Plik jest zabezpieczony znakiem wodnym

WARSZAWA 2012

Spis treści

CZĘŚĆ I – Akta „Kasandry”

CZĘŚĆ II – Wywiad z Wampirem

Metryczka książki

CZĘŚĆ‍ I

Akta „Kasandry”

1

Polska,‌ współcześnie

Rzeka płynąca wzdłuż murów toruńskiego Starego Miasta zmienia kolory. O świcie była cynamonowa, pokryta białym futrem mgły, potem stalowosina, odpychająca. Teraz, gdy słońce wzniosło się ponad wiśniowe dachy kamienic i wieże kościołów, nabrała radośnie niebieskich barw.

Robert, schodząc nad rzekę po stopniach bulwaru, wyciąga z kieszeni kopertę oznaczoną stemplem „POLECONY”, rozrywa jej krawędź i wyciąga list od wydawcy. Poznańska spółka, która jest mu winna sześć tysięcy złotych, informuje, że wywiad rzeka pod tytułem „Karolina Koon – bez tajemnic” niestety nie ukaże się drukiem. Nawet nie piszą dlaczego, ale i tak wie: czerwonowłosa celebrytka, pół-Polka, pół-Azjatka, typowana na finalistkę nowego talk-show w TVN, nie dostała się do szczęśliwej dziesiątki, którą będą pokazywać w niedzielne wieczory. W związku z tym jej wynurzenia – które w pocie czoła spisywał, a potem redagował przez ostatnich czterdzieści nocy – nikogo nie zainteresują.

Nie będzie Karoliny Koon, nie będzie kasy.

A tyle go kosztowało, żeby te strumienie banałów przerobić na coś ciekawego...

Przypala cienkiego miętowego papierosa, drze pismo z Poznania na coraz drobniejsze kawałeczki i puszcza je z prądem. Leniwa rzeka zabiera śmieci w stronę morza, Robert stoi bez ruchu i patrzy na nie, dopóki nie znikną z zasięgu jego wzroku. Wreszcie rzuca peta do wody i rusza bulwarem, a potem wąską uliczką pod górę, na Rynek Nowomiejski. Mija ruiny krzyżackiego zamku, z którego ostał się tylko wychodek dla rycerzy, potem otwarty przed kwadransem lokal Pod Modrym Fartuchem. Patrzy na pierwszych klientów letniego ogródka. W większości turyści. W ręku komórka, filiżanka z kawą albo kufel pełen bursztynowego piwa. Niemal fizycznie czuje jego woń i chłód. Widzi jakby w nagłym powiększeniu te zimne kropelki na ściankach i cudowne bąbelki wirujące w napoju.

Nie myśl o tym...

Skręca w bramę sześciopiętrowej kamienicy, wdrapuje się na trzecie, podnosi koperty leżące na wycieraczce i wchodzi do maleńkiej redakcji.

Gdy dwanaście lat temu zakładali z przyjaciółmi „Głos Torunia”, było ich sześcioro i zajmowali cztery duże pokoje. Potem przyszedł kryzys, reklamodawcy poobcinali budżety. W ostatniej chwili gazetę uratowali przed plajtą – wykupując ją za bezcen – dwaj warszawscy biznesmeni przebranżowieni z galanterii skórzanej na media.

Najpierw chcieli zmienić format, wydawać „Głos” dwa razy w tygodniu. Kupili kolorowe skanery, nawet ciut podnieśli pensje. Potem przyszedł kolejny kryzys i cięcia. Szczęście, że warszawiacy zebrali takich tygodników – „Głosów”, „Czasów”, „Kurierów” – ponad dwadzieścia. Te lepiej prosperujące wypracowują zyski, te słabsze – jak toruński – jakoś się wiozą.

Jakoś... Z czterech pomieszczeń zrobiło się półtora pokoju, z całej ekipy zostali tylko Robert i Justyna. Wyszło na to, że on sam może pisać wszystkie teksty, naprawiać zawiasy w drzwiach, odpowiadać na korespondencję i raportować. A ona da radę robić zdjęcia, grafiki, przyjmować ogłoszenia, sprzątać i Bóg wie co jeszcze.

Robert otwiera kartonik z zagęszczonym mlekiem, sypie do kubka rozpuszczalnego jacobsa i cukier, który trzyma w puszce po kocim żarciu. Uchyla okno, zapala pall malla. Justyna dzisiaj nie przyjdzie, można kopcić przy biurku. Ale trzeba przejrzeć i swoją pocztę, i jej.

W mailach nic ważnego: reklamy loterii, sprzedaż viagry i drzwi otwarte na miejscowym uniwersytecie. Robert kładzie nogi na sfatygowanym biurku, rozrywa palcem koperty. W dwóch zaproszenia na festyny. Trzecia zaadresowana ręcznie. W środku pięć gęsto zapisanych stron. No tak... dużo podkreśleń, tytuł „PROŚBA” na czerwono. Do tego słowa Policja, Prokuratura i Sędzia zawsze wielką literą, na pewno będzie o Naszej Umęczonej Ojczyźnie albo Zdradzieckiej Klice.

Podpisana: Iwona Tomaszewska, ur. 15.07.1973 w Gdyni, zamieszkała w Toruniu, ulica Gagarina...

Młodsza ode mnie. Ciekawe... Młodzi rzadko piszą papierowe listy.

„...program przygotowany przez redakcję telewizyjną miał naświetlić prawdziwe tło wydarzeń, ale się nie ukazał...”

Babka pisze o sprawie, zaczynając od końca. Typowe.

Przelicza papierosy w paczce – przed południem może zapalić jeszcze tylko jednego, jeżeli chce się utrzymać w dwudziestu na dobę.

„...Rodzice moi, okrutnie zamordowani 12.08.1984 na ulicy Polnej w Toruniu przez nieustalonych sprawców...”

„...niemożność ustalenia miejsca pochówku moich Rodziców...”

Stare zabójstwo z lat osiemdziesiątych, taka sobie historia. Ale córka, która nie może odnaleźć mogiły mamusi i tatusia? To już ciekawsze. Może by się udało sprzedać to do jakiegoś tabloidu?

„...ponieważ nieustaleni sprawcy usiłowali spalić ciała Rodziców...”

Ooooo!

„...szukając w kolejnych instytucjach, przekonałam się, że akta dotyczące śmierci Rodziców zostały zagubione albo dziwnym przypadkiem spłonęły...”

„...dowiedziałam się, że nie jestem jedyną osobą z takim problemem, ponieważ natknęłam się także na inną kobietę, której Matka również została zamordowana. Ona także nazywała się Tomaszewska, ale Danuta. Ciało jej Matki zniknęło, podobnie jak mojej...”

Znikające zwłoki osób o takim samym nazwisku... dobre! Tylko dlaczego aż pięć stron? Czemu ludzie nie potrafią pisać, o co chodzi, w trzech zdaniach? Przecież każda historia albo da się opowiedzieć trzema zdaniami, albo nie ma historii.

Swoją‍ własną napisałby tak:

Pierwsze zdanie: Nazywam się Robert Pruski, z zawodu jestem nauczycielem rysunku, pracowałem w szkole, potem w kilku lokalnych gazetkach, a teraz jestem naczelnym tygodnika, co brzmi nieźle, ale tylko jak się człowiek przedstawia w prowincjonalnym urzędzie.

Drugie zdanie: Z żoną się rozstałem, ale mam dwóch synów w wieku szkolnym, prócz tego wynajęte mieszkanie, kilka starych długów, dwa tysiące debetu na karcie i właśnie dowiedziałem się, że szybko tego nie spłacę, bo pewna laleczka o nudnej biografii nie wystąpi w telewizorze.

Trzecie i ostatnie: Wczoraj skończyłem czterdzieści jeden lat, lecz urodzin nie wyprawiam, bo mam nerwicę i goście mnie wkurzają, a do tego od sześciu lat nie piję.

Od próby samobójczej... ale to już by można pominąć.

I co?‍ Da radę się streścić? Da.

Dzwoni telefon na biurku.

– No? Siedzę. Odpaliłem twój... nic nie ma. Jakoś nikt nie chce dać reklamy... Nie... Taki tam... list czytam, może i coś z tego będzie grubszego... Dotrę o wpół do pierwszej. Teraz mi się przypomniało, że jeszcze muszę pojechać do optyka i okulary odebrać młodszemu... Kamila uznała, że jak mu się stłukły szkła ze mną, to ja płacę. Trzy stówy.

Odkłada słuchawkę, zaproszenia na festyny wrzuca do kosza, list od Tomaszewskiej składa na pół raz, potem drugi, i przyciska wielkim kubkiem po kawie. Ściąga przyklejony do monitora kwit z salonu optycznego. Wychodzi.

2

Afganistan, początek 1980 roku

Rozpaczliwy krzyk kilku setek mężczyzn, kobiet i dzieci niesie się po pustyni, głośniejszy od karabinowych strzałów i poświstów gwałtownego wiatru znad gór. W kłębach pyłu kilkunastu czarnowłosych mężczyzn na koniach pędzi przez kamienny płaskowyż pieszą kolumnę wieśniaków. Strzelają w powietrze, strzelają do ociągających się, wrzeszczą. Jeden z nich, w karakułowej czapce i brudnej zielonej kurtce narzuconej na szarą galabiję, porwał z tłumu młodziutką, może trzynastoletnią dziewczynkę w żółtej, sięgającej kostek sukni. Przerzucił ją jak worek przez koński grzbiet, galopuje teraz po kamienistej równinie. Dwóch innych jeźdźców, z kałasznikowami w rękach, pędzi za nim. Są szybsi, może mają lepsze konie. Ten w kurtce gwałtownie osadza wierzchowca, zmienia kierunek, tamci próbują zajechać mu drogę z dwóch stron. Jeszcze kilka zwrotów i go mają. Jeden ze ścigających staje w strzemionach. Nie wypuszczając karabinu z lewej ręki, drugą chwyta dziewczynkę za nogę, po czym, krzyczącą i szlochającą, unosi ją w powietrze jak zdobycz. Jeździec w czapce z karakułów puszcza serię w powietrze, a trzymający trofeum śmieje się dziko, obnażając zepsute zęby, i też strzela na wiwat. Jeszcze przez kilka minut gonią za sobą, wyrywając jeden drugiemu umierające z przerażenia dziecko, w końcu dołączają do pozostałych. Któryś rzuca dziewczynkę pod kopyta koni.

Jest zimno, nisko stojące słońce ledwo przebija się przez wielobarwny kurz, który wiruje na wietrze.

Na skraju suchego wąwozu wśród wielkich kamieni tkwią poszczerbione ruiny starej strażnicy, a może opuszczonego domu. Stoi przy nich kilka wojskowych samochodów i ciężarówek. Między nimi jest też szary spychacz i wielka, poobijana cysterna. Krążący wśród aut żołnierze, w większości jasnowłosi albo ogoleni na łyso, palą papierosy, piją coś z menażek i butelek. Dwóch z nich ma na sobie radzieckie mundury polowe, kilku ubranych jest jak Azjaci – jedni w długie, luźne portki, inni w sięgające łydek abaje. Wielu pozakładało na siebie co popadnie: części umundurowania mieszają się z zielonymi i czarnymi dresami i kożuchami. Jeden z podoficerów – potężny, skośnooki Jakut – nosi długi skórzany płaszcz z czerwoną gwiazdą na plecach. Inny – barczysty, wąsaty sierżant z wytatuowaną szyją – założył wprost na marynarską koszulkę coś, co kiedyś było chyba damskim futrem, a teraz jest włochatą, brudną szmatą z plamami po oleju na łokciach.

Obok jakuckiego kaprala stoi niewysoki, może trzydziestoletni kapitan w zielonej desantowce, szyję ma owiniętą arabskim szalem. Na tle podległych mu przebierańców wygląda schludnie. Obserwuje przez lornetkę goniących się po pustyni Afgańczyków, widzi, jak jeden z jeźdźców zsiada z konia i odcina uszy dziewczynce w żółtej sukni.

– Dzikie świnie... – Kapitan oddaje lornetkę wytatuowanemu sierżantowi, który wiesza ją sobie na szyi obok menażki. – Ustawić się!

Sierżant‌ odwraca głowę, spluwa z wiatrem, a potem wykrzykuje kilka komend. Razem z jakuckim kapralem, popychając i wrzeszcząc, dzielą podkomendnych na trzy grupy. Z dwóch z nich formują rzędy, które tworzą coś na kształt ludzkiego korytarza rozszerzającego się w stronę nadciągających wieśniaków i konnych, a zwężającego ku wąwozowi o stromych zboczach. Trzecia grupa obstawia poszarpane krawędzie urwiska. Dwaj żołnierze – z karabinami w dłoniach – schodzą w głąb jaru. Wszystko trwa nie więcej niż dwie minuty. Pierwsi jeźdźcy są już blisko, kapitan słyszy ich chrypiący język, którego nie rozumie. Gestem dłoni przywołuje jednego z podkomendnych, tłumacza. Ten odstawia na maskę łazika stalową menażkę i szybko podbiega. Oficer coś mówi, tłumacz, wysoki i chudy, kiwa głową, a po chwili pędzi na spotkanie jeźdźcom, machając obiema rękami.

Jeszcze‍ minuta i zakurzony tłum ofiar zaczyna wlewać się między uzbrojone tyraliery. Na przedzie idzie długowłosy i czarnobrody mężczyzna w pękniętych okularach na nosie. Już niemłody, ale jeszcze nie starzec. Staje na skraju wąwozu, nieruchomieje, jak gdyby się zastanawiał: zejść, zeskoczyć, czy może się cofnąć? Cios kolbą karabinu w tył głowy sprawia, że po prostu spada w dół. Tłum za nim – dotąd krzyczący, piszczący, płaczący – teraz zaczyna rozpaczliwie wyć. Ktoś rzuca się na bok – natychmiast go zabijają. Jeźdźcy strzelają nad głowami żołnierzy, jeden z nich, rozpędzony, wjechał od tyłu w tłum, jakby sam chciał wepchnąć do dołu całe to ludzkie mrowie. Jego koń – popielaty, wielki, głośno rżący – tratuje ciżbę, miażdży ciała, kopyta ma we krwi. Pylisty wiatr uderza ze zdwojoną siłą, jak gdyby pustynia wpadła w furię. Żołnierze klną po rosyjsku, ukraińsku i w jakichś innych językach. Coraz więcej krwi na skraju urwiska, coraz więcej ludzi w głębi kamienistego jaru: żywi padają na umarłych, umarli na żywych. Brązowooki, najwyżej sześcioletni chłopiec w brudnej koszuli i niebieskiej czapeczce rzuca się do nóg stojącego w środku tyraliery jakuckiego kaprala. Chwyta oburącz jego zakurzony but, twarz wciska w połę czarnego płaszcza, wykrzykuje rosyjskie słowa. Płacze, błaga, próbuje coś wytłumaczyć:

– Otiec!‍ Jagonow! Jagonoooow!!!

Kapral‍ podnosi dzieciaka za kark niby kota. Przygląda mu się chwilę, widzi, że malec jest obsikany od pasa w dół i bosy. Stopy ma zakrwawione, ale to chyba nie jego krew. Jakut odwraca głowę, szukając wzrokiem kapitana, ale ani nie może go dostrzec w wirującym pyle, ani zawołać – w ryku dookoła nikt już nikogo nie słyszy. Z dzieciakiem uczepionym jego lewej ręki odchodzi kilka kroków w kierunku aut.

– Kapitan‌ gdzie?! – wrzeszczy do ucha cuchnącego potem i wódką żołnierza, który stoi w rozkroku nad ciałami dwóch kobiet. – Kapitana widział?!

– Chuj‍ znajet! – szeregowiec kopie jedną z leżących, chyba chce ją zmusić do powstania, w końcu zdejmuje z ramienia karabin i zaczyna ją okładać kolbą karabinu po plecach. Ciało nieszczęsnej podskakuje po każdym uderzeniu, widać, że kobieta nigdy już się nie podniesie, zaraz skona, ale żołnierz zdaje się tego nie dostrzegać. Bije coraz zapamiętalej. Druga z kobiet czołga się w stronę kaprala, płacze i coś mówi, ale nie sposób jej usłyszeć w otaczającym ich hałaśliwym piekle.

Kapitan‌ stoi dziesięć metrów dalej, oparty o zderzak cysterny, pali papierosa zwrócony tyłem do wiatru. Jakut podchodzi do niego z dzieckiem w lewej ręce i pistoletem w prawej. Chłopczyk drży, chce coś jeszcze powiedzieć, ale najwyraźniej nie jest w stanie. Szybko otwiera i zamyka usta, ale z jego krtani wydobywa się tylko coś jakby gdakanie kury.

Kapral‌ pochyla się nad oficerem i krzyczy:

– Ten‍ tu... coś... jakiegoś Jagonowa... syn... chyba Uzbek!

– I co?!

– Towarzysz‍ kapitan może... chciałem się upewnić...

– A chuj‌ mnie obchodzi, co ty chciałeś!

– Znaczy‌ się...

– Uzbek,‍ nie Uzbek... pizdiec! Do dziury!

Kapral‍ odwraca się w stronę jaru i wyprostowuje rękę, której chłopiec trzyma się jak ostatniej deski ratunku. Przykłada mu pistolet do głowy. Strzela.

– Ty,‍ bladź!

Gówniarz‌ szarpnął się, jego czapeczka spadła, kula chybiła celu – rozorała tylko policzek dzieciaka i oderwała mu nos. Wrzeszczący wniebogłosy malec wygląda teraz jak skarlały potwór. Jego krew spływa Jakutowi po ręce.

Kapitan‌ się odwraca. Patrzy na niebieską czapkę, którą wiatr unosi wysoko w powietrze, a potem w głąb pustyni. Teraz, o zachodzie słońca, ciągnąca się w stronę dalekich gór równina jest pomarańczowo-czerwona, miejscami purpurowa. Tak musi wyglądać powierzchnia Marsa. Oślepiająca czerwień, śmiertelna, sucha pustka i wiatr wiejący znikąd donikąd.

Kapitan‌ pociąga z menażki duży łyk spirytusu – wódka dawno przestała mu wystarczać. Nie widzi już, jak kapral dobija smarkacza i rzuca jego ciało do wąwozu. Nie patrzy na dwóch szeregowców, którzy ciągną od strony cysterny gruby jak ludzka noga strażacki wąż. Za chwilę spuszczą do dołu ropę, za chwilę ją podpalą, zaraz będą rzucali granaty między trupy i płonących żywcem ludzi.

Wszystko‌ się powtórzy. Tak jak tydzień, dwa, trzy tygodnie temu.

– Was,‌ skurwysyny, też zajebiemy! – krzyczy w stronę galopującego przez równinę Afgańczyka na koniu. – W swoim czasie – dodaje ciszej. Nie ma pojęcia, gdzie tamten tak gna. Nie można się z nimi dogadać, nie można ich zrozumieć. Zresztą po co? Czarne gnidy... Rozumieją tylko przemoc. Już ja wam nie poskąpię bólu, gdy przyjdzie rozkaz zabrać się za wasze świńskie ryje.

A przyjdzie‍ na pewno.

* * *

Pięć‌ godzin później w tym samym miejscu jest cicho.

Wiatr‌ ustał, na bezchmurnym niebie błyszczy księżyc – srebrna litera U. Przy krawędzi wąwozu stoi już tylko jeden terenowy samochód i pracuje spychacz. Kierowca wielkiej maszyny włączył reflektory, zasypuje teraz dół śmierci, zsuwając w głąb rozpadliny piach, żwir i kamienie.

Dwaj‌ siedzący w łaziku – kapitan i wąsaty sierżant z tatuażami na szyi – w milczeniu palą haszysz. Sierżant podkulił nogi, owinął się cały, razem z butami, w swoje śmierdzące futro, na głowę nasadził hełm. Od dłuższej chwili się nie rusza, jego oczy – czarne wyloty luf – niczego nie wyrażają. Usta ma półotwarte. Chyba go ścięło.

Kapitan‍ patrzy w stronę jaru. Skaczący po kamieniach promień reflektora ze spychacza co rusz wydobywa z mroku jakieś niesamowite kształty: ludzi, zwierząt albo kołyszących się traw, których tu nie ma i nigdy nie było. W pewnym momencie patrzącemu wydaje się, że zza krawędzi wypełza – czy raczej wyskakuje – jakiś wyraźniejszy od innych, prawie materialny ciemny kształt. Coś jakby czarna, szybko poruszająca się plama, która znika na pustyni – ciemniejsza jeszcze niż otaczająca ją ciemność.

Wylazł‍ któryś niedobity? Niemożliwe... Po tej ilości ognia, tam, na dole, musiały zagotować się skały... To nie mógł być człowiek. Może szakal? Duży lis? Też nie... Wyglądało jak małpa albo wielki pająk. Przywidzenie. Duch... Pustynia jest pełna duchów. Tutejsze czarnuchy w to wierzą. I niech tak zostanie. Skoro wyszedł spod ziemi... to i dobrze. Niech się miota, niech szaleje, niech was wszystkich, jebańców, pozagryza. Bo ja – Antoni Filipowicz Suchynin – już nie mam siły na to całe gówno...

Kapitan‌ przykłada fajkę do ust, wciąga w płuca piekący dym i zamyka oczy. Pod powiekami pojawia się negatyw obrazu: księżyc jest czarny, niebo jasnoszare, pustynia biała, a małpio-pająkowaty kształt, który się po niej szybko przesuwa, jeszcze bielszy niż biel. Świeci niby halogen skierowany prosto w otwartą źrenicę.

3

Środa,‌ 16 czerwca, Toruń

Wieczorem‌ w dniu, w którym trzeba zesłać tygodnik do drukarni, Robert zwykle miota się jak osa w pustej szklance. Tak jak teraz. Dochodzi dziesiąta, gdy paląc trzeciego papierosa z drugiej dziś paczki, rozmawia przez komórkę z Justyną.

W redakcyjnym‌ pokoiku jest ciemno, świeci się tylko lampka i dwa ekrany komputerów.

– Załatwiłam,‍ że moja siostra z Lubicza przyjedzie – mówi szybko Justyna, najwyraźniej gdzieś idzie, bo lekko dyszy. – Kasia zna oprogramowanie, da radę... Jeszcze raz cię przepraszam, Robciu.

– Słuchaj,‌ Justyś... Nie o to mi chodzi, żeby... to się przecież ludziom zdarza. Tylko że jest późno, rozumiesz?! Na którą ona by mogła dojechać?

– Już‍ jedzie. Wyjechała pół godziny temu. Nie denerwuj się. Przecież tylko trzy i pół strony nam zostało...

– Cztery‍ i pół. A jakim ona samochodem podjedzie?

– Niebieską‌ corsą. Czemu...?

– Chyba‌ widzę ją z okna. Szybko przyjechała. Nie ma gdzie zaparkować. Krąży po Rynku. Powinna wjechać w Świętego Jakuba, tam będzie miejsce.

– To‍ ja się rozłączam i do niej zadzwonię, i powiem.

Robert‍ gasi papierosa, otwiera drzwi na korytarz, by przeciąg szybciej wywiał dym. Nastawia wodę w elektrycznym czajniku, siada do klawiatury. Czyta – po raz trzeci – tekst o zalanych ogródkach działkowych. Nanosi drobne poprawki, wpisuje tytuł: „Przyszła woda jak co roku”.

Zapisuje‍ plik, otwiera następny. Nim odezwie się brzęczyk domofonu, udaje mu się przeredagować kilka linijek. Otwiera drzwi, widzi dwudziestoparoletnią drobną szatynkę. Bardzo szczupłą, bardzo dziewczęcą, bardzo ładną, całkiem niepodobną do Justyny. Proste włosy do pasa, biała koszulka bez rękawków, dżinsowa spódniczka na suwak ciasno opinająca wąskie biodra. Na ramieniu tatuaż – pająk i jakiś tekst zapisany celtyckimi runami albo językiem elfów.

– Kasia‌ jestem. Justyna ci mówiła?

– O tobie?‍ Wiele razy. Aż dziw, że nie mieliśmy dotąd okazji – Robert uśmiecha się i stara zrobić życzliwą minę.

– Bo ja‍ mieszkam teraz na wsi. Wyszłam za rolnika.

Oho!‌ Żeby wszystko było jasne... Koniec uśmiechów. Robert prowadzi ją do biurka.

– Justyna‌ mówiła, że znasz Quarka.

– Znam,‌ znam, tylko nigdy jeszcze nie robiłam gazetowego składu, same książki. Dla wydawnictwa turystycznego.

– Albumy‌ jakieś? Ze zdjęciami?

– Trochę.

– W takim‍ razie dasz radę. Sprzęt masz już odpalony. Fotki wrzucone tutaj – Robert stuka palcem w ekran komputera. – W lewej zakładce są zdjęcia, teksty w prawej, strony otwierasz w tym...

– Daj‌ mi kwadrans, zorientuję się w tym wszystkim.

Katarzyna‍ bardzo ładnie pachnie. Jej perfumy czuć już w całej klitce. I jak szybko przebiera palcami po klawiszach... Po godzinie mają za sobą jedną trzecią roboty.

Historię‍ o zalanych ogródkach opatrzyła zdjęciem starszego mężczyzny transportującego łódką klatkę z królikami. Robert z zadowoleniem patrzy, jak sama wymyśla i dorabia podpis.

Jeszcze‌ festyn, kronika kryminalna, zdjęcia weselne i korekta. Do pierwszej w nocy skończą.

– Mogę‌ przy tobie zapalić?

– Jasne.‌ Gdzie są kryminałki?

– Osobno.‌ Zakładka: policja. Wszystkie do tej kreski są po redakcji, dalej surówka, ale gotowych powinno starczyć.

– Nie‌ bardzo.

Kasia‍ jest naprawdę szybka. W dodatku ma rację: brakuje tekstu.

– Możemy‍ dobrać jeszcze dwie informacje.

Ona‍ przesuwa tekst na ekranie, on spogląda ponad jej ramieniem:

„...sprawca‌ włamania do stojącego na bocznicy kolejowej ciągnika spalinowego Mariusz P., lat 16, zamieszkały Lisewo, poszukiwany w związku z kradzieżą na szkodę sklepu Biedronka...”

– Bez‌ sensu.

Podpalenie‍ drzwi w nocnym klubie Moskwa, bójka pod monopolowym na ulicy Mickiewicza, nielegalne wysypisko zużytych świetlówek, próba samobójcza...

– Zatrzymaj‌ na tym.

„...patrol‍ oddziału prewencji wezwany przez sąsiadów do 38-letniej Iwony T. ustalił, że zamieszkała przy ul. Gagarina samotna kobieta miała...”

„...wykryto‌ alkohol i ślady na obecność substancji...”

„...przebywa‍ obecnie w Szpitalu Miejskim przy ul. Batorego, na oddziale intensywnej terapii...”

Robert‍ pochyla się nad swoim zagraconym biurkiem, rozgarnia papiery, najpierw spokojnie, potem coraz szybciej, wreszcie przerzuca je całymi garściami. Nic. Jeszcze raz – kolejno, kwit po kwicie. Gazeta, koperta, stary bilet kolejowy, nierozliczona delegacja, której szukał wcześniej...

– Co się‌ stało? – Kasia, jeszcze przed chwilą taka miła i wyluzowana, teraz przygląda mu się tym wzrokiem, którego najbardziej nie lubił u Kamili. Jej oczy pytają: dlaczego się tak gorączkujesz?

Dobra...‌ Spokojnie. O... jest list! Pod brudnym kubkiem.

– Patrz,‍ Kasiu, ta próba samobójcza... Czytasz: zjadła tabletki i odkręciła gaz. Kobieta, trzydzieści osiem lat. Ona napisała do mnie wcześniej, żebym jej pomógł. A ja po prostu... zapomniałem o tym. Idiota! – Robert uderza kubkiem w blat.

– Nie‌ wściekaj się. Przecież piszą, że przeżyła.

– Muszę‌ zadzwonić. Możesz zacząć korektę?

– Jasne.

Robert‌ wychodzi do korytarzyka. Ciemna norka między pokojem redakcyjnym a toaletą służy jako miejsce do rozmów telefonicznych, gdy są w redakcji oboje z Justyną i nie chcą sobie nawzajem przeszkadzać. Otwiera wysoki lufcik nad głową, zapala papierosa. Wybiera numer oficera z komendy. Zajęte. Szlag by to trafił! Próbuje zadzwonić na ten sam numer, tylko z końcówką o jedną cyfrę wyżej. Też nic. Znowu do dyżurnego. Jest wreszcie.

– Dzień‍ dobry, dobry wieczór, panie Jarku. Z tej strony Robert Pruski z „Głosu”. Z „Głosu Torunia”! Tak, tak... Pan mógłby... no wiem... ale rzecznik mi nie odbierze po jedenastej przecież... Co? Przed jedenastą też nie odbierze. Jedna rzecz tylko, pan sprawdzi w systemie, ta Tomaszewska Iwona, próba samobójstwa przy Gagarina z przedwczoraj, czy ona jest urodzona w Gdyni? Poczekam... – Zaciąga się głęboko. Córka zamordowanych, bezskutecznie szukająca ich grobu, latami lekceważona przez urzędników i redakcje telewizyjne, w akcie desperacji próbuje się zabić. Może narkomanka? Tak czy owak, to już jakieś story.

– A jednak...‍ W Gdyni. Dziękuję. No jasne. To pan powie po prostu rzecznikowi, że ja dzwoniłem. Dobranoc.

– I co?‌ – Kasia obraca się na krześle.

– Tę‌ samobójczynię zostawię sobie na większy strzał. Na dopych weźmiemy... poczekaj... o! Weźmiemy sobie klub Moskwa i te świetlówki...

* * *

Półtorej godziny później przed kamienicą Kasia daje Robertowi mokrego buziaka w policzek, a on odpowiada śmieszną miną, która ma przykryć zmieszanie. Do domu wraca na piechotę. Został piechurem dziesięć lat temu, kiedy zabrali mu prawo jazdy za jazdę po pijaku. Próbował uciekać policjantom po tym, jak przeciął skrzyżowanie na czerwonym świetle. Kiedy go dogonili, rzucili na maskę auta i chcieli aresztować. Sądzili, że ukradł samochód. Gdy wyszło na jaw, że to tylko umiarkowanie podpity dziennikarz z miejscowej gazety, a do tego we własnym aucie, zrobili się życzliwi. Sami odprowadzili jego wóz na parking. Potem wstyd przed sądem i dwa lata bez papierów. Sprzedał volkswagena, bo potrzebował pieniędzy. Szybko przyzwyczaił się do autobusów, tramwajów i spacerów.

Teraz idzie przez opustoszałe miasto.

Między podświetlonymi bryłami kościołów – strefy mroku: czarne domy, ciemne skwery, puste pruskie koszary. Noc jest ciepła, wilgotna, w powietrzu latają duże owady. Niedawno musiał spaść deszcz, ale on nawet tego nie zauważył, zajęty ostatnimi poprawkami i zsyłaniem „Głosu” do drukarni. Wyciąga papierosa, liczy te, które zostały w paczce. Nie zmieścił się dzisiaj w dwudziestu, ale są powody do rozgrzeszenia. Numer zrobiony. Poradził sobie, chociaż Justyna nawaliła. Paląc, przechodzi między dziesięciopiętrowymi blokami i garażami, skraca drogę, idąc w kierunku szerokiej ulicy Kościuszki. Gdy na nią wchodzi, widzi, że z przeciwka, od strony odległego jeszcze wiaduktu, nadciąga grupka dresiarzy. Wrzeszczą, właśnie weszli na jezdnię, rozwijają się w tyralierę. Najwyżej minuta dzieli Roberta od spotkania.

Ma metr dziewięćdziesiąt, waży prawie sto kilo, odsłużył dwa lata w wojsku, za młodu trenował kilka sportów, a potem bił się w niejednej knajpie, bo jego długie włosy i ostentacyjna pewność siebie prowokowały różnych kozaków, którzy chcieli się sprawdzić w bójce. Stłukł ich co najmniej tuzin, lecz z czasem nauczył się prostej reguły: bójka to zawsze niesmak na drugi dzień. Jeśli możesz uniknąć starcia – unikaj.

Skręca w wąską, pełną starych drzew ulicę Batorego. Stara się nie odwracać, wytęża tylko słuch, upewniając się, że tamci za nim nie idą. Jasna cholera, chyba idą. Nie... Stanęli na rogu. Tłuką flaszki, słychać brzęk. Już postanowione: idzie do szpitala. Pacjentka: Iwona Tomaszewska. Oddział intensywnej terapii.

Pora na wizytę idealna – dochodzi wpół do drugiej.

Komisariaty, szpitale, dworce... Wszystkie te instytucje najmilsze – o ile w ogóle mogą być miłe – są w środku nocy. Nie ma ludzi, a znudzony personel obsłuży cię sprawnie, żebyś już tylko sobie poszedł.

Izba przyjęć, portiernia, recepcja... jest tu kto? Jest. Młoda dziewczyna, bardzo tęga, biały fartuch z naderwaną lewą połą, pomarańczowe paznokcie ozdobione mikroskopijnymi kwiatuszkami.

– Dobry wieczór pani.

– Pan do kogo?

– Do chorej, proszę pani.

– Ale o tej porze nie ma odwiedzin.

– Ja przyjechałem pociągiem. Aż z Wrocławia... Kuzynka w ciężkim stanie.

– Pan pójdzie do hotelu i przyjdzie rano.

– Ale ja, proszę pani, nie mam na hotel. Chciałem ją tylko zobaczyć, bo ona się gazem otruła...

– Aaaa! To ta... Pana nazwisko?

– Ja się nazywam Pruski Robert, ale siostra mojej mamy jest Tomaszewska, tak jak Iwonka.

– Pan pójdzie za mną, pokażę. Ino na chwilę. Nie wolno.

– Dobrze, proszę pani. Dziękuję bardzo.

Idą korytarzem, dwa zakręty, schody w górę, kolejne dwa zakręty, jedne drzwi, drugie, jakaś dyżurka. Robert plecie coś trzy po trzy, właścicielka pomarańczowych paznokci najpierw głośno się śmieje, potem każe mu być cicho.

– To tutaj, pan wejdzie. A jak pan skończy się widzieć z chorą... to przyjdzie do mnie.

W sali jest ciemno, początkowo niczego nie widać i mija dłuższa chwila, nim Robert dostrzega, że na wskazanym przez salową łóżku leży bardzo szczupła kobieta o czarnych, gęstych włosach poskręcanych w nieregularne loki. Niemłoda, ale wciąż atrakcyjna. Z drobną, wąską twarzą kontrastują pięknie zarysowane, pełne usta. Coś w nich jest – w kształcie wywiniętej dolnej wargi, w lekko cofniętej brodzie, w tych nieco zapadniętych policzkach... Niech się oczy jeszcze przyzwyczają do mroku... Czy ja jej gdzieś nie widziałem? Dawno temu... To było chyba coś miłego. W zwojach mózgowych pustka, ale rdzeń swoje wie. Robert zaciska powieki, spogląda znowu. Nic konkretnego. Tylko jakieś najdawniejsze wspomnienie, bardzo ciepłe, przyjemne i silne. Byliśmy razem w przedszkolu czy co? Obmacywaliśmy się w piaskownicy?

Znam ją. Te usta...

W ciszy i półmroku ulotne wrażenie gdzieś odpływa. Gdy oczy całkiem przyzwyczajają się do ciemności, Robert widzi, że w głębi pokoiku jest jeszcze drugie łóżko. Na nim też śpi kobieta, ale dużo młodsza, właściwie dziewczynka.

Upływają minuty. Jednostajny szum aparatury, oddechy leżących, oddech Roberta. Zapaliłoby się...

Iwona Tomaszewska patrzy na niego. Od jak dawna?

– Obudziła się pani.

Milczenie.

Podchodzi do łóżka.

– Dzień dobry. Dobry wieczór właściwie. Jak się pani czuje? – Nic mądrzejszego nie przychodzi mu do głowy.

Czarne oczy leżącej pozostają nieruchome.

– Przyszedłem do pani. Pani Iwono.

