych. Królowa Bona nie tylko przywiozła włoskie obyczaje w miłości, ale również i włoską kuchnię, w której włoszczyzna niepoślednią odgrywała rolę.

Polska medycyna ludowa zna wiele ziół i specyfików, od lat tradycyjnie stosowanych przy kłopotach miłosnych: korzeń lubczyka, ziele rozmarynu, jaja przepiórek, listki ruty, szyszki chmielowe, jałowiec i inne.

Jak stwierdzili farmakolodzy, olejki eteryczne znajdujące się w lubczyku i rozmarynie powodują intensywne przekrwienie narządów płciowych, zwiększając popęd płciowy. Również jako środek podniecający – jak utrzymuje tradycja ludowa – można stosować jaja przepiórek, chociaż nie jest dokładnie wiadomo, czy oddziałują one na układ krwionośny, czy też działają ogólnie wzmacniająco w związku z bogatą zawartością witamin, szczególnie z grupy B. Żartownisie twierdzą, że jałowiec jest bardzo skuteczny na ospałe w miłości niewiasty, a kłaść go należy... pod prześcieradło! Trzepanie pośladków i ud jałowcem lub miotełką z rózeg brzozowych figuruje jako lek seksuologiczny, polecany w starych kalendarzach tak dla kobiet, jak i mężczyzn zbyt wolno się podniecających. Technika ta, aczkolwiek niewątpliwie należąca do tak zwanych „mocnych lekarstw”, w efekcie powoduje gwałtowny przypływ krwi do okolicy podbrzusza. Dziś jeszcze stosuje się trzepanie rózgami brzozowymi w saunach fińskich.

Oprócz środków ziołowych istnieją także używki zwiększające ogólne ukrwienie organizmu i podnoszące ciśnienie krwi, a tym samym sprzyjające również przekrwieniu narządów płciowych. Takimi używkami są: kawa (szczególnie dla niskociśnieniowców), różne alkohole, oczywiście w niewielkich ilościach (dwa, trzy kieliszki). Nieduża dawka alkoholu znakomicie poprawia ukrwienie, należy tylko być ostrożnym z przedawkowaniem tego specyfiku! Jak wiadomo, niewielka ilość alkoholu wybitnie zwiększa pobudliwość seksualną, przedawkowanie natomiast sprowadza impotencję tak u kobiety, jak i u mężczyzny.

Niemałą rolę w poprawianiu ukrwienia narządów płciowych odgrywają wszelkiego rodzaju zabiegi fizykoterapeutyczne. Intensywny masaż i nacieranie dłońmi skóry ud i podbrzusza, szybkie oklepywanie otwartą dłonią okolicy krocza i wzgórka łonowego, poszczypywanie i mięsienie pośladków oraz ud są korzystnym dodatkiem do pieszczot w okresie preludium, zalecanym dla kobiet mało pobudliwych lub jeszcze nie całkiem rozbudzonych. Oczywiście wszystko to powinno być wykonywane z umiarem.

Jak wspominałam już niejednokrotnie, świetną zabawą i wstępem do kontaktów fizycznych są igraszki w łazience. Gorąca woda jest znakomitym środkiem powodującym szybkie przekrwienie dowolnie wybranych okolic ciała. Ogólnie poprawiają krążenie i podniecają seksualnie tak zwane bicze szkockie. Jest to masaż skóry całego ciała silnym prądem wody na przemian – raz zimnej, raz gorącej. Masaż taki pobudza krążenie krwi w całym ciele.

Gdy chcemy natomiast ogólne przekrwienie wyraźniej zlokalizować, można to uzyskać silnym strumieniem bardzo ciepłej wody z prysznica na podbrzusze i okolice narządów płciowych. Zabieg taki działa podniecająco, nie tylko nagrzewa i zwiększa ukrwienie, ale również drażni okolice warg sromowych, łechtaczki, a także członka czy żołędzi. Są to bodźce bardzo delikatne, ale intensywnie podniecające seksualnie i ze wszech miar warte polecenia dla przemęczonych całym dniem pracy umysłowej ludzi, zmniejszają bowiem przekrwienie mózgu, przesuwając krew w niższe regiony ciała.

Środki pobudzające krążenie krwi stosowane były już w czasach starożytnych przy leczeniu zaburzeń wzwodu u mężczyzn. Opisy tego rodzaju terapii spotykamy na przykład w Satyrykach Petroniusza.

Na zakończenie rozważań dotyczących przekrwienia i niedokrwienia narządów płciowych, warto wspomnieć o bardzo mało znanych dolegliwościach kobiety zdrowej, związanych z zaburzeniami dotyczącymi tym razem nadmiernego przekrwienia narządów miednicy małej.

Kobiety pobudliwe, podniecające się seksualnie w kontaktach z mężem, ale nieosiągające orgazmu przy stosunku, cierpią na różnorakie dolegliwości, których najczęściej ani one, ani ich mężowie nie kojarzą ze sprawami nieudanego współżycia seksualnego. W organizmie kobiety podniecającej się w czasie pieszczot poprzedzających stosunek i w trakcie stosunku, zachodzi cały zespół wyżej opisanych zmian, prowadzących do przekrwienia pochwy, krocza, macicy, przydatków i więzadeł oraz zamknięcia zastawek żylnych, które nie pozwalają krwi odpłynąć do chwili wystąpienia orgazmu.

Co się dzieje, jeżeli orgazm nie nastąpi? Okazuje się, że zastawki mogą pozostawać zamknięte jeszcze przez kilka, a nawet kilkanaście godzin. Skutkiem nierównomiernego przemieszczenia krwi krążącej występuje wiele bardzo przykrych dolegliwości. Miednica mała i jej naczynia żylne są zdolne pochłonąć prawie połowę krwi krążącej, w organizmie i zablokowanie takiej ilości krwi na wiele godzin powoduje głębokie niedokrwienie przede wszystkim mózgu, a także mięśnia sercowego oraz wszystkich pozostałych narządów. Rezultatem takiej sytuacji jest zły i niespokojny sen, niepozwalający w pełni wypocząć. Jest to związane z niedokrwieniem i niedotlenieniem mózgu. Rankiem kobieta budzi się w okropnym humorze. Po męczącej nocy jest wściekła i kipi wprost irytacją, sygnalizując swym nastrojem okropny dzień. Żony-czarownice, pieklące się od świtu, szukające dziury w całym, ciosające mężowi cały dzień kołki na głowie, awanturujące się z dziećmi; kobiety, którym wszystko leci z rąk, roztrzęsione i rozhisteryzowane – to kobiety niedopieszczone, które nie osiągnęły wyzwalającego orgazmu przy wieczornym stosunku. Im bardziej są podniecone i pobudliwe seksualnie wieczorem, tym dotkliwiej cierpią potem, gdy stosunek nie zakończy się orgazmem.

Oprócz dolegliwości psychicznych występują jeszcze dokuczliwe bóle krzyża, spowodowane obrzękiem i przekrwieniem więzadeł krzyżowo-macicznych, ponieważ obrzęki wynikające z zastoju krwi uciskają pęczki nerwów przebiegających wzdłuż więzadeł.

Jeżeli nierozładowanie seksualne trwa przez wiele miesięcy, a nawet lat, obrzęk i bolesność więzadeł oraz jajowodów nasila się i utrwala, w związku z czym pojawiają się następne dolegliwości, tym razem w czasie stosunku. Więzadła krzyżowo-maciczne, przebiegające poza macicą, przylegają prawie do tylnego sklepienia pochwy. Przy stosunku niejednokrotnie dochodzi do trącania tego sklepienia, co wywołuje dotkliwy ból. Również uderzanie i trącanie szyjki macicznej, które z reguły występuje podczas stosunku, może powodować przykre dolegliwości, szyjka bowiem, poruszając się wraz z macicą, pociąga za obolałe więzadła. W ten sposób nie tylko występują dolegliwości ogólne następnego dnia po nieudanym stosunku, ale pojawia się również nasilająca się niechęć do współżycia, związana z coraz większą bolesnością.

Wszystkie te elementy dają w efekcie błędne koło, ponieważ bolesność stosunków zmniejsza i pogarsza szanse osiągnięcia orgazmu, a nierozładowanie napięcia seksualnego pogłębia dolegliwości. Jedynym wyjściem byłoby przywrócenie prawidłowego krążenia w miednicy małej, co ściśle jest związane z pełnym rozładowaniem napięcia seksualnego w czasie stosunku.

Jak wybrnąć z tej sytuacji? Przede wszystkim trzeba wiedzieć, co jest przyczyną dolegliwości, i dlatego tak dokładnie opisuję przebieg zaburzeń, aby umożliwić moim czytelnikom zrozumienie przyczyn. Leczenie polega na przywróceniu równowagi krążenia. Można to osiągnąć poprzez pieszczoty, doprowadzając do orgazmu (nawet po odbytym stosunku), aby uruchomić mechanizmy otwierające zastawki żylne, albo – co znacznie korzystniejsze – doprowadzić zalecaną przeze mnie techniką gry mięśniowej i zmianą pozycji przy stosunku do orgazmu w trakcie współżycia. Jednym słowem, zadowolenie seksualne żony, szczególnie żony pobudliwej, nie jest sprawą grymasów czy luksusu życiowego, ale jest po prostu koniecznością.

Opisywane przeze mnie dolegliwości, nieleczone i zaniedbane, po latach doprowadzają do trwałych zmian bliznowaciejących w okolicach przekrwionych, co powoduje bardzo trudno poddające się leczeniu, nieznośne bóle krzyża przy każdym wysiłku fizycznym oraz bóle w podbrzuszu, które swym podobieństwem do zapalenia jajników wprowadzają niejednokrotnie w błąd nawet lekarzy. Terapia stosowana przy stanach zapalnych, polegająca na nagrzewaniu podbrzusza, pogłębia jeszcze dolegliwości, znakomicie natomiast robią ogólne masaże ciała, natryski z zimnej i gorącej wody, sport oraz gimnastyka.

Umięśnienie narządu rodnego

Umięśnienie narządów rodnych kobiety składa się z trzech zasadniczych zespołów mięśniowych: mięśni krocza, mięśni dźwigaczy pochwy i odbytu oraz mięśni okrężnych pochwy.

W pierwszym zespole mięśni zwieracz cewki moczowej otacza w formie pierścienia ujście cewki, zamykając je lub otwierając dowolnie przy oddawaniu czy zatrzymywaniu moczu. Podobną rolę spełnia zwieracz odbytu, otwierający lub zamykający dowolnie ujście odbytnicy. Część włókien mięśniowych wychodzących z obu tych zwieraczy krzyżuje się na kroczu oraz tuż za cewką moczową i biegnie dalej, otaczając wejście do pochwy. W ten sposób włókna mięśniowe tworzą coś w rodzaju „zwieracza” pochwy, który jest ściśle powiązany z dwoma pozostałymi zwieraczami. Cały zespół tych mięśni, przeplatając się wzajemnie, podtrzymuje od dołu narządy miednicy małej.

Druga grupa mięśni otaczająca pochwę i odbyt, tworzy rodzaj hamaka, umocowanego do ścian miednicy i wewnętrznej ściany spojenia łonowego.

Jak widać na rysunku, pasma mięśni przylegające bezpośrednio do pochwy i odbytnicy krzyżują się częściowo między nimi, tworząc pas biegnący od spojenia łonowego, obejmujący pochwę w jednej trzeciej jej dolnej części i wracający do spojenia. W przekroju strzałkowym widać ich przebieg, przedstawiony schematycznie na rys. 18. Trzecia grupa wreszcie to mięśnie okrężne w ścianach pochwy, otaczające jej światło spiralnie. W ich skład wchodzą mięśnie prążkowe – kurczące się zależnie od naszej woli, podobnie jak mięśnie szkieletowe rąk, nóg czy kręgosłupa, i mięśnie gładkie, które kurczą się automatycznie, niezależnie od naszej woli, podobnie jak mięśnie żołądka, jelit czy serca. Znaczenie świadomej regulacji skurczów mięśni pochwy i krocza, współdziałających w przebiegu stosunku, jest równie ważne jak praca nerwów i naczyń krwionośnych.

Umięśnienie pochwy u przeciętnej kobiety, która nie potrafi kierować ruchem mięśni, jest prawie w zaniku i trzeba dłuższego okresu systematycznych ćwiczeń, aby doprowadzić je do stanu prawidłowego napięcia i świadomej kurczliwości.

Jednym z dowodów, na jak silny skurcz stać mięśnie pochwy, są znane powszechnie przypadki mimowolnego silnego skurczu pochwy w czasie stosunku. W przypadku nagłego lęku mięśnie ścianek pochwy kurczą się tężcowo, nie pozwalając na wycofanie członka tak długo, póki u kobiety nie ustąpi stan zdenerwowania czy przerażenia. Niejednokrotnie istnieje konieczność uśpienia kobiety lekką narkozą i dopiero po wyłączeniu świadomości mięśnie się rozluźniają. Wprawdzie zdarza się to niezwykle rzadko, ale jeśli przytrafi się w mieszkaniu, nie ma potrzeby wzywania lekarza i narażania się na niezbyt przyjemną obecność świadków. Zwykle wystarczy zażyć tabletkę uspokajającą, poleżeć spokojnie lub nawet zasnąć, a skurcz ustąpi samoistnie. Jeżeli w domu są tabletki o działaniu rozkurczającym mięśnie, jak isalgina czy pabialgina – to zażycie ich (jednej, dwóch – nie więcej) przyspieszy rozkurcz mięśni. Na mięśnie pochwy rozluźniająco wpływa również bardzo ciepła kąpiel w wannie. Zanurzenie się w ciepłej kąpieli, już po kilku minutach powoduje ustąpienie skurczu i uwolnienie partnera.

Udzielając przez wiele lat porad ginekologiczno-seksuologicznych, opracowałam własny terapeutyczny zespół ćwiczeń mięśni pochwy i krocza. Ćwiczenia te nie są skomplikowane ani trudne, wystarczy je wykonywać według podanych wskazówek. Opanowanie technik dowolnych skurczów mięśni pochwy jest niezmiernie ważne dla każdej kobiety pragnącej aktywnego udziału we współżyciu, a szczególnie dla tych, które odczuwają jedynie orgazm łechtaczkowy poza stosunkiem. Kobiety te nie mają bowiem wykształconej wrażliwości receptorów pochwowych, w związku z czym nie osiągają orgazmu w trakcie stosunku. Zespół orgazmu łechtaczkowego – tak nazwałam wyżej opisane trudności – będzie omówiony w specjalnym rozdziale, tu ograniczę się wyłącznie do omówienia mechanizmu skurczów mięśni i włączenia czynności mięśni w rytm stosunku.

Ćwiczenia mięśni pochwy i krocza wchodzą również w skład gimnastyki profilaktycznej dla kobiet ciężarnych i położnic. W czasie porodu wysuwa się na plan pierwszy umiejętność świadomego rozkurczania mięśni, zapobiegającego rozległym pęknięciom krocza. W okresie połogu natomiast zespół ćwiczeń opracowanych przeze mnie może mieć również zastosowanie, ponieważ przywraca on jędrność i poprawia sprawność mięśni rozciągniętych w czasie porodu. Wielokrotnie uczyłam tych ćwiczeń kobiety ciężarne, sądzę jednak, że najwłaściwszym okresem do rozwinięcia sprawności mięśni krocza i pochwy są pierwsze lata małżeństwa. Gdy kobieta nauczy się pracy mięśni w początkowym okresie współżycia, bez trudu wraca do tych ćwiczeń w okresie poporodowym.

Ćwiczenia mięśni krocza i pochwy, które zalecałam w poradni seksuologicznej, miały trzy etapy:

●  pierwszy – nauka dowolnego kurczenia zwieraczy cewki moczowej i odbytnicy oraz zwężania i rozluźniania mięśni przedsionka pochwy;

●  drugi – świadome kurczenie ścianek pochwy i mięśni przepony miednicowej;

●  trzeci – włączenie skurczów i rozkurczów pochwy w rytm stosunku.

Pierwszym etapem ćwiczeń jest gimnastyka zwieraczy. Mięśnie grupy pierwszej, które biorą udział w tych ćwiczeniach, to zwieracz cewki moczowej, zwieracz odbytu i mięśnie otaczające przedsionek pochwy.

Skurcze zwieraczy i mięśni otaczających przedsionek pochwy, są z sobą wyraźnie powiązane czynnościowo. Świadomie kurcząc zwieracze, tak jakbyśmy chcieli zatrzymać mocz czy stolec, powodujemy skurcz powiązanych z nimi mięśni przedsionka pochwy, zaciskających i zwężających wejście do pochwy. Rozkurcz zwieraczy natomiast powoduje uchylenie wejścia do pochwy i rozluźnienie mięśni otaczających. Wykonywanie na przemian skurczów i rozkurczów mięśni zwieraczy cewki i odbytu, wzmacnia i pojędrnia mięśnie otaczające wejście do pochwy oraz uczy świadomie otwierać lub zamykać jej przedsionek.

Ćwiczenia zwieraczy należy wykonywać przez dziesięć do piętnastu minut rano w łóżku zaraz po obudzeniu się i wieczorem przed zaśnięciem przez kilka miesięcy w okresie rozpoczynania współżycia seksualnego, jak również w czasie ciąży i w ciągu dwóch do trzech miesięcy po porodzie.

Drugi etap ćwiczeń obejmuje mięśnie podtrzymujące pochwę i odbyt w głębi miednicy oraz mięśnie okrężne znajdujące się w ścianach pochwy.

Szeroka pętla mięśnia, kurcząc się, pociąga dolną część pochwy ku przodowi, zmniejszając jej światło. Skurcze i rozkurcze tego mięśnia powodują nie tylko zwężenie światła pochwy, ale również wrażenie falowania i obejmowania członka przez ściany pochwy, podobne nieco do uchwytu dłonią z rytmicznymi skurczami i rozkurczami palców. Taka gra mięśni nie tylko wymaga odczuwania bodźców seksualnych przez kobietę, ale również działa silnie podniecająco na mężczyznę, w związku z czym należy świadomie unikać skurczów mięśni pochwy, gdy partner zbyt szybko się podnieca i stosunek trwa krótko, ponieważ skurcze, podniecając go silnie, skracają jeszcze czas trwania stosunku.

Niełatwo wytłumaczyć kobiecie, w jaki sposób może spowodować dowolny skurcz czy rozkurcz mięśni otaczających pochwę oraz zawartych w jej ścianach. Można się tego nauczyć, wykonując następujące ćwiczenia. W pozycji leżącej wkładamy dwa palce do pochwy i próbujemy skurczyć mięśnie tak, aby stwierdzić palcami ich silny uchwyt. Wrażliwe na dotyk i ucisk opuszki palców pozwalają nam wyczuć, czy mięśnie się kurczą, oraz ocenić siłę skurczu. Kurcząc mięśnie pochwy, staramy się doprowadzić do takiej siły skurczu, żeby przytrzymywały palce i uniemożliwiały wyjęcie ich z pochwy.

Z kolei należy mięśnie rozkurczyć do tego stopnia, aby uchwyt ich na palcach badających całkowicie się rozluźnił. Powtarzamy tak skurcze i rozkurcze mięśni kilkakrotnie, aż do momentu uzyskania pełnej orientacji, jak to należy robić. Następne ćwiczenia wykonuje się już bez pomocy palców. Z chwilą, gdy kobieta zrozumie, na czym rzecz polega, potrafi już kurczyć ten zespół mięśni dowolnie, kiedy zechce.

Wówczas poranne i wieczorne ćwiczenia mięśni wykonujemy, kurcząc kilkanaście razy mięśnie krocza łącznie z mięśniami ścian pochwy i na przemian – rozkurczając obydwa te zespoły mięśniowe. Stopniowo, po paru tygodniach gimnastyki, mięśnie jędrnieją i stają się w pełni sprawne, podobnie jak mięśnie kończyn pod wpływem ogólnych ćwiczeń gimnastycznych. W tej formie zdolne są do wykonywania pracy, jakiej od nich będziemy wymagać.

Nauka skurczów i rozkurczów mięśni pochwy ma na celu umożliwienie kobiecie zaakcentowania dotykowych bodźców seksualnych, wędrujących z narządu rodnego do ośrodka orgazmu w mózgu. Jak wspomniałam, omawiając czynności układu nerwowego, ośrodek orgazmu reaguje przede wszystkim na bodźce przerywane. Świadome opanowanie czynności mięśni, pozwala kobiecie dowolnie zwiększać intensywność bodźców w czasie skurczu, osłabiać rozkurczem w czasie pauzy, wzmacniając pożądane reakcje w ośrodkach mózgowych.

W trakcie stosunku ruchy partnera działają w określonym rytmie, a rytmicznie zgodna praca mięśni pochwy i krocza może znacznie nasilić intensywność bodźców dotykowych. Całkowita natomiast inercja i rozluźnienie mięśni w czasie stosunku zmniejszają efektywność bodźców prawie do zera. Gdy kobieta opanuje już świadomą sztukę gry mięśniowej i potrafi się mięśniami dowolnie posługiwać, może zużytkować tę umiejętność w czasie współżycia seksualnego.

Przechodzimy z kolei do trzeciego etapu ćwiczeń, kojarzącego skurcze mięśni pochwy z rytmem stosunku. Tu włącza się do nauki również partner. Przy wprowadzaniu członka do pochwy kobieta rozluźnia całkowicie mięśnie krocza i ścianek pochwy, aby zmniejszyć intensywność bodźców do minimum. Przy wycofywaniu z kolei, kurcząc silnie cały zespół mięśniowy, wykonuje ruch jak gdyby przychwytywania, co w efekcie powoduje silne ocieranie się żołędzi o ściany pochwy i krocza. Przy ponownym ruchu znowu następuje rozkurcz mięśni ułatwiający wprowadzenie, przy wycofaniu – ponowny skurcz mięśni pochwy. W ten sposób działają na przemian bodźce silnie drażniące w czasie skurczu mięśni i przerwy w czasie rozkurczu.

Mężczyzna szybko przyzwyczaja się do ruchliwości mięśni pochwy i przystosowuje rytm stosunku do bodźców dostarczanych przez kobietę. W ten sposób kobieta może, przyspieszając lub zwalniając rytm skurczów, wzmacniając lub osłabiając ich intensywność, dowolnie przyspieszać lub opóźniać dojście do orgazmu. Staje się w ten sposób współuczestnikiem, od którego w znacznym stopniu zależy szybkość i przebieg stosunku oraz czas osiągnięcia wspólnego celu, którym jest orgazm przeżywany we dwoje.

W wielu przypadkach dyspareunii (brak wspólnego orgazmu w czasie stosunku) nauczenie się skurczów mięśni i świadome ich wykorzystywanie daje bardzo dobre rezultaty i ułatwia kobiecie osiągnięcie orgazmu. Czasem w okresie wprowadzania czynności mięśni pochwy do współżycia pojawiają się pewne trudności związane z pozycją przy stosunku. Trudno skurczyć mięśnie pochwy i krocza kobiecie leżącej w pozycji tak zwanej normalnej, z rozwartymi udami. Mięśnie w tym układzie rozciągają się w wymiarze poprzecznym, w związku z czym znacznie trudniej spowodować ich skurcz.

Oczywiście po osiągnięciu pewnej wprawy w posługiwaniu się mięśniami, różnorodność pozycji przy stosunku nie stanowi już przeszkody, ale w okresie nauki radziłabym wybierać pozycje, w których kobieta może ścisnąć nogi, a nawet krzyżować uda. Pozycje takie bardzo ułatwiają wprowadzenie gry mięśniowej do współżycia.

Przy nasadzie ud, tuż obok krocza, istnieją dwa trójkątne mięśnie, które kurcząc się silniej, zwierają uda. W dawnych czasach nazywano je żartobliwie „obrońcami cnoty”. Mogą one być wykorzystane również do celów wręcz przeciwnych, a mianowicie do wzmacniania bodźców seksualnych wraz z zespołem mięśni krocza.

Skurcze mięśni krocza i pochwy akcentują bodźce wędrujące z przedsionka pochwy i podkreślają ich rytm. Skurcze mięśni przywodzących uda, szczególnie przy skrzyżowaniu ud, podrażniają znajdującą się między nimi łechtaczkę, dając identyczną rytmikę bodźców wychodzących z pochwy i łechtaczki. Szerzej będzie omówiona technika synchronizowania zespołów bodźców w dziale o orgazmie łechtaczkowym.

Do pozycji ułatwiających kurczenie mięśni należą: pozycja boczna tylna (rys. 41 B) ze skrzyżowanymi udami, pozycja siedząca tylna (rys. 42 B), pozycja jeźdźca ze ściśniętymi udami (rys. 44) oraz inne modyfikacje pozwalające na ściśnięcie ud.

Warto pamiętać o zmianie pozycji w trakcie nauki skurczów mięśni, ponieważ często początkowe niepowodzenia w zastosowaniu tej metody wynikają z wybrania niekorzystnych pozycji tradycyjnych.

Celem zilustrowania przebiegu bodźców pochodzących od partnera oraz wywołanych skurczami mięśni pochwy kobiecej, podaję schemat, na którym przedstawiam w postaci fali przebieg bodźców seksualnych w czasie stosunku.

Wierzchołki fali odpowiadają bodźcom, a doliny pauzom. Krzywa A o niewielkich wychyleniach ilustruje stosunek z kobietą niewykazującą żadnej aktywności mięśniowej. Wzniesienia na krzywej odpowiadają rytmowi ruchów partnera przy stosunku. Krzywa B o wyższych wychyleniach i głębszych dolinach odpowiada przebiegowi stosunku, przy którym kobieta akcentuje bodźce skurczami i rozkurczami mięśni pochwy.

Krzywa A + B obrazuje synchronizację bodźców ze strony mężczyzny i kobiety; sumując je, daje wychylenia znacznie wyższe i pauzy wyraźniej zaakcentowane. Im bardziej zwiększa się wysokość fali, tym bodźce są efektywniejsze i silniej podrażniają ośrodki nerwowe mózgu, skracając czas osiągnięcia orgazmu.

Mechanizm stosunku

Zanim przejdę do omawiania mechanizmu stosunku, zacznę od podstaw, czyli od budowy kobiecych narządów rodnych (rys. 22).

Patrząc na rysunek schematyczny krocza kobiecego, widzimy w kolejności od góry: spojenie łonowe szerokości kciuka, wygięte w postaci łuku nad wejściem do pochwy. Poniżej spojenia znajduje się łechtaczka, ułożona pionowo w kierunku do ujścia pochwy. Grubość jej i długość bywa rozmaita – od grubości ołówka do kciuka. Składa się z trzonu zakończonego żołędzią, która okryta jest w spoczynku napletkiem łechtaczki, łączącym się po obu bokach z wargami mniejszymi. Cały ten fałd skóry tworzy tak zwane wędzidełko górne. Ponadto żołądź łechtaczki umocowana jest do podłoża wąskim fałdem śluzówki, zwanym wędzidełkiem łechtaczki. Fałd ten przypomina wędzidełko napletka, znajdujące się pod spodem żołędzi członka. Łechtaczka, umocowana dość luźno na wiotkiej tkance łącznej i przykryta łatwo przesuwającym się napletkiem, ma dość dużą ruchomość. Jest to ważne, ponieważ przy stosunku zmienia się jej położenie.

Wargi mniejsze owalnie obejmują wejście do pochwy od wędzidełka tylnego aż do przedniego i łechtaczki. W miejscu wędzidełka tylnego łączą się wargi większe i mniejsze, przechodząc w okolice krocza.

W trójkątnym wgłębieniu u szczytu warg mniejszych znajduje się ujście cewki moczowej, a po obu jego stronach drobne ujścia gruczołów śluzowych przedsionka pochwy. Podstawę tego trójkąta stanowi opuszka górnej ściany pochwy, która ogranicza wejście do niej od góry. Przedsionek do wnętrza pochwy uwypukla się w postaci wałeczkowatego zgrubienia (wewnątrz niego przebiega cewka moczowa), pokrytego silnie pofałdowanym, szorstkim nabłonkiem. Okolica ta, składająca się z wewnętrznych powierzchni warg mniejszych, przedsionka i uwypuklenia przedniej ściany pochwy, stanowi po łechtaczce najbardziej unerwioną czuciowo okolicę sromu.

Szparowate wejście do pochwy może być u kobiet nierodzących bardzo wąskie i prawie bez światła lub otwarte, w formie owalnego otworu u wieloródek, po częściowym uszkodzeniu krocza. U dziewic wejście do pochwy przesłonięte jest mniej więcej do połowy błoną dziewiczą.

Od dołu tylna ściana pochwy łączy się z dolnymi krańcami warg mniejszych i większych, zamykając pierścień otaczający pochwę. Po obu bokach wędzidełka tylnego, na wewnętrznej powierzchni warg większych, znajdują się otwory wyjściowe przewodów wyprowadzających śluz z gruczołów Bartolina, służące do zwilżania przedsionka pochwy.

Wszystkie wyżej opisane części sromu otaczają wargi większe, po przyśrodkowej stronie pokryte wilgotną błoną śluzową, na zewnątrz zaś skórą owłosioną. Poniżej znajduje się krocze – okolica dzieląca srom od odbytnicy i odbyt.

Od wejścia do pochwy w kierunku jej wnętrza widzimy fałd warg większych, dalej wargi mniejsze, u góry łechtaczkę, ujście cewki moczowej i przedsionek pochwy. Nad nimi przekrój kości spojenia łonowego i pęcherz moczowy ukryty za spojeniem.

Pochwa, nieco węższa w swojej początkowej części, rozszerza się na końcu w kształcie kolbowatym i w jej ślepym zakończeniu mieści się szyjka maciczna.

Macica, pochylona do przodu, tworzy kąt ostry z osią podłużną pochwy. Po obu stronach macicy znajdują się umocowane na więzadłach bocznych jajowody i jajniki. Tuż przy przejściu trzonu w szyjkę maciczną znajduje się jeszcze jedno więzadło, umocowujące macicę od tyłu do kości krzyżowej. Więzadło to, zwane krzyżowo-macicznym, idąc od kości krzyżowej, rozdwaja się, obejmuje z obu stron odbytnicę i przyrasta do tylnej ściany macicy. W tym więzadle biegną z rdzenia kręgowego pęczki nerwów czuciowych, unerwiających seksualnie macicę, pochwę, srom i łechtaczkę.

Z kolei przyjrzyjmy się dokładniej budowie męskich narządów płciowych.

Mechanizmem pozwalającym na usztywnienie członka przy stosunku są ciała jamiste znajdujące się w jego wnętrzu. Ciała te zbudowane są ze splotów żylnych, stanowiących gąbczaste zbiorniki krwi. Wypełniają się one pod wpływem podniecenia seksualnego, dając w efekcie powiększenie, stawianie się oraz usztywnienie członka. Naczynia krwionośne doprowadzające krew do ciał jamistych mają specjalne zastawki, które nie pozwalają krwi odpłynąć aż do chwili zakończenia stosunku. Czynnością naczyń krwionośnych warunkującą wzwód członka, którą omówiłam szerzej w dziale o krążeniu krwi i unerwieniu narządów płciowych, kierują nerwy biegnące z ośrodka wzwodu, znajdującego się w dolnej części rdzenia kręgowego.

Na końcu członka, dokoła ujścia cewki moczowej, ciała jamiste tworzą poduszkowaty twór, zwany żołędzią członka. Żołądź na dolnym brzegu jest uwypuklona w postaci wałeczka, zwanego koroną żołędzi, a tuż pod nią przyrasta skóra napletka.

Napletek w postaci podwójnego fałdu skórnego okrywa żołądź aż do ujścia cewki moczowej. Jest dość elastyczny i zsuwa się aż poza koronę żołędzi w czasie pełnego wzwodu, odsłaniając żołądź całkowicie. W fałdzie napletkowym i poza koroną żołędzi znajdują się liczne gruczoły łojowe.

Poniżej członka, w worku skórnym zwisającym na zewnątrz jamy brzusznej, znajdują się jądra. Worek ten nazywamy moszną. Jądra męskie parzyste pełnią podwójną rolę – gruczołów wydzielania wewnętrznego i producentów nasienia. Hormony wydzielają się do krwi, a nasienie wędruje nasieniowodem do dwóch zbiorniczków, zwanych pęcherzykami nasiennymi. Obok pęcherzyków, u podstawy cewki moczowej, znajduje się jeszcze jeden gruczoł, mniej więcej wielkości kasztana, zwany prostatą – którego wydzielina miesza się z nasieniem w chwili wytrysku. Poniżej prostaty i pęcherzyków nasiennych znajdują się ujścia gruczołów Cowpera do światła cewki moczowej. Są to gruczoły wydzielające śluz, który ukazuje się w ujściu cewki moczowej w fazie plateau.

W okolicy pęcherzyków nasiennych, przy ujściu cewki moczowej do pęcherza, istnieje tak zwany wzgórek nasienny, który powiększa swą objętość równolegle z ciałami gąbczastymi członka w trakcie napływu krwi do naczyń żylnych i zaciska moczowód, zamykając wejście do pęcherza. Mechanizm ten zapobiega wydzielaniu się moczu w czasie stosunku, a także sprawia, że nasienie nie cofa się do pęcherza moczowego, tylko wytryskuje przez cewkę moczową na zewnątrz.

Omawiając fizjologię i budowę męskich narządów płciowych, warto wspomnieć o wzwodach i zwiotczeniach członka niezwiązanych z bodźcami seksualnymi. Mimowolne wzwody występują w sytuacjach powodujących zastój krwi w narządzie płciowym, podrażnienie żołędzi lub gwałtowne napięcie mięśni krocza. Zastój krwi może być spowodowany na przykład przepełnieniem pęcherza moczowego, który uciska naczynia krwionośne członka, w związku z czym występują nierzadko wzwody poranne, bezpośrednio po przebudzeniu się ze snu.

Wrodzone zwężenie napletka (stulejka) lub zapalenie żołędzi spowodowane brakiem higieny osobistej oraz zaleganiem wydzieliny łojowej gruczołów podnapletkowych, jak również noszenie zbyt obcisłych slipów, może stać się przyczyną mimowolnych wzwodów. Wreszcie napięcie mięśni krocza występujące przy gwałtownym zerwaniu się z pozycji leżącej, dźwignięciu dużego ciężaru czy przy długim nieruchomym staniu – może być również przyczyną wzwodu członka. Zdarzają się wzwody nieświadome także w czasie snu, ale tu wchodzi już w grę pobudzenie seksualne treścią marzeń sennych.

Wyraźne zwiotczenie i zmniejszenie wymiarów członka występuje w kąpieli, gdy woda jest bardzo zimna, po ciężkiej pracy fizycznej czy ogólnym wyczerpaniu, a także po wieloletniej abstynencji płciowej. To ostatnie dotyczy jedynie mężczyzn po czterdziestce i w późniejszych latach życia.

Po opisaniu budowy narządów płciowych mężczyzny i kobiety, przejdę z kolei do omówienia zmian, jakie w nich zachodzą podczas kolejnych faz stosunku. Stosunek dzieli się na cztery fazy, które po raz pierwszy opisał Van de Velde: pierwsza to faza pobudzenia, druga – plateau, trzecia – orgazm i czwarta – faza odprężenia. Fizjologia orgazmu wraz z szerszym omówieniem czterech faz stosunku będzie treścią następnego rozdziału.

W tym rozdziale omówię podłoże anatomiczne i zmiany narządowe w poszczególnych fazach, zaczynając od fazy pobudzenia. Pierwszym sygnałem pobudzenia seksualnego u kobiety jest zwilgotnienie pochwy. Minimalne nawet bodźce podniecające już mogą zapoczątkować procesy zwilżające. Wystarczy bodziec psychiczny, na przykład podniecająca lektura, widok ukochanego czy praca wyobraźni, lub bodziec fizyczny – dotknięcie ręki, taniec czy pocałunek, aby naczynia żylne, otaczające licznymi splotami ścianki pochwy, zaczęły się rozszerzać i wypełniać krwią. Nabłonek ścian pochwy ma budowę luźną i między jego komórkami znajduje się labirynt przestrzeni międzykomórkowych, przez które z łatwością przesiąkają płyny z osocza krwi do światła pochwy. Ściany naczyń wchodzących w skład splotów żylnych, wypełniając się maksymalnie krwią, stają się przepuszczalne dla płynnych jej składników. Płyny te przenikają poza naczynia i poprzez przestrzenie międzykomórkowe nabłonka przedostają się do wnętrza pochwy. Nabłonek pochwy czerwieni się stopniowo coraz intensywniej, wilgotnieje podobnie jak pocąca się w upale skóra i wreszcie po jego powierzchni zaczyna spływać kroplisty „pot” płynu przesiękowego, obficie zwilżając pochwę. Płyn ten może się wydzielać w mniejszej czy większej ilości, w zależności od stopnia podniecenia seksualnego i dojrzałości narządów rodnych.

Istnieje w tradycji ludowej pogląd, że u kobiety następuje w czasie stosunku wytrysk, podobnie jak u mężczyzny. Uważano, że kobieta, która nie miała wytrysku w czasie stosunku, nie może zajść w ciążę. Obserwacja jest niewątpliwie słuszna w sensie oceny intensywności podniecenia seksualnego, nie ma ona natomiast tak całkowitej słuszności, jeżeli chodzi o płodność. Chociaż i tu jest trochę racji, ponieważ kobiety infantylne, o niedorozwiniętych narządach rodnych i słabo reagujące przy stosunku, miewają często trudności z zajściem w ciążę.

W miarę narastania podniecenia, przekrwienie zwiększa się i zaczyna obejmować już nie tylko ściany pochwy, ale również i srom. Grubieją i nabierają intensywnie różowej barwy wargi mniejsze. Krew wypełniająca naczynia warg większych uciska na gruczoły śluzowe Bartolina, wytłaczając z nich śluz na powierzchnię krocza.

Dalej, już pod koniec fazy pobudzenia, zmienia się również kształt i długość pochwy, która w całości się wydłuża i rozszerza maczugowato w swojej części głębszej, otaczającej dokoła szyjkę maciczną. Masters i Johnson podają, że na przykład pochwa niepobudzona długości siedmiu, ośmiu centymetrów, wydłuża się pod koniec fazy pobudzenia do dziewięciu i pół, dziesięciu i pół centymetra, czyli przybywa jej około trzech centymetrów. W swoim końcowym natomiast odcinku z szerokości około dwu centymetrów, poszerza się do sześciu, sześciu i pół centymetra, czyli przybywa około czterech i pół centymetra. Poszerzona i wydłużona pochwa przypomina nieco swym zarysem kształt członka we wzwodzie, odpowiadając mu długością i rozszerzeniem w okolicy żołędzi.

W miarę napływu krwi w fazie pobudzenia pochwa i przedsionek zabarwiają się na ciemnoczerwono, aż do barwy sinoczerwonej, która jest wynikiem zastoju w żyłach niedotlenionej krwi żylnej. Krew ta ma kolor ciemny, sinoczerwony, w przeciwieństwie do jasnoczerwonej utlenionej krwi tętniczej.

W fazie pobudzenia mężczyzny działają zupełnie podobne mechanizmy jak u kobiety. I tutaj najdrobniejsze nawet bodźce psychiczne czy fizyczne, jak myśl, zapach, widok, uruchamiają natychmiast układ naczyniowy, wypełniając ciała jamiste członka krwią i powodując jego wzwód. Stawianie się członka i jego usztywnienie jest odpowiednikiem przekrwienia i zwilżenia ścianek pochwy. Wzwód członka idzie w parze z powiększeniem jego wymiarów, a odpowiada mu powiększenie wymiarów pochwy.

Masters i Johnson podkreślają, że wielkość członka we wzwodzie nie ma nic wspólnego z jego wielkością spoczynkową. Jak wynika z badań opisanych w ich książce, wśród trzystu dwunastu badanych mężczyzn najmniejszy członek, siedmiocentymetrowy, wydłużał się przy wzwodzie o mniej więcej dziewięć centymetrów (razem szesnaście centymetrów), a najdłuższy (w spoczynku jedenaście centymetrów) wydłużał się tylko o pięć centymetrów (łącznie również szesnaście centymetrów). Jak widać, czynnościowo nie było między nimi żadnej różnicy.

Badano również współzależność między wzrostem mężczyzny a długością członka. Okazał się słuszny pogląd szeroko znany w tradycjach ludowych, że wysocy mężczyźni z reguły mają mniejsze wymiary członków, a mężczyźni niskiego wzrostu – większe. Również wybitne umięśnienie i atletyczna budowa ciała nie muszą iść w parze z większymi wymiarami członka.

Intensywność wzwodu członka w czasie pobudzenia może ulegać zmianom. Okresowo zmniejsza się lub narasta w związku na przykład z hamowaniem psychicznym rosnącego napięcia seksualnego w celu przedłużenia czasu trwania stosunku. Zmiany te jednak nie doprowadzają do całkowitego ustąpienia wzwodu, ulega wahaniom tylko stopień napięcia.

Warto jednak podkreślić, że niesprzyjające warunki zewnętrzne mogą doprowadzić do całkowitego ustąpienia wzwodu. Zdarza się to na przykład przy nagłym hałasie, wejściu obcej osoby do pokoju, nagłym błysku światła (gdy kochankowie znajdują się w ciemności) lub gwałtownej zmianie temperatury otoczenia.

Oprócz wzwodu członka, w fazie pobudzenia pojawia się jeszcze wiele innych zmian. Występuje częściowo uniesienie jąder, które zbliżają się do podbrzusza, oraz kurczenie się worków mosznowych, co wygląda, jak gdyby pojawiła się na nich gęsia skórka. Ponadto cewka moczowa, biegnąca tuż pod skórą na spodniej stronie członka, staje się bardziej napięta, łatwo wyczuwalna dłonią, a ujście cewki na szczycie żołędzi uchyla się lejkowato.

Z końcem okresu pobudzenia rozpoczyna się faza plateau. Zacznę od omówienia przebiegu tej fazy u kobiety. W fazie plateau przekrwienie miednicy małej nadal rośnie. Krew napływa do naczyń żylnych. Wargi mniejsze, mocno wypełnione krwią, rozchylają się na boki, uwidaczniając srom. Wargi mniejsze, napęczniałe w postaci grubych wałeczków, tworzą pierścieniowaty mankiet, przedłużający kanał pochwy. Łechtaczka wydłuża się i pęcznieje, zwiększając znacznie swoje rozmiary. Żołądź jej wysuwa się z napletka i zwisa u szczytu pierścienia stworzonego przez wargi mniejsze. Tuż pod nią uwypukla się fałd przedniej ściany pochwy, okrywający cewkę moczową. Opuszka przedniej ściany wraz z pierścieniem warg mniejszych i żołędzią łechtaczki tworzą najwrażliwszy na bodźce seksualne aparat odbiorczy, zwany przedsionkiem pochwy.

Do przedsionka dołącza w tej fazie jeszcze jedna, trzecia część pochwy, stanowiąca bezpośrednie jej przedłużenie. Proces przesięku i zwilżania pochwy kończy się, a dalszy dopływ krwi do splotów żylnych powoduje stopniowe zwężanie tej właśnie części pochwy, podczas gdy reszta wydłuża się i rozszerza. W pochwie bezpośrednio za przedsionkiem powstają poduszkowate zgrubienia ściany w postaci ciasnego mankietu. Zwężenie to tworzy wraz z przedsionkiem i łechtaczką aparat czuciowy, obejmujący ciasno członek i żywo reagujący na ocieranie oraz bodźce dotykowe. Tu, w przedniej części pochwy wraz z przedsionkiem, mieści się centrum wrażliwości seksualnej.

Naturalne zwężenie światła pochwy w tym odcinku może kobieta świadomie wzmagać, kurcząc i rozkurczając rytmicznie mięśnie przedsionka i pochwy, o czym mówiłam szerzej, omawiając rolę mięśni narządu rodnego przy stosunku. Dodanie świadomych skurczy do naturalnego zwężenia pochwy, zwiększa intensywność odczuć kobiety, jak również działa silnie pobudzająco na mężczyznę.

Pozostałe dwie trzecie pochwy od strony macicy są w tej fazie maksymalnie rozciągnięte, tworząc miseczkowate zagłębienie – tak zwane jeziorko nasienia – ponieważ w nim właśnie zbiera się nasienie po wytrysku, a zwężona przednia część pochwy utrudnia mu wypływ na zewnątrz i zatrzymuje je w okolicach szyjki macicznej, sprzyjając zapłodnieniu. Jeżeli kobieta nie przeżywa orgazmu przy stosunku i w pochwie nie powstają wyżej opisane zmiany, nasienie wylewa się z niej bezpośrednio po zakończeniu stosunku, co czasem utrudnia zajście w ciążę.

Rozciągające się ścianki sklepień pochwy pociągają za szyjkę maciczną, a równocześnie, w miarę zbliżania się do orgazmu, mięsień macicy również zaczyna się kurczyć. Pod wpływem tych skurczów macica unosi się z położenia zgiętego ku przodowi, prostuje się i ustawia prostopadle do światła pochwy.

Ujście szyjki rozchyla się, a śluz znajdujący się w kanale szyjki spływa do wnętrza pochwy, zwiększając jej zwilżenie i śliskość. Zwilżenie to gra dodatkową rolę, ponieważ, jak już mówiłam, zasadniczą substancją zwilżającą jest płyn przesiękowy, wydzielany przez pochwę w fazie pobudzenia. Otwarcie szyjki ma przede wszystkim na celu maksymalne udostępnienie plemnikom drogi do macicy i sprzyja płodności.

U mężczyzny w fazie plateau do pełnego wzwodu członka dołącza się jeszcze, w wyniku dalszego przekrwienia, obrzmienie żołędzi z wyraźnym uwypukleniem jej dolnego brzegu, tworzącego tak zwaną koronę żołędzi. Cała powierzchnia żołędzi, a szczególnie okolica ujścia cewki i korona, stanowią najwrażliwszy na bodźce dotykowe aparat seksualny, odpowiadający przedsionkowi i dolnemu odcinkowi pochwy u kobiety. Obserwujemy również w tej fazie narastanie czerwonego zabarwienia żołędzi, podobnie jak warg mniejszych, dochodzącego tuż przed wytryskiem do barwy wiśniowej.

Cewka moczowa wzdłuż spodniej ściany członka sztywnieje i zwiększa dwukrotnie swoje światło, a w uchylonym jej ujściu ukazuje się kropla śluzu, wyciśniętego z gruczołów Cowpera. Zmiany te sygnalizują bezpośrednią bliskość orgazmu i stanowią ostatni moment do przerwania bodźców i hamowania, gdy chcemy przedłużyć czas trwania stosunku. W chwilę później zaczyna się już faza orgazmu, w której działają wyłącznie odruchy i żadne świadome ingerencje nie mają wpływu na dalszy przebieg procesu.

W fazie plateau jądra są całkowicie przyciągnięte do podbrzusza, a rozmiar ich powiększa się wyraźnie pod wpływem przekrwienia. Moszna pozostaje nadal skurczona, pokryta gęsią skórką. Faza plateau kończy się z chwilą wystąpienia orgazmu.

Przechodząc do opisu fazy orgazmu, zacznę od omówienia zmian w narządach rodnych kobiety.

Bezpośrednio przed orgazmem kończy się wydłużanie i poszerzanie przymacicznego odcinka pochwy. W fazie orgazmu dominującym objawem są skurcze. Manifestują się one przede wszystkim w centrum wrażliwości seksualnej, to jest w przedsionku i w zwężonej części pochwy. W chwili orgazmu występuje od trzech do piętnastu silnych, mimowolnych skurczów. Pierwsze dwa-cztery skurcze są najsilniejsze, następne coraz słabsze, zanikające stopniowo.

Skurcze przedsionka i warg mniejszych, występujące równocześnie ze skurczami ścian pochwy, skracają i pociągają ku dołowi wędzidełko górne, naciągając na zwisającą dotąd i odkrytą żołądź łechtaczki fałd skórny tworzący napletek. W chwili orgazmu łechtaczka nie bierze bezpośredniego udziału. Może być podrażniona tylko pośrednio przesuwaniem napletka naciąganego w trakcie skurczu przedsionka przez fałd skórny na powierzchnię żołędzi.

Jak widać, w mechanizmie orgazmu bodźce z łechtaczki jak gdyby podprowadzają napięcie do progu orgazmu, a z chwilą rozpoczęcia skurczów odruchowych, łechtaczka schodzi na drugi plan, pochwa natomiast i przedsionek odgrywają dominującą rolę.

Tu właśnie przerywa się ciągłość odczuwania przy orgazmach wyłącznie łechtaczkowych. Z chwilą wprowadzenia członka do pochwy, urywa się dopływ bodźców z łechtaczki, a nie włącza się pochwa. Napięcie seksualne spada i nie dochodzi do orgazmu. W warunkach naturalnych natomiast reaguje najpierw tylko łechtaczka, potem łechtaczka, przedsionek oraz pochwa i na koniec łechtaczka schodzi na drugi plan, a dominuje pochwa.

Równocześnie ze skurczami pochwy występują silne skurcze mięśnia macicy. Macica skraca się, otwiera ujście szyjki, wyciskając z niej śluz i dotykając żołędzi członka, tworzy bezpośredni kontakt otwartej szyjki, śluzu i wytryskującego nasienia, co znakomicie sprzyja zapłodnieniu. Skurczom pochwy i macicy towarzyszą skurcze zwieracza odbytu.

Faza orgazmu u mężczyzny również przebiega przede wszystkim w formie skurczów. Zaczyna się od skurczów mięśniowych, wyrzucających nasienie z pęcherzyków nasiennych i wydzielinę z gruczołu prostaty do światła cewki moczowej. Cewka rozszerza się w tym okresie prawie trzykrotnie, a szczególnie u swej nasady, tworząc tak zwaną opuszkę cewki. Nasienie uderza w przednią ścianę cewki i w tym momencie rozpoczyna się uczucie rozkoszy. Płyny z prostaty i pęcherzyków nasiennych mieszają się i przy pomocy skurczów cewki oraz członka zostają wyrzucone do pochwy w postaci wytrysku. Skurczom członka i cewki moczowej towarzyszą równocześnie skurcze zwieracza odbytu.

W czasie orgazmu u mężczyzny skurcze członka i cewki moczowej występują w rytmie identycznym jak skurcze pochwy kobiecej. Przerwy między skurczami trwają około jednej sekundy. Po trzech, czterech silnych skurczach siła i częstotliwość dalszych gwałtownie spada i szybko zanika, po czym następuje faza odprężenia – ostatnia faza stosunku, w której przebiegu cofają się stopniowo wszystkie dotąd opisane zmiany.

W fazie odprężenia u kobiety zaczyna się powrót do stanu spoczynku. Łechtaczka maleje, chowając się całkowicie pod napletkiem i cofając do góry, wargi mniejsze bledną, wiotczeją, opadają luźno. Wargi większe tracą napięcie, stykają się i zasłaniają krocze. Krew z naczyń żylnych po otwarciu zastawek bezpośrednio po orgazmie odpływa, znika obrzmienie przedsionka i zgrubienie ścian przedniej części pochwy. Sklepienie i część pochwy otaczająca szyjkę maciczną kurczą się i wracają do rozmiarów wyjściowych. Ustępuje skurcz mięśnia macicy, a trzon, wiotczejąc, opada do przodu i wraca do normalnego położenia. Ujście szyjki zamyka się.