Jej dłoń, leżąca dotąd płasko na posłaniu, wykonuje niewielki ruch. Zaproszenie? Robert przestawia krzesło spod ściany w pobliże łóżka. Chora przygląda mu się uważnie. Na jej ustach pojawia się cień uśmiechu. A jemu przychodzi na myśl, że może ona także doszukuje się w jego nieogolonej od czterech dni twarzy odległej fizjonomii kogoś znanego z dzieciństwa.

Kobieta coś cicho mówi.

– Słucham? – Robert pochyla się nad nią, wdychając zapach szpitalnej chemii i czegoś jeszcze.

Szept:

– Przepraszam.

– Za co?

– Że nie dałam rady się z panem spotkać. Że nie umiałam poczekać kilka dni. Byłam pewna, że znowu mnie zlekceważyli... że kolejny raz...

– Pani mnie przeprasza? To raczej ja powinienem przeprosić, że nie skontaktowałem się z panią od razu, zanim... zanim to...

Wyraz twarzy Iwony się nie zmienia.

– Widziałam pana w programie. W telewizji... Pan Ruski z „Głosu”, prawda?

– Pruski.

– Przepraszam. Cieszę się bardzo, że pan... jednak przeczytał mój list. Już nie miałam siły, pan rozumie... Dlatego... tak wyszło. Z niecierpliwości, z nerwów. Ale to chwilowe, ja mam takie... takie zjazdy. Teraz jestem już w zupełnie dobrym stanie. Dali mi...

Chwila ciszy. Robert też milczy.

– Dali mi środek nasenny i jeszcze coś, dlatego... rozmawiam z panem tak powoli. Proszę się... nie niecierpliwić. Wszystko panu opowiem po kolei, tylko niech pan nie wychodzi. Jest krzesło.

– Przecież specjalnie do pani przyszedłem. – Robert siada. – Nie chcieli mnie wpuścić. Musiałem nieco nakłamać. Czy pani...

– Nie mówmy o mnie, dobrze? Zaraz może ktoś przyjść i każą panu dopiero jutro... Chcę panu opowiedzieć o moich rodzicach. Od początku. Mieli na imię Barbara i Hubert, zostali zamordowani... tutaj, w Toruniu, dwunastego sierpnia tysiąc dziewięćset osiemdziesiątego czwartego roku, pisałam...

– Wiem, czytałem, to się stało na Polnej.

– Znaleźli ich ciała w tym opuszczonym forcie.

– Czyli te ciała nie zostały spalone? Bo zrozumiałem, że pani ich poszukuje.

– Tak. Od wielu lat. Teraz nawet bardziej... mi zależy. Ja sama rodziców nie widziałam, to znaczy: nie widziałam po śmierci. Oni zniknęli. Zniknęły... zwłoki. Byłam jeszcze mała. Później opowiedziała mi wszystko moja ciotka z Brodnicy. A potem szukałyśmy ich obie. I wszędzie się okazywało, że nie ma akt.

– No właśnie. To mnie bardzo zaciekawiło. Co to znaczy: nie ma?

– Z archiwum pogotowia zniknęły, w prosektorium papiery się spaliły, archiwum firmy pogrzebowej też spłonęło. Może pan sam sprawdzić. Seria pożarów – i zawsze płonie akurat ta część, gdzie jest to, czego szukam...

Iwona z każdym zdaniem zaczyna mówić coraz szybciej. Szept momentami zamienia się w cichy głos.

– Próbowałam rozmawiać z ludźmi, ciotka też próbowała, bo przecież nawet nie dostała zawiadomienia o pogrzebie ani nic. Ona... nawet mnie musiała szukać, nie chcieli jej powiedzieć, w którym domu dziecka jestem. Byłam na wsi. To nie był dom dziecka właściwie, tylko taki przytułek dla upośledzonych. Wszystko wygląda tak, że... no, ja wiem jak to brzmi... że ktoś celowo... Schowali mnie, sierotę, tak, by nikt nie znalazł. I coś zrobili z ciałami. Też je schowali albo do czegoś ich użyli.

– Jacy oni?

– Nie wiem. Chyba jakaś organizacja... Bo kto miałby tyle możliwości? Czy pan mi wierzy?

– Słucham?

– Niech pan da rękę.

Dłoń Iwony – przez bladą skórę wyraźnie prześwitują błękitne żyły – jest sucha, chłodna i bardzo delikatna. Nadgarstek i dwa palce ma owinięte plastrem.

– Czy pan mi wierzy?

– Wierzę.

– Ale nie jest pan łatwowierny?

– Wręcz przeciwnie.

– To dobrze, bo ja już nie będę szukała nikogo innego. Albo pan to jakoś... nie wiem jak... nagłośni, i wtedy ktoś się odezwie, może kogoś ruszy sumienie, albo... – Iwona uśmiecha się smutno. – Widzi pan... Gdyby nie ciocia, prosta kobieta, tobym niczego nie wiedziała: miałam jedenaście lat, gdy rodzice zginęli. To był dla mnie taki szok, że prawie kompletnie straciłam pamięć. Przez lata nie mogłam sobie przypomnieć nawet tego, jak wyglądali. Dosłownie. Oglądałam ich zdjęcia i było tak, jakbym widziała zupełnie obcych ludzi... A potem zaczęłam sobie to wszystko odtwarzać. Tak jak po amnezji... ze strzępków. Gdzie rodzice mieszkali, kim byli, gdzie i kiedy ich ostatni raz widziano, co się właściwie stało. Znalazłam tylko jeden poważny ślad, notatkę w „Nowinach”. Było tam napisane, dosłownie panu mówię: „na działkach huczy”, w tym sensie, że plotka się rozchodzi, bo odkryto ciała, zginęli tacy i tacy, może od uduszenia, a może od ran, milicja wyjaśnia i szuka sprawców. „Do sprawy wrócimy”. Ale potem, a ja wszystkie numery „Nowin” w bibliotece w Brodnicy sprawdziłam, nic a nic już nie napisano. Muszę panu jeszcze powiedzieć najważniejsze. Nie wiem, czy nie mieszam, bo jest już tyle wątków i różnych dziwnych spraw... Spotkałam kobietę, Danutę Tomaszewską. Chyba panu pisałam, że chociaż ona nie jest moją krewną, to zupełny przypadek, zbieg nazwisk...

– Pisała pani.

Iwona milczy przez chwilę. Robert domyśla się, że poczuła się słabo. Właściwie powinien wstać i wyjść, może przecież przyjść jutro, ale historia zaczyna go wciągać. Lekko ściska rękę leżącej.

– Niedobrze?

– Dobrze, dobrze.

– Może chociaż przyniosę wody?

– Nie trzeba. Niech pan posłucha... Szukałam dokumentów z prosektorium. Były w podziemiach starego Urzędu Wojewódzkiego, tutaj, w Toruniu. Pomagał mi je odszukać taki miły pan i kiedy się okazało, że akta spłonęły, powiedział mi, że nie ja jedna... nie ja jedna mam pecha czy coś takiego. No i tak od słowa do słowa... Dał mi telefon tej pani Danuty, też Tomaszewskiej. Wtedy jeszcze nie było komórek, długo nie mogłam jej odnaleźć, a potem się okazało, że mieszka w Sępólnie Krajeńskim – to był po prostu inny numer kierunkowy i dlatego... Czy ja nie mówię chaotycznie?

– Troszeczkę, ale nadążam. Spokojnie.

– Jej mama, tej drugiej Tomaszewskiej, miała na imię Elwira. Takie dziwne imię... może dlatego dobrze zapamiętałam. Została uduszona i powieszona tak strasznie... za nogi na drzewie w Lesie Olek. Pan wie, gdzie to jest?

– Przy drodze z Torunia do Chełmna.

– Ale blisko samego Torunia. Właściwie jeszcze w mieście. Wie pan, dlaczego ja mówię o lesie?

– Ponieważ Olek jest niedaleko od Polnej.

– To właściwie ten sam las. Dokładnie sprawdziłam na mapie. Będzie może czterdzieści minut pieszo od jednego do drugiego miejsca. Spotkałam się z tą panią Tomaszewską. Powiedziała mi, że nie ma nigdzie jej grobu. Grobu tej powieszonej. Jej mamy. Elwiry. Przepraszam, że tak mieszam.

– Nadążam. Naprawdę.

– W innych różnych szczegółach też się okazywało, że... sytuacja tej Danuty Tomaszewskiej jest prawie całkiem taka sama jak moja. Ją też chcieli oddać do przytułku. No i jeszcze zbieżność nazwisk. Czy to pana interesuje?

– Tak. Nawet bardzo. Ma pani jeszcze ten numer telefonu do Sępólna?

– Oczywiście. Mam wszystko... mam w domu. Pan mnie nie podejrzewa, że zmyślam, prawda?

– Nie, skądże.

– Na początku patrzył pan na mnie... trochę jak na wariatkę.

– Może jest pani przewrażliwiona, ale to zrozumiałe w tej sytuacji. Ja patrzyłem z troską, bo te wszystkie kroplówki, aparaty wokół... Po prostu współczuję. Niech pani nie zwraca uwagi na moje spojrzenia, tylko mówi, jeżeli nie jest pani jeszcze za bardzo zmęczona.

– Nie jestem. Musiałam odbić się od tylu różnych... bałwanów, złych ludzi, leniwych – i prokuratorów, i policjantów, i innych. Wpadłam przez to wszystko w... – Zaczyna szlochać.

– Niech pani nie płacze, nie trzeba, ja słucham.

Widząc łzy na jej policzku, Robert czuje coś dziwnego. Jak gdyby płakała nie obca kobieta, ale jego własne dziecko. Wyciąga rękę, by otrzeć jej policzki wierzchem dłoni, ale w połowie ją cofa.

Iwona zaczyna szybko mrugać powiekami. Rzęsy ma bardzo długie i gęste, jak małe pędzelki.

– Przepraszam. – Próbuje się uśmiechnąć. – Widzi pan, co się ze mną dzieje. Ale nie jestem wariatką. Bo niech pan sam powie, czy panu nie przyszłoby do głowy, że to jest jakiś spisek, skoro znikają ciała i akta? Te podpalenia, te podobieństwa i to samo nazwisko... Jeżeli ja jestem wariatką, to gdzie są groby?

Ostatnie słowo wypowiada bardzo głośno, a potem milknie. Dziewczynka leżąca na drugim łóżku porusza się i mruczy coś przez sen. Robert nic nie mówi. Mija pół minuty. Iwona wraca do szeptu:

– Niech pan nie zwraca uwagi na mój stan, to nie ma żadnego... żadnego znaczenia, szczególnie teraz, kiedy pan się jednak pofatygował...

– Rozmawiała pani z telewizją?

– Tak, z Wisłą, potem z Kujawami. Ale oni mnie oszukali. Udawali, że chcą wyjaśnić, co się stało z moimi rodzicami, a potem wyszło na jaw, co właściwie robią: program o ludziach z obsesjami, z urojeniami... Miałam być w nim bohaterką z zasłoniętymi oczami. Chcieli mnie ośmieszyć za pięćset pięćdziesiąt złotych. Tyle mi zaproponowali. Po czymś takim może już nigdy nie zwróciłabym się o pomoc do żadnego dziennikarza, ale mama coraz częściej mi się śni. Tata nie, tylko mama. Idzie po tych starych torach przy Polnej i tak dziwnie, nierówno stawia nogi. Momentami podskakuje jak przy grze w klasy albo...

Chwila ciszy.

– Albo co?

– Nie... nieważne. Przecież to tylko sen.

– Niech pani opowie do końca.

– Mama idzie, a potem wchodzi w las, jeszcze przez chwilę ją widzę między drzewami, aż nagle potyka się i znika. Jakby zapadła się pod ziemię. Zostaje po niej krzyż w lesie. Z brzozy. Taki jak na filmach o partyzantach. Nawet teraz widzę go wyraźnie w wyobraźni. Dużo czasu spędziłam przez ostatnie lata w tamtym miejscu. Chodziłam po torach od Polnej aż do fabryki Towimor i z powrotem. Dwadzieścia kilometrów. Wchodziłam w las, małe ścieżki, zarośnięte jeziorko tam jest... ale nie ma żadnego krzyża. Chodziłam nawet zimą przez tory, paliłam znicze, ludzie mnie zaczepiali, myśleli, że to po jakimś dawnym wypadku kolejowym albo że chodzi mi o Smoleńsk... A mnie się czasem wydaje, że mama żyje. Że to była jakaś mistyfikacja, że rodzice wiedli podwójne życie, byli agentami wywiadu amerykańskiego czy coś takiego... Albo że jakieś osoby skądś przysłano do Polski pod tymi samymi nazwiskami... może po to, żeby szukać ukrytych majątków z wojny. I potem one wróciły do siebie, za granicę... A może ojciec został zamordowany wraz z inną kobietą, tylko ona miała dokumenty mamy? Bo dlaczego mama w tym śnie chciała mi jakby coś przekazać? Ale co? Że mam poszukać krzyża? – Pauza. – Teraz już na pewno pan pomyślał, że wariatka.

– Pomyślałem, że jest pani bardzo dzielna.

– Bez lekarstw chyba bym się tutaj rozlała przed panem i spłynęła po łóżku.

Uśmiech.

Robert chce powiedzieć, że wie doskonale, co to znaczy depresja, ale nie mówi nic. Milczenie wydaje mu się teraz ważniejsze od słów.

– Czy pan jest dobrym człowiekiem?

– Chciałbym w to wierzyć, chociaż czasami trudno.

– Trudno wierzyć, czy trudno być dobrym?

Nie odpowiada. Patrzy uważnie w jej oczy i teraz jest już całkiem pewien, że są doskonale czarne. Nie ma różnicy między źrenicą i tęczówką. Może to efekt zażywania lekarstw? Cisza trwa teraz minutę, może dłużej. Ale to nie jest cisza krępująca.

– Niech pan mnie weźmie też za drugą rękę i tak chwilę potrzyma.

– Z przyjemnością.

Robert stwierdza, że Iwona, kiedy jest w lepszym stanie, musi być niezwykłą kobietą. Ta delikatność i słabość połączona z wewnętrznym żarem... Tylko że...

Wraca do myśli, która przyszła mu do głowy, gdy otwierał list od niej. Może pierwsze wrażenie go nie zawiodło? Może faktycznie jest psychicznie chora?

A jakie to ma znaczenie dla sprawy? Jeśli mówi prawdę – żadnego. Wszystko jest w końcu do sprawdzenia.

Trzyma jej dłonie w swoich i to nawet dobrze, że zastygli w pozie typowej dla kochających się członków rodziny, bo za plecami Roberta jak duchy materializują się Salowa o Pomarańczowych Paznokciach i sanitariusz w czerwonym kombinezonie. Głos ma gruby, niemiły.

– Pan już wyjdzie. Teraz nie ma odwiedzin.

Iwona mocniej ściska palce Roberta.

– Przyjdziesz rano?

– Przyjdę. Nie wiem, czy już jutro, ale przyjdę.

– To, co ci mówię, jest prawdą. Sprawdź mnie... jak najszybciej. To będzie dla ciebie łatwe.

4

Białoruś, współcześnie

Sześćdziesięcioletni szczupły mężczyzna z głęboką blizną nad lewą brwią siedzi na drzewie ubrany w zieloną ortalionową kurtkę z kapturem i wielkimi kieszeniami. Zaczyna się pochmurny, późnowiosenny dzień, w lesie od rana jest mokro. Mężczyzna nie spał tej nocy, jest jednocześnie zmęczony i podekscytowany. Obserwuje biegnącą pod nim drogę, która kiedyś była wysypana żużlem, a teraz pokryta jest głównie dziurami. Mijają kwadranse, nic się nie dzieje. Człowiek w kurtce zamyka na chwilę oczy, ale zaraz je otwiera, bo pod powiekami pojawia się obraz rąk. Są brązowe, pobrużdżone. Trzymają odcięte uszy – różowe i bardzo małe.

Przeciera twarz, wyciąga z kieszeni fajkę z krótkim czerwonym cybuchem, ale jej nie zapala, ssie tylko zimny koniec i obserwuje.

Duktem idzie kobieta w żółtej chustce. Ruchy ma trochę nieskoordynowane, coś do siebie mamrocze. Chociaż w rzeczywistości ma tyle samo lat co obserwujący ją człowiek, wygląda jak stuletnia czarownica z baśni. Pomarszczona, ziemista cera, brak większości zębów, w niedomytej ręce laska – kostur własnoręcznie wycięty z bukowej gałęzi. Idzie z przysiółka Mokre do wioski Łubin, do magazynu-spółdzielni, po papierosy, drożdże i baterie do latarki. Patrzy pod stopy, starając się omijać błotniste kałuże, w których przegląda się zachmurzone niebo. Nie widzi siedzącego na drzewie, chociaż przechodzi zaledwie półtora metra pod jego nogami w sportowych butach. Chwilę później fajczarz bardzo zwinnie – jak na człowieka w jego wieku – zsuwa się na ziemię. Idąc kilka kroków za swoim numerem trzydziestym szóstym, wyciąga z kieszeni podwójnie splątany kabel w otulinie z szarej tkaniny. Przyspiesza, dogania kobietę i pewnym gestem zakłada jej pętlę na szyję. Kostur upada w kałużę, zaatakowana sztywnieje przerażona. W pierwszym momencie nie opiera się nawet, niczego nie rozumie, trzęsie tylko głową, w kolejnej chwili próbuje złapać oburącz duszący ją przewód.

Napastnik, choć niewiele cięższy od niej, jest nieporównanie silniejszy, ruchy ma sprawne, wyćwiczone. Trzymając się cały czas za plecami ofiary, przeciąga nieszczęsną do przydrożnego rowu – to tylko cztery metry. Rozłożył tu wcześniej jasnoniebieską brezentową płachtę.

Kobieta, nie mogąc już złapać tchu, zaczyna walczyć o życie. Nie myśli o niczym, jej ciało broni się samo. Ręce zaciśnięte na pętli, nogi drgają. Gumowe buty, które wciągnęła na własnoręcznie uszyte łapcie, zostawiają na błękitnym brezencie czarne ślady. Mężczyzna z blizną przewraca ją, siada na jej plecach, lekko popuszcza pętlę. Kobieta chwyta ze świstem powietrze – raz, drugi... na trzeci wdech nie starcza czasu. Pętla znowu jest zaciśnięta. Ofiara, jakby pod wpływem nagłej nadziei na wyswobodzenie, odrywa ręce od własnej szyi i macha nimi rozpaczliwie. Oprawca syczy wściekle, a potem jeszcze raz luzuje kabel. Świst powietrza wydychanego i wciąganego do płuc przechodzi w kaszel, potem w jęk. Kobieta chce coś powiedzieć, może błagać, ale przewód na szyi po raz kolejny zostaje skrócony.

Gdy po minucie traci przytomność, człowiek w kapturze kładzie się na niej całym ciałem i wsuwa rękę pod jej watowany kaftan, a potem głębiej, pod włóczkowy sweter. Woń oddanego przed chwilą moczu miesza się z dużo gorszym zapachem niemytego ciała. Obwisłe, workowate piersi. Wstrętne. Nie o nie mu chodzi. Szuka dłonią miejsca, w którym mógłby poczuć bicie serca. Jest! Jeszcze żyje.

Mężczyzna zaciska ręce na klatce piersiowej ofiary. Przez chwilę musisz żyć. Mam ci do powiedzenia coś bardzo ważnego. Coś absolutnie najważniejszego w twoim zasranym życiu. Byłaś nikim, a teraz...

Przysuwa usta do ust umierającej. Wymawia szeptem słowa, które brzmią jak modlitwa. Mówi o zbawieniu duszy, o wybieleniu ciała, Świętym Chrzcie Ognia i Niebieskim Izraelu.

Gdy kończy cichą recytację, leży przez chwilę bez ruchu. Ofiara nie daje znaku życia. Po chwili oprawca gwałtownie i ostatecznie ściska linę – teraz już z całej siły, jakby chciał przekroić kablem zwiędłą szyję kobiety. Z jej otwartych ust wypływa strużka flegmy. Zabójca wstaje, chowa kabel do kieszeni, sięga za pasek i wyciąga białą poszewkę od dużej poduszki. Zakłada ją na głowę leżącej.

Siada obok. Ręce mu drżą, kiedy przypala fajkę ciężką, metalową zapalniczką. Siedzi przez dłuższą chwilę, paląc, potem dotyka nadgarstka leżącej, upewnia się, że nie czuć pulsu. Wstaje i rozgląda się na boki wzrokiem człowieka obudzonego z głębokiego snu. Chwilę przechadza się w tę i z powrotem, wreszcie staje krok od brezentowej płachty, klęka w mokrej trawie i zawija martwe ciało w niebieski kokon. Znika między drzewami.

Przez chwilę nie dzieje się nic – słychać tylko szelest liści i ostatnich kropel ustającego deszczu przerywany krótkim ptasim trelem. Potem człowiek z blizną wychyla się spomiędzy drzew. Wyprowadza na drogę motorower z dwukołową przyczepką. Pojazd jest mokry, oblepiony igliwiem.

Wciśnięcie błękitnego zwoju ze zwłokami do przyczepki trwa parę minut. Mężczyzna mocuje na krzyż gumowe liny z haczykami, spinając ładunek ciasno jak baleron.

Podciąga rękaw ortalionu i spogląda na zegarek. Wsiada na motorower, zapala silnik, kręcąc pedałami. Z fajką w ustach jedzie półtora kilometra, bardzo wolno, cały czas tą samą, podziurawioną drogą prosto przez las. W paru miejscach musi zejść z siodełka i pchać swój motorek albo skręcić między drzewa, ponieważ błoto jest tak głębokie, że nie da się przejechać. Przy pokrytym papą opustoszałym domu wjeżdża w wąziutką przecinkę. Coś w rodzaju miedzy oddziela starszy las od młodszego. Podskakująca za motorkiem dwukółka ledwo się mieści. Ścieżka – miejscami całkiem znikająca – prowadzi skrótem do polany wielkości małego lotniska. Na jej skraju majaczy opuszczona fabryka z czterema charakterystycznymi kominami – ogromny niczym miasto kombinat, który kiedyś nazywał się Nowa Droga.

Pięć lat temu kręcili się tu jeszcze stróże z owczarkami, później opuszczony moloch zyskał nowego lokatora. Chociaż... lokator to może nie jest najwłaściwsze słowo, mężczyzna z blizną nie mieszka tu przecież, i nie zamierza mieszkać. To raczej jego świątynia. Dzisiaj kolejna uroczystość, druga w tym roku. Terkocącym motorowerem pokonuje kolejne nierówności na drodze do wielkiej hali. Jej próg – z popękanego, porośniętego mchem betonu – jest tak wysoki, że musi najpierw przepchnąć motorek, potem dwukółkę z ładunkiem. Kiedyś na tym progu zatrzaskiwały się wielkie, stalowe drzwi. Mężczyzna nieraz zastanawiał się, kto zdołał je ukraść.

Wjeżdża, gasi silniczek, rozpina zapięcia mocujące niebieski tłumok, ściąga go na poplamiony smarami beton i rozwija brezent. Zdejmuje z głowy kaptur, przeciera dłonią rzadkie, lekko posiwiałe włosy, zostawiając na czole ciemny ślad brudu. Dotyka martwego ciała kobiety. Już stygnie, ale zachowało jeszcze w sobie jakieś wspomnienie ciepła. Przypala wygasłą fajkę, robi kilka kroków w tę i z powrotem, potem kieruje się w stronę najczarniejszego kąta hali, okopconego wieloma rozpalonymi tu ogniskami.

Wygląda to jak opuszczone obozowisko żuli. Przegniłe szmaty, zardzewiałe beczki po paliwie, kanistry, gumowe węże, nadpalone kości żeber, potłuczone szkło. Robactwo i wielkie, zielonkawe muchy. Dla niewprawnego obserwatora obrazek oczywisty – degeneraci popili tutaj lakierem upieczonego psa. Fachowiec od razu zauważy, że to ludzkie szczątki.

Powinien był wszystko spalić do końca albo zakopać. Po co kusić los? Dzisiaj posprząta, ale nie teraz. Teraz patrzy pod nogi – ocenia stan wystającego z betonowej podłogi stalowego ucha, nieco przerdzewiałego i pękniętego wpół. To resztka po jakimś mocowaniu. Potem spogląda w górę, w stronę brudnych okien dachowych i czarnego stropu.

Łańcuch wiszący na wysoko umieszczonym bębnie jest specjalnie skrócony, żeby nikt nie zdołał go ściągnąć bez drabiny. A drabiny nigdzie w okolicy nie ma. Są za to dwie biegnące wzdłuż spękanej ściany wędkarskie żyłki, których nie dostrzeże ktoś, kto o nich nie wie. Ich końce mężczyzna przytroczył wcześniej do pierwszego i ostatniego ogniwa łańcucha. Teraz delikatnie sprowadza jeden koniec żelastwa na poziom swojego pasa. Z wypchanej kieszeni ortalionu wyciąga grubą jak kciuk linę, łączy ją z łańcuchem, ciągnie za drugą z żyłek. Lina idzie w górę, drugi koniec łańcucha – w dół.

Czas na ciało.

Obserwując grzesznych od lat, zwraca uwagę na wiele szczegółów. Raz, w Polsce, dopadł otyłego zboczeńca. Początek był imponujący. Schwytał go w krzakach, prawie nagiego, tylko w płaszczu i pantoflach, czatującego na kobiety, może na dzieci. Taki piździec... Miał nóż, zranił go w czoło, prawie czaszkę mu przebił, silny był. Zdesperowany. Trzeba było przestrzelić mu nogę, żeby wyrównać szanse.

Powiesił gada, poprzybijał hufnalami, by się nie ruszał, i wykastrował na żywca. Nie oszczędził mu bólu jak innym. A ile musiał się przy nim namęczyć... Lina pękała dwa razy.

Od tamtego czasu unika tłustych ciał i dlatego teraz – bez najmniejszego trudu – dźwiga bezzębną pijaczkę, która od lat, w zasranym Mokrym, pędzi bimber i oddaje swoje zaśmiardłe ciało mętom, które przynosiły jej cukier albo papierosy.

Lewa noga w pętlę z liny – i do góry!

Prawa noga zwisa pod kątem prostym, odsłaniając szare, obrzydliwie brudne gacie. Jeszcze metr w górę – spada jeden z zabłoconych gumowych butów – jeszcze trochę wyżej, i ostatnie ogniwo łańcucha można już wpinać w pęknięte ucho przy ziemi. Mężczyzna wyciąga z kieszeni składany nóż i stojąc na palcach, rozcina wiszącej wstrętne majtki.

Ty bladzio! Grzeszyłaś, ale Bóg postawił na twojej parszywej drodze Białego Gołębia. Czeka cię chrzest i wstąpienie do Nieba. Czeka cię Nowy Izrael. Będziesz mnie stamtąd błogosławiła w niekończącej się podzięce.

Nie wyjmując fajki spomiędzy zębów, odcina fragmenty ciała – te, które należy odejmować kobietom przyjmującym Pieczęć. Trzy szarosine skrawki lądują w metalowej menażce, gotowe do usmażenia. Chwilę później układa pod głową wiszącej solidny, niewysoki stos z fragmentów nadgniłych desek, kawałków papy i pociętego na pasy błękitnego brezentu. Przypala zapalniczką. Płomień strzela w górę, obejmując naczynie i włosy wiszącej. Na krótko przygasa, ale po chwili ognisko pali się już równo. Kładzie na nim menażkę, kilka minut stoi blisko i bez ruchu, choć czarny dym śmierdzi tak bardzo, że aż mdli.

Ja ciebie chrzczę, w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. Amen!

Owija rękę szmatą, wyciąga naczynie spomiędzy płomieni i tylko symbolicznie, dla dopełnienia rytuału, dotyka ustami kolejnych strzępów ludzkiego mięsa. Szybko rzuca je jeden po drugim w ogień. Nie zamierza jeść tego ścierwa, chociaż dziadek opowiadał mu, że kiedyś w trakcie chrztu wierni jedli. Zjadali nawet całe ciała. Ale to było dawno. On nie jest kanibalem. Nie jest wykolejeńcem, jak mówi o nim milicja i telewizja, zawsze informująca o kolejnych odsłonach jego pracy w dziale kryminalnym albo w programie o poszukiwaniach zaginionych, zależnie od tego, co po sobie zostawia.

Głupcy. Widzą, a nie rozumieją, co widzą.

Umieszczają jego czyny obok gównianych wieści o tym, że jakaś kurwa zabiła klienta albo że utonęła para gnojków w jeziorze.

Próżność ludzka nie jest mu obca i oczywiście chciałby być zrozumiany, traktowany poważniej. Ale cóż... Jego chwała nie pochodzi z tej ziemi i na ziemi nie może oczekiwać szacunku.

Wiele już przeżył: był budzącym postrach dowódcą, był lojalnym przyjacielem i bezlitosnym przeciwnikiem, był panem życia i śmierci wielu ludzi. Nazywa się Antoni Filipowicz Suchynin, jest zdymisjonowanym majorem Armii Czerwonej i ostatnim Białym Gołębiem, który zerwie się do lotu, kiedy przyjdzie czas.

Gołębiem był jego dziadek, wielki człowiek, wybitny szachista i duchowy spadkobierca w prostej linii samego Piotra Ocalonego. Zanim przyjął Wielką Pieczęć, spłodził tylko jednego syna, jego ojca. Ojciec też miał jednego jedynego potomka, nie zdążył przyjąć Pieczęci, zamknęli go w pięćdziesiątym pierwszym. Nigdy nie wyszedł. Oficjalnie – zmarły w transporcie. Możliwe, że zastrzelony przy próbie ucieczki. Albo zastrzelony po prostu. Albo opieczętował się sam.

Antoni Filipowicz myśli o nim często, choć nie pamięta taty i nie może pamiętać. Był w łonie matki, gdy w samym środku ciężkiej zimy przyszli po ojca. Pięciu, w tym jeden pułkownik. Tak głosi rodzinna opowieść.

Gdyby nie dziadek, który przygarnął ciężarną synową, Antoni Filipowicz nigdy nie dowiedziałby się, kim naprawdę był tatuś – wyrzucony z partii zdegradowany milicjant, wróg ludu. Jak ważna była jego rola w Boskim Planie Wskrzeszenia Izraela i jak nieważne w porównaniu z tym jest wszystko inne. Partia, tiurma, tortury, transporty, nawet śmierć.

A najważniejsza będzie rola jego syna, który ochrzcił w ogniu już trzy tuziny kobiet i mężczyzn. Jest tym zmęczony, poświęcił życie, poświęcił zdrowie, marzł, nie dojadał, a nerwy, jak przeciągnięte przez ciało struny, od lat piłują mu trzewia. Jednak nie spocznie, dopóki nie ochrzci stu czterdziestu i czterech, bo tylu wymaga Prawo. Potem nie skrzywdzi już nawet muchy. Kiedy pokuta... naprawa... najcięższa praca... się skończy, za piętnaście, może dwadzieścia lat, będzie starcem. Wtedy, pogodzony z losem, spełniony i łagodny jak baranek, sam przyjmie Pieczęć. Wstąpi do Nowego Izraela i będzie w nim pierwszy, bo Chrystus tak powiedział o wszystkich ostatnich, a on jest ostatnim z Gołębi.

5

Polska, współcześnie

Grubszy z dwóch mężczyzn siedzących pod jabłonią, czerwony na twarzy, wychyla się z plastikowego leżaka z urwanym podłokietnikiem. Walczy jednocześnie z papierosem, który wypada mu z ręki, butelką wódki, którą usiłuje przechylić nad dwiema szklankami, i własną czkawką.

– Słuchaj mnie Ro-Roman... Ty musisz więcej każdy kęs po-popijać. Wiesz dlaczego?

Chudszy oblizuje palce, szklanka wyślizgnęła mu się z ręki – to przez tłuszcz. U Janusza na grillu zawsze jest alkoholu pod dostatkiem i nigdy nie ma serwetek.

– No, powiedz... Dlaczego?

– Dlatego, żeby ta świnia wiedziała, że ją człowiek zjadł, a nie pies! Ha, ha, ha!

Wielkie ciało Janusza faluje. Roman nawet się nie uśmiecha – słyszał ten żart już wiele razy. Świnina, trzecia porcja w ciągu godziny, dopieka się na gasnących węglach.

Janusz gmera w żarze starym bagnetem. Ręce ma brudne i słone. Odstawiając szklankę na plastikowy stoliczek, Roman czuje, że robi mu się niedobrze.

– Dla mnie już nie piecz... dosyć.

– Co ty... hep! No... Tylko węgla już nie ma... Za mało kupiłem.

– Patyków ci jakichś poszukam, ale sobie już tylko rób.

– Tu pa-patyków nie ma. Wszystko, co suche, spalone, a żywych nie ru-ruszaj b-bo się nie pali i tak. Trzeba by jakiś karton. Czeee-czekaj.

Gospodarz ciężko wstaje z leżaka, a potem powoli idzie w kierunku szarego domku-klocka, który teraz, o wpół do dziewiątej wieczorem, wygląda jak czarny kwadrat na tle różowo-fioletowego nieba. Kiedyś taki klocek to było coś. Z garażem, piwnicą, spiżarnią, przeszło sto dziesięć metrów powierzchni, a nie – jak było dozwolone – dziewięćdziesiąt dziewięć i pół. Wiadomo... pracownik resortu. Przymknęli oko.

Roman nigdy go nie lubił. Gnój przemądrzały i wszędzie pierwszy. Ale co z tego? Na stare lata we dwóch w Toruniu zostali, bo reszta kumpli zmarła albo wyjechała do Warszawy. Z kim człowiek wypije? Beczka soli razem zjedzona swoje znaczy.

Słońce zaszło pół godziny temu, robi się chłodno, do tego pojawiają się meszki. Kiedyś tego nie było. Trzeba się będzie przenosić do domu.

A ten gdzie się podział? No, idzie wreszcie, jakąś książkę niesie...

– Bibliotekę opróżniasz?

– Nie bibliotekę, Romuś... Tylko popatrz, złotko...

Janusz sapie przez chwilę, czkawka już mu przeszła. Roman spogląda na stare papierzyska poupychane w dwóch teczkach. Za ciemno już, by cokolwiek przeczytać, lecz i bez tego wszystko jest jasne.

– Ożeż ty!

– Oto, bracie, chleb nasz powszedni, niegdysiejszy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom. Polej. No... A teraz weź, podmuchaj w węgle.

Janusz, stękając, powoli mości się w fotelu. Teczki związane przetłuszczonymi tasiemkami lądują na trawie. Roman pochyla się nad grillem o trzech nóżkach, z których każda wykrzywiona jest w inną stronę, i dmucha w żar. Gospodarz drze w pasy pierwszą obwolutę. Skręcone skrawki cienkiego szarego kartonu lądują między połowicznie spopielonymi węgielkami. Jeszcze trochę dmuchania i strzela pierwszy płomyk.

– Ja nie wiem, Januszku, czy na papierze to się nam w ogóle dopiecze.

– Dopiecze się, dopiecze, tylko musisz poprzemieniać karton z węglami.

– Czekaj... a co to jest?

– Chyba „Kasandra”.

– Co za kretyni te kryptonimy wymyślali? Tylko ta jedna rzecz mnie już teraz ciekawi.

– Matuszewski wymyślał. Pamiętasz go? Filozof po WSP.

– I akurat „Kasandrę” wziąłeś...

– Na wierzchu miałem. Dmuchaj. Tylko lekko, żeby mi na mięso nie fruwało. „Kasandra” to było coś...

– Eligiusz, zdaje się, za nią departament dostał, nie?

– Eli cienki był jak ten kartonik. No, lej. Patrz jak się ładnie pali, można by jeszcze papierem... Daj, ja poleję.

– Siedem trupów...

– Plus dziewczynka.

– Kacapy. Pierdolone ruskie nasienie. Zawsze ich nienawidziłem. Ożeż kurwa twoja mać...

– Wylałeś ostatnią wódkę, stary dziadu. A mięso całkiem już zimne. Stracone... Chodź, idziemy do domu.

* * *

Piętnaście godzin później i dwa kilometry dalej trzech policjantów rozmawia w pokoju ciasno zastawionym biurkami i metalowymi szafkami. Najmłodszy z nich, sierżant, wyciąga kartkę w kierunku starszego aspiranta.