Ustępuje uczucie napięcia seksualnego, towarzyszącego podnieceniu przed stosunkiem, a objawiającego się wrażeniem gorąca, ciężkości i wilgotności w okolicy krocza i podbrzusza. Wszystkim tym procesom towarzyszy rozluźnienie napięcia mięśni ciała, uczucie odprężenia i senność.

Faza odprężenia u mężczyzny przebiega nieco inaczej niż u kobiety i dzieli się na dwa etapy. W pierwszym występuje zmniejszenie objętości członka do około połowy wielkości przy wzwodzie oraz lekkie zwiotczenie. Bezpośrednio po wytrysku otwiera się ujście cewki moczowej, a cała cewka zwęża się do rozmiarów sprzed stosunku i skraca odpowiednio do długości zwiotczałego członka.

Szybkość następowania drugiego etapu jest również uzależniona od działania bodźców zewnętrznych. Jeżeli na przykład włącza się hamowanie psychiczne w fazie pobudzenia i plateau, to przedłuża się znacznie pierwszy etap odprężenia i wzwód utrzymuje się dość długo. W sumie, hamowanie przed orgazmem i utrzymujący się wzwód po orgazmie umożliwiają znaczne przedłużenie czasu trwania stosunku. Jeżeli kobieta nie osiągnęła orgazmu równocześnie, może jeszcze w tym okresie „dogonić”, wzmagając bodźce intensywną grą mięśni pochwy (skurcze i rozkurcze). W takim układzie pierwszy etap fazy odprężenia przedłuża się.

Jeśli zaraz po orgazmie członek zostanie wyjęty z pochwy, drugi etap odprężenia następuje bardzo szybko. Również rozmowa o sprawach obojętnych, zapalenie papierosa, odwrócenie się (brak kontaktu) zaraz po stosunku powoduje szybkie zwiotczenie członka. Zwiotczenie to umożliwia oddanie moczu, przywracając połączenie z pęcherzem cewki moczowej, zaciśniętej dotąd przez wzgórek nasienny.

I przeciwnie, jeżeli członek pozostaje nadal w pochwie, podrażniony dotykiem jej ścianek i skurczem mięśni, jeśli kontakt ciał i przytulenie pozostaje nadal – upływa wiele czasu, zanim wzwód całkowicie ustąpi. Może się zdarzyć, że po początkowym spadku, wróci znów do fazy plateau i dojdzie do ponownego orgazmu.

Rozdział VI

Orgazm

Fizjologia orgazmu

Van de Velde w swojej książce Małżeństwo doskonałe po raz pierwszy podał krzywe przebiegu stosunku mężczyzny i kobiety. Pomimo że upłynęło od tego czasu lat prawie pięćdziesiąt, krzywymi tymi nadal posługują się wszyscy seksuolodzy, ponieważ nadzwyczaj jasno i przystępnie ilustrują one przebieg prawidłowego orgazmu i różnych jego modyfikacji. Każda z krzywych, tak męska, jak i kobieca, dzieli się na cztery fazy: pobudzenia, plateau, orgazmu i odprężenia. Faza pierwsza i końcowa trwają najdłużej. Orgazm trwa zaledwie kilka sekund, a czas trwania fazy plateau bywa różny, zależnie od przebiegu stosunku.

Krzywa fazy pobudzenia może przebiegać bardzo rozmaicie, czasem krótko i stromo przy gwałtownym podnieceniu i dużym temperamencie partnerów. U mężczyzny wystarczy nawet wyobraźnia czy widok interesującej kobiety, aby przebył w ciągu kilku sekund fazę pobudzenia i osiągnął pełną gotowość do stosunku. Czasem rozwija się ona długo, jak gdyby skokami, wzrastając i opadając na przemian. Może narastać bardzo leniwie i powoli, na przykład u partnerów nierozwiniętych seksualnie, u których nie wykształciły się jeszcze w pełni odruchy na bodźce podniecające. Bywa i tak, że faza pobudzenia przerywa się nagle i spada do punktu wyjścia przy czynnikach niesprzyjających, jak przykre słowa, ingerencja osób czy dźwięków niepożądanych albo momenty wywołujące nagłą odrazę fizyczną, na przykład brud, nieprzyjemny zapach itp.

Reakcje fizyczne w fazie pobudzenia (wzwód, zwilgotnienie pochwy, wydzielanie gruczołu Bartolina) mogą narastać szybko lub powoli i w związku z tym zacierają się granice między następującymi po sobie fazami. Fazę pobudzenia zapoczątkowują bodźce odbierane przez wszystkie prawie zmysły, a nawet wyobraźnię.

Gdy pobudzenie osiągnie określony poziom, przechodzi w stan gotowości seksualnej, kiedy narządy płciowe są już przygotowane do rozpoczęcia stosunku. Członek męski jest w pełnym wzwodzie, a kobieca pochwa i srom przekrwione i zwilżone.

W tej fazie istnieją jeszcze możliwości – zależnie od woli partnerów – skracania czy wydłużania czasu trwania stosunku. Mężczyzna może hamować swoje reakcje i przedłużać stosunek, umożliwiając tym samym kobiecie osiągnięcie orgazmu wspólnie z nim. Szerzej opisuję technikę przedłużania czasu trwania stosunku u mężczyzny w rozdziale dotyczącym tego tematu.

Kobieta w okresie pełnej gotowości seksualnej może również wpływać na przyspieszenie i zwolnienie swoich reakcji. Włączając pracę mięśni krocza i pochwy w formie rytmicznych skurczów, przyspiesza reakcje swego ośrodka orgazmu w mózgu. Może również, gdy mężczyzna nie jest jeszcze dostatecznie podniecony, zwolnić reakcje własne, rozluźniając mięśnie pochwy. Zmniejszając w ten sposób intensywność bodźców seksualnych, nie pozwoli na zbytnie wyprzedzenie partnera w dojściu do orgazmu. Wiadomo bowiem, że długotrwałe przedłużanie bodźców po orgazmie u kobiety, gdy pobudzenie zaczyna ustępować, powoduje odczucia przykre, a nawet niekiedy bolesne.

Orgazm trwa zaledwie kilka sekund i występuje w momencie największego napięcia seksualnego u mężczyzny i kobiety. Odczucia orgastyczne u kobiety obejmują łechtaczkę, pochwę i macicę, u mężczyzny członek, prostatę i pęcherzyki nasienne. Mówię tu o odczuciach ściśle lokalnych organów działających, ponieważ włączenie całego organizmu w te przeżycia jest bardzo indywidualne – istnieje wiele odmian intensywności odczuwania i trwania momentu orgazmu oraz zasięgu odczuć psychofizycznych, szczególnie u kobiety.

Marie Gregoire, dziennikarka z telewizji francuskiej, twierdzi, że:

Przyjemność kobiety w niczym nie przypomina przyjemności mężczyzny. (...) Doznanie to, najczęściej nieobecne w okresie wstępnych wtajemniczeń, nie ma nic wspólnego z czymś tak prymitywnym jeszcze jak przyjemność w okolicach łechtaczki czy pochwy. Pełna odpowiedź ciała kobiety na miłość sięga sfer nieznanych mężczyźnie, wprowadza cały jej organizm w stan wstrząsu, trwający niekiedy przez wiele minut i doprowadzający ją do granic wytrzymałości fizycznej. Orgazm w swoim kształcie dojrzałym przestaje być doznaniem chwilowym i mechanicznym, a przeobraża się w utajony język tego, co jest w nas kobiecością.[21]

Warto również dodać, że kobieta wybitnie podniecona, przy maksymalnym przekrwieniu narządów miednicy małej, może przeżywać w czasie stosunku kilka orgazmów, pod warunkiem że pomiędzy nimi napięcie seksualne nie spadnie poniżej fazy plateau. W przypadkach wystąpienia dwóch czy więcej orgazmów u kobiety, nie trwa to zwykle dłużej niż około sześćdziesięciu sekund.

U mężczyzny w czasie orgazmu nie występuje takie bogactwo przeżyć. Niewątpliwie jednak także i u mężczyzn odczucia te mogą się różnić w napięciu i intensywności, zależnie od spotkania bardziej czy mniej odpowiadającej seksualnie partnerki.

Po orgazmie już w kilka sekund rozpoczyna się rozluźnianie mięśni i odpływ krwi z narządów płciowych. Jest to sygnał zapoczątkowujący czwartą fazę – odprężenie. Faza odprężenia, w przeciwieństwie do poprzednich, bywa bardzo różna, w zależności od intensywności przeżywania wszystkich poprzednich faz. Może przypominać ona w swym przebiegu doznania onanistyczne, gdy szybko i bez głębszego zaangażowania uczuciowego dochodzi do orgazmu w sposób nieomalże mechaniczny, a odczucia ograniczają się wyłącznie do okolic narządów płciowych. W takim układzie już po kilku minutach partnerzy mogą spokojnie rozmawiać o pogodzie.

Jeżeli kochankowie są wyjątkowo dobrani i gra seksualna powoduje narastanie napięcia w fazie pobudzenia aż do granic wytrzymałości fizycznej, odczucia orgazmu angażują nieomalże całe ciało. Wszystkie zmysły: wzrok, słuch, węch czy dotyk, stają się napięte i wrażliwe do maksymalnych swoich możliwości, odprężenie przychodzi bardzo powoli, a napięcie z trudem opada. Każdy dodatkowy gest czy pieszczota mogą spowodować powtórny orgazm, jeśli u kobiety napięcie seksualne pozostaje dostatecznie wysokie. Po tak intensywnie przeżywanym orgazmie, najczęściej w chwili odprężenia partnerzy zapadają w krótki, głęboki sen.

W wybitnie podniecających seksualnie układach istnieje możliwość powtórnego orgazmu także u mężczyzny, ale konieczny jest choćby krótki okres refrakcji, trwającej mniej więcej do połowy fazy odprężenia. Normalnie mężczyzna po przeżyciu orgazmu – aż do końca fazy odprężenia – przestaje reagować seksualnie i jego odczucia fizyczne są zablokowane do momentu, gdy napięcie seksualne spadnie do pozycji wyjściowej. Przy współżyciu wybitnie podniecającym może wystąpić, jak już wspomniałam, powtórny orgazm przed całkowitym odprężeniem, ale zdarza się to niezwykle rzadko.

W fazie odprężenia cechą charakterystyczną reakcji mężczyzny jest refrakcja. Co oznacza ten termin, spróbuję wytłumaczyć, przeprowadzając analogię z czynnością skurczową serca. Po każdym skurczu mięśnia sercowego następuje moment odpoczynku, kiedy mięsień jest zupełnie niewrażliwy i niezdolny do odbierania bodźców nerwowych pobudzających do ponownego skurczu. Jeżeli zdarzy się przy nagłym zdenerwowaniu czy zaburzeniach czynności serca, że wystąpią dwa lub kilka skurczów mięśnia bezpośrednio jeden po drugim, okres refrakcji po tych skurczach przedłuża się dwu- lub trzykrotnie, w zależności od liczby skurczów, i występuje jako chwilowe zatrzymanie się serca. Sprzyja to prawidłowemu wypoczynkowi mięśnia.

Okres refrakcji u mężczyzn występuje właśnie w fazie odprężenia i z reguły w tym czasie męskie narządy płciowe są całkowicie niewrażliwe na bodźce seksualne, zazwyczaj aż do końca odprężenia. Jak już wspomniałam, przy bardzo wysokim podnieceniu okres refrakcji może się skrócić, ale nigdy nie bardziej niż do połowy fazy odprężenia. Zdarza się to jednak znacznie rzadziej niż u kobiety.

Faza odprężenia po maksymalnie intensywnych przeżyciach może się przedłużać, przechodząc w rodzaj „transu”, to jest stałej wzmożonej pobudliwości seksualnej. Partner żyje jak gdyby w innym świecie, pojawia się u niego trwająca dni, tygodnie, czasem miesiące nawet niezwykła nadwrażliwość i ostrość zmysłów. Świat wydaje się ogromnie barwny, pełen podniecających dźwięków i zapachów (co wiąże się ze wzmożoną ostrością zmysłów). W okresie oczarowania nie ma żadnych szans na rozsądne myślenie. Amar y saber no puede ser! (myślenie i miłość wykluczają się nawzajem) – jak twierdzą Hiszpanie. Zdarza się, że nagłe przerwanie transu seksualnego prowadzi do myśli samobójczych i odczuwane jest przez partnera jak głód fizyczny u narkomana. Towarzyszy mu uczucie ogólnego rozbicia i niezdolności do jakichkolwiek poczynań, z wyjątkiem obsesyjnych pragnień.

Często ludzie otaczający nie mogą zrozumieć kochanków w stanie oczarowania, określając lunatyków miłości słowem „urzeczeni”. Takie „choroby miłosne” szczególnie ciężki przebieg mają u wieloletnich abstynentów i ludzi, którzy dotychczas uchodzili za mało pobudliwych seksualnie, a nagle trafili na idealny swój odpowiednik.

Po omówieniu poszczególnych faz podaję rysunek krzywych, ilustrujący przebieg podniecenia seksualnego u mężczyzny i kobiety.

Krzywa męska wspina się powoli, czasem szybciej, od punktu wyjściowego, przez fazę pobudzenia, do okresu pełnej gotowości seksualnej. Okres ten na krzywej przebiega niemal płasko i partia zawarta między dwoma krzyżykami obejmuje czas, w którym mężczyzna może świadomie zahamować swoje odczucia fizyczne i dowolnie przedłużać stosunek. Poza drugim krzyżykiem, a więc u progu orgazmu, reakcje fizyczne rozwijają się automatycznie, niezależnie od naszych chęci i nie mamy wpływu na ich zahamowanie. Po zakończeniu orgazmu krzywa w fazie odprężenia spada u mężczyzny linią prawie pionową, aż do poziomu wyjściowego. Z reguły mężczyzna nie może podjąć ponownego stosunku przed całkowitym zakończeniem fazy odprężenia, W wyjątkowych sytuacjach okres refrakcji może skrócić się do połowy (co oznaczono na rysunku klamerką) i ponownie krzywa wspina się do powtórnego orgazmu, po czym ostatecznie opada.

Rysunek krzywych przebiegu stosunku u kobiety zawiera trzy krzywe: A, B i C. Krzywa A ilustruje przeciętny przebieg pełnego stosunku. Faza pobudzenia przebiega nieco wolniej niż u mężczyzny i wymaga więcej zabiegów podniecających, potem następuje faza pełnej gotowości seksualnej, krótsza lub dłuższa, o przebiegu płaskim. Krzyżykami zaznaczono na niej okres, w którym kobieta świadomą pracą mięśni pochwy i krocza może przyspieszyć lub zwolnić swoje reakcje. Po orgazmie występuje faza odprężenia, przebiegająca ze znacznie wolniejszym spadkiem niż odprężenie na krzywej męskiej. Linią przerywaną na krzywej A zaznaczono możliwość wystąpienia powtórnego orgazmu, rozpoczynającego się w chwili spadku krzywej po pierwszym orgazmie do poziomu plateau. Po powtórnym orgazmie krzywa w fazie odprężenia opada szybciej, podobnie jak krzywa męska.

Krzywa oznaczona literą B ilustruje przebieg stosunku u kobiety wolno reagującej na podniety. Widoczna na krzywej faza pobudzenia, płaska, wznosi się bardzo powoli, przechodząc linią falistą-wykazującą drobne wzrosty i spadki napięcia seksualnego – w fazę plateau, która ciągnie się krócej lub dłużej, nie osiągając w efekcie orgazmu i opadając stopniowo, powoli do punktu wyjściowego. Krzywa ta ilustruje przebieg stosunku u kobiety o wrażliwości wyłącznie łechtaczkowej, jak również przy stosunku przerywanym; podniecenie wzrasta w miarę pieszczot i podrażnienia łechtaczki; z chwilą rozpoczęcia stosunku i przerwania dopływu bodźców z łechtaczki, zaczyna opadać i bezpośrednio przechodzi w fazę odprężenia, która może przeciągnąć się, jak wspomniałam w dziale o krążeniu krwi w narządach rodnych, do dwudziestu czterech godzin i dłużej.

Krzywa C ilustruje przebieg stosunku u kobiety wybitnie pobudliwej. Faza pobudzenia rośnie szybko, prawie pionową linią, przyspieszana jeszcze intensywnymi świadomymi skurczami mięśni pochwy. Orgazm przychodzi prawie bez fazy plateau, bezpośrednio z fazy pobudzenia, po czym napięcie szybko spada linią prawie prostopadłą do punktu wyjścia. Krzywa C bardzo przypomina przebieg krzywej męskiej.

Na zakończenie tych rozważań chciałabym jeszcze zastanowić się nad jedną sprawą. Nikt nie może odpowiedzieć na pytanie, dlaczego w pewnych układach partnerskich wszystko idzie niezwykle harmonijnie, a w innych nie, pomimo że partnerzy są zdolni do prawidłowego przeżywania stosunku wraz z orgazmem, jak również, dlaczego w przypadkach braku zainteresowań seksualnych u danego mężczyzny czy oziębłości u kobiety, w zetknięciu z innym partnerem nagle pojawia się fala gwałtownej pobudliwości seksualnej.

Opowiadała mi pacjentka, że po dwudziestu latach względnie udanego małżeństwa, w którym współżycie nie sprawiało jej nigdy satysfakcji seksualnej przy stosunku, a z wielkim trudem przy podrażnieniu łechtaczki, rozeszła się z mężem z przyczyn niezwiązanych bezpośrednio z ich współżyciem fizycznym. W jakiś czas potem poznała na urlopie mężczyznę znacznie od niej starszego i na pozór niezbyt interesującego. Pomimo braku wyraźnego zainteresowania nim, jakiś przypadkowy zupełnie pocałunek wyzwolił nagle gwałtowne pożądanie, które pozwoliło poznać przeżycia, o jakich jej się dotąd nie śniło.

Przy pierwszym stosunku partner jej zauważył z humorem, że aż trudno w to uwierzyć, aby mogła być taką dziewicą (w sensie seksualnym) po dwudziestu latach małżeństwa i urodzeniu dwojga dzieci. Znajomość ich trwała zaledwie miesiąc, ale przeżycia, jakich doznała w tym czasie, pozwoliły jej uwierzyć w to, że ziemia może się poruszyć w chwili szczytowych uniesień kochanków, jak to opisywał Ernest Hemingway w Komu bije dzwon. Zakończyła swą opowieść uwagą, że gdyby nie to spotkanie, sądziłaby zawsze, że takie przeżycia pojawiają się jedynie w wyobraźni powieściopisarzy i nie mają nic wspólnego z rzeczywistością.

Istnieje widocznie jakiś nieznany dodatkowy czynnik. Można by go nazwać powinowactwem seksualnym czy, jak to dawniej określano, seksapilem. Czynnik ten działa na odległość, budząc zainteresowanie odpowiednika seksualnego „metodą krótkofalówki”, jak nazwała to inna moja pacjentka. Opowiadała mi, że potrafi zwrócić na siebie uwagę obcego mężczyzny, który interesuje ją seksualnie, nawet w warunkach, gdy nie patrzy w jej stronę.

W latach dziewięćdziesiątych odkryto jeszcze czynnik zwany feromonem. Tym razem jest to oddziaływanie raczej chemiczne – coś w rodzaju hormonalnych perfum seksualnych. Feromony znajdują się w wydzielinach narządów płciowych u kobiet i mężczyzn (bo istnieją i mężczyźni bardzo sexy), a także w pocie, ślinie i innych wydzielinach gruczołowych.

W tym wszystkim kryje się niebezpieczeństwo dla małżeństw ze wszech miar udanych, ale średnio dobranych fizycznie. Wyjazd na urlop czy w inne środowisko jednego ze współmałżonków oraz pragnienie interesującej przygody, może dać okazję do przypadkowego spotkania z idealnym odpowiednikiem seksualnym, i mimo że partner może być na dłuższą metę zupełnie nieciekawy – pospolity podrywacz wakacyjny – te przeżycia fizyczne mogą zniszczyć albo poważnie zachwiać dalsze harmonijne współżycie małżonków.

Seks bywa bardzo niebezpieczną zabawą i może całkowicie rozbić interesujący układ dwojga ludzi, nie dając żadnych perspektyw na przyszłość. Oczywiście nierzadko, choćby przez ciekawość, próbujemy kontaktów z innym partnerem, mając już ułożone życie rodzinne, ale z reguły odradzam to swoim pacjentkom, pomagając równocześnie w osiągnięciu maksimum przeżyć fizycznych z człowiekiem wybranym na towarzysza życia.

Ryzykując przygodę, trzeba się zastanowić, na czym nam zależy bardziej – czy na spokojnym szczęściu rodzinnym nawet przy średnim napięciu seksualnym z małymi wahaniami, czy też na osiągnięciu maksymalnych dostępnych człowiekowi przeżyć? Nie można zapominać, że wybierając życie niespokojne, pełne szczytów i wielkich uniesień, wybieramy również życie pełne klęsk życiowych. Nie można żyć stale na najwyższych obrotach, nawet fizycznie byłoby to nie do wytrzymania. O wyborze stylu życia decydują cechy wrodzone i usposobienie każdego człowieka.

Niektórzy traktują małżeństwo jedynie jako źródło przyjemności seksualnych, jakimi obdarzają się wzajemnie mąż i żona, ale nie można zapomnieć o istotnym sensie małżeństwa, którym jest tworzenie rodziny. Można mieć wiele kolejnych żon czy mężów, jeśli szuka się jedynie bogatych przeżyć seksualnych, ale zwykle nie ma się wówczas rodziny, dla której dobra nierzadko trzeba zrezygnować z różnych przyjemności. I w tym tkwi sedno sprawy – decyzje trzeba podejmować świadomie. Wybierając życie seksualne na najwyższych obrotach, warto pomyśleć, jaka będzie tego cena i czy przy naszym usposobieniu damy sobie radę w życiu.

Wszystkie powyższe rozważania dotyczą par przeciętnie dobranych seksualnie i oczywiście nie wykluczają istnienia wśród małżeństw idealnych kochanków, którzy znajdują u siebie wzajemnie przyjaźń, miłość i pełnię przeżyć seksualnych.

Zespół orgazmu łechtaczkowego

Spotkałam się z poglądem, że najistotniejsze zmiany w życiu kobiety współczesnej wynikają z dwóch osiągnięć emancypacji: prawa kobiety do przeżyć seksualnych na równi z mężczyzną i antykoncepcji, która usunęła z jej życia koszmar przypadkowej ciąży.

W ostatnim dwudziestoleciu wyszliśmy bezpowrotnie z epoki seksualizmu „starszej pani”, której list za chwilę zacytuję, i przeżywamy „rewolucję” seksualną kobiet. Pozwolę sobie przytoczyć trochę liczb. W pracy Hanny Malewskiej Kulturowe i psychospołeczne determinanty życia seksualnego istnieje ciekawe zestawienie, z którego wynika, że na osiemset sześćdziesiąt jeden zbadanych kobiet (w początku lat sześćdziesiątych) możność obycia się bez stosunków płciowych w ciągu od jednego do kilku miesięcy zadeklarowało trzysta dziewięćdziesiąt dziewięć kobiet, w ciągu roku i więcej – pięćdziesiąt sześć kobiet, zupełnie – sto czterdzieści jeden kobiet.

Stanowiłoby to sześćdziesiąt pięć do siedemdziesięciu procent kobiet oziębłych lub zupełnie niepobudliwych. Statystyka ta obejmuje oczywiście okres wojenny i powojenny, bo w czasie zbierania wywiadów kobiety te były przeważnie po trzydziestce.

Zrobiłam podobne zestawienia w poradni Towarzystwa Świadomego Macierzyństwa w Warszawie w latach 1963-1973. Ankieta dotyczyła pięciu tysięcy kobiet, z czego: 16,2% rzadko odczuwało potrzebę stosunku, 18,1% – nigdy jej nie odczuwało, a 0,1% mówiło o wyraźnym wstręcie do współżycia. Odsetek oziębłych i zupełnie niepobudliwych wynosi 34,4%. Liczby mówią same za siebie. Ostatnio obserwuje się charakterystyczne zjawisko zmniejszania się prawie o połowę liczby kobiet zimnych. O czym to świadczy? O niewątpliwych rezultatach pracy lekarzy seksuologów, socjologów i psychologów, zajmujących się popularyzacją kultury i oświaty seksualnej.

Wracam do wspomnianego listu „starszej pani”, który dostałam w odpowiedzi na drukowany w „Perspektywach” felieton O radosnej zabawie w łóżku we dwoje. Czytelniczka pisząca do mnie pochodzi ze Śląska, jest kobietą wykształconą i oczytaną, co można wywnioskować ze stylu listu:

Jestem już stara. Dużo chorowałam, urodziłam sześcioro dzieci. Rozmawiałam i słuchałam zwierzeń wielu, wielu kobiet. Żadnej (z jednym wyjątkiem, ale sądzę, że ona właśnie była skrzywiona) zbliżenie z mężczyzną nie dawało uczucia przyjemności, każda robiła to dlatego, że była mężatką, że bała się, aby mąż nie chodził na lewo. Większości sprawy te były obojętne. Dla wielu – wręcz wstrętne.

Pisze pani o potrzebie uśmiechu. Do czego mamy się uśmiechać?! Jeśli w ciągu długiego pożycia coś mnie dzieliło, coś budziło odrazę do męża, to tylko to. Ale mężczyzn rozgrzeszam... Ich poziom moralny jest niski, do pięt nam nie dorastają. I w żadnym przypadku nie wierzę w temperament kobiet. Wiem (ile mi to opowiadało!), że udają – by zdobyć mężczyznę. Właśnie dlatego tylu mężczyzn jest później nieszczęśliwych w małżeństwie, bo żona złapała ich na «temperament». Więc Pani Doktor naprawdę uważa, że gdy mam troski, kłopoty, gdy na przykład płaczę – to właściwą reakcją męża jest powiedzenie: Chodź do łóżka? Tak?! Ja w takich chwilach daremnie czekałam na słowa pociechy, na pogłaskanie po głowie, ale nie na zbliżenie... To, co pani pisze, to sama pornografia.

List, który przytoczyłam, nie jest wyjątkiem.

Listów takich otrzymuję wiele, a dyskutując z kobietami o sprawach współżycia, zarówno w gabinecie lekarskim, jak i w rozmowach towarzyskich, mogę stwierdzić, że podobne poglądy były udziałem ogromnej większości kobiet w okresie międzywojennym, co zresztą zgadza się z liczbami podanymi w pracy Hanny Malewskiej.

O pomoc i oświatę seksualną dla tego pokolenia walczył Boy-Żeleński w licznych publikacjach pod wspólnym tytułem Piekło kobiet. Jako jeden z pierwszych odważył się wyciągnąć na światło dzienne wstydliwie ukrywane dramaty „ofiarnego stosu”. Kobiety w tamtych latach albo cierpiały w milczeniu, albo – jak moja korespondentka – żyły w poczuciu własnej ofiary i łaskawości w stosunku do nieszczęsnego i godnego politowania mężczyzny, który „musi”. Dawało im to jakąś satysfakcję, było rekompensatą za samotność w małżeństwie, za brak zrozumienia i fizyczną niewolę przymusowego współżycia.

Ale jakim kosztem? Kosztem nie tylko męża, ale i całej rodziny. Gdzie w takim układzie miejsce na przyjaźń i szacunek? Na wzajemne zrozumienie między małżonkami, nie mówiąc już o miłości? Trudno jest przecież kochać czy choćby szanować człowieka, którego się w taki sposób ocenia. Problem odczuwania satysfakcji seksualnej przez kobietę może łączyć rodzinę lub być fermentem rozkładającym jej życie, Kenneth C. Hutchin stwierdza w swej książce Żona też człowiek:

Małżeństwo całkowicie udane pod względem seksualnym może przetrwać bardzo długo mimo wielu rozbieżności z innych dziedzin, gdyż jakiekolwiek by one były, ani mąż, ani żona nie chcą zrezygnować z rzadkiego daru całkowitej harmonii płciowej. Faktem jest, że wiele bardzo szczęśliwych małżeństw, które są dobrze zgrane płciowo, całkowicie nie zgadza się pod względem intelektualnym. Małżeństwa mogą mieć kompletnie odmienne zainteresowania i zasady, ale jeśli małżonkowie są zupełnie szczęśliwi na płaszczyźnie seksualnej, to małżeństwo można uznać za udane.[22]

Prowadząc serię wykładów z zakresu zagadnień kultury współżycia w małżeństwie w środowiskach studenckich, starałam się możliwie szeroko i z naciskiem na procesy prawidłowego rozwoju seksualnego kobiety omówić fizyczne warunki ich odczuć seksualnych. Tłumaczyłam, jaką wagę należy przywiązywać do tych spraw i jak starannie pielęgnować je w przyszłym małżeństwie. Z wykładów wynikało niedwuznacznie, że poziom współżycia seksualnego oraz reakcje kobiety uzależnione są przede wszystkim od postępowania i wiedzy mężczyzny.

Po wykładach odbywały się spotkania dyskusyjne, na które przychodzili słuchacze mający jakieś zastrzeżenia czy wątpliwości. Jeden ze słuchaczy zapytał, czy nie pomyślałam, jaką dla mężczyzn stwarza sytuację tego rodzaju dydaktyka? Kobieta z kolei będzie terroryzować i niszczyć psychicznie mężczyznę, traktując orgazm przy stosunku jak bat w ręku, którym można ujarzmić i zadręczyć męża. Na potwierdzenie swoich obaw przytoczył wnioski, jakie nasunęła mu lektura współczesnych psychologicznych powieści amerykańskich oraz publicystyki prasowej mówiącej o tych sprawach.

Wywnioskował z nich, że kobieta w Ameryce nie tylko zadręcza swego męża nadmiernymi wymaganiami seksualnymi, ale korzysta jeszcze ze stałych porad prywatnego psychoanalityka, który odgrywa rolę „tego trzeciego” w ich małżeństwie. Dyktuje on nieomalże pacjentce, co ma mówić, jak się zachowywać, czy zgadzać się lub nie na współżycie. „Nie dziwię się – mówił dalej – że w takiej sytuacji rodzinnej mężowie ich umierają wcześnie na zawały serca albo uciekają gdzie pieprz rośnie, porzucając cały swój majątek, rodzinę i wysokie nieraz stanowisko, w poszukiwaniu odrobiny spokoju i wolności. Znam już dzisiaj kolegów, którzy zasięgają porady u psychiatrów i psychologów z powodu potężnych kompleksów, w jakie wpędziły ich żony, twardo domagające się swoich praw małżeńskich”.

Niewątpliwie w tej wypowiedzi jest wiele racji. źle się dzieje, jeśli problemem głównym w małżeństwie i zagadnieniem „być albo nie być” staje się orgazm żony. Oczywiście jest to sprawa bardzo ważna, gdyż harmonia w sferze przeżyć fizycznych stabilizuje małżeństwo. Nie warto jednak rzucać na stos całej reszty, ponieważ tym sposobem często nie osiągamy pożądanego celu, niszcząc równocześnie wszystkie inne dodatnie strony naszego związku.

W dziedzinie życia seksualnego, ulegającego obecnie wielkim przemianom, nowe formy stabilizują się po wielokrotnych odchyleniach w jedną czy w drugą stronę. Oczywiście sytuacja, o jakiej mówił dyskutant, nie jest celem ani mojej książki, ani moich wykładów. Stale podkreślam, że kontakt dwojga ludzi powinien być zabawą radosną i zabawą we dwoje, a nie zadręczaniem się wzajemnym.

Podobnie jak młodość i uroda kobiety jest osią jej dobrego samopoczucia, u mężczyzny tę rolę odgrywają jego walory seksualne. Nic bardziej nie może go dotknąć, niż podanie w wątpliwość jego możliwości w tej dziedzinie. Trzeba ogromnej subtelności i dyplomacji ze strony kobiety, żeby sprawy seksu zharmonizować w małżeństwie, nie raniąc przy tym miłości własnej mężczyzny.

Wiadomo, że we Francji innocent (niewinny – dziewica), we Włoszech „rogacz”, w krajach arabskich „eunuch” – to największa obelga, jaka może spotkać mężczyznę. W polskim języku nie ma odpowiedniego słowa określającego ten rodzaj niedoboru (może „impotent”, ale to niezupełnie trafne). Określenia te są bronią okrutną i w wyżej wymienionych krajach korzystają z niej raczej mężczyźni przy okazji swoich osobistych porachunków. Korzystanie z takiej broni przez kobiety jest niewybaczalnym błędem.

W pierwszych doświadczeniach erotycznych kobieta nie zaznaje na ogół (chyba że jest szczególnie wrażliwa w tej dziedzinie) przyjemności orgazmu. Przyjemność kobiety jest owocem długotrwałej i cierpliwej współpracy na tym polu z partnerem, podkreślam, współpracy. Kobieta w tym układzie nie może zachowywać się jak „królewna z drewna, która leży i czeka!” – jak lapidarnie określił tę sytuację pewien wilk morski, doświadczony w arkanach miłości. Gorzej jeszcze, gdy zamiast postawy biernego obiektu zaczyna walczyć o swoje niewątpliwe prawa metodami stosowanymi niegdyś przez sufrażystki: agresywnością i terrorem w stosunku do mężczyzny. Jakikolwiek cień aluzji do braku talentów męskich w tej dziedzinie nie ma racji bytu między kochającymi się ludźmi.

Jak w każdej sytuacji życiowej, tak i w dziedzinie seksu najłatwiej jest zrzucić odpowiedzialność na innych. W rozwoju życia seksualnego i uczuciowego obowiązki kobiety nie są wcale mniejsze niż mężczyzny i nie ma tu miejsca na postawę „królowej”. Mężczyzna jest chętnym towarzyszem na tej drodze i rozbudzanie zmysłowości kobiety należy do niego, ale z chwilą, gdy miłość ich wchodzi w fazę rozpoczęcia współżycia seksualnego, kobieta ma również możliwość inicjatywy. Może umiejętnie pomóc sobie i partnerowi w osiągnięciu wspólnej pełni przeżyć seksualnych.

Świadome skurcze mięśni pochwy w trakcie stosunku, których technikę opisałam w rozdziale Jak rodzi się rozkosz, odgrywają niezmiernie ważną rolę w udanym współżyciu fizycznym. Wykorzystanie skurczów mięśni umożliwia kobiecie branie czynnego udziału we współżyciu i wpływanie na intensywność przeżyć seksualnych, a jak wynika z dalszych moich rozważań, jest takich możliwości więcej, zarówno natury fizycznej, jak i psychicznej.

Łechtaczka jest u kobiety – jak już wspomniałam – najsilniej unerwiona czuciowo i stąd pierwsze przeżycia rozkoszy seksualnych są najczęściej pochodzenia łechtaczkowego. Onanizm w wieku młodzieńczym czy petting w formie pieszczot, pocałunków lub dotykania łechtaczki, doprowadzające do orgazmu, są kolejnymi niezbędnym etapem na drodze do osiągnięcia harmonii seksualnej. Przeżycie orgazmu pod wpływem pieszczot jest ostatnim krokiem przed rozpoczęciem współżycia, który upewnia kobietę o jej prawidłowym rozwoju i pełnych możliwościach seksualnych.

Orgazm łechtaczkowy wyznacza połowę drogi między pieszczotami początkowego okresu miłości, w którym pierwsze skrzypce gra mężczyzna, a współżyciem i pełnowartościowym stosunkiem przeżywanym wspólnie. Wiele kobiet zatrzymuje się na tym etapie i przez całe życie przeżywa orgazm jedynie z podrażnienia łechtaczki przed stosunkiem czy po stosunku. Taką sytuację nazywamy dyspareunią.

Od dawna dyskutują seksuolodzy, czy orgazm łechtaczkowy jest szczytem możliwości seksualnych kobiety i czy istnieje w ogóle orgazm pochwowy? W literaturze seksuologicznej spotykamy się stale z tym problemem i poszczególni specjaliści próbują go rozwiązać w najrozmaitszy sposób. Van de Velde proponuje głaskanie i drażnienie łechtaczki ręką w trakcie stosunku przez kobietę lub jej partnera. G. Lombard Kelly z Sao Paulo proponuje zmianę pozycji na odwróconą (kobieta na wierzchu) i wprowadzenie członka do pochwy w taki sposób, aby zsuwał się po łechtaczce, podrażniając ją po drodze. Kinsey dochodzi do wniosku, że istnieje tylko orgazm z łechtaczki, a innego w ogóle nie ma. Masters i Johnson wreszcie przychylają się również do tego poglądu.

Twierdzenie autorów uważających, że jedynie łechtaczka jest organem koniecznym i głównie predestynowanym do odczuwania orgazmu, da się łatwo podważyć przez kobiety, które w wielu wypadkach w sposób wyraźny odróżniają orgazm łechtaczkowy od pochwowego. Ponadto, jeżeli wychodzimy z założenia, że odczuć subiektywnych nie można traktować jako argumentu (cóż, w końcu całe to zagadnienie jest natury niezwykle subiektywnej!), istnieje pewnego rodzaju „eksperyment etnograficzny”, który daje jednoznaczną odpowiedź na powyższe wątpliwości.

W Afryce Środkowej żyją plemiona murzyńskie Bantu, u których, podobnie jak u wielu plemion muzułmańskich, istnieje dodatkowy obrządek religijny, odpowiadający jak gdyby zabiegowi obrzezania u chłopców. Obrządek ten polega na wycinaniu łechtaczek u dziewcząt jeszcze w wieku niemowlęcym lub w okresie dojrzewania. Zwyczaje te, od dawna znane, przez uczonych europejskich traktowane były jako barbarzyński zabieg rytualny.

Przed kilku laty spotkałam w Towarzystwie Orientalistycznym etnografa pochodzącego właśnie z afrykańskiego plemienia Bantu. W trakcie bardzo interesującej rozmowy o obyczajach różnych ludów afrykańskich zapytałam go również o stosowany u nich zabieg wycinania łechtaczki dziewczętom. Odpowiedź, jakiej mi udzielił, była wręcz zaskakująca. Twierdził on, że zabieg ten daje kobietom muzułmańskim i murzyńskim, obdarzonym z natury dużą pobudliwością seksualną, szansę przeżywania orgazmu harmonijnie i równocześnie z partnerem.

Mężczyźni tego plemienia podlegają zabiegowi obrzezania. Z upływem czasu na obnażonej żołędzi, narażonej na bodźce zewnętrzne, nabłonek grubieje i staje się znacznie mniej wrażliwy na bodźce seksualne niż nabłonek żołędzi pokrytej napletkiem. Mężczyzna obrzezany potrzebuje o wiele dłuższego czasu do osiągnięcia orgazmu niż mężczyzna nieobrzezany. W tym układzie kobieta o dużej pobudliwości wyprzedza znacznie mężczyznę i przedłużający się nad miarę stosunek sprawia jej ból. Zabieg wycinania łechtaczki jest zabiegiem wyrównującym szanse mężczyzny i kobiety.

Kobiety plemienia Bantu – jak twierdził etnograf – po wycięciu łechtaczki wymagają dłuższego czasu, aby osiągnąć orgazm, ale orgazm ten ma większe nasilenie niż przeciętny orgazm łechtaczkowy. Kobiety Bantu, podobnie jak kobiety arabskie, słyną z dużego temperamentu i pełnej wydolności seksualnej. Sprawa powyższa daje wiele do myślenia, szczególnie gdy zakładamy, że orgazm pochwowy w ogóle nie istnieje.

Moim zdaniem, rozróżniając orgazm pochwowy i łechtaczkowy, nie należy ich zbytnio rozgraniczać, a raczej określać jako orgazm wyłącznie łechtaczkowy lub łechtaczkowo-pochwowy w trakcie stosunku, chociaż „etnograficzny eksperyment” przemawia za tym, że orgazm wyłącznie pochwowy również istnieje. Pozostańmy jednak przy określeniu łącznego orgazmu łechtaczkowo-pochwowego w czasie stosunku, jako szczytowego etapu osiągnięć seksualnych kobiety. Przeszkodą w skojarzeniu bodźców z tych dwóch receptorów – pochwy i łechtaczki – może być wysokie ułożenie łechtaczki.

W trakcie badań prowadzonych przeze mnie w poradni, przebadałam dwie grupy kobiet: trzysta kobiet (zgłaszających się z powodu oziębłości – w swoim czy męża mniemaniu), które odczuwały orgazm jedynie przy podrażnieniu łechtaczki, a nigdy w trakcie stosunku, oraz dwieście kobiet, u których orgazm występował przy każdym niemal stosunku. W obu grupach oprócz wielu innych badań mierzyłam odległość żołędzi łechtaczki od górnej granicy wejścia do pochwy. Okazało się, że u kobiet z pierwszej grupy odległość wynosiła od jednego do czterech centymetrów, u kobiet natomiast przeżywających te sprawy prawidłowo – od połowy do jednego centymetra.

Biorąc pod uwagę tylko jedną obserwację, można wysunąć wniosek, że kobiety o wysokim ułożeniu łechtaczki napotykają większe trudności w przejściu od orgazmu łechtaczkowego do łechtaczkowo-pochwowego. Wnioskując dalej, oziębłość łechtaczkowa i trudność samoistnego przejścia w pierwszym okresie współżycia od orgazmu łechtaczkowego do orgazmu łechtaczkowo-pochwowego występuje często u kobiet o wysoko ułożonej łechtaczce. Ten szczegół anatomicznej budowy jest w podręcznikach endokrynologii i ginekologii wymieniany jako jedna z cech niedorozwoju płciowego. Niewątpliwie należy on również do cech niedorozwoju, nie sądzę jednak, aby występując pojedynczo, miał znamionować niedorozwój. Raczej zgodziłabym się, że jest objawem zwolnionego dojrzewania.

Obserwując w poradni ginekologicznej i seksuologicznej wiele tysięcy pacjentek, musiałabym dojść do wniosku, że większość kobiet w Polsce cierpi na niedorozwój, ponieważ wysokie ułożenie łechtaczki, szczególnie u kobiet przed pierwszym porodem, występuje niezmiernie często (w około siedemdziesięciu procentach przypadków). Sądzę, że jest to pewnego rodzaju specyfika anatomicznej budowy, mogąca powodować trudności w przeżywaniu orgazmu łechtaczkowo-pochwowego w trakcie stosunku. Niewątpliwie większość kobiet określanych dawnymi laty jako oziębłe, należała do tej właśnie grupy, i pozbawiona bogactwa pieszczot budzących ich wrażliwość seksualną mogła, nie reagując na stosunek, nigdy nie przeżywać orgazmu. Dochodzą tu również inne problemy natury psychicznej, na przykład wytwarzanie się negatywnej odruchowości warunkowej.

Orgazm łechtaczkowy jest w toku rozwoju fizycznego kobiety przeżyciem, które powinno z reguły poprzedzać rozpoczęcie współżycia z mężem. W trakcie normalnego rozwoju niewielka liczba dziewcząt, około dwudziestu procent, przeżywa już w okresie dojrzewania orgazm z łechtaczki; korzystają one z informacji przyjaciółek czy własnych odkryć. W toku prawidłowego rozwoju początkowe zainteresowanie praktykami onanistycznymi słabnie w miarę budzenia się pociągu do płci odmiennej. Z kolei zbliżenia i pieszczoty z partnerem rozwijają stopniowo wrażliwość wszystkich receptorów seksualnych ciała kobiety.

Aby rozwój przebiegał bez zaburzeń, ważne jest przedłużanie okresu pieszczot, celem uruchomienia wszystkich mechanizmów fizjologicznych sprzyjających dojściu do orgazmu. Musimy pamiętać, że nie można zacząć czytać bez nauki alfabetu, podobnie jak nie można zacząć pełnego współżycia bez wypracowania pełnych reakcji seksualnych w układzie krążenia krwi, mięśniowym i nerwowym.

Okres pieszczot przedmałżeńskich pozwala doprowadzić stopniowo do pełnej dojrzałości seksualnej narządy rodne i ogólne reakcje organizmu kobiety. Wiadomo już z poprzednich rozważań, że niemożliwe jest przeżycie pełnowartościowego stosunku, jeżeli naczynia krwionośne miednicy małej nie wypełnią się krwią w takim stopniu, aby spowodować wzwód łechtaczki, zgrubienie warg sromowych i zwężenie światła pochwy. Wiadomo, że brak prawidłowego funkcjonowania mięśni pochwy również w znacznym stopniu utrudnia osiągnięcie satysfakcji seksualnej. Wreszcie konieczne jest obudzenie wrażliwości zakończeń nerwowych, które, jak już wspomniałam, znajdują się na całym ciele kobiety. Przenoszą one sygnały do ośrodków mózgowych, zapoczątkowując wszystkie wyżej wspomniane reakcje naczyniowe, mięśniowe i gruczołowe.

Kolejne zbliżenia i pieszczoty partnerów, rozwijające stopniowo wrażliwość wszystkich receptorów seksualnych, prowadzą do orgazmu łechtaczkowego „we dwoje”. Przeżycia tego rodzaju w stosunku do zwykłego onanizmu są zupełnie czymś innym i zyskują bardzo na bogactwie, ponieważ zawierają całą skalę uczuć, wyobraźni i pieszczot wzajemnych oraz powodują stopniowe seksualne dostosowanie się dwojga ludzi.

Normalną koleją rzeczy, gdy kochankowie odkryli już wszelkie arkana przeżywania rozkoszy we dwoje, zmierzają oni do pogłębienia odczuć i osiągnięcia maksimum rozkoszy w pełnym stosunku. Po rozpoczęciu współżycia i stopniowym włączaniu doń również wrażliwości receptorów pochwowych, zwykle po kilku tygodniach czy miesiącach, kobieta zaczyna odczuwać orgazm w czasie stosunku.

Wywiady zbierane u dwustu kobiet, u których orgazm występował zawsze, gdy miały ochotę na stosunek, wykazały, że okres rozwijania się wrażliwości pochwy na początku współżycia bywa różny. Czasem, choć rzadko, rozwój ten następuje już przy pierwszych stosunkach po defloracji, zupełnie wyjątkowo – przy pierwszym stosunku.

Budzenie się wrażliwości pochwy trwa od kilku tygodni do roku-dwóch lat od rozpoczęcia regularnego współżycia i jest ściśle związane z intensywnością i bogactwem pieszczot przed jego rozpoczęciem. Przeciętnie okres ten trwa około kilku miesięcy. Kobiety z grupy badanej obdarzone dużym temperamentem, wykazywały sporo pomysłowości i inicjatywy we wzbogacaniu techniki współżycia.

Przypomina mi się pytanie postawione przez jednego ze studentów w trakcie dyskusji: czy oziębłość albo pobudliwość seksualna kobiety jest w stu procentach uzależniona od pieszczot i zachowania partnera? Powyższe pytanie często powtarza się na spotkaniach, szczególnie z młodzieżą męską. Chcą wiedzieć, czy tylko z ich winy dziewczyna jest chłodna i niechętna do współżycia.

Bardzo to ważny moment, na który koniecznie należy zwrócić uwagę, planując małżeństwo, ponieważ wrażliwość seksualna kobiety uzależniona jest od dwóch elementów. Pierwszy dotyczy rozwinięcia w pełni posiadanych przez dziewczynę, a nierozbudzonych walorów fizycznych, co jest rolą mężczyzny, jego inicjatywy i pomysłowości. Efektem zabiegów partnera jest doprowadzenie kobiety do pełnego przeżywania orgazmu w trakcie stosunku.

Drugi – to kwestia intensywności potrzeb seksualnych i tego, niestety, nie daje się zmienić, ponieważ wielkość temperamentu i zapotrzebowań w tej dziedzinie jest rzeczą wrodzoną. Napięcie seksualne może ulegać pewnym zmianom w ciągu życia kobiety, w związku na przykład ze wzrostem czy obniżeniem się poziomu hormonów estrogennych w różnych okresach życia. Musimy jednak pogodzić się z tym, że podobnie jak istnieją ludzie o ogromnej energii życiowej, zmyśle organizacyjnym, inwencji naukowej, twórczej i w ogóle „niespokojne duchy”, które muszą zawsze działać i robić ruch koło siebie – istnieją również ludzie bardzo spokojni, systematyczni, o niedużej energii życiowej, którzy pomimo dobrej woli potrafią zdziałać zaledwie niewielką część tego, co ich bardziej obdarowani przez los rówieśnicy. Nie znaczy to wcale, że są oni mniej wartościowi, bo dokładna i systematyczna praca, na której opiera się każda instytucja, w tym i małżeństwo, jest ich specjalnością.

Dramat zaczyna się tam, gdzie spotyka się człowiek o bujnym temperamencie seksualnym z takim właśnie spokojnym, równo żyjącym partnerem. Wtedy pojawia się zarzut: bo ty jesteś zimny (czy zimna) jak ryba i pozbawiony temperamentu. Wiedząc, że cech wrodzonych, podobnie jak uzdolnień i usposobień, nie można zmienić albo udaje się to w niewielkim stopniu, należy pilnie zwracać uwagę, jaki jest temperament naszego partnera czy partnerki, zanim podejmie się decyzję wiążącą na całe życie.

Nigdy nie będzie udane małżeństwo mężczyzny, którego organizm potrzebuje dla poczucia pełnej sprawności co najmniej jednego stosunku dziennie, z kobietą odczuwającą potrzebę, i co za tym idzie pełną satysfakcję, raz czy dwa razy w miesiącu. Nie jest ona, jak by się zdawało, kobietą zimną, ale po prostu źle wybraną partnerką dla tego mężczyzny. Oczywiście wiele poświęcenia z jej strony, a kultury i zrozumienia ze strony partnera, może dać w efekcie udane małżeństwo. Jest to jednak ognisko zapalne, które zwykle powoduje konflikty.

Jeszcze raz podkreślam, kobieta rzadko odczuwająca potrzebę stosunków, ale przeżywająca je w pełni, jest kobietą całkiem zdrową i normalną, a także idealną partnerką dla mężczyzny o średnim temperamencie. Małżeństwa o dużych rozbieżnościach temperamentów stanowią dość znaczny odsetek wśród zgłaszających się po poradę do seksuologa. Niestety, niewiele tu można poradzić, oprócz zalecenia dobrej woli i cierpliwości, ewentualnie leków na obniżenie popędu seksualnego, na co szczególnie mężczyźni bardzo niechętnie się godzą.

Wracając do pierwszych miesięcy współżycia przeciętnego małżeństwa, radzę nie rozpaczać, gdy początkowo w tych sprawach nic nie wychodzi – to fizjologia! Podobnie jak u mężczyzn mogą powstać kompleksy w związku z trudnościami w doprowadzeniu żony do orgazmu, istnieją również nie mniej potężne kompleksy u kobiet.

„Moda na leczenie oziębłości”, że pozwolę sobie tak to nazwać, dochodzi czasem do absurdu. Gabinety seksuologów i psychiatrów pękają po prostu od młodych kobiet, biegnących w panice do lekarza, ponieważ już od tygodni mają stosunki i nie odczuwają wcale przyjemności. Absurd pogłębia się jeszcze, gdy zaistnieją próby leczenia takich „schorzeń”, co już w stu procentach upewnia pacjenta, że jest nienormalny.

Niedawno zgłosiła się do mnie młoda kobieta, studentka medycyny, która przyjechała wraz z ojcem ze Szczecina, szukając aż w stolicy ratunku na swoje poważne dolegliwości. Miała dwadzieścia jeden lat i leczyła się już od dwóch lat w swoim mieście – u lekarza psychiatry, jak podawała – z powodu oziębłości. Zapytałam, czy ma jakieś trudności przy stosunku i na czym one polegają. Zaskoczyła mnie, mówiąc, że jest dziewicą i nie miała w ogóle stosunków ani nie próbowała ich mieć. Zdumiona zapytałam, na czym wobec tego polega jej oziębłość? Okazało się, że nie ma ochoty całować się z chłopcami, a gdy próbują pocałować ją siłą, dostają po buzi. Koledzy i koleżanki z jej grupy śmieją się z niej, że jest oziębła i nienormalna, i radzą, aby zaczęła się leczyć. No i zaczęła!

W toku naszej pogawędki zadałam jej jedno pytanie, moim zdaniem zupełnie zasadnicze: czy ma chłopca, którego kocha, na którym jej bardzo zależy? Nie, nikogo jeszcze nie kochała. Więc cóż w tym dziwnego – zapytałam – że daje pani po buzi chłopcom, którzy mają ochotę panią pocałować, a których pani nie kocha, a może nawet nie podobają się pani? Przecież to prawidłowa reakcja zdrowej i normalnej dziewczyny. Uważałabym raczej, że całowanie się czy spanie z chłopcami tylko dlatego, że oni tego pragną, albo żeby „nie wychylać się” w stosunku do poglądów grupy koleżanek, wśród których pani się obraca, byłoby objawem „chorobliwym”. Podsumowując, jest pani najnormalniejszą zdrową dziewczyną o prawidłowych reakcjach. O oziębłości czy trudnościach we współżyciu możemy mówić dopiero wtedy, gdy pani pokocha i pomimo najlepszych chęci coś nie będzie się pani udawało. Tymczasem proszę nie zawracać sobie głowy urojonymi chorobami.

Jeszcze raz podkreślam: nie należy robić z przejściowych trudności czy braku reakcji seksualnych miernika kobiecych wartości. Jeśli kobieta osiąga orgazm łechtaczkowy w toku pieszczot, ma wszelkie szanse na dojście z czasem do pełni przeżyć seksualnych w czasie stosunku.

W grupie kobiet z wysoko ułożoną łechtaczką zauważyłam niejednokrotnie, że orgazm pojawiał się po pierwszym porodzie. Jest to zresztą fakt z dawna zaobserwowany przez ginekologów. Urodzenie dziecka rozciąga i rozluźnia nieco mięśnie krocza, zwiększając wejście do pochwy, zmniejszając odległość żołędzi łechtaczki od przedsionka pochwy.

Zwiększona elastyczność mięśni krocza sprzyja przesuwaniu się fałdów skórnych napletka łechtaczki i zbliżaniu się żołędzi łechtaczki do członka w trakcie stosunku.

Istnieje jeszcze jeden moment, na który zwracają uwagę Masters i Johnson, a mianowicie twierdzą oni, że przesuwanie fałdu skórnego po żołędzi łechtaczki, nawet jeżeli nie ma ona kontaktu z członkiem, powoduje jej podrażnienie w czasie ruchów przy stosunku i sprzyja osiągnięciu orgazmu.

Dwa schematy (rys. 34A i B) pokazują wzajemny układ narządów płciowych nieródki i młodego partnera oraz wieloródki i mężczyzny po czterdziestce.

A – krocze zwarte, napięte, łechtaczka wysoko umieszczona, nie kontaktuje się z członkiem, który przy silnym wzwodzie (typowym dla młodego wieku) ustawia się prostopadle do wejścia, z daleka od łechtaczki.

B – krocze szerzej rozwarte, mniej napięte, łechtaczka znacznie niżej nad wejściem pochwy, członek o nieco słabszym wzwodzie układa się wzdłuż krocza i tym samym uzyskuje łatwo kontakt z łechtaczką.

Powrócę jeszcze do pytania, czy wysokie ułożenie łechtaczki u kobiet jest objawem niedorozwoju narządu rodnego. Nie chciałabym, aby dziewczęta stwierdzające u siebie taką właśnie budowę uważały, że w jakimś stopniu są fizycznie upośledzone.

Jest to w większości przypadków stadium przejściowe rozwoju płciowego, który zmienia się w znacznym stopniu po urodzeniu dziecka, gdy kobieta osiąga pełną dojrzałość. Dla kobiet niezupełnie dojrzałych fizycznie realnym lekarstwem staje się więc małżeństwo, systematyczne współżycie seksualne i ciąża. Zespół „niedorozwoju” narządów rodnych: płaski srom, niezbyt bujne owłosienie wzgórka łonowego, wysoko ułożoną łechtaczkę i stosunkowo małą macicę spotykamy coraz częściej w gabinetach ginekologicznych, szczególnie u dziewcząt młodych, bardzo wybujałych i szczupłych.

Badania statystyczne zanotowały wyraźne przyspieszenie wzrostu u dzisiejszej młodzieży. Wnioskując z własnych doświadczeń lekarskich – a większość moich pacjentek stanowiła młodzież – wybujałości wzrostu towarzyszy z reguły wyraźnie zwolniony rozwój narządów rodnych, w parze z nieregularnością miesiączek (co sześć tygodni, co osiem tygodni itp., ewentualnie z długimi przerwami). Obserwując takie dziewczęta przez wiele lat, stwierdziłam stopniowe samoistne normowanie się rytmu miesiączkowego, a także rozwoju narządów rodnych. Zwykle po kilku latach małżeństwa i urodzeniu dziecka osiągają one przeciętną, przyjętą ogólnie jako normę, bez żadnych trudności i nie wymagają leczenia.

Do czego zmierzają moje rozważania?... Do tego, że odczuwanie orgazmu wyłącznie z łechtaczki jest prawidłowym etapem przejściowym, a nie chorobą ani oziębłością.

Setki listów przychodzących do poradni i redakcji czasopism, z którymi współpracowałam, z pytaniami dotyczącymi techniki współżycia wykazują bardzo niski poziom uświadomienia kobiet i mężczyzn w tej dziedzinie. Kobieta, która „leży i czeka”, stała się już postacią przysłowiową. Brak oświaty i kultury seksualnej jest zasadniczą podstawą pseudooziębłości łechtaczkowej. Zdarzało mi się spotykać wcale nierzadko kobiety o stosunkowo wysoko ułożonej łechtaczce, które bez większych trudności przeszły od orgazmu łechtaczkowego poza stosunkiem do pełnego orgazmu łechtaczkowo-pochwowego w trakcie stosunku. Po wnikliwej rozmowie okazywało się, że z dużą intuicją i inteligencją seksualną odkryły na własny użytek metody i technikę współżycia prowadzące do pełnowartościowych przeżyć seksualnych.

Kobiety mniej dociekliwe i bierne początkowo oczekują na pojawienie się orgazmu w czasie stosunku. W miarę upływu czasu, gdy do tego nie dochodzi, a podniecenie i niedosyt seksualny narasta, wracają do praktyk onanistycznych albo zachęcają męża do pieszczot wywołujących orgazm z łechtaczki poza stosunkiem.

Z czasem powstaje odruch warunkowy, oparty na przekonaniu udokumentowanym wieloletnim doświadczeniem, że stosunek niedający spodziewanej satysfakcji seksualnej, jest tylko złem koniecznym, które trzeba przecierpieć ze względu na obowiązki małżeńskie, „służbę Bożą” – jak to kiedyś satyrycznie określił Boy-Żeleński. Równocześnie wykształca się inny odruch warunkowy – oczekiwanie na orgazm i odprężenie seksualne jedynie przy pieszczotach łechtaczkowych. Stan taki powoduje z czasem pewnego rodzaju kastrację psychiczną, stwarzając dodatkową przeszkodę w osiągnięciu jakichkolwiek doznań z pochwy w trakcie stosunku. W miarę upływu lat kobiety tracą stopniowo zainteresowanie dla stosunków i małżeństwo zaczyna się rozpadać, ponieważ żona – zmęczona rozlicznymi obowiązkami domowymi i mniej cierpliwa niż w pierwszych latach – wyraźnie unika nużącego i niepociągającego ją współżycia z mężem.

Pracując w poradni seksuologicznej, doszłam do wniosku, że podstawową przyczyną tego rodzaju oziębłości jest utrwalenie odruchu łechtaczkowego i zatrzymanie się kobiet na tym etapie rozwoju współżycia seksualnego. Opracowałam metodę terapeutyczną, która umożliwia kobietom przeniesienie wrażliwości seksualnej również na pochwę oraz stopniowe osiągnięcie pełnego orgazmu łechtaczkowo-pochwowego w trakcie stosunku.

Leczenie nie jest trudne i kobiety wykazujące dobrą wolę oraz stosujące się dokładnie do moich zaleceń, zwykle w krótkim czasie – przeciętnie kilku tygodni – osiągają orgazm łechtaczkowo-pochwowy przy każdym stosunku. Wypracowanie prawidłowej odruchowości pochwy jest możliwe w każdym okresie życia kobiety, to znaczy nie tylko u kobiet młodych, rozpoczynających współżycie, ale również u trzydziestoparo- i czterdziestoletnich, które nigdy dotąd nie odczuwały orgazmu łechtaczkowo-pochwowego.

Przypominam sobie bardzo miłą trzydziestoparoletnią panią doktor, kochającą i kochaną przez męża, która zgłosiła się do mnie wyraźnie zakłopotana: „Pani doktor, bardzo kocham mego męża i jesteśmy wyjątkowo dobranym małżeństwem, ale gdy czytam książki w rodzaju opowiadań Boccaccia, wydaje mi się, że coś mnie w życiu ominęło, ponieważ nigdy nie przeżyłam pełni rozkoszy w czasie stosunku.

Zaznaczam, że nasze małżeństwo jest bardzo udane, daje mi wiele przyjemności pieszczenie i sprawianie radości memu mężowi przy współżyciu. Ale jestem za bardzo kobietą, żeby tak całkiem i do końca pogodzić się z rolą obserwatora. Chciałabym przeżyć chociaż raz szaleństwo we dwoje i sprawdzić, czy twórcy literatury miłosnej nie bujają nas po prostu. Czy to nie nadmiar wyobraźni artystycznej? Orgazm przeżywałam niejednokrotnie, ponieważ mój mąż bardzo dba o moje zadowolenie. Ale nigdy nie było to naszym wspólnym przeżyciem”.

Badaniem stwierdziłam, że miała bardzo wysoko ułożoną łechtaczkę, bo około pięciu centymetrów nad wejściem do pochwy, pomimo dwu przebytych porodów. Po kilku wizytach i nauce ćwiczeń mięśni pochwy oraz zaleceniu zmiany pozycji, już po dwóch tygodniach odczuła pierwszy w życiu orgazm przy stosunku. Potem zawsze, ilekroć chciała, osiągała go bez trudności. Na pożegnanie stwierdziła, że nigdy nie przypuszczała, że sprawa jest tak prosta, oraz dodała, że teraz dopiero czuje się stuprocentową kobietą.

Moim zdaniem nie ma kobiet zimnych wśród tych, których łechtaczka reaguje orgazmem na podrażnienie. Trzeba tylko starannie wszystko przemyśleć, przede wszystkim poznać własne reakcje, a cel na pewno zostanie osiągnięty.

Przejdźmy z kolei do bodźców wędrujących z łechtaczki, sromu i pochwy do ośrodka orgazmu.

Zaczynamy od próby skojarzenia rytmu skurczów mięśni z rytmem bodźców dotykowych, wędrujących z łechtaczki i pochwy. Do tego celu wybrałam jedną z pozycji, w której najłatwiej można skojarzyć rytm skurczów mięśniowych z rytmem bodźców wędrujących z łechtaczki i pochwy. Jest to pozycja boczna tylna. Umożliwia ona skrzyżowanie ud, co ułatwia skurcz mięśni krocza i pochwy, oraz wspiera je dodatkowymi skurczami mięśni przywodzących uda.

Z reguły na wstępie radziłam kobietom zrobić próbę doprowadzenia do orgazmu z łechtaczki za pomocą skurczów i rozkurczów trójkątnych mięśni przywodzących uda. Ćwiczenie należy wykonać, leżąc na boku z udami skrzyżowanymi i przyciągniętymi nieco do klatki piersiowej. Uda powinny być tak ustawione, żeby dowolny skurcz mięśni międzyudowych uciskał łechtaczkę. Ucisk przyspiesza przypływ krwi, przesuwa łechtaczkę ku dołowi na podłożu tkanki łącznej, zbliżając ją do przedsionka pochwy, oraz podrażnia żołądź przez ucisk kurczących się rytmicznie mięśni. Wykonując w pozycji bocznej tylnej skurcze i rozkurcze mięśni ud, można doprowadzić do orgazmu, podobnie jak głaskaniem czy pocałunkami.

Kiedy już potrafimy osiągnąć orgazm w tej pozycji, korzystając z mięśni ud, przechodzimy do następnego etapu nauki, który odbywa się wspólnie z partnerem i w czasie stosunku. Wskazane jest, aby przy pierwszych próbach rytm ruchów partnera był nieco wolniejszy, co pozwoli kobiecie łatwiej zgrać poszczególne elementy swoich poczynań.

Bardzo ważnym momentem w czasie następnego etapu nauki jest zharmonizowanie rytmów wszystkich bodźców wędrujących do ośrodka orgazmu. Wchodzą tu w grę trzy rodzaje bodźców: pierwszy – to podrażnienie ścianek pochwy związane z ruchami partnera, drugi – to bodźce wędrujące również ze ścianek pochwy, ale wywoływane dowolnymi rytmicznymi skurczami mięśni krocza i pochwy. Wreszcie trzeci – to bodźce wędrujące z łechtaczki podrażnionej skurczami mięśni międzyudowych.

Rytm bodźców łechtaczkowych, najbardziej dotąd dominujących, musi zgadzać się dokładnie z rytmem bodźców płynących z pochwy. Uzyskujemy to w sposób następujący: stosunek odbywa się, jak już wspomniałam, w pozycji bocznej tylnej. Kobieta w momencie wprowadzenia członka, rozluźnia całkowicie mięśnie pochwy i krocza oraz mięśnie skrzyżowanych ud. W trakcie wycofania się partnera silnie kurczy wszystkie mięśnie równocześnie – pochwy, krocza i międzyudowe. Z kolei przy następnym ruchu wprowadzającym następuje rozkurcz wszystkich zespołów mięśniowych, przy wycofywaniu – ponowny skurcz. Rytmiczne skurcze i rozkurcze mięśni pochwy i ud dają w efekcie równoczesne podrażnienie pochwy i łechtaczki. Bodźce nakładają się, kumulują i w formie jednego silnego impulsu wędrują do ośrodka orgazmu.

Próbowałam już poprzednio na rys. 20 zilustrować, jak rytmiczne skurcze mięśni pochwy zwiększają intensywność bodźców frykcyjnych wędrujących z narządu rodnego, co pozwala na szybsze osiągnięcie orgazmu.

Obecnie do omówionych dwu elementów: ruchów frykcyjnych oraz skurczów mięśni pochwy, dochodzi element trzeci – bodźce z łechtaczki. W efekcie sumowania się trzech różnych bodźców, czas konieczny do osiągnięcia orgazmu skraca się prawie o połowę (por. rys. 35: krzywe A, B, C oraz suma A, B i C).

Weźmy inny przykład – próby włączenia łechtaczki przez drażnienie jej palcami w trakcie stosunku. Rytm bodźców pochwy i łechtaczki jest najczęściej niezgodny w wyniku trudności technicznych przy tego rodzaju manipulacjach.

Na schemacie rysunkowym (rys. 35 A i C) niezgodny rytm bodźców nie daje w efekcie sumowania się impulsów. Wypadkowa łącząca szczyty poszczególnych bodźców przebiega wierzchołkami bodźców łechtaczkowych – znacznie intensywniejszych niż frykcyjne – i czas osiągnięcia orgazmu jest podobny jak na krzywej C, gdzie w grę wchodzą jedynie bodźce z łechtaczki. Niskie wychylenia fali bodźców frykcyjnych, niezgodnych w rytmie z łechtaczkowymi, nie odgrywają, jak widać na schemacie, większej roli.

Jeżeli natomiast w pozycji proponowanej partnerka kurczy mięśnie pochwy i mięśnie ud w rytmie ruchów frykcyjnych, uzyskujemy jednoczesność bodźców. Bodźce nakładają się i sumują, co maksymalnie zwiększa intensywność impulsów oraz podkreśla przerwy. Jak widać z naszych rozważań, zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia orgazmu w pożądanym czasie ma sumowanie bodźców oraz ich zgodny rytm.

Najdokładniejszy nawet opis poszczególnych czynności składających się na proponowany układ, nie daje dość jasnego obrazu całości. Radzę sięgnąć do rozdziału omawiającego pozycje przy stosunku i obejrzeć schemat ilustrujący pozycję boczną tylną (rys. 41).

Jak widać na rysunku, partner leży na boku z udami zgiętymi pod kątem prostym, tak jakby siedział. Partnerka, zwrócona do niego plecami, leży również na tym samym boku (prawym czy lewym), może podłożyć sobie pod biodro zwiniętą poduszkę lub jasiek, co zapobiega kłopotom z penetracją członka. Uda kobiety skrzyżowane, przyciągnięte do piersi, kręgosłup wygięty w sposób uwidoczniony na rysunku. Wygięcie kręgosłupa powoduje zbliżenie łechtaczki do przedsionka pochwy i ułatwia kontakt z członkiem. Podobną rolę spełniają również skurcze mięśni i ud, które nie tylko napędzają krew do łechtaczki i podrażniają ją, ale dodatkowo uciskając ją od góry ku dołowi, zbliżają do przedsionka pochwy. Podobnie jak odgięcie kręgosłupa, przemieszczenie łechtaczki ku dołowi ułatwia jej kontakt z członkiem w czasie stosunku.

Skojarzenie poszczególnych elementów opisanych w powyższym rozdziale i zharmonizowanie ich przebiegu wymaga trochę czasu i cierpliwości. Ponadto, zwłaszcza w okresie pierwszych prób, czas trwania stosunku musi być nieco dłuższy, aby umożliwić kobiecie zgranie poszczególnych elementów.

Zależnie od wrażliwości i stopnia podniecenia – czas bywa różny, przeciętnie powinien wynosić od dziesięciu do piętnastu minut. Jeżeli są trudności z przedłużaniem czasu trwania, radzę partnerowi w okresie prób zażywanie proszków lupuliny, które można dostać w aptece na receptę lekarską. Zażywanie jednego lub dwóch proszków w dniu stosunku przez pierwszych kilka tygodni usuwa trudności z przedłużeniem czasu trwania stosunku. Oczywiście może to być potrzebne jedynie w początkowym okresie, dopóki partnerzy nie zharmonizują w pełni swego działania.

Korzystne efekty uzależnione są jedynie od wytrwałości i dobrej woli obojga partnerów, a ponadto od zrozumienia, na czym rzecz polega i jakie są korzyści wynikające z proponowanej techniki współżycia. Efekt pozytywny, to znaczy osiągnięcie przez partnerkę orgazmu łechtaczkowo-pochwowego w czasie stosunku, uzyskałam u ponad osiemdziesięciu procent pacjentek. Różnice między poszczególnymi pacjentkami polegały tylko na długości okresu, jaki był im potrzebny do osiągnięcia pożądanych rezultatów. W większości przypadków orgazm w czasie stosunku przychodził po okresie nie dłuższym niż jeden do trzech tygodni, a w pojedynczych przypadkach po dwu miesiącach.

Niewielki odsetek kobiet, które nie osiągnęły pożądanych rezultatów, to po pierwsze – pacjentki niecierpliwe, pragnące natychmiastowych rezultatów bez wysiłku z ich strony; po drugie – pacjentki pozostawione sobie samym przez mężów, którzy nie chcieli się włączyć do wspólnej nauki, i po trzecie – pacjentki, którym pomimo wielokrotnych wyjaśnień trudność sprawiało zrozumienie moich wskazówek.

Dodatkowy argument przemawiający za metodą zalecaną przeze mnie, stanowią obserwacje poczynione w grupie kobiet prawidłowo przeżywających orgazm pomimo wysokiego ułożenia łechtaczki. Wszystkie one stosowały pozycję i układ przeze mnie proponowany lub jego modyfikacje i w ten sposób osiągały pełne zadowolenie przy stosunku, tyle że z własnej inicjatywy.

Nasuwa się jeszcze jedno pytanie, czy w przypadkach wysoko ułożonej łechtaczki pozostaje jedynie pozycja boczna tylna przy stosunku? Przez kilka pierwszych miesięcy, dopóki odruchy nie utrwalą się na tyle, że w czasie każdego stosunku udaje się kobiecie osiągnąć orgazm, nie należy zmieniać układu. Z czasem można próbować innych pozycji, jak na przykład: leżącej tylnej z jaśkiem czy poduszką podłożonymi pod miednicę, ze ściśniętymi nogami; siedzącej tylnej z udami ściśniętymi między udami partnera; pozycji jeźdźca z udami ściągniętymi do siebie (rys. 40, 42, 44) oraz wszystkich innych modyfikacji, w których istnieje możliwość ściśnięcia ud i podrażnienia łechtaczki skurczami mięśni w rytmie stosunku.

Opanowanie techniki gry mięśniowej i skojarzenie jej z bodźcami wędrującymi z łechtaczki w trakcie współżycia, pozwala kobiecie dowolnie wydłużać lub skracać czas trwania stosunku. Osiąga ona pożądany efekt, przyśpieszając lub zwalniając rytm skurczów, zależnie od swojej woli. Sygnalizuje partnerowi w ten sposób częstotliwość rytmu. Efekty są znakomite, ale wymagają zgrania i harmonii z obu stron.

Przypływy i odpływy

Pewnego dnia zgłosiła się do mnie kobieta lat dwudziestu, urocza i pełna wdzięku. Minę miała nieco speszoną i z zakłopotaniem powiedziała, że właściwie to nie bardzo wie, od czego zacząć, ale ma poważne kłopoty w swoim młodym jeszcze małżeństwie. Zaproponowałam, że ja będę zadawać pytania, a ona odpowiadać. Łatwiej się wtedy porozumiemy.

Okazało się, że jest mężatką od roku, oboje z mężem mieszkali dotąd każde u swoich rodziców, w oczekiwaniu na mieszkanie. Obydwoje studiują na ostatnich latach. Niespodziewanie kolega męża wyjechał na stypendium zagraniczne i zostawił im pod opieką na trzy miesiące kawalerkę. Radość była ogromna z własnego kąta, choćby na tak krótko. Aż nagle (pobyt ich w tym mieszkaniu ma się już ku końcowi) pojawiły się nieoczekiwanie kłopoty. Mało kłopoty, zupełny dramat.

Zaintrygowana, próbowałam dojść, na czym rzecz polega.

– Pobraliście się z miłości?

– Wielkiej!

– A może pani zbyt wcześnie zaszła w ciążę?

– Nic podobnego! Zabezpieczyłam się.

– Współżycie wam nie wychodzi?

– Wręcz przeciwnie, kochamy się jak szaleni i przez trzy miesiące prawie nie wychodziliśmy z łóżka, oprócz oczywiście koniecznych obowiązków związanych ze studiami. Wspólne mieszkanie po wielu miesiącach dorywczych kontaktów było dla nas darem losu.

– A może chłopak panią zdradził?

– Jesteśmy nierozłączni.

– W czym więc kłopot?

– Ja go chyba przestałam kochać. Wszystko w nim mnie irytuje, wszystko przeszkadza. Od kilku dni kłócimy się od rana do nocy i dokuczamy sobie nawzajem bez przerwy.

– A on również „przestał kochać”?

– Chyba tak, i spadło to na nas nagle, jak grom z jasnego nieba, bez żadnej rozsądnej przyczyny. Wydaje mi się, że jeżeli tak ma wyglądać nasza przyszłość, najlepszym wyjściem byłby rozwód.

– Mam dla pani dwie propozycje. Pierwsza, to przysłać do mnie na pogawędkę swojego chłopca.

– On jest tutaj. Oboje uznaliśmy, że nie znajdziemy sami wyjścia z sytuacji i musimy się do pani zwrócić o pomoc.

– Proszę, niech więc wejdzie...

Za chwilę zapukał do gabinetu młody człowiek, wysoki, badylowaty, z bujną blond czupryną.

Spytałam, czy żona go tu przyciągnęła.

Zaprzeczył.

– Nie. Myślałem od wielu dni, aby przyjść do pani, tylko krępowało mnie, że sam nie wiem, co powiedzieć. Wydaje mi się, jakby z dnia na dzień nagle wszystko przestało mnie interesować. Co było najważniejsze, stało się nieważne. Uczucie, które nas łączyło, zniknęło nagle bez śladu... Chyba dobrze się stało, że Kasia namówiła mnie, abyśmy przyszli. Koszmar dręczący nas od kilku dni stał się zupełnie beznadziejny, może znajdziemy jakieś wyjście z pułapki, w którą wpadliśmy tak nieoczekiwanie.

Postarałam się wyjaśnić im przyczynę ich niepokoju. Gdyby tylko was spotkało tak nagłe nieszczęście, byłby to poważny problem, lecz w tej dziedzinie nie stanowicie wyjątku.

W każdym uczuciu łączącym parę kochanków istnieje prymitywna siła przyciągająca i odpychająca. Zwykle zwycięża ta pierwsza, mimo że odpychająca jest znacznie pierwotniejsza i trwalsza. Na dnie miłości czai się zawsze nienawiść. Warto pamiętać o tych dwu biegunach i odwracalności uczuć, aby uniknąć zaskoczenia przez życie. Sądzą niektórzy, że w tak bezpośrednim styku miłości i nienawiści tkwi największa tragedia życia ludzkiego. A mnie się wydaje, że to właśnie stanowi o urodzie życia, o jego zmienności i blasku.

Stałe pulsowanie życia stwarza przypływy i odpływy. Z chwilą słabnięcia przyciągania seksualnego, zaczyna rosnąć siła odpychająca. Pojawia się niespodzianie tam, gdzie pęd do zbliżenia słabnie, i działa tym silniej, im bardziej byli sobie kochankowie bliscy. Może ona przybrać formę wyraźnej wrogości, a przede wszystkim obrzydzenia seksualnego. Małżeństwo musi o tym wiedzieć i zapobiegać w porę pogłębianiu się odpływu. Nie trzeba szukać „na siłę” dawnych wzlotów – „głodówka” seksualna to jedyne lekarstwo przywracające apetyt.

W każdej dziedzinie życia obowiązuje stałe prawo: po osiągnięciu szczytu zawodowego, uczuciowego czy kondycyjnego, pojawia się spadek możliwości, depresja. Jest to mechanizm obronny organizmu ludzkiego, który dawkuje siły fizyczne i umysłowe tak, aby starczyły na długie lata. Nie można bezkarnie przekraczać granic zakreślonych przez naturę.

Intensywne współżycie fizyczne wyczerpuje układy zajmujące się seksualnymi funkcjami organizmu. Układ krążenia musi dostarczać dużych ilości krwi do narządów płciowych, anemizując mózg i inne organy. Układ nerwowy, zablokowany ciągłymi silnymi podnietami, jest mniej sprawny w innych dziedzinach. Pojawia się ogólne przemęczenie, ponieważ burzliwe przeżycia seksualne pochłaniają tyle energii mięśniowej, ile ciężka praca fizyczna.

Gdy przeciążenie układu trwa przez czas dłuższy – dla jednych może to być kilka tygodni, dla innych kilka miesięcy czy nawet lat – przychodzi wreszcie moment przesytu. Sytuację taką można by porównać do przejedzenia się słodyczami u ludzi lubiących łakocie. Najpierw jedzą z rozkoszą, potem z przyjemnością, potem siłą rozpędu, aż w pewnym momencie dochodzą do wniosku, że mdli ich na widok ciastek i robi im się niedobrze na myśl o czekoladzie czy cukierkach. Jest to zdrowa reakcja organizmu, broniącego się przed nadmiarem węglowodanów, chroni ona również układ trawienny przed zbyt jednostronnym pożywieniem.

Strapionej parze, o której kłopotach pisałam, poradziłam, aby się nie martwili – kończy się bowiem wspólne mieszkanie i będą musieli znowu przez czas jakiś spotykać się sporadycznie, co w tej sytuacji jest znakomitym zrządzeniem losu, które pozwoli im łatwiej wyjść z ponurego impasu.

Jedyną radą na ostry przesyt seksualny jest całkowita zmiana trybu życia, zajęcie się pracą, studiami, hobby, sportem, jednym słowem intensywne zajęcie się sprawami pozaseksualnymi.

Czas trwania stosunku

Ile czasu powinien trwać prawidłowy stosunek? Niekończące się dyskusje toczą się od lat wokół tego tematu. Czy dwie minuty to za krótko? Czy piętnaście minut to norma, a może pół godziny albo i dłużej?

Sprawę trzeba podsumować krótko – stosunek trwający jedną minutę, dwie minuty, podobnie jak trzydziestominutowy, mieści się jednakowo w granicach normy. Normą dla każdej pary jest czas, w którym oboje osiągają orgazm. Parze zgranych kochanków po długich i urozmaiconych pieszczotach wystarczy półminutowy lub jednominutowy stosunek, aby doprowadzić do finału.

Kinsey w swoich badaniach statystycznych, przeprowadzonych w Ameryce na wielu tysiącach mężczyzn, wykazał, że u trzech czwartych mężczyzn ankietowanych stosunek nie przekraczał dwóch minut, a u niektórych trwał dziesięć sekund.

Istnieją jednak sytuacje, szczególnie w początkowym okresie współżycia, kiedy kobieta o zaczynającej się dopiero rozwijać wrażliwości seksualnej potrzebuje dłuższego czasu, aby osiągnąć orgazm. Jak wynika z moich dotychczasowych rozważań, pieszczoty okresu poprzedzającego początek współżycia powinny doprowadzić do możliwie pełnego rozwoju wrażliwości seksualnej partnerki. Kobiety niedojrzałej i nieprzygotowanej seksualnie nie zdoła zadowolić nawet bardzo długi stosunek. Szczególnie dotyczy to kobiet, u których występuje orgazm łechtaczkowy, gdyż bardzo słabo albo wcale nie reagują na podniety z pochwy.

Zasadniczym więc warunkiem przy ustalaniu czasu optymalnego dla danej pary, jest wykształcenie wrażliwości wszystkich receptorów seksualnych. Pieszczoty poprzedzające współżycie, a także poprzedzające każdy stosunek, powinny doprowadzić kobietę co najmniej do fazy plateau. Dopiero wtedy występuje odpowiedni moment do rozpoczęcia stosunku – i szanse obojga partnerów są mniej więcej wyrównane.

Mężczyznę natomiast, jak już pisałam w rozdziale o miłości młodzieńczej, długi okres pieszczot i uwodzenia partnerki doprowadza z reguły do wzmożonego napięcia seksualnego, co bardzo skraca czas trwania stosunku.

Istnieje jeszcze jeden czynnik skracający czas stosunku – jest nim ogólne przemęczenie układu nerwowego u ludzi przepracowanych, niedospanych, prowadzących bardzo nerwowy tryb życia. Układ nerwowy mężczyzn nerwicowych i przepracowanych jest nadwrażliwy i działa „na zwiększonych obrotach”, wypadając z normalnego, spokojnego, równego rytmu. Występuje nadmierna czułość zakończeń nerwowych, które reagują zbyt szybko na bodźce, nieprowokujące tak szybkich reakcji w normalnym stanie równowagi.

U mężczyzny nerwicowego stosunek trwa krótko. Zaczyna się on wówczas denerwować, widząc, że nie zadowala partnerki. Powstaje kumulacja niekorzystnych napięć nerwowych, które jeszcze bardziej skracają czas trwania stosunku. Osobom, które są przekonane, że pomimo wielkich wysiłków nie potrafią przedłużyć stosunku, można zalecić zażywanie przez czas jakiś (nawet do kilku miesięcy, ponieważ środek jest zupełnie nieszkodliwy) proszków ziołowych produkowanych z koszyczków chmielu. Preparat ten, zwany lupuliną, można, jak już pisałam, kupić w aptece na receptę lekarską. Przeciętne dozowanie to jeden do trzech proszków po 0,5 g w dniu stosunku. Niektórym pacjentom wystarcza jeden proszek, aby przedłużyć czas trwania stosunku do piętnastu, dwudziestu minut, innym trzeba dwóch do trzech.

Można w tym celu stosować także herbatkę ziołową z chmielu i melisy – działa podobnie. Dwie łyżeczki ziół zaparzamy szklanką wrzątku i, po naciągnięciu pod pokrywką przez dziesięć do piętnastu minut, wypijamy na jedną, dwie godziny przed stosunkiem.

Lupulina zmniejsza wrażliwość zakończeń nerwowych na żołędzi członka. Po jej zażyciu potrzeba znacznie dłuższego czasu niż normalnie, aby doprowadzić do orgazmu. Usuwając nadmierną wrażliwość, nie zmniejsza ona potencji ani chęci do współżycia. Mężczyźni, u których wyczerpanie układu nerwowego albo lęk przed zbyt krótkim stosunkiem jest główną przyczyną zaburzeń, zażywając lupulinę, przedłużają czas trwania stosunku i przekonują się przy tej okazji, że są całkowicie zdrowi i pełnowartościowi w miłości. Uspokojenie się i nabranie zaufania do swoich możliwości seksualnych usuwa nerwicę i lęk, a tym samym wszystko powraca do stanu prawidłowego. Liczbę proszków można stopniowo zmniejszać, aż wreszcie zaprzestać ich zażywania po kilku tygodniach czy miesiącach. Jeżeli nawet stosuje się je od czasu do czasu w okresach większego pobudzenia nerwowego i przemęczenia, nie przynosi to żadnej szkody, jak również nie występuje przyzwyczajenie do leku.

Stosunek możemy przedłużyć, stosując również inny lek, zwany anestyzyną. Preparat ten działa miejscowo, stosuje się go w postaci maści. Receptę na maść można otrzymać od lekarza. Działa ona lekko znieczulająco na nabłonek żołędzi i zwalnia reakcję seksualną, zmniejszając wrażliwość receptorów. Cienką warstewką maści smarujemy żołądź członka przed stosunkiem i zakładamy prezerwatywę. Stosując anestyzynę musimy korzystać z prezerwatywy, ponieważ bez osłony maść przeniosłaby się na ścianki pochwy i również je znieczuliła. Taki zabieg mijałby się całkowicie z celem, zwalniając również reakcje partnerki. Nabłonek żołędzi znieczulony reaguje znacznie wolniej, a tym samym przedłuża się czas trwania stosunku.

Lupulina oraz anestyzyna mogą być stosowane w okresie budzenia wrażliwości początkującej partnerki oraz przy nerwicach i przemęczeniu mężczyzny. Jak każdy lek, stosuje się je w określonym celu i przez niedługi okres. Trudno traktować jakikolwiek środek farmaceutyczny jak stałego towarzysza życia, bo to i kłopotliwe, i nieracjonalne.

Człowiek współczesny bardzo chętnie ucieka się do pigułki – rezygnując z samodyscypliny i wyrobienia sobie naturalnej odporności. Zamiast uczyć się panowania nad własnymi emocjami, wolimy połknąć pigułkę uspokajającą. I tak „uspokajamy się” latami, tracąc całkowicie okazję do zahartowania i uodpornienia własnego układu nerwowego. Gdy życie przyniesie prawdziwy dramat i trzeba się wziąć w garść, człowiek załamuje się, wpada w rozstrój psychiczny. Każdy narząd niepracujący zanika, a przecież nie tylko musi on pracować, ale i sprawnie wykonywać to wszystko, czego od niego wymagamy.

Podobnie rzecz się przedstawia z czynnościami seksualnymi. Na przykład w starej kulturze japońskiej istnieje wiele przepisów i wskazówek, które uczą mężczyznę, jak zwalniać reakcje seksualne tak długo, jak długo kobieta nie osiągnie orgazmu.

Aby przedłużyć czas stosunku, mężczyzna musi w fazie plateau, bezpośrednio poprzedzającej orgazm, wyłączyć się psychicznie lub zwolnić bodźce (chwila bezruchu) na okres, w którym nastąpi lekkie obniżenie się poziomu napięcia seksualnego. Przez zahamowanie narastającego podniecenia w okresie poprzedzającym orgazm, partner zyskuje mniej więcej taki sam albo nieco dłuższy czas, jaki minął od rozpoczęcia stosunku do momentu zahamowania. Jeżeli hamowanie stosujemy kilkakrotnie w czasie trwania stosunku, zależnie od reakcji kobiety, to początkowy czas dwóch, trzech minut zostaje podwojony, potrojony itd. W ten sposób można stopniowo osiągać czas konieczny do zadowolenia partnerki, jak również zharmonizować współżycie, aby wspólnie osiągnąć orgazm lub pozwolić kobiecie osiągnąć go nieco wcześniej.

Mężczyzna opanowany i umiejący analizować swoje reakcje fizyczne, może stopniowo nauczyć się hamowania narastającego podniecenia i przedłużania stosunku. Najważniejsze jest uchwycenie momentu, kiedy należy przerwać na chwilę bodźce czy wyłączyć się psychicznie (myśląc przez chwilę o rzeczach obojętnych i odwracając uwagę od aktualnych przeżyć).

Wychodząc jednak z założenia, że problem dotyczy obojga partnerów, nie trzeba, moim zdaniem, pozostawiać mężczyzny samotnego wobec wojny z czasem. Gdy minie okres rozbudzenia niedoświadczonej partnerki i reakcje jej rozwiną się w pełni, a czas trwania stosunku nadal wydaje się zbyt krótki dla wspólnych potrzeb i wymagań obojga – przychodzi pora na rewanż kobiety. Teraz ona może z kolei nauczyć partnera przedłużania czasu stosunku, podobnie jak on poprzednio uczył ją osiągania orgazmu. Nauka wymaga trochę wysiłku i cierpliwości z obu stron, ale może być również traktowana jako nowy rodzaj pieszczot i zabawy seksualnej.

Do nauki przedłużania stosunku partnerzy powinni ułożyć się w taki sposób, aby jak najmniej dotykać się wzajemnie ciałami, ponieważ dotyk i uścisk zwiększają podniecenie, a tego staramy się uniknąć. Najlepiej, gdy mężczyzna leży na wznak, a kobieta poprzecznie, opierając ramiona o jego uda. W tym ułożeniu można obserwować partnera, pieścić go dłońmi i pocałunkami. Drażniąc powierzchnię żołędzi, kobieta doprowadza do pełnego wzwodu członka i dalej obserwuje objawy podniecenia – zgrubienie cewki moczowej na spodniej stronie członka, uchylanie się jej ujścia, zaczerwienienie nabłonka i wreszcie pojawienie się kropli śluzu, która sygnalizuje zbliżający się orgazm. Należy wtedy przerwać pieszczoty i zabawiając się pogawędką lub przekomarzaniem – odczekać, aż ujście się zamknie i objawy podniecenia zaczną znikać.

Nie można jednak czekać aż do ustąpienia wzwodu, trzeba ponownie pieszczotami doprowadzić do fazy plateau i znowu je przerwać. Poczynania te można powtarzać kilkakrotnie, co przedłuża okres pełnego wzwodu dowolnie – do piętnastu, trzydziestu minut.

Jeżeli kobieta początkowo nie potrafi ocenić, kiedy należy przerwać pieszczoty, powinna, obserwując zachodzące przemiany, doprowadzić pieszczotami do wytrysku nasienia. Zorientuje się wtedy, jakie zmiany poprzedzają bezpośrednio orgazm, co pozwoli jej wybrać odpowiedni moment do hamowania procesu prowadzącego do orgazmu.

Mężczyzna w trakcie nauki hamowania pozostaje całkowicie bierny fizycznie, ale powinien pilnie obserwować w swoich odczuciach chwilę zbliżania się orgazmu, aby nauczyć się, korzystając z pomocy partnerki, ocenić moment, kiedy powinien hamować odruchy w czasie normalnego stosunku. Cała nauka zmierza do przekonania go, że wzwód można przedłużyć dowolnie, oraz nauczenia, jak i kiedy musi świadomie wyłączyć wrażliwość, aby orgazm nie nastąpił zbyt szybko.

Z chwilą, gdy partnerzy nabiorą pewnego doświadczenia, można przejść do stosunku w pozycji jeźdźca, aby kobieta mogła dowolnie wstrzymywać dopływ bodźców w fazie poprzedzającej orgazm. Mężczyzna może jej pomagać, sygnalizując ze swej strony jakimś umówionym gestem czy słowem odpowiedni moment.

Proponowana przeze mnie metoda stanowi uzupełnienie pieszczot i pettingu oraz może być włączona w normalny okres ćwiczeń wrażliwości zmysłów. Przy tej okazji mężczyzna nauczy się regulować bez trudności czas trwania stosunku jeszcze przed przejściem do pełnego współżycia. I kobieta, i mężczyzna ominą w ten sposób wiele kłopotów i lęków, nie dopuszczą do utrwalenia się odruchowego przedwczesnego wytrysku i powstających w następstwie tego wzajemnych nieporozumień, których przyczyną jest nadmierna pobudliwość seksualna mężczyzny.

Dla wieloletnich małżeństw z utrwalonymi nieprawidłowymi odruchami nadaje się raczej metoda proponowana przez Mastersa i Johnson w ich książce omawiającej niezgodności seksualne. Proponują oni pozycję krzyżową.

Kobieta, siedząc między udami mężczyzny, masuje palcami zwilżonymi parafiną żołądź członka ruchem okrężnym dokoła korony. W chwili uchylenia się cewki moczowej, przerywa masaż i obejmując ciasno członek palcami poniżej żołędzi, ściska go dość silnie – niezbyt mocno, aby nie sprawić bólu – dwa, trzy razy. Ucisk na członek i cewkę moczową, łącznie z ustaniem bodźców drażniących, hamuje wystąpienie orgazmu.

Manipulacja powtarza się kilkakrotnie przez piętnaście do trzydziestu minut. Autorzy zalecają ćwiczenie powyższe małżeństwom przebywającym w ich klinice na leczeniu około dziesięciu dni, żeby wytworzyć nowy odruch – hamowanie ze strony mężczyzny na sygnał ucisku.

Dalsze ćwiczenia zalecają w pozycji jeźdźca, z przerwaniem ruchów przed orgazmem (jak opisałam poprzednio). Żeby jednak odruchy hamowania nie wygasły i nie wróciły dawne dolegliwości, radzą powtarzać masaże i uciski raz w tygodniu przez sześć miesięcy, a potem raz w miesiącu jeszcze przez rok.

Jeszcze jedną metodą przedłużania czasu stosunku jest obrzezanie, zmniejszające znacznie wrażliwość czuciowych zakończeń nerwowych żołędzi. Zabieg ten, powszechnie stosowany w krajach tropikalnych, należy do przepisów rytualnych religii muzułmańskiej i żydowskiej, jest on również szeroko praktykowany wśród ludności murzyńskiej. W warunkach tropikalnych ma to także znaczenie higieniczne, ponieważ zapobiega zaleganiu wydzieliny gruczołów podnapletkowych, co w gorącym klimacie często staje się przyczyną infekcji i owrzodzeń.

Zgrubiały nabłonek reaguje wolniej na bodźce podniecające i wymaga silniejszych oraz dłużej trwających bodźców, aby osiągnąć orgazm. Z obserwacji mężczyzn obrzezanych wynika, że im wcześniej (w niemowlęctwie, w dzieciństwie) został wykonany zabieg, tym nabłonek jest grubszy i reakcja wolniejsza. Sądzę jednak, że w przypadkach nadmiernej wrażliwości seksualnej żołędzi obrzezanie człowieka dorosłego mogłoby stać się jedną z metod leczniczych, tym bardziej że zabieg ten można zaliczyć do rodzaju zabiegów kosmetycznych i nie ma żadnych prawnych zastrzeżeń dotyczących jego wykonania.

Istota metody, polegająca na tym, że mężczyzna może sterować czasem trwania wzwodu członka w czasie stosunku, jest wiedzą bezcenną i w krajach Dalekiego Wschodu. W Chinach czy w Japonii młodzi mężczyźni uczą się tego, zanim podejmą współżycie płciowe. W umiejętnym rytmie przerywanego podniecenia, jak na przykład w kręgach buddyjskich czy w kulturze chińskiej tao, pojawia się przeżywanie kilkakrotnie orgazmów niezwiązanych z wytryskiem.

Tradycyjna chińska sztuka kochania, która wyrosła z pnia taoizmu, miłość i seks traktuje jako zgodne z porządkiem rzeczy, nadając zresztą obu tym pojęciom jednakowy sens znaczeniowy. Tao preferuje życie we wszystkich jego przejawach, nie ogranicza ludzkich pragnień, nie ustawia sztywnych barier na drodze do pełnego zadowolenia. Przeciwnie, uczy, jak cenić życie, rozumieć piękno i coraz pełniej doświadczać szczęścia.

Nie może być szczęśliwa jednostka ludzka – powiadają starzy mędrcy chińscy – kobieta czy mężczyzna, jeśli jej życie erotyczne jest ubogie, prymitywne, pozbawione głębszych przeżyć i wartości. Naturę wszechrzeczy określa harmonia między pierwiastkiem męskim – jang a pierwiastkiem żeńskim – jing. Brak tej harmonii jest źródłem konfliktów, nieszczęść i klęsk, prowadzi do samozniszczenia. Osiągnięcie zaś harmonii zapewnia spokój, ład, utrwala szczęście. Para ludzka musi pozostawać we wspólnej harmonii, jeżeli pragnie osiągnąć szczęście. Taka jest natura rzeczy.

Są trzy główne założenia filozofii medycyny tao dotyczące miłości:

●  Mężczyzna powinien uprawiać miłość bez żadnych ograniczeń, ale jednocześnie ustalić i stosować właściwą przerwę między kolejnymi ejakulacjami. Zapewni mu to energię i siłę, dzięki której będzie mógł kochać swą partnerkę, kiedykolwiek odczuje pożądanie albo też kiedykolwiek ona tego zapragnie. Co więcej, będzie on w stanie dowolnie przedłużyć stosunek, aż do pełnego zadowolenia kobiety.

●  Sama ejakulacja, w szczególności niepoddana żadnej kontroli ze strony mężczyzny, nie musi być dla niego źródłem największego przeżycia. Rozumiejąc to, mężczyzna osiąga szerszą gamę doznań w miłości.

●  W życiu seksualnym kobieta musi osiągnąć pełne i całkowite zaspokojenie swych pragnień erotycznych.

Metoda tao

Według założeń taoizmu orgazm i ejakulacja to dwie różne rzeczy i można doświadczyć orgazmu bez jednoczesnego wytrysku.

Mistrzowie tao ustalili różne zasady częstotliwości wytrysku. Doktor Sun S’su Mo, zwany królem medycyny, sformułował taką generalną wskazówkę: „Mężczyzna może utrzymać dobre zdrowie i osiągnąć długowieczność, jeśli będzie przestrzegał zasady dwóch wytrysków miesięcznie, czyli dwudziestu czterech rocznie. Jeśli będzie przy tym stosował odpowiednią dietę i uprawiał ćwiczenia fizyczne – może osiągnąć długowieczność”. Rozpatrując rzecz szczegółowo, pisał dalej: „Mężczyzna w wieku lat dwudziestu może doprowadzić do wytrysku raz na cztery dni, mężczyzna trzydziestoletni raz na osiem dni, czterdziestoletni raz na dziesięć dni, pięćdziesięcioletni raz na dwanaście dni, wreszcie mężczyzna sześćdziesięcioletni powinien odbywać stosunki bez ejakulacji. Jeśli natomiast jest on szczególnie silny i zdrowy – może doprowadzić do jednego wytrysku miesięcznie”.

Ejakulacja ma na celu rozładowanie napięcia, sam proces tego rozładowania dokonuje się w sposób gwałtowny, eksplozywny. Stosunek bez ejakulacji jest również rozładowaniem napięcia, ale następuje ono w sposób spokojny. Jest to rozkosz bez gwałtowności, przebiegająca z poczuciem pełni, harmonii, spokoju, pewności siebie i bez utraty sił, wyczerpania i zmęczenia.

Kiedy mężczyzna nauczy się postępować zgodnie ze wskazaniami tao, nie tylko osiągnie wzrost swych sił witalnych i poprawi własne samopoczucie, ale uzyska coś więcej. Przede wszystkim będzie miał pewność, że potrafi zaspokoić pragnienia swej kochanki, nawet jeśli jest bardzo wymagająca. Tę pewność da mu stale wzrastająca siła i rosnące pożądanie. Satysfakcja obcowania zgodnego z jej i własnymi pragnieniami, pewność, że mężczyzna jest zdolny do kochania nieomal zawsze, stanowi poważny przywilej, jaki tao proponuje swoim zwolennikom.

Jak można opanować tę sztukę? Mistrzowie tao utrzymywali, że jest to zadanie nieskomplikowane i opracowali metody postępowania. Wymaga ono odpowiedniego doświadczenia, które przychodzi z czasem. Zgodni są oni co do tego, że zdobycie takiego doświadczenia nie powinno zająć więcej niż miesiąc.

Mistrz Wu Chsien opracował taki oto zestaw zaleceń dla początkujących:

●  Początkującemu należy przede wszystkim doradzić, aby nie doprowadzał się do stanu silnego podniecenia.

●  Powinien on zastosować na początek metodę trzech pchnięć płytkich i jednego głębokiego i tak wykonać osiemdziesiąt jeden pchnięć jako jedną serię.

●  Kiedy tylko poczuje, że jego podniecenie zaczyna wzrastać, powinien natychmiast zaprzestać pchnięć, wycofać swój jaspisowy róg [członek] do miejsca, w którym tylko jego zakończenie pozostanie wewnątrz jaspisowej komnaty [pochwy]. W takiej pozycji (nosi ona nazwę „metody zamka”) powinien zaczekać, aż podniecenie zacznie się zmniejszać, a następnie znów podjąć akcję tą samą metodą trzech pchnięć płytkich i jednego głębokiego.

●  Z kolei powinien wypróbować metodę pięciu pchnięć płytkich i jednego głębokiego.

●  I na koniec zastosować metodę dziewięciu pchnięć płytkich i jednego głębokiego.

●  Ucząc się kontrolowania własnej ejakulacji, początkujący musi koniecznie pozbyć się wszelkiego zniecierpliwienia.

Mężczyzna praktykujący tę metodę będzie zdolny kontrolować ejakulację w sposób niekłopotliwy, nie tracąc kontaktu z partnerką i zachowując energię. Potrafi on uchronić nasienie przed wytryskiem, zanim dokona co najmniej pięciu tysięcy pchnięć. Łącząc „metodę zamka” z głębokim oddychaniem przy udziale przepony brzusznej, będzie mógł kontynuować stosunek w nieskończoność. Dzięki temu zaspokojenie dziesięciu kobiet w ciągu nocy okaże się dla niego rzeczą prostą.

Starochińska sztuka miłości upowszechnia inną jeszcze starożytną metodę kontroli ejakulacji. Jest to tak zwana „metoda ucisku”. Polega ona na tym, że przy zbliżaniu się do momentu utraty kontroli mężczyzna, nie przerywając kontaktu z partnerką, uciska palcami lewej ręki miejsce między moszną a odbytem przez trzy do czterech sekund, oddychając przy tym głęboko za pomocą przepony brzusznej. Metoda ta ma wielu zwolenników, gdyż umożliwia stosowanie jej w sposób dyskretny, nawet bez informowania partnerki.[23]

Wydawać by się mogło, że niektóre z zaleceń i porad zawartych w tym rozdziale należą już do lecznictwa seksuologicznego, a nie do instrukcji dla ludzi zdrowych. Moim zdaniem rozważania dotyczące kształtowania wrażliwości pochwy przy orgazmie łechtaczkowym oraz dość szerokie omówienie regulacji czasu trwania stosunku, należą do wiedzy o kulturze życia seksualnego przeznaczonej dla ludzi zdrowych.