– Ale jatka...

Aspirant czyta powoli, przez chwilę milczy, potem wydaje polecenie:

– Rozesłać na serwis ogólny. Pan rzecznik opowie dzieciom, czym się kończy jazda w stanie upojenia.

– Pokaż.

Trzeci z siedzących w pokoju, jedyny w mundurze, czyta przez chwilę wydruk z komputera:

– ...kierujący nissanem primerą o numerze rejestracyjnym CTX 4333Y Kobierski Janusz, lat sześćdziesiąt siedem, syn Alfreda, urodzony w Tomaszowie Mazowieckim, zamieszkały w Toruniu, ulica Osiedlowa, wjeżdżając z podporządkowanej ulicy Wiosennej w ulicę Świętego Józefa, spowodował kolizję z samochodem ciężarowym MAN, jadącym w kierunku centrum, kierowanym przez...

– Dwa i pół promila miał kierowca, a pasażer tylko jeden koma dwa... Trzeba było się zamienić!

Mundurowy i aspirant puszczają dowcip mimo uszu. Ten drugi zapala cygaretkę, przysuwa sobie słoik z rozmoczonymi petami i wypuszcza dym w kierunku plakatu z rozebraną piosenkarką. Z biegiem lat ze zdjęcia znikły czerwone i żółte barwy, przez co zagraniczna wokalistka zrobiła się sina i wygląda na nieżywą. Ktoś – pewnie jakiś szczeniak z prewencji – nieudolnie domalował jej długopisem członek przy ustach.

„...pasażer samochodu, zidentyfikowany na podstawie dokumentów, Racławski Roman, lat 66, syn Mariana...”

– Ciężarówka z kierowcy zrobiła kotleta. A głowa tego pasażera, jak chłopaki z WRD opowiadali, była w żywopłocie po drugiej stronie jezdni. Przez okno wyleciała razem z kawałkiem szyi.

Aspirant patrzy na mundurowego, ale tak, jakby ostrość ustawił sobie gdzieś za jego głową.

– Ty, słuchaj, a to nie jest ten Janusz Kobierski, ten esbek stary, szef dwójki, jeszcze z wojewódzkiej WUSW?

– Skąd ja mam wiedzieć? To już nie moje czasy. Jeszcze nie moje.

– Ale on tutaj mieszkał, w Toruniu. Się zgadza. Na działkach Józefa. Taki gruby. Ty pamiętasz, co my już pracowaliśmy, jak go jeden taki z Solidarności w Elanie pozwał do sądu? Chcieli mu podokuczać, cwaniaki.

– I co?

– Kobierski tak się wkurwił, że przyniósł własnoręcznie podpisane przez tamtego zobowiązanie do współpracy z resortem.

– Czyli miał wyniesione.

– Tamten się mało nie zesrał. Wyciągnął pistolet.

– Ten z Elany?

– Desperat. Po tym wszystkim bramki w sądzie pozakładali.

– A dalej?

– Strzelił do Kobierskiego, trafił w filar, sędzia do okna się rzucił, a ławnik na niego... I go obezwładnił.

– Tego z Elany?

– Nooo... On się później w ogóle powiesił. W melinie na Winnicy. Pisali w „Nowinach”, że list zostawił. Wszystko esbecka prowokacja i zemsta. Dobre sobie... Tak się skończyło robienie koło dupy Kobierskiemu. To był gigant.

– Ale chujowo skończył.

– To fakt. Po wódkę chyba jechali z tym drugim. Romuś Racławski. Też swojak. Patrz, tu masz nawet skrót notatki z rozpytania sąsiadów. Pili najpierw w ogrodzie, potem w domu i nad ranem wyjechali. Pewnie po wódkę. Bo zostawili otwarty taras i jeszcze niedojedzony grill w ogrodzie.

6

Czwartek, 17 czerwca, Toruń

Po nocnej wizycie w szpitalu Robert budzi się dopiero o wpół do dwunastej. Wstaje powoli, przez chwilę krąży między toaletą a aneksem kuchennym. Jego mieszkanie na drugim piętrze starego bloku z grubej cegły ma niecałe trzydzieści metrów, ale w zupełności wystarcza. Gdy mieszkał z Kamilą i dzieciakami, mieli trzy pokoje, dwa balkony, piwniczkę, garaż i ciągle było za ciasno. Teraz – w kawalerce wypełnionej niepasującymi do siebie meblami, które zostały po właścicielach i poprzednich użytkownikach lokum – ma mnóstwo miejsca.

Zalewa kawę wrzątkiem i mlekiem, rzuca do tostera dwie kromki, które przeleżały w lodówce około tygodnia, obwąchuje napoczętą kostkę masła. Jeszcze mocno nie śmierdzi, ale do smarowania tostów już się nie nadaje.

Przejść dwieście metrów do sklepu, czy zrobić jakiś posiłek z tego, co jest? Zanim kupił sobie laptopa i założył w domu Internet, miał zawsze na śniadanie świeże bułki, bo trzeba było iść po gazety. Do sieci wpinał się dopiero po południu, w redakcji. Teraz czyta wiadomości jeszcze w domu, on line, musi więc jeść odgrzewane pieczywo z lodówki. Wyjmuje dwa jajka i kawałek żółtej papryki, lekko zbrązowiały przy końcu, który się już lekko rozłazi.

Można odkroić.

Jest czwartek, najmilszy dzień tygodnia. Jutro rano „Głos” trafi do kiosków, za nowy numer trzeba się wziąć najwcześniej w sobotę w południe. Do tego czasu można się zająć panią Tomaszewską. Albo panną, skoro nosi nazwisko rodziców.

Gdzie zniknęły ciała ofiar podwójnego mordu?

Niedobre – ze znakiem zapytania. Lepszy będzie tytuł: Zamordowani i zaginieni. Prosty i intrygujący. Z podtytułem mówiącym o trzech ofiarach połączonych jednym nazwiskiem. Można zmajstrować tekst w krótszej formie i sprzedać do „Faktu” albo „Super Expressu”, zarobić chociaż tysiaka. Można w dłuższej opublikować w „Głosie” w odcinkach. Może to by wreszcie podniosło sprzedaż?

Kwadrans później, na małym balkonie z widokiem na torowisko tramwajowe i blaszaną elewację fabryki czipsów, dekoruje plastikowy stoliczek śniadaniowym zestawem – w centrum laptop, po bokach kolejno od lewej: niedopity kubek kawy, parujące jajka na grzankach, kartka, długopis, popielniczka, papierosy, zapalniczka, ścierka.

Ale słońce grzeje... a tak długo było chłodno... Lepsze późne lato niż żadne. Trzeba by kupić jakiś parasol na ten balkon. No, to co mamy?

Dwie panie Tomaszewskie, jedna w Sępólnie, druga w Toruniu, nie mogą odnaleźć ciał swoich bliskich. Ludzie zostali okrutnie zamordowani przez nieznanych sprawców, w sumie zginęły trzy osoby: dwie kobiety i mąż jednej z nich. Zabójstwa bardzo niezwykłe – w jednym przypadku powieszono zwłoki, w drugim chyba próbowano podpalić ciała. Do tego dziwne przypadki zaginięcia akt, i to w specjalnie wywołanych pożarach. Córka ofiar podejrzewa działanie jakiejś organizacji.

No, kurczę, już jest dobrze, a ile jeszcze wyjdzie na jaw w trakcie pracy?

Robert rysuje na kartce duży wykrzyknik i odpala na laptopie serwis pogodowy. W weekend widzi się z synami, Kamila wyznaczyła mu wyjątkowo sobotę zamiast niedzieli. Może by pojechać na rowery? Ma być słonecznie, dwadzieścia pięć stopni.

Grzanki są z jednej strony niedopieczone, a z drugiej nadpalone, ale zjada je szybko, nie grymasząc, zresztą i tak nie ma przed kim odgrywać scen niezadowolenia. Wreszcie najprzyjemniejsza część śniadania – papieros. Możliwości spędzenia popołudnia są takie: albo jakiś film z Internetu, albo książka – do wyboru zaległy Grossman bądź najnowszy Davies. Może też po prostu poleniuchować w wannie z jakimś tygodnikiem w ręce. Jest jeszcze opcja: Książnica Miejska i zszywki „Nowin” z sierpnia 1984 roku. Można by też pojeździć rowerem wzdłuż Wisły. Kiedyś pedałował dwa razy w tygodniu, i to bez względu na pogodę. W deszczu, wietrze i na mrozie zjeździł lasy od Chełmna po Inowrocław. Gdyby tak dzisiaj zrobić ze trzydzieści kilometrów w jedną stronę i drugie tyle z powrotem... straciłoby się trochę cholernego sadła...

Nie oszukuj się, człowieku. I tak wybierzesz pracę.

Tomaszewska mówi, że sprawdzała stare „Nowiny” w bibliotece w Brodnicy i nic. Nie wie jednak, bo i skąd miałaby wiedzieć, że w latach osiemdziesiątych ta gazeta miała różne wydania w różnych powiatach, wtedy – rejonach. W Brodnicy nic się nie ukazało, ale w Toruniu coś mogłoby być.

Druga sprawa – telefon do Sępólna. Można poczekać, aż niedoszła samobójczyni wyjdzie ze szpitala i odnajdzie numer, jeśli faktycznie go ma. Można odnaleźć go samemu. Danuta Tomaszewska, Sępólno Krajeńskie. W informacji nie dadzą numeru bez znajomości adresu, ale są jeszcze stare książki telefoniczne.

Na kartce pod wykrzyknikiem zapisuje: „Danuta Tomaszewska – Sępólno – Las Olek – matka Elwira – powieszona za nogi – data??”.

Niżej: „Iwona Tomaszewska – fort na Polnej – 12 sierpnia 1984 – dane rodziców??”.

Pod spodem – sześć kolejnych punktów.

Kwadrans po pierwszej, ubrany w czarne tenisówki, dżinsy, w których nie dopina mu się z powodu brzuszka ostatni guzik, i czarny T-shirt reklamujący koncert AC/DC, wychodzi z domu, by wsiąść do tramwaju jadącego w stronę centrum.

Do Książnicy dociera po pół godzinie. Kolejne dwa kwadranse czeka na zszywki „Nowin” z sierpnia, września i października 1984 roku. Gdy młody, chudy bibliotekarz przywozi je na wózku, okazuje się, że gazety ważą przeszło pięćdziesiąt kilo i zajmują – po ułożeniu na kupy – dwa stoliki. Kiedyś to się drukowało papieru...

Na pierwszych stronach jakieś komunistyczne brednie – wojewódzkie sympozjum, zjazd inspektorów spółdzielni chłopskich, plenum aktywu... Za to w środku – ten czar ogłoszeń drobnych! W rubryce „Sprzedam” jest „Klamka drzwiowa”, „Zamek z kompletem kluczy, tanio”, w rubryce „Kupię” – „Szprychy do Waganta, każda ilość” oraz „Farba olejna, dwa litry, kolor dowolny”.

Kiedy go mianowali szefem działu miejskiego w „Ilustrowanym Dzienniku Pomorskim” – drugiej z jego czterech kolejnych redakcji – tłumaczył młodym dziennikarzom: brakuje ci tematu, to przeczytaj sobie ogłoszenia z ostatniego tygodnia.

Sierpniowe numery: żniwa, opryski lasów zaatakowanych przez brudnicę mniszkę, uczestnicy forum dyrektorów Wojewódzkich Przedsiębiorstw Handlu Wewnętrznego szukają recepty na rozwiązanie ogólnych niedoborów, dziennikarskie śledztwo w sprawie braku trutki na szczury.

Na pewno ktoś ją, kurczę, zjadł z powodu ogólnego niedoboru.

Przerzuca strony coraz szybciej. Trzynastego sierpnia była niedziela, zatem – czternasty: kronika kryminalna tam gdzie zawsze – trzecia strona od końca. Plaga włamań do piwnic w nowych blokach Osiedla Rubinkowo, „milicja zatrzymała na gorącym uczynku...” – kilka podpunktów wyjaśniających, kogo schwytały dzielne zuchy. Nic o podwójnym zabójstwie z dnia poprzedniego. Może dali to gdzieś indziej? Między wiadomościami z życia partii i rządu? Obok programu telewizyjnego? Przy sporcie?

Niczego nie ma.

Przechodzi mu przez głowę wariackie rozwiązanie: tajemniczy zacieracze śladów i podpalacze archiwów wyrwali stronę. Bez sensu. Kolumny są wszystkie.

Może dali następnego dnia. Nie zdążyli umieścić newsa w gazecie nawet dwa dni po zbrodni, bo się za późno dowiedzieli. To wszak era przedkomórkowa.

Piętnasty sierpnia. W kronice – nic. Dalej, w środku – nic. Na pierwszej stronie: Przygotowania do czternastego wojewódzkiego zjazdu kogoś-tam...

Na wszelki wypadek znów przelicza strony – są wszystkie.

Szesnasty sierpnia – trafiony! Zaczyna się na pierwszej.

Tajemnica starego fortu

W cichej i spokojnej zazwyczaj dzielnicy ogródków działkowych położonej między ulicami Polną i Osiedlową wśród mieszkańców huczy od plotek związanych z podwójnym zabójstwem, które miało miejsce w pobliskim lesie. Przed dwoma dniami wezwany przez przypadkowego przechodnia patrol MO dokonał makabrycznego odkrycia w starym poniemieckim forcie. Tym odkryciem były dwa nadpalone ciała – jedno należące do kobiety i jedno do mężczyzny. Zwłoki odkryte zostały łącznie z prowizorycznym ogniskiem rozpalonym przez nieznanych sprawców najprawdopodobniej w celu ukrycia śladów zbrodni, do czego nie doszło zapewne wskutek wystraszenia się mordercy albo morderców, co mogli sprawić przypadkowi przechodnie.

Dokończenie na str. 2

Boże... co za język. Nie doszło do ukrycia zbrodni... Tytuł powinien brzmieć: Przepisane z notatnika sierżanta Głąba.

Robert przerzuca kartkę gazety.

Dokończenie ze strony 1

Jak nas poinformował dyżurny oficer Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej, trwają intensywne czynności operacyjno-dochodzeniowe mające na celu wyjaśnienie tożsamości sprawców, przyczyn zdarzenia oraz tożsamości obu ofiar zbrodni popełnionej w starym forcie przy ul. Polnej 31. Milicja Obywatelska wyraża przekonanie i zarazem uspokaja mieszkańców Torunia, że zbrodnia, mimo swej drastyczności, jest przypadkiem wyjątkowym, jednostkowym i nie zachodzi prawdopodobieństwo seryjnego przestępstwa.

– Osoby rozsiewające plotki na temat grasującej bandy tzw. Wampirów naoglądały się zbyt wiele amerykańskich filmów – powiedział „Nowinom” dyżurny oficer KW MO kpt. January Węclewski.

Kapitan zapewnia mieszkańców okolicy, że rutynowe patrole MO w rejonie ul. Polnej spełniają należycie swoje obowiązki, a w najbliższym czasie Komenda Miejska MO planuje dodatkowe wzmocnienie oddziałów odpowiedzialnych za nadzór nad bezpieczeństwem obywateli ze szczególnym uwzględnieniem patroli nocnych.

Wszystkie sygnały, uwagi i ewentualne zażalenia mieszkańców przyjmuje właściwy komisariat MO, w tym wypadku jednostka przy ul. Żwirki i Wigury. Posiadacze telefonów mogą także dzwonić na uruchomiony już w naszym mieście numer alarmowy 997.

Ze względu na drastyczność zbrodni nasza redakcja postanowiła nie publikować zdjęcia z miejsca zdarzenia, mimo że jesteśmy w jego posiadaniu.

Do sprawy wrócimy.

MKR

Szkoda, że tu nie można zapalić. Robert przerzuca szybko dwa kolejne numery dziennika, od trzeciego zaczyna szukać uważniej. Nie ma... nie ma... jest!

Tytuł: Bulwersujące szczegóły zbrodni.

Dobre sobie.

Zgodnie z zapowiedzią daną Czytelnikom, wracamy do sprawy dramatycznego odkrycia dwojga zwłok w starym forcie przy ul. Polnej, do którego doszło w minionym tygodniu.

Wśród mieszkańców okolicy nie milkną bowiem echa tej strasznej zbrodni, uporczywie też krąży plotka o Wampirze lub nawet Wampirach, która ma tyle wspólnego z rzeczywistością, co bajki o smokach, jakimi dzieci straszą się nawzajem w piaskownicach.

Milicja Obywatelska, prowadząc intensywne działania rozpoznawcze i dochodzeniowe, ustaliła już, że ofiarami przestępstwa w starym forcie są mieszkańcy Torunia, mianowicie Hubert i Barbara Tomaszewscy.

Denatka od sześciu lat była zatrudniona jako szwaczka w Zakładach Chemicznych „Merinotex”, denat zaś to popularny wśród mieszkańców Torunia motorniczy tramwaju nr 3, pan Hubert, nazywany tak sympatycznie z powodu charakterystycznego imienia.

Jak się dowiedziały „Nowiny”, oboje zamordowani, na co dzień mieszkańcy Osiedla Młodych, w okolice fortu przyjechali jasnozielonym samochodem marki Syrena, który nazajutrz po wykryciu zbrodni został odnaleziony w lesie, 200 metrów od feralnego miejsca. Nie zaszkodzi nadmienić, iż auto zostało doszczętnie okradzione ze wszystkich, jakże poszukiwanych na rynku części, a nawet z tablic rejestracyjnych, co początkowo utrudniło identyfikację pojazdu i powiązanie go z ofiarami zbrodni. Dzięki prowadzonym wielowątkowo działaniom Milicja Obywatelska ustaliła jednak, że syrena jest własnością ob. Mariana Paprockiego, znajomego pana Huberta, zawodowo również kierowcy pojazdu tramwajowego...

Paprocki. Robert dopisuje nazwisko do swojej listy na kartce. Cudowne czasy sprzed Ustawy o ochronie danych osobowych.

...W rozmowie z „Nowinami” pan Marian Paprocki opisał swojego nieżyjącego kolegę, pana Huberta, jako życzliwego i niewadzącego nikomu 35-letniego mężczyznę, który nie miał żadnych osobistych wrogów ani w zakładzie pracy, Miejskim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym, ani też w środowisku prywatnym.

Tym trudniejsze zadanie stoi przed funkcjonariuszami Milicji Obywatelskiej, którzy przystąpić muszą teraz do wytypowania potencjalnych sprawców tej strasznej zbrodni.

Do sprawy, która, jak wiemy, budzi żywe zainteresowanie PT Czytelników, jeszcze wrócimy.

MKR

Dobra, dość... Przerwa na papierosa. Do sprawy, jak to mówią, wrócimy.

Robert wychodzi na taras Książnicy, staje przy barierce z widokiem na czteropiętrowy akademik z jednej strony i dużo wyższy hotel z drugiej. Dawno tu nie był: niewielki park nieco się zagęścił, drzewa urosły, pojawiły się kolorowe kwiaty w klombach. Nad zgrabnie przystrzyżonymi krzewami ładnie czerwienią się w trzecim planie budynki Starego Miasta.

Barbara i Hubert Tomaszewscy. On motorniczy, ona szwaczka, do tego ten obywatel Marian Paprocki, samochód syrenka, nieistniejący Merinotex, dzielna milicja na tropie... No i te ciała, które potem tajemniczo znikną... Będzie OK. Opowieść z czasów, gdy stojący przed nim hotel – teraz podobny do setek innych budynków – był jedyną w swoim rodzaju kolorową wyspą elegancji i luksusu w morzu zmatowiałej szarzyzny. Nazywał się Helios. Zachodnioniemieccy turyści dawali na parkingu po pięć marek dzieciakom sprzedającym pocztówki. Między innymi Robertowi.

Za swoją pierwszą sprzedaną widokówkę – pamięta do dziś, że Niemka miała piaskowy ortalion i okulary w złotych oprawkach – kupił sobie sześć opakowań gum Donald, po dziesięć sztuk każde, z historyjkami obrazkowymi w środku. Za jedną historyjkę, już po wycmoktaniu gumy na wiór, można było dostać od koleżków z osiedla takie skarby jak: paczkę po papierosach Camel, pustą puszkę po dezodorancie Nivea, folder firmy Grundig albo tej od traktorów... jak ona się nazywała? Fergusson.

Zapaliłoby się jeszcze jedną fajkę na zapas, ale dzisiaj dobowa norma już prawie wyrobiona – łącznie z tymi wypalonymi nocą puścił z dymem osiemnaście sztuk. Gdyby chciał się zmieścić w dwudziestce, musiałby za godzinę iść spać.

Cholera. Trzeba umyć ręce, bo brudne te zszywki, i wracać do roboty.

7

Pięć godzin i cztery papierosy później Robert wchodzi do redakcji „Nowin”.

Choć w porównaniu z klitką, w której mieści się „Głos”, lokum wygląda jak siedziba CNN, to uważny obserwator dostrzeże, że i ten tytuł najlepsze lata ma już za sobą. Recepcja w ciepłym drewnie, tu i ówdzie porysowanym i poplamionym. Szykowna sekretarka siedzi na tanim plastikowym foteliku przed pękniętą przy podłodze szybą, która odgradza ją od newsroomu wielkości szkolnej sali gimnastycznej.

– Dzień dobry, pani Arletko.

– Witamy konkurencję.

– Pani raczy żartować, porównując nasz skromny tygodniczek i wasz szacowny dziennik... Zastałem Jacka?

– Ma pan szczęście, panie Robercie, bo dwa dni go nie było, a teraz akurat zjechali z Michalskim. Powinien być u siebie.

Sekretarka wciska niewidoczny guzik i cichy brzęczyk oznajmia, że newsroom stoi otworem. Robert przechodzi po zielonej, poprzecieranej wykładzinie prosto do dawnej ciemni, obecnie zwanej – jak głosi wyszczerbiona tabliczka – Działem Fotoedycji.

Jacek, rozwalony za zaśmieconym biurkiem, na którym płonie kadzidełko, jest grubszy przynajmniej o dziesięć kilo od czasu, gdy się ostatnio widzieli, czerwony na twarzy i jak zawsze w pogodnym nastroju.

– Robuś, morda! Kopę lat! Szukasz pracy? – Odchyla się w fotelu i szeroko rozkłada ramiona.

Robert jakoś nie ma ochoty ściskać się z kolegą. Podaje rękę.

– U was? Broń Boże. Wolałbym szamba opróżniać.

– Ty, a wiesz, że faktycznie z toalety jakoś ostatnio nieszczególnie pachnie... Już żadne kadzidła na to nie pomagają. Przydałby się, kurna, ktoś silny i głupi, kto by to ogarnął.

Jacek wstaje z lekkim stęknięciem i zamyka drzwi za Robertem.

Patentowy zamek, zainstalowany od wewnątrz, został tutaj z czasów, gdy pracowało się w ciemności przy czerwonej lampce. Teraz przydaje się z innego powodu. Służy temu samemu, co kadzidełko, i nie ma to nic wspólnego ze smrodem z ubikacji. Jacek zaciąga żaluzję w wewnętrznym okienku wychodzącym na newsroom, wyciąga z szuflady butelkę żołądkowej gorzkiej.

– Nasz Robuś dalej trzeźwy?

– Dalej suchy.

– Suchy, suchy... pierdolona gadka ześwirowanych psychologów. Jak mnie to sekciarstwo wkurwia! No, siadaj. – Jacek wskazuje plastikowe krzesełko w kącie i nalewa sobie pół szklanki. – A ja, jak widzisz, nie narzekam... Żeśmy się chyba ze trzy lata nie widzieli. Co u Kamili?

– Niedawno zmieniła pracę. A poza tym po staremu. Nadal jesteśmy rozwiedzeni.

– Ma kogoś?

– Jakbyś nie wiedział... Tego samego pajaca z brodą. A co? Szukasz babki z małymi alimentami?

– Szukam raczej z małymi cycuszkami i dużym dupskiem. Tu się akurat nic nie zmieniło. Przez grzeczność pytałem. Twoje zdrowie. W czym sprawa?

– Macie jeszcze archiwum zdjęć sprzed osiemdziesiątego dziewiątego?

– Macie.

– Tutaj?

– W piwnicy.

– Szukam fotki z osiemdziesiątego czwartego, z sierpnia, dział kryminalny, konkretnie – dwa trupy znalezione w forcie na Polnej.

– W bibliotece już nie ma gazet?

– To zdjęcie nigdy nie poszło na łamy.

– Skąd wiesz, że w ogóle było?

– Jakiś koleś podpisujący się MKR napisał u was, ale jeszcze wtedy, w osiemdziesiątym czwartym, że zdjęcie jest w redakcji, tylko za mocne na publikację. Przepraszacie czytelników, ale fotki im nie pokażecie. Dobre, co?

– Nie moje czasy, nie moje małpy. Ale ten MKR to chyba wiem, kto to jest. Michał Karwo... Karwi... Nie, czekaj. Krawiecki po prostu. Już od dawna tu nie pracuje. A wiesz, że ja o tym forcie kiedyś słyszałem. Jak tu przyszedłem w dziewięćdziesiątym, siedziało jeszcze paru tych starych pająków. Krawiecki, Marczewski, Kręcicki... Nie, Kręcki. Ten, co, pamiętasz, dostał zapaści na sesji i go wywieźli sztywnego z urzędu.

– Sam o tym tekst pisałem. Jeszcze do „Ilustrowanego”.

– Aaaa... No, popatrz, jak to się wszystko zapomina. Obsmarowałeś wówczas kolegę po fachu, kanalio...

– Dla nas to byli komuniści.

– Ja pierdolę... ale byliśmy z tym śmieszni, co? Wojownicy, kurna, wczesnego kapitalizmu.

– Może właśnie wtedy byliśmy fajni?

– Bo co?

– Bo ty chlejesz w pracy, a ja piszę już tylko jakieś gówna, że rzeka znowu wylewa, a most się stale korkuje. Wtedy o coś chodziło.

– A teraz chodzi o co?

– O zdjęcie.

– Ale po kiego ci?

– Na razie nie powiem.

– U hu hu! Powracamy na front? Rozgrzebiemy stare zbrodnie? Napiętnujemy kogoś? Poślemy do pierdla?

– Do rzeczy, Jacuś, do rzeczy. Co od pająków słyszałeś?

– Na pewno się nie napijesz? To nie. Krawiecki napomykał wiele razy, że była taka historia. Ktoś upiekł ludzi na ruszcie, rożnie czy łańcuchu... Nie pamiętam. Krawiec często do tego wracał, ale tylko, jak się fest nawalił. Miał jakiś duży problem z tą historią. Nie wiem dokładnie dlaczego, bo to stało się nieco wcześniej...

– W osiemdziesiątym czwartym.

– No widzisz, przeszło pięć lat przed moim przyjściem. Jeszcze ze trzy kolejne minęły, jak się połapałem, że coś wisi.

– To znaczy?

– No tutaj, w redakcji. Że mają w szafie trupa. Krawiec, jak tylko wspominał o tej pieczeni w forcie i jeszcze jakimś nieboszczyku...

– O kobiecie powieszonej na drodze do Chełmna? W Lesie Olek?

– Nie, nie. W lasku, to prawda, ale na pewno na Wrzosach. To się stało dużo wcześniej niż ta historia z Polnej i też było grubo. Z tego, co mówił, skapowałem tyle, że odnaleziono tam chyba faceta ukrzyżowanego na drzewie. Raz, tak półsłówkiem, Krawiec wspomniał, że gość był bez jaj. Wykastrowany.

– Co?!

– Dobre, nie? Stary, żałuję teraz, że go wtedy bardziej za język nie ciągnąłem, Krawca. Bo to faktycznie musi być niezła sprawa. Jak tyś na to wpadł?

– List od czytelniczki. Czy ten wykastrowany nazywał się może Tomaszewski?

– Nie pamiętam. Co to za czytelniczka tajemnicza? Sekretarka z IPN-u?

– Nie... Córka tych zamordowanych z Polnej. Chce, żeby jej pomóc odszukać grób rodziców.

– Że jak?

– Nie rozpraszaj się. Mów o wykastrowanym.

Jacek głośno wypuszcza powietrze i przewraca oczami, co ma zapewne znaczyć: doceń, ile ja dla ciebie robię. Nalewa sobie kolejną porcję żołądkowej, butelkę stawia pod nogami.

– To równie dobrze mogła być fantazja Krawca. No, bo uważaj: kastracja? Stan wojenny, Robciu – ty możesz nie pamiętać, bo żeś się w akademiku z laseczkami gził, ale ja już wtedy pracowałem w szkole – otóż stan wojenny to był syf, donosy, śmierdziało wszędzie jak nie zepsutą rybą, to kradzioną benzyną albo pastą do podłóg, ale to nie była, kurna, wojna trzydziestoletnia. Rozumiesz?

– A to esbecja miałaby zrobić?

– Dlaczego?

– Intuicja.

– Bo ja wiem? Nie, chyba nie. Chociaż kto wie... Coś tam takiego zalatywało. Brzydko bardzo. Mówię ci, oni wszyscy byli dziwni, i Krawiec, i inni... Nawet siebie nawzajem podejrzewali. Pełno takich opowieści krążyło jeszcze na początku lat dziewięćdziesiątych. Potem zresztą też. Kto tu jest agent? Kiedyś na przykład pili nad Wisłą – często za dnia w pracy pili – i jeden się oddalił. Milicja zwinęła go na izbę. Wszyscy zaczęli go szukać, bo wieczorem gość był do czegoś potrzebny. A tutaj kamień w wodę. I wtedy bodaj Marczewski podrzucił pomysł: na izbie go szukać. Się znalazł. Ale teraz uważaj: skąd taki, Marczewski wiedział, że tamten jest na izbie? Ktoś musiał do niego zadzwonić z informacją. Ale dlaczego do niego, skoro on był wtedy szefem działu korekty, a nie na przykład dziennikarzem od kryminałków. No więc już podejrzany. Ktoś mówi, że jego żona, czyli Marczewskiego, pracowała w milicji. Ktoś inny, że zanim do nas przyszedł, był cenzorem. I tak się dupę obrabiało kolegom.

– Jacuś, to jest wszystko bardzo ciekawe, ale ty skup się na mojej sprawie, dobrze? Ten ukrzyżowany... który to był rok?

– A bo ja wiem? Osiemdziesiąty drugi, może trzeci.

– I na pewno na Wrzosach?

– Taaak... Ja wtedy tam mieszkałem, dlatego mi to utkwiło w pamięci. Wiesz, Robuś, jeszcze coś ci powiem. Krawiec, jak mówiłem, wracał do tej sprawy rzadko, ale regularnie – za każdym razem, jak wypił. Gadał wtedy zawsze z taką miną liska chytruska, jakby zgłaszał temat na złość innym kolegom. Mam na myśli i Marczewskiego, i resztę staruszków... Pająki zawsze go uciszały. Że pierdoli, że pijany... Nam, młodym, tak tłumaczyli. Teraz myślę sobie, że bali się, kurna, żeby on czegoś nie sypnął. No, a że wtedy pijało się trochę inaczej... co nie?

– „Trochę inaczej”, ładnie powiedziane.

– Trochę więcej, co? Mordo moja! Myśmy pili skrzynkami gorzałę w tej redakcji, jak ty żeś jeszcze chodził w sweterku wydzierganym przez mamę. – Jacek podnosi butelkę i nalewa sobie następną szklankę. – To, że ja sobie dzisiaj pociągnę coś z flaszeczki, przez co ty, abstynencie, spoglądasz na mnie jak na robaka – co mi zresztą dodaje stresa – to nie znaczy, że już nie pamiętam, kurna, że istniał wiek złoty...

Głos Jacka nieznacznie zmienia barwę, ale to i kilka charakterystycznych ruchów dłonią wystarczy, by Robert poznał, że kolega zaczyna się już upijać. Najwyraźniej butelka, którą właśnie osusza, nie jest dziś pierwsza.

– Jacuś... do rzeczy, zanim będzie za późno.

– Słucham uprzejmie.

– Da się to zdjęcie u was znaleźć czy nie?

– Zdjęcie? Jeśli nie poszło do gazety, to będzie kłopot. Na dole jest chyba ze dwadzieścia pudeł tych starych fotek.

– Mógłbym w nich pogrzebać?

– Mógłbyś, ale po co? Trzy dni babrania się w odbitkach, w kurzu i może gówno z tego wyjść. To wszystko leży luzem, na sobie, w stertach, nieskatalogowane. Ja bym już lepiej poszukał po prostu Krawieckiego.

– A co on teraz robi?

Jacek opróżnia szklankę, wydziera stronę jednej z piętrzących się na biurku gazet, zgniata ją w kulkę, rozwija z powrotem, przeciera szkło. Chowa do szuflady szklankę razem z butelką. – Stary, co on teraz robi, tobyś nie uwierzył. Sprzedaje gazety w kiosku.

– Doszedł wreszcie do ostatniego ogniwa w redakcyjnym łańcuchu.

– Dobre... Na pewno nie chciałbyś przejść do nas?

– Jacuś, stary druhu, z kim ty żeś się na głowy zamienił? Prasa codzienna umiera, a tygodniki są przyszłością narodu. Gdzie ten kiosk?

– Jaki?

– Nie powinieneś już dzisiaj pić. Kiosk, w którym Krawiecki gazety sprzedaje. I tygodniki.

– Aaa, ten, kurna... Gdzieś na Rubinkowie, podobno koło McDonalda.

8

Wychodząc z kantorka kolegi, Robert czuje, że spocił się lekko na plecach. Przez krótką chwilę widział już siebie schodzącego ze starym kumplem do któregoś z pubów ukrytych w piwnicach Starego Miasta, snującego nad kuflem zimnego piwa wspomnienia o wczesnych latach dziewięćdziesiątych i wracającego do domu nad ranem z Jackiem pod rękę i flaszką wódki w dłoni. Tytuł: „Dramatyczny koniec okresu heroicznej abstynencji redaktora naczelnego”.

Brrrr...

Powinien coś zjeść. Najlepszy byłby Green Way, skoro już jest w centrum. Wyciąga papierosy i swoją kartkę z wykrzyknikiem, czyta punkty wypisane w domu i te dopisane w Książnicy. Jeszcze dziś mógłby pojechać do zajezdni tramwajowej, poszukać kolegi Huberta Tomaszewskiego, potem na Rubinkowo, odnaleźć tego kioskarza. Nie ma czasu do stracenia, a w Green Wayu jedzenie będzie świeże i szybko podane.

Kupuje po drodze „National Geographic”, przecina gwarną Szeroką i skręca w jedną z bocznych ulic prowadzących ku Wiśle.

Kiedy miał dwadzieścia lat, studenci bali się wieczorem tędy chodzić – prócz sklepu chemicznego były tu same meliny, a w bramach agresywni żule i nastoletni nożownicy zbierający na flaszkę. Dzisiaj uliczka, wyłożona nowym brukiem stylizowanym na średniowieczny, wygląda jak wyjęta z folderu niemieckiego miasteczka. Kancelaria prawnicza sąsiaduje z galerią, trzy kawiarnie z klubem muzycznym, wzdłuż chodnika ogródki piwne, miedzy nimi lampki, latarenki, ławeczki... Nad chodnikiem wiszą czerwone pelargonie. Pachnie jedzeniem.

Do Green Waya wchodzi po starych schodach. Przypomina sobie, że kiedyś był tu sklep ze sprzętem RTV.

Zamawia soczewicową i naleśnika z truskawkami. Śliczna kelnerka uśmiecha się jak anioł. Szybko przyjmuje pieniądze, wprawnym ruchem rozlewa ciasto na gorącej okrągłej blasze. Obsługując dwie kolejne osoby, jednocześnie przygotowuje i podaje zupę, przerzuca placek, który uzupełnia owocami, śmietaną i czekoladą z tubki. Podając talerz, życzy smacznego.

Truskawki są pyszne, chyba nawet świeżo zerwane, nie z chińskiej mrożonki. Pomiędzy kęsami Robert czyta pierwsze akapity artykułów o Aztekach i wilkach w Yellowstone. Oczy skaczą po stronach, myśli krążą wokół nieboszczyków odnajdywanych w podtoruńskich lasach prawie trzydzieści lat temu.