Rozdział VII

Monotonia wrogiem miłości

Różne warianty stosunku

Van de Velde uważa, że zmiany pozycji przy stosunku mogą być jednym z elementów zapobiegających znudzeniu i monotonii współżycia. Niewątpliwie inicjatywa i pomysłowość poparte wnikliwą obserwacją reakcji partnera w sprawach współżycia fizycznego, są zawsze mile widziane i zapobiegają znudzeniu. Ale pogląd dominujący w bardzo prymitywnych podręcznikach „miłości”, że wystarczy wytrenować dwieście czterdzieści pozycji z japońskich informatorów lub kilkadziesiąt opisywanych w innych ilustrowanych książeczkach, aby rozwiązać problem nudy i zniechęcenia w małżeństwie, jest wielkim nieporozumieniem.

Patrząc na tego typu materiały z punktu widzenia ginekologa, stwierdziłam niejednokrotnie, że wiele z opisywanych tam pozycji nie nadaje się na przykład dla kobiet o kroczu drobnym i dziecięcej budowie, inne znowu nie są korzystne dla wieloródek z pochwą luźną. Również kwestia długości i wysokości ułożenia łechtaczki wpływa w sposób zasadniczy na wybór takich, a nie innych układów. Wniosek z tego prosty, że liczne znane nam z opisów podręcznikowych pozycje przy stosunku należy dobierać starannie, i to nie według kryteriów sportowych, ale przystosowując je do własnej budowy i warunków partnerskich. Sądzę, że liczne układy i pozycje przy stosunku mają sens jako zespół elementów koniecznych przy wyborze i tworzeniu własnej optymalnej koncepcji współżycia.

Wyjaśnię teraz, które pozycje i w jakich warunkach można wykorzystać. Na wstępie warto powiedzieć kilka słów o rodzaju bodźców oddziałujących na narządy płciowe kobiety i mężczyzny w czasie stosunku.

Mężczyzna większość bodźców podniecających kobietę przekazuje jej w czasie pieszczot poprzedzających stosunek. W czasie stosunku natomiast może odgrywać rolę wielkość członka i rytm jego poruszeń oraz czas trwania stosunku. Wszystkie te elementy i ich wartość są ściśle związane z budową partnerki i to, co może być dla jednej kobiety mankamentem, drugą całkowicie zadowala. Największą rolę odgrywa tu dobór partnerów.

Jeżeli członek jest krótki, a wejście do pochwy dość luźne, kontakt wzajemny jest bardzo słaby, a ponadto członek, nie sięgając szyjki macicznej, nie może zostać objęty przez ścianki pochwy. U młodej kobiety natomiast, w dobrze umięśnionej, wąskiej pochwie, spełnia on swoje zadanie zupełnie prawidłowo. Członek bardzo długi wchodzi do pochwy nazbyt głęboko i potrącając szyjkę, sięga aż do tylnego sklepienia. Uderzenia w ściankę tylnego sklepienia, za którą bezpośrednio znajdują się jelita, dają uczucie przykrego bólu i mogą stać się przyczyną zaburzeń, spowodowanych reakcją podrażnionych jelit. W przypadku znacznej dysproporcji szczególnie niebezpieczne są gwałtowne pchnięcia członka, ponieważ nie tylko sprawiają ból, ale mogą spowodować uszkodzenie tylnego sklepienia pochwy. W takim układzie ruchy muszą być delikatne i ostrożne, a członek wprowadzany do pochwy niecałkowicie.

Przy małym obwodzie członka szczególnie ważna jest praca mięśni pochwy u kobiety, ponieważ mięśnie te obkurczają ściany pochwy, ułatwiając kontakt partnerów. Brak współdziałania kobiety bardzo utrudnia obojgu osiągnięcie pełnego zadowolenia przy stosunku.

Biorąc pod uwagę znaczną rozciągliwość i elastyczność ścian pochwy, nadmierna objętość członka nie powinna być przeszkodą, szczególnie przy prawidłowym zwilżeniu. Bywa jednak, że stosunki są bolesne – szczególnie dla kobiety o wąskiej pochwie i drobnym kroczu. Całkowite wypełnienie i rozciągnięcie ścian pochwy uniemożliwia jakąkolwiek grę mięśniową, ponieważ silnie rozciągnięte i napięte mięśnie nie mogą się kurczyć ani rozciągać. W takich układach współżycie jest trudne, bolesne i zwykle nie doprowadza do orgazmu u kobiety. Czasem sytuacja ulega poprawie po porodzie, ale nie zawsze. Na znaczne dysproporcje narządów warto zwrócić uwagę przed zawarciem związku małżeńskiego.

Rytm ruchów w czasie stosunku z wolna narasta, a tuż przed orgazmem nabiera dużej szybkości i siły. Mężczyzna zwykle ma tendencję do ruchów szybkich i silnie dobijających do dna pochwy; sądzi on, że w ten sposób właśnie osiągnie najlepsze rezultaty. Ruchy szybkie i silne mają sens bezpośrednio przed orgazmem, gdy obydwoje pragną bodźców intensywnych. Zbyt silne natomiast ruchy na początku, zanim ściany pochwy zgrubieją i stworzą elastyczną izolację, sprawiają ból i mogą nawet zablokować narastające podniecenie u kobiety.

Biorąc pod uwagę, że najważniejszą częścią kontaktu fizycznego dla mężczyzny jest stosunek, ponieważ jego wrażliwość seksualna oparta jest przede wszystkim na bodźcach odbieranych przez członek, warto rozpatrzyć dokładniej wszelkie źródła bodźców podniecających, które oddziałują nań w przebiegu stosunku.

Jak wspomniałam, najwrażliwsza na bodźce dotykowe jest żołądź członka, a szczególnie okolica wędzidełka, korony i ujścia cewki moczowej. Dlatego ważne jest, czy wejście do pochwy jest luźne i rozwarte, czy wąskie, ponieważ przy wprowadzaniu członka napletek zsuwa się i napina wędzidełko, obnażając najwrażliwsze okolice żołędzi i udostępniając je dotknięciom i naciskowi opuszek przedsionka pochwy. Dalej zwiększają intensywność bodźców drobne zmarszczki błony śluzowej na opuszce przedniej ściany pochwy. Ponadto przy głębokim wnikaniu członka szyjka macicy wchodzi w kontakt z żołędzią, drażniąc bardzo wrażliwą okolicę ujścia cewki moczowej.

Dalej może kobieta świadomymi skurczami mięśni pochwy powodować rytmiczne dotknięcia i uciskania członka, co wzmaga znacznie siłę bodźców. Silny skurcz mięśnia zwieracza przedsionka pochwy zwiększa wypełnienie krwią naczyń żylnych członka i uciskając go u nasady, utrudnia odpływ krwi, co zapobiega osłabieniu wzwodu w czasie stosunku. Podobną rolę mogą spełniać mięśnie przywodzące uda w pozycjach, w których pozostają one skrzyżowane lub ściśnięte.

Mimowolne zmiany zachodzące w pochwie kobiety w miarę narastania podniecenia seksualnego, również mają na celu wzmożenie drażnienia i pobudzania żołędzi. Wydzielanie śluzu zapobiega przykremu ocieraniu. Obrzęk przedsionka i ścian pochwy, skurcz sklepień oraz dociśnięcie od góry szyjki macicznej stwarza ucisk, żywo odczuwany przez mężczyznę. Odruchowe, falujące skurcze gładkich mięśni pochwy tuż przed orgazmem dostarczają dodatkowych podniet.

Jak widać z tego krótkiego przeglądu, ponad pięćdziesiąt procent bodźców bardzo korzystnych dla przebiegu pełnego stosunku pojawia się jedynie wtedy, gdy kobieta jest w pełni podniecona i przeżywa orgazm razem z mężczyzną. Choćby z tego względu w dobrze rozumianym własnym interesie warto się postarać, aby nie była tylko biernym obiektem męskich zabiegów.

Przegląd podstawowych pozycji przy stosunku

I. Pozycja leżąca stereotypowa i jej modyfikacje

Kobieta leży na plecach, mężczyzna leży na niej równolegle, twarzą zwrócony do jej twarzy. Nogi mężczyzny wyprostowane lub lekko zgięte. Opiera się on wtedy o podłoże łokciami i kolanami, aby zmniejszyć ciężar swego ciała. Pozycja ta umożliwia pocałunki, pieszczoty, głaskanie dłońmi mężczyzny czy obejmowanie głowy kobiety.

Oprócz pieszczot dotykowych i pocałunków kochankowie mogą patrzeć sobie w oczy i widzieć zmieniający się wyraz twarzy partnera w czasie pieszczot i orgazmu, co działa niezwykle podniecająco, chociaż zdarza się, szczególnie u kobiet, że w tym czasie zamykają oczy. Bodźce dotykowe z pochwy i członka są raczej mierne – głównie kontakt przedniej ściany pochwy z żołędzią członka. Łechtaczka pominięta całkowicie, może jedynie być drażniona pośrednio przez pociąganie skóry warg mniejszych i napletka przesuwającego się po powierzchni żołędzi.

W pozycji tej istnieje wiele modyfikacji.

1. Kobieta leży z nogami wyprostowanymi, uda ściśnięte lub lekko skrzyżowane, mężczyzna leży na niej równolegle, twarzą zwrócony do jej twarzy, udami lekko rozwartymi obejmuje jej uda.

Pozycja bardzo korzystna przy długim członku, ponieważ częściowo pozostaje on między udami i wargami większymi. W ten sposób nie tak głęboko wnika do pochwy. Przy członku krótkim pozycja taka nie ma zastosowania. Również w przypadkach, gdy słabnie wzwód członka w trakcie stosunku, ucisk mięśni ud i krocza na jego nasadę poprawia ukrwienie, a ponadto można zrezygnować z aktywności mężczyzny i pozostawiając członek w pochwie nieruchomo, doprowadzić do orgazmu skurczami mięśni ud i przedsionka pochwy. Pozycja ta jest znacznie wygodniejsza i zwiększa drażnienie łechtaczki, jeśli podłożymy wałek pod lędźwia, zsuwając pośladki do dołu. Wtedy członek pociera górną krawędź spojenia łonowego i podrażnia łechtaczkę.

2. Uda kobiety leżącej rozwarte i lekko zgięte, zgięte i przyciągnięte do piersi lub zgięte z zarzuceniem nóg na ramiona mężczyzny. Mężczyzna leży na kobiecie z nogami wyprostowanymi lub podparty lekko na kolanach i rękach. Przy nogach partnerki zarzuconych na ramiona mężczyzny on klęczy, przyciągając oparte na jego udach biodra kobiety aż do podbrzusza.

Pozycja, gdy nogi są lekko zgięte w kolanach, a uda przyciągnięte do piersi, jest wygodna i korzystna. W przypadku na przykład szerokiego spojenia łonowego można opierać pośladki na udach lub podłożyć pod pośladki partnerki (nie pod lędźwia) wałek, tak aby były uniesione, a klatka piersiowa opadała ku dołowi. W pozycji tej członek przesuwa się po kroczu i trafia na przednią ścianę pochwy, omijając krawędź spojenia łonowego. Łechtaczka pozostaje całkowicie poza kontaktem. Źródłem bodźców seksualnych dla kobiety jest opuszka przedniej ściany pochwy i szyjka maciczna.

Pozycja ta może być doprowadzona aż do zarzucenia nóg na ramiona mężczyzny. Gra mięśniowa w dwu ostatnich modyfikacjach jest bardzo utrudniona, ponieważ maksymalnie rozciągnięte mięśnie krocza przy rozłożeniu ud są mniej kurczliwe.

Godne polecenia są takie układy przy krótkim członku, ponieważ krocze całkowicie odsłonięte i spłaszczone ułatwia maksymalnie wprowadzenie członka do pochwy. Z powyższych względów pozycja ta może być niebezpieczna i grozi uszkodzeniem tylnego sklepienia pochwy przy członku długim, co stwierdziłam niejednokrotnie w swojej praktyce lekarskiej.

3. Pozycja leżąca odwrotna – kobieta na mężczyźnie. Mężczyzna leży na wznak, nogi lekko ugięte, uda rozwarte. Nogi kobiety pomiędzy nogami mężczyzny, kobieta podparta na łokciach i kolanach. Rękoma może trzymać za ramiona mężczyznę. Praca rąk umożliwia jej podciąganie się przy aktywnych ruchach w czasie stosunku.

W pozycji tej aktywną stroną jest kobieta. Może ona poruszać się wzdłuż, robić ruch rotacyjny miednicą oraz dowolnie kurczyć mięśnie ud, przedsionka i pochwy.

4. Pozycja leżąca tylna, w której kobieta leży na brzuchu, może mieć dwa warianty. W pierwszym kobieta leży, mężczyzna klęczy między jej rozwartymi udami i rękoma trzyma ją za głowę. Układ taki nie jest korzystny, ponieważ osie pochwy i członka rozbiegają się i trudno utrzymać członek w pochwie. Ponadto rozwarte uda uniemożliwiają przytrzymanie go skurczami mięśni przedsionka.

Można uniknąć tych kłopotów w wariancie z poduszką lub wałkiem wsuniętym pod miednicę. Kobieta ma nogi wyprostowane lub lekko skrzyżowane. Mężczyzna leży na niej twarzą do pleców, uda jego są rozwarte i podparte o podłoże, obejmują jej biodra. Osie podłużne członka i pochwy zbliżają się do siebie znacznie, ponadto kobieta może w pełni korzystać z gry mięśniowej i drażnić oddaloną od członka łechtaczkę skurczami mięśni ud.

We wszystkich odmianach pozycji leżącej, z wyjątkiem modyfikacji trzeciej, aktywność ruchowa przy stosunku należy do mężczyzny.

II. Pozycje boczne – przednia i tylna

Pozycje boczne są pozycjami bardzo wygodnymi, wymagającymi niewiele wysiłku od obojga partnerów.

Mężczyzna nie uciska ciężarem swego ciała kobiety. Oś członka i pochwy zgodne. Wskazane dla mężczyzn osłabionych lub z dolegliwościami kręgosłupa oraz dla kobiet w ciąży; w pierwszych dwóch trymestrach ciąży pozycja przednia, w ostatnim trymestrze – tylna, aby nie uciskać brzucha.

1. Pozycja boczna przednia. Mężczyzna leży na boku z nogami zgiętymi pod kątem prostym, kobieta również na boku, twarzą zwrócona do partnera, miednica oparta na zgiętej nodze mężczyzny leżącej pod nią. W tej pozycji czasem biodro zsuwa się z uda partnera, korzystnie jest podłożyć pod biodro złożony jasiek. Nogi kobiety zgięte, rozwarte, krzyżują się z nogami mężczyzny.

W innym wariancie kobieta może mieć nogi wyprostowane lub skrzyżowane.

2. Pozycja boczna tylna. Mężczyzna leży na boku, nogi lekko zgięte, kobieta również na boku, plecami do partnera, odchylona od jego klatki piersiowej o około czterdzieści pięć stopni, kręgosłup wygięty w okolicy lędźwiowej, nogi zgięte w kolanach, przyciągnięte do klatki piersiowej, uda skrzyżowane. W drugiej modyfikacji kobieta, wygięta w kręgosłupie, siedzi na kolanach mężczyzny, z nogami wyprostowanymi i skrzyżowanymi między udami mężczyzny.

Pozycję tę omówiłam szeroko w rozdziale o orgazmie łechtaczkowym. Jeśli kobieta leży na boku przytulona do piersi mężczyzny, istnieje duża rozbieżność osi członka i pochwy. Członek wchodzi do pochwy dość płytko i ociera się żołędzią o przednią ścianę, nie dotykając szyjki, co jest korzystne w zaawansowanej ciąży.

Im bardziej kobieta wygina się w kręgosłupie, tym bardziej osie pochwy i członka stają się równoległe, a zatem wnikanie członka jest głębokie, a łechtaczka obniża się, zbliżając się do członka. W pozycji bocznej tylnej żołądź członka okolicą korony i ujścia cewki ociera się o pofałdowaną opuszkę przedniej ściany pochwy. W efekcie tego układu powstają silne bodźce drażniące, tak dla mężczyzny, jak i kobiety, u której opuszka wraz z przedsionkiem pochwy jest okolicą bardzo wrażliwą.

W tej pozycji szanse kobiety i mężczyzny są równe i każde z nich może być stroną aktywną.

III. Pozycje siedzące – przednia i tylna

1. Pozycja siedząca przednia. Mężczyzna siedzi na krześle (dobrze, jeśli krzesło ma poprzeczki przy nogach). Kobieta siedzi mu na kolanach twarzą do twarzy, obejmuje go udami, nogi zgięte, stopy oparte na poprzeczkach krzesła. Mężczyzna trzyma rękoma jej biodra. Może unosić kobietę lub kobieta unosi się sama, opierając stopy o poprzeczki krzesła.

Drugi wariant: mężczyzna siedzi jak poprzednio, kobieta w pozycji stojącej zwisa między udami mężczyzny. On trzyma ją w talii, utrzymując ją całkowicie rękami w powietrzu. Ona opiera się rękami o jego ramiona. Pozycja nadaje się dla wysokiego, silnego mężczyzny i bardzo drobnej, niskiej kobiety.

W pozycji tej osie pochwy i członka leżą równolegle, penetracja członka głęboka, kontakt żołędzi z szyjką maciczną. Rotacyjne ruchy miednicą kobiety wzmagają intensywność bodźców – ale w tej pozycji kobieta ma bardziej ograniczoną ruchliwość niż na przykład w pozycji jeźdźca.

Kość spojenia łonowego i nasada członka ocierają o łechtaczkę, podrażniając ją, szczególnie w drugim wariancie, gdy nogi kobiety są wyprostowane i ściśnięte.

2. Pozycja siedząca tylna. Mężczyzna siedzi na krześle, kobieta siedzi mu na kolanach, plecami zwrócona do niego, lekko pochylona do przodu, kręgosłup wygięty, uda rozwarte obejmują nogi mężczyzny lub uda mężczyzny rozwarte, kobiety zaciśnięte, nogi ugięte w kolanach, stopami oparte o podłogę. Jeżeli partnerka nie sięga stopami do podłogi, mężczyzna unosi ją, trzymając rękoma za biodra. Jeżeli sięga stopami do ziemi lub poprzeczek krzesła, może poruszać się, opierając się nogami.

W tym układzie osie pochwy i członka krzyżują się. Występują silne bodźce drażniące w wyniku ocierania się żołędzi, a szczególnie okolicy wędzidełka napletka, o spojenie i opuszkę przedniej ściany pochwy. Jeżeli kobieta opiera się stopami o podłogę, może wykonywać miednicą ruchy poprzeczne i okrężne. Przy udach zaciśniętych między udami mężczyzny, odginając się ku przodowi, może podrażniać łechtaczkę skurczami mięśni przywodzących uda. W tym układzie kobieta ma również większe możliwości rytmicznego kurczenia mięśni pochwy.

IV. Pozycja kolankowo-łokciowa (à la vache)

Kobieta klęczy tak, aby uda i łydki ustawione były do siebie pod kątem prostym. Kręgosłup wygięty w łuk, ręce podparte na łokciach, twarz między rękoma. Mężczyzna klęczy z tyłu między jej rozwartymi nogami, trzymając ją rękoma za biodra.

Aktywność jest wyłącznie po stronie mężczyzny. W tym układzie żołądź ociera tylną ścianę pochwy – osie podłużne członka i pochwy krzyżują się. Przy maksymalnym skłonie kobiety nasada członka ociera się o spojenie łonowe i drażni łechtaczkę.

Pozycja ta ma jedną zdecydowaną wadę. Przy opadaniu tułowia przemieszcza się zawartość jamy brzusznej, stwarzając pustą przestrzeń wokół pochwy i macicy, wskutek czego do wnętrza pochwy dostaje się powietrze. W związku z rozciągnięciem pochwy kontakt jej ścian z członkiem bardzo słabnie.

Pozycja ta, mająca niewiele walorów seksualnych, posiada jedną zaletę – sprzyja płodności. Nasienie, zbierając się w opadającej ku dołowi pochwie w okolicy szyjki, ułatwia zajście w ciążę. Z tego względu często bywa zalecana przez lekarzy kobietom niepłodnym.

V. Pozycja jeźdźca

Mężczyzna leży na wznak, nogi wyprostowane, ewentualnie z poduszką podłożoną pod okolice pośladków i lędźwi. Kobieta siedzi na nim jak na koniu, nogi zgięte w kolanach obejmują go z obu stron, podparte na stopach lub kolanach. Kobieta wykonuje ruchy wahadłowe, zbliżając się i oddalając od klatki piersiowej mężczyzny, podobnie jak na cwałującym koniu, rękoma trzyma mężczyznę w pasie lub za ramiona.

W pozycji jeźdźca aktywność należy wyłącznie do kobiety. Sytuacja idealna dla mężczyzn osłabionych oraz dla tych, którzy lubią być pieszczeni. Pozycja przeznaczona dla kobiet szczupłych, o drobnych, dobrze osadzonych piersiach, zgrabnej figurze. Widok kobiety w tej pozycji ukazuje jej ciało w sposób bardzo podniecający. Również kobieta może obserwować efekty swoich pieszczot w mimice i wyrazie twarzy partnera.

Osie pochwy i członka równoległe. Kobieta cwałująca wykonuje ruchy w osi pochwy, ponadto może wykonywać ruchy poprzeczne i rotacyjne miednicą. W skutek tych ruchów następuje intensywne ocieranie szyjki macicznej o żołądź członka, a zwłaszcza bardzo wrażliwą okolicę cewki moczowej. Ściskając uda, dociska łechtaczkę do nasady członka, a ruchy poprzeczne i rotacyjne dają efekty silnie podniecające dla obu stron.

Van de Velde uważa, że jest to pozycja na szczególne okazje, nie na co dzień, ponieważ jest zbyt silnie podniecająca. Jeżeli jednak młodzi mają dość energii, żeby się silniej podniecać, nic nie stoi na przeszkodzie, by korzystali z niej częściej.

VI. Pozycja stojąca

Mężczyzna i kobieta odbywają stosunek stojąc, zwróceni do siebie twarzami, ona trzyma go rękami za szyję, on ją za biodra. Do tej pozycji partnerzy muszą być równego wzrostu, jeżeli tak nie jest, partner niższy stoi na stołeczku. Mężczyzna porusza się, lekko uginając nogi w kolanach.

Aktywność w tej pozycji jest tylko po stronie mężczyzny. Oś pochwy i członka biegnie równolegle. Uda kobiety są ściśnięte. Silne ocieranie żołędzi o spojenie łonowe i okolicę przedsionka pochwy podrażnia łechtaczkę oraz żołądź członka.

VII. Pozycje skrzyżowane

W pozycjach skrzyżowanych mogą wchodzić w grę trzy warianty.

1. Kobieta leży na stole lub wysokim łóżku, nogi ugięte w kolanach, przyciągnięte do piersi lub rozchylone i zwisające do dołu. Mężczyzna stoi między jej udami, zwrócony do niej twarzą, trzymając ją rękoma za biodra.

2. Partnerzy leżą na tapczanie na boku, twarzami do siebie. Po wprowadzeniu członka do pochwy mężczyzna odchyla się, ustawiając się w stosunku do niej na krzyż pod kątem prostym lub sto osiemdziesiąt stopni, nogi wyprostowane krzyżują się z wyprostowanymi również nogami kobiety, przechodząc między nimi.

3. Partner w pozycji klęczącej siedzi na piętach, kobieta leży na wznak, z miednicą ułożoną na udach partnera, nogi lekko zgięte w kolanach lub wyprostowane, rozstawione. Partner, trzymając kobietę za biodra, przesuwa ją na swoich udach.

Pozycję tę, zwaną „polinezyjską”, zaobserwowano jako ogólnie przyjętą na wyspach polinezyjskich. Jak podaje Bronisław Malinowski w popularnej książce Życie seksualne dzikich – tam partner nie siedzi na piętach, ale pozostaje w głębokim przysiadzie, oparty jedynie na palcach stóp, a kobieta leży na jego udach prawie całkiem uniesiona, tylko głowa jej opada ku ziemi. Układ taki wymaga ogromnej sprawności fizycznej od mężczyzny.

W wariancie pierwszym i trzecim aktywność jest tylko po stronie mężczyzny – jeśli nogi kobiety zwisają, żołądź drażni łechtaczkę, wnikając do pochwy i ocierając się o spojenie łonowe; przy wariancie drugim w ogóle trudno się poruszać, wchodzą w grę tylko ruchy rotacyjne biodrami. Bodźce drażniące pochodzą raczej od kobiety, która może również kurczyć mięśnie pochwy. Oś członka krzyżuje się z osią pochwy. Żołądź ociera się o przednią ścianę pochwy.

Zasady gry

Zasada pierwsza i ostatnia: gry miłosne są radością życia, a nie „ofiarnym stosem” czy ponurym obowiązkiem.

W co się bawić? Jak się bawić?... gdy nikt nas tego nigdy nie uczył. A może kiedyś umieliśmy się bawić, tylko w obłędnym młynku życia zgubiliśmy klucz do tych rzeczy. Uznaliśmy zabawę za rzecz zbędną, absorbującą cenny czas i inicjatywę.

Wystarczy sięgnąć do dawnych obyczajów ludowych, aby zauważyć, że wiele tradycji jest w istocie radosną zabawą, jeżeli jeszcze nie całkiem w łóżku, to już blisko niego. Weźmy choćby śmigus-dyngus. Polewanie wodą młodych dziewcząt oblepiało na ich ciele bieliznę, ujawniając ukryte wdzięki, a ponadto towarzyszyły tym zabawom wesołe gonitwy, obłapianie i podszczypywanie dziewcząt przez rozochoconych chłopców. Rzucanie wianków na wodę w noc świętojańską też nie było zabawą bez ukrytego celu. Wiedziały dziewczęta, po co rzucały wianki, i wiedzieli chłopcy, co znaczyło wyłowienie wianka upatrzonej dziewczyny.

Nigdy w tradycjach naszej wsi nie było ponurych zwyczajów wynoszenia splamionego krwią prześcieradła gościom ślubnym, istniała natomiast i istnieje do dziś dnia duża swoboda kontaktów seksualnych przed ślubem. Nikt z tego nie robi dramatu, najwyżej żartuje z panny, która przed ślubem wianek zgubiła, a gdy w ciążę zajdzie, krewni i rodzina zapędzają kawalera do ślubu.

Ścisłe rygory wierności obowiązywały natomiast kobiety zamężne. Czepek i obcięcie warkoczy oraz smutne śpiewki towarzyszące obrzędowi oczepin w dawnym obyczaju wiejskim oznaczają koniec wolności.

W tańcach ludowych, podobnie jak w tańcach ludów pierwotnych, zasadniczą rolę odgrywa rytm. Nasze oberki grają orkiestry wiejskie zaczynając z wolna, potem coraz bardziej zwiększają tempo, coraz szybciej i szybciej... Charakterystyczne, że na wsi nie tylko młodzi, ale także dziadkowie, babki i kto żyw tańcuje na weselach i zabawach. W mieście natomiast, w miarę upływu lat, ludzie coraz rzadziej tańczą, a przydałyby im się dodatkowe podniety i trochę gimnastyki, znacznie bardziej nieraz niż młodym.

W polskich tradycjach ludowych taniec kojarzono jeszcze z przyśpiewkami, o których wspomniałam w dziale o zmyśle słuchu; przyśpiewki te były nieraz rozmową miłosną zakochanych lub ciętą satyrą, publicznie smagającą niezdarnych kochanków.

– A gdzie się dział, co mnie chciał

co mi dziurkę wywiercał

ni świderkiem, ni dłutkiem,

ino swoim kogutkiem...

Czasem bywał kogutek, czasem kurek – rozmaicie.

– Oj, a widzisz ty, Janku,

nie ma pichna zamku.

Oj, paluszkiem otworzy, jak nóżki rozłoży...

Wszystkie wymienione tu zabawy pozwalały kawalerowi pokazać swą zwinność i krzepę fizyczną, a pannie wabić chłopaka, broniąc się na pozór. Przede wszystkim jednak tworzyły piękną, ciekawą oprawę miłości i przepędzały nudę z jej podwórka. Nudna miłość to typowy wykwit miejskiego życia, monotonnego i wypranego z wyobraźni.

Niestety, wielkie nieporozumienie tkwi w przekonaniu o lepszości i wyższości miasta oraz jego zwyczajów. Młodzież wiejska, zamiast przychodzić do miasta z bogatym dorobkiem kulturalnym, wchodzi jak ubogi krewny z kompleksem niższości. A wielka szkoda!

Nie zawsze i nie wszystkie wesołe zabawy kochanków wiejskich dadzą się przenieść w warunki miejskie, ale istnieje wiele świetnych rozrywek, które można zorganizować w mieszkaniu lub na urlopie. Weźmy na przykład tańce. Oczywiście dansingi, prywatki, imieniny – to wszystko znamy.

Zorganizowanie jednak zabawy wieczornej w codziennym trybie życia nie jest proste. Jeszcze pół biedy, gdy mamy do dyspozycji kluby młodzieżowe, ale kiedy już jesteśmy trochę starsi, wybrać się na dansing niełatwo, przeważnie są ważniejsze wydatki, a przecież sytuacja dwojga ludzi w nocnym lokalu przy szklance oranżady, pod nieprzyjaznymi spojrzeniami kelnerów, jest nie do pozazdroszczenia.

Gdzie więc tańczyć? Tańczmy w domu! Wspomniałam już o tańcach nago dla wyrobienia sobie ruchów. Zupełnie podobnie można bawić się we dwoje. Po kolacji przy ładnie nakrytym stole, urozmaiconej jakimś specjalnie lubianym przysmakiem sporządzonym we dwoje i kieliszkiem wina (jednym!), przy muzyce.

Tańce powinniśmy wzbogacać różnymi elementami erotycznymi. Mamy tu ogromne pole do popisu dla inwencji twórczej. Niezależnie od walorów zabawowych i seksualnych wieczorne tańce we dwoje mają ogromną wartość jako gimnastyka relaksowa, odprężająca i odrywająca nas od kłopotów dnia codziennego.

Zostajemy sami, odsuwamy się od wielkich spraw powszednich i wchodzimy w nasz własny świat dla dwojga. Zabawy wieczorne, poprzedzające miłosne noce, stanowią barierę między kłopotami dnia a naszą miłością, która powinna dać pełne odprężenie fizyczne i psychiczne. Warto również pamiętać, że nie jest to zabawa zastrzeżona tylko dla młodych.

Starzejące się małżeństwa, które nie stronią od tańców żywych i urozmaiconych skomplikowanymi figurami tanecznymi, zachowują swobodę ruchów, giętkość i dobrą wydolność mięśnia sercowego przez długie lata.

Jak bardzo taniec, nawet niezbyt szybki, jak walc czy tango, angażuje wszystkie mięśnie, można się przekonać, gdy prowadząc żywot mało ruchliwy, przetańczymy pół godziny. Na drugi dzień jest człowiek całkowicie połamany i boli go każdy mięsień – to właśnie dowód, jak bardzo zwiotczały mięśnie. Już po trzech, czterech przetańczonych wieczorach mięśnie przestają boleć, poruszamy się łatwo, zgrabnie, bez wysiłku i zadyszki.

Drugi rodzaj zabaw wieczornych to zabawy w wodzie. Jeżeli wanna jest dość duża, można położyć na dnie matę z gąbki. Na dodatek ciepło, ciepła woda czy prysznic z góry i mamy cały wachlarz możliwości do wyboru, według własnej chęci i wyobraźni.

Korzystając z urządzeń łazienkowych dla celów seksualnych, można używać miękkiej gąbki, namydlonej i zmoczonej ciepłą wodą; przesuwamy ją z łechtaczki w okolice krocza i z powrotem, a pociągnięciom takim może towarzyszyć energiczne poklepywanie okolic wzgórka łonowego; robimy to, siedząc wannie po turecku i odchylając się do tyłu lub półleżąc z nogami założonymi na boki wanny. Oczywiście nie rezygnujemy na wstępie z podrażniania brodawek sutkowych ciepłym, mocnym prysznicem, drażnienia palcami i łaskotania. Z kolei warto również skierować prysznic z dobrze ciepłą wodą silnym strumieniem na okolicę wzgórka łonowego i podbrzusza, aby spowodować przemieszczenie krwi w dolne rejony ciała, co sprzyja zwiększeniu wrażliwości na podniety erotyczne z przedsionka pochwy i łechtaczki, a niejednokrotnie doprowadza do orgazmu.

Łazienka może stać się idealnym schronieniem dla miłości w malutkich mieszkaniach. Woda, nie tylko w łazience, ma ogromne walory seksualne. Znakomite są nocne zabawy nad jeziorem czy w rzece, przy księżycu. Oczywiście noc musi być ciepła.

Na wakacjach mamy ogromne pole do popisu dla naszej wyobraźni seksualnej, ponieważ warunki odmienne od powszednich otwierają wiele możliwości. Na przykład miłość w śpiworze. Ile tu trzeba kombinować, jak się pieścić i jak dać sobie maksimum przyjemności i zadowolenia w przestrzeni, w której ledwo możemy się poruszać. A może by tak spróbować stosunku prawie nieruchomego, w trakcie którego korzystamy z pocałunków, muskania, łaskotania rzęsami, dotykania, głaskania, zabawy włosami partnera (uszy też nie są do pogardzenia). Pozostając „narządowo” w bezruchu, można zwiększyć podniecenie seksualne przy pomocy skurczów mięśni narządu rodnego kobiety, drobnych poruszeń miednicami partnera i partnerki. Korzystając z szerokiej gamy najróżniejszych pieszczot i metod, które tworzą ad hoc, w ograniczonej przestrzeni, ludzie niepozbawieni wyobraźni, osiągamy większą czy mniejszą satysfakcję seksualną, którą poprzedza szeroki wachlarz czułości i pieszczot. I musimy zrozumieć, iż rzecz nie w samym celu, ale w bogactwie elementów składających się na drogę do tego celu.

Jeden z amerykańskich seksuologów wymyślił metodę carrezy, która polegała na pozostawaniu w bezruchu, z jednoczesnym uwzniośleniem poziomu przeżyć słowem, gestem i innymi metodami. Pan ten uważał wytrysk i normalne zakończenie stosunku za prymityw i prostactwo w dziedzinie seksu. Ja nie posuwam się aż tak daleko. Nie twierdzę, że „nietaktem” byłoby osiągnięcie orgazmu, ale nie uważam również, że cel jest ciekawszy od drogi. Wakacje to wolny czas, a wolny czas pozwala nam zerwać ze straszną koniecznością wiecznego pośpiechu, więc bawmy się dla samej zabawy, nie ścigając namiętnie celu, nie stawiając w ogóle celów. Lato stwarza nam szansę zrozumienia radości, jaką daje wspólna wędrówka po cudownych zakamarkach własnych ciał. Myślę, że wiele odkryć można zrobić przy tej okazji.

Druga szansa: jezioro, słońce, odludne miejsce, gdzie możemy sobie pozwolić na igraszki delfinów w stroju Adama i Ewy. Pływanie nago w ciepłej wodzie uczy naszą skórę reagowania na drobne łaskotki i muskanie fali wodnej, tworzy – przeciwnie niż poprzednia sytuacja – możliwość maksymalnej ruchliwości i niesłychanych akrobacji. W królestwie Archimedesa, gdzie ciało traci na wadze tyle, ile waży woda przez nie wyparta, staje się ono lekkie jak piórko, co umożliwia noszenie partnerki nawet na jednej ręce, nie tylko na dwóch. Wymykanie się, zwinne ucieczki, gonitwy, ocieranie się, przytulanie i pocałunki, baraszkowanie w wodzie na podobieństwo ryb. Splatanie i dotykanie się całym ciałem w pozycjach stojących, leżących, nawet do góry nogami, gdy kto umie nurkować. I znów pedant zapyta: jak można odbyć stosunek w wodzie? Może można, może nie można, ale zabawy jest mnóstwo, wspomnienia cudowne na całą jesień i zimę, a finał? Cóż, finał to rzecz tak pospolita. Może być, może nie być...

Nauczmy się wreszcie wzbogacać swoje życie seksualne o nieskończoną ilość pieszczot, żarcików, zabaw w ciuciubabkę, gonitw, wyczynów pływackich... Przypomnijmy sobie ponownie wiodące hasło mojej seksuologii – wróćmy do radosnej zabawy we dwoje w łóżku i nie w łóżku. Trzeba wreszcie zrozumieć, że szczęście leży na drodze, a nie u celu, i im mniej za nim gonimy, tym na koniec więcej otrzymujemy. Człowiek rozbawiony, roześmiany, odprężony cieszy się życiem i przeżywa wszelkie pieszczoty fizyczne znacznie głębiej i intensywniej niż ten, który zawzięcie, ciężko pracując, musi (?) osiągnąć orgazm.

Oprócz wyliczonych wyżej zabaw, wykorzystanych dla urozmaicenia kontaktów seksualnych, istnieje jeszcze inny rodzaj gier. Są to zabawy w fanty z premią dla wygrywającego. Już Kamasutra podaje opis gry w pocałunki. „Igraszki przy całowaniu powinny wzmagać uczucie miłości i upiększać je”. W Polsce również są znane liczne gry towarzyskie o fanty, które znaleźć mogą zastosowanie w zabawach we dwoje. Gramy w łapki, ciuciubabkę, w wojnę na poduszki i każdą z gier, jaka nam tylko przyjdzie do głowy.

Wspomnieć warto o bardzo starym obyczaju japońskim shindai. Jest to bitwa na poduszki – zamiast kłótni z żoną. Walka taka bywa ponoć najskuteczniejszym sposobem rozładowania narastających konfliktów małżeńskich. W świecie jest na ogół mało znana, ponieważ Japończycy uważają ją za sprawę intymną, ściśle rodzinną i niechętnie o niej mówią z obcokrajowcami.

Oda Kadeda, teoretyk współczesnego shindai, opisał osiem tysięcy czterdzieści sposobów „poduszkowania” przeciwnika, z czego widać jasno, jak można urozmaicać zabawy we dwoje, gdy wyobraźnia dopisuje. Skomplikowany, opisany przez Kadedę rytuał wymaga, aby każdy cios zadawany poduszką przeciwnikowi podkreślany był słowem przeprosin. Przeciwnik natomiast wydaje okrzyki, jęki i ciężkie westchnienia w momencie, gdy zostaje ugodzony poduszką. Walce musi towarzyszyć dyskusja małżonków na temat sporu.

Japończycy określają również, kiedy i przy jakich okazjach shindai ma zastosowanie w małżeństwie. Po pierwsze – „za każdym razem, ilekroć różnice opinii dzielące małżonków każą im zapomnieć o czułości, jaka ich łączy”. Po drugie – stosują Japończycy shindai również w sytuacjach, „gdy duch małżonka nie jest dość pogodny, aby uczcić bogów łoża”. Jak się okazuje, japońska walka na poduszki również zmierza do oderwania małżonków od szarych spraw dnia codziennego i wprowadza ich w nastrój fizycznie i psychicznie bardziej sprzyjający miłości.

Walka trwa tak długo, aż któraś ze stron skapituluje lub poduszka pęknie, zatapiając przeciwnika w obłoku pierza. Partner rezygnujący lub przez rozerwanie poduszki pozbawiony broni, woła: Sawatte, co znaczy: „Czynię cię panem ostatecznej decyzji”.

Wśród psychologów istnieje pogląd, że shindai umożliwia rozładowanie nastrojów agresywnych i zadawnionych pretensji, przywracając w ten sposób harmonię małżeńską. Metoda ta jest bezpieczna, bo walić można z całych sił, a krzywdy się partnerowi nie zrobi. Nadaje się ona raczej dla małżeństw udanych i kochających się, bo gdy nie ma już uczuć wzajemnych, żadna walka nie wygładzi zadawnionych żalów i pretensji.

Wszelkie wymyślone przez nas modyfikacje muszą mieć dwa zasadnicze składniki: odprężającą fizycznie i psychicznie grę ruchową, która przyspiesza krążenie krwi i odrywa od szarych spraw codziennego życia, oraz premię dla wygrywającego.

W grach rodzinnych przegrany może na przykład zmywać naczynia lub froterować podłogę. W zabawach we dwoje wygrane bywają rozmaite, zależnie od umowy.

A jak mają wyglądać fanty w proponowanych przeze mnie zabawach? Bardzo rozmaicie, zależnie od wyobraźni, chęci i poczucia humoru bawiących się. Dla przykładu proponuję dwie formy wyrównywania przegranej. Pierwsza – wygrywający wyraża życzenie, że chce być pieszczony przez partnera „na swój sposób” – który najbardziej mu odpowiada. Zyskuje szanse na dogadanie się z ukochanym czy ukochaną i przyjęcie z humorem różnych drobnych pretensji, słabości czy niedociągnięć. Jeżeli uda się przerwać zmowę milczenia otaczającą te sprawy i kochankowie zaczną dyskutować o swoich odczuciach seksualnych, otwiera się szeroka droga do ulepszania, poprawiania i pełnego zgrania reakcji. Można wówczas wydobyć na światło dzienne to, co kryliśmy dotąd, czego nie lubimy, albo zaproponować to, co lubimy i co sprawia nam największą przyjemność w czasie pieszczot. Swobodna rozmowa o sprawach seksu – to istotny zysk z wygranej.

Druga możliwość – wygrywający decyduje, kto dziś kogo będzie pieścił. Partner wygrany wybiera sobie wedle woli rolę „królewny z drewna”, czyli obiektu pieszczot, lub aktywnego kochanka. Mogą być dwie wersje tej premii: wszystkie pieszczoty nawet włącznie z orgazmem, ale bez stosunku, lub pełny stosunek – ale tylko jedna strona aktywna do końca, druga natomiast pozwala się pieścić.

W pierwszej wersji, niekończącej się stosunkiem, stwarzamy okazję do obserwacji reakcji fizycznych i uczuciowych partnera. Jeżeli pieszczoty nie muszą kończyć się stosunkiem, nie ma powodu do pośpiechu, co jest typowym objawem, gdy instynktownie przyspieszamy je, świadomie zbliżając się do finału. Pieszcząc partnera bez pośpiechu, przejawiamy znacznie więcej pomysłowości i inicjatywy. Ponadto wiele radości sprawia odkrywanie różnych nieznanych dotąd reakcji seksualnych, gdy w normalnych warunkach stosunek przesłania szczegóły i nie pozwala się na nich skoncentrować.

Mamy tu okazję do poznania budowy i funkcji różnych receptorów seksualnych, do obserwacji i wyszukiwania, w których miejscach i na jakie bodźce są one najwrażliwsze. Możemy przekonać się, jaki rytm pieszczot jest najkorzystniejszy, powolny czy szybki, ocenić, jaki rodzaj dotknięć czy pocałunków wywołuje najsilniejsze reakcje.

Przy tej grze uczymy się świadomego sterowania narastaniem rozkoszy u partnera. Uczymy się pieszcząc obserwować, jakie pieszczoty, słowa, dotknięcia inicjują wzwód (bodźce psychiczne, słuchowe, wzrokowe czy fizyczne), jak zmienia się intensywność objawów wzrastającego napięcia seksualnego. Jednym słowem, pieszcząc partnera bez pośpiechu, uczymy się fizjologii jego narządów, widzimy, jak reakcje seksualne powstają spontanicznie, w zależności od bodźców zewnętrznych, a nie psychicznych. Jak już niejednokrotnie podkreślałam, największym błędem w miłości jest pośpiech.

Druga wersja wygranej – to stosunek, w czasie którego cała aktywność jest rolą jednego z partnerów, a role rozdziela wygrywający. Tu mężczyzna może zabłysnąć pomysłowością w wyborze pieszczot czy pozycji przy stosunku, a jeszcze większe pole do popisu ma kobieta.

Doprowadzenie pieszczotami do wzwodu i pełnej gotowości partnera nie jest takie trudne, ale potem musi ona tak przeprowadzić przebieg stosunku, żeby cała aktywność była po jej stronie. Najkorzystniejsza do tych pieszczot jest pozycja jeźdźca lub leżąca odwrotna – kobieta na mężczyźnie. Kobieta sama wprowadza członek do pochwy, a następnie próbuje, nie poruszając się wcale, korzystając jedynie z własnych mięśni, tylko skurczami i falowaniem, doprowadzić mężczyznę do orgazmu.

Przyzwyczajenie się do zabaw tego rodzaju ogromnie się przydaje w późniejszym wieku, kiedy wzwód u mężczyzny zaczyna słabnąć w trakcie stosunku. Wtedy kobieta może przejąć inicjatywę i doprowadzić do orgazmu obydwoje partnerów. Aktywna rola kobiety przy stosunku uczy mężczyznę, że nie jest ona tylko bezwolnym obiektem pieszczot, a jej daje poczucie współpartnerstwa i równej odpowiedzialności za bogactwo współżycia.

W ten sposób radosna zabawa w łóżku zyskuje jeszcze jeden walor – staje się szkołą miłości. A najważniejsze, że uczelnia ta jest dostępna dla każdego wieku.

Coventry Patmore (dziewiętnastowieczny angielski poeta) powiada:

Miłość podnosi ducha ze sfery szacunku i czci w sferę śmiechu i flirtu. A już zwłaszcza wtedy, gdy kochankowie nie silą się, nie pracują nad swoją miłością, żeby z niej wydobyć „prawdziwe przeżycie”. To łapczywe podejście do spraw seksu niszczy przede wszystkim jego wesołość, zamykając jej najgłębsze i najbardziej ukryte źródło. Bo w istocie nie ma innej przyczyny, aby tworzyć, niż sama radość.[24]

Rozdział VIII

Metody zapobiegania ciąży

Nie tędy droga

Pamiętam jeszcze czasy tworzenia pierwszej Poradni Świadomego Macierzyństwa w Instytucie Matki i Dziecka i postulaty, ze trzeba połączyć te porady z leczeniem niepłodności czy konfliktowych ciąż, ponieważ żadna pacjentka nie odważy się przyjść do poradni wyłącznie antykoncepcyjnej.

Pamiętam również wykłady „w terenie”, na które jeździłam razem z profesorem. Zdarzyło się kiedyś, że organizatorzy musieli wyprowadzić nas cichaczem, tylnym wyjściem, oraz odwozić samochodem do Warszawy (było to w miejscowości podwarszawskiej), ponieważ od frontu zaczaiła się grupa „dyskutantów”, uzbrojonych w śmierdzące jajka i zgniłe pomidory.

Każde pokolenie uważa, że ono właśnie odkryło bunt młodzieży czy antykoncepcję lub inne tego rodzaju problemy, znane w gruncie rzeczy niemal od początku świata. Wystarczy dobrze poszukać, aby znaleźć w wielu kulturach najróżniejsze metody zapobiegania ciąży, stosowane na przykład przez Egipcjanki, Rzymianki, kobiety wszelkich czasów i wszystkich części świata. Wiemy, że afrykańskie i tybetańskie plemiona koczownicze stosują po dziś dzień wywary z ziół, powodujące okresową niepłodność u mężczyzn czy kobiet. Skład wywaru jest utrzymywany w tajemnicy i do dziś jeszcze nam nieznany.

Rozumiejąc logicznie, gdyby ludzkość nie regulowała w ten czy inny sposób liczby posiadanych dzieci, każde małżeństwo musiałoby ich mieć kilkanaście lub więcej. A sami widzimy, że tak nie jest. Sądzę, ze dzisiaj nie ma już potrzeby dyskutowania u nas o celowości antykoncepcji. Warto natomiast pomówić o skuteczności i ewentualnej szkodliwości poszczególnych środków antykoncepcyjnych.

Zdajemy sobie sprawę, że antykoncepcja stała się rzeczą zupełnie nieodzowną tak dla młodzieży nawiązującej kontakty seksualne przed ślubem, jak i dla małżeństw.

Antykoncepcja

Do zagadnienia decyzji o dziecku należy również regulowanie momentu jego przyjścia na świat, antykoncepcja. Wiadomo, że pojawienie się dziecka przedwcześnie czy w nieodpowiednim momencie, na przykład u kobiety niezamężnej albo nawet w pierwszych miesiącach po ślubie, utrudnia i opóźnia zżycie się i wzajemne poznanie młodych małżonków, a więc bywa dużym problemem i sprowadza mnóstwo kłopotów.

Dotarcie się wzajemne dwojga ludzi, do niedawna sobie obcych i często pochodzących z bardzo różnych środowisk rodzinnych, wymaga mnóstwa czasu, uwagi i wysiłku. Jeżeli dzieje się to we wspólnym mieszkaniu z rodzicami, trudności mnożą się w zawrotnym tempie i szansa wzajemnego zrozumienia oraz poznania się odsuwa się czasem w nieskończoność.

Osoby trzecie między dwojgiem młodych stają się wielką przeszkodą, a dziecko, które wymaga ogromnej dodatkowej pracy oraz nierzadko zmienia układy fizyczne, co utrudnia zgranie się seksualne, staje się także – o czym nie możemy zapominać – osobą trzecią. Odwraca ono uwagę małżonków od nich samych i ich spraw.

Aby dziecko miało pod dostatkiem „witaminy M”, miłość ojca i matki musi być w pełni dojrzała. Dojrzała na tyle, aby zapragnęli podzielić się i obdarować nią dziecko.

Niepokój i brak oczekiwania na pojawienie się „owocu miłości”, nie sprzyja wytworzeniu ciepłej, uczuciowej atmosfery wokół dziecka w czasie ciąży i potem już narodzonego.

Dlatego właśnie dokładna znajomość antykoncepcji stwarza dziecku szansę na pojawienie się w optymalnych dla prawidłowego rozwoju warunkach.

Najgorsze rozwiązanie

Planowanie porodu, planowanie przyjścia na świat dziecka jest ogromnie ważne, należy bowiem unikać ciąż przypadkowych, które chcemy przerwać. Przerwanie ciąży jest najgorszym wyjściem z sytuacji. Jest posunięciem jednorazowym, niezabezpieczającym na przyszłość. Zwykle po zabiegu przerwania ciąży kobiety natychmiast, jeśli się nie zabezpieczyły, zachodzą w ciążę, nieraz dosłownie w następnym miesiącu. Ponadto ten sposób uniknięcia niepożądanej ciąży jest najbardziej szkodliwy ze wszystkich metod, jest po prostu wyrzuceniem niepożądanego dziecka.

Istnieje dość powszechnie przyjęty pogląd, że zabieg przerwania ciąży nie jest specjalnie szkodliwy, ponieważ wiele kobiet tę ciążę przerywa i jakoś nie chorują. Są zdrowe, nic się nie dzieje, wobec tego wszystko jest w porządku i zabieg ten można określić – jako zabieg w dzisiejszych czasach kosmetyczny, przy którym trudno mówić o jakichkolwiek niebezpieczeństwach.

Kosmetyczny – to ładnie powiedziane, tylko nie można zapominać o tym, że po pierwsze chodzi tu o nasze dziecko, które przestaje istnieć, a po drugie ten błahy pozornie zabieg może zmarnować zdrowie kobiety na wiele lat, nawet i na całe życie. Sprawa często nie jest dostrzegana przez pacjentki, a raczej niekojarzona ze schorzeniami występującymi w późniejszych latach.

Przerwanie ciąży i jego ujemne skutki ujawniają się w wielu dziedzinach. Psychicznie bywają początkiem znieczulicy uczuciowej, gdy kobieta bez większych wahań decyduje się na usunięcie dziecka. Najczęściej cierpią tu kobiety, ponieważ u nich właśnie instynkt macierzyński jest czynnikiem dominującym w całej psychice. A sytuacja, w której mężczyzna wywiera taką czy inną presję i namawia kobietę do przerwania ciąży, pozostawia zawsze gorzki osad na dnie ich wzajemnych stosunków.

O jednej rzeczy nigdy nie wolno zapominać mężczyźnie (inaczej niż przy ciążach planowanych), że decyzję o przerwaniu ciąży należy zawsze zostawić żonie. Ona ciążę nosi, ona większą część życia poświęca wychowaniu dziecka, a także o jej zdrowie i cierpienia fizyczne tu chodzi. Mężczyzna, który podejmuje w tym względzie decyzję, nie biorąc zdania czy chęci żony pod uwagę, może nieodwracalnie zniszczyć więzy uczuciowe, istniejące dotąd między nimi.

Jeśli mężczyzna stanowczo nie chce mieć dziecka, zawsze ma możliwość, aby do ciąży nie dopuścić. Istnieją przecież męskie środki antykoncepcyjne, choćby prezerwatywy. Jeżeli z nich nie skorzystał, z lenistwa czy z innych względów, nie wolno mu wywierać presji ani podejmować decyzji za kobietę. Kulturalny i kochający mąż, jeśli znajdzie się w takiej sytuacji, może tylko powiedzieć: moja droga, w tym wypadku tylko ty możesz podjąć decyzję. Problem jest poważny tym bardziej, że przerwanie ciąży może kobietę ubezpłodnić i zaważyć na ich dalszym współżyciu. To już całkiem inna sytuacja, niż przy podjęciu decyzji o posiadaniu dziecka przed ciążą, gdy nie wolno lekceważyć zdania mężczyzny.

Szczęśliwie poglądy na te sprawy zmieniają się z upływem lat. W czasie wieloletniej pracy w poradni nie zdarzyło mi się spotkać mężczyzny powyżej trzydziestu pięciu lat, towarzyszącego żonie w czasie wizyty lekarskiej w sprawach antykoncepcji czy skierowania na przerwanie ciąży. Rozwiązanie kłopotów w tej dziedzinie dawny mąż zostawiał zawsze żonie i wstydził się interesować tym zagadnieniem – to były „babskie sprawy”.

W dzisiejszych czasach dwoje młodych, często nawet nastoletnich, razem prosi o wybranie środków zapobiegawczych, ponieważ chcą zacząć współżycie. A zgłaszając się po skierowanie na przerwanie ciąży, zwykle dziewczyna nie przychodzi sama. Najczęściej przychodzi z chłopcem, aby naradzić się, a nie z gotową decyzją, przesądzoną i sugerowaną przez jednego z partnerów. To jest jakieś novum, może dobry znak dzisiejszych czasów, że mężczyzna zaczyna być partnerem, rzeczywiście współodpowiedzialnym, rzeczywiście interesującym się i biorącym udział w dziedzinach życia seksualnego kobiety, które ją obciążają oraz wprowadzają w jej życie komplikacje i problemy.

Dawniej po przerwaniu ciąży bardzo często bywały poważne powikłania, powodujące niejednokrotnie zgon kobiety. Zabiegi robiono w warunkach niehigienicznych, u różnych babek czy nieuprawnionych położnych. Po zabiegach wykonywanych w sposób niefachowy, kobiety miały bardzo często ciężkie powikłania: uszkodzenia jajników i macicy, czasem zostawały zupełnie ubezpłodnione, a nierzadko zdarzały się krwotoki i ciężkie uszkodzenia jelit, które mogły prowadzić nawet do zgonu pacjentki.

Obecnie sprawa nie wygląda tak dramatycznie, zabiegi wykonują fachowi lekarze w szpitalach albo w gabinetach lekarskich, gdzie wszystko przebiega w warunkach sterylnych, prawidłowych, bez zarzutu.

I tu jest jedno wielkie ale, na które zarówno kobiety, jak i mężczyźni nie zwracają uwagi po prostu z nieświadomości. Pomimo sterylnych warunków, pomimo prawidłowego wykonania zabiegu przez fachowego lekarza, istnieje jeszcze jeden moment, na który nie mamy żadnego wpływu. Mianowicie flora bakteryjna znajdująca się w pochwie jest dziełem przypadku. Pochwa jest otwarta na świat zewnętrzny, każdy stosunek może przynieść jakieś bakterie chorobotwórcze, często nawet bardzo złośliwe, i te bakterie pozostają w fałdach ścianek pochwy. Nawet jeżeli przed zabiegiem pochwę jodynujemy i odkażamy bardzo skrupulatnie, to wszystkich tych bakterii nie możemy usunąć i narzędzia przedostające się przez pochwę i szyjkę maciczną do jamy macicy przenoszą je wyżej, do rany, która znajduje się w macicy po wyskrobaniu jaja płodowego. W ten sposób zakażenie przechodzi wprost do macicy i otwartych naczyń krwionośnych.

Oczywiście przy antyseptycznym i prawidłowym wykonaniu zabiegu przerywania ciąży ewentualność tej infekcji jest mniejsza, a sama infekcja drobniejsza, niż to zdarzało się dawniej, gdy zabiegi były wykonywane przez osoby niefachowe. Jeżeli nawet infekcja jest niewielka i nie daje objawów ogólnych, jak zapalenie jajników, gorączka czy krwawienia, to i tak bakterie mogą wędrować dalej, do jajowodów, gdzie powodują z czasem powstawanie drobnych zrostów, zwężających światło jajowodu.

Zrosty takie powstają w sposób bezobjawowy, kobieta nie odczuwa żadnych dolegliwości, niemniej zrosty te utrudniają bądź uniemożliwiają dojście jajeczka do macicy. Ponieważ jednak jajowody nie są szczelnie zarośnięte, plemniki mogą pomimo zwężeń dostać się do jajka, które, znacznie większe od plemnika, uwięźnie gdzieś w jajowodzie, nie mogąc przesunąć się dalej w kierunku macicy. W taki sposób powstaje ciąża pozamaciczna i rozwija się w jajowodzie. Oczywiście rośnie dość szybko i w miarę wzrostu rozrywa po prostu jajowód, który jest mniej więcej grubości ołówka. Jego ścianki pękają, powstaje silny krwotok do jamy brzusznej. Krwotok taki wymaga operacyjnego usunięcia jajowodu i zawiązania naczyń krwionośnych, aby uratować życie kobiety, zatrzymując krwawienie. Wiemy, że otwarte naczynie krwawi aż do śmierci kobiety. Krwi nie mamy tak wiele, jest jej około czterech litrów w organizmie ludzkim, a w jamie brzusznej może się zmieścić około ośmiu litrów płynu. W tej sytuacji, jeżeli nie wykonamy zabiegu operacyjnego i dość szybko nie zatrzymamy krwotoku, to cała krew wycieka do jamy brzusznej i kobieta umiera z powodu krwotoku wewnętrznego.

I te właśnie „drobne” infekcje występują obecnie, przy sterylnych warunkach wykonywania zabiegów, najczęściej.

W latach pięćdziesiątych, kiedy byłam jeszcze na studiach i wybierałam się na specjalizację ginekologiczną, cała grupa studentów interesujących się ginekologią organizowała formalne dyżury, aby uchwycić moment, gdy przyjdzie pacjentka z ciążą pozamaciczną. Jest to bardzo poważna komplikacja, którą każdy ginekolog musi rozpoznać. Wobec tego, gdy pojawiła się w szpitalu ciąża pozamaciczna, a zdarzało się to raz na kilka miesięcy, zbiegali się wszyscy studenci, których interesowało, jak to wygląda. W dzisiejszych czasach, kiedy poważne infekcje zdarzają się rzadko, a jak powiedziałam, przeważają infekcje drobne, powodujące powstawanie ciąż pozamacicznych, pracując w szpitalu, na każdym oddziale ginekologicznym można spotkać kilka czy kilkanaście operacji ciąż pozamacicznych w miesiącu. Tak duża częstotliwość ciąż pozamacicznych dowodzi, jak często zdarzają się te „minimalne” infekcje, które przechodzą niezauważalnie i po których kobieta jest narażona na takie ciężkie powikłania.

Jeżeli infekcja po zabiegu jest poważniejsza, towarzyszą jej zwykle przedłużone krwawienia, temperatura oraz bóle w dole brzucha. Wtedy zmiany zapalne w jajowodzie mogą być tak duże, że jajowody zarastają całkowicie i kobieta staje się bezpłodna. Leczenie niepłodności, której przyczyną jest niedrożność jajowodów, bywa niesłychanie trudne, trwa latami i daje niewielkie efekty.

Szczególnie narażone na niepłodność i zmiany zapalne w jajowodach są kobiety przerywające pierwszą ciążę. W macicy po przebytym porodzie wykształcają się mechanizmy obronne zwalczające infekcje, które zdarzają się w czasie ciąży oraz porodu, i w ten sposób łatwiej zwalczyć inwazję bakterii chorobotwórczych. Natomiast narządy rodne kobiety, która jeszcze nie rodziła, nie są przygotowane do walki z infekcją, brak im mechanizmów obronnych i wszelkiego rodzaju zakażenia mają znacznie poważniejsze skutki.

Istnieje jeszcze jedna komplikacja po przerwaniu ciąży, dość mało znana i często nie brana pod uwagę. Chodzi o zaburzenia typu oziębłości seksualnej. Mniejsze czy większe infekcje wprowadzone do macicy i do naczyń krwionośnych jamy macicy często wędrują i usadawiają się w więzadłach krzyżowo-macicznych. A właśnie w ich wnętrzu przebiegają pasemka nerwów czuciowych, które unerwiają narządy rodne i przewodzą bodźce warunkujące odczucia seksualne. Zapalenie więzadeł krzyżowo-macicznych staje się źródłem tak dobrze znanych w świecie kobiet bólów krzyża, które utrudniają im często pracę, a czasem i swobodne poruszanie się. Niejednokrotnie, skarżąc się na dokuczliwe bóle krzyża, dużą bolesność przy stosunku lub tylko stopniowe zanikanie wrażliwości seksualnej w kilka miesięcy lub bezpośrednio po przebytym zabiegu przerywania ciąży, nie kojarzą tych dolegliwości z zabiegiem.

Przerwanie ciąży nie jest więc, jak widać z tych rozważań, zabiegiem kosmetycznym, ponieważ infekcja usadawiająca się w więzadłach krzyżowo-macicznych staje się przyczyną choroby przewlekłej i wpływającej bardzo negatywnie na współżycie seksualne kobiety i mężczyzny. Może to być ostrzeżeniem i dla tych mężczyzn, którym nie przeszkadza, że kobieta odchorowuje zabieg. Może przemówi im do wyobraźni utrata dotąd chętnej partnerki seksualnej o dużym temperamencie. Przerwanie ciąży nie jest metodą zapobiegania ciąży – jest jedynie dramatycznym rozwiązaniem już istniejącej sytuacji.

Różne metody antykoncepcyjne

Metody antykoncepcyjne i mody panujące w tej dziedzinie na świecie również mają swoją historię. Pamiętamy okres szerokiej popularyzacji kalendarzyka małżeńskiego, prezerwatyw, stosunków przerywanych, rozkwit wszelkiego rodzaju chemicznych środków dopochwowych, z kolei wysunięcie się na pierwszy plan środków mechanicznych, jak krążki i kapturki naszyjkowe, wreszcie epokę wkładek domacicznych, a potem – najmodniejszych wśród kobiet doustnych tabletek antykoncepcyjnych.

W ostatnich latach ponownie zaczynają się podnosić głosy bardzo krytyczne w stosunku do środków doustnych i domacicznych, a co za tym idzie, obserwujemy jak gdyby nawrót do środków mechanicznych i fizjologicznych, na przykład pomiarów ciepłoty porannej. Historia i praktyka wykazały, że są one środkami absolutnie nieszkodliwymi i w ogromnym procencie skutecznymi, a największa skuteczność tabletek doustnych bynajmniej nie rekompensuje ich bardzo szerokich oddziaływań negatywnych, które u kobiet powodują wiele szkód i dolegliwości. Każda z metod antykoncepcyjnych ma swoje wady i zalety. Najważniejszą zaletą jest skuteczność antykoncepcyjna przy najmniejszej szkodliwości dla zdrowia.

W roku 1962 odbyła się w Nowym Jorku konferencja na temat wartości rozmaitych środków antykoncepcyjnych. Po zbadaniu tysiąca stu sześćdziesięciu pięciu par małżeńskich z zastosowaniem formuły Pearla (jest to metoda porównująca bezpieczeństwo lub zawodność poszczególnych środków), opublikowano następujące zestawienie:

– prezerwatywa – 13,8

– kapturki i krążki – 14,4

– stosunek przerywany – 16,8

– metoda Ogino-Knausa – 38,5

– przepłukiwanie – 40,8

– wkładki domaciczne – 2,4-2,9

Z powyższego zestawienia – pomijając wkładki domaciczne, o których na koniec napiszę szerzej – wynika, że wcale niezłe liczby mają prezerwatywy, kapturki i stosunki przerywane. A u nas ubolewa się, że najpopularniejsze w Polsce są prezerwatywy i stosunki przerywane. Jak widać, nie są one takie najgorsze i gdy zabezpieczymy je szeroką informacją dotyczącą unikania błędów w tych metodach, możemy się nie martwić, że są i w Polsce tak popularne.

Tabletki doustne są niewątpliwie najprostsze w stosowaniu i najpewniejsze, ale niestety, w miarę upływu lat zaczęły się mnożyć obserwacje najróżniejszych objawów ich szkodliwości, wynikającej głównie z tego, że nie działają lokalnie, tylko wpływają na całą gospodarkę organizmu. Przedstawiciele towarzystw świadomego planowania rodziny na zjazdach ogólnoświatowych zaczęli się poważnie zastanawiać i wahać. Zastanawiano się, czy środki tradycyjne, tak beztrosko wyrzucone do lamusa, nie są czasami nie mniej skuteczne, mimo iż o całe niebo bezpieczniejsze. Dziś już nie mówi się, że prezerwatywa czy stosunek przerywany albo kalendarz małżeński czy pomiary ciepłoty porannej to historia. Ja osobiście zgadzam się całkowicie z takim postawieniem sprawy i postaram się w dalszych rozważaniach wykazać wszystkie strony pozytywne i negatywne najnowszych metod zapobiegania ciąży, a także tradycyjnych, aby czytelnicy sami mogli wybrać to, co im najbardziej będzie odpowiadało.

Jednym z najpopularniejszych i od wielu tysiącleci ogólnie stosowanym środkiem zapobiegania niepożądanej ciąży jest stosunek przerywany. Rozmawiając z pacjentkami przychodzącymi do poradni, na pytanie, jakie metody stosowały dotychczas z własnej inicjatywy, najczęściej słyszałam, szczególnie w latach pięćdziesiątych-sześćdziesiątych, o metodach obliczeń kalendarzowych albo o stosunkach przerywanych.

Stosunek przerywany polega na tym, że mężczyzna wycofuje się tuż przed orgazmem, przed wytryskiem nasienia do pochwy, i nasienie zostaje wydalone na zewnątrz. Metoda ta dla mężczyzn opanowanych i spokojnych jest dobra, bo jeżeli nasienie nie dostanie się do pochwy, to nie ma szans na zapłodnienie. Niestety, istnieją mężczyźni o wyjątkowo wrażliwym układzie nerwowym i kwestia opanowania się w momencie tuż przed orgazmem, kiedy w zasadzie zaczynają już działać siły poza świadomością, jest prawie nierealna. Mężczyzna wyłącza wolę i myślenie świadome, płynąc na fali odczuć fizycznych i wtedy właśnie konieczność podjęcia decyzji wycofania członka w porę, aby wytrysk wystąpił poza pochwą, przerywa normalny tok przeżywania rozkoszy.

Trzeba tu wziąć pod uwagę również odczucia kobiety, bo mężczyźni nieczęsto są tak opanowani i sprawni w tej dziedzinie antykoncepcji, aby kobieta mogła w ogóle o tym nie myśleć. Najczęściej myśli ona: zdąży czy nie zdąży wycofać się w porę? Czy nie zdarzy się jakiś nieprzewidziany przypadek? Przez cały czas jest niespokojna, nie potrafi się wyłączyć i oddać w pełni odczuciom fizycznym. Oczywiście mężczyzna opanowany, wytrawny w miłości, pieszcząc kobietę, reguluje czas trwania stosunku taki sposób, że partnerka osiąga orgazm przed nim. Nie pozostawia jej niezaspokojonej w momencie przerwania stosunku. Metoda ta, stosowana latami przez niektóre małżeństwa, doprowadzona zostaje do takiej perfekcji, że mają dzieci tylko wtedy, kiedy tego pragną, a kobieta przeżywa normalnie orgazm, ponieważ mężczyzna wywołuje go wcześniej, zanim dojdzie do przerwania stosunku przed jego orgazmem.

W związku z tym opisem nasuwa się pytanie: a co się dzieje z orgazmem mężczyzny, gdy usunie członek z pochwy i ustaną bodźce frykcyjne? Oczywiście bodźce te muszą trwać dalej, bo inaczej nie doszłoby do orgazmu i wytrysku. Wprawdzie chińska metoda tao mówi, że mężczyzna może przeżywać wielokrotnie orgazm bez wytrysku... ale my nie Chińczycy i kultura seksualna nie łączy się u nas z wielowiekową tradycją.

Pytałam pacjentki, stosujące od wielu lat z powodzeniem stosunek przerywany, jak mąż osiąga orgazm. Najczęściej przesuwa członek na brzuch partnerki, gdzie ona obejmuje go i ściska albo przyciska rozwartą dłonią do powierzchni brzucha. W obu przypadkach partner kontynuuje ruch frykcyjny aż do wystąpienia orgazmu i wytrysku. Oczywiście trzeba potem dokładnie wytrzeć nasienie ligniną lub ściereczką, aby nie spłynęło na krocze, bo plemniki są bardzo przedsiębiorcze i mogą dostać się ze sromu do pochwy.

W dawnych podręcznikach antykoncepcji lekarze ostrzegali przed nerwicotwórczym działaniem stosunków przerywanych na organizm mężczyzny. Najczęściej piszą o tym psychiatrzy, ponieważ są na te sprawy szczególnie uczuleni. Podobno przerywanie stosunku może prowadzić do nerwicowych zaburzeń w życiu płciowym, a nawet do choroby wrzodowej żołądka czy innych chorób rozwijających się na tle nerwic.

Nie spotkałam się w swojej praktyce z takimi skutkami, myślę, że dlatego, iż mężczyźni bardzo nerwowi rezygnują z tej metody antykoncepcyjnej, a u tych, którzy ją stosują przez wiele lat, wytwarza się odruch warunkowy na określone działania i nie przeszkadza im to w pełnym przeżywaniu bodźców seksualnych. Przyzwyczajają się do tego stopnia, że nierzadko rezygnują z mojej propozycji stosowania prezerwatywy czy krążka – ponieważ przeszkadzają im, zmieniając wieloletnie nawyki. Tak im było wygodniej.

Aby uniknąć niemiłych niespodzianek, trzeba jeszcze pamiętać o pewnej sprawie – szczególnie dotyczy to młodych ludzi, zaczynających stosować tę metodę. Nie zawsze cała ilość nasienia zostaje wydalona w czasie wytrysku, istnieje pewien odsetek mężczyzn, u których kilka kropel nasienia wypływa z pęcherzyków nasiennych już w trakcie stosunku i miesza się ze śluzem wydalanym z cewki moczowej. W jednej porcji nasienia znajduje się około osiemdziesięciu milionów plemników, z czego wniosek, ze w kilku kroplach spermy znaleźć się może kilka tysięcy, co niewątpliwie wystarczy do zapłodnienia. Istnieje pogląd, że u około dwudziestu procent mężczyzn wytrysk nie jest jednoczasowy, to znaczy, że często nasienie wydziela się w czasie stosunku, i w tych przypadkach stosunki przerywane są nieskuteczne.

Zapłodnienie może również nastąpić przy powtórnym stosunku, ponieważ część nasienia pozostaje w cewce moczowej i pod napletkiem. Jeżeli mężczyzna nie umyje się dokładnie po pierwszym stosunku oraz nie odda moczu, aby usunąć plemniki z cewki moczowej, ale odbywa po niedługim czasie powtórny stosunek, bardzo często plemniki znajdujące się w cewce moczowej i pod napletkiem mogą spowodować zapłodnienie.

Drugą metodą zapobiegania przeznaczoną dla mężczyzn jest prezerwatywa. Prezerwatywa ma wiele zalet, na przykład w nieuporządkowanym życiu płciowym, jeżeli odbywa się stosunki z przypadkowymi kobietami, w znacznym stopniu zabezpiecza mężczyznę przed zakażeniem się chorobą weneryczną czy AIDS, co ma ogromne znaczenie społeczne i indywidualne. Ponadto prawidłowo założona prezerwatywa jest środkiem antykoncepcyjnym bardzo pewnym, oczywiście jeżeli nie zdarzy się pęknięcie. Prezerwatywy prawidłowo wykonane w zasadzie nie pękają, pod warunkiem, że się je właściwie założy.

Prezerwatywa musi być założona na członek będący już we wzwodzie i w taki sposób, ażeby pozostawić pustą przestrzeń przed żołędzią. Przestrzeń ta jest pojemnikiem na nasienie po wytrysku. Jeżeli prezerwatywę założymy bardzo ściśle na członek, całkowicie ją dopasowując, wtedy przy wytrysku prezerwatywa albo pęka, albo nasienie wypływa górą wzdłuż członka i wylewa się na krocze kobiety, co często wystarczy do zajścia w ciążę.

Prezerwatywa to środek godny polecenia szczególnie z tego względu, że jest to jeden z nielicznych środków możliwych do stosowania przez mężczyznę. Niestety, wszystkie pozostałe środki antykoncepcyjne przeznaczone są wyłącznie dla kobiet i one muszą troszczyć się o te sprawy. Współczynnik Pearla wynosi dla prezerwatywy 13,8, a dla stosunków przerywanych 16,8. Należy podkreślić, że obejmuje on również ciąże wynikłe z nieprawidłowego stosowania środków.

Drugim z kolei pod względem częstotliwości stosowania sposobem zapobiegania ciąży, był bardzo rozpowszechniony w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych kalendarz małżeński. Niestety, ten bardzo schematycznie stosowany sposób obliczania dni płodnych i niepłodnych niewiele miał wspólnego z metodą Knausa i Ogino. Zwykle kobiety stosujące tę metodę, jak stwierdziłam w poradni, prowadziły obliczenia w następujący sposób: dzieliły na pół dni od początku jednej miesiączki do drugiej, zakładając, że w środku tego okresu występuje owulacja. Obliczano, że osiem początkowych dni jest niepłodnych, potem dziesięć dni na okres płodności, a następnie znów okres niepłodny, od szesnastego do osiemnastego dnia cyklu aż do miesiączki.

W wyniku tej matematyki była bardzo duża ilość nieporozumień i ciąż niepożądanych (wg wskaźnika Pearla 40,8), ponieważ kobiety stosujące tak pojęty kalendarz małżeński, nie brały pod uwagę, że istnieje dość duża indywidualność, jeżeli chodzi o terminy owulacji, a tym samym i okresy płodności i niepłodności u różnych kobiet. Stosowanie kalendarzyka z rozliczeniem schematycznym zawodziło w co najmniej sześćdziesięciu procentach i mawiano w tych latach, że największa liczba dzieci rodzi się z kalendarzyka małżeńskiego. W miarę jak metoda coraz bardziej rozpowszechniała się, na całym świecie rosły oczywiście pretensje do Knausa i Ogino. Doszło do tego, że uczeni ogłosili wszem i wobec, że badania prowadzone przez nich nad cyklem nie były nigdy planowane jako metoda antykoncepcyjna i tym samym nie służą planowaniu rodziny.

Kościół katolicki propaguje tak zwane metody fizjologiczne antykoncepcji, oparte na pomiarach ciepłoty porannej, na badaniu ciągliwości śluzu szyjkowego (metoda Billingsów) itp. Niewątpliwie jest to metoda skuteczniejsza od pseudokalendarza małżeńskiego, daje znacznie większą dokładność, pozwalającą precyzyjniej z niej korzystać.

Technikę pomiarów ciepłoty porannej opisałam bardzo dokładnie, wraz z wykresami, w rozdziale o antykoncepcji dla nastolatków. Stosowanie tej techniki przez kobiety dorosłe niczym się w zasadzie nie różni. Warto tylko zauważyć, że stały dla każdej kobiety rytm owulacyjny ulega zwykle zaburzeniu w okresach po poronieniu, a także po porodzie – do roku i dłużej. Ponadto po czterdziestym roku życia rozpoczyna się okres przedklimakteryczny, którego sygnałami są skracające się miesiączki, obfite krwawienia i niejednokrotnie dwu-, trzymiesięczne przerwy w miesiączkowaniu, które wprowadzają w panikę starsze panie, bo a nuż to ciąża.

Doktor Pułtorak w swoje pracy doktorskiej, opracowanej w Poradni Młodzieżowej prowadzonej przez docenta Jaczewskiego w latach siedemdziesiątych, wykazała ogromną analogię w przebiegu zaburzeń hormonalnych okresu pokwitania i klimakterium – te same nieregularności miesiączek, podobne podwyżki estrogenów, analogiczne zaburzenia w gospodarce solno-wodnej, a krzywe temperatury przebiegają zupełnie podobnie. Warto tu podkreślić, że kobieta, która od okresu dojrzewania przyzwyczaiła się do systematycznego prowadzenia pomiarów ciepłoty porannej, nie przeżywa takich stresów, ponieważ z wykresu odczytuje wyraźnie, czy owulacja wystąpiła wcześniej, czy później, czy cykl jest bezowulacyjny, czy też jest to kilkumiesięczna przerwa w ogóle bez owulacji.

Jeżeli chodzi o antykoncepcję, ocena krzywej pomiarów ciepłoty w okresie przedklimakterycznym, podobnie jak w pierwszych miesiącach po porodzie, jest dość skomplikowana i trudna. W tym okresie warto posłużyć się prezerwatywami, stosunkiem przerywanym i innymi metodami. W pozostałych latach życia można spokojnie posługiwać się pomiarami ciepłoty porannej, pamiętając, że do współżycia pozostaje nam kilkanaście dni w końcu cyklu i ewentualnie jeden-dwa pod koniec miesiączki.

Antykoncepcyjne środki dopochwowe

Następną dużą grupą środków antykoncepcyjnych są środki dopochwowe, mechaniczne i chemiczne. Chemiczne w postaci kremów, galaretek, globulek antykoncepcyjnych, jednym słowem chemiczne środki plemnikobójcze. W Polsce pojawia się krem do krążków w tubach, a ostatnio z importu globulki Patentex-Oval. W opinii moich pacjentek, przeważnie studentek i młodych dziewcząt, globulki te są bardzo skuteczne, a do tego łatwe w stosowaniu, ponieważ zakłada się je do pochwy tuż przed stosunkiem. Widocznie jakiś wyjątkowo udany skład chemiczny czy fizykochemiczny jest podstawą ich skuteczności, ponieważ dotychczasowe produkowane w Polsce oraz na świecie globulki nie były tak skuteczne.

Uważano dotąd, i chyba jest to nadal aktualne, że same środki chemiczne są znacznie mniej skuteczne, niż stosowanie ich łącznie z ochroną mechaniczną. Wynikałoby to z układu członka i szyjki macicznej przy stosunku, gdyż w momencie wytrysku nasienie trafia prosto na śluz szyjkowy i nawet jeśli w pochwie znajduje się środek chemiczny, to plemniki trafiające na śluz natychmiast wnikają w głąb czopa śluzowego i tam są bezpieczne. Tu tkwi właśnie słaby punkt tej metody.

Środki chemiczne są natomiast niezwykle cennym dodatkiem do innych metod antykoncepcyjnych. Tak na przykład można stosować środek chemiczny przy stosunkach przerywanych i jeżeli część plemników dostanie się do pochwy przy kolejnym stosunku czy też przy wydzielaniu się plemników ze śluzem z cewki moczowej, jak wyżej wspomniałam, wtedy środek chemiczny wystarczy całkowicie, aby unieszkodliwić tę niewielką ich ilość.

Podobnie można też używać na przykład roztworu kwasu bornego z gliceryną lub globulką Patentex-Oval (albo podobną) dodatkowo przy stosowaniu pomiarów ciepłoty porannej czy prezerwatywy, na wypadek, gdyby prezerwatywa pękła. Kojarząc preparaty plemnikobójcze z pomiarami ciepłoty porannej, należy brać pod uwagę głównie pierwsze dni po miesiączce, w okresie przedowulacyjnym, które nie są zbyt pewne.

Poza sytuacjami, kiedy środki chemiczne stosujemy wraz z innymi metodami antykoncepcyjnymi, stanowią one niezbędny dodatek do mechanicznych środków antykoncepcyjnych, to znaczy: tamponów, kapturków i krążków dopochwowych. Środki mechaniczne, stanowiące przeszkodę dla plemników, nie są skuteczne, jeżeli nie skojarzymy ich ze środkiem chemicznym, który uzupełnia ich działanie. Należy pamiętać, że krążka czy kapturka dopochwowego nie można stosować bez kremu czy innych preparatów plemnikobójczych (tu biorę pod uwagę głównie glicerynowy płyn plemnikobójczy lub inne kremy przeznaczone do krążków, bo żadnych globulek, między innymi i marki Patentex-Oval, nie wolno stosować przy środkach kauczukowych). Nie należy stosować także samego środka chemicznego, bez mechanicznej osłony ujścia szyjki.

Jak już wspomniałam, mechanicznych środków dopochwowych znamy trzy rodzaje. Jeden z nich, najprostszy, łatwy do zrobienia we własnym zakresie, który można stosować bez porady lekarskiej, to tampon z waty wsuwany głęboko do pochwy tak, żeby zasłaniał wejście do szyjki macicznej. Tamponik chroni ujście szyjki przed wytryskiem nasienia bezpośrednio na śluz szyjkowy, suchy tampon jednak nie jest na tyle bezpieczny, ażeby plemniki z upływem czasu nie mogły „obejść” go i dostać się do szyjki. Kojarzymy więc tampon zakładany do pochwy ze środkiem chemicznym, płynem antykoncepcyjnym glicerynowym lub kremem do krążków. Można na tampon wycisnąć trochę galaretki antykoncepcyjnej z tuby, rozsmarować na powierzchni, po czym wsunąć do pochwy. Można też w aptece na receptę lekarską zamówić płyn złożony z kwasu bornego, kwasu mlekowego i gliceryny. Podaję tu receptę:

Rp. Acidi borici 10,0

Acidi lactici 0, 01

Glycerini ad 100,0

ds. zewnętrznie

Ponadto do zwilżania tamponu można stosować zakwaszony roztwór płynów, na przykład wody z kwasem cytrynowym, wody z lekkim roztworem octu (łyżeczka octu 3% na pół szklanki wody). Tampon taki trzeba zmoczyć, lekko wycisnąć i założyć. Może być roztwór kwasu bornego – uwaga: rozpuszcza się tylko w gotującej się wodzie! Oczywiście przed użyciem musi być ostudzony. Roztwór kwasu bornego, choć ma smak mało kwaśny, jest bardzo toksyczny dla plemników.

Metoda tamponów jest stara jak świat i ma piękną historię. Już Rzymianki i Greczynki stosowały małe gąbki zwilżone roztworem octu, sokiem z cytryny czy kleikiem z ryżu.

„Ciernie akacji, dokładnie roztarte z daktylami i wymieszane z miodem, za pomocą kłębka włókien wprowadzić głęboko w jej pochwę” – tak brzmiała jedna z licznych recept, służących zapobieganiu ciąży u Egipcjanek. Wszystkich ogarnęło ogromne zdumienie, gdy po tysiącleciach okazało się, że ciernie akacji zawierają rodzaj gumy, która rozpuszczając się w wodnistych płynach, tworzy kwas mlekowy – liczne nowoczesne antykoncepcyjne żele zawierają także kwas mlekowy.

Stosując tampon, warto zapamiętać, że pozostawać on musi w pochwie co najmniej osiem godzin po stosunku, nie można go wyjąć bezpośrednio, ponieważ wtedy jeszcze pozostają w pochwie żywe plemniki i może zaistnieć ciąża. Metoda ta nie zmienia odczuć seksualnych. Płyn, szczególnie glicerynowy, przypomina własną wydzielinę pochwy, co jest dodatkową zaletą dla kobiet, które dopiero rozpoczynają współżycie. Gliceryna poza tym nie plami bielizny.

Bardziej precyzyjnym mechanizmem osłaniającym jest kapturek naszyjkowy lub krążek dopochwowy. Kapturek lub krążek musi dobierać lekarz, ponieważ mają one różne rozmiary. W ciągu dwudziestu pięciu lat pracy w dziedzinie antykoncepcji przekonałam się, że w dziewięćdziesięciu procentach przypadków najodpowiedniejsze są numery kapturka naszyjkowego 22 lub 25 mm, a krążka 72,5 lub 75 mm dla kobiet, które jeszcze nie rodziły, lub po pierwszym porodzie bez komplikacji, pęknięć i rozdarć szyjki macicznej. Dla tych, które już mają więcej dzieci, odpowiedniejszy jest numer kapturka 28 mm, krążka 77,7-80 mm. Jeżeli ktoś chciałby nabyć krążek lub kapturek za granicą, to angielskie można kupić w poradniach IPPF (Międzynarodowa Federacja Planowanego Rodzicielstwa). Kapturki noszą nazwę Prentif, a krążki – Durex. Kupując krążki w krajach zachodnich, podajemy nazwę pesarium i numer, czyli średnicę w milimetrach. Krem antykoncepcyjny w tubach jest wszędzie na Zachodzie dostępny. Płyn do kapturka czy krążka zamawia się u nas w aptece według recepty:

Rp. Acidi borici 10,0

Natrii biborici 20,0

Glycerini ad 200,0

Płyn ten, oprócz działania antykoncepcyjnego, odkaża również profilaktycznie pochwę przy infekcjach bakteryjnych i grzybicznych. Pacjentki, które go stosują w celach antykoncepcyjnych, nigdy nie narzekały na zapalenia pochwy i upławy.

Krążek przed założeniem do pochwy smarujemy kremem antykoncepcyjnym lub płynem glicerynowym, cienką warstwą z obu stron. Do kapturka dodajemy kroplę kremu, galaretki antykoncepcyjnej lub płynu glicerynowego do wnętrza, przed założeniem go na szyjkę.

Technikę zakładania i zdejmowania kapturka, a także krążka dopochwowego, pokazuję na dwóch rysunkach, które uwidoczniają kolejne fazy zakładania krążka, a także jak kapturek winien być założony na szyjkę, aby się na niej utrzymał i nie spadł w trakcie stosunku. Uciśnięcie szczytu kapturka palcem po założeniu wyciska z niego powietrze, wytwarzając w ten sposób próżnię, która zwiększa przyssanie kapturka do szyjki i zapobiega jego spadaniu.

Krążek natomiast wkładamy skośnie do pochwy, tak aby szyjka znajdowała się po jednej stronie krążka, a stosunek odbywał się po drugiej. W ten sposób plemniki nie mają dostępu do szyjki (krążek nie leży tak szczelnie jak kapturek, ale plemniki giną pod wpływem środka plemnikobójczego). Krążek zakłada się wieczorem przy myciu, przed pójściem spać, oczywiście smarując go kremem z obydwu stron. Stosunek może odbyć się potem, nawet po kilku godzinach, ale nie wolno wyjąć krążka z pochwy wcześniej niż w osiem godzin po stosunku. Różnica między kapturkiem a krążkiem polega na tym, że kapturek założony na szyjkę może pozostawać na niej przez 3-4 doby i w tym czasie można mieć stosunki w liczbie dowolnej. Nie wolno go jednak wyjąć wcześniej niż w osiem godzin po ostatnim stosunku. Natomiast krążek służy raczej na jeden stosunek. Po wyjęciu tak krążek, jak i kapturek należy dokładnie wymyć wodą z mydłem, osuszyć lnianą ściereczką bardzo dokładnie, ażeby nie został wilgotny, ponieważ guma wytrzymuje wiele lat stosowania, pod warunkiem, że będzie dokładnie suszona i talkowana po każdym użyciu. Jeżeli zostawi się gumę wilgotną, to szybko parcieje i zarówno kapturek, jak i krążek się niszczą, natomiast starannie utrzymywane starczają na sześć do dziesięciu lat.

Prawidłowo dobrany krążek jest całkowicie niewyczuwalny w pochwie zarówno przez kobietę, jak i przez mężczyznę. Ponadto nie powinien powodować wrażenia ucisku na pęcherz moczowy czy bólu krzyża w kilka godzin po założeniu. Pojawienie się takich dolegliwości przemawia za tym, że krążek dobrano zbyt duży. Należy wtedy zwrócić się do lekarza, ażeby sprawdził i zmienił wielkość krążka. Krążek prawidłowo dobrany nie daje żadnych dolegliwości, pozostając w pochwie przez dwadzieścia cztery godziny. Celem uniknięcia nieprzyjemnej konieczności zakładania krążka bezpośrednio przed stosunkiem, radzę zakładać go codziennie wieczorem, przed udaniem się na spoczynek. Nie ma znaczenia, czy stosunek odbędzie się bezpośrednio, czy w kilka godzin po założeniu. Posmarowanie krążka cienką warstwą galaretki antykoncepcyjnej i wsunięcie do pochwy jest manipulacją trwającą zaledwie kilka sekund, zupełnie niekłopotliwą, pod warunkiem, że pacjentka została dokładnie nauczona przez lekarza, jak powinna to robić.

Krążek wyjmuje się rano przy myciu, pamiętając oczywiście o upływie ośmiu godzin od stosunku. Jeżeli kobieta idzie wcześniej do pracy, może go również wyjąć po powrocie do domu. Przyzwyczajenie do codziennego zakładania krążka staje się stopniowo nawykiem higienicznym, nie kojarzy się ze współżyciem seksualnym, co ma korzystny wpływ na klimat uczuciowy.

Istnieje również dość rozpowszechniony pogląd, że kapturek czy krążek naszyjkowy wpływają na gorsze odczuwanie wrażeń seksualnych i przeszkadzają w osiąganiu orgazmu. Jest to absolutnie nieoparte na realnych faktach, ponieważ zakończenia nerwów czuciowych odbierających bodźce seksualne w większości przypadków są rozmieszczone na łechtaczce i w wargach sromowych oraz w przedsionku pochwy, a w wyjątkowych tylko przypadkach ograniczają się do szyjki macicznej. Krążek założony w pochwie wzdłuż (nie w poprzek, jak sądzi wiele pacjentek) okrywa tylko szyjkę maciczną, a zostawia całe wejście do pochwy i przedsionek nieosłoniętymi. Tam są właśnie okolice najwrażliwsze, tak więc kobieta nie odczuwa żadnych zmian w odbieraniu bodźców.

U wielu tysięcy pacjentek kontrolowanych przeze mnie w czasie stosowania zaleconych krążków czy kapturków stwierdziłam, że w żadnym wypadku nie zmieniają one odczuć seksualnych. Żadna z pacjentek, która przeżywała dotychczas orgazm prawidłowo, po zastosowaniu krążka czy kapturka nie stwierdziła jakiejkolwiek różnicy.

Kiedy pomimo stosowania krążka czy kapturka zdarzają się zajścia w ciążę? Po pierwsze, gdy kobieta nie zakłada ich w okresach jej zdaniem niepłodnych, to znaczy okołomiesiączkowych – na kilka dni przed miesiączką lub po miesiączce. W takich przypadkach z reguły powstawała ciąża. Widocznie organizm kobiety „orientuje się”, kiedy kapturek jest założony, i występuje w okresie przedmiesiączkowym dodatkowe jajeczkowanie i ciąża. Obserwacje takie wynikają z moich wieloletnich doświadczeń z pacjentkami w Towarzystwie Świadomego Macierzyństwa. Po drugie – kobiety zachodziły w ciążę, gdy nie posmarowały krążka galaretką antykoncepcyjną, bez galaretki jest on bowiem nieskuteczny. Po trzecie – zachodziły w ciążę te kobiety, które wyjmowały go wcześniej niż po ośmiu godzinach. Warto pamiętać, że gdy unikamy wyżej wymienionych trzech błędów, mamy prawie stuprocentową pewność antykoncepcyjną krążków i kapturków.

Podsumowując: kapturki i krążki muszą być zakładane przed każdym stosunkiem, muszą być stosowane zawsze z galaretką antykoncepcyjną lub płynem glicerynowym i nie wolno ich wyjąć wcześniej niż po ośmiu godzinach. Są to zasadnicze warunki skuteczności i przestrzegając ich, kobieta nie może zajść w ciążę.

Ponadto ani krążki, ani kapturki nie wywierają ujemnych ani szkodliwych wpływów na pochwę i szyjkę maciczną, nawet w wypadkach istnienia niewielkich nadżerek. Oczywiście ropną, krwawiącą nadżerkę trzeba podleczyć, zanim dobierze się środek antykoncepcyjny. Przeciwnicy kapturków i krążków dopochwowych wytaczają jako główny argument przeciw nim wywoływanie powstawania nadżerek, a także złośliwiejących zmian na szyjce macicy. Jest to absolutna nieprawda, sprawę tę przebadałam sama dość dokładnie. Osiemdziesiąt kobiet stosujących krążek czy kapturek wraz z moim receptowym płynem glicerynowym badałam cytologicznie i kontrolowałam szyjkę dwa razy w roku przez dziesięć lat.

W kilku przypadkach przed leczeniem stanów zapalnych pochwy grupa cytologiczna wynosiła II/III, to znaczy budziła pewne zastrzeżenia; po przeleczeniu i stosowaniu środków dopochwowych kontrola nie wykazała pogorszenia się grupy, a nawet poprawiała się ona na II lub I. Przy badaniu widać było wyraźnie, że szyjka i pochwa są różowe i czyste, bez upławów, a nawet kanał szyjki był tak czysty i śluz przezroczysty, jak rzadko spotykałam u innych zgłaszających się do poradni pacjentek. Kwas borny, sprzyjający rozmnażaniu się pałeczek kwasu mlekowego żyjących w zdrowej pochwie, oraz boraks, działający lekko przeciwgrzybiczo, utrzymywały pochwy kobiet badanej grupy w idealnym stanie czystości bakteriologicznej, co sprzyjało utrzymywaniu prawidłowej grupy onkologicznej.

Podsumowując, na podstawie materiału badawczego jestem przekonana, że środki te nie tylko nie prowadzą do paratypii i nowotworów, ale w jakimś sensie zabezpieczają przed nimi.

Spirala domaciczna

Prototypem spirali była okrągła sprężynka ze srebra lub złota o średnicy od piętnastu do trzydziestu mm, zakładana specjalnymi szczypczykami do macicy. Lekarz berliński, dr Ernest Gräfenberg, wprowadził tę metodę w latach 1929-1930. Potem wielokrotnie atakowano i metodę, i autora oraz padało wiele zastrzeżeń co do stosowania pierścienia. Na przykład przy stanach zapalnych narządów rodnych, rzeżączce czy mięśniakach. Gräfenberg wykazał w 1930 roku, że u sześciuset pacjentek ze srebrnymi pierścieniami, prawidłowo dobranymi i założonymi, stwierdzono tylko szesnaście ciąż.

W okresie Niemiec hitlerowskich (lata 1934-1939) metoda ta była ostro krytykowana (w tym czasie wszystkie metody antykoncepcyjne były w Niemczech źle widziane), a nawet Frenkel (Niemcy) i Dickinson (USA) podawali czterysta czterdzieści pięć przypadków z ciężkim uszkodzeniem narządu rodnego i czterdzieści jeden przypadków zgonów, spowodowanych powikłaniami zapalnymi. Po 1957 roku badacze niemieccy i japońscy przywrócili honor sprężynkom Gräfenberga, stwierdzając, że w ciągu wielu lat obserwacji osiemnastu tysięcy pięciuset dziewięćdziesięciu czterech pacjentek tylko 1,3% zaszło w ciążę.

W jakim stopniu sprężynki były nieszkodliwe, można by wnosić jeszcze z kilku zabawnych przypadków, gdy po wielu latach sprężynki ujawniały się w macicy przy okazji badań rentgenowskich stawów biodrowych, chociaż kobiety noszące je już dawno przypuszczały, że ich nie ma.

Tyle historii. Współcześnie istnieje kilka gatunków spiral, produkowanych przez różne firmy zagraniczne i polskie, jak na przykład spirale wrocławskie, spirale typu Lippes czy spirala Topex. Wszystkie te spirale zakłada do macicy lekarz, za pomocą specjalnego aplikatora, na kilka lat. Oczywiście przy doborze kobiet, które mogą stosować spiralę, istnieje również szereg kryteriów, dotyczących na przykład stanów zapalnych narządu rodnego oraz innych, o których napiszę dalej.

Jak dotąd nie znaleziono jeszcze w pełni zadowalającej odpowiedzi na zasadnicze pytanie: jaki jest mechanizm zapobiegania ciąży przy założeniu środka domacicznego. W latach siedemdziesiątych w naukowych publikacjach japońskich pojawił się pogląd, że spirala znajdująca się w jamie macicy obecnością swoją w bliżej nieokreślony sposób inicjuje zaburzenia reakcji błony śluzowej macicy na bodźce hormonalne w ten sposób, że w macicy powstają poletka błony śluzowej o znamionach sekrecyjnych (czynności ciałka żółtego) oraz o znamionach rozrostowych (faza folikulinowa) równolegle obok siebie. Zaburzenia takie utrudniają lub uniemożliwiają zagnieżdżenie się zapłodnionego jajeczka w macicy, ponieważ zmieniają reakcje jej błony śluzowej na hormony wydzielane przez jajnik.

Omawiając mechanizm działania wkładki, niektórzy autorzy sądzą, że wkładka jako ciało obce w macicy wywołuje stan zapalny, zmiany w komórkach i biochemiczne przesunięcia w endometrium. Po wprowadzeniu wkładki, pojawiają się polimorfonuklearne leukocyty, komórki olbrzymie mononuklearne, komórki plazmatyczne i makrofagi. Jest to grupa najcięższej artylerii układu obronnego organizmu, ponieważ nie chodzi tu o bakterie, ale o przeciwnika znacznie większego. Przypuszcza się, że w procesie fagocytozy (pożerania obcych komórek) giną plemniki i nawet zapłodnione jajo. Wyobraźnia nasuwa mi obraz potworów pożerających wszystko, co żywe, jak popadnie.

Inna teoria zakłada, że powstają w endometrium zmiany zapalne jako reakcja na obce ciało, wpływają one na przemiany cykliczne w macicy, wytwarzając niekorzystne warunki dla inplantacji zjawiającego się zapłodnionego jaja. Trochę to przypomina teorię japońską.

Pojawiły się również w sprzedaży wkładki domaciczne z dodatkiem miedzi, które także wywołują odczyny zapalne macicy. Miedź powoduje dość głębokie zmiany w działalności enzymów macicznych, ilości DNA w komórkach endometrium, wpływa na metabolizm glikogenu (cukier zabezpieczający odżywianie jajeczka) oraz na działanie estrogenów na śluzówkę macicy. Oczywiście dodatek miedzi zatruwa również śluz szyjkowy, co uszkadza ruchliwość i żywotność plemników.

Istnieją także wkładki z dodatkiem hormonu ciałka żółtego, progesteronu, który być może działa podobnie jak tabletka antykoncepcyjna, nie dopuszczając do owulacji.

Ze względu na moje osobiste zastrzeżenia, że spirale nadają się tylko dla kobiet po urodzeniu wszystkich dzieci, chciałabym tu uzupełnić informacje na temat wskazań i przeciwwskazań, korzystając z książki dr Alicji Horak.[25]

Na początek podaję rysunek pokazujący błędy w zakładaniu wkładek, zalecenia i przeciwwskazania.

Wkładka może być stosowana w każdym okresie płodności kobiety, ale po przeanalizowaniu wskazań i przeciwwskazań dla tej metody. Autorka uważa, że wkładka nadaje się również dla kobiet młodych, aby zapobiec przerywaniu ciąży. Stwierdza, że jest to skuteczna i nieszkodliwa metoda zapobiegania. (Tu miałabym wyraźne zastrzeżenia, bo – jak widać z poprzednich rozważań – zmienia ona strukturę błony śluzowej macicy, a ponadto, drażniąc szyjkę macicy, może powodować zaburzenia w czynności bardzo delikatnego układu nerwowego, zamykając szyjkę, co może mieć związek z późniejszym samoistnym otwieraniem się macicy i trudnością donoszenia ciąży. Z tego względu jestem przeciwna! – M.W.).

Dalej autorka rozważa sytuację małej, niedorozwiniętej macicy z długą, twardą szyjką i uwzględnia tu ryzyko założenia nawet najmniejszej wkładki. Czy wolno zakładać wkładkę domaciczną u młodocianych, bardzo wcześnie rozpoczynających życie seksualne, bez porozumienia lekarza z rodzicami? Autorka uważa, że trzeba poinformować młodą, niedojrzałą biologicznie, a często i psychicznie pacjentkę, jakie następstwa może to powodować w nieprzygotowanej, maleńkiej macicy i szyjce. Jej zdaniem należy zabezpieczyć nieletnie cierpiące na choroby weneryczne, AIDS i inne, często dziedziczone choroby, których liczba w obecnej chwili przekracza dwadzieścia procent – bo najlepsza nawet argumentacja nie dociera i nie wpływa na zmianę sposobu życia u pewnej grupy nieletnich.

Przy noszeniu wkładki nie wolno stosować tamponów dopochwowych w czasie miesiączek, przy wyciąganiu ich bowiem może nastąpić wyciągnięcie lub zmiana położenia wkładki w macicy.

Kiedy pacjentka musi się zgłosić do lekarza poza ustalonymi zaleceniami:

a) kiedy wyczuwa w miejscu szyjki coś więcej aniżeli nitki spirali (twarda część jej końca),

b) gdy miesiączka spóźni się o 10 dni,

c) gdy nitki wysunęły się aż na zewnątrz pochwy,

d) gdy wystąpiły upławy, swędzenie sromu, obrzęk warg, bóle przy współżyciu,

e) gdy wyraźne plamienia pojawiają się przed miesiączką lub w czasie owulacji dłużej niż przez 3 do 5 dni,

f) gdy mąż mówi, że przy stosunku przeszkadza mu coś twardego,

g) gdy pacjentka kontrolując palcami, nie wyczuwa obecności nitek.

Jak długo można nosić założoną wkładkę? TCu 200 – 2 lata; TCu 300 i TCu 320 – 3-4 lata; TCu 300L – 4 lata; oryginalny Lippes Loop – 5 do 8 lat.

Bywa, że występują trudności przy zakładaniu, szczególnie gdy mamy do czynienia z wąskim kanałem szyjki i zachodzi potrzeba rozszerzenia szyjki najmniejszymi nawet hegarami (jestem bardzo przeciwna rozszerzaniu czy naruszaniu szyjki przed urodzeniem dzieci z przyczyn wyżej wspomnianych – M.W.).