Ostatni kęs naleśnika. Odnosząc talerz, uśmiecha się do dziewczyny – anioła.

– Dziękuję, do widzenia.

– Zapraszamy ponownie.

Ale ona ładna... Pewnie absolwentka pedagogiki, historii albo innego kierunku, który gwarantuje jej jeszcze wiele lat na stanowisku kucharsko-kasowo-kelnerskim. Schodząc po stopniach, zagląda do paczki papierosów. Dobrze nie jest.

Korci go, by zamówić taksówkę, ale po kilkunastu krokach decyduje się na marsz do zajezdni. Wraca na Szeroką. Wśród gwaru przechodniów i turystów oraz dźwięków sklepowej muzyki mija pomnik Kopernika, a potem przejście wybite pod kolorowymi kamienicami, dumnie zwane przez mieszkańców Łukiem Cezara. Wchodzi na plac Rapackiego – kawał pustki z dużym skrzyżowaniem pośrodku. Smród z rur wydechowych setek samochodów, ktoś trąbi, słychać przejeżdżającą karetkę. Na przejściu piesi tłoczą się w kilku rzędach, młody chłopak przebiega na czerwonym świetle – pędzi do stojącego na przystanku autobusu.

Robert stara się iść szybko. Za placem jest już przyjemniej: śródmieście urywa się jak ucięte nożem. Przed nim wiekowy park, w którym jako dzieciak zjeżdżał na sankach z góry. Dziś nie nazwałby jej nawet pagórkiem, to raczej jakieś wybrzuszenie trawnika, które pięciolatkowi wydawało się szczytem nad przepaścią.

Za parkiem – Bydgoskie Przedmieście. Stare wille z prawej, sześciopiętrowe kamienice z lewej. W willowych ogrodach kwitną wielkie maki, pod kamienicami leżą śmieci. Mija niewielki pałacyk – szary i popękany ze starości, ale ciągle piękny. Uroda – to dotyczy i domów, i kobiet – tkwi w proporcjach. Kiedyś żyli w tym miasteczku ludzie, którzy mieli kasę i dobry gust, a potem te dwie rzeczy jakoś się rozjechały.

Rozważa sięgnięcie po kolejnego pall malla, ale tym razem wygrywa z pokusą. Nie warto: już widać pomalowany na żółto mur zajezdni.

Brama, w bramie szlaban i dyżurka.

– Marian Paprocki jeszcze u was pracuje?

Szybko ocenia, że siedzący w kanciapie gość w grubych okularach jest wystarczająco stary, by pamiętać motorniczego sprzed dwudziestu siedmiu lat, oraz wystarczająco zaskoczony pytaniem, by odruchowo odpowiedzieć.

– Co?

– Paprocki tutaj pracuje?!

– Kto?!

– No, Paprocki! Ten, co miał syrenkę.

– Syrenkę...

Stary nagle milknie, jakby przypomniał sobie coś, o czym nie powinien opowiadać. W dyżurce śmierdzi wypalonymi papierosami i rybą z puszki, którą niedawno musiał zjeść. Do tego wszędzie białe kłaki – chyba psia sierść.

– Tak, panie szanowny, właśnie tak! – Robert już prawie krzyczy. – Syrenkę! Syrenkę, co od niej ludzi zabili. Huberta Tomaszewskiego i jego kobietę!

– Dawno tu nie... nie tego... – stary milknie na dobre.

Robert też się nie odzywa w nadziei, że to tylko chwilowy stupor, ale dziadek sam już się chyba nie włączy. Musi go spytać inaczej, zanim zwymiotuje od tego smrodu.

– Gdzie pana Paprockiego znajdę?!

– A pan z jakiego urzędu się pyta?

No tak. Wdrażamy plan B.

– Przesyłka dla niego jest zabłąkana.

– Co?

– Przesyłka pocztowa!

– A to dziwne... żeś pan zaraz nie zaczął. Niech mi pokaże legitymację.

Niech mi zrobi, niech mi pokaże – tak przemawiali szkolni woźni w powieściach Edmunda Niziurskiego. Co za skamielina...

Z marsową miną i umyślnie powoli przesuwa przed okularami portiera identyfikator „Głosu”, który wyprodukował sobie sam, gdy tylko redakcja dostała od warszawiaków kolorowe drukarki. Wielka pieczęć, zamaszysty podpis, zdjęcie. Nie wiadomo, co to jest, ale kwit, zalaminowany i wetknięty w łamaną skórzaną okładeczkę, wygląda jak legitymacja FBI.

I o to chodzi.

Dziadek jest usatysfakcjonowany.

– Rozumiem, dziękuję. Dziwne tylko, że przesyłka dla niego jeszcze. Może pomyłka jaka?

– Dlaczego pomyłka?

– Co?

– Czemu pomyłka?!

– Muszę szanownego zmartwić. Kolega Paprocki nie żyje. Będzie dziesięć lat we wrześniu. Wiesz pan, ja nie tylko byłem na pogrzebie, ale do dzisiaj tam chodzę, to jest, panie, na cmentarz... na komunalny. Tam leży coraz więcej ludzi i z zajezdni, i z biura.

– Rozumiem. Bardzo panu współczuję straty. Dziękuję za informację i proszę pozdrowić tych, co jeszcze żyją.

Portier uśmiecha się szeroko, odsłaniając dwa srebrne zęby.

Robert wciąga najpierw czyste powietrze za drzwiami, a potem mentolowy dym.

* * *

W drodze na blokowisko Rubinkowo tramwaj przecina kolejne warstwy miasta jak nóż jabłko.

Najpierw czerwona lakierowana cegła, ostre gotyckie szczyty, wysmakowane reklamy i wypielęgnowane skwery. Potem rzędy dziewiętnastowiecznych kamienic w różnym stanie rozpadu, im dalej od centrum, tym gęściej poprzetykane PRL-owskim betonizmem. Dalej typowe, czteropiętrowe bloki-kloce. Między nimi ostatnie z rozpadających się ceglanych familoków. Nieczynna poniemiecka rzeźnia, coraz marniejsze sklepiki, głównie spożywcze i monopolowe, wreszcie fabryka słodyczy, a naprzeciw samotny bloczek z mieszkaniem Roberta w środku. Tramwaj staje na światłach i redaktor naczelny, usadowiony przy oknie vis-à-vis jakiejś wesołej starowinki ze słuchawkami na uszach, widzi, że nie zamknął drzwi od balkonu. To przeoczenie, które zdarza mu się nagminnie, niczym wielkim nie grozi poza tym, że może się zaraz nalać nieco wody do mieszkania, bo od strony Wisły nadciągają chorągwie ciemnych, deszczowych chmur.

Wysiąść na najbliższym przystanku, cofnąć się trzysta metrów i zamknąć balkon, czy nie wysiadać? Kurczę, pal sześć balkon. Szkoda czasu. Sprawa zaczyna go wciągać w dawno zapomniany sposób. Ten rodzaj nerwu, który zaczął nim targać jakoś w połowie dnia... Nie sądził, że to jeszcze może mu się przydarzyć. Ukrzyżowany na Wrzosach. Powieszona w lesie. Zamordowani w forcie. Wszystko obok siebie. Lata osiemdziesiąt dwa – osiemdziesiąt cztery. Seryjny zabójca kastrujący ofiary o tych samych nazwiskach.

I nikt tego nigdy nie wykrył? Przecież coś takiego powinno być w podręcznikach!

Tramwaj wjeżdża między dziesięcio- i jedenastopiętrowe bloki. Kiedyś obrzydliwie szare, poustawiane na pustkowiu, które latem zamieniało się w ocean kurzu, a zimą w ocean błota. Teraz kolorowe, otoczone drzewami, sklepami, aptekami i zakładami kosmetycznymi. Solarium Świat Słońca, Gabinet Paznokcia... Pootwierali nawet knajpy. Może za dwieście lat urbaniści stwierdzą, że osiedla wielkopłytowe to jest to? Mieszkania na Rubinkowie znowu pożądane. Nie. W tytule nie powinno być słowa „znowu”, pachnie powtórką.

Na przystanku koło McDonalda wysiada punktualnie o ósmej i tym razem ma szczęście.

Od razu widzi kiosk i człowieka, który właśnie zawiesza kłódkę na żaluzji. To chyba ten właściwy. Wielka siwa czupryna, zgniłozielona marynarka ze sztruksu, sztruksowe spodnie, w sandałach stopy odziane w narciarskie skarpety. Brakuje napisu na czole: „Byłem redaktorem lokalnej prasy”.

Oparta o kiosk inwalidzka kula.

– Dzień dobry, panie Michale, Robert Pruski, „Głos Torunia”.

– Dzień dobry. Miło mi, ale jak pan widzi, już zamknąłem, a zeszyt jest w środku.

Kioskarz wspiera się na kuli i robi pół kroku w stronę Roberta.

– Zeszyt? – Robert i jego rozmówca patrzą przez chwilę na siebie, obaj zdziwieni.

I obaj wydają się sobie, nie wiedzieć czemu, sympatyczni.

– Aaa, zeszyt! – Robert łapie już, o co chodzi. – Nie, nie. Mnie nie o kolportaż chodzi, zresztą ja się tym teraz nie zajmuję. To działka koleżanki.

– Pan jest naczelnym. Wiem. Czytam.

– To nie dlatego, panie Michale, gdyby pan wiedział, co ja muszę w firmie robić... Ha, ha! Już chyba tylko kibla nie przetykam osobiście, bo nie umiem. Ale teraz zbieram materiał do tekstu o sprawie, o której pan powinien sporo wiedzieć, bo to się działo, że tak bezczelnie powiem, za pańskich czasów.

– Szczerość, młody człowieku, zawsze jest w cenie. Podoba mi się twoja koszulka.

– Dziękuję. To mój najdroższy ciuch. Kupiłem na koncercie w Pradze.

– Więc obaj sporo wydajemy na konfekcję.

Przez chwilę śmieją się jak starzy znajomi. Robert nie poznaje sam siebie. Jeszcze chwila i zaproponuje facetowi wędrówkę na wódkę.

– Ja już nie piję, jeśli pan o tym pomyślał – mówi Krawiecki, cicho i naturalnie, tak jakby nie chciał speszyć Roberta swoją domyślnością.

– Ja też nie.

– Słyszałem.

– Hm... Nie sądziłem, że mój słuszny wybór jest znany na mieście.

– No cóż, pan, panie Robercie, jest osobą publiczną. A ja, jak pan widzi, na stare lata zająłem się prasą od innej strony. Mam więcej czasu na lekturę, dlatego znam wszystkie pańskie teksty. Napisał pan bardzo porządny artykuł o tych deweloperach zza Wisły.

– Niech pan sobie nie robi ze mnie jaj.

– Uchowaj Boże. Skąd takie podejrzenie?

– Mam wrażenie, że to, czym się ostatnio zajmuję... Ale mniejsza z tym. Może to chwilowy kryzys. Teraz, jak panu mówiłem, intensywnie za czymś chodzę.

– Śledztwo?

– Jak zwał, tak zwał. Możemy wstąpić gdzieś na kawę?

– Byle nie do McDonalda.

– Tam, za Obi, jest kawiarenka. Podają głównie piwo, ale i coś bezalkoholowego się znajdzie.

– Zna pan te rejony?

– Mieszkałem rok na Dziewulskiego. Tylko, hm, nie wiem, jak u pana z nogą.

– Dojdę. Pod warunkiem że pójdziemy powoli.

– To mi akurat pasuje. Nie będzie panu przeszkadzało, że sobie zapalę?

– Skądże.

W zbyt szybko zapadającym, zwiastującym deszcz mroku ruszają w stronę skrzyżowania osiedlowej drogi i trasy na Warszawę. Wokoło mnóstwo ruchu i metalu: samochody, autobusy, znaki drogowe, światła i słupy podtrzymujące trakcję tramwajową. Gwiżdże wiatr.

Robert odzywa się pierwszy:

– Więc... żeby nie tracić pańskiego czasu...

– Niech się pan moim czasem nie przejmuje, mam go pod dostatkiem. Niech pan lepiej powie, co u pana słychać w redakcji.

– A od czego zacząć?

– Czytając pańskie komentarze w „Głosie”, zauważyłem pewien przyrost cynizmu. Czyżby to panu przyszło z wiekiem?

– Życie człowieka nie oszczędza, panie Michale.

– Oj, to prawda. Pan się rozwiódł?

– Skąd pan wie?

– Już mówiłem. Jest pan lepiej znany w Toruniu, niż sam pan przypuszcza. Widuje pan dzieci?

– Tylko w weekendy.

– Znam ten ból...

– Pan też?

– Dwa razy.

Robert stara się wydmuchiwać dym jak najwyżej, ale wiatr i tak znosi wszystko na kuśtykającego obok Krawieckiego.

– Nie przeszkadza, że pana okadzam?

– Gdzie tam. I nie bądź taki delikatny. Paliłem czterdzieści lat, zanim to rzuciłem, i ty też kiedyś rzucisz. Jak nie z rozsądku, to zdrowie cię zmusi. Do pewnych decyzji trzeba dorosnąć, młody człowieku. A poza tym papierosy są już teraz tak obrzydliwie drogie... Nawet te ruskie, z przemytu. Nie gniewasz się, kiedy mówię ci na ty?

– Ani trochę. Pamięta pan podwójną zbrodnię na Polnej? Rok tysiąc dziewięćset...

– ...osiemdziesiąty czwarty. Barbara i Hubert Tomaszewscy.

– Ma pan doskonałą...

– Nie, nie, Robercie. Szczerze mówiąc, przez niehigieniczny wówczas tryb życia z tamtych lat niewiele pamiętam. Poza tym przyplątuje mi się już powoli demencja starcza...

– To skąd tak dobrze...?

– Długa historia. Masz baaardzo dużo czasu?

– Dla tej sprawy owszem.

– Wiesz, to niesamowite. Że jednak ktoś, po tylu latach... Może to krąży w powietrzu i szuka...?

– Co?

– Niezałatwiona sprawa. Zemsta?

– Słucham?

– Strasznie to poważnie brzmi, prawda?

– To chyba jest poważne.

– Nawet sobie nie wyobrażasz, jak bardzo.

– Trochę już sobie wyobrażam.

– Mianowicie?

– Były co najmniej trzy dziwne zbrodnie. Para na Polnej, jakiś mężczyzna na Wrzosach, podobno wykastrowany i powieszony czy też przybity do drzewa. A w lesie przy drodze na Chełmno zginęła kobieta, również nazwiskiem Tomaszewska. Ona też wisiała. Czy to powtarzające się nazwisko ma jakieś znaczenie?

– Chyba nie. I chyba było ich więcej.

– Ofiar?

– Tak.

– W samym Toruniu?

– W Toruniu, w okolicach... Nie wiem wszystkiego... Ale mam pewne zdjęcie.

– To, które się nie ukazało w „Nowinach”?

– Widzę, że odrobiłeś lekcje.

– Dopiero zaczynam odrabiać.

– Jak trafiłeś do mnie?

– Przez Jacka Frąckowiaka. Pamięta go pan?

– Pewnie. Niejedną butelczynę zdążyliśmy jeszcze obrócić, nim...

– Tak?

– Poprztykaliśmy się.

– O co?

– Naprawdę chcesz posłuchać?

– Powiedziałem już panu, mam czas.

– To w gruncie rzeczy proste. Jacek i jemu podobni mieli mnie za komunistę, bo pracowałem w „Nowinach” przez całe lata osiemdziesiąte, miałem za sobą pozytywną weryfikację komisji, byłem w partii... Byłem dla nich czerwonym zgredem. Jacek nie chciał niczego zrozumieć, chociaż taki inteligentny chłopak. Mówiłem mu: pisz duże rzeczy, choćby i do szuflady – jesteś zdolny, masz ciekawy język. A on – nie! Tylko to go interesowało, co szybko. Tylko to, z czego można wycisnąć największą wierszówkę. Tylko pewne tematy, on mawiał: „strzały”.

– Też tak mawiam.

– Ale wtedy, możesz mi wierzyć, jeszcze się tak nie mówiło. To przyszło razem z przemianami. Nie sądź, broń Boże, że wzdycham do PRL-u. Po prostu ten nowy styl, delikatnie mówiąc, trochę mi nie odpowiada. A co do Jacka, na moich oczach marnował talent. Chciałem mu być jak ojciec. Nie przeczę, piliśmy równo i nie dawałem mu może najlepszego przykładu, ale mnie zależało na czymś jeszcze, a jemu chyba wyłącznie na pieniądzach, alkoholu i przelotnych znajomościach z kobietami, jeśli rozumiesz, co mam na myśli.

– Uhm.

– I zobacz sam, jak to się skończyło. Chłopak, który mógł być najlepszym piórem w tym mieście, od lat nie pisze już kompletnie nic.

– Został fotoedytorem.

– On dalej pije, chyba o tym wiesz.

– Wiem. Zdjęcia w „Nowinach”, od kiedy Jacek je obrabia, są fatalne.

– Zawsze były kiepskie.

Wchodzą między bloki, wiatr wieje mocniej. Przenika na wskroś przez koszulkę i Robert czuje się tak, jakby szedł rozebrany do pasa. W dodatku zaczyna padać deszcz.

Chwilę nie rozmawiają ze sobą, bo wicher głośno wyje, a mijające się opodal dwa tramwaje hałasują tak, że trzeba by krzyczeć. Robertowi wydaje się, że w jednym z okien tramwajowych dostrzega Kasię, ale to chyba tylko jakaś podobna dziewczyna. One wszystkie, młode i bardzo młode, podobnie wyglądają. Długie, proste włosy plus ciemne okulary na pół twarzy. Jak nie tatuaż, to cyrkonia w nosie. Albo kolczyk w pępku.

– To zdjęcie z Polnej, panie Michale... Gdzie pan je ma?

– W domu.

– Tak, wtedy, może...

– ...wypijemy tę kawę u mnie?

– Na przykład. O ile się nie wpraszam.

– Nie ma problemu, nie musimy nawet zmieniać kierunku. Mieszkam teraz na Ligi Polskiej.

– To kawałek drogi... Robi się mokro. Może czymś podjedziemy?

– Nie, nie... Nie jesteśmy z cukru, młodzieńcze. Dobrze mi się idzie. Innych sportów już nie uprawiam, tylko spacer. Opowiem ci wszystko od początku. Tyle, ile pamiętam. Pierwsza była, zdaje się, ta sprawa na Wrzosach. Musiałbyś pogrzebać w starych zszywkach z roku osiemdziesiątego drugiego. Czas pamiętam dobrze, bo to było jeszcze przed zawieszeniem stanu. Godzina milicyjna chyba wciąż obowiązywała, ale wydawanie „Nowin” już odwiesili, tyle że mieliśmy wojskowego komisarza, faceta od cenzury i tym podobne. Ja się wtedy zajmowałem prokuraturą, policją, sądami. Było nas dwóch, drugi był Jurek Marcinkowski, ale on już miał blisko do emerytury, więc tylko spisywał sobie akta sądowe, a mnie się jeszcze chciało szukać własnych tematów. Jak to się dzisiaj mawia: ekskluzywnych... Byłem wtedy mniej więcej w twoim wieku. Ten człowiek, ofiara, był prawdopodobnie ekshibicjonistą. Czatował w lasku na Wrzosach koło jednostki radzieckiej. Polował na kobiety, także na młodych chłopców. Obnażał się przy ścieżkach. Milicja miała go w rejestrach, ale tolerowali łobuza. Chyba był informatorem obyczajówki. W każdym razie tyle, co wtedy ustaliłem, to że ktoś mu przestrzelił na wylot nogę, potem go rozebrał i powiesił nago na drzewie, ale nie na gałęzi, tylko tak przy pniu, jak przy indiańskim palu męki. Głową w dół. Najdziwniejsze było to, że zabójca...

– Może zabójcy?

– Sam wiesz, że takie zbrodnie to jednak... Trudno mi sobie wyobrazić szajkę zajmującą się kastracją leśnych zboczeńców. Dlatego na razie przyjmijmy, że to jeden człowiek. Musiał tego nieszczęśnika za coś mocno znienawidzić, bo przybił mu, może jeszcze żywemu, ręce i stopy do pnia takimi dwudziestocentymetrowymi gwoździami do łączenia belek dachowych. Teraz się już tego nie używa, ale ja się na tym trochę znam, bo w tamtych czasach budowałem domek na działce systemem gospodarczym. Wyobrażasz sobie, jak ten człowiek musiał cierpieć? Czujesz to, młody redaktorze?

– Jak cholera.

– Morderca wyciął mu genitalia. Właściwie nie wyciął, tylko odrąbał siekierą. Tak mi mówił Jacul.

– Kto?

– Janek Jacul, policjant. To znaczy wtedy milicjant. Porucznik, później kapitan.

– Odrąbał siekierą? Idiotyczne.

– Odrąbał siekierą ukrzyżowanemu... Odrąbał razem z prostatą i – że tak brutalnie powiem – kawałem dupska.

– Znaleźli tę siekierę?

– Nie znaleźli. Ja ci mówię po pierwsze, co wiem, po drugie, co podejrzewam, i po trzecie, co usłyszałem z policji. Jak trzeba będzie, to ci wyłuszczę, która informacja do której kategorii należy. Siekierę akurat osobiście wydedukowałem.

– Jakim cudem?

– Powiem ci na końcu.

– Najciekawsza musi być puenta.

– Prawda, że tak? Ale kto to dzisiaj pojmuje? Żenada, co się teraz wypisuje w gazetach. Co za bzdury. Dzisiaj w „Ilustrowanym” zamieścili materiał na dwie kolumny o tym, że ludzi gryzą meszki, i rozważania, czy mogą roznosić wściekliznę. Upadek. Już nie mówię o moich czasach, lecz nawet w latach dziewięćdziesiątych to byłoby nie do pomyślenia. Od takich informacji były pisma specjalizujące się w lądowaniach UFO.

– Czytałem dzisiaj w Książnicy to, co pan wtedy napisał o Polnej.

– I jak ci się podobało?

– Specyficzny był wtedy język prasy...

– Z dzisiejszego punktu widzenia może się wydawać zabawny, ja wiem...

– Strasznie pan chwalił dzielnych milicjantów.

– To był warunek współpracy. Standardowe zaklęcia socjalizmu. Dzisiaj też są uwarunkowania, czyż nie?

– Są, są. Jak jasna cholera. Niech pan opowiada.

– Przybicie ciała to dopiero początek historii. Potem był jeszcze jakiś rytuał...

– Co znaczy: potem?

– Bezpośrednio po zbrodni. Próba podpalenia tego nieszczęsnego drzewa. Znaleźli tam jakieś przedmioty: naczynie, miskę z kawałkami ciała nieszczęśnika, były też różne ślady... Janek Jacul, ten milicjant, sam nie wiedział, o co chodziło, bo nie wszystko im się udało odtworzyć. Pamiętasz, czasy były wariackie. Na ulicach petardy, pościgi za studentami – kto miał wtedy w milicji głowę do rzetelnych śledztw? Ślady w większości zadeptali, czy deszcz rozmył, nie pamiętam wszystkiego, ale Jacul mówił mi, że pod drzewem odbyła się msza satanistyczna. Chociaż wiesz... To też bym złożył na karb tamtych czasów. Jak milicjant czegoś nie rozumiał, zawsze mógł napisać w raporcie, że sprawcami byli sataniści. Czy też, jak oni wszyscy mawiali, szataniści.

– Do dzisiaj tak mówią, sam słyszałem.

– Jacul był i tak jednym z najmądrzejszych. Mnie ta sprawa złamała karierę, jemu pomogła – potrafił ją oddać, kiedy zażądali.

– Nie rozumiem.

– Ostrzegałem, że to zajmie trochę czasu. Tu skręcamy. Widzisz, jak szybko ci poszło, chociaż z kulawym? A chciałeś tramwajem, leniuchu. Ty nie masz samochodu?

– Nie mam.

– I bardzo dobrze. Przynajmniej trochę zmokliśmy.

* * *

Wieżowiec Krawieckiego z zewnątrz jest kolorowy, ale w środku – tragicznie zaniedbany.

Na klatce schodowej ciemno, w skrzypiącej niemiłosiernie windzie poprzypalane petami guziki, brudne okna na korytarzu, smród starych szmat, z góry dobiega woń dworca kolejowego. Wjeżdżają na ósme piętro, gospodarz otwiera trzy zamki. Robert ogląda wydrapany na ścianie korytarza symbol drużyny żużlowej i jakiś gryzmoł, który prawdopodobnie ma znaczyć, że to jest terytorium Kamila czy Kewina i inni gówniarze mają je omijać.

– Proszę, wchodź śmiało.

Gospodarz zapala światło w przedpokoju. Sfatygowana boazeria, po lewej mikroskopijna kuchnia, po prawej pokój z balkonikiem. Dwa fotele przykryte kocami, mały stolik, pół tuzina regałów z wysypującymi się książkami. Zapach kurzu.

– Pijesz kawę z mlekiem? – Gospodarz wystawia głowę zza skrzydła otwartej lodówki.

– Tak. I z jedną łyżeczką cukru.

– To poczekaj chwilę, bo cukier mam gdzieś głęboko. Siadaj wygodnie.

– Może się pan nie spieszyć. Pooglądam książki. Lubię to robić w gościach.

– Ja też. Tytuły dużo mówią o właścicielu.

– Pełna zgoda.

Robert ogląda pierwszy z brzegu regał: kilka Marquezów w okładkach z lat osiemdziesiątych. Wyglądają, jakby je wyprodukowano z papieru toaletowego. Może brakowało go wtedy dlatego, że książki miały wielkie nakłady? Obok podobnie wydani bracia Strugaccy, kilka popularnonaukowych tomów o genetyce, dalej przeszło trzydziestoletnie kryminały – kieszonkowe wydania z różowym grzbietem, które Robert pamięta z dzieciństwa. Obok śmieciowe zeszyty serii „Z tygrysem” poukładane jeden na drugim tak ciasno, że nie da się ich wyciągnąć bez demontażu półki. Jest i mała książeczka znanego Robertowi czeskiego outsidera Jana Pelca. Biały kruk.

– Widzę, że zainteresował cię Pelc, młody przyjacielu. Pooglądaj sobie, pooglądaj, ja jeszcze muszę do toalety... Ale kawę już bierz.

– Mogę zdjąć koszulkę?

– Nie pytaj. Dam ci suchą, ciepłą, flanelową. Doda ci trochę lat, ale się nie przeziębisz.

Pięć minut później siedzą w fotelach naprzeciw siebie. Robert w zbyt ciasnej koszuli w czerwoną kratkę czuje się trochę dziwnie, ale faktycznie jest mu ciepło. W drzwi balkonu wali solidny deszcz, szum samochodów z ulicy pod blokiem miesza się z pomrukami burzy. Jest prawie ciemno.

– Miał mi pan powiedzieć, o co chodzi z siekierą.

– Z siekierą... Poczekaj, powiem ci, ale po kolei. Ona rzeczywiście może być ważnym śladem. Była sekcja i lekarz stwierdził okaleczenie ostrym przedmiotem nieprzypominającym noża. Ale to mogłaby być także zaostrzona saperka czy coś takiego. Tak mi mówił Jacul. Był koniec wiosny, może początek lata osiemdziesiątego drugiego. W każdym razie liście na drzewach były zielone, to pamiętam.

– Pan widział tego ukrzyżowanego?

– Tak. Jacul pokazał mi zdjęcia.

– Ma je pan?

– Nie.

– A zdjęcie z Polnej?

– Jest tutaj. – Gospodarz podchodzi do jednego z regałów. Otwiera najgrubszą książkę na półce, słownik polsko-francuski, wyciąga pożółkłą fotografię w formacie dziesięć na trzynaście.

– Obejrzyj, tylko najpierw weź głęboki oddech.

Robert przejmuje zdjęcie delikatnie, jakby mogło się rozsypać.

Fotka jest czarno-biała, niezbyt ostra. W jakimś dużym i wysokim pomieszczeniu, rozświetlonym błyskiem lampy fotograficznej, leżą graty, śmieci, chyba także węgiel. Na środku, z niewidocznego tutaj, bo ukrytego poza kadrem sufitu, zwisa coś, co w pierwszej chwili wygląda na wielki, rozszarpany worek bokserski w ciemnym kolorze, ale Robert już wie, że są to dwa ciała. Nadpalone od spodu. Nie widać, gdzie są twarze, a gdzie tułów i nogi, trzeba się domyślać, że te ciemniejsze plamy na dole były jeszcze niedawno głowami dwojga żywych ludzi. Najstraszniejsze wrażenie robi wyraźnie widoczna ręka i rozczapierzona dłoń – czarna, dramatycznie odcinająca się na tle koszmarnej plątaniny.

– Mogę pożyczyć to zdjęcie na tydzień albo dwa?

– Możesz.

– A mogę tutaj zapalić?

– Pal, przyniosę ci coś, co może być popielniczką.

– Dziękuję.

Kurczę, paczka się kończy.

Krawiecki, lekko utykając, wraca z kuchni z plastikowym spodeczkiem od filiżanki.

– Dlaczego pan powiedział, że ta sprawa, hm, złamała panu karierę?

– Po kolei, mój drogi, po kolei. W osiemdziesiątym drugim, kiedy opisywałem śledztwo w sprawie ukrzyżowanego, wszystko toczyło się jeszcze po bożemu. Milicja szukała sprawcy albo sprawców, dawali nam jakieś informacje przez miesiąc albo dwa, ukazało się kilka notatek albo i artykułów, nie tylko w „Nowinach”, ale też w „Nadwiślańskiej” – po prostu rutyna. Po pół roku już nikt się tym w redakcji nie interesował. Temat skonał śmiercią naturalną jak każdy inny. I to było normalne. Sam zresztą wiesz, jak jest. W osiemdziesiątym czwartym, po drugim morderstwie, było inaczej. Początek był klasyczny: napisałem jeden artykuł, drugi, trzeci, ale kilka tygodni po wydarzeniu zaczęło się embargo. Jacul powiedział mi krótko, że kazali mu oddać sprawę – i kropka. Udało mi się z niego wycisnąć jedynie tyle, że przekazał materiały do SB. Do wydziału śledczego WUSW. Pamiętasz jeszcze, co to było?

– Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych.

– Zdaje się, że ostatecznie na sprawie łapę położył kontrwywiad, ale to już moje domysły, niczym konkretnym niepoparte.

– Nawet przeczucia skądś się biorą...

– No dobrze, dobrze. Tyle lat minęło, powiem ci. Miałem informatora, dalekiego kolegę, chodziliśmy razem do podstawówki. Potem zaczął pracować u nich. Zasugerował, żebym się nie interesował, bo... Nie powiedział tego wprost, ale z jego mruknięć wywnioskowałem, że sprawa jest raczej w gestii dwójki.

– I to, jak rozumiem, ma już coś wspólnego ze złamaniem pana kariery?

– Kariera... To za dużo powiedziane, choć tak, rzeczywiście... – Krawiecki głęboko wzdycha. – Byłem napalony, zacząłem węszyć, mimo że milicja, jak mówię, nic nam nie dawała. Jakoś w środku zimy, czyli już w następnym roku, dowiedziałem się, że w Lesie Olek, tam gdzie biegnie ta stara, dziurawa droga na Chełmno, miesiąc po akcji na Polnej ktoś zabił kobietę, a potem okaleczył i próbował podpalić jej ciało.

– Elwira Tomaszewska.

– Zgadza się. Z jakiegoś powodu to w ogóle nie trafiło do raportów. Kombinowałem początkowo tak: jest seryjny zabójca i na pewno powołali w Warszawie jakąś grupę esbeków, żeby nie oddawać poważnego śledztwa lokalnym matołkom.

– Tylko dlaczego esbeków?

– Może ta Tomaszewska z Lasu Olek miała coś wspólnego z podziemiem? A może była człowiekiem SB? Może nawet pracowała w resorcie? Bo zobacz: pierwsza zbrodnia, wszystko się toczy jak zwykle. Druga – przez miesiąc podobnie. I po miesiącu zapada cisza. A co się wtedy stało? Znaleźli tę powieszoną w Olku. Pasuje?

– Pasuje.

– Tak też wtedy przemyśliwałem i ja. Zbrodniarz napada na ludzi. Napadł – może przypadkiem, nie wiedząc o tym – na osobę, przyjmijmy, związaną z bezpieką. I teraz zapada kurtyna. Ale za kurtyną toczy się niesamowita historia. W Toruniu nie było przecież seryjnego zabójcy chyba od czasów przedwojennych. No cóż, nie dają informacji, to nie dają, trzeba badać samemu. Nie będę krył, młody kolego, strasznie mnie to ekscytowało. Mówiłem ci o genitaliach?

– I o siekierze.

– Ci ludzie w forcie, oboje, mieli odcięte... on wiadomo co, a ona była jakby... obrzezana. I pozbawiona sutków. Kobieta w Lesie Olek – podobnie. Odcięto jej sutki i kawałek przyrodzenia. Została powieszona na drzewie głową w dół. Tak jak ci dwoje.

– A ukrzyżowany?

– On też.

– Głową w dół?

– Dokładnie tak. I powiem ci, że jeszcze coś łączy obie historie.

– Poza nazwiskiem ofiar?

– Tak. Poza nazwiskiem. Tomaszewscy, Tomaszewska... To raczej przypadek, ponieważ tamten ekshibicjonista nazywał się zupełnie inaczej. Poczekaj... chyba Szmit. A o co pytałeś?

– Miał pan powiedzieć, co jeszcze łączy zabitych.

– Aaa! Otóż nie wiadomo, gdzie oni są pochowani. Oprócz tego pierwszego, ukrzyżowanego, bo ten nieszczęśnik leży sobie spokojnie na komunalnym. Nie było natomiast pogrzebów Tomaszewskich, Tomaszewskiej ani kolejnych ofiar. Ciała trafiły na sekcję bodajże do medycyny sądowej w Bydgoszczy i chyba nigdy już stamtąd nie przyjechały.

– Zaraz, zaraz... Jakich kolejnych ofiar?

– Cierpliwości, młodzieńcze. Wiosną osiemdziesiątego piątego, raczej wczesną, może w marcu, może w kwietniu – w każdym razie śniegu już nie było i akurat niedawno skończył się proces zabójców Popiełuszki – zdarzyła się kolejna rzecz. Pożar na działkach, chociaż to nie są działki... Ty znasz te slumsy między lotniskiem aeroklubu a ulicą Okrężną?

– Znam. Garaże, stare forty. Była tam chyba jakaś hodowla nutrii, bo zawsze śmierdziało.

– O tam, tam, dokładnie. Przy tej samej drodze, co te... lisy to były. Nieistotne... Dostałem wiadomość, ale już nie od Jacula, ponieważ najpierw go awansowali tutaj, w Toruniu, a później pojechał do Gdańska. Wiadomość dostałem od zwykłego krawężnika, zaprzyjaźnionego funkcjonariusza. Pewnej nocy kazali im obstawić teren pogorzeliska, który już wcześniej obstawili sami oficerowie. Opowiadał mi o tym jak o czymś nienormalnym i tajemniczym. Otoczyli to miejsce samochodami zebranymi z całej komendy tak szczelnie, że nawet on niczego nie zobaczył. Już samo to było wystarczająco dziwne, prawda? Jakaś rudera spaliła się na przedmieściu, a tutaj nagle nocą wierchuszka z Mickiewicza i Grudziądzkiej wali, by okrążyć teren. Mój informator opowiadał, że przyjechali najpierw kryminalni i technika, potem prokurator, karawan, a jeszcze potem pełno typków z SB, którzy przywieźli swoją obstawę i tamtym, to znaczy milicjantom, kazali się wynieść. Karawan odjechał dyskretnie, dlatego mój informator nie wiedział nawet, czy był jeden trup, czy dwa, a może cztery, jaka była płeć ofiary ani co się stało. Nic. Nazajutrz nie było żadnej informacji ani wewnątrz służby, ani tym bardziej dla prasy.

– A według pana co się stało?