Nie ma przeciwwskazań do założenia wkładki po cesarskim cięciu, przy zachowaniu niezwykłej ostrożności (według mnie blizna zaszytej ściany macicy stwarza nierówności, które mogą sprzyjać przebiciu jej – patrz rysunek – M.W.).

Po założeniu wkładki z reguły wypada kontrola u lekarza: po dziesięciu dniach od założenia, po miesiącu i trzech miesiącach, a potem co sześć miesięcy. Po każdej miesiączce należy sprawdzać samemu, czy nitki spiralki są w pochwie. Jeżeli ich nie stwierdzamy, natychmiast należy zwrócić się do lekarza.

Gdy stwierdza się grzybicę lub inną infekcję pochwy, nie należy zakładać ani wyjmować wkładki, tylko leczyć schorzenie. Jeżeli w czasie noszenia wkładki wystąpił stan zapalny przydatków, należy bezwzględnie wkładkę usunąć.

Pacjentki noszące wkładki z dodatkiem metali (miedź, srebro, złoto, platyna), nie powinny stosować diatermii ani żadnej elektroterapii okolic podbrzusza i kości krzyżowej, gdyż mogą powstać poważne uszkodzenia narządów rodnych. Uwaga! Zawsze należy uprzedzić lekarza, gdy zapisuje tego rodzaju zabiegi.

Jak się zachować w wypadku zaistnienia ciąży przy wkładce znajdującej się w macicy? Jeżeli pacjentka nie chce donosić ciąży, usuwa się ciążę i wkładkę. Przy bardziej zaawansowanej ciąży można próbować usunąć wkładkę, licząc się z ewentualnym poronieniem, albo zostawić wkładkę, ponieważ nigdy nie znajduje się ona wewnątrz jaja płodowego. Dziecko nie rodzi się, jak przypuszczają pacjentki, „z kolczykiem w uchu”, tylko wkładka znajdująca się poza jajem rodzi się wraz z łożyskiem.

Dostępna literatura podaje, że u kobiet z wkładkami częściej występują ciąże pozamaciczne, usposabia do tego bowiem „obce ciało” w macicy.

Przy mięśniakach macicy, szczególnie wystających do światła macicy, absolutnie nie powinno się stosować spirali. Przy nierównościach ściany macicy można łatwo przebić ściankę.

Założenie wkładki domacicznej u nieletniej, według prawodawstwa polskiego, wymaga zgody rodziców. Przepis prawny mówi bowiem, że wszelkie działania lekarskie dotyczące wnikania do jamy ciała wymagają zgody rodziców. W wyniku dyskusji specjalistów stwierdzono, że pochwy otwartej na zewnątrz nie należy traktować jak jamy ciała i zalecenie kapturka czy krążka nie koliduje tu z obowiązującymi przepisami. Natomiast macicę, która otwarta jest przez jajowody do jamy brzusznej, należy bezwarunkowo traktować jako jamę ciała i wychodząc z tego założenia, nie wolno zakładać spiral nieletnim bez porozumienia z rodzicami, chyba że ostatnio pojawiły się w tej sprawie jakieś nowe przepisy.

Może się wydawać, że zbyt obszernie wdałam się w rozważania na temat uwarunkowań założenia i działania spirali domacicznej, ale uważałam to za konieczne, ze względu na informację o przebiegu ciąży po spirali i ze spiralą, a także ponieważ duża liczba kobiet stosuje spiralę i powinny robić to świadomie. Jak podkreśliłam – ja jestem przeciw, a nawet, sądząc z powyższych rozważań, stosowanie spirali po urodzeniu wszystkich planowanych dzieci budzi poważne zastrzeżenia, ponieważ mięśniaki pojawiają się dość często właśnie w okresie przedklimakterycznym, po trzydziestym piątym roku życia. A to stanowi przeciwwskazanie.

Tabletka antykoncepcyjna

Doustna tabletka antykoncepcyjna to marzenie kobiet i środek bliski ideału. Połyka się raz dziennie małą tabletkę przez dwadzieścia dni w miesiącu i wszystkie problemy płodnościowe przestają istnieć, tam bowiem, gdzie nie ma jajeczka, nie ma również dziecka. Przy tak nadzwyczajnych efektach antykoncepcyjnych niewielkie kłopoty związane z zakupem i dopilnowaniem tej samej godziny w ciągu dnia, kiedy należy tabletkę zażyć, są prawie bez znaczenia. Ale przy stosowaniu tego na pozór dogodnego środka antykoncepcyjnego, nie można zapominać o mechanizmie jego działania.

Tabletki doustne są specyfikiem hormonalnym, wpływającym na czynność gruczołów dokrewnych, jak również na związany z nimi nierozłącznie układ nerwowy. Ich wpływ sięga aż do międzymózgowia, gdzie mieszczą się ośrodki dyspozycyjne układu nerwowego i hormonalnego. Neurohormon wydzielany przez te okolice mózgu zaprogramowuje czynności przysadki mózgowej, nerwowego układu wegetatywnego i wszystkich gruczołów dokrewnych. Współczesne badania naukowe znajdują się dopiero u progu poznawania tych mechanizmów. Wiemy o nich, mówiąc szczerze, bardzo niewiele.

Tabletki antykoncepcyjne wpływają przez międzymózgowie na przysadkę mózgową w taki sposób, że zmieniają zupełnie i odwracają porządek hormonalny czynności jajników. Preparat ten, podawany od piątego dnia (licząc od pierwszego dnia miesiączki), uniemożliwia wzrost pęcherzyka jajeczkowego i blokuje wydzielanie estrogenów przez jajnik, powodując w pierwszej fazie cyklu miesiączkowego luteinizację (efekt działania hormonu ciałka żółtego – luteiny), która występuje normalnie po jajeczkowaniu, w drugiej połowie cyklu. Zahamowanie dojrzewania pęcherzyka jajeczkowego w jajniku zapobiega wystąpieniu owulacji i nie dopuszcza do pojawienia się jajeczka w macicy. Tabletki bierze się jeszcze przez kilka dni po terminie jajeczkowania, po czym przerywa się i rozpoczyna branie znowu w piątym dniu po miesiączce.

Jest to środek antykoncepcyjny stuprocentowo pewny, ponieważ ciąża nie może zaistnieć tam, gdzie nie ma jajeczka, ale... i tych „ale” jest niestety wiele. Wiadomo, że u ludzi, podobnie jak i u zwierząt, estrogeny – hormon pęcherzykowy – są hormonem powodującym rozszerzenie naczyń krwionośnych w narządzie rodnym i zwiększone jego ukrwienie, co wykazały liczne badania naukowe. Ponadto hormon ten powoduje odnowę komórek nabłonka, nie ograniczając się tylko do pochwy i narządów rodnych. Pod wpływem estrogenów odrasta błona śluzowa macicy, złuszczona w okresie miesiączki, odtwarza się i zyskuje intensywne ukrwienie nabłonek pochwy i dróg rodnych (stale mniej czy więcej złuszczający się w okresie cyklu miesiączkowego). Ponadto estrogeny wpływają na jędrność tkanki podskórnej, świeżość i prawidłowe ukrwienie skóry, gęste i połyskliwe włosy itp.

Stwierdzono już dość dawno, że zaburzenia hormonalne w sensie niedomogi estrogenowej idą często w parze z wypadaniem i łamliwością włosów. Wiadomo również, że zmiany starcze, polegające na zaniku i zwiotczeniu tkanek, zaniku nabłonka narządu rodnego, jak i mięśni całego ciała, są między innymi wynikiem kończenia się produkcji estrogenów przez jajnik. Tak mniej więcej wyglądają skutki zmniejszenia czynności estrogenowej w organizmie. Aby zredukować te zaburzenia, zaczęto dodawać do tabletek doustnych pewne ilości syntetycznego hormonu estrogenowego. Niewątpliwie łagodzi to nieco skutki działania tabletki, ale pojawia się z kolei ujemny wpływ estrogenów syntetycznych na wątrobę i krzepliwość krwi.

Rozważania powyższe w formie niezwykle uproszczonej próbują ukazać niewielką ilość skomplikowanych mechanizmów czynności neurohormonalnych, a sprawa się tym bardziej komplikuje, że wszystkie te mechanizmy są jeszcze mało zbadane i nauka rozszyfrowała je tylko w niewielkich wycinkach. W tej sytuacji istnieje zawsze niebezpieczeństwo spowodowania uszkodzeń, których nie potrafimy leczyć. W poradni coraz częściej pojawiają się pacjentki stosujące tabletki doustne, u których po kilkunastu miesiącach czy po dwóch-trzech latach stosowania występują poważne zaburzenia miesiączkowania, aż do całkowitego ustania krwawień miesięcznych. Leczenie tych spraw nie jest łatwe.

W związku z licznymi zaburzeniami czynności hormonalnej jajników, uważam za rzecz absolutnie niewskazaną stosowanie tabletek doustnych u młodych dziewcząt. Układ hormonalny młodej dziewczyny w wieku od piętnastu do dziewiętnastu lat jest jeszcze bardzo nieustabilizowany i wpływ tabletek, które zmieniają prawidłową czynność hormonalną jajników w okresie, kiedy dopiero rozpoczyna się ich działalność, jest moim zdaniem bardzo niebezpieczny.

W ostatnim dwudziestoleciu obserwuję coraz więcej dziewcząt, szczególnie tych bardzo wysokich i szczupłych, które zgłaszają się na badania i leczenie z powodu nieregularnych i występujących z dużymi przerwami miesiączek. Badanie cytohormonalne cyklu miesiączkowego u nastolatek wykazuje przedłużanie się okresu stabilizacji czynności jajników do osiemnastego-dziewiętnastego roku życia. Sądzę, że jest to zjawisko fizjologiczne u współczesnych dziewcząt, ale w związku z przedłużaniem się okresu regulacji neurohormonalnej, bardzo niewskazane jest stosowanie w tym wieku tabletek antykoncepcyjnych. Tabletki bowiem dezorganizują cykl hormonalny, z natury jeszcze niestabilny. Może to prowadzić do niepowetowanych szkód, których nie da się obecnie przewidzieć, a szkody te potrafimy ocenić dopiero za wiele lat.

Uważam również, że nie powinny stosować tabletek antykoncepcyjnych kobiety, które nie rodziły jeszcze dzieci. Tabletka, wpływając na czynność przysadki i międzymózgowia, po wielu latach stosowania może wywołać zaburzenia w przebiegu ciąży i porodu. Pojawiają się doniesienia z innych krajów, że młode kobiety, zachodzące w ciążę po wieloletnim stosowaniu tabletek antykoncepcyjnych przed dwudziestym rokiem życia, mają trudności z donoszeniem ciąży i ronią lub rodzą dzieci wcześniaki, niezdolne do życia, w piątym czy szóstym miesiącu ciąży.

Niestety, biznes jest biznesem, a tabletka to żyła złota. W miarę narastania zastrzeżeń lekarskich, tyczących tabletki i negatywnego wpływu estrogenów w niej zawartych, próbuje się więc ratować skompromitowaną tabletkę, zmniejszając w niej ilość estrogenów. Tabletkę taką nazwano steryletką. Niestety, jak stwierdzili farmakolodzy, bardzo wiele leków ją unieczynnia, i to leków popularnych, jak proszki od bólu głowy, fenacetyna, środki znieczulające i wiele innych.

Pacjentki, które dostają receptę na steryletki, najczęściej nie są ostrzegane przez lekarzy (sama to stwierdziłam) o lekach blokujących działanie antykoncepcyjne tabletek. Kobiety biorą je, zachodzą w ciążę i nie wiedząc o tym, biorą je jeszcze prawie przez dziesięć dni. Trudno przewidzieć, jakie będą skutki oddziaływania estrogenu w pierwszym okresie rozwoju zarodka. Dzieci dwu-, trzyletnie, jakie widziałam u matek, które zaszły w ciążę po braniu steryletki, były małe, chude, blade i wyglądały bardzo nieciekawie. Ale co ujawni się jeszcze w miarę dalszego rozwoju? Kto wie? Zresztą nie są to tak całkiem fantastyczne przypuszczenia, biorąc pod uwagę prowadzone po dwudziestu latach badania dzieci matek stosujących przez wiele lat tabletki antykoncepcyjne w Ameryce.

Mówiąc o tabletkach antykoncepcyjnych z dodatkiem estrogenów, chciałabym zacytować kilka interesujących obserwacji z książki The New Our Bodies Ourselves, wydanej w roku 1984 przez Simona i Schustera w Nowym Jorku. Książka ta jest bardzo obszernym, popularnym podręcznikiem-informatorem dla kobiet. Zawiera wszelkiego rodzaju porady higieniczne, zdrowotne itp. Znalazłam tam rozdział zatytułowany DES – takiego skrótu używa autor na określenie preparatów z zawartością dietylostilbestrolu i jego pochodnych.

Narodowy Instytut Przeciwrakowy NIH w publikacji nr 81/118 z marca 1980 roku wymienia nazwy wszystkich preparatów tego typu stosowanych jako preparaty zapobiegające poronieniu, nawet profilaktycznie dla zabezpieczenia ciąży, bez przeprowadzenia jakichkolwiek badań diagnostycznych, które by wykazywały, czy są potrzebne. Ponadto podawano je kobietom nieciężarnym przy dolegliwościach związanych z przekwitaniem, dla zatrzymania laktacji, w pigułkach antykoncepcyjnych – także w steryletkach i tabletkach „jednorazowego użycia po stosunku”. Dalej – przy leczeniu trądziku młodzieżowego u dziewcząt, przy zmianach zanikowych narządu rodnego, w okresie menopauzy i po menopauzie. Jednym słowem, jak w dowcipnym wierszyku, który krążył w okresie, gdy penicylinę wprowadzano do leczenia: „Czy chcesz mieć córkę? Czy chcesz mieć syna? Zawsze pomoże penicylina”. Podobnie wygląda sprawa leczenia estrogenami – „pomagają na wszystko”. A może estrogeny na coś szkodzą?

Zainteresowano się tym zagadnieniem w Ameryce, gdzie zresztą narodziła się moda na podawanie DES przy większości kobiecych dolegliwości. Przebadano sześć milionów kobiet, którym z różnych względów w latach 1941-1971 podawano dietylostilbestrol. O tym, jakie było powodzenie tego leku, świadczy liczba około dwustu dwudziestu preparatów produkowanych tylko w Ameryce w postaci zastrzyków, tabletek i czopków... A na świecie?

Pomimo że badania eksperymentalne już w latach trzydziestych wykazały rakotwórcze działanie estrogenów na zwierzęta laboratoryjne, FDA[26] dopuściła DES do obrotu w 1942 roku jako środek likwidujący laktację, przy leczeniu objawów menopauzy i zapalenia pochwy. W 1947 roku FDA rozszerzyła aprobatę na DES i zezwoliła na stosowanie znacznie większych jego dawek w ciąży, mimo że nie przeprowadzono badań, które by stwierdziły jego nieszkodliwość dla płodu i matki (!!!). Dalsze badania po roku 1953 dowiodły, że DES jest nieskuteczny w zapobieganiu poronieniom, pomimo to FDA nie ostrzegała przed używaniem go aż do roku 1971, gdy ostatecznie zakończono badania nad jego powiązaniami z rakiem.

W ciągu osiemnastu lat podawany był niepotrzebnie milionom kobiet ciężarnych, a do dziś dnia przepisywany jest nieciężarnym pacjentkom przy problemach przekwitania, dla zatrzymania laktacji. Stosowany jest w pigułkach antykoncepcyjnych, steryletkach i „jednorazowych tabletkach po stosunku”, przy leczeniu trądziku itp.

Kobiety amerykańskie postanowiły się bronić, a niełatwa jest wojna z potentatami biznesu – zorganizowano więc związek kobiet zwanych Córki DES (córki matek zażywających w ciąży DES oraz po wieloletnim stosowaniu tabletek antykoncepcyjnych). U córek tych poniżej trzydziestego piątego roku życia stwierdzono występowanie raka macicy i pochwy typu Adenocarcinoma. Szczyt zachorowań przypadał w wieku od piętnastu do dwudziestu dwóch lat. Jedynie skuteczną i najczęstszą formą leczenia tego typu nowotworu jest amputacja macicy z częściową amputacją pochwy.

U córek DES obserwuje się wrodzone zmiany budowy narządu rodnego, zniekształcenie szyjki i macicy w kształcie litery T. Ze względu na odchylenia od normy w budowie macicy i szyjki macicznej (rozluźnienie zwieracza szyjki), mogą one spowodować trudności w donoszeniu pierwszej ciąży do końca – porody przedwczesne, poronienia oraz ciąże jajowodowe (szerokie przejście z macicy do jajowodów ułatwia zagnieżdżenie się ciąży pozamacicznej). Ciąże u takich kobiet muszą być zawsze traktowane jako „ciąże wysokiego ryzyka”.

Przy tego typu patologii w budowie macicy nie wolno stosować wkładki domacicznej w celach antykoncepcji, gdyż bardzo łatwo można spowodować przebicie ścianki macicy. Dla tych kobiet, jak zresztą moim zdaniem także dla wszystkich innych, kapturki i krążki są najbezpieczniejsze. Jak widać, zdają one egzamin w różnych okolicznościach życiowych. Córki DES, do których należą także kobiety urodzone po wieloletnim stosowaniu antykoncepcji doustnej przez matkę, wymagają specjalnych badań. Podręcznik amerykański w swoich poradach podkreśla, że kobiety z tej grupy powinny być badane w podany poniżej sposób:

●  staranne obejrzenie pochwy, szyjki macicy w poszukiwaniu odchyleń w budowie,

●  delikatne obmacywanie ścian pochwy,

●  pobranie czterostronnego (kwadratowego) rozmazu cytologicznego ścianek pochwy oprócz rozmazu z szyjki macicy,

●  barwienie jodyną szyjki macicy i pochwy (normalny nabłonek barwi się na brązowo, natomiast partie pochwy pokryte nabłonkiem gruczołowym – zmiany te nazywają się adenosis – pozostają białoróżowe, niezabarwione).

Adenosis występuje w postaci całych płaszczyzn nabłonka gruczołowego w ściankach pochwy. Spotykamy to z reguły u córek DES. Oczywiście w wypadku zastrzeżeń robi się badania rentgenowskie macicy oraz inne badania, jak biopsja i kolposkopia. Pocieszającą jest sprawą, że zaburzenia te występują zwykle do i w czasie pierwszej ciąży, a po trzydziestym roku życia przeważnie zanikają.

Matki DES, jak również kobiety stosujące przez wiele lat estrogenowe środki antykoncepcyjne, wykazują wzrastającą zapadalność na raka piersi, macicy, szyjki macicznej oraz jajników. Większość źródeł zgodnie podaje, że występuje opóźnienie od dziesięciu do dwudziestu lat pomiędzy zażywaniem leków DES a pojawieniem się tych schorzeń.

Wygląda na to, że badania amerykańskie pokrywają się z obserwacjami w krajach europejskich, dotyczącymi kobiet stosujących tabletki antykoncepcyjne od bardzo wczesnych lat, o czym wspomniałam już poprzednio. Obserwacje powyższe są jeszcze w toku badań niezakończonych definitywnie, ale są dostatecznie niepokojące, aby zastanowić się i nie stosować antykoncepcji doustnej w wieku młodzieńczym.

W ostatnich latach tabletki antykoncepcyjne są środkiem stosowanym powszechnie na świecie, nawet i w celach leczniczych przy pewnych schorzeniach. Można by przypuszczać, że moje rozważania są wyrazem odcinania się od postępu w dziedzinie antykoncepcji. Jestem jednak przekonana, że hormonalne środki doustne staną się w przyszłości jedną z wielu bocznych ścieżek, z których zrezygnuje się po znalezieniu lepszych rozwiązań. W chwili obecnej niestety nie mamy wiele do wyboru i kobiety z tych czy innych względów niedecydujące się na proponowane przeze mnie w tym rozdziale inne środki antykoncepcyjne, stosują tabletki.

Przypominam tu jeszcze, aby uniknąć najbardziej przykrych komplikacji, na które zresztą z naciskiem zwraca uwagę nasza literatura naukowa, że należy przed rozpoczęciem stosowania tabletek koniecznie zrobić badania czynności wątroby i krzepliwości krwi. Nie wolno bowiem zażywać tabletek po przebytej żółtaczce zakaźnej lub dolegliwościach wątroby, a także przy zwiększonej krzepliwości krwi. Nie należy również stosować tabletek u kobiet ze skłonnością do zaburzeń miesiączkowych typu opóźniania się czy dłuższych przerw, ponieważ dolegliwości te mogą się nasilać, aż do całkowitego ustania miesiączkowania (oczywiście mowa tu o stosowaniu tabletek w celach antykoncepcyjnych, a nie leczniczych, ponieważ w tym przypadku decyduje lekarz).

Zachęcać do stosowania tabletek nikogo nie trzeba, ponieważ są one rzeczywiście bardzo wygodne w użyciu i stuprocentowo zapobiegają ciąży. Może jedna tylko uwaga o samej technice stosowania, którą warto znać, a mianowicie: gdy zaczynamy stosować tabletki, niepłodność występuje dopiero po dziesiątej tabletce, to znaczy od piętnastego dnia cyklu miesiączkowego, licząc od pierwszego dnia ostatniej miesiączki. I druga uwaga: po przerwaniu stosowania tabletek, płodność ogromnie się zwiększa i jeżeli kobieta nie zabezpieczy się w inny sposób, natychmiast zachodzi w ciążę, nierzadko w ciążę bliźniaczą.

Metoda komputerowa Bioself 110

Bioself 110 jest wskaźnikiem płodności opartym na dwóch tradycyjnie stosowanych naturalnych metodach planowania poczęć: metodzie kalendarzowej rytmu miesiączkowego oraz metodzie termicznej, bazującej na zmianie porannej ciepłoty ciała w cyklu miesiączkowym.

Bioself 110 umożliwia uzyskanie codziennej informacji o poziomie płodności, pod warunkiem że używająca go kobieta dokładnie przestrzega przepisów stosowania aparaciku.

Aby sprawdzić swój poziom płodności danego dnia, należy dotykać jednocześnie kciukiem i palcem wskazującym metalowej części czujnika temperatury. Wówczas to pojawia się czerwony i żółty bądź zielony i żółty sygnał, widoczny przez około dwie sekundy. Żółty sygnał oznacza, że aparat jest gotowy do rejestracji temperatury.

Temperaturę trzeba zmierzyć zaraz po przebudzeniu, po co najmniej pięciu godzinach snu i przed wstaniem z łóżka. Należy pozostać w pozycji leżącej, miernik temperatury umieścić pod językiem i trzymać usta zamknięte (można mierzyć temperaturę także w pochwie lub odbycie). Po około dwóch minutach słychać krótki sygnał, który oznacza, że temperatura została zmierzona i wtedy można sprawdzić swój poziom płodności. Znika również żółty sygnał.

Pomiar temperatury trzeba powtarzać każdego dnia. Można mierzyć temperaturę w czterogodzinnym przedziale czasu, to znaczy dwie godziny wcześniej niż dnia poprzedniego i dwie godziny później.

W tym przedziale czasu Bioself pokazuje w momencie włączenia żółty i zielony lub żółty i czerwony sygnał.

Sygnał ciągły czerwony oznacza fazę płodności, w której jej poziom jest najmniejszy, jednak istnieje pewne ryzyko zapłodnienia.

Sygnał migający czerwony to faza wysokiej płodności. W tym okresie, jeżeli nie pragnie się zajść w ciążę, zalecana jest wstrzemięźliwość seksualna.

Sygnał zielony oznacza fazę niepłodności. W tym okresie stosunek płciowy nie powinien prowadzić do zapłodnienia.

Pierwszego dnia miesiączki należy nacisnąć za pomocą spiczastego narzędzia (na przykład długopisu) mały metalowy guzik z boku urządzenia.

Sygnał dźwiękowy będzie potwierdzeniem faktu rejestracji.

Temperatura powinna być co najmniej raz zmierzona przed pierwszym zarejestrowanym dniem menstruacji.

1. Pierwszego dnia użycia zmierz temperaturę po obudzeniu. Pierwszego dnia miesiączki naciśnij metalowy guzik.

2. Nie mierz temperatury w ciągu pięciu pierwszych dni miesiączki. Zacznij znowu szóstego dnia.

3. Drugi i następne cykle: naciśnij guzik każdego pierwszego dnia miesiączki.

4. Nie mierz temperatury aż do szóstego dnia cyklu. Bioself ma pamięć, w której są między innymi następujące informacje:

– temperatury rejestrowane w ciągu ostatnich sześćdziesięciu czterech dni,

– poziom płodności podczas każdego z tych dni,

– długość ostatnich sześciu cykli.

Wszystkie te informacje mogą być wydrukowane wraz z odpowiednim wykresem. Dzięki temu ginekolog potrafi powiedzieć, czy w cyklu następuje owulacja, zbadać długość fazy po owulacji, sprawdzić regularność rytmu miesiączkowania. Informacje te są bezcenne przy określaniu przyczyn trudności zajścia w ciążę lub zmniejszonego poziomu płodności.

Informacje do zapamiętania:

●  Zaleca się, aby zacząć mierzyć temperaturę we wczesnej fazie cyklu miesiączkowego. Jeżeli nie uda się zacząć przed owulacją, Bioself może nie mieć wystarczającej informacji do obliczenia fazy fizjologicznej niepłodności. W takim przypadku urządzenie będzie sygnalizowało fazę płodności (czerwony sygnał) aż do następnej owulacji.

●  Jeżeli po dwóch cyklach używania Bioselfu nie pojawi się zielony sygnał, należy wydrukować informacje zawarte w jego pamięci (skontaktować się z punktem sprzedaży, najlepiej pierwszego dnia cyklu) i skonsultować się z ginekologiem (o adresy, gdzie można sporządzić wydruk wykresu, trzeba dowiedzieć się w miejscu zakupu aparatu).

●  Bioselfu nie można używać w czasie stosowania doustnych środków antykoncepcyjnych.

●  Karmienie piersią opóźnia wystąpienie pierwszej miesiączki po porodzie. W takim przypadku zielony sygnał może się opóźnić lub w ogóle nie pojawić.

●  Bioself funkcjonuje prawidłowo, nawet jeżeli kobieta ma gorączkę lub raz zapomniała zmierzyć temperaturę. Jednakże istnieje wtedy ryzyko, że zielony sygnał opóźni się lub nie pojawi w tym cyklu.

●  W dni, kiedy sygnał jest czerwony, Bioself emituje sygnał akustyczny każdego ranka o tej samej godzinie, o której był dokonany pomiar poprzedniego dnia, aby przypomnieć o konieczności pomiaru temperatury.

●  Urządzenie emituje kilkakrotny sygnał dźwiękowy, aby zasygnalizować następujące błędy: że miernik temperatury jest wilgotny po użyciu – należy go wytrzeć, że użytkowniczka próbowała dokonać pomiaru temperatury poza dozwolonym czasem.

●  Jeżeli chce się zmienić godzinę mierzenia temperatury (zmiana strefy czasowej), należy wyjąć baterie na dziewięćdziesiąt sekund. Bioself będzie gotowy do zmierzenia temperatury następnego ranka tak, jak w momencie zakupu.

●  Temperaturę można mierzyć w odbycie lub pochwie – trzeba jednak przestrzegać konsekwentnie stałego sposobu pomiaru w czasie trwania całego cyklu.

Bateria Bioselfu powinna wystarczyć mniej więcej na rok. Kiedy zaczyna się wyczerpywać, urządzenie informuje o tym trzema sygnałami dźwiękowymi w momencie, kiedy użytkowniczka chce sprawdzić poziom płodności. Ma ona około dwóch godzin na wymianę baterii i powinna skontaktować się natychmiast z punktem sprzedaży. Aby zmienić baterię, trzeba zdjąć tylko jedną osłonę, wyjąć baterię i zastąpić ją nową wciągu dziesięciu minut, jeżeli chce się zachować zawartość pamięci urządzenia. Nie należy zamieniać górnej i dolnej osłony.

Uwaga: Nie wolno dotykać miernika temperatury, zmieniając baterię!

Nie wystawiać urządzenia na działanie wysokiej temperatury, bezpośrednie promieniowanie słoneczne lub narażać na wstrząsy. Urządzenie można przechowywać w temperaturze od 0o do 50oC.

Wskaźnik płodności Bioself zaznajamia z przebiegiem cyklu, dostarcza naturalnej alternatywy w stosunku do sztucznych metod antykoncepcyjnych oraz jest pomocny przy planowaniu poczęć.

Bioself 110, jak każdy mechanizm bardziej skomplikowany, nie nadaje się dla kobiet nieobeznanych z tego rodzaju mechanizmami, ponieważ naciskają one kolejno wszystkie możliwe guziki, w wyniku czego Bioself wskazuje źle albo wcale. W tym przypadku ścisłe przestrzeganie wskazań przez użytkownika warunkuje prawidłowe wyniki.

Kultura miłości i życia codziennego rodziny, spokój i harmonia są zależne w ogromnym stopniu od prawidłowej antykoncepcji. Uwalnia ona kobietę od ciągłego lęku, czającego się w cieniu miłości seksualnej, gwarantuje jej zdrowe i szczęśliwe macierzyństwo, chroni przed niepłodnością i innymi powikłaniami związanymi z przerywaniem ciąży.

Metoda krystalizacyjna PC-2000

Śmieszna sprawa, po dwudziestu pięciu latach spotkałam się ponownie z zaprzyjaźnionym testem. Test krystalizacyjny śluzu szyjkowego opisałam pierwszy raz w Polsce w latach 1953-1954, pracując jeszcze w szpitalu u dr. Romana Welmana. Wygłosiłam pracę o tym teście na Zjeździe Towarzystwa Ginekologów Polskich w Lublinie i, jak się okazało, równolegle podobną pracę opublikował dr Baron z Poznania. W mojej pracy wykazywałam przydatność testu w ocenie cyklu miesiączkowego, dołączając odpowiednie rysunki i wykresy. I trzeba trafu, że u mnie wyszła wyraźna przydatność diagnostyczna testu, natomiast dr Baron stwierdził, że wskazania testu są niemiarodajne. A dlaczego? Dlatego, że pobierał śluz pipetą, w której mieszał się on z płynami z szyjki i pochwy. I wtedy pierwszy raz się przekonałam, że krystalizuje się tylko śluz zupełnie czysty.

Przez dwadzieścia pięć lat pracy lekarskiej stosowałam ten test, łącznie z cytologią, z doskonałym rezultatem. Znalazł się również na honorowym miejscu w mojej pracy doktorskiej.

W przychodni dla dzieci doc. Andrzeja Jaczewskiego, o której wspominałam wcześniej, porównywałyśmy z dr M. Pułtorak rozmazy cytologiczne z pochwy i śluzówki jamy ustnej (ponieważ u dziewic trudno było pobierać z pochwy) i okazało się, że wyniki były jednakowe. Niestety nie wpadłyśmy wtedy na pomysł, aby spróbować, czy ślina nie krystalizuje się podobnie jak śluz. Dużą przyjemność sprawiło mi spotkanie ze starym znajomym w nowym wcieleniu – z testem krystalizacyjnym śliny.

Od niedawna bowiem istnieje nowa metoda planowania rodziny – całkowicie naturalna, pewniejsza i skuteczniejsza od kalendarza Ogino-Knausa. Kobieta sama bada własną ślinę i w ciągu kilku sekund wie, czy w badanym dniu jest płodna, czy nie! Aparat PC-2000, który proponuję nazwać sympatyczniej „Lizawką”, powstał w Hiszpanii. Niemieccy interniści, przeprowadzając badania jego skuteczności, stwierdzili, że u przebadanych kobiet stosujących „Lizawkę”, nie doszło do niepożądanej ciąży.

Szwajcarski PC-2000 pozwala precyzyjnie stwierdzić, kiedy zajście w ciążę jest najbardziej prawdopodobne (3-4 dni przed owulacją i 2-3 dni po jej zakończeniu). Powstają więc możliwości planowania poczęcia dziecka i zapobiegania niepożądanej ciąży. Po dłuższej obserwacji można też dość dokładnie ustalić dzień owulacji, co pozwala z dużym prawdopodobieństwem przewidzieć płeć dziecka. Jeżeli do zapłodnienia dojdzie w dniu owulacji, wówczas najprawdopodobniej urodzi się chłopiec.

Zalecenia: Płytkę szklaną po użyciu należy wyjąć i wymyć w letniej wodzie. W pojemniczku „Lizawki”, otwieranym z tyłu (nr 3 na rys. 59), znajdują się cztery zapasowe płytki i bateria zasilająca aparat.

Ważne jest, aby pobierana ślina była czysta, nie zawierała resztek jedzenia. W przypadku stanów zapalnych bądź innych schorzeń gardła i jamy ustnej test jest niemiarodajny. Instrukcja użycia aparatu poucza, że dokładnie takie same wyniki wykażą testy dokonane przy pobraniu próbek wydzieliny z pochwy – co nie jest prawdą i nie radzę pobierać wydzieliny z pochwy. Przy pobraniu śluzu z szyjki macicznej ostrzegałam zawsze, że musi być czysty – pobrany pincetą z czopa śluzowego. Jeżeli bowiem śluz zmiesza się z wydzieliną pochwową, upławami ropnymi czy odrobiną krwi – nie krystalizuje się i może wprowadzić w błąd ziarnistym obrazem, sugerując dni niepłodne.

Przed pobraniem próbki śliny nie należy płukać ust wodą, gdyż z powodu rozcieńczenia wynik może być niedokładny. Zaleca się również nie przeprowadzać testów w ciągu dwóch godzin po spożyciu alkoholu. Dla uniknięcia pomyłek i nietrafnych interpretacji, warto zasięgnąć opinii lekarza ginekologa.

Ogromną zaletą „Lizawki” jest to, że można każdorazowo w którymkolwiek dniu cyklu miesiączkowego stwierdzić: płodny czy niepłodny. Pozostałe dwa testy biologiczne: pomiary ciepłoty porannej i komputerowy wymagają natomiast systematycznych pomiarów w całym cyklu miesiączkowym.

Ostatnio ukazały się na rynku aparaciki plastikowe oparte na teście krystalizacyjnym, podobnie jak PC-2000. Jest w nich także szkiełko, na którym umieszcza się ślinę, mała soczewka, wszystko osadzone w oprawce plastikowej. W sumie aparacik ten jest mniej precyzyjny, bo sprawia pewne trudności z wyostrzeniem obrazu, ale ma tę zasadniczą zaletę, że jest znacznie tańszy. Osobiście spotkałam się z aparacikiem firmy OPTIMEX: OX – Optyczny Tester Płodności. Warto dodać, że OX nie wymaga specjalnej żarówki ani baterii, ponieważ nastawia się go na światło zwykłej lampy.

Rozdział IX

Ciąża i seks

To trzecie

Pojawienie się trzeciej istoty między dwojgiem kochających się ludzi, zawsze staje się źródłem wielu nowych problemów, a nierzadko komplikacji.

Sama decyzja powołania na świat dziecka, może być wynikiem najróżnorodniejszych motywacji. Wiele kobiet na przykład sądzi, że zajście w ciążę i przyjście na świat dziecka stanie się momentem wiążącym i stabilizującym miłość. Rozumowanie takie jest najzupełniej błędne.

Kobieta nieomal w każdym momencie swojego życia marzy o dziecku, macierzyństwo jest zawsze istotnym wątkiem jej dobrego samopoczucia i równowagi psychicznej. W wieku dziecięcym pragnienia te zaspokajają rozliczne lalki, misie, wreszcie domowe zwierzęta, pieski, kotki itp. Widzimy niejednokrotnie, jak kilkuletnie dziewczynki ładują z zapałem kocię czy pieska do lalczynego wózka, okrywają, wożą, lulają zupełnie na wzór matki pielęgnującej dziecko.

W wieku młodzieńczym dziecko wydaje się zakochanej dziewczynie sprawdzianem i jak gdyby ostatnim słowem wyrażającym jej miłość. W wieku średnim jest bodźcem do pracy, źródłem marzeń i ambicji macierzyńskich oraz dopełnieniem treści życia. W starości nierzadko wnuczek czy wnuczka staje się dla babci główną radością życia i – jak mówi tradycja – zawsze bardziej kochamy swoje wnuki, niż niegdyś kochaliśmy swoje dzieci. Może jest to wynikiem spłycenia nurtu życia i zawężenia zainteresowań, może tęsknoty do dzieciństwa, zdrowia i piękna młodości? Któż to wie?...

Całkiem inaczej wyglądają te sprawy w oczach mężczyzny. W wieku dziecięcym i młodzieńczym chłopiec jest niesłychanie zaabsorbowany poznaniem i penetracją życia, sportem, osiąganiem dziesiątków nieraz bardzo skomplikowanych celów, które sobie stawia. Potem przychodzi zainteresowanie kobietami, decyzja zawarcia małżeństwa, urządzenia się, oczywiście samochód, mieszkanie, a potem podróże i wycieczki krajowe, zagraniczne – wszystko to przynosi mu wiele emocji, pochłania również masę energii, koniecznej do zorganizowania środków materialnych.

Wreszcie, po osiągnięciu już zaprojektowanego przez siebie statusu życiowego, przeszedłszy przez okres pierwszych szaleństw w miłości, mężczyzna osiąga fazę spokoju oraz względnej stabilizacji. Wówczas dochodzi do wniosku, że przydałoby się mieć dziecko, szczególnie że znajomym i przyjaciołom przychodzą na świat synowie i córki. Wtedy właśnie pojawia się chęć posiadania – przeważnie syna. Mężczyzna pragnie znaleźć w nim współtowarzysza do realizacji swoich męskich zamiłowań i zainteresowań, a także czasem sięga w przyszłość, przelewając nierzadko część niespełnionych pragnień swego życia na osobę dziecka.

Chęć posiadania syna nie jest regułą, jeśli chodzi o mężczyzn, chociaż występuje znacznie częściej niż pragnienie córki. Mężczyźni o charakterach bardzo męskich, którzy w całym swym życiu lubią rozpieszczać kobiety i być przez nie adorowani, wolą raczej córki i zwykle są z nimi potem w doskonałym kontakcie, głęboko zaangażowani uczuciowo.

Sądząc z tej krótkiej charakterystyki, u mężczyzny pragnienie posiadania dziecka pojawia się najczęściej dopiero po trzydziestce. Oczywiście istnieją wyjątki, a więc chłopcy o dużym instynkcie opiekuńczym, tacy, którzy lubią dzieci i zawsze pragną mieć ich całą gromadkę.

Różnice w podejściu kobiety i mężczyzny do chęci posiadania dziecka dają odpowiedź, dlaczego w wielu sytuacjach to trzecie nie jest elementem wiążącym dwoje ludzi, a szczególnie w pierwszym okresie może zniszczyć i rozbić małżeństwo.

W tych z grubsza naszkicowanych ramach mieszczą się dwa zasadnicze problemy: ciąża u kobiety niezamężnej oraz wybranie momentu najwłaściwszego do urodzenia dziecka w małżeństwie.

Wiele młodych kobiet, zakochanych bez pamięci, często pierwszą miłością, próbuje, kierując się zdrowym instynktem miłości, jak najściślej przywiązać do siebie mężczyznę. Pisałam już o rozmaitych obliczach, jakie ukazuje nam miłość; okresy oczarowania i uniesienia uczuciowego przeplatają się z okresami mniejszego zainteresowania, jak gdyby chłodu i oddalania się od siebie. Kobieta z niepokojem obserwuje odpływy uczuciowe i seksualne u mężczyzny. Instynktownie pragnie utrzymać go przy sobie za wszelką cenę. Jeżeli podejdzie do sprawy rozwoju uczuć spokojnie i z rozwagą, to niewątpliwie zauważy, że okresowe ochłodzenia nie oznaczają końca miłości, są tylko kolejnymi stopniami w jej rozwoju.

Znacznie gorzej przedstawia się sprawa, gdy miłość nie jest miłością, tylko porywem zmysłów i kończy się wraz z ich zaspokojeniem. Partner w takim wypadku nie szuka towarzystwa kobiety na stałe i nie chce się z nią wiązać, przewidując z góry, że odejdzie. Kobieta, widząc ochłodzenie uczuć partnera i oddalanie się od niej, nierzadko decyduje się na ciążę jako ostateczny argument, który zmusi go – jak sądzi – do pozostania.

Dawnymi czasy, gdy większość kobiet była na wyłącznym utrzymaniu mężczyzny lub rodziców, ciąża stawała się dla kobiety niezamężnej sytuacją dramatyczną. W środowiskach ludzi zamożnych i wpływowych mężczyzna najczęściej musiał zaślubić kobietę, która zaszła z nim w ciążę, co oczywiście, choć było sprawą honoru, nie stawało się wcale rękojmią szczęśliwego małżeństwa. A raczej wręcz odwrotnie.

Jeżeli dziewczyna pochodziła z rodziny ubogiej, która nie miała możliwości jej bronić, reguły postępowania były równie okrutne, jak proste: musiała opuścić dom, który okryła hańbą, ponieważ zeszła na złą drogę – jak to wówczas określano. Była napiętnowana i z taką kobietą nikt potem nie chciał się ożenić.

Obecnie, gdy większość kobiet jest zawodowo samowystarczalna i potrafi utrzymać siebie i dziecko, sytuacja nie zawsze wygląda tak dramatycznie, ale postępowanie mężczyzn do dziś dnia niewiele się zmieniło. Czasami jeszcze poczucie odpowiedzialności czy obowiązku zmusza ich do małżeństwa i stworzenia dziecku rodziny, ale małżeństwo takie, wymuszone okolicznościami, nigdy nie będzie tym, czym mogłoby być przy świadomej decyzji dwojga ludzi. W większości wypadków jednak mężczyzna znika, wystraszony niepożądanymi obowiązkami, i często trudno nawet uzyskać od niego alimentację dla dziecka. Pomimo że życie stale pokazuje nieskuteczność tego rodzaju argumentów w celu podtrzymania kończącej się miłości, kobiety ciągle jeszcze próbują „złapać mężczyznę na dziecko”. Chociaż nic z tego nie wychodzi, a wszystkie ciężary spadają w końcu na barki matki.

Trzeba zrozumieć, że miłość, która nie zdała jeszcze próby życia i nie stała się trwałą i świadomą więzią łączącą dwoje ludzi, rozpada się, a nie umacnia z chwilą pojawienia się dziecka.

Podobnie sprawa wygląda w małżeństwie, chociaż formalnie ma to mniejsze znaczenie, odgrywa natomiast bardzo dużą rolę w dziedzinie uczuciowej. Jak już wspomniałam niejednokrotnie, pierwsze lata miłości i małżeństwa to trudny okres zżywania się i dopasowywania dwojga ludzi, tak różnych, jak tylko mogą się różnić mężczyzna i kobieta.

Stworzenie sobie wspólnych zainteresowań, uzgodnienie charakterów, obustronne ustępstwa na korzyść współpartnera dla stworzenia spokoju i harmonii w małżeństwie, wymagają wiele czasu i dobrej woli obojga młodych. Dochodzą tu intymności stałego współżycia fizycznego, które również wymaga czasu, aby w pełni rozkwitło.

Nie wolno także zapominać o tym, że w okresie ciąży i w pierwszych miesiącach po porodzie konieczne jest kilkumiesięczne zaniechanie współżycia. Poziom zainteresowań seksualnych kobiety w tym czasie, szczególnie w pierwszym roku po porodzie, znacznie spada, ponieważ jest ona wyczerpana porodem i obciążona masą dodatkowych obowiązków.

Nierzadko w mojej praktyce lekarskiej przychodzili mężowie, prosząc o poradę. Stwierdzali, że małżeństwo ich, dotąd dobrane i bardzo zgodne seksualnie, nagle się zepsuło. Żona wyraźnie unika współżycia, znajdując byle pretekst, a jeżeli wreszcie dochodzi do tych spraw, wszystko przebiega bez entuzjazmu. Nie ma co mówić o jakiejkolwiek inicjatywie z jej strony. Sprawy seksu przestały w ogóle wchodzić w rachubę, a zachęcanie jej wymaga mnóstwa energii i daje mizerne efekty. W rozmowie z żoną dowiadywali się, że nagle wygasło u niej całkowicie zainteresowanie dla współżycia. Ponadto – stwierdzali – chyba choruje na śpiączkę, ponieważ może zasnąć niemalże o każdej porze dnia i nocy, gdy choćby na chwilę się położy. Po prostu łóżko stało się dla niej jedynie symbolem upragnionego snu i wypoczynku.

Po rozmowie z obydwojgiem małżonków i dokładnej analizie ich trybu życia okazuje się, że żona karmi dziecko, kąpie, przewija, chodzi z nim na spacer, pierze pieluszki, ubranka, prasuje, żeby wszystko było świeże i czyste. Ponadto wstaje kilkanaście razy w nocy, bo dziecko źle śpi, płacze, budzi się, nie mówiąc już o wielokrotnym przewijaniu. Oczywiście sporo dzieci przesypia spokojnie swoje sześć, osiem godzin w ciągu nocy i nawet nie wymaga przewijania, ale nie jest ich duży odsetek. Po nocy przespanej jak zając pod miedzą, ponieważ matka stale nasłuchuje, czy dziecko nie marudzi, albo sprawdza, czy się nie odkryło, przychodzi następny dzień wypełniony obowiązkami od świtu do późnej nocy. Często mąż dodaje: „Przecież ona jest na urlopie macierzyńskim, a ja ciężko pracuję na utrzymanie rodziny”.

I tu trzeba wyjaśnić mężowi, że urlop macierzyński jest wypoczynkiem po trudach i ubytku sił oraz zdrowia związanym z ciążą, porodem i karmieniem, a praca i obowiązki domowe, które znacznie się zwiększyły się z chwilą pojawienia się dziecka, muszą być podzielone między dwoje. Przecież poza dodatkowymi obowiązkami pozostaje jeszcze prowadzenie gospodarstwa dla całego domu, zakupy, przygotowanie posiłków, utrzymanie porządku i wiele innych prac.

Gdy zwraca się do mnie zmordowana żona z żalami na nadmiar temperamentu małżonka, często półżartem daję jej następującą receptę: po całym dniu pracy radzę położyć się spać w drugim pokoju, a męża na kilka nocy zostawić razem z dzieckiem. Niech wstaje, zagrzeje rumianek, przewinie parę razy, a na pewno z dużo większym zrozumieniem odniesie się po kilku nocach do zmęczenia i stałej senności żony.

Naprawdę doradzam zasadniczą zmianę podziału obowiązków, tak aby kobieta nie była wyczerpana do ostateczności i co za tym idzie, całkowicie „wyprana” z zainteresowań seksualnych. Mąż natomiast, przy dodatkowym obciążeniu częścią spraw związanych z opieką nad dzieckiem, nie będzie kipiał nadmiarem temperamentu.

Proponuję młodym parom zgłaszającym się z kłopotami do poradni, następujący podział zajęć przy dziecku: żona robi zakupy, gotuje dla niemowlęcia, ewentualnie karmi je, przewija, wychodzi na spacer (to może również robić mąż, ponieważ ruch na świeżym powietrzu po przyjściu z pracy dobrze mu zrobi, ale dziecko powinno raczej wychodzić na powietrze przed południem, na słońce), a także pierze i prasuje ubranka dziecka. Mąż pierze pieluchy zebrane z całego dnia. Ponadto do obowiązków ojca powinna należeć kąpiel dziecka, ponieważ przyzwyczaja go do intymnego kontaktu z maluchem i oswaja z nim w sytuacji, gdy dziecko jest najmilsze, najładniejsze i zwykle rozdokazywane. Oczywiście doświadczona mama również czuwa przy tych zabiegach, podając ubranka, mydło czy ręczniki. Trzeci obowiązek ojca to czuwanie co drugą noc przy dziecku na zmianę z matką, aby kobieta mogła się wyspać. I czwarty obowiązek: długi przedpołudniowy spacer niedzielny z dzieckiem, gdy matka przygotowuje obiad i zajmuje się swoją toaletą oraz zabiegami kosmetycznymi, aby nie wyglądać jak obdarty i zaniedbany kocmołuch w okresie, kiedy z wielu względów małżeństwo przeżywa ciężką próbę.

Przy tej okazji zwracam małżonkowi żartobliwie uwagę, że hurysy są wprawdzie zawsze spragnione miłości i pełne temperamentu, ale przez cały dzień leżą, chrupią słodycze, plotkują, a wieczorami wypoczęte i pełne entuzjazmu witają pana i władcę. Kobieta przemęczona i niedospana nigdy nie będzie dobrym partnerem w miłości.

Wracając do naszych rozważań, nie trzeba zapominać o doniosłości prawidłowego zapobiegania ciąży, szczególnie w pierwszych latach małżeństwa i między kolejnymi porodami. Ciąża i dziecko przychodzące nieplanowo, zbyt wcześnie, zanim małżonkowie osiągną pełną dojrzałość uczuć i zmysłów, zanim stworzą sobie konieczne, przyzwoite warunki mieszkaniowe i materialne pozwalające zdecydować się na dziecko, mogą stać się dużym problemem i spowodować poważny kryzys w małżeństwie. Wszystkie wymienione wyżej mankamenty stają się przyczyną nieporozumień, a gdy do tego jeszcze kobieta, zmęczona i przepracowana, przestaje dbać o siebie, powstają idealne wręcz warunki do pojawienia się na horyzoncie zniechęconego mężczyzny drugiej kobiety. Bywa, że konflikt taki kończy się rozwodem. A przecież rozwód w chwili, gdy kobieta i dziecko wymagają jak największej opieki oraz troskliwości, staje się dla nich wielkim nieszczęściem i katastrofą życiową.

Można by zapytać: „Co to znaczy: dojrzałość uczuć i zmysłów? Kiedy ona przychodzi i jak można o tym się dowiedzieć?!”. Przychodzi wtedy, gdy młodzi upewnią się już, że potrafią uczynić się szczęśliwymi w każdej dziedzinie życia: zaspokajając serce, porywy zmysłów i mając pełną satysfakcję z posiadania takiego towarzysza życia... Kiedy już świadomość tego wszystkiego nie wystarcza... pomimo pełni, rodzi się pustka. Czegoś tu brak, dają o sobie znać pierwsze objawy znudzenia stałą pogodą, harmonią, rozrywkami. Wtedy zwykle pojawia się u obydwojga pragnienie dodania do wspólnego życia czegoś, co uczyni je pełniejszym, co stanie się źródłem nowych doznań dla dwojga kochających się ludzi – wtedy nie tylko poczyna się dziecko, ale w kobiecie budzi się matka, a w mężczyźnie – ojciec.

Nie najważniejsze jest i to, czy urodzi się syn, czy córka, bo oboje pragną po prostu dziecka. Nierzadko jednak i płeć dziecka bywa problemem, czasem nawet niemałym, chociaż ostatnio chyba coraz mniejszym.

Już w czasach starożytnych zastanawiano się niejednokrotnie, co wpływa na to, jaka będzie płeć dziecka. Hipokrates, ojciec medycyny, twierdził, że „z produktów płciowych lewego jądra lub jajnika powstają osoby płci żeńskiej, z prawego zaś – męskiej”. Arystoteles zauważył, że bardzo młode i starzejące się pary płodzą córki.

Pewne kontrowersje wywołała jedna ze wskazówek, umożliwiająca lekarzom egipskim wczesne rozpoznanie ciąży u kobiety i odpowiedź na pytanie o płeć dziecka. W tłumaczeniu Duńczyka Erica Iversena brzmiała ona następująco: „Musisz włożyć do płóciennego woreczka pszenicę i jęczmień. Kobieta ma na to codziennie oddać swój mocz. (...) Jeśli oba zboża kiełkują – będzie rodziła. Jeśli kiełkuje pszenica – urodzi chłopca, jeśli kiełkuje jęczmień – będzie córka. Jeśli żadne ziarno nie kiełkuje – nie będzie rodziła”.

W 1926 roku dwaj ginekolodzy, Selmar Aschheim i Bernhard Zondek, opisali swoją, później sławną reakcję, za pomocą której, w wyniku badania moczu kobiety, można było z dziewięćdziesięciopięcioprocentową pewnością stwierdzić fakt zajścia w ciążę, i to już w ciągu dwóch pierwszych miesięcy. Reakcja ta polegała na wydzielaniu się hormonów z przedniej części przysadki mózgowej, które jest szczególnie silne u kobiet ciężarnych. Aschheim i Zondek oczywiście nie użyli żadnej pszenicy ani jęczmienia, lecz przeprowadzili próby na myszach. Nie próbowali nawet przepowiadać, czy oczekiwane dziecko będzie dziewczynką, czy chłopcem. Odkrycie przez nich właściwości moczu ciężarnej kobiety odpowiedziało na pytanie, w jaki sposób Egipcjanie przed tysiącami lat stwierdzali ciążę. Później, w roku 1939, Niemiec Julius Manger z Instytutu Farmakologii w Würzburgu, ku zdumieniu fachowców dowiódł, że mocz kobiet ciężarnych, które później rodziły chłopców, istotnie przyspieszał wzrost pszenicy, a mocz ciężarnej rodzącej później dziewczynki – jęczmienia.

Nikt bezkrytycznie nie uważa, że współczesne naukowe odkrycia można przenieść w świat wyobrażeń egipskich ginekologów. Chylimy znowu głowy przed świadomością medyczną dawnych kultur. Czynimy to nawet wtedy, gdy przy ponownym przekładzie egipskich wskazań tłumacz przestawił po prostu słowa: pszenica i jęczmień, a egipskie przewidywania dotyczące urodzenia chłopca czy dziewczynki wyjaśnił tym, że w języku egipskim jęczmień był rodzaju męskiego, a pszenica żeńskiego.

Czy tym samym wszystko już było jasne i wytłumaczone? Nigdy, nawet w czasie szczytowych osiągnięć nowoczesnej medycyny, natura nie przestała zakreślać pewnych granic, przed którymi postęp wiedzy lekarskiej musi kapitulować.

W Polsce interesował się tym zagadnieniem doktor Franciszek Benendo. W 1965 roku w swojej pracy doktorskiej stwierdził on na podstawie wieloletnich badań, że chłopcy rodzą się wtedy, gdy stosunek zapładniający ma miejsce na dzień przed lub w dniu jajeczkowania, dziewczynki natomiast – na trzy do pięciu dni przed jajeczkowaniem. Istnieje możliwość naukowego poparcia tej hipotezy, ponieważ plemnik z chromosomem Y – typu męskiego ma małą główkę z niewielką ilością chromatyny, a plemnik z chromosomem X – typu żeńskiego ma wydłużoną główkę z wielką ilością chromatyny w jądrze.

Jeżeli stosunek odbędzie się na kilka dni przed jajeczkowaniem, plemniki z chromosomem Y – męskie – w ciągu kilku dni dzielących je od spotkania z jajem giną jako biologicznie słabsze, a do zapłodnienia są jeszcze zdolne tylko plemniki z chromosomem X – żeńskie, biologicznie silniejsze. W związku z tym, jeżeli zapłodnienie nastąpi na dzień przed owulacją lub w terminie owulacji, równe szanse mają plemniki męskie i żeńskie, ale zwykle wyścig wygrywają plemniki męskie, ponieważ są drobniejsze i z mniejszą główką, więc szybciej i wcześniej docierają do jaja niż plemniki żeńskie i rodzi się chłopiec. Profesorowie Schettles i Klegman z USA stwierdzili, że stosunki w czasie lub w przeddzień jajeczkowania dają w osiemdziesięciu procentach chłopców, a na trzy do pięciu dni przed jajeczkowaniem – dziewczynki. Badania te potwierdziły odkrycie doktora Benendy.

Istnieje prawdopodobieństwo, iż wyniki tych doświadczeń stwierdzają pewną prawidłowość, warto też spróbować, gdy chcemy mieć koniecznie syna lub córkę.

Na marginesie sprawy trzeba podkreślić, że płeć dziecka uzależniona jest wyłącznie od tego, czy plemnik ma chromosom X czy Y – jaja są wszystkie jednakowe. Nie ma więc najmniejszych powodów do robienia żonie wyrzutów, że rodzi samych synów albo same córki, ponieważ sprawa ta zależy wyłącznie od plemników męża.

Na zakończenie powyższych rozważań podaję, jak technicznie można wyliczyć, by urodzili się syn lub córka, oznaczając właściwy dzień strzałką na wykresie pomiarów ciepłoty porannej.

Wspominałam już, że okres ciąży i pierwszych miesięcy po porodzie jest z wielu względów okresem trudnym dla małżeństwa i należy zwrócić uwagę na dwa zasadnicze problemy. Jeden z nich to obciążenia fizyczne i nerwowe wyczerpanej żony, która musi w tym okresie być szczególnie ostrożna, aby w porę zapobiec mogącym się pojawić komplikacjom małżeńskim.

Wiele kobiet uważa, iż okres ciąży jest tak przykry, pełen dolegliwości i wszelkiego rodzaju niewygód, że mąż powinien nosić je bez przerwy na rękach i zachwycać się nimi, choćby z tego względu, że ponoszą wszystkie fizyczne kłopoty związane z przyjściem na świat dziecka. Niestety, mężczyźni nie są skłonni do takiego rozpieszczania swoich ciężarnych żon, chociaż różnie bywało z tymi sprawami w innych kulturach. Istnieje zwyczaj zwany kuwada, który polega na tym, że mąż ciężarnej odczuwa różne jej dolegliwości, jak zgaga, bóle krzyża itp., a wszystko to kończy się zwykle z chwilą urodzenia dziecka. Istotą tych obyczajów jest oficjalne potwierdzenie ojcostwa. Spotyka się je w kulturach staroindiańskich, a także u niektórych szczepów afrykańskich.

W Peru mężowie doprowadzili ten miły zwyczaj aż do pewnej przesady, przejmując na siebie całkowicie rolę kobiety ciężarnej. Mało że odczuwają wszystkie dolegliwości w czasie ciąży, ale również rodzą razem z żoną, przy czym żona rodzi w pozycji stojącej, przeważnie milcząc, a mąż leży na posłaniu i krzyczy, ile tylko może. Wszyscy sąsiedzi bardzo mu współczują, a po porodzie składają gratulacje w związku z narodzeniem dziecka. W trzy dni po porodzie żona wstaje i idzie w pole do pracy, a mąż leży przez sześciotygodniowy okres zwyczajnego połogu i każe się obsługiwać tak żonie, jak i otoczeniu.

Nasi mężowie, rozpieszczani w pierwszych latach małżeństwa, chwaleni i niańczeni jak dzieci, bo typowym stylem miłości kobiecej jest zawsze styl trochę macierzyński, nagle znajdują się w sytuacji, gdy na horyzoncie pojawia się groźny konkurent do uczuć kobiety.

Często konflikt rodzi się z rzeczy bardzo drobnych. Na przykład kobieta odczuwa w czasie ciąży nagłe chęci na różne potrawy, owoce czy jarzyny, czasem w danym sezonie bardzo drogie. Mąż kupuje niewielką ilość, ze względu na budżet domowy, a żona konsumuje wszystko z zapałem, nie zostawiając mu ani troszkę, choćby na spróbowanie. Tu już pojawiają się pierwsze, maleńkie zarodki nieporozumień i wzajemnych pretensji, które z czasem rosną i rosną, nabierając niebezpiecznych rozmiarów. To na pozór nic nieznaczące niedopatrzenie czy podświadome zabieranie rzeczy lepszych i wartościowszych dla dziecka, „bo przecież my już jemy we dwoje”, powoduje u męża wrażenie, że jest odsuwany na drugi plan. Takie i tym podobne, na pozór nieważne sprawy rozbudowują stopniowo w psychice męża przekonanie, że żona już go nie kocha, że „to trzecie” zaczyna być ważniejsze.

Podobny efekt wywołuje zmniejszenie czułości i pieszczotliwości, ponieważ „jestem zmęczona, źle się czuję, jest mi mdło”. Kojarzenie objawów złego samopoczucia z gestami niechęci do męża, budzi w nim żal i pretensje do żony, zazdrość i niechęć wobec dziecka. Pomału i niezauważalnie dziecko zaczyna być w jego oczach nie upragnionym dotąd synkiem czy córeczką, ale intruzem, który odsuwa go od żony.

Znacznie rozsądniejsze od jęczenia, biadań i robienia awantur, będą skargi i żale słabej kobiety, którym towarzyszy wzmożone przytulanie się, szukanie opieki i czułości u męża, bo przecież tylko on potrafi ją pocieszyć, uspokoić i obronić przed przykrymi problemami życiowymi. Takie postawienie sprawy nie powoduje u mężczyzny uczucia odepchnięcia i niedosytu uczuciowego, budzi natomiast dodatkową serdeczność i opiekuńczość oraz poczucie odpowiedzialności za ich troje.

Drugą sprawą, mającą zupełnie zasadnicze znaczenie w okresie ciąży, jest wygląd zewnętrzny kobiety. Nie można opuszczać rąk i dochodzić do wniosku, że i tak jestem zniekształcona, więc nie ma co się stroić i dbać o siebie. Jest to z gruntu błędne przekonanie. Oczywiście jeżeli kobieta nosi sukienki, które wprost pękają na niej i opinając się brzydko, podkreślają zniekształcenie figury, gdy włosy ma w strąkach, ręce niewypielęgnowane, chodzi bez makijażu i wyraźnie zaniedbana w stosunku do swojego normalnego wyglądu, to w najbardziej lekkomyślny sposób psuje sobie większość szans życiowych w tym okresie.

Właśnie zmniejszenie walorów fizycznych przez naturę należy maksymalnie i z wielką starannością wyrównać i nadrobić, tak aby mąż (mężczyźni są mniej spostrzegawczy od kobiet, jeśli chodzi o wygląd zewnętrzny) nie zauważył różnicy albo, jeśli to możliwe, nawet zwrócił uwagę (można to sprytnie podsunąć) na wyjątkowe zadbanie, ładny wygląd żony i stwierdził, że potrafi ona w każdej sytuacji być interesująca i ponętna. A więc: kosmetyczka, fryzjer i przede wszystkim krawcowa. Ubranie powinno w tym okresie nie tylko maskować ciążę, ale również być dobrane do stylu i sylwetki. Kobiety bardzo „kobiece” powinny dodać koronek, falbanek, marszczeń, wybierać materiały jasne i kwieciste, zacierające deseniami kształt figury i starać się, aby sukienki miały zawsze świeży kołnierzyk czy barwny szalik lub inne akcenty ozdobne, przyciągające spojrzenie, a tym samym odwracające uwagę od zmienionych kształtów.

Kobiety w typie chłopięcym powinny nosić raczej spodnie ze specjalnie wszytą, zapinaną na bokach klapą na brzuchu, która powala – w zależności od potrzeb – poszerzyć obwód w pasie. Do takich spodni można nosić sukienki mini czy długie bluzki, luźno spadające do bioder i maskujące talię. Elegancja kobiety starannie maskującej objawy ciąży prowadzi do tego, że mąż chętniej pokazuje się z nią wszędzie, w miejscach publicznych i w towarzystwie, nie czując się skrępowany jej wyglądem.

Nigdy kobieta nie może zapominać, że mężczyzna patrzy przede wszystkim oczyma otaczających go ludzi i bardzo sobie ceni zachwyt i pochwały otoczenia, podziwiającego elegancję żony. Dbałość o sprawy wyglądu zewnętrznego przy rozlicznych dolegliwościach ciąży bywa często męcząca, ale jest to rzecz absolutnie konieczna, która procentuje wysoko w dalszym pożyciu małżeńskim.

Harmonia seksualna

Następnym niezwykle ważnym elementem harmonii małżeńskiej w okresie ciąży i karmienia jest sprawa współżycia seksualnego. Jak już wspominałam, istnieje w ciąży wiele okoliczności, w których współżycie normalne jest niewskazane i niemożliwe; dlatego ciąża jest jednym z okresów, kiedy przydaje nam się nauka pieszczot z okresu narzeczeństwa, petting, czyli wszelkie formy pełnego zaspokojenia seksualnego poza stosunkiem. Rozmaicie kształtuje się popęd seksualny u kobiet ciężarnych, w zależności od przebiegu ciąży i jej okresu. Niektóre kobiety skarżą się lekarzowi, że odczuwają bóle przy orgazmie w pierwszych tygodniach ciąży, inne – szczególnie z niedorozwojem narządów rodnych – odkrywają nagle w sobie uśpioną dotąd intensywną pobudliwość seksualną. Są to kobiety, które rozwijają się w pełni i zaczynają odczuwać rozkosz przy stosunku dopiero w okresie pierwszej ciąży. Przyczyna nagłej zmiany leży w znacznym zwiększeniu ukrwienia pochwy i macicy w przebiegu ciąży, co rozwija oraz poprawia słabo dotąd działający mechanizm dopływu krwi w czasie stosunku i umożliwia osiągnięcie orgazmu. Intensywne ciążowe przekrwienie narządów rodnych kobiety aż do końca siódmego miesiąca ciąży pozwala tym właśnie kobietom przeżywać nie tylko pierwsze orgazmy w ich życiu, ale nawet i po kilka w czasie jednego stosunku.

A jak wyglądają sprawy współżycia w ciąży w świetle badań naukowych, fizjologii, biologii itp.? Masters i Johnson prowadzili badania nad przebiegiem stosunku również i u kobiet ciężarnych. Stwierdzili dość wyraźne różnice między kobietami ciężarnymi i nieciężarnymi w przebiegu poszczególnych okresów pobudzenia seksualnego w trakcie stosunku.

Pierwsza faza stosunku – faza pobudzenia – przebiega ze znacznie większym przekrwieniem sromu i pochwy, ponieważ przekrwienie występujące normalnie przy stosunku nakłada się na stałe przekrwienie narządów w związku z ciążą. Obrzęk i zwiększone przekrwienie ścianek w znacznym stopniu wzmagają zwilżenie pochwy. Płynna wydzielina w fazie pobudzenia u ciężarnej jest mniej więcej o jedną trzecią obfitsza niż poza ciążą. Zwiększone przekrwienie narządów rodnych, sprzyjające podnieceniu seksualnemu, trwa normalnie przez całą ciążę. Służy ono głównie przemianom zachodzącym w macicy i pochwie. Procesy te rozpulchniają je i zwiększają elastyczność, umożliwiając poród.

Przypominamy sobie, ze u kobiety nieciężarnej w fazie pobudzenia szyjka maciczna wydziela duże ilości śluzu. W okresie ciąży szyjka jest zamknięta (chroni płód) i śluzu nie wydziela, ale intensywne zwilżanie ścianek pochwy całkowicie wyrównuje ten niedobór.

W następnej fazie – plateau – u kobiety występuje zwężenie dolnego odcinka pochwy, stawianie się macicy oraz silne przekrwienie więzadeł krzyżowo-macicznych. U kobiety ciężarnej, w miarę zaawansowania ciąży, rośnie przekrwienie i pogrubienie ścianek pochwy, zwężenie dolnego odcinka pochwy dochodzi do siedemdziesięciu pięciu procent światła, a u wieloródek nieraz całkiem się ona zamyka. Stawianie się macicy w czasie orgazmu i przekrwienie więzadeł krzyżowo-macicznych staje się w ciąży pod koniec trzeciego miesiąca i później stanem normalnym, ponieważ macica jest stale wyprostowana, a więzadła przekrwione, i w tej sytuacji nic się nie zmienia.

W fazie orgazmu w pierwszych dwu trymestrach ciąży występują dość wyraźne jeszcze skurcze pochwy, w ostatnich trzech miesiącach pochwa jest tak zmieniona, że nie widać już żadnej różnicy w czasie skurczów.

Wiadomo z opisu przebiegu stosunku u kobiety nieciężarnej, że w fazie orgazmu występuje skurcz macicy. Daje się on również obserwować u kobiet ciężarnych, a szczególnie w ostatnich trzech miesiącach ciąży skurcz taki utrzymuje się nieraz do jednej minuty. Niekiedy w czasie tak długiego skurczu cichnie tętno płodu, ale nie zaobserwowano u niego żadnych z tym związanych ujemnych skutków. Macica w zaawansowanej ciąży po skurczu w fazie orgazmu często przejawia zwiększoną kurczliwość, napinając się potem regularnie jeszcze przez pół godziny. Skurcze te uspokajają się stopniowo, bez złych skutków dla przebiegu ciąży.

Faza odprężenia u kobiet ciężarnych różni się nieco od tej fazy u kobiet nieciężarnych, ponieważ duże przekrwienie narządów rodnych bardzo opóźnia i zwalnia odpływ dodatkowej krwi. W związku z tym podniecenie seksualne utrzymuje się dość długo po stosunku i jak twierdzą kobiety – w całości przeżycia są znacznie intensywniejsze niż poza ciążą. Tak wygląda w skrócie przebieg stosunku u kobiet ciężarnych, opisany przez Mastersa i Johnson.

Orgazm i współżycie seksualne u zdrowych kobiet nie wywierają szkodliwego wpływu na przebieg ciąży. Niektóre pacjentki skarżyły się czasami na bóle głowy po stosunku lub lekkie bóle w podbrzuszu, ale dolegliwości te przemijały dość szybko, bez złych następstw.

Oczywiście nie tylko przekrwienie narządu rodnego decyduje o chęci kobiety do współżycia. Do trzeciego miesiąca ciąży, pomimo narastającego przekrwienia sprzyjającego współżyciu, wiele kobiet skarży się na depresję, płaczliwość, często niepowstrzymaną senność, a najprzykrzejsze bywają mdłości i wymioty. Dolegliwości te wprawiają kobietę w zły nastrój, jest ona nadmiernie drażliwa i nie zawsze chętna do współżycia. W tym okresie jej partner powinien okazać cierpliwość, tkliwość i czułość, które złagodzą jej zły nastrój psychiczny i dolegliwości fizyczne.

Wszystkie te dolegliwości, zwykle nieszkodliwe, ale bardzo nieraz pogarszające samopoczucie, kończą się najczęściej jak ręką odjął z początkiem trzeciego trymestru ciąży. Masters i Johnson stwierdzają, że wśród stu jeden kobiet ciężarnych, osiemdziesiąt dwie przeżywały w czasie od trzeciego do szóstego miesiąca ogromny rozkwit doznań seksualnych, z licznymi orgazmami przy stosunku.

Środkowe miesiące ciąży obfitują w miłe i korzystne dla miłości małżeńskiej przeżycia, bo i bogate życie seksualne, i pierwsze sygnały od oczekiwanego dziecka – ruchy, których wyczuwanie sprawiają obojgu rodzicom wielką radość. Mają oni namacalne dowody, że dziecko już istnieje i nawiązuje z nimi pierwszy kontakt. Szczęśliwe młode mamy opowiadają z entuzjazmem, jak dzieciak wysuwa rączki czy nóżki, uwypuklając macicę, jak chowa łapkę, kiedy się w to miejsce puka palcem, jak się układa, gniewa, a nawet ma czkawkę, którą własnym uchem wysłuchałam kiedyś u ciężarnej, chcącej się upewnić, czy to czasem nie jakieś drgawki. Mężczyzna zaczyna odczuwać ojcowskie zapędy, dając lekkie klapsy dzieciakowi, który za bardzo mamę kopie, i zaśmiewają się oboje, jak wypukła pupka czy inna część ciała wycofuje się rakiem pod wpływem klepania, chowając się w jakichś sobie tylko znanych głębszych zakamarkach.

A ciąża rośnie dalej i przechodzi w ostatnie trzy miesiące. Pojawiają się wówczas nowe dolegliwości, tym razem związane z ogólną ociężałością, nadmiernym napięciem mięśni brzucha, uczuciem pełności miednicy, bólami w plecach. Dołącza się do tego reakcja uciśniętego powiększoną macicą żołądka, manifestująca się przykrą zgagą. Nogi puchną, szczególnie wieczorem, buty trudno zawiązać. Odczuwa też ciężarna wyraźną duszność, szczególnie w ósmym miesiącu, gdy macica wciska przeponę do klatki piersiowej, zmniejszając głębokość oddechu. Wszystkie te dolegliwości najczęściej obniżają coraz bardziej napięcie seksualne, a chroniczne zmęczenie powoduje niechęć do jakichkolwiek dodatkowych wysiłków.

W tym czasie mąż powinien zredukować znacznie częstotliwość współżycia, a także odciążyć kobietę fizycznie, pomagając jej w zajęciach domowych i opiekując się nią, o ile to możliwe, gdy znajduje się ona poza domem i narażona jest na tłok w tramwaju czy trudności z pokonywaniem pięter.

Stopniowo zbliżamy się do okresu „ochronnego”, kiedy współżycie fizyczne w formie pełnego stosunku staje się niemożliwe, ze względu na stan fizyczny kobiety i przede wszystkim na niebezpieczeństwo wprowadzenia chorobotwórczych bakterii, które wędrując w czasie porodu z pochwy do macicy, mogłyby spowodować poważne powikłania i zakażenie krwi.

Znane są opowieści o atletach seksualnych, którzy pochowali po pięć czy sześć żon w ciągu życia. Były to opowieści w większości z czasów naszych dziadków, z miejscowości, gdzie panowała ciemnota i nie docierały podstawowe zasady higieny. Bardzo prosty był mechanizm wymierania żon atlety seksualnego. Zwykle nie przeżywały pierwszego porodu czy poronienia. Zmuszane do współżycia seksualnego przed i zaraz po porodzie, umierały szybko w wyniku zakażenia krwi, ciężkich krwotoków i innych uszkodzeń narządów rodnych.

Po urodzeniu dziecka następuje okres połogu, trwający około sześciu tygodni. W tym okresie obserwujemy wiele zmian w narządach rodnych, które uniemożliwiają podjęcie współżycia seksualnego. Pomijając już zasadniczą sprawę rany łożyskowej w macicy, wchodzi w grę jeszcze wiele innych momentów. Kobieta jest zmęczona, osłabiona, niewyspana. Pochwa i krocze zaczynają się dopiero goić po przebytym porodzie. Szwy na kroczu, bardzo jeszcze świeże, zabliźniają się w pełni w piątym-szóstym tygodniu połogu. W tym czasie szyjka maciczna, otwarta po porodzie i przepuszczająca z łatwością bakterie chorobotwórcze z pochwy do macicy, zamyka się, a macica wraca stopniowo do rozmiarów z okresu poprzedzającego ciążę.

Reakcje seksualne mają intensywność znacznie słabszą i układ nerwowy reaguje jakby w zwolnionym tempie. Mowa tu oczywiście o próbach wywołania orgazmu pieszczotami, a nie o normalnym współżyciu, które w tym okresie jest absolutnie niedozwolone. Intensywne przekrwienie narządów rodnych, występujące przez całą ciążę, cofa się w okresie połogu, a pochwa i srom przypominają raczej narządy staruszek po klimakterium.

Co może być przyczyną tak gwałtownych zmian? Czynnik hormonalny, którego niezwykle doniosłą rolę podkreślałam już w dziale omawiającym wpływ hormonów jajnikowych na napięcie seksualne. Cała ciąża przebiega pod wpływem hormonu ciałka żółtego, który sprzyja rozwojowi płodu, zwiększając zapasy składników odżywczych w błonie śluzowej macicy oraz zmniejszając kurczliwość mięśnia macicy, aby zapewnić spokój dziecku.

W ostatnich tygodniach wzrasta wyraźnie poziom estrogenów, które zwiększają kurczliwość mięśnia macicy, przygotowując ją do porodu. W okresie połogu poziom obydwu hormonów jest bardzo niski. Ciałko żółte skończyło już swą działalność ciążową, a estrogeny nie podjęły jeszcze w pełni cyklicznej czynności miesiączkowej. W efekcie powstaje bezkrólewie hormonalne i „nie ma kto dbać” o stan narządów rodnych, które sprawiają wrażenie narządów w okresie przekwitania.

Hormony estrogenne stymulują pracę gruczołów śluzowych szyjki macicznej, są bodźcem zwiększającym rozrost nabłonka pochwy, oddziałują na układ nerwowy, sprzyjając czynności naczyniowej i zwiększając przekrwienie narządu rodnego. Ponieważ w przebiegu całej ciąży, z wyjątkiem jej ostatnich tygodni, estrogeny niewiele miały do powiedzenia, zmiany wynikające z ich niedoboru wybitnie się ujawniają w okresie połogu: wydzielanie śluzu z szyjki macicznej jest niezwykle skąpe albo nie ma go wcale, nabłonek pochwy wiotki, bardzo wrażliwy, łatwo ulega ocieraniu i uszkodzeniu. Słabe ukrwienie ścianek pochwy i narządu rodnego zmniejsza przesięk wydzieliny zwilżającej do światła pochwy, co powoduje wyraźną jej suchość, ułatwiającą zakażenie bakteriami ropnymi, wywołującymi upławy. Przekrwienie łechtaczki i okolic sromu przy pieszczotach zewnętrznych jest małe i słabo zaznaczone.

W związku z tymi wszystkimi przemianami, w okresie pierwszych tygodni po porodzie pieszczoty małżonków z konieczności ograniczają się raczej do pieszczenia męża, ponieważ aparat seksualny kobiety nie jest wtedy przystosowany do odbierania bodźców z tej dziedziny.

Pomimo to po upływie sześciu tygodni od porodu można już w zasadzie zacząć normalne współżycie seksualne, ale wyżej opisane dolegliwości w mniejszym czy większym stopniu jeszcze pozostają i powinno się stosować wszystkie środki pomocnicze, które polecałam kobietom rozpoczynającym współżycie: parafina na krocze przed stosunkiem, zwilżanie pochwy watą zmoczoną roztworem kwasu bornego w glicerynie, co zapobiega ewentualnym infekcjom, pieczeniu i bolesności przy stosunku. Ponadto należy zachować umiar we współżyciu i pozwolić kobiecie spokojnie wrócić do normy. Przyjmujemy, że około trzy miesiące po porodzie pochwa i narządy rodne wracają już całkowicie do stanu poprzedzającego ciążę.

Interesująca byłaby ankieta przeprowadzona wśród mężczyzn na temat, jak oni widzą pod kątem zainteresowań seksualnych swoje żony w okresie ciąży. Pierwsze miesiące nie nasuwają zwykle większych zastrzeżeń w tej dziedzinie, niektórzy tylko kochający ojcowie skarżą się na pewne zahamowania psychiczne, ponieważ boją się, że współżycie może zaszkodzić dziecku.

Inni stwierdzają wyraźnie zmniejszenie albo zupełny brak zainteresowań seksualnych w stosunku do żony w ciągu ostatnich trzech miesięcy ciąży; tłumaczą to jej złym wyglądem zewnętrznym (powiększenie brzucha, obrzęki, plamy itp.). Zwykle taka postawa pojawia się u mężczyzn, których seksualizm składa się w większej części z komponenty fizycznej niż uczuciowej. Wielu z nim zdradza ściśle poufnie, że mieli w tym czasie inną kobietę, zastrzegając się nierzadko, że zdarzyło się to pierwszy raz od zawarcia małżeństwa, ale czują nieodparty wstręt fizyczny do ciężarnej żony. Być może są to jakieś fizyczne, niewyjaśnione odczucia, ale często, jak już wspomniałam, niedbałość i brak szczególnej troski kobiety ciężarnej o swój wygląd zewnętrzny staje się źródłem krytycznego spojrzenia małżonka i budzi jego fizyczną niechęć. Miłym objawem, obserwowanym przeze mnie ostatnio, jest zwiększenie się zainteresowania męża przeżyciami żony ciężarnej.

Kobiety, które roniły już samoistnie poprzednie ciąże lub których ciąża zagrożona jest poronieniem (z powodu występowania zaburzeń stwierdzonych badaniami cytohormonalnymi), powinny powstrzymać się od stosunków w okresie pierwszych trzech miesięcy ciąży, ponieważ jest to okres największej skłonności do poronień. Oczywiście czas trwania tej abstynencji musi być regulowany ściśle przez lekarza.

Kobiety wątłe, źle znoszące ciążę (a nie zaszkodzi, żeby i inne zwróciły na to uwagę), powinny unikać stosunków przez kilka dni w okresach, w których w normalnych warunkach wypadałby termin miesiączki. Warto już od początku ciąży zaznaczyć sobie w kalendarzu terminy, w których wypadałyby kolejne miesiączki, i przestrzegać tego zalecenia. Okres, w którym powinna przypadać miesiączka, jest szczególnie zagrożony przerwaniem ciąży czy poronieniem.

Jeżeli w normalnym współżyciu jest się przyzwyczajonym do stosunków w pozycjach umożliwiających głębokie wniknięcie członka do pochwy, co idzie w parze z uderzaniem i potrącaniem szyjki macicznej, należy w okresie ciąży zmienić pozycję na bardziej stateczną i zwracać uwagę na to, aby członek wprowadzać ostrożnie i niezbyt głęboko.

Okresy abstynencji, wymagane na sześć tygodni przed i po porodzie, muszą być surowo przestrzegane. Niejednokrotnie w rozmowach z lekarzami, szczególnie położnikami, spotykałam się z narzekaniem: jak można przeprowadzić pacjentkę zdrowo i szczęśliwie przez poród i okres poporodowy, jeżeli zaraz po powrocie ze szpitala (mniej więcej siedem do dziesięciu dni po porodzie), mąż zmusza ją do podjęcia współżycia, i po kilku dniach kobieta wraca z ciężkim zapaleniem ropnym macicy i jajników.

Niewątpliwie takie lekceważenie zdrowia żony ze strony męża jest wielkim wykroczeniem. Należy jednak pamiętać, że mężczyzna o dużym temperamencie, przyzwyczajony przez wiele lat do codziennego współżycia, niezwykle trudno godzi się z nagłą abstynencją i często fizycznie bardzo źle ją znosi. Kryje się tu niebezpieczny zakręt dla małżeństwa. Gdy żona niedostatecznie czujnie strzeże swego ogniska domowego, pojawia się „ta trzecia” i rozbija małżeństwo.

Zaleceniom dotyczącym abstynencji powinny towarzyszyć porady, jak postępować, aby wilk był syty i owca cała. Inaczej mówiąc: jak zaspokoić potrzeby męża, jeżeli nie stać go na abstynencję w tym okresie, a równocześnie nie wpędzić się w chorobę. Pouczenie kobiety, o technice stosunków zastępczych pozwoli jej pomyślnie rozwiązać ten problem. Ale – jak już nieraz podkreślałam – ciąża i połóg nie są najlepszym okresem do uczenia się pettingu. Znacznie rozsądniej i przyjemniej jest nauczyć się tych metod wcześniej.

W okresach wstrzemięźliwości, zalecanej czasem w pierwszych miesiącach ciąży, należy wybrać pieszczoty, które zadowolą męża, a nie doprowadzają do orgazmu u żony, ponieważ przy zagrażającym poronieniu niekorzystne jest doprowadzanie macicy do intensywnego przekrwienia i skurczów towarzyszących orgazmowi.

Proponuję w tym okresie doprowadzenie do wytrysku głaskaniem członka i pocałunkami. Zaczynamy oczywiście od pocałunków, przytulania i ogólnych pieszczot, potem drażnienia okolicy szwu krokowego, jąder oraz członka, aż do wystąpienia pełnego wzwodu. Można również odbyć stosunek w pozycji bocznej tylnej, między uda zwilżone parafiną.

W okresie sześciu tygodni abstynencji poprzedzającej poród, można stosować wyżej wymienione rodzaje pieszczot, jak również stosunek od tyłu między uda, tym razem starannie osłaniając pochwę watą, celem zapobieżenia ewentualnej infekcji.

Po porodzie korzystamy z wyżej wymienionych sposobów, a ponadto dochodzi jeszcze stosunek w normalnej pozycji – na powierzchnię brzucha, na której układamy skrzyżowane dłonie, lekko zwilżone parafiną. Stosunek odbywa się pomiędzy skórą brzucha a powierzchnią dłoni. Wszystkie te metody warto wypróbować i zapoznać się z nimi wcześniej, kiedy każda z nich nosi cechy atrakcji i nowości. Ale w sytuacjach, gdy małżonkowie nie znają ich jeszcze, nigdy nie jest za późno, by je wprowadzić.

Podsumowując – wszystkie moje rady zmierzają do tego, aby mężczyzna nie poczuł się zaniedbany i odepchnięty w czasie ciąży żony, żeby otoczony troskliwością miał większą ochotę i zapał do opieki oraz pomocy mało samodzielnej w tym okresie kobiecie.

Istnieje zasada w medycynie: zawsze łatwiej zapobiegać, niż leczyć. Lepiej zatroszczyć się o męża samodzielnie, niż pozostawić pole do popisu innym paniom, które często tylko pod tym względem górują nad żoną, że nie są aktualnie w ciąży.

Niewątpliwie jednym z największych atrybutów kobiecości jest wygląd zewnętrzny i dbałość o ten wygląd. Okres ciąży rozciąga nadmiernie, i tym samym uszkadza, skórę brzucha i piersi, okolic najbardziej powiększających swoją objętość, doprowadzając do licznych pęknięć podskórnej tkanki łącznej. Pęknięcia te zaczynają pojawiać się w ciąży około piątego miesiąca, a liczba ich zwiększa się stopniowo w ostatnich trzech miesiącach. Czasami mogą pojawić się wcześniej, szczególnie u kobiet otyłych, nieuprawiających sportów, których mięśnie są zwiotczałe i mało elastyczne. Pęknięcia wyglądają jak sinowiśniowe prążki, występują na brzuchu, udach i piersiach.

Z chwilą, gdy mięśnie i podskórna tkanka łączna przy nadmiernym rozciąganiu ulegną pęknięciu, to znaczy gdy pojawią się sine pręgi, niewiele już można pomóc. W tych miejscach pozostaną potem białe blizny, które marszczą brzydko powierzchnię skóry brzucha, powodując fałdowanie się jej i zwiotczenie po zakończeniu ciąży.

Odpowiednia pielęgnacja brzucha i piersi, prowadzona w ciąży od momentu, gdy uszkodzenia jeszcze nie wystąpiły, to znaczy od czwartego miesiąca, zapobiega im skutecznie i pojędrniając mięśnie, pozwala po porodzie powrócić całkowicie do stanu sprzed ciąży. Nawet kobiety po ciąży bliźniaczej, jak przekonałam się wielokrotnie w swej praktyce lekarskiej, już w kilka dni po porodzie, a czasem w ciągu kilkunastu godzin zaledwie, mają brzuch płaski i jędrny, bez żadnych nadmiarów skóry. Efekt jest tak niewiarygodny, że niejednokrotnie – jak relacjonowały mi pacjentki – towarzyszki z sali szpitalnej zdumiewały się różnicą wyglądu brzucha między kobietami stosującymi masaż a pozostałymi, które o swoje mięśnie w porę nie zadbały. Koniecznie trzeba o tym pamiętać, bo rzecz jest później nie do odrobienia.

Równie ważne jest utrzymywanie ogólnej sprężystości sylwetki, co nietrudno osiągnąć, wykonując wszystkie normalne zajęcia domowe (oczywiście bez cięższych prac). Podobny efekt dają także dłuższe spacery na świeżym powietrzu, odbywane dość szybkim, elastycznym krokiem. Ponadto istnieje cały zestaw ćwiczeń gimnastycznych i oddechowych, określanych wspólną nazwą szkoły bezbolesnego rodzenia. Ćwiczenia te służą wzmocnieniu mięśni brzucha, kręgosłupa i okolicy krocza, aby przygotować je do pracy porodowej. Obejmują one również naukę oddychania w czasie porodu, co ułatwia rodzenie i poprawia stan ogólny płodu. Dokładne informacje o gimnastyce związanej z bezbolesnym porodem znajdą zainteresowane Czytelniczki w specjalnych publikacjach poświęconych tej sprawie, na przykład w książce Włodzimierza Fijałkowskiego Rodzi się człowiek.

Wracając do techniki masażu powłok brzusznych, opiszę, jak należy go wykonywać. Zaczynamy, jak już wspomniałam, około czwartego miesiąca ciąży, w okresie, gdy macica nie napina jeszcze zbytnio powłok brzusznych, które łatwo dają się uchwycić palcami.

Chwytamy fałd skóry, podobnie jak do uszczypnięcia, możliwie głęboko, tak aby wypełniał prawie zagłębienie dłoni między kciukiem a pozostałymi palcami. Potem, przyciskając lekko palce do kciuka, robimy taki ruch, jak przy strzelaniu z palców – Melchior Wańkowicz nazwał kiedyś tę technikę szczypania „szczypem z zakrętasem” – i po wykonaniu właśnie tego zakrętasa, pociągamy mocno, tak żeby fałd skóry, wymykając się między palcami, wydawał odgłos lekkiego klaśnięcia. W ten sposób fragment powłok ściany brzusznej pociągamy, masujemy, przekręcając palce, i napinamy, pociągając na zakończenie. Skutkiem takich manipulacji jest intensywny przepływ krwi do tkanki łącznej podskórnej oraz mięśni brzucha, co powoduje ich pojędrnienie i zwiększa elastyczność.

Szczypiemy w ten sposób drobnymi chwytami dookoła pępka i po linii spiralnej, aż do bioder i okolic przepony.

Jeżeli robią się rozstępy również na partiach ud przylegających bezpośrednio do pachwin, należy szczypać także i tę okolicę. Szczypanie takie wykonujemy codziennie, przez dziesięć do piętnastu minut, pudrując uprzednio odrobiną talku powierzchnię skóry, aby jej nie poobcierać. Po masażu brzuch powinien być zaczerwieniony i gorący. Masaż wykonuje się codziennie, aż do końca ciąży.

W miarę powiększania się objętości macicy, szczególnie w ósmym-dziewiątym miesiącu ciąży, bywają czasem trudności z uchwyceniem mocno napiętej skóry na brzuchu, ale tym bardziej w tym okresie nie wolno zaprzestać masażu, ponieważ rozciągnięcie skóry sprzyja jej niedokrwieniu, a co za tym idzie – pękaniu. Niektóre pacjentki obawiają się, że szczypanie brzucha może zaszkodzić dziecku. Obawy takie są niesłuszne, ponieważ dziecko, zamknięte w macicy wypełnionej płynem, jest całkowicie bezpieczne. Płyn, jak wszystkie ciecze, jest nieściśliwy i stanowi doskonałą izolację przed wszelkimi urazami: oczywiście nie można tu mówić o urazach tej miary, co upadek na brzuch czy uderzenie. W zaawansowanej ciąży dziecko wyczuwa prawdopodobnie ruchy i klaśnięcia powłok masowanego brzucha i często daje o tym znać poruszeniami, ale jest to tylko reakcja na niepokojące odgłosy ze świata zewnętrznego, a nie objaw jakiegokolwiek cierpienia płodu.

Stosowanie masażu przez kilka miesięcy ciąży jest nieco kłopotliwe i wymaga trochę cierpliwości, ale sowicie opłaca się po porodzie, gdy figura pozostaje prawie zupełnie niezmieniona.

Jeszcze jedna mała uwaga. Najczęściej po kilku pierwszych dniach masażu kobiety skarżą się na bóle mięśniowe i uczucie ogólnego rozbicia. Jest to normalna reakcja mięśni po rozpoczęciu gimnastyki. W ciągu kilku dni dolegliwości ustępują i dalsze masaże są już zupełnie niebolesne.

Następnym obiektem pielęgnacji są piersi, które również w związku z karmieniem znacznie powiększają swoją objętość, co może spowodować drobne pęknięcia, podobnie jak na skórze brzucha. Pęknięcia takie po zakończeniu karmienia zwiększają obwisłość piersi. Biust, podobnie jak brzuch, należy pielęgnować, rozpoczynając również od czwartego miesiąca ciąży. Codziennie wieczorem, przy myciu, masujemy piersi frotową rękawicą, a lepiej jeszcze szczotką do mycia pleców zmoczoną w zimnej wodzie, aż do wyraźnego zaczerwienienia i uczucia gorąca. Masaż wykonuje się ruchem okrężnym, masując pierś dookoła wraz z brodawkami, przez trzy do pięciu minut. Potem osuszamy piersi ręcznikiem i smarujemy brodawki oraz aureolkę piersi tłustym kremem kosmetycznym (krem tłusty – lanolinowy, śmietanka słodka, oliwa). Tak natłuszczone brodawki masujemy dobrze umytymi rękoma, pociągając za nie, pocierając między palcami, szczypiąc dość silnie, aż do uczucia lekkiego bólu. Masaż taki powinien być wykonany co wieczór i trwać od pięciu do dziesięciu minut.

Nacieranie piersi frotową rękawicą i szczotką hartuje brodawki, pojędrnia mięśnie i poprawia ich ukrwienie. Szczypanie i masowanie brodawek powoduje zgrubienie naskórka i zapobiega późniejszemu ich pękaniu przy karmieniu. Pęknięcia takie otwierają bowiem drogę infekcji i sprzyjają powstawaniu ropni w piersiach.

Po porodzie daje o sobie znać nowy problem: wychowanie małego człowieka. Idealnym rozwiązaniem dla dziecka i matki byłaby możliwość pielęgnacji niemowlęcia w domu co najmniej do trzech lat. Niestety, choćby ze względów materialnych, nie zawsze jest to możliwe i wiele matek pracujących musi korzystać ze żłobków.

Nie można zapominać, że pierwsze lata życia dziecka to okres wykształcenia uczuciowości i potrzeby więzi, a kontakt z matką i klimatem jej miłości jest dla niego tak samo niezbędny, jak jedzenie czy oddychanie. Dzieci odnoszone do żłobka, powinny być odbierane przez rodziców jak najwcześniej i obdarzane podwójną troskliwością, pieszczotami i zainteresowaniem, gdy znajdują się w domu, aby wynagrodzić im brak intymnego kontaktu w opiece zbiorowej.

Współczesne ustawodawstwo stara się jak najbardziej iść na rękę matce i umożliwia jej wzięcie trzyletniego urlopu bezpłatnego po zakończeniu płatnego urlopu macierzyńskiego. W tych warunkach niewątpliwie warto ograniczyć trochę wydatki rodzinne i skorzystać z możliwości stworzenia dziecku warunków prawidłowego rozwoju uczuciowości. A więc krąg się zamyka i dotarliśmy do problemów pierwszego rozdziału książki.

Rozdział X

...A potem żyli długo i szczęśliwie

...A potem żyli długo i szczęśliwie

Czas płynie, rodzą się dzieci, dorastają, wychodzą z domu, zakładają własne rodziny. I wreszcie pozostaje samotne, starzejące się małżeństwo.

Dobrze, jeżeli uda im się dojść do późnych lat życia razem. Bardzo często jednak są to samotni mężczyźni i kobiety, którzy – pomimo ogólnego przekonania w społeczeństwie, że „są już bardzo starzy” – pozostają do śmierci mężczyznami i kobietami.

I tu krąg się zamyka. Obywatele w wieku średnim proponują staruszkom, podobnie jak młodzieży nastoletniej – sublimację. W domach rencistów rozdziela się czasem bez większego zastanowienia pary małżeńskie, bo na cóż im jeszcze wspólny pokój!... W tym wieku?...

Obecnie, w dobie rozwoju nauki o starzeniu się – geriatrii – zaczynamy bardziej zwracać uwagę na te sprawy, szczególnie jeśli chodzi o małżeństwa. Ale prośby o wspólny pokój staruszków, którzy pragną pędzić życie we dwoje, powodują jeszcze stale pełne politowania uśmiechy i propozycje, żeby się lepiej zajęli czym innym, może pracą w klubie, biblioteką, zdobieniem wnętrz czy pielęgnacją kwiatów.

Oczywiście zajęcia te powinny w pełni zastąpić „zdrożne” pragnienia i zwrócić nadmiar energii ku godziwym celom. A więc – znów sublimacja. A napięcia seksualne rozładowują po cichu, w marzeniach sennych, onanizmie albo – co gorsza – w najróżniejszych patologicznych odchyleniach popędu seksualnego.

Istniał kiedyś niezwykle prymitywny pogląd, że aktywność seksualna u ludzi, a szczególnie u mężczyzn w wieku dojrzałym (starość zaczyna się po osiemdziesiątce), działa osłabiająco i skraca życie. Jest to argument chętnie używany przez ludzi, którzy z tych czy innych względów cenią duchowe aspekty miłości, a kontakty fizyczne uważają za coś niestosownego i w najgorszym razie za zło konieczne – aby ród ludzki nie wyginął.

Aplikują oni dobre rady z równym zapałem młodzieży, jak i staruszkom, proponując „zamiast” gimnastykę, sport i ruch na świeżym powietrzu, które są zdrowe i godne polecenia w każdym wieku. Niewątpliwie godne polecenia, tylko dlaczego zamiast?... Igor Felstein w Gerontoseksuologii pisze:

Być może fakt, że aktywność płciowa jest sportem domowym, podczas gdy większość innych sportów odbywa się poza domem, na świeżym powietrzu i w słońcu, oraz to, że seks to sprawa osobista jednego lub dwojga ludzi, a sport na powietrzu jest gromadny i współzawodniczący, ugruntowuje postawę, że sport i aktywność seksualna są w pewnym sensie nie do pogodzenia...

Nie da się zaprzeczyć, że ćwiczenia mięśniowe i sport rzeczywiście sprzyjają zdrowiu i chronią przed wieloma chorobami. Jeśli jednak regularne ćwiczenia mięśni kończyn podtrzymują ich napięcie, poprawiają siłę i wydajność, to z pewnością także regularna aktywność seksualna podtrzymuje napięcie mięśni płciowych, poprawia wydajność płciową i jakość stosunków.[27]

W każdym wieku, a szczególnie w wieku starszym, narząd niepracujący bardzo szybko zostaje czynnościowo wyeliminowany i zanika. W swojej praktyce lekarskiej obserwuję z reguły zanikanie i kurczenie się pochwy u kobiet nawet niezbyt starych, czterdziesto-, pięćdziesięcioletnich, w kilka lat po owdowieniu lub u niezamężnych. Już po niewielu latach abstynencji narząd staje się nieużyteczny. U kobiet natomiast regularnie współżyjących nawet i w osiemdziesiątym roku życia widuję narządy kobiece całkiem sprawne, bez zmian zanikowych.

Badania fizjologii stosunku przeprowadzone przez Mastersa i Johnson wykazały, że reakcje nerwowe, mięśniowe i krążeniowe w czasie stosunku u ludzi starych, około osiemdziesiątego roku życia, w niczym nie odbiegają od reakcji w wieku średnim – oczywiście u osobników regularnie współżyjących płciowo.

Bywa, że w wieku podeszłym pojawiają się kłopoty związane z chorobami, ale w przypadku większości schorzeń regularne życie płciowe nie tylko nie szkodzi, ale poprawia krążenie krwi, stabilizuje równowagę systemu nerwowego i podnosi ogólne samopoczucie. Istnieją jednak schorzenia, przy których niewskazane jest współżycie płciowe. Choroby i dolegliwości starszego wieku związane na przykład ze zmianami reumatycznymi w stawach biodrowych, ze schorzeniami jelit czy nadciśnieniem, często powodują trudności we współżyciu. Ponadto przy niezmniejszonym popędzie seksualnym występują czasem rozmaitego rodzaju osłabienia czynności narządów: u mężczyzny słabnięcie lub zanikanie wzwodu podczas stosunku, u kobiety zmniejszenie wilgotności czy zwężenie lub nadmierne rozluźnienie mięśni krocza. Większość tych dolegliwości można wyrównać zmianami pozycji czy techniki stosunku.

Przy rozluźnieniu mięśni krocza i rozległych rozdarciach pozostałych po przebytych porodach, korzystne są wszelkie pozycje, które umożliwiają skurcz mięśni przywodzących uda oraz skurczenie w różnym stopniu uszkodzonych mięśni pochwy. Zwężenie wejścia do pochwy wymaga pozycji z szerokim rozłożeniem ud, aby możliwie jak najbardziej rozciągnąć mięśnie zwieracza przedsionka. Opanowanie gry mięśniowej krocza i ścian pochwy w wieku młodzieńczym pozwala kobiecie w latach późniejszych, gdy pojawiają się zaburzenia wzwodu u mężczyzny, wyrównać te zaburzenia i skurczami mięśni pochwy doprowadzić oboje do orgazmu przy członku pozostającym nieruchomo w pochwie.

Wyrównanie tego rodzaju dysproporcji ma ogromne znaczenie, ponieważ reakcje seksualne kobiety zmieniają się w znacznie mniejszym stopniu w miarę upływu lat, niż to się dzieje z popędem płciowym u mężczyzny. Kobieta, nawet początkowo chłodna, seksualnie rozwija się w pełni dopiero po trzydziestym roku życia, a szczyt swoich możliwości osiąga między trzydziestym piątym i pięćdziesiątym rokiem życia, i praktycznie rzecz biorąc, możliwości jej nie zmniejszają się z upływem lat, jeżeli kontynuuje stosunki płciowe. U wielu kobiet głód seksualny pojawia się późno, ale gdy się już pojawi, pozostaje do późnej starości.

Niebagatelną również sprawą jest uwolnienie się od lęku przed niepożądaną ciążą. Kobiety po menopauzie mogą już bez obawy oddać się w pełni odczuciom fizycznym, nie troszcząc się o metody antykoncepcyjne. To jakby druga młodość, tym piękniejsza, że bezpieczna, dojrzała uczuciowo, z głębią przeżyć fizycznych.

Wprawdzie książka moja przeznaczona jest dla dorosłej młodzieży i młodych małżonków, ale rozważania dotyczące wieku podeszłego nie są bynajmniej nie na temat, ponieważ przez całe życie, a szczególnie w wieku starszym, zbieramy owoce tego, co zbudowaliśmy i czego nauczyliśmy się w młodości. Trudno sobie po prostu wyobrazić czułą i pełną troski tolerancję dla niedociągnięć współmałżonków w sprawach seksualnych, jeżeli u źródeł jej nie leży serdeczne uczucie przyjaźni. Dorobek doświadczeń całego życia dotyczy w równej mierze spraw ciała, jak i powiązań uczuciowych.

Seks i sprawy ciała to nie ubodzy krewni miłości, jak sądzą niektórzy. To równorzędni i nierozłączni partnerzy. Okresami dominuje jeden, okresami drugi, ale wyplenienie czy zniszczenie strony fizycznej miłości okalecza ją głęboko i nieodwracalnie.

Cytowany już Kenneth C. Hutchin stwierdził, że miłość nigdy nie jest tym samym dla mężczyzny, co dla kobiety.