– Myślę, że znowu odkryli zwłoki. Że zbrodniarz zaatakował. I myślę, że ciało było powieszone albo okaleczone podobnie do poprzednich. No i podpalone, tylko że tym razem ogień się rozprzestrzenił. Przyjechała straż, zobaczyli trupa albo trupy, informacja poszła wyżej, ktoś kazał szybko ukryć miejsce zbrodni, potem ściągnęli esbeków. Zwróciłeś uwagę na topografię?

– Zwróciłem.

– Wszystkie miejsca zbrodni połączone są ze sobą jednym lasem. Las Olek łączy się z laskiem na Wrzosach...

– ...a ten z lasem, który idzie wzdłuż Polnej...

– ...który ciągnie się aż do Okrężnej. Gdyby ktoś przeszedł się, powiedzmy, w środku nocy między fortami, to nie przecinając żadnej oświetlonej drogi, mógłby dojść od Olka na Okrężną.

– Leśny morderca? Pan pisał: „Wampir”.

– W tonie raczej wątpiącym, o ile pamiętam tamte teksty.

– Więc kto? Leśnik? Grzybiarz?

– Albo...

– ...robotnik leśny? Używał siekiery...

– No właśnie, siekiera. Teraz troszeczkę pofantazjujemy. Była taka sekta w carskiej Rosji, czytałem o niej nieco. Mężczyźni dobrowolnie się kastrowali. Często robili to właśnie siekierą. Kobietom wycinali piersi i część sromu – takie brutalne obrzezanie. Wierzyli, że cechy płciowe wytworzyły się w efekcie grzechu pierworodnego. Pozbycie się ich doprowadzi wykastrowanych do Królestwa Niebieskiego, bo tak napisał święty Mateusz Ewangelista.

– A napisał?

– Uuu... Biblii nie czytaliśmy.

– Czytaliśmy, ale dawno.

– Dawno i nieprawda.

– Hm...

– Napisał, chociaż nie wprost. To dłuższy temat, trzeba by tu wejść w kwestie kolejnych przekładów, klasycznej greki, łaciny i staro-cerkiewno-słowiańskiego. Chodzi o subtelne rozróżnienia między słowami „bezpłodny”, „wykastrowany”, „bezżenny”, „impotentny”... Powiedzmy, że coś jest na rzeczy, odpowiedni passus możesz sobie wyszukać w Nowym Testamencie. To jest, bodajże, Mateusz dziewiętnaście dwanaście. Dla naszych rozważań wystarczy rzec, że ci kastraci interpretowali święte pisma po swojemu.

– Ale to było, jak rozumiem, ze sto lat temu.

– Nawet więcej. Nazywali te rytuały Chrztem Ognia.

– O kurwa! Przepraszam. Czyli podpalali siebie albo tych kastrowanych?

– Nie. To raczej była przenośnia, ten ogień. Mówili o tym również „oczyszczenie”, „wybielenie” i tak dalej – tu znowu wchodzi w grę semantyka. No, ale potem się zradykalizowali – przyszła rewolucja radziecka, wojna światowa – więc niewykluczone, że zaczęli podpalać ofiary, czy też siebie nawzajem, dokładnie nie wiadomo. Mało jest pisanych relacji. To byli zazwyczaj prości, ruscy chłopi. Żyli głównie na Syberii, potem zesłali ich na Kaukaz, rozprzestrzenili się też na Krymie. Synod prawosławny określił ich największymi wrogami ludzkości i wiary. Zeszli do podziemia.

– Czyli najpierw to było oficjalne.

– Można tak powiedzieć. Mieli poparcie wśród podobnych sobie szaleńców na carskim dworze. Historia jest bardzo skomplikowana, ale nie opowiem ci tutaj dzisiaj całej, bobyśmy siedzieli do rana. Oskarżano ich na przykład o ludożerstwo, którego, zdaje się, wcale nie praktykowali. Tego, co z całą pewnością robili i co jest udokumentowane, wystarczy aż nadto. Przynajmniej z naszego, dzisiejszego punktu widzenia, to wystarczająco...

– ...straszne.

– No właśnie. I może najciekawsze w tej opowieści jest to, że oni podobno przetrwali nawet w komunizmie. Dociągnęli do drugiej wojny światowej, a są autorzy, którzy twierdzą, że działali też później, choć już w nieco innej formie.

– Czyli jak?

– Mówiłem ci o radykalizacji. Nadszedł kolektywizm, głód stalinowski, obozy. To wszystko miało na nich wpływ. Skopcy...

– Kto?

– Ci, o których mówię. Po rewolucji skrzyżowali się z kilkoma innymi sektami, biczownikami, samobójcami, powtórnie narodzonymi... Z takimi, którzy nie jedli niczego prócz leśnego runa, i z sektami uprawiającymi zbiorowy seks, także seks z dziećmi. To wszystko robiło się wraz z upływem czasu coraz bardziej tajne i coraz bardziej zwyrodniałe. Prześladowali ich, co oczywiste, komuniści, ale też Kościoły.

– Pan mówił, że synod...

– Właśnie. Zawiązała się nawet grupa, oczywiście też sekretna, której celem było wygubienie skopców.

– Skopcy to nazwa tych kastratów, tak?

Gospodarz kiwa głową.

– Mało jest literatury na ten temat. To, co znalazłem, wyszło głównie po angielsku i rosyjsku. Ja na szczęście w tym drugim języku czytam, chociaż wolno. Zacząłem więc w to wnikać. Pojechałem nawet do biblioteki do Warszawy, znalazłem w cymeliach czasopismo...

– W czym?

– W dziale z rękopisami i literaturą emigracyjną. W latach osiemdziesiątych tego oczywiście nie można było legalnie czytać, ale biblioteki zbierały – dla badaczy, ministerstw... Znalazłem omówienie artykułu rosyjskiego historyka siedzącego we Francji o działających wciąż na Syberii dziwacznych gminach i komunach. Na przykład o jakichś Ewenkach, co zbierają po tajdze spadające części rakiet – widocznie żyją koło poligonu – i czczą je jako przesyłki od bogów.

– Niezłe.

– Były tam różne tego typu historie. Wśród nich może trzema, czterema zdaniami autor napomykał o dwóch czysto skopeckich wioskach. Wyobrażasz sobie? W latach siedemdziesiątych! Jeszcze czterdzieści lat temu ostatni tacy chodzili po świecie.

Krawiecki na chwilę wstaje z fotela, poprawia firankę w oknie, zapala światło, znowu siada.

– Widzisz, to był jedyny raz podczas mojej pracy w „Nowinach”, że próbowałem czegoś w rodzaju, jakkolwiek śmiesznie by to zabrzmiało, dziennikarskiego śledztwa. Takiego poważnego. Jak twoje. Ale mieliśmy w redakcji kapusia, który zauważył, że w tym grzebię. Teraz już wiem, kto to był, mniejsza o nazwisko. Musiał zauważyć, że chodzę wokół tematu, podejrzał, złożył raport. Zawezwał mnie Rajmund, ówczesny naczelny. Rozmowa była krótka: wicie, rozumicie, towarzyszu Krawiecki, bardzo was cenimy jako członka partii, po co wy się macie jakimiś tam zwłokami z lasu zajmować, zajmiecie się zakładami pracy. Teraz mamy drugi etap reformy... I tak dalej. Dali mi najnudniejszą robotę i nawet małą podwyżkę na otarcie łez, ale to była tylko zasłona dymna. Kilka miesięcy później zacząłem niepostrzeżenie spadać. Tu mnie wykreślili z lepszego dyżuru, tam wtrynili na dyżur gorszy, na nocny, na dyżur przy interwencjach... Ty już nie możesz pamiętać, ale myśmy w redakcji walczyli stale: a to z niesolidnymi kaletnikami, a to o lepszy, wydajniejszy skup opakowań kartonowych... Nie można było wylądować gorzej niż przy takim telefonie. Nie miałem już czasu pisać poważniejszych tekstów. A jeśli nawet cokolwiek napisałem, moje materiały szły nisko i były słabo wyceniane.

– Ale za tamtą sprawą dalej pan chodził?

– O, nie... Taki odważny to ja nie byłem, mój chłopcze. Kto wie, co by było, gdybym nie odpuścił. Spotkałem, może w osiemdziesiątym piątym, może w osiemdziesiątym szóstym, tego mojego krawężnika, przypadkowo wpadliśmy na siebie przy Szerokiej. Poszliśmy do kawiarni Pod Kurantami na butelkę wermutu, pogadaliśmy o tym i o tamtym. O sprawie na Okrężnej – ani słowa. Ale ktoś nas chyba przyuważył. Potem długo się zastanawiałem nad tym, kto siedział w tej knajpie oprócz nas i czy poznałbym jakąś twarz... Dwa dni później niedaleko stąd, na Ligi, napadło na mnie przy budce telefonicznej dwóch tak zwanych nieznanych sprawców. Złamali mi obie ręce i nogę. To od tamtego czasu chodzę o kuli. Oczywiście, mógł to być przypadek, ale raczej należy to nazwać ostrzeżeniem. Do pracy wróciłem po sześciu miesiącach. Okazało się, że mój etat dziennikarza zlikwidowano. Rajmund zesłał mnie do archiwum. Jak go po osiemdziesiątym dziewiątym wywalili i nastała spółdzielnia, sądziłem, że wyjdę znów na powierzchnię. Ale przyszło twoje pokolenie i w ten sposób trafiłem na makulaturę. Chcesz jeszcze jedną kawę?

– Mogę sam zrobić, żeby się pan nie fatygował.

– Nie, nie... Poczekaj, posiedź. Trochę nerwowy jesteś, Robercie. A przy tej sprawie powinieneś zachować zimną głowę. I gorące serce.

Gospodarz podnosi się z fotela, kuśtyka do kuchni, w połowie drogi staje.

– A, czekaj no... byłbym skłamał. Ten informator powiedział mi tam, Pod Kurantami, jedną ciekawą rzecz. Faktycznie, wyleciało mi to z pamięci. Bo jednak kilka, dosłownie kilka zdań na temat sprawy zamieniliśmy. Kiedy oni, to znaczy milicyjne krawężniki, dotarli na miejsce pożaru przy Okrężnej, to wyjeżdżała akurat stamtąd karetka. Mój człowiek zwrócił uwagę na to, że w kabinie, tam gdzie zwykle siedzi lekarz, była policjantka z dzieckiem na ręku. Zapamiętał, bo to było dosyć dziwne.

– I co to ma znaczyć?

– Nie mam pojęcia. To może w ogóle nie mieć związku z pożarem, a pożar może nie mieć związku z wcześniejszymi historiami. Ale może mieć.

– Dało by radę odnaleźć tego pańskiego Jacula?

– Jako emeryt wrócił do Torunia, mam go gdzieś w notesie. Tylko poczekaj, niecierpliwcze, bo nigdy ci tej kawy nie zrobię.

– A coś o tych skopcach do przeczytania...

– Też ci znajdę. Cierpliwości.

Gdy gospodarz wychodzi do kuchni, Robert wyciąga notes. Zaczyna szybko notować hasła: „Ekshibicjonista – informator – Szmit – 1982?? – Tomaszewska opozycja/esbecja – siekiera?? – zabójca naśladuje skopców?? – obrzezanie – Jan Jacul – Gdańsk – Toruń – dziecko na Okrężnej – 1985 – marzec – kwiecień??”.

* * *

Wracając z Rubinkowa z książką pod pachą, kupuje na stacji benzynowej pudełko czekoladek. Wybiera te z nadzieniem wiśniowym. Wsiada w nocny tramwaj jadący ulicą Kościuszki, na rogu Batorego wysiada, zapala papierosa i rusza w stronę szpitala. Po burzy zrobiło się chłodno, asfalt i chodniki wciąż są mokre, liście lip i kasztanów błyszczą w świetle latarni jak małe lusterka.

Tym razem udaje mu się dotrzeć do łóżka Iwony bez większych perturbacji i kłamstw.

Kobieta wygląda dużo lepiej, już nie oplatają jej rurki kroplówek. Leży w sali dla czekających na wypis. Wciąż jest blada.

A może ona tak ma? Biel alabastrowej cery podkreślona czernią niesfornych włosów.

– Cieszę się bardzo, że pan przyszedł. – Iwona unosi się na łóżku.

– Cieszę się, że widzę panią w lepszym stanie. – Robert siada na malutkim krześle ze sklejki, które wygląda na przyniesione z przedszkola. – Kupiłem czekoladki. O kurczę, przepraszam... – W ostatniej chwili zauważa, że nie odkleił ceny z pudełka. Zdrapuje ją w pośpiechu paznokciem.

Iwona uśmiecha się, odgarniając ciemny kosmyk z jasnego czoła.

– Jakie śliczne. Dziękuję bardzo. Czy mogę mówić do pana po imieniu?

– Już ostatnio tak pani do mnie mówiła. Robert.

– Iwona.

Chwila ciszy, w której dużo się dzieje.

– Kiedy cię tutaj pierwszy raz zobaczyłem, miałem wrażenie, że już kiedyś musieliśmy się spotkać, tylko bardzo, bardzo dawno temu.

– Też miałam takie wrażenie...

– Jesteś torunianką od zawsze?

– Wychowałam się na Osiedlu Młodych.

– A szkoła jaka?

– Podstawowa? Dwadzieścia jeden.

– To się nie zgadza, bo ja chodziłem do trzynastki.

– A gdzie na religię?

– Do Marii Panny.

– Ja też.

– Myślisz, że tam?

– To możliwe. Pamiętasz księdza Zbyszka?

– Bo ja wiem? Nie zostały mi w pamięci imiona. Pamiętam, że wchodziliśmy do sali na pięterku pod jakimś wielkim, strasznym obrazem, i pamiętam takiego księdza, był chyba młody i gruby, który walił linijką po rękach.

– To ten! Ja też do niego chodziłam. A obraz przedstawiał chyba Sąd Ostateczny. Były na nim diabły i ogień piekielny. I coś jeszcze zapamiętałam, ale to takie śmieszne...

– Coś na obrazie?

– Nie, nie... Nie wiem, czy powinnam...

– Jak już się powiedziało A, to...

– Pamiętasz podduszania?

– Jakie podduszania?

– Ściskanie, żeby stracić przytomność.

– Pamiętam! – Roberta ogarnia radość, jakby odnalazł swój zagubiony portfel, i to jeszcze wypełniony pieniędzmi. – Rękami robiło się we dwóch koledze obręcz na piersiach albo naciskało żyły na szyi.

– Tętnice. Naciskaliśmy sobie tętnice.

– Ty i ja?

– Nie... To chyba było inaczej. Wydaje mi się, że ty straciłeś przytomność i uderzyłeś się głową o posadzkę, gdy cię poddusili. W kościele. No i potem była akcja reanimacji. Wtedy się wszyscy zbiegli. Ja też.

– Co?

– Dzieciaki robiły sobie reanimacje. Nie pamiętasz?

– Nie bardzo.

– Takie dziecięce sztuczne oddychanie, oczywiście metodą usta-usta. Tak się wtedy bawiliśmy po prostu. Dziewczęta przyłączały się do podduszania nie po to, żeby łapać wizje jak chłopcy, tylko dla cucenia. Dla całowania. Wydaje mi się, że niektórym chłopakom też o to głównie chodziło. Teraz już możesz mi zdradzić.

– Zdradzić co?

– Zdradzić, czy chodziło wam, chłopcom, o pocałunki.

– Iwona... ja nie pamiętam, o co mi chodziło, gdy miałem siedem czy osiem lat. Na pocieszenie powiem ci, że nie pamiętam też wielu rzeczy sprzed lat dziesięciu, ale to już z innego powodu. Czy mam rozumieć, że byłaś pierwszą dziewczyną, z którą się całowałem?

– Poważna sprawa, co? – Iwona uśmiecha się całą twarzą, on stwierdza, że z każdą kolejną minutą wydaje mu się śliczniejsza.

– Rozmawiałem z kilkoma osobami o sprawie twoich rodziców.

– I co z tego wynika?

– Pracuję nad tym.

– W takim razie należy ci się czekoladka.

Wyciąga słodką różyczkę z ukrytej w pudełku plastikowej tacki i podaje mu ją do ust. Rozmawiają jeszcze kilka minut, wymieniają numery telefonów. On zapisuje rząd cyferek pod I jak Iwona, a nie pod T jak Tomaszewska. Nie udaje mu się podejrzeć, czy ona również zapisała go z imienia, bo wchodzi lekarz z dwiema pielęgniarkami. Doktor jest wysoki, krótko ostrzyżony, wzbudza zaufanie – mógłby coś reklamować.

– Pan Robert Pruski, toruński dziennikarz i zarazem krewny z Wrocławia, jak mniemam?

Pielęgniarka patrzy groźnie.

Robert wstaje.

– To ja już pójdę, panie doktorze.

– Proszę przyjść w weekend. Pani Tomaszewska raczej zostanie tu do poniedziałku.

Iwona nic nie mówi. Patrzy to na doktora, to na Roberta, który wychodzi tyłem z palcem wskazującym ułożonym pionowo na wargach.

W domu je byle jaką kolację. Myśli o Iwonie. O ciemności w jej oczach, o długich rzęsach, nieuporządkowanych włosach, gęstych i błyszczących jak czarna stal. O co ona pytała? Czy trudno być dobrym? O co chodziło małym chłopcom? Jakimi ścieżkami biegną jej myśli? Chciała się zabić. On kiedyś też chciał. Mrok w niej jest. On zna ten mrok. Zna tą cholerną, czarną amebę, która czyha skulona gdzieś między żołądkiem i kręgosłupem. Czyha, by wyleźć i sięgnąć mózgu.

Znamy się od dzieciństwa. Rozumiemy się bez słów. Jest taka krucha, jakby wciąż miała trzynaście lat. Te szczupłe ramiona, małe piersi, drobne dłonie...

Zasypia w ubraniu.

Śni mu się, że leżą z Iwoną na jednym szpitalnym łóżku. Piją czerwone wino ze wspólnej kroplówki. Wino ma zapach zwiędłych tulipanów i smak leśnych owoców. Dotykają się i całują z pełnymi ustami, szkarłatny płyn spływa obficie po białej pościeli, a potem w nią wsiąka, nie zostawiając śladu.

9

Piątek, 18 czerwca, Toruń

Budzi się o ósmej rano. Znowu pada deszcz.

Zakłada granatową wiatrówkę z kapturem, która służy mu już dwadzieścia lat, i wychodzi do kiosku po „Głos”. Wracając, przerzuca strony mimo kapiących na papier kropel. W zasadzie nie zdarza się, by coś spartolili na etapie druku, lecz przynajmniej kolory reklam trzeba obejrzeć – czy nie pomieszali i czy nie należy się nastawiać na jakieś trudne rozmowy z ogłoszeniodawcami.

Numer tym razem jest w porządku, nawet strony zszyli w drukarni, co mają w umowie, ale często o tym zapominają.

„Głos” jest cienki, a jego papier szarawy. Warszawa zaoszczędziła na kredzie. Te dwa kawałki drucika spinające kartki mają dawać chociaż złudne wrażenie, że czytelnik dostaje za dwa pięćdziesiąt coś więcej niż bezpłatną gazetkę, jaką wrzucają do samochodów w miastach większych od Torunia.

Trzeba by iść do roboty, pozałatwiać drobiazgi, potem można poszukać Jacula emeryta.

W mieszkaniu zalewa kawę i stwierdza, że na śniadanie nie ma już nic. Trzeba będzie ratować się kanapką ze stacji benzynowej. Papieros na czczo – na stojąco, w drzwiach balkonu – potem dolewka kawy. Przydałyby się kalosze, ale zostały u Kamili i dzieciaków. Robert wciąż ma w starym mieszkaniu mnóstwo rzeczy. Najpierw ich nie zabierał, bo w głębi serca liczył, że wróci, ale gdy Kamila znalazła sobie faceta – o co wcześniej nigdy by jej nie podejrzewał – nadzieja zgasła. A kalosze zostały. Zostały też narty, sporo książek, stare czeskie filmy na DVD, namalowane przed laty płótna, akwarele i ołówkowe portrety obu chłopców oraz masa drobiazgów, których wspominanie sprowadza pod powieki obrazy dawnego życia, przecież nie tak dawno skończonego.

Ten jej facet, Dominik... tragedia.

Gość, po pierwsze, z rudawą brodą, po drugie – obrzydliwie nudny, aż sztywny na całym ciele, a po trzecie – ogląda mecze w telewizji. Co za dno... Robert, odbierając i odwożąc dzieci, nigdy nie może się powstrzymać od rzucenia jakiejś kąśliwej uwagi. Co tam w lidze? Zawisza Bydgoszcz trzyma się mocno? A Sadownik Warząchewka jeszcze gra? Kamila wznosi oczy do nieba, brodaty zazwyczaj stara się spokojnie odpowiedzieć albo obrócić to w żart.

Głupek, który dotyka moich dzieci.

W dodatku nauczył i Krzysia, i Jasia oglądania telewizji, jak leci. Ciągle opowiadają o jakichś japońskich filmach, o Scooby Doo... Makabryczne gówno. Robert, gdy akurat nie pił, czytał im na dobranoc opowieści żeglarskie, przygody wikingów i historie o smokach. Zaczęli pierwszy tom „Harry’ego Pottera”, gdy wszystko się zawaliło.

Deszcz ustaje. Chociaż tyle dobrego. Z braku kaloszy wkłada czarne, sportowe buty, z lekko tylko naderwaną podeszwą, wtyka za pasek złożony na pół „Głos” i wychodzi. Przecina ulicę Lubicką, pokonuje czterysta metrów dzielące go od stacji benzynowej, pięć minut później, z kanapką w ręce, siedzi na przystanku dla jadących w stronę centrum. Jeszcze raz przerzuca strony tygodnika. Właściwie powinien już dziś po południu zacząć planować następny numer – jak nie na papierze, to przynajmniej w głowie. Za tydzień wielki koncert na stadionie żużlowym... Może by z tego zrobić czołówkę? Ekskluzywny wywiad z przybyłą gwiazdą rocka. Organizatorom powinno zależeć na lokalnym pi-arze, trzeba sprawdzić, czy robią jakąś konferencję.

Nadjeżdża tramwaj.

Szkoda, że tak szybko, nie zdążył nawet zapalić.

Cztery przystanki dzielące go od redakcji ciągną się niemiłosiernie. Wysiada z papierosem w ustach i zapalniczką w dłoni. Chodniki mokre, ale niebo się przeczyściło – ostatnie chmury, jak smugi szarego dymu, znikają gdzieś za Wisłą. Przed kościołem garnizonowym rozlepiają właśnie billboard z reklamą koncertu.

Justyna czeka już w redakcji. Ciężkie buty, spodnie bojówki z mnóstwem suwaków, luźna szaro-zielona bluzka w stylu no logo.

– Jak się moja siostrzyczka sprawdziła?

– Fantastycznie. Szybka, obrotna, korektę zrobiła idealnie. Może cię zastąpić.

– Chciałbyś, cwaniaczku.

Robert ściska ją po koleżeńsku za ramię. Pracują razem już tyle lat... Justyna jest sprawna, dokładna, lojalna i ma mnóstwo zalet prócz jednej – urody. Zbyt blisko osadzone oczy nadają jej twarzy, w zasadzie poprawnie zarysowanej, wyraz lekkiego zidiocenia. Co z tego, że wcale nie jest głupia? Przeciwnie. Jest inteligentna, pomocna, punktualna, konkretna do bólu, szybka, kiedy trzeba, na co dzień spokojna. I przy tym wszystkim wygląda na obłąkaną.

Do tego się nie maluje i strzyże – tego Robert już nie może zrozumieć – na jeża.

Może to i lepiej? Lubią się, znają swe słabości i atuty, a ona – pod tymi męskimi ciuchami – jest całkiem zgrabna i w dodatku jest panną. Gdyby tylko była jeszcze urodziwa, któraś z długich nocy spędzonych przy komputerach musiałaby prędzej czy później skończyć się gorąco. A tak przynajmniej oboje unikają kłopotów.

– Myślałem, by zrobić czołówkę z koncertu na stadionie. Na dwójkę dalibyśmy coś o zakończeniu roku szkolnego, jakiś ranking gimnazjów i liceów plus zdjęcie dzieci. Mógłbym napisać poważniejszy tekst o likwidacji klas z powodu niżu demograficznego, rozmawiałem w zeszłym tygodniu z jednym dyrektorem. Popłoch jest w szkołach... Przesuwają nauczycieli na połówki etatów. Ci bardziej obrotni przekwalifikowują się na anglistów, reszta robi w portki. Jedna nauczycielka z siódemki powiedziała mi, że każą im podpisywać jakieś kwity in blanco, że zgadzają się na obniżenie pensji. Co powiesz?

– Przecież jest Karta Nauczyciela. Chyba.

– No właśnie.

– Jak dla mnie temat w porządku. Na rozkładówkę. A ranking weźmiemy gotowy, był już w „Nadwiślańskiej”, ale tylko opisowo, mogłabym ci porobić do tego ładne graficzki. Zainstalowałam nowy program.

– Trzeba ściągnąć z kuratorium dane plus listy laureatów wszystkiego, co się tylko da. Konkursy ekologiczne, kangurki matematyczne, dyktanda międzyszkolne. Plus wypowiedzi zwycięzców, niech będzie minisonda wśród młodych. Spisujesz? Dobra... Mam dzisiaj jeszcze ekstra sprawę do załatwienia.

Opowiada historię Iwony, starając się nie rozwodzić nad jej urodą. Justyna słucha, nie przerywając, pyta tylko, ile tamta ma lat. Potem oboje chwytają za telefony. Przed dwunastą on zapisuje na kartce dwa adresy, jeden w Sępólnie, drugi w podtoruńskim Kaszczorku, ona zaś zaczyna głośno stukać w klawiaturę.

Robert wychodzi.

Na Nowy Rynek padają mocne promienie słońca. Zrobiło się gorąco i parno. Robert wraca do redakcji, zostawia wiatrówkę na wieszaku i zbiega po schodach jeszcze raz. Szybkim krokiem maszeruje do Green Waya – na zupę i spotkanie z Kelnerką Uśmiechniętą jak Anioł.

10

Gdy o trzeciej po południu wysiada na przystanku autobusowym w dzielnicy Kaszczorek, zapala papierosa i chwilę rozgląda się po okolicy z gatunku tych, których nienawidzi. Udekorowany chińskimi kwiatami cmentarz bez drzew, hurtownia plastików, hałda żwiru, sklep budowlany, dwie wille gargamele, zrujnowane gospodarstwo, jakiś blok, pole truskawek, ogromna reklama nowej galerii handlowej, znowu willa, bardzo okazała, ozdobiona jońskimi kolumnami, panelami słonecznymi i figurą ptaka na dachu.

Przedziera się przez to wszystko jakieś półtora kilometra. Numeru domu policjanta Jacula jak nie było, tak nie ma.

Kurczę, zaraz będzie kolejny przystanek, chyba wysiadłem o jeden za wcześnie.

Słońce praży, niezmieniona od wczoraj koszulka, zmoczona w deszczu i wysuszona u Krawieckiego, teraz zaczyna nieprzyjemnie przylepiać się do pleców. Pranie łachów na własnym ciele nie jest jednak dobrym rozwiązaniem. Podobnie jak spanie w opakowaniu. Trzeba będzie trochę popracować nad higieną osobistą, jak się to wszystko przewali.

Jeszcze jeden skład budowlany, jeszcze dwa dworki Soplicy i wreszcie widzi właściwy numer – duża, niebieska tabliczka na w połowie drewnianym, w połowie murowanym domku. Własnoręczna przeróbka altany na budynek całoroczny. Część ceglana otynkowana na majtkowy róż.

Gust milicjanta.

Jacul polecił podejść pod bramę i zadzwonić z komórki.

Proszę bardzo, ale to nie będzie konieczne. Miotający się za pordzewiałą furtką wielki wilczur szczeka tak głośno, że słychać go chyba w centrum miasta.

Ruch szarej firanki w oknie. Jeszcze minuta czekania. Robert przygląda się terenowemu samochodowi w zarośniętym chwastami ogródku. Idealnie wyczyszczony dwudziestoletni jeep w kolorze ciemnej czerwieni. Fajna bryka. Jeśli wziąć pod uwagę stopień wypolerowania karoserii i fakt, że w nocy padało, można założyć, że właściciel zdążył już rano obskoczyć swe ukochane dziecko ze ścierką i tubką wosku.

Wychodzi. Długowłosy, nieogolony, pod wydatnym nosem sumiasty wąs, do tego hiszpańska bródka. Z wyglądu raczej były hipis niż glina. Żółty, siatkowy podkoszulek bez rękawów wciśnięty w krótkie, pomarańczowe spodenki wiązane na sznurek, na gołych nogach rozchodzone mokasyny. Swojak.

– Dzień dobry. Pruski jestem. Dzwoniłem.

– Aha.

– Jak mówiłem, pan Krawiecki mi pana polecił.

– Aha.

– Możemy pogadać?

– Tutaj nie.

– A gdzie?

– Na spacerze.

– Bardzo chętnie.

Robert podaje rękę ponad zamkniętą różową furtką na tyle wysoko, by pies – teraz już spokojniejszy – do niej nie doskoczył. Jacul pozwala, by dłoń przez chwilę wisiała w próżni, a kiedy podaje swoją, Robert czuje mocny uścisk. Spojrzenie gliny błądzi gdzieś nad jego głową. Znaczy się: twardziel.

Gospodarz otwiera i zamyka furtkę na klucz, wypuszczając psa, potem obaj przecinają asfaltową drogę i idą przez pole w stronę odległej o pół kilometra Wisły.

Za linią różnokolorowych domów, sklepów i magazynów z kilku epok zaczyna się plątanina drewnianych stodół, obór z szarego tłucznia i na wpół rozwalonych komórek na węgiel. Potem pas zarośli, zagony buraków, lucerna, trochę kwitnących kartofli, na horyzoncie bocian. Pies Jacula, już zadowolony i cichy, biegnie kilkanaście kroków przed nimi. Gliniarz nie odzywa się w ogóle, Robert postanawia przeczekać. Kończy papierosa, wdeptuje niedopałek w wilgotną czarną ziemię. W końcu zaczyna:

– Ładnie tutaj.

– Aha.

– Ja jestem naczelnym tygodnika „Głos Torunia”.

– Aha.

– Interesuje mnie sprawa niewyjaśnionych morderstw z lat osiemdziesiątych. Na Wrzosach, na Polnej i w Lesie Olek. I może jeszcze na Okrężnej. Pan przy tym coś wtedy robił.

– Aha. Masz legitymację?

Robert wyciąga swój identyfikator, podaje, Jacul omiata go krótkim spojrzeniem i oddaje, nie patrząc na rozmówcę.

– Gówno nie legitymacja.

– Od razu brzydkie słowo... Teraz takie są. Każda redakcja robi swoje. Nie ma już centralnej fabryki.

– Aha. Nigdy nie było.

– Panie Janie, zapytam wprost: czy jest pan gotów mi pomóc?

– Zależy.

– W sprawie tamtego śledztwa. Czy jest coś, o czym powinienem wiedzieć?

– Zależy.

– To może zacznę tak: pan na początku prowadził te sprawy, prawda?

– Wykonywałem czynności zlecone.

– Ale pan sporo wie. Pan Krawiecki...

– Krawiecki już mnie nie odwiedza. Ani ja jego. Od dawna.

Idą kolejne kilkanaście metrów i w przedłużającej się ciszy Robert pospiesznie obmyśla nową strategię. Jak zmienić złego glinę w dobrego? Gość na pewno obie te role ma we krwi, trzeba tylko wywołać metamorfozę. Dopóki Jacul nie stanie i nie zacznie wracać do domu albo nie poszczuje go psem, nic nie jest stracone.

Niespodziewanie gliniarz odzywa się pierwszy.

– A ty co wiesz?

– Opowiem od początku.

Robert wzdycha ciężko, udając zafrasowanie, i sięga do paczki z papierosami. Teraz obaj mają pochylić się nad historią jak dwaj strudzeni mechanicy nad silnikiem, który trzeba poskładać z kawałków.

Zaczyna opowieść od mężczyzny przybitego do drzewa głową w dół.

Jacul milczy, odzywa się dopiero wtedy, kiedy pada słowo ekshibicjonista.

– Ja mówię pedał.

– Rozumiem. W porządku. Chociaż to nie jest dokładnie to samo. Ale szanuję pana przekonanie. Więc po tym pedale kolejna była chyba sprawa w starym forcie...

– Aha, była. – Policjant po raz pierwszy patrzy Robertowi w oczy.

– Wie pan, ja nawet szukałem właściciela syrenki, którą ofiary przyjechały na Polną, ale on też już nie żyje.

– Oni się tam pierdolili.

– Słucham?

– W tej syrence. Denat i denatka. On ich stamtąd powyciągał jakoś. Uderzył czymś, potem powyciągał. Bronili się. Ślady zapierania, szamotaniny były. Potłuczone szyby.

– Zaatakował siekierą?

– Może.

– A ślady?

– Krew.

Chwila ciszy.

– Hm... Pan mówi: on?

– Sprawca.

– Więc to był jeden człowiek?

– Jeden.

– A to skąd wiadomo?

– Ślady zabezpieczone.

– Buty? Odciski?

– Aha, specyficzne.

– Były odciski palców?

– Aha, były.

– I co?

– I nic. Nienotowany.

– Pan Krawiecki mówił, że z tymi śladami to coś tam jednak było cienko.

– On nie wie wszystkiego.

– A czego nie wie?

– Że się tam pierdolili. Oboje pijani. I ci z Okrężnej też.

– Para w spalonej altanie?

– W domu. To był dom. Domek.

– Nie pytam, skąd wiadomo, co robili przed śmiercią, bo pan mi odpowie: ślady.

– Aha, a tamten się obnażał.

– Tamten? Sprawca?

– Nie, pedał.

– A ta zabita w lesie Olek?

– Dobrze kombinujesz. To też kurwa była. Przydrożna.

– W latach osiemdziesiątych nie było jeszcze tirówek.

– Były. Ona była. Ssała w lesie. Leśny ssak. Ha, ha!

– I ma się rozumieć, że ktoś ich... postanowił ukarać?

Jacul staje w miejscu i chwilę przygląda się Robertowi. Oczy ma przekrwione i podpuchnięte.

– Aha. Ukarał ich. Właśnie. O to mu szło.

– Kto to był?

Robert wie, że tego pytania nie powinien zadawać, a w każdym razie jeszcze nie teraz, ale nie może się powstrzymać. Jacul nie odpowiada.

Pies dobiega już do mokradeł ciągnących się wzdłuż brzegu Wisły. Widać dwóch wędkarzy, ich rowery, las po drugiej stronie rzeki i odległe wieżowce Rubinkowa po prawej, tam, gdzie wielka woda zakręca w stronę Starego Miasta.

Jacul milczy.

– Samotny obrońca moralności? Z siekierą za pasem? Krawiecki opowiadał mi o sekcie religijnej wywodzącej się z Rosji.

– Aha. Z Rosji. Zgadza się.

– Co się zgadza?

– Rosja, ZSRR. Aha. Mogło być i tak. A mogło być inaczej. O co innego mogło chodzić.

– O kastrowanie?

– Aha. Za karę.

– Dlaczego śledztwo przejęła Służba Bezpieczeństwa?

– Były ślady zabezpieczone. Specyficzne.

– Mówił pan już. Ale jakie? Ulotki?

– Nie to.

– Te buty?

– Buty też. Ślady wskazywały, że on czekał. Przygotowywał się. Wracał w to samo miejsce po kilka razy. Patrzył, co robią. Raz długo, raz krótko. Zawsze palił fajkę, kiedy czekał.

– Fajkę?

– Fajkę.

– No i co?

– I gówno.

Dłuższa chwila milczenia.

– Niech się pan nie irytuje, ja tylko pytam. Pan jest taki oszczędny w odpowiedziach...

– A ty taki mądry?

– Pozwoli pan, że nie skomentuję.

– Aha. I dobrze. On wysypywał spalony tytoń. Krawiecki ci mówił, że ze śladami cienko. Co on wie? Moi chłopcy przeszukali każdy centymetr piachu, błota, popiołu. Znaleźli takie kupki, maleńkie, popalone jak szczurze gówno. Jedną w lesie na Wrzosach, jedną na samych torach kolejowych przy Polnej, cztery we forcie przy tej parze. I w Olku – to samo. Złożyłem wniosek o analizy. Prokuratura się przychyliła.