Trafność tego spostrzeżenia można obserwować już od narodzin miłości. Dotyczy ono całego życia dwojga ludzi. Autor ten dalej pisze, że mężczyzna potrzebuje miłości, jak kobieta pieniędzy – do wydawania. Dla kobiety miłość przynosi wartości trwałe, które gromadzi ona starannie przez całe życie, by przechować je na przyszłość. Mężczyzna zaś woli na stare lata przechowywać pieniądze. Może jednak nie tylko?... Zajrzyjmy niedyskretnie w zacisze małżeńskie państwa Wańkowiczów:

Kiedy obudziłem się pierwszego dnia, Mama odciągnęła kotary, odsłaniając szklaną ścianę. Poczułem się jak ryba w akwarium.

...Błękitny nylonowy szlafroczek, który podarowałaś Mamie (są to fragmenty listu do córki), przesuwa się na tym wszystkim jak kolorowa fantastyczna ryba, puszczając na ten odmęt świateł pozałamywanych w czarnej zieleni te zabawne welony – płetwy robronów i koronek...

– Wiesz – mówię do Mamy przeciągając się w łóżku... – jesteśmy jak pajączki niesione babim latem przez światy w miękkich strugach nagrzanego powietrza; każdy siedzi w wydmuchanym przez siebie baloniku i jest szczęśliwy.

– Ach, Pusiu! – potwierdza skwapliwie Mama. – Ach, jakiż ty, rzeczywiście, Pusiu, że tak zawsze coś wymyślisz!

No więc i to jest na dokładkę do szczęścia – uwielbienie kobiety!

Kobieta jednak ma hard time. Do łóżka podaje obraną pomarańczę, potem idziemy do Dużego Domu na śniadanie, gdzie mi nalewa kawę, a wszystkie byki, fellows, krzyczą, żeby im też. Nie chcą zgodzić się, że mam copyright na «lulanie».

...Deszcz się wzmagał, nagle coś zachrobotało u wejścia i w drzwiach w wełniaku, którym się wzbogaciłem u pp. Sienkiewiczów w Oblęgorku, ukazała się Mama. Przyniosła mi latarkę, zobaczywszy w studio, że zapomniałem jej wziąć, i zaofiarowała się czekać z parasolką.

Wśród zebranych zapanowało głuche zdumienie: – See – przerwał je wreszcie Mr Davies (autor amerykańskiego bestsellera 1947) – moja to by powiedziała: go to hell – idź do diabła i rozbij sobie nos.

...Drzemię krótko, więc Mama musi prędko posprzątać po lunchu, a przebudziwszy się, zwykłem pić herbatę. Nauczyłem się, że gdy mi się zechce herbaty, pochrząkuję jak morska świnka Ewuni, kiedy widzi, że Ewunia idzie w stronę lodówki z sałatą. Wówczas Królik (żona) ma prawo przekraczać drzwi do mego studio, na których wisi plakat: między narysowaną rozwartą psią paszczą a uchem króliczym – napis: «Zły pies!».

Oto list – dokument pantoflarstwa, wiadomo bowiem, że w tak groźnych pozach wyżywają się pantoflarze.[28]

Ile lat miłości i wspólnych bied trzeba, żeby tak patrzeć na siebie w jesieni życia. Takim to właśnie systemem mądra kobieta robi z męża „pantoflarza”, nie raniąc jego miłości własnej, nie „piekłując” i pielęgnując prawie że mimochodem miłość i podziw męża dla siebie do późnych lat życia.

Patrzyłam przez wiele lat na prawdziwą jesienną miłość. Moi rodzice byli taką parą. Niestety, matka zmarła o kilkanaście lat wcześniej. Ojciec, który zawsze opowiadał o niej jak o młodej i pięknej dziewczynie oraz czytał każdemu, czy kto chciał, czy nie chciał słuchać, swoje sonety napisane kiedyś na jej cześć, prawie przez dziesięć lat głęboko nad czymś rozmyślał. Aż pewnego dnia kazał wykuć kamieniarzowi na płycie nagrobka mamy, ku zgorszeniu bardzo katolickich ciotek (fe, coś takiego, zamiast ogólnie przyjętych nabożnych wersetów), napis: „Była mądra, dobra i piękna”.

W tym zdaniu zamknął całą swoją miłość i uwielbienie dla niej – a ona... taka właśnie była.

Na pewno łatwiej zakrzyknąć: „Idź do diabła i rozbij sobie nos”, zamiast budować dzień po dniu przez całe życie swoją miłość – ale kiedyś, w porze odpływu, zostajemy śmiertelnie samotni, gdy braknie jedynego człowieka, który zrozumiał bez słów każde nasze „świnkowe pochrząkiwanie”.

Gdy myślę o tych sprawach, uporczywie przypomina mi się fragment z Przeminęło z wiatrem – prawdziwego „love story” literatury światowej:

Ojciec nigdy nie przyjdzie do siebie – Scarlett uznała teraz tę prawdę (...) – i do końca życia będzie czekał na Ellen i słuchał, czy nie nadchodzi.

Przebywał w jakiejś dalekiej mglistej krainie, gdzie czas stał w miejscu, a Ellen zawsze była w sąsiednim pokoju. Główna sprężyna jego życia pękła z chwilą jej śmierci, a z nią razem minęła jego pewność siebie, zawadiactwo i wielka żywotność. Ellen była widownią, przed którą rozgrywał się dramat życia Geralda O’Hary. Teraz kurtyna zapadła na zawsze, lampy zostały zgaszone, widzowie znikli nagle, a stary, zdumiony aktor został na scenie sam.[29]

I tu kryje się istotny sens miłości. Każdy człowiek marzy o wielkiej roli, jaką odegra w swoim życiu, o widowni pełnej głębokiego zachwytu i uwielbienia. Widownię, która daje nam poczucie bezpieczeństwa i ogromnej wartości wszelkich osiągnięć naszego życia, stwarza i stworzyć może tylko kochający człowiek obok nas.

Rozdział XI

Antykoncepcja w cyklu życia kobiety

Wstęp

Od kiedy człowiek szuka odpowiedzi na pytanie, jak oddzielić seks od płodności, trwa niekończąca się opowieść o tym, co nazywamy antykoncepcją. Historia podejmowanych przez człowieka prób przeciwdziałania niepożądanej ciąży ma tyle lat, ile liczy ludzkość. Czy podejmowano je, aby mieć kontrolę nad liczbą urodzeń, gdy poszczególne rodziny zrozumiały, że utrzymanie wszystkich przychodzących na świat dzieci przekracza ich możliwości, czy też dlatego, że człowiek chciał oddzielić doświadczanie przyjemności psychofizycznej w czasie kontaktu seksualnego od zachodzenia w ciążę? Analiza źródeł nie daje jasnych odpowiedzi na te pytania.

Czterdzieści lat temu zagadnienie antykoncepcji stało się wyzwaniem dla Michaliny Wisłockiej. Jako lekarka ginekolog-położnik uczestniczyła emocjonalnie w dramacie kobiet, często ratując im życie na oddziale szpitalnym, gdzie trafiały po przeprowadzanych pokątnie aborcjach. Prowadziła praktyczne poradnictwo dotyczące aktywności seksualnej młodzieży i dorosłych. Liczba udzielonych przez nią porad sięgała wielu tysięcy. W książce pt. Sztuka Kochania umieściła rozdział na temat antykoncepcji. Napisała go w oparciu o swoją wiedzę i doświadczenie. Na owe czasy to był bardzo nowatorski tekst. Dla rozwoju nauki czterdzieści lat to jednak bardzo długi czas. Dzisiaj zmieniło się rozumienie antykoncepcji oraz zmieniły się środki antykoncepcyjne, jakimi dysponuje współczesna medycyna, ich rodzaj i jakość. Z tego powodu obecne wydanie książki wzbogacone jest o współcześnie napisany rozdział na temat antykoncepcji, jaka jest obecnie dostępna, i jak należy z niej korzystać. Autorzy są lekarzami praktykami w zakresie ginekologii, położnictwa i seksuologii, podobnie jak Michalina Wisłocka, inne są tylko czasy. Ale, czy aż tak bardzo inne?

Historycznie seks jako czynność, zamykano w sferze moralności i obyczajowości. Z dyskusji o seksualności i antykoncepcji stworzono narzędzie kontroli społecznej. Nigdy nie łączono seksu ze zdrowiem. Długo również nie łączono seksu z zachodzeniem w ciążę. W toczonym jeszcze współcześnie sporze nad naturą seksualności, bardziej psychiczną czy biologiczną, zapomina się, że „biologiczne ciało” jest narzędziem dla czynności seksualnej, odczuwa fizyczny ból i psychiczny lęk. W myśleniu na temat fizjologii seksualności, stereotypy skutecznie bronią dostępu do wiedzy. Powstały, bo zanim człowiek posiadł dzisiejszą wiedzę, popełnił wiele błędów, dokonując fałszywej interpretacji zjawisk w organizmie. Utrwaliły się one przez całe pokolenia. Współczesny człowiek wciąż jest przez nie ograniczany. Ma niską samoświadomość seksualną, nie potrafi spojrzeć na seksualność jak na istotny element swojej fizjologii. Seks pojmuje ciągle jako czynność niezwiązaną ze zdrowiem, jakby mógł istnieć bez ciała, uczuć i emocji.

Dr n. med. Beata Wróbel,

Prof. dr hab. n. med. Mirosław Wielgoś

Zdrowie reprodukcyjne,

seksualne i seksualność

Przełom wieków przyniósł szansę na zmianę takiego myślenia. Rok 2002, to przyjęcie i zarekomendowanie przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) Deklaracji Praw Seksualnych. W ramach definicji zdrowia WHO odniosła się również do funkcji reprodukcyjnej oraz układu rozrodczego, określając je jako zdrowie reprodukcyjne. Zawiera ona w sobie również szeroki opis zdrowia seksualnego, będącego integracją biologicznych, emocjonalnych, intelektualnych i psychospołecznych aspektów życia seksualnego, koniecznych do pozytywnego rozwoju osobowości, komunikacji i miłości. Z tych definicji wynika, że ludzie mogą i mają prawo prowadzić odpowiedzialne, satysfakcjonujące i bezpieczne życie seksualne. Mają wolność w podejmowaniu decyzji, kiedy i ile chcą mieć dzieci. WHO daje kobietom i mężczyznom prawo do informacji i dostępu do bezpiecznych i skutecznych metod regulacji płodności, czyli do antykoncepcji, ale również fachową opiekę nad kobietą ciężarną, rodzącą i będącą w połogu. Równoczasowo z Deklaracją Praw Seksualnych pojawiła się definicja seksualności człowieka. W drugim wydaniu amerykańskiej książki Human Sexuality znajdujemy jej określenie „jako łączne występowanie: uczuć (feelings) i poczucia tożsamości osoby (identity), w połączeniu z zachowaniami seksualnymi (sexual behaviour)”[30].

Porządkowanie wiedzy za pomocą tworzenia definicji, podyktowane jest jej rozwojem. W przypadku seksualności, również potrzebą wynikającą z obserwacji coraz bardziej upublicznianych zachowań seksualnych człowieka. Wydaje się, że ta sfera życia nie jest już tabu. Nie umiemy jednak sobie z nią radzić. Gdzie okiem i uchem sięgnąć, spotykamy wysycone seksem obrazy. „Seksualizacja”, „zwulgaryzowanie” i instynktowno-popędowe zachowania powodują, że wielu ludzi pyta, czy ja myśląc o miłości i więziotwórczej roli seksu, odpowiedzialnie i z szacunkiem, jestem normalny? Czy nie jestem staromodny? Czy nie będę wyśmiany? Czy „kochanie”, o którym tak ciepło pisała Michalina Wisłocka, ma jeszcze swoje miejsce w świecie, w którym „wrzuca się do sieci” filmiki pornograficzne kręcone na swojej kanapie, we własnym domu, ze swoim partnerem seksualnym? Aby budować swoją tożsamość psychoseksualną, na te i inne pytania trzeba wciąż szukać odpowiedzi. Należy do nich dodać ciągle jeszcze stawiane w różnym kontekście pytanie o antykoncepcję. Gdyby nie było seksu, nie byłaby potrzebna, ale wtedy pozostałoby tylko „in vitro”. Za dzisiejsze podejście do antykoncepcji, ciągle lękowe w dwóch wymiarach – lęku przed ciążą i lęku przed antykoncepcją – odpowiada brak zrozumienia roli, jaką seksualność odgrywa w zdrowiu człowieka.

Źródłem lęku najczęściej bywa brak wiedzy lub poczucie nierzetelności informacji, jaką otrzymujemy. W momencie, w którym sytuacja dotyczy zapobiegania ciąży, lęk wzmacniany jest jakże realistyczną wizją ciąży, pomimo – jak wydaje się kobiecie – prawidłowego stosowania środków antykoncepcyjnych. Przekazy ustne, internetowe fora społecznościowe, informacje medialne podsycające sprawę, dopełniają obrazu, ale jako źródła wiedzy dla człowieka, nie są gwarancją rzetelności. Aby zmienić tę sytuację, należy krytycznej ocenie poddać relację lekarz ginekolog – pacjentka i jasno powiedzieć, że w bardzo wielu przypadkach przyczyna lęku i obawy przed stosowaniem współczesnej nowoczesnej antykoncepcji leży w nieprawidłowej komunikacji obu stron. Najczęściej pacjentka „prosi o tabletki”, a lekarz wypisuje receptę. Tak zaczyna się i kończy wizyta. Ginekolodzy wiedzą, że kobiety są inteligentne, szukają informacji „na temat” w różnych źródłach, dyskutują, pytają, mają coraz większą świadomość antykoncepcyjną i wiedzą, czego chcą. Kobiety też wiedzą, że wiedzą. Tu właśnie zaczyna się kłopot. Współczesne podejście do antykoncepcji to perspektywa zdrowia, zdrowia reprodukcyjnego oraz zdrowia seksualnego. Dotychczas „dobra antykoncepcja” musiała spełniać dwa warunki: skuteczności i bezpieczeństwa. Dzisiaj to niezbędne minimum. Aktywność seksualna w cyklu życia kobiety wymaga antykoncepcji od inicjacji do przekwitania. Pamiętać należy, że w każdym momencie kobieta, która stosuje antykoncepcję, może zmienić decyzję. Chce być w ciąży. Odwracalność antykoncepcji musi być prosta i dawać gwarancję szybkiego powrotu płodności w zdrowym organizmie. W biologii kobiety okres możliwości naturalnej prokreacji to około trzydzieści lat. W tym czasie organizm podlega różnym zmianom biologicznym. Często zaczyna chorować, upośledzając wiele funkcji. Stosowana antykoncepcja musi te zmiany uwzględniać. Należy brać pod uwagę przeciwwskazania do konkretnej metody oraz działania niepożądane. Tylko wtedy stosowana metoda antykoncepcyjna będzie bezpieczna. Bo taką jest współczesna, nowoczesna antykoncepcja, stosowana pod kontrolą lekarza, ale tylko wtedy, kiedy lekarz ma świadomość, jak wiele zmienia się w podejściu do antykoncepcji i rozmawia o tym z pacjentką, a ona chce i uczy się rozmawiać o swoim zdrowiu z perspektywy zdrowia i seksualności. Aby ułatwić rozmowę, obie strony mogą skorzystać z dostępnego anonimowo, do wypełnienia online, kwestionariusza Indeksu Funkcji Seksualnej Kobiety (IFSK) i sprawdzić, czy stosowana antykoncepcja nie wpływa negatywnie na funkcję seksualną[31]. Najczęściej kobiety stosujące hormonalną pigułkę antykoncepcyjną mówią, „spadło mi libido, nie mam ochoty na seks, odkąd łykam tabletki”. Postawienie pytania, co pani rozumie, mówiąc te słowa, pozwala w naturalny sposób nawiązać rozmowę na trudny temat. Z drugiej strony, pokazuje jak wiele jest do zrobienia w zakresie komunikacji z pacjentką.

Inicjacja seksualna

– ból, stereotypy, antykoncepcja

Większość z nas przeżyła lub kiedyś przeżyje swój pierwszy kontakt seksualny. Inicjacja seksualna z punktu widzenia zdrowia seksualnego, to przede wszystkim dojrzałość i jakość. Należy mocno podkreślić, że pierwszy kontakt seksualny, wbrew powszechnie panującemu przekazowi pokoleniowemu, wcale nie powinien być  b o l e s n y. Chociaż nie należy w czasie inicjacji seksualnej oczekiwać doświadczenia pełnej przyjemności seksualnej, pamiętać należy, że ból nigdy nie powinien towarzyszyć dopochwowemu współżyciu seksualnemu. Jeżeli kobieta lub mężczyzna uznają, że pierwszej próbie kontaktu seksualnego towarzyszy ból, a przy kolejnych pojawia się lęk przed bólem, należy odstąpić od podejmowania kolejnych prób i zgłosić się z tym problemem do specjalisty ginekologa. Kontynuowanie bolesnych prób w oczekiwaniu, że „ból minie”, doprowadzi do utrwalenia zaburzenia, a w konsekwencji u dorosłej już kobiety do rozwoju ciężkiego zespołu zaburzeń seksualnych, określanych jeszcze do niedawna jako pochwica i/lub vaginismus, a obecnie od 2013 roku w klasyfikacji DSM – V, jako Genito – Pelvic Pain/Penetration Disorder[32],[33]. Ze współczesnych światowych badań wynika, że 2 proc. małżeństw, to tak zwane „białe małżeństwa”, określane również jako związki nieskonsumowane, a w 18 proc. małżeństw występuje bolesne współżycie seksualne[34]. Badania i praca z parami, u których występują te problemy, pokazują, że do rozwoju pełnoobjawowych zespołów zaburzeń dochodzi przez lata, a ich początek ma miejsce w czasie inicjacji seksualnej. Jeżeli badanie ginekologiczne nie potwierdzi biologicznej przyczyny inicjacyjnego bólu seksualnego, należy udać się na wizytę do psychologa.

Przedziwnym istotnie fenomenem wydaje się stosunek dorosłych do inicjacji seksualnej młodych ludzi, a szczególnie ich dzieci. Faktem są toczone przez dorosłych spory ideologiczne wokół antykoncepcji. Wypieranie ze świadomości niezaprzeczalnego faktu konieczności inicjacji seksualnej przez ich dzieci nie jest czynnikiem, który powstrzymuje te ostatnie przed rozpoczęciem współżycia seksualnego. Nie przekreśla to jednak argumentów pochodzących z dyskusji dorosłych, które każą uznać przedwczesne podejmowanie pełnego współżycia seksualnego za zachowanie ryzykowne i – zwłaszcza w odniesieniu do osób bardzo młodych – szkodliwe, zakłócające ich rozwój. Aktywność seksualna młodzieży ma bardzo istotne zdrowotne uwarunkowania i konsekwencje; zaniedbania w tym zakresie mają bezpośredni wpływ na rozwój nieprawidłowości i chorób w cyklu życia kobiety[35]. Mając świadomość możliwości wystąpienia licznych konsekwencji błędów popełnianych przez młodych, przywołamy tylko kilka przykładów stereotypów, którymi posługują się dorośli i dają na popełnianie tych błędów przyzwolenie:

Badaniu ginekologicznemu powinny poddawać się tylko kobiety dojrzałe, aktywne seksualnie, dziecko jest aseksualne, przed inicjacją seksualną dziewczyna nie powinna poddawać się badaniu ginekologicznemu, bo grozi to uszkodzeniem błony dziewiczej, jeżeli młoda dziewczyna chce iść na wizytę do ginekologa, to na pewno współżyje i jest w ciąży, młodzież nie współżyje seksualnie, „tam, do dziurki” się nie zagląda, dziewczyna/kobieta zawsze prowokuje mężczyznę, w ciąży nie powinno się współżyć seksualnie, stosunek przerywany jest dobrą antykoncepcją...

Zjawisko przedwczesnego rodzicielstwa nastoletnich dziewcząt i chłopców z punktu widzenia wiedzy o antykoncepcji nie powinno istnieć. Ciągle jednak zaskakuje wszystkich uczestniczących w tym zdarzeniu bezpośrednio i pośrednio.

Młodzi ludzie najczęściej nie chcą stosować antykoncepcji podczas pierwszego i kolejnych stosunków. Może to wynikać z oddziaływania różnych czynników: indywidualnych (wiedzy na temat antykoncepcji), skłonności do podejmowania ryzyka i jego oceny, dążeń i motywów osobistych, uprzednich doświadczeń w stosowaniu lub niestosowaniu antykoncepcji, rodzinnych (struktury rodziny), relacji dziecko – rodzice, statusu społeczno-ekonomicznego, ale także związku (jego charakteru, rodzaju więzi z partnerem) oraz społecznych (norm społecznych, wpływu rówieśników, dostępu do poradnictwa)[36].

Michalina Wisłocka podkreślała, że dorosłość i dojrzałość uczuciowa to niezbędne warunki, aby mówić o inicjacji seksualnej młodych ludzi. Nie odstąpiła od promowania tego przekonania do ostatnich stron książki, odnosząc się również do związków dojrzałych, które według niej bezustannie powinny prowadzić do poszukiwania miłości dojrzałej i odpowiedzialnej.

Seks spełnia rolę więziotwórczą, kształtując prawidłową funkcję psychoseksualną związku. Potrzeby człowieka w tym zakresie nie ulegają ani ewolucyjnej, ani rewolucyjnej zmianie. Nie możemy jednak zapominać o jego prokreacyjnej roli. Aby każde zbliżenie seksualne nie kończyło się zajściem w ciążę, należy pamiętać o antykoncepcji. Doktor Wisłocka w Sztuce Kochania poświęciła jej dwa rozdziały: Metody zapobiegania ciąży oraz Antykoncepcja dla nastolatków, który został dopisany w późniejszym wydaniu. Z biegiem lat zrozumiała, że młodość seksualna i świadome macierzyństwo stanowią podstawę przyszłego życia w związku. Promowała stosowanie prezerwatywy oraz naturalnych metod regulacji urodzeń w oparciu o doskonałą znajomość fizjologii własnego ciała przez kobietę. Jednak jako lekarz praktyk obserwowała skutki braku edukacji i wiedzy w tym zakresie. Przepisywała hormonalne pigułki antykoncepcyjne, informując przyjmujące je kobiety o możliwości wystąpienia objawów niepożądanych.

Prezerwatywa – antykoncepcja i zdrowie seksualne

Prezerwatywa to klasyczna metoda antykoncepcyjna, uznawana przez współczesną medycynę. Jest jedynym środkiem antykoncepcyjnym, który jednocześnie zmniejsza ryzyko infekcji i chorób przenoszonych drogą płciową. Choroby i zakażenia przenoszone tą drogą stanowią, poza niepożądaną ciążą, najistotniejszy problem zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego. Należy traktować je jako konsekwencję seksu bez zabezpieczenia prezerwatywą. Dotyczy to ludzi inicjujących seks w młodym wieku, ale również dorosłych kobiet i mężczyzn. Rozpoczynający współżycie seksualne powinni być edukowani na temat możliwości zmniejszenia ryzyka infekcji i zachorowania poprzez użycie prezerwatywy. Bezwzględnie należy stosować prezerwatywę w przypadku kontaktów z nowym partnerem. Młodzi ludzie inicjujący kontakty seksualne, powinni być szczególnie uwrażliwiani i edukowani w sposobie prowadzenia rozmowy na ten temat między sobą, ale także z lekarzem. Uważa się, że młode osoby przed rozpoczęciem współżycia seksualnego i stosowania jakiejkolwiek antykoncepcji, bezwzględnie powinny posiadać informacje o chorobach przenoszonych drogą płciową (Chlamydia trachomatis, Trichomonas vaginalis, zakażenia grzybicze, zakażenia wirusowe – HSV, HPV oraz HIV, kiła). Powinno zalecać się przeprowadzenie testów wykrywających choroby przenoszone drogą płciową, w tym infekcję wirusem HIV, w 2 i 12 tygodni od niezabezpieczonego stosunku płciowego.

Posiadanie wiedzy w tym zakresie ma ogromne znaczenie, ponieważ przetrwałe zakażenia w drogach rodnych kobiety mają w późniejszych latach bezpośredni związek z niepłodnością oraz wrodzonymi infekcjami u dzieci przychodzących na świat drogą porodu naturalnego przez pochwę.

Założenie i używanie prezerwatywy, aczkolwiek jest czynnością prostą i bezpieczną, zdarza się, że może być źródłem powikłań i problemów.

1.  W przypadku pęknięcia, zsunięcia się lub innego problemu, który pojawił się w czasie stosunku seksualnego, należy w jak najkrótszym czasie udać się po antykoncepcję awaryjną (pigułka po) i poradę do ginekologa.

2.  „Uczulenie na prezerwatywę”, czyli nietolerancja lateksu, który jest składnikiem gumy. Przede wszystkim kobieta powinna zgłosić się do lekarza, po leki, aby skutecznie wyleczyć podrażnienie. Całkowite wyleczenie pozwala na zmniejszenie ryzyka wystąpienia nawrotów. W czasie leczenia nie należy współżyć seksualnie. Z chwilą powrotu do aktywności seksualnej powinno się użyć prezerwatywę z silikonu.

3.  Podejmowanie czynności seksualnej w okresie, kiedy pochwa nie jest wyleczona i kobieta odczuwa ból, doprowadza do wystąpienia lęku przed podejmowaniem współżycia i w konsekwencji do jego unikania.

4.  Sytuacje z punktów 2 i 3 są powodem rozwinięcia się pełnoobjawowego zespołu Genito-Pelvic Pain/Penetration Disorder

Współcześnie obserwuje się w obyczajowości seksualnej młodzieży promowanie zachowań seksualnych pod postacią seksu oralnego i analnego. Podejmujący takie kontakty nie stosują prezerwatywy, uważając rodzaj współżycia za antykoncepcję. Skutkiem tych ryzykownych zachowań seksualnych są infekcje wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) w jamie ustnej, gardle i krtani[37]. Brak prezerwatywy jako bariery dla infekcji powoduje również, że u lekarzy ginekologów pojawiają się nastolatki z ciężkimi mieszanymi zakażeniami sromu i pochwy. Oburzone na pytanie o używanie prezerwatywy, odpowiadają: ale ja nie współżyję dopochwowo. Uważają, że brak współżycia dopochwowego nie jest współżyciem seksualnym. Z całą pewnością takie infekcje przejdą w stan chroniczny i staną się poważnym problemem zdrowia nie tylko seksualnego, ale i reprodukcyjnego.

Metody antykoncepcji w cyklu życia kobiety

Jeżeli do wyszukiwarki internetowej wpiszemy hasło „współczesne metody antykoncepcji”, natychmiast uzyskamy odpowiedź: naturalne, mechaniczne, chemiczne i hormonalne.

Dlaczego zaczynamy rozważania na temat dostępnych współcześnie metod antykoncepcyjnych od pytania, które kobieta zadaje wyszukiwarce, a nie lekarzowi? Tak najczęściej wygląda w praktyce pierwsze zetknięcie kobiety, obojętnie w jakim wieku, z tematem antykoncepcji. Potem forum dyskusyjne, obgadanie z koleżankami, w końcu wizyta u lekarza.

Metody naturalne:

Współcześnie proponuje się, nie tylko młodym kobietom, stosowanie tak zwanych „naturalnych metod antykoncepcyjnych”. W ten sposób można mówić o próbach i metodach naturalnej regulacji poczęć, ale nie nazywać ich „naturalnymi metodami antykoncepcyjnymi”. Prawidłowa obserwacja fizjologii cyklu miesiączkowego przez kobietę jest bardzo cenną umiejętnością. Pozwala pozyskać wiedzę o mechanizmach rządzących jej ciałem, zdecydowanie jednak jest ona do wykorzystania przy planowaniu ciąży, a nie jej zapobieganiu. Stanowi podstawę prawidłowo zebranego wywiadu ginekologicznego oraz prawidłowo postawionej diagnozy. Unikanie współżycia w okresie cyklu uznanym za płodny, rzeczywiście może zapobiec niepożądanej ciąży, ale nie wskutek stosowanej antykoncepcji, tylko wskutek unikania w tym czasie współżycia seksualnego. Naturalna dla kobiety jest tylko koncepcja. „Naturalna antykoncepcja” nie istnieje. Jeżeli kobieta lub para nie chce zajść w ciążę, powinna wspólnie udać się do ginekologa, aby dobrać odpowiednią dla pary metodę antykoncepcji.

Wiedza medyczna nie traktuje metod naturalnych, w tym kalendarzyka małżeńskiego i metody Billingsów, jako metod antykoncepcyjnych. Zaproponowane również przez doktor Michalinę Wisłocką do obserwacji cyklu metody: Bioself 110 oraz metoda krystalizacji PC-2000, wykorzystująca efekt krystalizacji śluzu szyjkowego, jak również wszystkie współcześnie podobne proponowane metody, pozwalające uprawdopodobnić wystąpienie owulacji, nie są traktowane przez ginekologię jako antykoncepcyjne. Dlaczego? Ponieważ jedynym pewnym dowodem dokonanej owulacji, jest występująca po niej ciąża.

Kiedy już współczesna kobieta zapozna się z internetową klasyfikacją metod antykoncepcji i zgłosi się na wizytę do lekarza, najczęściej nie przyznaje się lub przyznaje zawstydzona, że dotychczas podstawowym sposobem unikania ciąży był stosunek przerywany. „Wyskakiwanie męża” – tak nazywają kobiety tę „metodę antykoncepcyjną”. Jest wciąż stosowana, chociaż internetowa wyszukiwarka nie wykazuje jej w grupie metod z wysokim Indeksem Pearla. Szanując pogląd autorki książki Sztuka kochania, zdecydowanie odrzucamy teorię mówiącą, że stosunek przerywany jest jedną z najlepszych i bezpiecznych metod antykoncepcyjnych. Liczba stwierdzanych ciąż u kobiet stosujących tę „metodę antykoncepcji” oraz dokonana przez nie ocena jakości życia seksualnego, pozwala na wysnucie wniosku, że stosunek przerywany, to ani dobry seks, ani skuteczna antykoncepcja.

Metody mechaniczne + prezerwatywa

Stanowią mechaniczną/fizyczną przeszkodę dla plemników. Należą do nich: prezerwatywa (niekiedy nasączana środkiem plemnikobójczym), spirale wewnątrzmaciczne zawierające miedź, srebro, złoto, oraz system i wkładki domaciczne hormonalne. Tampony i gąbki dopochwowe oraz kapturki i krążki dopochwowe w rozmiarach dobieranych przez lekarza, nasączone substancją plemnikobójczą, promowane przez doktor Michalinę Wisłocką, są co prawda także w chwili obecnej dostępne na rynku i możemy o nich przeczytać i kupić je przez internet, ale nie są to jednak metody, którymi zajmują się i które polecają lekarze ginekolodzy. Kobieta, wybierając ten sposób zapobiegania ciąży, sama ponosi odpowiedzialność za ewentualne niepowodzenie.

Metody chemiczne + prezerwatywa

Żele i kremy plemnikobójcze, pianki antykoncepcyjne, globulki dopochwowe, gąbki dopochwowe, to środki, które nie dają najlepszego efektu antykoncepcyjnego. Mają niski indeks Pearla. Jeśli już, to zalecane jest łączne stosowanie metod chemicznych i prezerwatywy. Prezerwatywa bezwzględnie wskazana jest do stosowania jako środek zapobiegający chorobom oraz infekcjom przenoszonym drogą płciową od inicjacji do zakończenia aktywności seksualnej (patrz str. 5, 6).

Metody hormonalne + prezerwatywa

Tabletki jedno- lub wieloskładnikowe, plastry antykoncepcyjne, ringi dopochwowe, zastrzyk antykoncepcyjny zawierający progestagen, implant antykoncepcyjny, pigułka „po stosunku”. Łączne stosowanie z prezerwatywą, zalecenia jak we wszystkich pozostałych metodach. Stosując którąkolwiek z hormonalnych metod antykoncepcyjnych, chociaż z punktu widzenia rodzaju i metabolizmu hormonu, jest to zbyt duże uproszczenie, należy uwzględnić wszystkie wskazania, przeciwwskazania i działania uboczne dla każdej z nich.

Antykoncepcja zawierająca hormony

Pigułka antykoncepcyjna ma już ponad 60 lat. Czyni się ją odpowiedzialną za rewolucję seksualną, ciągle ma wielu przeciwników, którzy są głusi na dobre naukowe doniesienia na jej temat. Ustny przekaz międzypokoleniowy mówi, że jest zagrożeniem dla zdrowia, a nawet życia kobiety. Dla niektórych nie ma znaczenia, że dysponujemy obecnie bardzo dużą wiedzą na temat wskazań, przeciwwskazań i działań niepożądanych oraz że pojawiły się nowe postacie środków antykoncepcyjnych z hormonami. Są lepiej przyswajalne i bezpieczne. Stereotypy wciąż mają jednak ugruntowaną pozycję.

Na niektórych stronach „książki-jubilatki” znajdują się informacje o szkodliwości i niebezpieczeństwach stosowania hormonalnej pigułki antykoncepcyjnej. Przytaczane przez autorkę, wtedy były prawdziwe, dzisiaj są zupełnie zdezaktualizowane. Do informacji o pigułce antykoncepcyjnej w rozdziałach na temat antykoncepcji należy podejść jak do historii medycyny, historii nauki. Nie należy przekazywać informacji o szkodliwym wpływie antykoncepcji hormonalnej na zdrowie. Współcześnie wiadomo, że nie odpowiada ona za występujące po odstawieniu poronienia i porody przedwczesne. Nie przyczynia się do powstania i rozwoju raka piersi. Stosowana rozważnie, pod kontrolą lekarza ginekologa, jest bezpieczna dla zdrowia kobiety i dzieci, które urodzi.

Najpoważniejszym problemem dotyczącym zagadnienia antykoncepcji hormonalnej, jest kwestia rozpoczęcia i stosowania jej przez osoby w młodym wieku. Co to znaczy młody wiek kobiety? Kiedy się zaczyna i kiedy kończy? To też temat niekończącej się dyskusji. Kim jest dla medycyny i wobec prawa „Young Women”? Prawie wszystkie towarzystwa naukowe europejskie i amerykańskie,  n i e   z a l e c a j ą  regularnego stosowania antykoncepcji hormonalnej u dziewcząt przed wystąpieniem pierwszej miesiączki, zalecając jednocześnie stosowanie prezerwatyw dla osób wymagających stosowania antykoncepcji przed tym okresem. Należy również odpowiedzialnie podejmować wprowadzenie antykoncepcji hormonalnej u dziewcząt już miesiączkujących, ale z niezakończonym procesem dojrzewania hormonalnego. Jeżeli lekarz zaproponuje sposób postępowania antykoncepcyjnego z użyciem tabletki, oparty na innym wzorcu, należy odpowiedzialnie zapytać i wspólnie przedyskutować takie zalecenie. Zawsze trzeba starać się być partnerem w rozmowie.

Przyzwyczajenie młodej kobiety do określonej metody antykoncepcyjnej powoduje, że najczęściej nie chce ona w późniejszym okresie życia zamienić jej na inną, chociaż jej organizm biologicznie jest inny, mogą pojawić się działania niepożądane stosowanej metody i wskazany jest wybór nowej. Używanie wieloskładnikowej pigułki antykoncepcyjnej przez kobiety dojrzałe, wymaga również regularnej specjalistycznej kontroli i nadzoru. Jeżeli kobieta, bez względu na wiek, w bardzo krótkim lub dłuższym czasie od rozpoczęcia przyjmowania tabletki, zaobserwuje objawy niepożądane, powinna natychmiast poinformować swojego lekarza i nie „regulować” niczego „na własną rękę”. W poradnictwie antykoncepcyjnym kobieta powinna starać się być stroną aktywną. Obserwować i pytać. Pacjentki natomiast powinny być informowane, że w wyniku stosowania antykoncepcji hormonalnej mogą pojawić się zmiany wzorca krwawienia miesięcznego, a pierwotnie bolesne miesiączkowanie może wykazywać poprawę po zastosowaniu antykoncepcji hormonalnej. Również zmniejsza się zazwyczaj intensywność krwawień. Kobieta w każdym wieku, rozpoczynająca stosowanie antykoncepcji hormonalnej, powinna wykonać zlecone przez lekarza badania: określające wydolność wątroby, stężenie cholesterolu, ocenę ryzyka wystąpienia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej oraz ciśnienie krwi. Powinna również uzyskać informację, że choć ryzyko pojawienia się żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej przy zastosowaniu wieloskładnikowej antykoncepcji hormonalnej wzrasta, to jednak bezwzględny stopień ryzyka jest nadal bardzo mały. Genetycznie uwarunkowane zagrożenie rozwoju żylnej choroby zatorowo-zakrzepowej jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do stosowania każdego rodzaju doustnej pigułki wieloskładnikowej, zawierającej estrogen.

Podstawowym pytaniem w chwili rozpoczęcia stosowania antykoncepcji hormonalnej przez każdą kobietę, jest pytanie o przyrost wagi – czy nie przytyję? Ograniczona liczba istniejących danych sugeruje brak wyraźnych efektów wzrostu wagi w okresie stosowania doustnej antykoncepcji hormonalnej; obecnie nie ma również wystarczających informacji, które dowodziłyby wyraźnego związku między innymi środkami antykoncepcyjnymi, zawierającymi progesteron, a zwiększeniem masy ciała. Zasada jest prosta i warto ją stosować. Należy się zważyć w chwili rozpoczęcia stosowania doustnej antykoncepcji hormonalnej, a potem kontrolować wagę po każdym krwawieniu z odstawienia (tak nazywają się krwawienia występujące w czasie stosowania tabletek). Zaobserwowany wzrost wagi, należy zgłosić prowadzącemu ginekologowi. Stosowanie octanu depomedroksyprogesteronu (DMPA), może spowodować przyrost masy ciała 2-3 kg w ciągu roku.

Trudno ocenić, czy antykoncepcja hormonalna stanowi przyczynek do zmian nastroju i w jakim stopniu odgrywają tu rolę inne czynniki, ponieważ badania nad zmianami nastroju w dużym stopniu opierają się na subiektywnych odczuciach badanych kobiet. Młodym kobietom można przekazywać informację, że antykoncepcja hormonalna może wywołać zmiany nastroju, ale brak jest dowodów, aby była przyczyną depresji.

Młode kobiety – szczególnie nieródki, mogą wyrażać swój niepokój o powrót płodności, zwłaszcza po długotrwałym stosowaniu cyklicznie w sposób ciągły lub przedłużony antykoncepcji hormonalnej. W przypadku doustnej antykoncepcji hormonalnej wieloskładnikowej może zdarzyć się opóźnienie w wystąpieniu miesiączki po odstawieniu tabletek. Należy wtedy spokojnie, pod kontrolą lekarza, czekać. Prawdopodobnie można by uniknąć takich sytuacji, gdyby przed zastosowaniem doustnej pigułki antykoncepcyjnej, po dokładnie zebranym wywiadzie lekarskim, przeprowadzić diagnostykę i odstąpić od tej metody antykoncepcji. Niestety, bardzo często młode kobiety po wysłuchaniu informacji, że tabletka w tym konkretnym przypadku nie jest najlepszym rozwiązaniem, odpowiadają: jednak proszę mi ją przepisać. Odstępstwem od takiej sytuacji jest powrót do płodności po stosowaniu depomedroksyprogesteronu (DMPA). W tym przypadku opóźnienie w powrocie do płodności może wystąpić nawet do jednego roku. Płodność po zastosowaniu środków wewnątrzmacicznych (wkładek/spirali) lub opartych wyłącznie na progestagenie, wraca wkrótce po ich odstawieniu, klinicznie bez efektów ubocznych.

Kobiety w każdym wieku powinny być informowane, że stosowanie hormonalnej antykoncepcji doustnej nie wiąże się z ryzykiem wzrostu zachorowania na nowotwór. Ewentualny wzrost zagrożenia zachorowania na raka piersi w wyniku stosowania antykoncepcji hormonalnej jest niewielki, dotyczy specyficznej grupy kobiet i zanika po zaprzestaniu stosowania antykoncepcji. Kobieta powinna znać historię choroby rodziny. Jeżeli babcia lub mama chorowała na raka piersi lub raka jajnika, należy przy prośbie o antykoncepcję hormonalną o tym pamiętać i powiedzieć lekarzowi. Pamiętać należy, że rak piersi może rozwinąć się w obu piersiach. Pacjentki zdrowe, bez genetycznych obciążeń, rozpoczynające przyjmowanie pigułki, powinny wiedzieć, że antykoncepcja doustna zmniejsza ryzyko zachorowania na raka jajnika i że to działanie ochronne trwa co najmniej 15 lat po zakończeniu stosowania antykoncepcji. U kobiety może dojść do rozwoju raka w kilku miejscach narządu rodnego: w szyjce i trzonie macicy oraz w jajniku lub jajowodzie. Należy bezwzględnie poddawać się regularnym badaniom ginekologicznym co najmniej raz w roku.

W trakcie stosowania antykoncepcji hormonalnej powszechnie przyjęta jest nieprawidłowa praktyka wypisywania kolejnej recepty bez badania ginekologicznego. Najczęściej dzieje się tak na prośbę pacjentki i za zgodą lekarza. Należy pamiętać, że dobry stan zdrowia i prawidłowe w chwili rozpoczęcia stosowania antykoncepcyjnej tabletki hormonalnej wyniki badań, nie są wartościami stałymi, ale mogą ulegać zmianie. Szczególnie niedopuszczalny jest wielomiesięczny brak kontroli lekarskiej młodych kobiet (badanie ginekologiczne, badanie cytologiczne, ultrasonograficzne badanie dopochwowe, badanie piersi), nieródek. Regularne badanie ginekologiczne i rozmowy z lekarzem spełniają rolę terapeutyczną, ale również edukacyjną. Poza tym przyzwyczają kobietę do systematycznej obserwacji swojego ciała. Wszystkie wątpliwości i niejasności w tym zakresie należy przed rozpoczęciem antykoncepcji hormonalnej i w czasie jej trwania wyjaśnić z prowadzącym ginekologiem.

Doustna tabletka hormonalna jest czynnikiem, który ma związek z ekosystemem pochwy i z występowaniem nawracających grzybic. W czasie długotrwałego stosowania pigułki, utrudnione jest utrzymanie prawidłowej flory bakteryjnej. Pochwa jest narządem trudnym do leczenia. Nie należy przewlekle leczyć się na „własną rękę”, tylko udać się niezwłocznie do lekarza. Nieleczona lub niewyleczona pochwa, również może przyczynić się do rozwoju Genito – Pelvic Pain/Penetration Disorder[38].

W przypadkach niektórych problemów zdrowotnych zaleca się kobietom młodym oraz dojrzałym antykoncepcję hormonalną w postaci iniekcji domięśniowych, zawierających wyłącznie progesteron. Środki te mogą prowadzić do niewielkiego obniżenia mineralnej gęstości kości, które jest zazwyczaj wyrównywane po zaprzestaniu antykoncepcji. W tej sytuacji, jak i w przypadku każdej innej wątpliwości pojawiającej się z chwilą rozpoczęcia hormonalnej terapii antykoncepcyjnej, należy rozwiać ją w rozmowie z lekarzem, a proponowaną antykoncepcję stosować wyłącznie pod regularnym lekarskim nadzorem.

W chwili obecnej promuje się długoterminowe metody zapobiegania ciąży – metody iniekcyjne (wstrzyknięcia i implanty) oraz domaciczne (spirale/wkładki domaciczne, system wewnątrzmaciczny). Są to metody wymagające rzadszego stosowania i mniejszej uwagi niż preparaty przyjmowane codziennie, wykazują mniejszy odsetek błędów i zachodzenia w niepożądaną ciążę w porównaniu do przyjmowanej codziennie doustnej tabletki hormonalnej. Metody te wykazują skuteczne działanie antykoncepcyjne przez okres kilku lat (3-5). Można je również stosować u tych kobiet, które mają przeciwwskazania do antykoncepcji hormonalnej zawierającej estrogen. Mogą stosować je młode kobiety. Kryterium wieku jako jedyne, nie powinno ograniczać wyboru metod, łącznie z metodami stosowanymi wewnątrzmacicznie. Nie ma żadnych ograniczeń w stosowaniu każdej z powyższych metod w oparciu jedynie o kryterium bycia nieródką. Pacjentki, również młode nieródki, powinny być informowane o wszystkich metodach antykoncepcji, wraz z wyjaśnieniem korzyści długotrwałej odwracalnej antykoncepcji.

Długoterminowa hormonalna antykoncepcja domaciczna w postaci wkładki lub systemu wewnątrzmacicznego, powinna zostać uznana za antykoncepcję pierwszego rzutu u kobiet w wieku okołomenopauzalnym. Poza spełnieniem roli antykoncepcyjnej, w wielu przypadkach spełnia ona rolę terapeutyczną w leczeniu nieprawidłowych, ale zdiagnozowanych przed założeniem wkładki obfitych krwawień macicznych. Oczywiście zawsze należy pamiętać o przedyskutowaniu stanu zdrowia i wskazań do konkretnego rodzaju antykoncepcji ze swoim ginekologiem.

W rozdziale Metody zapobiegania ciąży dr Michalina Wisłocka zdecydowanie odradza u kobiet, które mają założoną spiralę/wkładkę domaciczną, używanie w czasie krwawienia miesiączkowego tamponów. To zalecenie współcześnie nie znajduje potwierdzenia. Można po założeniu wkładki tak krótko przyciąć nitki, aby nie stanowiły zagrożenia wysunięciem się wkładki domacicznej. Równocześnie nie będą wyczuwalne dla partnera w czasie stosunku.

Zakończenie

Seksualność kształtuje się już wewnątrzłonowo i ulega dynamicznemu procesowi zmian w cyklu życia człowieka. Umiera razem z nim. Płodność kobiety wygasa wcześniej, mężczyzny trwa dwukrotnie dłużej. Z punktu widzenia seksualności prokreacja, aczkolwiek podstawową, jest tylko jedną z wielu jej funkcji. Warto zapamiętać, że metoda antykoncepcyjna musi być skuteczna, bezpieczna, w pełni odwracalna, akceptowana przez oboje partnerów, a co najważniejsze – właściwie dobrana i dostosowana do indywidualnych potrzeb i oczekiwań[39]. Prawidłowo dobrana i dobrze funkcjonująca antykoncepcja daje gwarancję i poczucie bezpiecznego, dobrego seksu, spełniającego rolę więziotwórczą przez cały okres płodności pary – nawet przez długie lata życia.

Przypisy

[1] Erich Fromm: O sztuce miłości, przełożył Aleksander Bogdański, Warszawa 1971, s. 52.

[2] Tamże, s. 54-56.

[3] Dowód miłości, „Na Przełaj” nr 39/1970.

[4] Longos: Dafnis i Chloe, przełożył Jan Parandowski, Warszawa 1962, s. 94.

[5] Jerzy Lovell: Dziewczyny i seks, Warszawa 1970, s. 326-327.

[6] Tamże, s. 365.

[7] Tamże, s. 370.

[8] Tamże, s. 373.

[9] Tamże, s. 376-377.

[10] Tamże, s. 391.

[11] Anatol France: Poglądy księdza Hieronima Coignarda, przełożył Franciszek Mirandola, Warszawa 1957, s. 151.

[12] Tamże, s. 147-148.

[13] Władysław Kopaliński: Co piszą inni, „Życie Warszawy” z 18-19 czerwca 1972.

[14] Kamasutra – dzieło indyjskiego poety Watsjajany Mallanagi, powstałe około V w. n.e., poświęcone sprawom miłości i obyczajów. Wszystkie cytaty z Kamasutry zaczerpnięto z wydania polskiego: Kamasutram Vatsyayany, Lwów 1922.

[15] Tadeusz Boy-Żeleński: Słówka, Warszawa 1956, s. 126.

[16] Pieśń nad pieśniami, przełożył Z. Bromberg-Bytkowski, [w:] Wielka literatura powszechna, Warszawa 1929, t. 1.

[17] Nafzawi, Ogród miłości, fragmenty przytaczane przez Janusza Daneckiego, „Literatura na Świecie” nr 8-9/1973.

[18] Helena Duninówna: Kobieto, puchu marny, Łódź 1965, s. 128.

[19] Tadeusz Boy-Żeleński: wstęp do książki Pierre’a Choderlosa de Laclosa Niebezpieczne związki, Warszawa 1956, s. 7.

[20] Igor Felstein, Gerontoseksuologia, Warszawa 1972, s. 35.

[21] Przedruk w „Forum” nr 51-52/1970 z francuskiego pisma „Marie-Claire”.

[22] Kenneth C. Hutchin: Żona też człowiek, Warszawa 1967, s. 52.

[23] Sekrety jaspisowej alkowy, „Fikcje i Fakty” nr 4/1986. Są to fragmenty tekstu Jolan Chang The Tao of Love and Sex. The Ancient Chinese Way to Ecstasy, tłum. S. Milc, London 1979.

[24] Alan W. Watts: Mężczyzna i kobieta, przeł. Beata Pusłowska, „Literatura na Świecie” nr 8-9/1973, s. 104.

[25] Alicja Horak: Antykoncepcyjne działanie wkładki wewnątrzmacicznej (JUD) w świetle badań naukowych, Krakowskie Towarzystwo Świadomego Macierzyństwa, Kraków 1988.

[26] FDA – Federal Drug Administration, w USA organ państwowy wydający zgodę na wprowadzenie leków do obrotu (przyp. red.).

[27] Igor Felstein: Gerontoseksuologia, Warszawa 1972, s. 160.

[28] Melchior Wańkowicz: Atlantyk, Pacyfik, Warszawa 1972, s. 305, 306, 307.

[29] Margaret Mitchell: Przeminęło z wiatrem, przełożyła Celina Wieniewska, Warszawa 1948, s. 613-614.

[30] Le Vay S, Valente S. Disorders of desire and performance. Human Sexuality. Editopn II. Ed. Donini G. Sunderland, Massachusettes, U.S.A. Sinauer Associates, Inc. 2006, 524-47.

[31] Nowosielski K, Wróbel B, Sioma-Markowska U, Poręba R. Development and validation of the Polish versionof the Female Sexual Function Index in the Polish population of females. J Sex Med., Feb 2013; 10(2): 386-95.

[32] American Psychiatric Association. Diagnostic and statistical manual of mental disorders. 5th edition. Washington, DC: Author; 2013.

[33] Sungur MZ, Gunduz A. A Comparison of DSM-IV-TR and DSM-5 Definitions for sexual dysfunctions: Critiques and challenges. J Sex Med., 2014; 11: 364-375.

[34] Wróbel B., Assessment of painful sexual intercourse occurrence among women in gynaecological practice. Ginekol Pol. 2008 Nov; 79 (11): 762-7.

[35] Bodden-Heidrich R, Walter S, Teutenberger S, [et al.]. What does a young girl experience in her first gynecological examination? Study on the relationship between anxiety and pain. J Pediatr. Adolesc. Gynecol. 2000, 13, 139-42.

[36] Izdebski Z, Niemiec T, Wąż K. Zbyt młodzi rodzice. Wydawnictwo TRIO. Warszawa 2011.

[37] Workowski KA, Bolan GA. Sexually transmitted disease treatment guidelines 2015. MMWR. 2015; 64: 84-94.

[38] Wróbel B, A challenge for the contemporary gynecological diagnostics. IESRJ. May 2016; Vol: 2, Issue: 5: 88-8.

[39] Speroff L, Darney PhD. Antykoncepcja. MP. Kraków; 2013, Wyd. 2.