Kolejna chwila ciszy.

– I co było dalej?

– Tytoń był produkcji radzieckiej. Niehandlowy.

– Jaki?

– Nie było go w handlu.

– W Polsce?

– Nigdzie. Ale jak mi przysłali ekspertyzę, sam zrozumiałem, o co chodzi.

– Co pan zrozumiał?

– Przypadek to był, aha. Pomógł przypadek. Ten tytoń, nawet jak już prawie spalony, śmierdział. Mój szwagier handlował, ale tak tylko lekuchno, z Ruskimi. Z żołnierzami z jednostki. Z oficerami. Oni mieszkali w tych małych domkach...

– ...na rogu Grudziądzkiej, gdzie potem były lokale socjalne.

– Aha.

– I co ten szwagier?

– Dałem mu do powąchania torebkę z tym gównem. Poznał.

Kolejna chwila milczenia, ale teraz Robertowi czas się nie dłuży. Jego myśli biegną szybko na drugi koniec miasta, przed oczami pojawiają się kolejne miejsca: ciągnąca się wśród lasów i podłych przedmieść ulica Okrężna, jej przedłużenie, czyli Polna, potem nieco bardziej cywilizowana ulica Grudziądzka, a przy niej osiedle Wrzosy – rozległa połać pokryta klockami z epoki Gierka i nowymi budyneczkami o skośnych dachach. Na północnym krańcu osiedla zaczyna się tak zwany JAR, Jednostka Armii Radzieckiej. I ruski poligon. Wielka, zarośnięta chaszczami przestrzeń otaczająca miasto od północy. Tajemniczy teren między drogami na Chełmno i Gdańsk. Teraz zabudowuje się go deweloperskimi osiedlami, ale w latach osiemdziesiątych nawet wspominanie o tym miejscu przyprawiało o dreszczyk emocji.

Kurwa mać, żaden leśnik. Żołnierz. Rosyjski żołnierz. Sowiet. Czemu Krawiecki mi nie powiedział? Przecież to się samo nasuwa.

Jacul patrzy w milczeniu, jak gdyby dawał Robertowi czas na poukładanie klocków w głowie. W końcu mówi:

– Daj mi papierosa.

– Proszę.

– Co takie cienkie? Męskich nie było?

– Nie było. Pan komuś powiedział o tym odkryciu?

– Jakim?

– Że tytoń był radziecki, armijny. I buty pewnie też...

– Aha.

– Powiedział pan czy nie?

– Komu?

– Nie wiem komu. To ja się pytam.

– Powiedziałem. Po linii służbowej.

– I odebrali panu dochodzenie?

– Aha.

– A ci esbecy, wtedy... jak już przejęli sprawę, szukali w ogóle mordercy czy tylko... pod dywan?

– Najpierw szukali. Coś typowali. Nie było decyzji z Warszawy, co robić. Bali się szukać i bali się nie szukać.

Piaszczysty brzeg rzeki jest o metr od nich. Pachnie mokrym kamieniem, mułem i butwiejącymi zeszłorocznymi trzcinami, których strzępki mieszają się w piachu z muszelkami po martwych omułkach i kawałkami pokruszonego styropianu. Jacul zatrzymuje się pierwszy.

– Szukali najpierw między handlarzami. Tymi, co to za tuszonkę, tytoń i gorzałę sprzedawali Ruskom magnetofony. I płyty Jantar i German... ja jej nie lubiłem. Albo kalkulatory. Ale nic im nie wychodziło. Później dowiedziałem się, że nie wyszło żadne typowanie.

– Od kogo się pan dowiedział?

– Nieważne.

Jacul rzuca do wody patyk, jego pies wskakuje w nurt, sprawnie przepływa dziesięć metrów i przynosi zdobycz.

Drugi rzut – kij ląduje z pluskiem o połowę dalej. Wilczur się nie zraża.

– Jak się wabi?

– Ugryź.

– Wabi się Ugryź?

– Aha.

– Pan żartuje.

– Żartuję.

Glina dopala papierosa i rzuca go do wody. Robert zagrzebuje swojego peta w piasku.

– Co było dalej?

– Nic. Co miało być?

– Przetrzepali wszystkich handlarzy, którzy mogli mieć dostęp do armijnego tytoniu z fajki, i nic, tak? Pozostało jedno rozwiązanie: szukać w ruskiej jednostce. Ale tam już nie mieli wstępu i odpuścili – tak było?

– Nie tylko handlarzy typowali, ale wszystkich, co mogli mieć styczność z Ruskami. Elektryków, szambonurków, grzybiarzy...

– Grzybiarzy?!

– Aha.

– Tych, co na ruski poligon chodzili?

– Wszystkich...

– I nic.

– Aha.

– Ale za bramę jednostki nie poszli.

– Głupiś?

– Czyli: nie.

– Pewno, że nie. Coś ty, kurwa, myślał? Się bali. Warszawa nic im nie mówiła, wszyscy posrani ze strachu. A ten zabijał dalej.

– Dalej?

– A jak?! Trzeba było wdrożyć specjalną akcję, żeby zacierać, motać, ciała wywozić w pizdu...

– Pana to do dzisiaj wkurza.

– Słuchaj, jak ty masz na imię?

– Robert.

– Słuchaj, Robert, mam już prawie sześćdziesiąt lat. Połowę przepracowałem w takich organach, siakich, srakich. I nikt mnie nigdy tak w chuja nie zrobił jak wtedy. Wsadzili mnie do prewencji na cztery lata przed emeryturą. Kazali legitymować gówniarzy po parkach. Razem ze służbą zasadniczą. Nigdy bym z tobą nie gadał, ale mi się to podoba, że szukasz. Krawiec za ciebie poręczył. Dowiesz się, kto to zrobił. Dowiesz się?

– Dowiem. Spróbuję.

– Spróbujesz?

– Dowiem się. Na mur.

Jacul przez chwilę zatrzymuje na Robercie swe ciężkie spojrzenie. Potem odwraca się w kierunku wody i jeszcze raz rzuca patyk. Wyrzut jest na tyle daleki, że nurt znosi płynącego po kij psa jakieś pięćdziesiąt metrów w stronę bloków na horyzoncie. Ugryź, czy jak on się tam naprawdę nazywa, męczy się długo, wracając pod prąd. Mija prawie minuta, nim dopływa do swego pana. Otrząsa się psim zwyczajem, macha ogonem, pozwala sobie odebrać badyl, szczeka raz i drugi. Stary glina nic nie mówi, Robert zastanawia się, o co zapytać najpierw. Od tej rozmowy zależy najwięcej – już to wie.

– Ile było w sumie ofiar?

Jacul chwilę ogląda kij, jakby to było coś naprawdę ciekawego, potem zaczyna rysować nim kreski na piasku o kolorze pieprzu. Jedna, druga, trzecia...

– Sc... hm... ciej... – mruczy pod nosem.

– Słucham?

– Było więcej.

– Więcej niż sześć trupów?

– Więcej.

– Ile?

Cztery kreski na piasku, na nich ukośna linia przekreślająca wszystkie jak zaliczone kufle piwa albo dni odsiadki.

Kolejne cztery kreski – i znowu ruch kija na skos.

– Jeden trup był przy lotnisku, tam gdzie te duże, podziemne forty. W zalanej fosie, ciało leżało bardzo długo. Zwierzyna rozwłóczyła, ryby jadły, żaby srały, skrzek składały. Tyle wyszło z badań, że jest to NN mężczyzna i że znów była kastracja.

– I tytoń z fajki?

– Tytoń nie, ale dwie kule w kościach. Z pistoletu radzieckiego. A samo ciało było... taka tylko... Mokre gówno zostało. Nie chciałbyś tego widzieć.

– Który to był rok?

– Odnalezienia zwłok? Osiem cztery.

– A więc to jeszcze pan prowadził dochodzenie.

– Dochodzenie prowadził prokurator. Ja tylko wykonywałem czynności...

– To wiem. Ten w fosie, to mogła być pierwsza ofiara?

– Aha.

– Jak długo zwłoki tam leżały?

– Ze trzy lata jak nic.

– To czemu mi pan od razu nie powiedział, że ten wykastrowany był drugi?

– Nie pytałeś.

– Czyli mamy w sumie siedem ofiar?

– My?

– Obiecałem panu, że się dowiem.

Jacul nic nie mówi.

– Było siedem ofiar, tak? Człowiek w fosie – to jeden, potem ten... pedał – dwa, dalej Tomaszewscy – trzy i cztery, Elwira Tomaszewska – pięć. Plus trzy osoby w pożarze.

– W pożarze – dwie. On i ona.

– To czemu narysował pan osiem kresek?

– Bo słyszałem. Ale może nieprawda.

Policjant zamazuje stopą ostatnią kreskę w drugim rzędzie.

– Dlaczego ósma ofiara jest niepewna?

– Nic nie wiem.

– No... panie Janie. Teraz chyba już nie mamy przed sobą tajemnic?

– Mamy.

– Ale nie w tej sprawie.

Milczenie.

– Co z tą ósmą ofiarą?

– Nie pasuje.

– Co nie pasuje?

– Było zaginięcie. Też w tamtej okolicy. Alina Milanowska, lat siedemnaście. Co ona mogła zawinić?

– Zawinić?

– Aha.

– W sensie... temu mordercy? Może się całowała w lesie z chłopakiem?

– Żaden chłopak nie zginął.

– Może udało mu się uciec?

– Jemu nikt nie uciekł.

– A ten odnaleziony w fosie?

– Co?

– Może to jest ten chłopak?

– Nie.

– Dlaczego?

– Różnica śmierci i zaginięcia za duża.

– Za duża, by mogli mieć z sobą coś wspólnego?

– Aha. Około czterech lat. Nie, nawet pięciu.

– I ta Milanowska nigdy nie została znaleziona?

– Nie.

– A zaginęła w osiemdziesiątym...

– Chyba piątym.

– Pan mi powie teraz taką rzecz: co się stało z ciałami?

– Chuj wie.

Jacul znowu milknie na dłuższą chwilę, a Robertowi przychodzą do głowy dwie myśli.

Pierwsza: że ta ósemka zrobi piękny tytuł. Na przykład: Osiem tajemnic. Nie, to lipne. Coś innego, ale jednak z ósemką... Albo siódemką, skoro śmierć ósmej ofiary nie jest pewna.

Druga myśl jest dziwna – może to nawet nie myśl, tylko uczucie – że nie chodzi już wcale o tytuł, o sensację dla „Faktu”, ani o „Głos” i jego sprzedaż. Wszystko, co dotąd było ważne, robi się jakieś takie... malutkie i płaskie. O co właściwie chodzi?

– O poznanie?

– Co mówisz?

– Zaczynam gadać do siebie, bo pan, panie Janie, nie jest wylewny.

– Aha.

Robert nachyla się w stronę policjanta i patrzy na niego przeciągle. Czuje jakiś dziwny przypływ sił. Wszystko zaczyna się układać.

– Pan wie, co się stało.

– Ja nie wiem. – Jacul odwraca wzrok.

– Pan wie.

– Ja nigdy nie byłem.

– Gdzie pan nie był?

– Jak myślisz, że byłem, to się mylisz.

– Że pan nie był w SB, jeśli o to chodzi, to ja wierzę. Nawet jakby pan był, mnie to teraz najmniej interesuje. Ale oni jednak doszli do tego, że mordował Rosjanin. Z toruńskiej jednostki. Esbecy doszli do tego sami. I dlatego zrobili tę akcję zacierania śladów, tak? A pan dowiedział się wszystkiego później. Przy wódeczce, prawda? Od kolegi zwanego Nieważne. Jak ten kolega się naprawdę nazywa?

– On nie żyje.

– Od dawna?

– Jeszcze ciepły.

– A co mu się przytrafiło?

– Wypadek drogowy.

– Taki dziwny przypadek...

– Aha.

– Kiedy?

– W poniedziałek, może wtorek. Spóźniłeś się, redaktorku. Ja nic więcej nie wiem. Dowiedziałem się z nekrologu, że był wypadek.

– Kiedy nekrolog wyszedł?

– Mądrala, co?

– W jakiej gazecie?

– Ty się w policjanta chcesz bawić? To ja jestem z MO!

– Pan mi opowie o nekrologu tak, żebym ja sobie sam znalazł, i wtedy to nazwisko między nami nie padnie.

– I tak nie padnie.

Robert przypala pall malla.

– Pan się boi. Taki duży, groźny glina i boi się wymienić nazwisko nieboszczyka. A nie wyglądał mi pan z początku na strachliwego.

– Ty mi pod chuja, chłopaku, nie wjeżdżaj.

– To jak on się nazywa, ten esbek? Drakula?

Milczenie.

– Zadam panu teraz przedostatnie pytanie.

– Daj lepiej od razu ostatnie.

– Mogę rzucić aport?

– Możesz. Zaliczam pytanie. Koniec.

Robert znajduje zielonkawy, wilgotny patyk, na którym trzyma się jeszcze kilka liści i ślimaków. Rzuca. Kij robi łuk nad wodą, pada jeszcze dalej niż ten, który wyrzucił poprzednio policjant. Wilczur znowu wskakuje w nurt.

– Panie Jacul, bez jaj, dobrze? Ja sobie ten nekrolog znajdę, skoro pan się aż tak boi wymienić nazwisko gościa. Pytanie jest inne: czy w tym pożarze koło ulicy Okrężnej... czy tam było jakieś dziecko?

– Aha.

– „Aha, tak” czy „aha, nie”? Słucham. To było już ostatnie.

– Była dziewczynka. Cztero-, może pięcioletnia. Zamknięta w tym domku. Uratowali ją.

Pies jest już na brzegu, znowu się otrzepuje wzorem wszystkich swoich wychodzących z wody towarzyszy. Robert odbiera mu z pyska kij.

– I nie powie mi pan, jak piesek naprawdę ma na imię?

– Nie powiem.

– To ja już sobie pójdę. – Robert zagląda do prawie pustej paczki, którą wciąż trzyma w ręku. – Fajki mi się akurat skończyły.

– Aha.

– Pan potrafi wkurzać ludzi, panie Janie. Ale mimo wszystko dziękuję.

Jacul rzuca patyk bardzo wysoko i bardzo daleko. Wilczur wbiega do wody, zanurza się do połowy, ale staje. Chyba uznał, że tym razem nie da rady. Wraca z podkulonym ogonem. Po wyjściu na brzeg nie otrzepuje się, jakby podejrzewał, że zaraz będzie musiał wracać do rzeki.

11

Sobota, 19 czerwca, Toruń

Robert wstaje z łóżka o wpół do czwartej rano. Po Krzysia i Jasia ma się stawić dopiero o trzynastej, mógłby chociaż raz długo pospać, a tu jak na złość...

Wyprawa do Kaszczorka i godzinna przepychanka z policjantem wymęczyły go na tyle, że zasnął wczesnym wieczorem przy książce o skopcach. Nie doszedł dalej niż do czterdziestej strony, ale i tak sporo się dowiedział. Największe wrażenie zrobiły na nim zdjęcia z archiwum carskiej żandarmerii. Nagi mężczyzna z obciętymi genitaliami: chłopska twarz, równo przystrzyżone włosy zaczesane w przedziałek na środku głowy. Stoi prosto jak żołnierz na warcie. Zniszczone ciężką pracą żylaste ciało przedwcześnie postarzałego czterdziestolatka. Między nogami obrzydliwa blizna. Jeszcze gorsze jest zdjęcie kobiety. Ładna, młoda, szczupła, w rozpiętej koszuli. Widać ją tylko od pasa w górę. Zamiast piersi dwa ślady na ciele, jakby po oparzeniach. Wystające żebra, twarz nie wyraża żadnych emocji. Chyba nie ma dla niej znaczenia to, co w tej chwili robią z nią fotograf i policmajster. Ona jest już w niebie.

Podobno pierwszymi, którzy namówili ruskich chłopów do samookaleczeń, byli niejaki Andriej Iwanow i jego pomagier – Konrad Seliwanow, który ostatecznie przegonił mistrza. Swoim zwolennikom proponowali dwa rodzaje „chrztu ognia”. Mała pieczęć, czyli obcięcie jąder, zapewniała w niebie rolę równą aniołowi. Wielka pieczęć – obcięcie wszystkiego razem z członkiem – miała dać status archanioła. W przypadku kobiet pod nóż lub siekierę szły odpowiednio: same piersi albo dodatkowo srom. Pod koniec XVIII wieku Seliwanow próbował namówić do kastracji cara, ale monarcha wysłał go do czubków. Potem historia się gmatwa. Kolejny car jest przychylny skopcom, obsypany łaskami Seliwanow mieni się raz Chrystusem, a raz cudownie ocalonym imperatorem Piotrem III, w rzeczywistości nieżyjącym już od prawie półwiecza. Po tym fragmencie Robert zasnął.

Teraz zakłada świeżą koszulkę – granatową, jedyną, która ma kołnierzyk. Wciąga dżinsy i wychodzi boso na balkon. Już jasno. Chłód betonu szczypie w stopy. Papieros, powrót do kuchni, kawa, papieros, podładować komórkę – zapomniał włączyć ładowarkę na noc. Przez godzinę surfuje po Internecie, potem znowu balkon i papieros. Paląc, myśli o radzieckim żołnierzu. Ostatni ze skopców? Dobry tytuł, tylko to słowo nikomu nic nie powie. Może: Ostatni kastrat? Też niedobrze. Był już taki film. Poza tym kto wie, czy on wykastrował siebie, czy tylko tych ludzi. Dużo wiadomo, ale jeszcze więcej wciąż leży w ukryciu. Kiedy tamten wędrował podmiejskimi lasami w poszukiwaniu ofiar, Robert przechodził właśnie z podstawówki do szkoły średniej. Jeździł po tych lasach z tatą na wycieczki rowerowe, za którymi zresztą nie przepadał. Świętej pamięci ojciec ciężko pracował na podrzędnym stanowisku w urzędzie miejskim, po godzinach dawał korepetycje z niemieckiego, potem pił z kolegami. Wracał do domu tak późno, że widywali się prawie tylko w niedziele. Kiedy już byli razem, tatko chciał nadrobić zaległości – przynajmniej tak Robert widzi to teraz. Wymyślał kolejne atrakcje, które dla Roberta i jego młodszego o osiem lat brata były wyłącznie męczącymi obowiązkami. Nudne wyprawy na ryby, męczące rajdy rowerem, beznadziejne spacery nad Wisłą, w trakcie których musiał odpowiadać na pytania typu: „Ilu was jest chłopców w klasie?”. Zamiast bawić się z kolegami, pomagał skacowanemu i wiecznie podminowanemu ojcu w odzyskiwaniu równowagi ducha. Gdy już brakowało głupich pytań, szli albo jechali obok siebie przez godzinę czy dwie i nie rozmawiali o niczym, bo o czym tu gadać z dzieckiem, którego się nie widzi cały tydzień?

Minęło prawie trzydzieści lat i Robert ma te same problemy. Nawet gorsze, choć przecież się stara. Przyjął zasadę: w trakcie spotkań z chłopcami robimy tylko to, czego oni chcą. Stąd w kółko salony gier, McDonald, KFC i tym podobne. Wspólne rowery – a jednak ta cholerna powtarzalność schematu! – ciągle są w planach, które nie mogą się ziścić.

Patrzy na zegarek. Już kwadrans po piątej, można powolutku iść do sklepu. Kilometr od jego mieszkania stoi spożywczak, który, nie wiedzieć czemu, jest otwierany pół godziny wcześniej niż inne.

Wciąga skarpetki i trampki, schodzi na dół. Pół godziny później, z bułkami, twarożkiem, „Wyborczą”, „Rzeczpospolitą”, numerem „Nowin” i nową paczką pall malli czuje się dużo lepiej. Do trzynastej mnóstwo czasu, zdąży popracować. Śniadanie je bez pośpiechu, korzystając z dwóch krzeseł ustawionych na balkonie. Dzień wstaje ciepły, bezchmurny. W nagrzanym powietrzu przesyconym słodkim zapachem pieczonych ciastek niosą się hałasy z fabryki, szumy samochodowych silników i pobrzękiwania tramwajów. Lekturę zaczyna od „Wyborczej”. Zastanawiają się, czy Iran może zaatakować Izrael i ile wyniesie tegoroczny polski PKB. W „Nowinach” artykuł o zbliżającym się koncercie. Mają wszystkie informacje, nawet grafikę z rozplanowaniem parkingów wokół stadionu, ale poza tym się nie wysilili. Kiepskie zdjęcie – Jackowi nie chciało się nawet dobrze poszukać w Internecie. „Głos Torunia” sprzeda to lepiej. Teraz nekrologi... gdzie oni je mają?

Tutaj. Dwie pełne kolumny i troszkę na trzeciej. „Głosowi” nie udało się zdobyć nawet dziesiątej części trupiej branży. Jeżeli Justyna zbierze pół strony kondolencji na tydzień, mogą mówić o sukcesie. Zakłady pogrzebowe ich olewają, producenci urn prochowych też jakoś nie chcą się ogłaszać. Cóż... „Głos” to tygodnik żywych. „Umierający” czytają „Nowiny”.

Dobry slogan. Trzeba zapamiętać.

„Marianowi Napierskiemu, członkowi zarządu Inkubatora Przedsiębiorczości, wyrazy głębokiego współczucia z powodu śmierci Mamy składają...”

„Z ogromnym smutkiem i żalem żegnamy Panią Krystynę Jagodę, wieloletniego dyrektora szkoły...”

„...nie odchodzi ten, kto pozostaje w sercach bliskich. Z głębokim żalem...”

Nic nie pasuje. Może na drugiej stronie?

„Drogiemu koledze, Stanisławowi Piekarskiemu...”

„Złote ręce miałeś, zawsze o nas dbałeś, od życia nic nie chciałeś, zawsze nas kochałeś...”

Śliczne, ale nie tego szukamy.

Robert wraca do kuchni, przerzuca stos gazet kłębiących się na lodówce wraz ze starymi notesami, rachunkami i książeczkami dla dzieci, których ani Krzyś, ani Jaś od dawna nie czytają. Wyciąga egzemplarz „Nowin” sprzed dwóch dni.

„Pani Arlecie Bronikowskiej szczere kondolencje i wyrazy współczucia...”

„Wszystkim, którzy uczestniczyli w ostatniej drodze naszej kochanej i nieodżałowanej Mamy Tamary Sopotowicz, składamy...”

Pod mamą Tamarą jedyny nekrolog na stronie nieopatrzony krzyżykiem:

„Przyjaciele i koledzy zawiadamiają, że pogrzeb zmarłego tragicznie płk. Janusza Kobierskiego odbędzie się w najbliższą sobotę o godzinie 13.00 na Cmentarzu Komunalnym w Toruniu. Cześć jego pamięci”.

Lepiej spisać nie mogli. Chyba żeby dopisali: „Uwaga, zlot starych esbeków! Nie przegap!”.

Szkoda tylko, że akurat dziś i właśnie o trzynastej. Trzeba będzie zorganizować chłopcom wycieczkę, jakiej dotąd nie mieli.

Robert zaczyna się spieszyć.

Sprząta po śniadaniu, chowa do kieszeni portfel, sięgając po komórkę, zauważa SMS-a z banku. „Przypominamy o konieczności uregulowania zaległości na koncie”. Od razu wkłada do ust papierosa. Paląc, wychodzi na ulicę. Jedzie tramwajem pod kościół garnizonowy, stamtąd piechotą idzie do redakcji. Gdy dochodzi do Rynku, odbiera SMS-a od Justyny.

„Statyst. z kurator. plus tab. laureat. olimp. gotowa”.

Dzielna dziewczyna. Od rana pracuje w domu.

Siada za biurkiem i z miejsca zaczyna pisać materiał o pustoszejących szkołach.

Przed jedenastą kończy. Dzwoni do Sępólna.

– Dzień dobry.

– Słucham?

– Czy rozmawiam z panią Danutą Tomaszewską z ulicy Wojska Polskiego?

– Tak, a o co chodzi?

– Chciałem się z panią spotkać w sprawie mamy.

– Mojej mamy?

– Tak. Pani Elwiry.

– To pomyłka. Moja mama nie żyje.

– Ja wiem. Pani szukała jej grobu, prawda?

– Kim pan jest?

– Dziennikarzem.

– Z telewizji?

– Nie. Z gazety. Z Torunia. Nazywam się Pruski. Zwróciła się do mnie pani Iwona Tomaszewska. Pani Iwona też szuka grobu swoich rodziców. To ona mnie prosiła, żeby się zająć tą sprawą.

– Ale ja już nie szukam. Pogodziłam się.

– Pogodziła się pani... z czym?

– Że tego grobu mamusi... że go nie ma. Nie szukam. Nie trzeba. Raczej dziękuję.

– Proszę pani, mam kilka informacji o mamie, które mogłyby panią zainteresować. Może nawet uda się określić bliżej, kto to zrobił.

– Kto zrobił...?

– Kto zabił pani mamę.

– Proszę pana, ja nie chcę wiedzieć. Kończymy rozmowę. Mi to już niepotrzebne. Żegnam.

– Ale...

Trzask odkładanej słuchawki.

Cholera! Wykręca numer jeszcze raz.

– Niech pani posłucha przez kilka sekund, dobrze? Pani mama mogła zostać zamordowana przez radzieckiego żołnierza. Są pewne...

Trzask słuchawki.

Nie, to nie.

Przegląda skrzynkę mailową, wyrzuca albo oznacza jako spam wszystko, co przyszło przez ostatnią dobę. Chwilę skacze bezmyślnie po sieci: pogoda, gospodarka, strona z dowcipami... Zamiast tu siedzieć, mógłby pojechać trochę wcześniej po chłopców i nie spóźnić się na pogrzeb. Przypala papierosa i dzwoni do Kamili.

– To ja.

– No...

– Mogę przyjechać wcześniej?

– O ile wcześniej?

– Byłbym za dwadzieścia pierwsza.

– W porządku.

– Bródka w domu?

– Nie mów tak na niego.

– Nie o to pytałem.

– W domu.

– To poczekam w taksówce.

– Uhm.

Petuje, przyciskając papierosa do lekko zardzewiałego parapetu. Obracając się na pięcie, podnosi rękę do czoła.

Kobierski! Jasne! Jak mogłem zapomnieć to nazwisko?!

Strzelanina w sądzie i akta SB. Wyniesiona teczka. Samobójstwo tego... jak on się nazywał? Aktywisty z Elany. Teczki! Wyniesione do domu. Kurczę. Nie jest ci potrzebna wizyta na cmentarzu, człowieku, tylko adres Kobierskiego!

Stara książka telefoniczna Torunia trzyma się wyłącznie dzięki kolejnym warstwom brązowej taśmy klejącej. Kobiernia, Kobiernicka, Kobierowski, Kobierski Maciej, Mateusz, Natalia, Zofia, Zygmunt. W nekrologu był Janusz.

Trzeba dodać prefiks i szóstkę do starego numeru.

– Dzień dobry, pan Maciej Kobierski?

– Taty nie ma.

– Nie szkodzi, bo ja dzwonię właściwie w sprawie pana Janusza Kobierskiego...

– Kogo?

– Janusza. To nie jest państwa rodzina?

– Nie jest.

– Do widzenia.

Stawia krzyżyk przy Macieju Kobierskim, delikatnie, żeby nie przebić pożółkłej stronicy. Kolejny numer.

– Dzień dobry, pan Mateusz Kobierski?

– Już nie mieszka.

– A pan zna nowy numer pana Mateusza?

– Obawiam się, że na cmentarzu. Ja tu wynajmuję.

– I nie ma pan...

– Nie mam.

– Dziękuję.

Krzyżyk przy Mateuszu. Po minucie krzyżyk przy Zofii.

– Dzień dobry, pani Natalia Kobierska?

– Pani poszła na pogrzeb brata.

– Na pogrzeb pana Janusza? Na trzynastą?!

– Jo. A pan z rodziny dzwoni?

– Tak, tak! Ja też na pogrzeb i my właśnie... mieliśmy się spotkać najpierw pod mieszkaniem pana Janusza, ale ja słabo znam Toruń. Pani może mi powiedzieć...

– Pod mieszkaniem?

– Tak.

– Pod domem chyba.

– No, chyba tak. Ja tam właśnie nigdy nie byłem, bo ja jestem dalsza rodzina, taka przyszywana, ale postanowiłem przyjechać na pogrzeb i teraz mam problem. Pani zna może ten adres dokładnie?

– Dokładnie to nie, ale pan Janusz mieszkał na Osiedlowej. Koło sklepu. Tam teraz będzie mieszkała pani Natalii siostrzenica z Olsztyna. Ona tu rano była u nas, ale już poszła razem z panią na grób. Bo ja to tu tylko sprzątam i zmywam. A stypa jest od szesnastej. O tej godzinie niech pan jedzie od razu na komunalny, a nie pod dom.

– Rozumiem. W takim razie bardzo dziękuję za pomoc. Do widzenia pani.

Za dwadzieścia pięć pierwsza. Trzeba było wcześniej wezwać taksówkę. Najpierw dzwonisz, człowieku, że będziesz szybciej, a teraz się spóźniasz. Nic dziwnego, że cię rzuciła. Jesteś łajzą.

Zbiega na dół po dwa stopnie na raz i pędzi na postój – to tylko trzydzieści metrów. Ceny tych ze słupka są wyższe od radiowców, ale przecież pana redaktora stać. No właśnie. Problem w tym, że nie stać. Cholera jasna...

– Na Kraszewskiego czterdzieści dwa, poproszę.

– Proszę uprzejmie.

Kamila i jej nowy Dominik mieszkają na parterze dziesięciopiętrowego bloku, jednego z kilku podobnych, wciśniętych między starsze domy nieregularnie rozsiane wzdłuż szerokiej ulicy. Gdy taksówka mija kolorowy bunkier Multikina, Robert po raz kolejny rozważa, dlaczego wszystko tak się popieprzyło. Myślał o tym sto razy, były okresy, że nie mógł myśleć o niczym innym, szczególnie w ostatnim stadium chlania, gdy miał już ostre zjazdy. Najpierw wydawało mu się, że to jej wina. Zaharowywał się latami, żeby mieli na mieszkanie, wakacje, benzynę do samochodu. Pił, owszem, ale przecież miał męczący zawód, a jego kumple pili więcej. Trzeba się było po robocie odstresować. Szczególnie po głośnej wpadce, jaką zakończyła się próba stworzenia własnego miesięcznika poświęconego disco polo. Porwał się na to z Tadkiem Jankowiakiem, starym koleżką, dziennikarzem sportowym „Nowin”, który też marzył o przejściu na swoje. Nie rozpoznali rynku, dali się ponieść entuzjazmowi. Wydali trzy numery, i klapa. Zostało pół tony niesprzedawalnej makulatury i dwadzieścia tysięcy kredytu do spłacenia na dwóch. Tyle że Tadek zwiał do Londynu, a on z tym gównem został. I nigdy już się finansowo nie podźwignął. Właściwie to wtedy zaczął się zjazd. Tymczasem Kamila nie raczyła iść do pracy, bo najpierw Krzysio, a potem Jasio był jeszcze maleńki. Chłopczyna nie skończył nawet roku, kiedy znalazła sobie tego brodatego gnoja. Później poszło już szybko. Kręcili ze sobą pod bokiem zalanego albo skacowanego Roberta przez dwa – trzy miesiące... I wystarczyło. Gdyby nie Bródka, Kamila mogłaby mu jakoś pomóc. W każdej cholernej książce do psychologii można przeczytać, że winne są zawsze dwie strony. Ale ona nie podała ręki tonącemu. Wywaliła go, pijanego, z domu. Gdyby był w lepszym stanie, może by i powalczył o cokolwiek. Ale nie był. Pojechał prosto do baru i pił tam na przemian kawę i herbatę. Do zamknięcia. Rano akurat lało jak z cebra, był może sierpień, może już wrzesień, ciepło i mokro, usiadł na dworcu, zasnął. Jak żul. Oczywiście go okradli, a jeszcze się przeziębił.

Teraz myśli o tym inaczej. Wina była jego.

Miał przygody. Typowe pijackie ekscesy. A to z recepcjonistką, a to z koleżanką z sąsiedniej redakcji. Zawsze się wydało, a nawet jak nie wpadł głupio, to na kolejnym kacu sam się Kamili spowiadał. Otwierał w domu butelkę wódki i zaczynał: „Powiem ci teraz coś ważnego, co mnie męczy”. Oczywiście, cała spowiedź miała tylko odwrócić uwagę od flaszki i umożliwić mu nawalenie się w domu plus dodatkowe emocje, czyli jego ulubiony alkoholowy zestaw. Idealny scenariusz wyglądał następująco: Kamila najpierw słucha w milczeniu, potem równa go z ziemią, ale wspólne picie trwa, i o to chodzi. W końcu już pijana i omotana przez niego wierzy albo udaje, że wierzy, że to był ostatni raz. Kompletnie nawaleni lądują razem w łóżku – z różnym skutkiem, ale to nieważne. Mózg Roberta orgazm ma już za sobą.

No, kurczę... Która kobieta by to zniosła?

Na kacu miał poważne lęki. Budził się nocami spocony, miotał po mieszkaniu, zrywał ją ze snu, dzieciakom nie dawał spać, bredził. Wciąż pamięta przerażone oczy starszego syna, wtedy może trzyipółletniego, gdy obudził go nad ranem, żeby śpiewać razem piosenkę, której nauczył go jeszcze jego ojciec.

Jak Kamila miała to wytrzymać?

Pieprzony Bródka okazał się dla niej desperacką ucieczką do świata drobnomieszczańskiej normalności i przewidywalnych wydarzeń. Do ciepłych kapci, obfitych zakupów w każdą sobotę i telewizora wieczorem.

Nie chciała być z Robertem, nie chciała być sama. Wzięła, co się nawinęło.

Bo chyba nie zadurzyła się w takim mydłku?

Powinien zapytać ją wprost, czy kocha tego palanta. Na razie jednak nie zanosi się na szczerą rozmowę. Na żadną się nie zanosi prócz koniecznej wymiany informacji związanych z opieką nad chłopcami. Przez ostatnie dwa lata próbował kilka razy przeprosić, wyjaśnić, że już to przemyślał, że nie chowa urazy i tak dalej... Nie, żeby od razu wracać, ale żeby jakoś zetrzeć ten brzydki osad.

Ale Kamila nie chce rozmawiać.

Optymistyczny wariant jest taki, że ciągle go kocha, boi się przyjąć przeprosiny, bo wtedy zawiśnie w powietrzu pytanie: dlaczego by do siebie nie wrócić? Dzieci są ciągle małe, można by je wspólnie dalej wychowywać. Dla obu chłopców na pewno byłoby lepiej, gdyby mieli znów mamę i tatę, a nie brodatego wujka-chujka.

Pesymistyczny wariant: ma go już w dupie. Dobrze jej z brodatym.

– Pan tutaj skręci... o, tam. Ten blok.

Robert prosi taksówkarza, by nacisnął klakson, a sam staje obok samochodu. Może zdąży zapalić na szybko. Nie zdąży. Chłopcy wybiegają po minucie. Jasio rzuca się tacie na szyję, Krzyś – jak zwykle – stoi z lekko naburmuszoną miną. Robert próbuje go przytulić, nie wypuszczając młodszego syna z rąk.

– Jak tam, miśki moje kochane? Wszystko w porządku?

– Taaak!

– Co robi mama?

– Obiad.

– My sobie pojedziemy do KFC.

– Łeeee...

– A gdzie byście chcieli?

– Na pizzę.

– Nie ma sprawy. A po pizzy pojedziemy w jedno tajemnicze miejsce. Zapnijcie pasy. Co ty masz, Krzysieniek, na ręce?

– Skaleczyłem się szklanką. Mama mówiła, żebyś nas odwiózł przed osiemnastą.

– Odwiozę, odwiozę.

– Tata... A wiesz, że wujek nam kupił zupełnie nową TrackManię? Taką, gdzie można grać we dwóch albo trzech, tylko że wtedy ekran jest podzielony. I trzeba gonić zawsze zielony samochód, ale za to się zbiera takie skrzynki z broniami, tylko trzeba uważać, bo niektóre są fałszywe...

Kurczę, miałem im przynieść po książce.

– Ja wam dzisiaj kupię coś lepszego, miśki. Pojedziemy przed szóstą do Empiku i wybierzemy...

– ...jakąś grę?

– Hm... zobaczymy, co będą mieli fajnego.

– Bo Konrad ma teraz nową grę od lego...

– I dokąd dalej? – Taksówkarz wyjeżdża spomiędzy bloków na dwupasmówkę.

– Do której pizzerii by moje miśki chciały?

– Do tej na osiedlu, ja jestem bardzo głodny.

– Dobrze, Krzysieńku, dobrze. Pan nas zawiezie do najbliższej, prawda?

– Jak sobie życzą.

– A będę mógł zjeść z samym serem?

– Będziesz, będziesz.

– Tata, on mnie potrąca ciągle.

– Bo tutaj jest ciasno.

– Jak to ciasno? Dwaj mali chłopcy i ciasno? Przecież to jest miejsce na trzy osoby.

– Ale on mnie potrąca!

– Przestańcie! Jasio, czemu go trącasz?!

– On mi komórką świeci specjalnie przed oczami.

– Chciałem mu pokazać wynik, że mam osiemset na Ekspo, a ty nigdy nie miałeś nawet dwieście.

– Bo mi nie dajesz grać!

– Bo to jest moja komórka!

– Jooo... jo...

– Jasiu! Nie mówi się „jo”! Kto cię nauczył? Wujek Bródka tak mówi?

– Mama mówiła, nie wolno ci na niego wołać Bródka.

– A tobie nie wolno mówić „jo”. To jest wieśniackie. Chciałem powiedzieć: głupie.

– Ale dlaczego?

– Nie ma takiego słowa w języku polskim.

Taksówkarz zatrzymuje się przed osiedlową restauracją.

– Tylko wychodźcie na stronę chodnika, nie na ulicę! Ile panu płacę?

– Czterdzieści dziewięć.

– Ile?

– Tyle, ile licznik.

– To jest rozbój, panie, w biały dzień!

– Płacisz czy nie?!

Robert podaje bez słowa pięćdziesięciozłotówkę i trzaska drzwiami.

Taksiarz rzuca wiązankę przez uchylone okno.

Pan redaktor pokazuje fucka.

Jasio i Krzysio na szczęście nie zwracają na to uwagi. Już wbiegli do pizzerii, teraz przepychają się przy kontuarze. Gdy w końcu ustalają zamówienie i siadają przy stoliku – każdy ze swoją coca-colą – Robert wychodzi na chodnik i przypala papierosa.

Myśli o kilku rzeczach naraz. Po pierwsze, o pieniądzach. Właśnie z głupoty wydał pięć dych. Jeszcze chwila i bankomat odmówi mu kasy. Debet narasta, a do wypłaty przeszło tydzień. Po drugie, myśli o dzieciach i genetyce. Cechy jego i Kamili jakoś nie wymieszały się w chłopakach. Jasio jest podobny do mamy, ma jej ofensywny charakter, nie boi się starszego brata, szybciej rośnie, zwłaszcza odkąd przestał chorować. Podciągnął się tak, że właściwie nie widać już między nimi dwuletniej różnicy. Krzysio jest jak ojciec – introwertyczny, nerwowy, uwięziony w swoich dziwacznych czasem przyzwyczajeniach. Obgryza paznokcie, mówi sam do siebie i często choruje – jak nie zapalenie oskrzeli albo płuc, to ciągle jakieś anginy, zatoki... Robert jako dziecko chorował na to samo. Krew z krwi.

Kocha ich obu nad życie, ale oni z każdym rokiem oddalają się coraz bardziej.

Skutki weekendowego ojcostwa.

Ostatni raz dostał dzieci na czterdzieści osiem godzin chyba jeszcze zimą. Kamila niechętnie się godzi na dwudniówki, a i on nie naciska. Kiedyś chłopaki bardzo lubiły spędzać noce w jego mieszkaniu. Pokazywał im albumy z malarstwem, szkicował ich portrety, uczył, jak narysować kilkoma kreskami słonia, a jak żyrafę. Czytał im dużo, grali w bierki i makao. Teraz chcą zjeść albo zrobić jakieś szybkie zakupy i wracać do domu.

Dom. Na początku było słowo i wszystko przez nie się stało. To wspólna robota Kamili i Bródki: u nich jest teraz dom, a Robert został poza domem.

Może zabrać chłopców w lipcu na kajaki? We trzech w namiocie, ogniska, łowienie ryb. Dwa – trzy dni. To by było coś...

Przypala papierosa od papierosa. Musi się odymić na zapas, póki dzieci nie patrzą.

Zrobimy spływ, zanim się skończą wakacje. Tylko najpierw zamkniesz, chłopie, sprawę Ruska...

* * *

Na Osiedlową jedzie z synami autobusem za pięć złotych i dwadzieścia groszy.

Spożywczak, którego szuka – jadowicie zielony baraczek w długim rzędzie szarych, willowych pudełek przedzielonych iglastymi żywopłotami – jest otwarty na oścież i pełen latających os. Korpulentna ekspedientka o przerzedzonych włosach ufarbowanych na blady fiolet chętnie i głośno wyjaśnia, który dom należał do tragicznie zmarłego pana Janusza z milicji. Robert kupuje chłopcom po lodzie na patyku i zostawia ich na ławce, przykazując, by się nie ruszali. Obiecuje powrót za piętnaście minut. Sprzedawczyni zgadza się potrzymać malców na oku.

Idzie szybko we wskazanym kierunku. Metalowa kuta furtka bez dzwonka, numer domu osiemdziesiąt siedem. Przekręca gałkę – otwarte. Robi kilka kroków po wyłożonej kamieniem alejce. Dom-klocek jest wysoko podpiwniczony, na podniesiony parter wchodzi się po schodach. Drzwi obite drewnianymi listewkami, czarny guzik dzwonka, żadnej wizytówki. Dusi przycisk dwa razy. Nic.

Zapala pall malla, schodzi do ogrodu, rozgląda się. W zasięgu wzroku żadnego samochodu, ani jednego człowieka. Sąsiedni dom osłonięty wysokim, kwitnącym na biało żywopłotem. Jeśli obejdzie klocek dookoła i zajrzy do tylnej części ogrodu, nikt nie powinien go zauważyć. Na wypadek gdyby ktoś go jednak obserwował, idzie powoli, patrzy na boki i stara się sprawiać wrażenie zagubionego przybysza, który szuka gospodarzy.

Ogród za domem jest duży, a właściwie długi. Niewielka szklarnia, w środku chwasty, stare jabłonie z zielonymi jeszcze owocami, jakaś mała szopa, pewnie na narzędzia, plastikowe fotele, oparty o pień drzewa grill na trzech pokrzywionych nogach, za grillem kupa śmieci na wysokość człowieka: jakieś wiechcie, puszki po farbie, pęknięty zlewozmywak, trochę papierzysk. Trudno sobie wyobrazić, by akurat tutaj leżały sobie tajne akta, ale sprawdzić nie zaszkodzi. Rozgląda się jeszcze raz – i sztywnieje na widok człowieka stojącego w pół drogi do budynku. Z wrażenia upuszcza papierosa. Odruchowo przydeptuje go nogą, jakby chciał zamanifestować grzeczną postawę: ja tu nie zamierzam brudzić, niszczyć, kraść. Mnie tu wcale nie ma.

Facet stoi i patrzy.

Ma jakieś pięćdziesiąt – sześćdziesiąt lat, jest bardzo niski, krótko ostrzyżony, barczysty. Nieprzyjemna, grubo ciosana twarz. Trochę podobny do skopca z carskiej fotografii.

Kurwa mać! Dzieci pod sklepem same... Co on ma w ręku? Spluwę? Nie, no... To jakiś tandetny film czy co? Może to straszak? A może zabawka na wodę? Może bawił się przed chwilą z dzieckiem?

Ten facet nie bawi się z dziećmi.

Jest samotny i bardzo zły. Źle, że milczy. Zwykły łapciuch działkowicz już by wrzeszczał, przeklinał, wyganiał.

Jest fatalnie.

Myśli w głowie Roberta zderzają się ze sobą jak bilardowe kule. Wyrzut adrenaliny powoduje fizyczny ból pod sklepieniem czaszki. Wszystko staje się niesamowicie ostre. Słychać szelest liści na drzewach, śpiew ptaka, szum z szosy ciągnącej się wzdłuż pobliskiego lasu – to przecież ten las. A w nim ten fort. Stąd do ulicy Polnej będzie nie więcej niż czterysta metrów. Czuć zapach skoszonej trawy i smrodek rzuconego gdzieś blisko gnijącego mięsa.

Facet stoi bez ruchu.

Trzeba się ruszyć.

Robert idzie wolno, sztywno, stara się nie patrzeć na to, co tamten trzyma w ręce. Patrzy mu w oczy. Jeszcze dwa metry, jeszcze krok – i stoją pół metra od siebie.

– Przepraszam, chyba pomyliłem posesje. – Głos Roberta jest cichy, ostatnie słowo wypowiada już szeptem.

– Dokumenty.

Powinien powiedzieć: „A jakim prawem pytasz mnie, koleżko, o dokumenty?”. Ale mówi:

– Nie mam.

Niski robi krótki, szybki ruch – zamach głową, który wstrzymuje, gdy Robert odchyla się do tyłu. Niepotrzebny unik. Teraz już wiadomo, kto się kogo boi.

– Czego szukasz?

– To pomyłka.

Przecież mnie nie zastrzeli w środku dnia, między domami, w których na pewno są ludzie...

Niski chyba pomyślał o tym samym.

– Ssspierdalaj – syczy.

Czyli nie będzie źle.

Na ułamek sekundy Robert spuszcza wzrok i dostrzega, co facet ma w ręce. Jednak broń. Obraca się i rusza powoli w stronę furtki. Kątem oka widzi jeszcze uchylone drzwi na taras i dwóch mężczyzn przypatrujących się jego ewakuacji. Starzy, jeden siwy, wysoki, drugi prawie łysy, obaj w czarnych marynarkach i białych koszulach.

Czyszczą tutaj, skurwysyny. Nie poszli na cmentarz ani na stypę. Mają ważniejsze zajęcia.

Sto metrów, które dzielą furtkę od sklepu, pokonuje biegiem.

– Tata, co się stało?

– Co tak biegniesz?

– Wszystko w porządku. Musimy się spieszyć do Empiku, bo dzisiaj wcześniej zamykają.

– A pojedziemy taksówką czy znowu autobusem? Ja bym chciał autobusem.

– Ja taksówką.

Robert spogląda w stronę domu Kobierskiego. Niski stoi na ulicy oparty o otwartą furtkę. Doskonale widzi Krzysia i Jasia.

– Jestem idiotą, skończonym debilem.

– Co mówisz, tata?

– Pojedziemy autobusem, chodźcie już.

Przy przystanku wisi skrzynka na listy, stoi kiosk i automat telefoniczny. Pomysł przychodzi do głowy niespodziewanie.

– Poproszę najtańszą kartę telefoniczną.

Dzwoni na straż pożarną z informacją, że na Osiedlowej osiemdziesiąt siedem pali się piwnica.

* * *

Dwie i pół godziny później, akurat w momencie, gdy przekazuje dzieci w ręce Kamili, jego nokia odzywa się dźwiękiem gitar AC/DC.

Na wyświetlaczu Iwona.

Odebrać, nie odbierać?

Kamila, ładnie uczesana, na wysokich obcasach i w malinowej garsonce – co oznacza, że wybierają się z Bródką co najmniej do teatru – w ułamku sekundy wychwytuje wahanie na jego twarzy.

– Masz teraz kogoś?

– To nie to, co myślisz... Bohaterka tekstu.

– Akurat. To czemu po prostu nie odbierzesz?

– Zaraz do niej oddzwonię. Zresztą... już się rozłączyła.

– Ładna jest?

– Prawie taka ładna jak ty.

Robert przykrywa zmieszanie śmieszną miną w typie „upośledzony klaun”.

– Nie pajacuj. Ile ma lat?

– Co?

– Nie udawaj głupiego. Ile ma lat, pytam.

– Jest przed czterdziestką.

– Więc jednak.

– Co jednak?

– Jednak się spotykacie.

– Tak. W szpitalu.

– Ofiara wypadku?

– Coś w tym stylu.

– Nosisz jej kwiatki?

– Martwi cię to?

– Jakie to ma dla ciebie znaczenie, co ja myślę?

– A co myślisz?

– Że powinieneś się trochę zakrzątnąć wokół siebie, jeśli chcesz zawrzeć bliższą znajomość z bohaterką tekstu. Jak ty w ogóle wyglądasz? Kiedy ostatni raz się goliłeś?

– Myślałem, że preferujesz brodatych.

– Tata, miałeś nie mówić „brodaty”!

– Krzysio, idź już za Jasieńkiem, dobrze? A ty, redaktorze naczelny, zmień koszulkę, bo ta wygląda, jakbyś ją ukradł bezdomnemu.

– To jedna z najelegantszych. Powinnaś ją jeszcze pamiętać.

Kamila uśmiecha się krzywo i posyła Robertowi na pożegnanie dziwne spojrzenie. Nie rzucała takiego od lat. Jakby je określić? Zainteresowanie pomieszane z rozbawieniem i troską?

Jeśli to troska, to chyba taka, jaką okazuje się kulejącemu kotu. Ale w jednym ma rację: trzeba się jakoś ogarnąć. Siedem lat po rozwodzie wyglądają jak ludzie z innych planet. Ona – dyskretnie polakierowane paznokcie, ładnie zrobione brwi, włosy ufarbowane tak, że mogą udawać naturalne... Zeszczuplała nawet. On – przeciwnie. Co roku trzy kilo więcej.

Odchodzi kilkanaście kroków spod bloku, staje, zapala papierosa i oddzwania do Iwony.

– Jestem, jestem, nie mogłem odebrać. Co u ciebie?

– Chciałam ci tylko powiedzieć, że wypuścili mnie dzisiaj na własną prośbę.

– To super. I co będziesz robić?

– Czekać na ciebie.

– Hm... W swoim domu?

– Tak, w domu.

– To propozycja?

– Zwyczajne zaproszenie.

– Przyjmuję natychmiast.

– Wyślę ci adres SMS-em, żebyś nie zapomniał.

– Czyżbyś mnie znała lepiej, niż podejrzewam? Zaczynam się bać.

– To ja się boję.

– Czego?

– Pustego mieszkania i kilku innych rzeczy. Ale to chyba nie jest rozmowa na telefon.

– Zgoda.

W słuchawce zapada cisza.

– Jesteś tam?

– Jestem, ale nie wiem, co powiedzieć.

– Powiedz na przykład: „Do zobaczenia wieczorem”.

– Do zobaczenia wieczorem.

Gasząc papierosa i przeliczając zawartość paczki, dochodzi do wniosku, że znowu czeka go wydatek na taksówkę. Do ósmej zostały tylko dwie godziny, a on musi jechać do siebie, prawie na drugi koniec miasta, wykąpać się, ogolić, znaleźć jakieś porządniejsze ciuchy – co może okazać się niewykonalne. Prawdopodobnie będzie musiał kupić sobie coś do ubrania. A więc skok do supermarketu – o ile ma jeszcze cokolwiek na koncie. Do tego jakieś kwiaty... Wino? To chyba może sobie darować. Kwiaty – banalne. Z butelką w jednej i bukietem w drugiej ręce człowiek wygląda na taniego podrywacza.

Lepiej już zabrać notatki i w ramach dalszego flirtu omówić sprawę Ruska.

Robciu... Co ty za plany snujesz? Opamiętaj się. Dalszy flirt? Ogłupiałeś?

Chociaż właściwie co mu szkodzi? Poznać bliżej dziewczynę, z którą się pierwszy raz całowało jeszcze w latach siedemdziesiątych – bezcenne.

12

Piaszczystą drogą idzie, kulejąc, trzydziestoletnia kobieta z przechyloną głową. Włosy ma długie do połowy pleców, płomiennie rude, naturalnie poskręcane w grube, sprężyste serpentyny. Szerokie ramiona, wąskie biodra. Jest wysoka, bardzo dziewczęca, przepiękna, gdy spojrzeć na nią z prawej strony.

Z lewej wygląda strasznie.

Przysiółek Siniewo. Skupisko betonowych klocków tak małe, że nawet na szczegółowych mapach go nie ma. Nie ma tu już asfaltu, tylko piaszczysty dukt, wiodący do Podgustowa, oddalonego o cztery kilometry w kierunku Włocławka.

W Podgustowie stoi kościół, jest plebania, a w niej ksiądz, któremu Teresa gotuje i sprząta co drugi dzień. Mają tam też sklep, a przed nim ławkę. Ogorzali mężczyźni z butelką w ręku mówią o Teresie „Połówka”. Chodzi o jej nazwisko, które kojarzy się z półlitrówką, i jeszcze o to, że dziewczyna od dziecka ma poparzoną połowę twarzy, lewą dłoń i część stopy. Tylko stopę udaje się jej schować przed cudzym wzrokiem, a i to nie całkiem – zdradza ją krzywy chód.

Za betonowymi klockami zaczyna się pole pełne śmieci. Kiedyś były tutaj ogródki warzywne: marchewka, pietruszka, nawet pomidory się udawały. Ale komu by się dzisiaj chciało albo opłacało? Teraz mieszkańcy Siniewa wywalają na pole plastikowe butelki, szmaty, których nie da się już do niczego użyć, zardzewiałe wózki bez kółek, leży tam nawet kanapa-zabytek z metalowymi sprężynami na wierzchu. Teresa wie, że ją też najchętniej by tutaj wyrzucili.

Chociaż w przysiółku jest duża konkurencja, jeśli chodzi o brzydotę – pełno tu bezzębnych dziąseł i popsutych nosów – to ona uchodzi za najgorsze straszydło.

W dodatku jako jedna z nielicznych ma pracę i sama płaci za swój pokój w betonowym baraku. Czynsze sąsiadów pokrywa opieka społeczna albo nikt. Siniewo jest bezpańskie, jego mieszkańcy całymi miesiącami nie widzą pieniędzy – i żyją.

Za polem śmieci zieje wielka dziura w ziemi – porośnięty chwastami wykop po nieczynnym żwirowisku, na którym kiedyś pracowali miejscowi. Od Żwiru, jak się tu mówi, zaczynają się już pola gospodarzy z Podgustowa. Syci, rumiani i pewni siebie rolnicy o nierobach z betonowych ruder mówią „Siniaki”.

Ksiądz Tomasz wiele razy proponował Teresie, by z nim zamieszkała. „Po co ty się, złotko, tam męczysz z tymi Siniakami?” – tak pytał.

Trudno jej wytłumaczyć księdzu po co. Samej sobie trudno odpowiedzieć. Bo tu się wychowała? Bo tutaj do końca mieszkała jej babcia Waleria – jedyna po śmierci mamy opiekunka? Bo boi się świata? Bo między tymi ludźmi czuje się – mimo wszystko – najbardziej normalna?

Słońce przypieka, oparzelina na twarzy, choć przykryta włosami i przytulona do ramienia, swędzi. Kiedyś parzyła, pulsowała, czasami krwawiła rozdrapywana przez małą Tereskę a to zdrową ręką, a to dwoma palcami lewego kikuta. Nie pamięta dnia, kiedy o mało nie spłonęła, wie tylko od babci Walerii, że miała wtedy kilka lat. Jej mama nosiła ładne imię – Halina. Mężczyzna, który zginął w pożarze razem z nią, też musiał mieć jakieś imię, ale babcia nigdy go nie wymieniła. Mówiła tylko, że to nie był ojciec Tereski. Kiedy dziewczynka miała siedem lat, zapytała babcię, kto jest jej tatą i skąd się wziął tamten straszny ogień. Babcia powiedziała, że tata nie żyje, a ogień podłożyli źli ludzie.

– Ale dlaczego?

– Dorośniesz, to ci powiem.

Nie zdążyła powiedzieć, zmarła, a siedemnastoletnia Teresa poszła na plebanię po pomoc.

Ksiądz Tomasz jest dobrym człowiekiem. Wykorzystuje ją jak mężczyzna kobietę, kiedy tylko zechce, to prawda. Ale robi to delikatnie, zawsze jest miły i nie ma męskich potrzeb zbyt często. Raz w tygodniu mu wystarcza. Teresie pasuje taki układ: trudno sobie przecież wyobrazić, by ktokolwiek inny chciał pójść z nią do łóżka. Do jakiego zresztą łóżka? Trudno sobie nawet wyobrazić, by jakiś pijany staruch z Siniewa chciał spółkować z jednoręką „Połówką” na Żwirze. A ksiądz Tomasz, zwłaszcza gdy sobie popije, mówi, że ją kocha.

Czy jakakolwiek inna kobieta w jej stanie – kulawa i oszpecona – miałaby tyle szczęścia, by usłyszeć słowo „kocham” od przystojnego mężczyzny?

Kiedy dochodzi na plebanię, księdza już nie ma. Wyjechał, zgodnie z planem, do kurii we Włocławku. Nie wróci przed ósmą wieczorem, Teresa ma więc mnóstwo czasu, by posprzątać wszystkie kąty, pójść do sklepu po boczek, mąkę i zakwas, a do sąsiadki po jajka. W południe przyjedzie pan Antoni, parafianin i dostawca ryb. Potem ona przygotuje na zapas kilka ulubionych dań księdza. Rybę po grecku, żurek z grzankami – grzanki oczywiście osobno i koniecznie na swojskim maśle. Tomasz będzie sobie to wszystko odgrzewał od jutra w mikrofalówce, pojutrze Teresa wróci.

Na razie siedzi w kuchni, a jej myśli krążą jak muchy przy lampie. Zadaje sobie pytanie, które ostatnio plącze się jej po głowie częściej niż kiedyś: co się stanie, jeśli zajdzie w ciążę. Tomasz nigdy się nie zabezpieczał, nigdy jej nie zapytał, czy bierze tabletki. Brała ponad rok, jeździła po nie do Radziejowa, potem, gdy skończył się zapas, przestała. Wizyty w przychodni zdrowia są takie krępujące... Ludzie się patrzą, dzieci pytają: „Co się stało tej pani?”. Matki niby zwracają uwagę, że tak nie wolno mówić, ale same gapią się tak, jak gdyby nigdy nikogo podobnego do Teresy nie widziały.

Bo pewnie tak jest.

Woli już mężczyzn. Po prostu odwracają od niej wzrok. Mieszka w Podgustowie taka jedna Alina. Czasami myje podłogę w kościele. Jej tata został niedawno przewodniczącym rady parafialnej, wuj od zawsze był organistą. Alina waży tyle, co trzy zwykłe kobiety, jest bardzo miła i czasami rozmawiają sobie długo w ogrodzie księdza albo w kościele, gdy Teresa przynosi jej upieczone przez siebie ciasto.

Alina mówi, że chłopy patrzą przez jej wielkie ciało, jakby była przezroczysta, i to jej wcale nie przeszkadza. A baby gapią się i komentują za plecami, co jest ohydne. To samo mogłaby powiedzieć Teresa.

Ciekawe, po co ksiądz Tomasz pojechał do biskupa. Był wczoraj jakiś zdenerwowany. Niby każdego miesiąca jeździ do pałacu, teraz jednak coś się święci. Teresa ma przeczucie, że to coś niecodziennego i nieprzyjemnego.

Może jednak dobrze by było, gdyby zaszła w ciążę, póki ma jakiegokolwiek chłopa? Gdyby tak z jej zdeformowanego na zawsze ciała wyszło inne – zdrowe, całe, nietknięte – może poczułaby się lepsza?

Siniewo zaraz by się domyśliło, kto jest ojcem.

Patrzy na muchy i stara się nie myśleć o księdzu, ciąży, swoim zranionym ja. Podpiera głowę dłonią i zapada w chwilową drzemkę. Przez ten moment śni jej się babcia Waleria. Ale tak jakoś dziwnie, jakby to ona sama nią była. Siedzi na taborecie, przy dziecięcym łóżeczku zrobionym z wikliny, a tam, w pościeli, leży mała Tereska. Śliczne, różowe dzieciątko, gładkie z obu stron.

Budzi się gwałtownie. Wstaje, myje twarz pod kranem. Kolejne zajęcia wypełniają jej czas do dziewiątej wieczór, kiedy ksiądz Tomasz zajeżdża czarną mazdą na wyłożone kolorową kostką podwórze. Hamuje gwałtownie, długo nie wychodzi z samochodu, a gdy w końcu otwiera drzwi i rusza w kierunku ganku, jest w jego ruchach coś takiego, że patrząca przez okno Teresa już wie: wrócił podpity.

Drzwi otworzył tak mocno, że aż odbiły się od ściany, buty rzucił przez cały przedpokój.

– O ho, ho! Jak ładnie pachnie!

Podpity, ale wesoły. To dobrze.

– Mam ci nałożyć teraz?

Ksiądz życzy sobie, aby mówiła mu na ty, kiedy są sami. Tak jest bardziej intymnie, powiada.

– Nałożyć? Niekoniecznie. Chodź tutaj do mnie.

Ściąga rozpiętą sutannę przez głowę, przerzuca ją przez drzwi i siada ciężko na krześle w pokoju. Teresa, przebrana w cienką, jasnoniebieską sukienkę i bosa, delikatnie mości się na jego kolanach. Prawa strona ku księdzu, lewa w cieniu. Już nie musi o tym myśleć, ciało samo się układa. On całuje ją mocno w szyję, gładzi długie loki, odsłania szczupłe ramię, wącha i trąca je nosem. Pieści dłonią ciepłe udo, opuszki jego palców, z początku niby przypadkowo, potem coraz częściej muskają płaski brzuszek i wzgórek łonowy.

– Trzeba zasłonić żaluzje.

– Musimy się przenieść na łóżko.

Niezbyt mocno szczypie ją, a potem wsuwa dłoń głęboko między pośladki. Teresa czuje jego erekcję. To miłe. Ksiądz wdycha słodki zapach jej świeżego potu.

– Chcę... chcę cię schrupać, „Połóweczko” – śmieje się, jakby opowiedział dobry dowcip.

– Miałeś tak na mnie nie mówić.

– Przepraszam, kwiatuszku. Chodź ze mną.

– Zaraz, tylko wyłączę gaz w kuchni.

– Co ja bym bez ciebie zrobił?

– Żył w celibacie.

Przez chwilę śmieją się oboje.

W sypialni, gdzie pozwala Tomaszowi ściągnąć sukienkę i majteczki, Teresa czuje się szczęśliwa i bezpieczna. On najpierw długo liże jej niewielkie piersi – jak kot, który czyści szorstkim językiem dwie miseczki. Potem zsuwa się niżej, całuje, ssie, bodzie nosem, aż wreszcie, gdy ona popiskuje z rozkoszy, zaciskając usta, przewraca ją na brzuch i wchodzi z tyłu powolnym, lecz silnym ruchem. Kochają się długo, on raz zwiększa tempo, innym razem prawie zamiera, w końcu dochodzi z trudem, sapiąc, stękając i zraszając śliną jej plecy.

Po wszystkim leży na Teresie przez kilka minut. Zasypiają prawie równocześnie.

Ona znowu ma bardzo wyrazisty sen.

Babcia Waleria prowadzi małą Tereskę aleją wysokich drzew. Po lewej, wzdłuż grubych, czarnych pni, ciągnie się wysoki żywopłot z równo przyciętych świerków. Idą obie bardzo wolno, zza żywopłotu dochodzą odgłosy dziecięcej zabawy. Mała Tereska puszcza rękę babci i podbiega. Próbuje rozgarnąć splątane, iglaste gałęzie, by zobaczyć dzieci, które na pewno bawią się po drugiej stronie zielonej ściany. Bardzo tego chce. Ale odepchnięte gałązki wracają na swoje miejsce, zasłaniają widok, kłują. Tereska całe ręce ma już poranione. Są to zdrowe ręce. Mają dziesięć palców.

Zza pleców słyszy karcący głos babci, która każe jej natychmiast wracać.

I wraca. Ale wie, że następnym razem, gdy będą tędy szły, znowu spróbuje podejrzeć, co jest za żywopłotem.

13

Niedziela, 20 czerwca, Toruń

Robert budzi się o świcie i w pierwszej chwili czuje przypływ radości, której źródła jeszcze nie rozpoznaje. Po sekundzie przypomina sobie, gdzie jest. Łóżko Iwony, ona śpiąca obok, jego spodnie na podłodze, cicha muzyka, przy której wczoraj zasnęli twardym snem, złączeni dłońmi, zmęczeni długą rozmową, późną porą i przeżyciami ostatnich dni.

Wstaje tak cicho, jak to możliwe. Boso wchodzi najpierw do malutkiej toalety, a potem do niewiele większej, idealnie czystej kuchenki. Wstawia wodę na kawę w małym elektrycznym czajniku, potem otwiera i zamyka kilka wiszących różnokolorowych szafeczek, szukając kubka i cukru. Gdy wraca do pokoju, ostrożnie otwiera drzwi na balkon. Cichy szum śpiącego jeszcze miasta wlewa się do środka razem z odległym dźwiękiem jadącego na sygnale samochodu. Sięgając po leżącą na podłodze paczkę papierosów, najpierw je przelicza, a potem przygląda się uważnie Iwonie.

Śpi uśmiechnięta. Lekko posapuje. Pościel na jej łóżku jest pomarańczowa, przez co poprzecinana jasnobłękitnymi żyłkami skóra nabiera nieco cieplejszego odcienia. W ogóle dużo tu barw. Ściany pokoju są szare, a zasłony w oknach – popielate, za to stolik przy łóżku pomalowany został na jaskrawą czerwień, półki na ścianach są różowe i fioletowe, a stojący w kącie wieszak na ubrania – złoty.

Z szalonym zestawem odcieni kontrastują czarno-białe fotografie w zwyczajnych antyramach.

Zbliżenie ciągłej linii na szosie – pośrodku widać przejechaną żabę.

Gąszcz anten telewizyjnych na dachu jakiegoś bloku.

Klatka na gołębie, w której zamknięty jest biały kot.

Motocykl zaparkowany na pustym zaoranym polu.

Robert ogląda zdjęcia jedno po drugim. Długo przypatruje się fotografii przedstawiającej chłopczyka o podrapanej twarzy, który je jabłko. Jest w tym obrazie coś niepokojącego, choć nie wiadomo dlaczego – scena jak scena... Podniszczona ławka na osiedlu, dzieciak pewnie po bójce z kolegami, w brudnej rączce nadgryziony owoc. Więc o co chodzi? Może o to, że ktoś dzieciaka skrzywdził?

Wychodzi na balkon.

Pusta ulica Gagarina, za nią połać poprzecinanej alejkami trawy, dalej niskie, czerwone budynki uniwersytetu, w głębi ciemniejący las. To ten las go tu sprowadził. Gdyby miał lornetkę, mógłby z wysokości dziewiątego piętra dostrzec większość miejsc zbrodni. Widzi nawet na horyzoncie dachy niektórych domów przy ulicy Osiedlowej. Trzeba tam wrócić. Jeżeli wezwana z przystanku straż pożarna przyjechała i wypłoszyła tych gnoi, jeżeli wszystkiego nie wynieśli, jeżeli gdziekolwiek da się złapać jakiś trop, to tylko tam. Jacek Frąckowiak nadał Krawieckiego, Krawiecki wskazał Jacula, Jacul – choć nie wymówił tego nazwiska – podał Kobierskiego.

Kobierski już nikogo nie wskaże, bo jest od wczoraj w grobie.

Czy jego wypadek mógł być ustawiony? Trzeba by założyć, że ktoś wie, co Robert robi, ktoś założył, że odnajdzie starego esbeka, i zapobiegawczo przecina mu nić. To by oznaczało istnienie jakiejś utajonej struktury. Zbyt nieprawdopodobne. Zresztą najpierw była kraksa Kobierskiego, a potem wizyta Roberta u Jacka. A może odwrotnie?

Ci faceci w domu Kobierskiego...

Przyszli po dokumenty w trakcie pogrzebu i stypy, to oczywiste. Ciekawe, że nie było wtedy pod bramą żadnego samochodu. Fachowcy – nie chcieli się rzucać w oczy. Jeśli strażacy nie przyjechali, jeśli tamci zdążyli wziąć teczki wcześniej albo po prostu grzecznie odprawili straż pożarną i dokończyli to, po co przyjechali, to już pozamiatane.

Ale i tak trzeba tam wrócić i sprawdzić. Tylko nie samemu.

Damian, kolega z podstawówki, prowadzi nocny klub. Ten bar przez długie lata był ostatnim pijackim przystankiem Roberta. Dużo się o sobie dowiedzieli, opróżniając szklanki o siódmej nad ranem, gdy tancerki przywdziewały dresy i zabierały się za zamiatanie sali. Damian trzymał nawet dla pana redaktora kozetkę na zapleczu. Niejedno się tam wydarzyło, choć w ostatnim okresie tej znajomości głównie spał albo rzygał do wiadra. Dziś jest niedziela, minęło właśnie wpół do piątej. Sobotnie balangi przeciągają się zwykle do niedzielnego poranka, potem jest jeszcze sprzątanie i dzielenie utargu. Pod tym względem nic się chyba nie zmieniło przez ostatnie lata. Damian na pewno jeszcze urzęduje. Robert gasi papierosa w skrzynce z wyschniętymi na wiór kwiatami i wraca po spodnie. Jego nokia jest prawie wyładowana, została jedna kreska. Iwona dalej śpi.

Wraca na balkon, zamyka za sobą drzwi i wybiera numer.

– Robert mówi.

– Kto?

– Robcio, twój stary druh. Zdziwiony?

– Mocno... – Damian ma głos zachrypnięty, ale najwyraźniej jest w miarę trzeźwy.

– Sprawę mam.

– Po pięciu latach masz nagle sprawę?

– Po sześciu.

– Co?

– Po sześciu latach.

– Nawijaj.

– Potrzebuję wynająć ochroniarzy. Dwóch. Na dwie godziny. Zapłacę twoją stawkę plus napiwek.

– Moja stawka jest pięć za godzinę, więc drogo cię nie wyjdzie. Ale to debile są. Do niczego poważnego się nie nadają.

– Mają tylko stać za mną i napinać mięśnie.

– Możesz ich brać, kiedy chcesz, choćby teraz. Śpią na zapleczu, bo siłownia otwarta dopiero od siódmej.

– Ma któryś z nich samochód?

– Głupi jesteś?

– Przepraszam.

– Żaden by nie zdał na kartę woźnicy.

– Zgarnę ich po siódmej z tej siłowni. Gdzie to jest?

– Na Chełmińskiej, ale numeru nie znam. Koło dawnego targowiska.

– Znajdę. Jak oni się nazywają?

– Rudy i Klocek.

– Takie mają nazwiska?

– Jakie mają nazwiska, to oni sami nie wiedzą. Będziesz długi po ludziach odbierał?

– Coś w tym stylu.

– Wiesz, że się do tego nie nadajesz?

– Wiem, ale jestem na musiku.

– Jak do mnie zadzwoniłeś, to rzeczywiście.

– Damian... Przecież wiesz. Już nie chodzę po barach.

– Coca-colę też podajemy.

– No wiem, wiem... Moja wina. Najpierw nie zaglądałem, żeby nie kusiło. Za dobrze mi było u ciebie. Momentami.

– Momenty były, co?

– Kurczę, nawet mi nie wspominaj, bo się popłaczę.

– Zdaje mi się, że niedługo będziesz dzwonił znowu.

– Muszę kończyć.

Robert czuje na plecach dłoń Iwony. Nie wypuszczając telefonu, chwyta ją wolną ręką i przyciąga do piersi. Gładkość skóry i słodki zapach kobiety, która wstała z łóżka, sprawiają, że robi mu się błogo.

– Z kim ty rozmawiasz tak wcześnie? – ton jej głosu oscyluje gdzieś między szeptem i chrypką.

– Dzwoniłem w sprawie. W naszej.

– Uhm...

Przez chwilę oboje obserwują ceglastoczerwone budynki instytutów, las i nisko stojące słońce, które przebija się przez chmury baranki. Potem patrzą na siebie. Robert dopiero teraz zauważa, że Iwona jest bardzo wysoka, niewiele niższa od niego.

– Wiem już cholernie dużo – mówi, nie wypuszczając jej dłoni ze swojej. Długie paznokcie – małe lustereczka – mają kolor dojrzałych czereśni.

– Wszystko mi opowiesz.

– Kurczę, czekaj, włączyłem wodę w kuchni.

– Już zrobiłam dwie kawy. Chodź do łóżka, będziemy pili na leżąco.

– Masz ładne mieszkanie. Bardzo kolorowe. – Robert zamyka drzwi balkonu.

– Lubię kolory. Są jak lekarstwo. – Iwona uśmiecha się delikatnie. – Poza tym malowanie starych gratów na nowo wychodzi taniej niż kupowanie nowych rzeczy, a ja nie jestem bogata. Od dawna sobie obiecuję, że pomaluję tu ściany na srebrno.

– Malujesz sama?

– Sama. A dlaczego?

– Też lubię malować. Lubiłem kiedyś. To mój wyuczony zawód.

– Malarz pokojowy? – Iwona uśmiecha się, unosząc ciemne brwi.

– Coś w tym stylu. Plastyk.

– Artysta...

– Tak bym tego nie nazwał. Rzemieślnik. Jeżeli ktoś z nas dwojga ma zacięcie, to raczej ty. Obejrzałem zdjęcia. – Wskazuje ręką wiszące na ścianach odbitki.

– Kiedyś marzyłam, że to będzie mój zawód. Ale nie wyszło.

– Tak jak i u mnie. To co ty właściwie robisz?

– Ostatnio sprzedaję ubezpieczenia.

– Da się z tego żyć?

– Na pewno lepiej niż z fotografii. Nie mam wygórowanych potrzeb.

– To chyba też nasza wspólna cecha.

– A jaka jest twoja cecha najważniejsza?

– Bo ja wiem... Może upór. A może niecierpliwość.

Leżąc na łóżku, zaczyna opowiadać o tym, czego się dowiedział. Potem dopija kawę, wstaje i spaceruje od ściany do ściany, wciąż mówiąc. Iwona najpierw wtrąca krótkie pytania, śmieje się, gdy opisuje jej, jak zadzwonił po strażaków. W końcu zaczynają się spierać.

– Jeszcze niecałe dwadzieścia cztery godziny temu leżałaś w szpitalu, a teraz chcesz wskoczyć do westernu?! To nie są jaja. Dotarło do ciebie, że facet miał spluwę? Że muszę wynająć ochroniarzy, bo sam boję się tam iść?

– Dotarło, dotarło. Ale jakoś się nie przestraszyłam. Robert, jadę z wami. Koniec sprzeczki. To także moja sprawa. Albo głównie moja.

– Nie chodzi o to, że ci chcę odebrać jakieś prawo czy czegoś zakazywać. To po prostu jest pomysł, który mnie samemu wydaje się dziki. Chcesz za chwilę razem ze mną uciekać przez lasy?

– Dość dobrze biegam.

– Iwona...

– Wcześniej mówiłeś do mnie „Iwonko”.

– Iwonko... Nie wątpię, że dobrze biegasz, zauważyłem, jakie długie masz nogi.

– No więc?

– Sam już nie wiem. Wezmę cię, jak zapłacisz za taksówkę, bo jestem kompletnie spłukany.

– Hurraaa! – Iwona chwyta go za policzki i całuje w usta.

– No nie, kurczę, nie wierzę w to...

– Nie wierz. Tylko daj mi dziesięć minut na ubranie. I nie patrz.

– Robimy głupią rzecz. Ty robisz.

– Zdejmując przy tobie szlafrok?

– Cholernie śmieszne. Idąc tam, gdzie idziemy. A ja jeszcze na to pozwa... – Robert nie kończy zdania, ponieważ Iwona, odwrócona już tyłem, faktycznie zrzuca ubranie.

– Ekhm... hmm... Nie masz tu przypadkiem ładowarki do nokii?

– Przypadkiem mam, w kuchni na lodówce, w koszyku.

* * *

Kierowca taksówki bez problemu odnajduje właściwą siłownię. Gdy Robert przyprowadza do auta Klocka i Rudego, który faktycznie jest ryży, Iwona przesiada się do przodu. Obaj napakowani młodzieńcy, wyraźnie speszeni obecnością ładnej kobiety w krótkiej sukience, zachowują się zaskakująco grzecznie. Proszę, dziękuję, oczywiście... Poza tym raczej milczą. Żadnych zbędnych pytań. Mimo to Robert na wszelki wypadek dwa razy opisuje im, co mają robić.

– Pan się nie denerwuje. My już chodziliśmy na różne tematy.

Przed obitymi drewnem drzwiami Kobierskiego ustawiają się gęsiego. Robert naciska dzwonek, Iwona staje za nim, dwa stopnie niżej Klocek, trzy metry za nimi Rudy. Jego wielgachne ciało zasłania całą furtkę.

Otwiera dwudziestoletnia na oko, bardzo zgrabna dziewczyna. Mocno opalona, ubrana jedynie w groszkowe bikini i złote klapki, intensywnie pachnie jakimś kokosowym kremem. Na małym nosie duże ciemne okulary.

– Siostrzenica pani Natalii, jak rozumiem... – Robert robi minę znudzonego rutyniarza, który przyszedł tu, by wykonać kilka standardowych czynności i wyjść. Niepytany wyciąga swój identyfikator i powoli przesuwa go przed oczami dziewczyny.

– O co chodzi?

– Przyszliśmy zabrać resztę dokumentów po panu Januszu.

– Już wszystko zostało zabrane.

– Musimy się upewnić.

– Proszę bardzo.

– Pozwoli pani, że funkcjonariusze zostaną przed drzwiami, a wejdę tylko ja z panią aspirant.

– Mam zrobić państwu herbaty?

– Wolelibyśmy kawę. Z mlekiem. Jak się tu mieszka?

– Fantastycznie. Najchętniej bym została.

– Może się pani przenieść z Olsztyna.

Opalona nie jest ani trochę zdziwiona jego wiedzą. Chyba w ogóle nie jest za mądra. Szurając złotymi klapkami, prowadzi ich przez dom.

– To nie będzie takie proste, bo ja tam studiuję na uniwersytecie, a ten dom ma przecież spadkobierców.

– Wiemy, wiemy... Pani nam pokaże, gdzie były dokumenty, i my tylko protokół spiszemy, że wszystko zabrane.

– Naturalnie.

Opalona otwiera białe drzwi prowadzące do jakiegoś położonego niżej pomieszczenia. Schodzą po stopniach, potem krótki korytarzyk, zakręt, trzeba zapalić jeszcze jedno światło, drzwi, za drzwiami ogromna sala wyłożona ciemnymi kafelkami. Smrodek kurzu, wypalonych dawno papierosów i czegoś, co kojarzy się ze starą szkolną biblioteką. W rozproszonym świetle spływającym z czterech wysoko położonych okienek Robert widzi rzędy pustych regałów pod ścianami i walające się na betonowej podłodze kartony. Z tylnej kieszeni spodni wyciąga notes i długopis, ale to tylko gest na pokaz. Nie będzie nic zapisywać.

Porażka.

Iwona grzecznie daje znać dziewczynie, że chcieliby zostać sami. On, nie ukrywając złości, przewraca nogą kartony, z których wypadają pocięte kawałki sznurka, kapsle i niedopałki. Z brzękiem toczy się po betonowej podłodze pusta butelka.

– Jesteśmy w dupie.

Wyciąga papierosa i otwiera po kolei lufciki. Omiatając wzrokiem półki, dostrzega jeszcze folię po zupce błyskawicznej, rząd puszek po piwie w kilku najtańszych gatunkach, starą pułapkę na myszy z kawałkiem czegoś, co kiedyś było przynętą, a teraz jest czarną kulką przypominającą koci bobek. Do tego kilka papierów – już na oko bezwartościowych. Jeden okazuje się starym paragonem, drugi – receptą lekarską z datą 1992.

– W kompletnej dupie.

Zaciąga się głęboko i wypuszcza dym, gwiżdżąc przy tym jak czajnik.

– Możemy przeszukać inne kąty – mówi spokojnie Iwona, jakby nic się nie stało. – Poczekam na schodach, zanim ona zejdzie z kawą.

– Dobrze.

Przeszukanie sąsiednich, dużo mniejszych pokoików trwa dwie minuty. Zero rezultatów. Dwa stare rowery, jakieś koce, zardzewiała maszynka do mięsa, kowadło wyglądające tak, jakby ktoś wyniósł je z muzeum etnograficznego, piłki bez powietrza, złożony, popękany stół do ping-ponga, zakurzone puchary z pomalowanego na złoto plastiku. Żadnych teczek, żadnych notatników, żadnego papieru, nie licząc kupy pożółkłych gazet sprzed lat.

– Zapraszam na kawę, jeśli państwo skończyli!

Opalona krzyczy z góry, najwyraźniej nie chce jej się schodzić.

– Już kończymy, idziemy! – odkrzykuje głośno Robert, a potem dodaje szeptem: – Za długo z nią nie siedzimy, okej?

– Tak jest, redaktorze.

– Nie wyglądasz na zbyt zmartwioną.

– Mam dobre przeczucia. Instynkt to moja mocna strona, kiedyś ci o tym opowiem.

Idą na górę.

Gospodyni czeka już na rozgrzanym słońcem tarasie. Plastikowy leżak z urwanym podłokietnikiem przykryty jest kolorowym ręcznikiem z wizerunkiem półnagiego karateki, obok stoi maleńki stolik, trzy filiżanki, cukier i krem przyspieszający opalanie.

– Podoba się pani Toruń?

Robert bez pytania o zgodę zapala kolejnego papierosa i wypija jednym łykiem pół swojej kawy.

– Naturalnie, że tak! Tyle jest tutaj klubów i tak długo życie w mieście się toczy. W Olsztynie po osiemnastej ulice są puste. A u was ta... jak ona się nazywa, ta główna?

– Szeroka.

– Tam zawsze są ludzie. Wczoraj wróciłam do domu, właściwie dzisiaj wróciłam, o piątej. Poznaję tu fantastycznych przyjaciół. Naprawdę!

– Tylko pozazdrościć. – Robert uśmiecha się nieszczerze znad opróżnionej filiżanki. – Wakacje, wolna willa, studenckie przygody. Zazdrościmy pani oboje.

– To znaczy nie tak, żebym ja... – Opalona kładzie palec na ustach i zwraca się w stronę Iwony. – Sypiam tu od piątku całkiem sama i to wcale nie jest przyjemne, szczególnie że w nocy jest taka grobowa cisza, w której strasznie słychać każdy szmer. Jakieś zwierzę chodziło chyba po działce, resztek po grillu szukało, bo śmieci na kompoście rozgrzebane. Miałam posprzątać, ale szkoda mi teraz takiego słoneczka. A pani się chyba nie lubi opalać?

– Nie lubię.

– Śmieci... po grillu? Przepraszam na chwilę! – Robert zbiega z tarasu na trawnik, mija miejsce, gdzie wczoraj spotkał się z kurduplem o twarzy skopca, mija jabłonie i już widzi to, czego być może szukają. Że też zapomniałeś, człowieku... Przez tego gnoja z gnatem w ręce wyleciało ci z głowy...

Obok zakopconego grilla na trzech nogach wokół kupy śmierdzących odpadków krąży rój much. Siadają na rozwłóczonych szmatach, czarnych skórkach od bananów i tłustych foliach, między którymi leżą pożółkłe, podarte i nadpalone papiery. Brudne, lepkie od wilgoci, poczerniałe od popiołu i sadzy.

Robert bierze do ręki najlepiej wyglądający świstek – prawie cała, lekko tylko naddarta i zabrudzona kartka formatu A4. Końcówka jakiegoś pisma:

„...niemożliwości ustalenia faktycznego stanu na obiekcie konieczne zdaje się skorzystanie ze źródła osobowego Fryderyk lub wykonanie zmiany w planie operacyjnym K-a. Wskazane jest, aby w trybie pilnym zadaniować źródło według ww. koncepcji, a w przypadku uniemożliwienia realizacji zadania – korektę planu...”

I jeszcze kilkanaście linijek podobnego tekstu.

Pod pismem nieczytelna, rozmazana pieczątka, jakiś autograf-zawijas i numer strony: trzynasta.

Kolejny kawałek papieru – tym razem jedna trzecia stronicy, prawie cała czarna. Robert musi wysunąć się spod jabłoni, by złapać jak najwięcej światła, a mimo to czyta z trudem:

„...przekazania z Milicyjnej Izby Dziecka w Toruniu do rodziny...” – dalej nieczytelne.

„...zameldowanej na terenie gminy nie udało się zlokalizować, w związku z czym czynności dodatkowe zlecono j.w. funkcjonariuszom Kom. Rej. plut. plut. R. Jackowski i B. Marci...” – dalej nieczytelne.

„...podług opinii wydz. rodzinnego Sądu...”

Kolejne zdania znowu nie do odszyfrowania, potem kilka fragmentów kompletnie niezrozumiałych.

Tu coś jest:

„...istniała konieczność doprowadzenia bez informowania o przyczynie, co wykonał miejscowy posterunek MO. Rozpytana na okoliczność możliwości pomocy w ww. sprawie Anna Waleria Kochan, ur. 21.01.1938, Błonniki, powiat...”

– Mówiłam ci, że nie wszystko stracone. – Iwona podchodzi sama, panna z Olsztyna postanowiła najwyraźniej nie schodzić ze słonecznego tarasu.

– Skąd wiedziałaś, że coś jednak...?

– Jestem wiedźmą. Tą, która wie. Odziedziczyłam talent po babci.

– Cudownie. Musimy to pozbierać.

Robert podnosi z ziemi kolejne strzępy papieru. W rozgrzebanym śmietnisku tkwi ich więcej. Część w dobrym stanie, jakby wyrwana niedawno z jakiegoś segregatora.

– Potrzebna będzie reklamówka, cokolwiek – mówi.

– Reklamówka?

– No, plastikowa siatka. I jeszcze rękawiczki. Ty tego nie ruszaj, widzisz, w jakim syfie umazane. Możesz poprosić tę młodą o worek?

– Już się robi. A czy w tym śmietnisku jest to?

– Nie wiem, ale co nam pozostaje? Wierzyć, że taki przypadek nie mógł się zdarzyć nadaremnie. Bóg nad nami czuwa. Albo diabeł. Wynieśli, gnoje, wszystko, prócz tego tutaj. Jeżeli tu nie będzie, to już nigdzie.

14

Pięćdziesiąt złotych z portfela Iwony w zupełności zadowala Rudego i Klocka. Nie wymagają postawienia sobie powrotnej taksówki, grzecznie kłaniają się Robertowi i idą do centrum pieszo.

Oni oboje, Robert i Iwona, każde z plastikową siatką, ruszają na ten sam przystanek, z którego wydzwaniał wczoraj do straży pożarnej. Robertowi przychodzi do głowy absurdalna myśl, że może lepiej ominąć to miejsce, bo czeka tam kocioł przygotowany na żartownisia marnującego cenny czas strażaków.

Ale nikt nie czeka. Przystanek jest pusty, a kiosk otwarty. Kupuje dwie paczki pall malli. Autobus przyjeżdża po pięciu minutach. Dobrze, że w środku nie ma żadnych innych pasażerów, bo z obu toreb wydobywa się coraz intensywniejszy smród. Robert kładzie siatki dwa metry od siebie i nie spuszczając ich z oka, wybiera numer Justyny. Ściszonym głosem wydaje kilka poleceń dotyczących najbliższego numeru „Głosu”. Parę razy powtarza: „Dzisiaj nie dam rady, sytuacja awaryjna”.

Justyna nie protestuje przeciw dodatkowej robocie, chce raczej wiedzieć, co się dzieje. Robert trochę opowiada, trochę ucina wątki.

– Jutro, pogadamy jutro. Teraz naprawdę się spieszę.

W mieszkaniu Iwony otwierają wszystkie okna, na podłodzie rozkładają stary koc. Ona nalewa do szklanek sok pomarańczowy, on ostrożnie rozdziela papiery, które zdążyły się już posklejać w torbach. Próbuje na razie nie czytać, oboje skupiają się na rozkładaniu, czyszczeniu, suszeniu i wygładzaniu. Ale oko samo chwyta fragmenty – szczególnie te bardziej czytelne, wypisane na maszynie. Już widać, że to jest teczka tej sprawy – a raczej to, co z niej zostało. Pasuje za dużo słów, by mówić o pomyłce. Nie widać co prawda żadnych tekstów typu „Armia Radziecka” czy „powieszone zwłoki”, ale kilka zdań, a właściwie urywków, wywołuje dreszcze. Na szóstej, może siódmej z wyprostowywanych kartek Robert widzi znajome imię nazwisko:

„...kosztów oględzin zwłok denata Cezarego Szmit, w załączeniu...”

– Alleluja! Cholera, przepraszam Cię, Iwonka, ale to jest to!

– Wiedziałam. – Iwona stoi nad klęczącym Robertem. W jednej ręce trzyma miseczkę z wodą, w drugiej elektryczną suszarkę. – Cieszę się, że idziemy do przodu. Możesz mi wierzyć albo nie, ale wciągnęło mnie to tak samo jak ciebie. Przecież nie chodzi już tylko o mnie, prawda?

Przez chwilę oboje milczą.

– Teraz chciałabym z tobą popracować.

– To przytrzymaj mi tutaj, ale ostrożnie... widzisz... Szmit to jest ten facet przybity do drzewa.

– Wiem.

– Szkoda, że nie ma numeru strony. Połóż na razie tutaj.

Zależnie od stopnia zabrudzenia i zniszczenia kolejne fragmenty papierów lądują albo na kocu, albo w kąpieli, albo pod prądem ciepłego powietrza. Iwona rozciąga sznurek między nogą od stołu a kinkietem. Po godzinie zadrukowane obustronnie kartki i fragmenty kartek wiszą jak susząca się bielizna na kilkunastu klamerkach. Te zapisane jednostronnie – wciąż na nowo przestawiane i dopasowywane do siebie – trafiają w rządkach na koc. Po dwóch godzinach Iwona zamawia pizzę. Gdy młody chłopak wnosi dwa ciepłe kartony – dla niej salami picante, dla Roberta z szynką – intensywna woń stopionego sera zabija wreszcie resztki smrodu unoszącego się z wysuszonych papierów.

Zjadają wprost z kartonów, nie przerywając pracy.

Iwona popija piwem z lodówki, Robert sokiem.

Po kolejnej godzinie już widać, że dokumenty mogą pochodzić z kilku teczek, lecz wszystkie dotyczą tej samej sprawy. Na kartkach, którym zachowały się górne rogi, widać odręczną numerację stron. Cyfry wypisane są czerwonym flamastrem, którym ktoś poprzekreślał liczby wpisane wcześniej. Te przekreślone są większe i zapisane różnymi charakterami pisma. Te nowe są mniejsze. Stawiała je najwyraźniej jedna ręka, bo każdy numer otoczony jest kółeczkiem, czasami podwójnym, jak gdyby ktoś chciał zaznaczyć ważność danej strony. Wygląda na to, że dokumenty wędrowały między archiwami.

Czerwone kółeczka pojawiają się również w kilku miejscach tekstu – tak jakby ktoś, kto nadał nową numerację, zaznaczał sobie daty, nazwiska i fakty godne zapamiętania.

Robert przelicza jeszcze raz: fragmentów jest w sumie czterdzieści sześć. Cztery kawałki to urywki tekturowej obwoluty, reszta to cienki papier.

Większość tekstów wydaje się nie mieć znaczenia. Jakieś adnotacje dotyczące obiegu dokumentów. Zestawienia kosztów opatrzone nieczytelnymi skrótami, dwa ponaglenia w sprawie wypłaty należności „biegłemu R. Zakorzyńskiemu zam. Stargard, ul. Buczka”. Wniosek do archiwum o nadesłanie spisu zmian w sygnaturach niezidentyfikowanych dokumentów.

Są też fragmenty cenne. Coś, co wygląda na kawałek zeznania świadka, spisany ręcznie, miejscami pokreślony:

„...nam było wiadome, że Szmit Cezary nie pracuje, utrzymuje się z renty na chore płuca. Jego terminy wychodzenia z domu były bardzo różne...” – dalej nieczytelne, zatarte linijki.

Poniżej:

„...środę, czyli dwudziestego, widziałem go osobiście, jak wsiadał do autobusu o godzinie piętnastej, prostuję, o godzinie szesnastej, ubrany w płaszcz identyczny z okazanym mi wcześniej w trakcie czynności...”

Później znowu nieczytelny fragment tekstu – częściowo z powodu rozdarcia kartki, ale bardziej z powodu fatalnych gryzmołów. Na dole jeszcze kilka wyraźnych zdań:

„...ta córka nie przyjeżdżała do Torunia często, wyłącznie na święta, gwiazdki i inne takie uroczystości. Szmit Cezary zachodził do nas w jej towarzystwie kilka razy, przedstawiał ją za studentkę, co według moich informacji nie było prawdą, ponieważ moja żona Genowefa twierdzi, że ona, której na imię dodaję Agata, studentką nie jest. Prostuję, nie była w tamtym czasie. Dlatego że...”

Strony poświęcone Szmitowi noszą numery trzydzieści dziewięć i czterdzieści.

Na kartkach numer siedemdziesiąt osiem i osiemdziesiąt jeden dwa razy pojawia się nazwisko Kochan. Raz jest to Anna Waleria, innym razem tylko Anna. Ktoś, być może ten sam człowiek, który ponumerował na nowo karty, zakreślił Annę Walerię czerwonym kółkiem.

Podobne kółka obejmują dwa inne występujące obok siebie imiona i nazwiska: Alojzy Tomasik, Halina Halba. Stronica osiemdziesiąta ósma, na której wymienieni są ci dwoje, należy do lepiej zachowanych i choć to nie rękopis, tylko pismo maszynowe, Robert musi przeczytać ją trzy razy, by cokolwiek zrozumieć. Najważniejszy wydaje się fragment:

„...ze względu na brak ostatniego miejsca zatrudnienia zarówno dot. ob. Tomasik Alojzy, syn Jana, ur. 1961; jak Halba Halina, córka Anny, ur. 1959. Nie zachodzi konieczność działania jak w pkt. 3. Potraktowanie ww. identyczne z przypadkiem Szmit Cezary, tzn. przekazanie ich na tor operacyjny Ka-a zgodnie z instrukcją ustną...”

Później duży fragment nie do odcyfrowania i wreszcie:

„...jest jedyną na ww. terenie rodziną małoletniej Teresy Halba, obecnie przebywającej na ter. Szpit. Wojewódzkiego w Toruniu...”

Dalej znowu słowa wystukane na maszynie:

„Zgodnie z inf. posterunku podległego Kom. Woj. MO Włocławek zamieszkała pozostaje pod adresem 87-970...”

Potem urwany kawałek kartki.

Niżej:

„...przeprowadzenie rozmowy poprzez zawezwanie ww. na teren posterunku sezonowego przy sołectwo Podgustowo w trybie pilnym, tzn. wezwanie dostarczyć z pominięciem Poczty. Odpowiedzialność za ww. działania spoczywa na komendancie...”

Koniec strony.

– Nie gubisz się w tym? – Iwona trąca Roberta w ramię. Na stoliku, obok łóżka, stoi kolejny kubek kawy.

– Trochę się gubię, ale jak układam po raz piąty, coś się wreszcie wyłania. Masz rację, przerwa. Zapalę i pokażę ci, co najciekawszego znalazłem, dobrze?

– Palić nie musisz. Dosyć wypaliłeś, cały pokój cuchnie. Pokazać musisz koniecznie.

– Ale kawa lubi dym. Co tak ciemno?

– Wpół do dziesiątej.

– Kurczę, muszę zadzwonić do Justyny, zapytać, co z numerem. Być może będę musiał jeszcze pojechać do redakcji.

– Teraz? Na noc?

– Zobaczymy. Weź, proszę, laptopa i sprawdź mi w Google, gdzie leży Podgustowo, dobrze?

Przypala pall malla, teraz już grzecznie na balkonie. Wieczór jest bezchmurny i ciepły, księżyc wisi nisko, tuż nad laskiem, niesamowicie oświetla betonowe bloki. Cichy szum ulicy miesza się z dźwiękami telewizorów włączonych w sąsiednich mieszkaniach. Transmitują jakiś mecz.

Mocno trze powieki, tak jakby chciał wcisnąć zmęczone oczy do wnętrza czaszki. Jesteś wyczerpany, człowieku, kawy już nie pomagają, powinieneś wziąć kąpiel i porządnie się wyspać.

Chce wybrać numer Justyny, ale zauważa cztery nieodebrane połączenia, w tym dwa od niej.

– Cześć, Justyś. Jesteś na mnie bardzo zła?

– Nie, dlaczego? Wszystko porobiłam. Myślisz, że jak jaśnie pana nie ma, to się wali?

– Nawet jeśli wcześniej tak myślałem, to już nie myślę. Chciałem ci coś powiedzieć... To może być już teraz.

– Co?

– To, za czym chodzę. Znalazłem coś takiego, że może jutro, pojutrze siądę do pisania. A wtedy musielibyśmy wszystko poprzewalać. Rozumiesz?

– Wolałabym, żebyś powiedział otwartym tekstem. To ma coś wspólnego z tą samobójczynią?

– Tak. Od niej się wszystko zaczyna. A potem jest... jakbym ci teraz opowiedział, tobyś nie uwierzyła. Jeżeli dobrze pójdzie, przesuniemy w tył problemy szkolne, koncert i tak dalej, a damy materiał o masowym mordercy i zaginionych zwłokach kilku osób.

– Czyli nie tylko ona?

– Nie tylko. To będzie coś, czego nigdy nie mieliśmy. Nikt w tym mieście nie miał.

– Na ten tydzień?

– Tak.

– To bosko! Robcio, ja się naprawdę cieszę. Nawet gdybym miała wywalić do kosza wszystko, co tu dotąd porobiłam.

– Nie trzeba będzie nic wywalać. Dodamy kilka stron. Załatwię to.

– No to heja! Bomba się przyda.

– Nawet nie wiesz, jak bardzo. Mam mnóstwo materiału. I muszę to z siebie wywalić, bo niedługo głowa mi pęknie. Potem będziemy rzecz ciągnąć. Może bardzo długo. Może się sprzeda. Myślałem nawet o jakimś „Fakcie” czy czymś takim, ale teraz widzę, że szkoda by było. Rano trzeba zadzwonić do Warszawy po zgodę na większy nakład. I dać jakiś przeciek do radia. I mocno uderzyć w necie. Mogłabyś się tym zająć?

– Czy ja kiedykolwiek zapomniałam o necie?

– Przepraszam. Resztę powiem ci rano. Teraz jeszcze muszę coś porobić.

– Powiesz mi chociaż, co znalazłeś?

– Słucham?

– Mówiłeś: „Znalazłem coś takiego...”.

– No tak, znalazłem mapę.

– Dobra, cudownie. Znalazłeś mapę. I tak mało rozumiem. Powiedz mi tylko, Robert... to nie jest moja sprawa, ale... ty jesteś w domu?

– Nie – ścisza głos. – Jestem u Iwony. Iwony Tomaszewskiej.

– Rozumiem.

Ton Justyny zmienia się nieznacznie.

– Nie jesteś chyba zła?

– Nie moja sprawa, szefie.

– To fakt.

– Uważaj na siebie. Pijemy ze wspólnych kubków. I ostatnio używałeś mojej łyżeczki.

– To było niepotrzebne.

– Nie bądź za delikatny. Teraz będziesz bohaterem, przyzwyczajaj się do wysokich ciśnień.

– Justyś... Justyna... do cholery ciężkiej. Bez tej kobiety niczego by nie było. A zresztą... Po co ja ci się tłumaczę? Mamy do zrobienia grubą robotę. A ja jestem rozwiedziony. Przestań.

Cisza.

– No co tam? Jesteś?

– Przestałam, szefie.

– Dzięki. W takim razie do jutra.

Wchodząc do pokoju, widzi, że Iwona właśnie kończy ustawianie kolacji na stoliku. Smażone pomidory z serem gęsto posypane ziołami, talerzyk wędlin, oliwki, koszyk chleba.

– Kiedy ty to zdążyłaś zrobić?

– Zdążyłam. A Podgustowo leży w powiecie Włocławek.

– Zgadzałoby się. Boże, jaki ja jestem głodny... Dopiero teraz czuję.

– Szkoda, że nie możemy się razem napić winka.

– Nie chciałabyś mnie zobaczyć po winku.

– Ale to takie romantyczne. Butelka czerwonego hiszpana, my razem...

– Miałem taki sen, wiesz... że my dwoje...

– My dwoje co?

– Piliśmy wino. Na łóżku, w szpitalu. Jak masz butelkę, możesz otworzyć. Mnie nie przeszkadza. Będę patrzył w inną stronę.

– Jesteś zmęczony. – Iwona zbiera oburącz swoje napuszone włosy, zakłada na nie gumkę z perłowym paciorkiem.

– Jestem raczej przywalony tym, co przyswoiłem. Za dużo informacji pod czerepem. Już mi się przelewa.

– To rób notatki.

– Jakieś robię, ale to nie jest wyjście. Notes nie połączy faktów, tylko mózg.

– Ja sobie jednak otworzę butelkę.

* * *

Po kolacji klękają obok siebie przed rozłożonymi na kocu ścinkami.

– Uważaj, żeby nie polać. – Robert wskazuje odstawiony tuż obok kieliszek. – Patrz na te kartoniki. – Łączy dwa szare, zmięte, wciąż tłuste skrawki tektury.

– Chyba... „SANDRA”.

– To jest tytuł teczki.

– Sandra?

– Nie, „KASANDRA”. Dlatego że potem sprawa jest wymieniana w tekstach jako „Kasa-a”, albo „Ka-a”. A raz jako „Operacja Kur.”. To ostatnie nie pasuje, ale pomijam. Nie wszystko musi być jasne.

– Kasandra... Nikt nie wierzył w jej przepowiednie, lecz i tak się sprawdzały.

– Owszem, ale to jest chyba ślepa ścieżka. Też szukałem jakiejś wskazówki w nazwie, ale jest raczej przypadkowa. Zresztą ja nie wiem, czy ci goście, biorąc pod uwagę to, jakim językiem się posługiwali, w ogóle wiedzieli, kim była Kasandra. Chyba po prostu dali pretensjonalną nazwę do grubej sprawy i tyle. Na razie bierzemy to na bok. Wiemy, że sprawa dotyczy usuwania śladów po siedmiu albo ośmiu zabójstwach, i to nam wystarczy. Teraz popatrz: ktoś pozakreślał czerwonymi kółkami nazwiska. Niektóre są tylko podkreślone, inne zakreślone kółkiem i to kółko jest jakby przecięte, tak jak tutaj.

– Mhm...

– Tu nazwiska w kółkach są dwa: Anna Waleria Kochan i M. Zawitek, ktokolwiek to jest. O nim nic dalej nie ma. O pani Kochan wiemy tyle, że urodziła się w 1938 roku w Błonnikach. To może być wszędzie, znam trzy wsie, które się tak nazywają. Ale data jest ważna, bo wskazuje, że w osiemdziesiątym czwartym ona miała czterdzieści sześć lat. W papierach występuje dwa razy, za każdym razem w związku z jakimś dzieckiem. Raz jest mowa o milicyjnej izbie dziecka, innym razem – nie wprost, bo brakuje tekstu – chyba o przekazaniu dziecka po decyzji sądu właśnie tej Kochan. Moim zdaniem chodzi tu o zaginione dziecko z pożaru na Okrężnej. Wywiezione w karetce nie wiadomo dokąd. Teraz już chyba wiadomo, bo jest tu fragment o jakiejś małoletniej Teresie Halbie leżącej w szpitalu. Zatem szpital. Nasze tajemnicze dziecko to mała dziewczynka, na imię ma Tereska, na nazwisko Halba i trafia do szpitala, a potem w ręce Anny Walerii Kochan. Nadążasz?

– Nadążam. Tylko dlaczego ona dostała to dziecko?

– Otóż to. Kluczem jest pani Halba. W tych przekreślonych kółkach są tylko trzy nazwiska łącznie z pełnymi imionami. Cezary Szmit, Alojzy Tomasik, Halina Halba. Ze Szmitem sprawa jest oczywista. To jedna z ofiar. Dlatego myślę, że Tomasik i Halba też są zamordowanymi. Jasne?

– Mógłbyś powtórzyć.

– Jest siedem zbrodni i jedno zaginięcie. O pierwszym facecie nie wiem właściwie nic. To będzie Pan Anonim. Znaleziony w starej fosie, przy fortach przeciwlotniczych, koło aeroklubu. Nic o nim w tych papierach nie ma. Drugi był ukrzyżowany na drzewie Cezary Szmit. Morderca dopadł go w lasku koło Wrzosów, jak się obnażał. Leży na cmentarzu w Toruniu. Jest tutaj fragment dotyczący jakichś oględzin cmentarza, ale trudno się zorientować, czego dotyczy. Może esbecy szukali grobu, a może miejsca, gdzie można by bez powiadamiania kogokolwiek poskładać ciała ofiar.

– Rozumiem, ale...

– Poczekaj. Mówię według chronologii. Anonim, potem Szmit ekshibicjonista, po nim twoi rodzice, czyli – przepraszam, że tak to liczę – ofiary trzecia i czwarta. Ich nazwisk tutaj nie ma. Gdyby zachowały się strony z nimi, to na pewno też oboje byliby w przekreślonych kółkach.

– Nie ma o nich niczego?

– Niczego. Nie ma też nic, co dotyczyłoby fortu, nie pada nigdzie nazwa „Polna”, nazwisko „Tomaszewscy” ani rok 1984. Nie ma żadnej wzmianki o Elwirze, matce tej Danuty. A to by była ofiara numer pięć.

– Nie mów przynajmniej „numer”.

– Przepraszam. Jestem zmęczony. Na jednej stronie są dwa kolejne przekreślone kółka.

– Tomasik i Hanna Halba?

– Halina, tak jest. Osoby sześć i siedem. To będą, nazwijmy je, ofiary pożaru na Okrężnej. Spaleni w domku-altance, gdzie była jeszcze dziewczynka. I teraz dochodzimy do przekazania dziecka w ręce Anny Walerii Kochan. Otóż jeżeli ta Halina Halba, która miała wtedy dwadzieścia sześć, może dwadzieścia siedem lat, była matką dziewczynki, Teresy Halby, to Anna Waleria Kochan była jej babcią...

– Zgubiłam się.

– Patrz tutaj: Halba Halina, córka Anny. Są tu też daty urodzenia ich obu. Rozumiesz? Anna Waleria Kochan, urodzona przed wojną, to matka zamordowanej i spalonej w altanie kobiety, Haliny Halby.

– Czyli...

– ...Anna Waleria to babka uratowanej z pożaru Tereski.

– Dlaczego mają inne nazwiska?

– Babcia i Halina? Nie wiem. Może panna Halina Kochan wyszła za jakiegoś pana Halbę i stała się panią Halba. I to nazwisko odziedziczyła córka. Logiczne. Z kwitów wynika dalej, że Tereska Halba trafiła do babci, jedynej krewnej na jakimś tam terenie – pewnie chodzi o teren działania danej komendy milicji albo esbecji. To jest normalne i tak powinno być. Jest kod pocztowy, włocławski, jest nazwa Podgustowo, sama sprawdziłaś, lokalizacja się zgadza. Anna Waleria Kochan, babcia Tereski, mieszka w tej wiosce i to jest koło Włocławka.

– Jeżeli jeszcze żyje.

– A z nią może mieszkać nasza Tereska, która miałaby teraz trzydzieści lat. Jedyna, być może, żyjąca osoba, która wyratowała się spod ręki Ruska. Jedyna, która być może widziała go w akcji.

– Więc... będziesz jej szukał?

– Będę. Teraz przeczytam ci najważniejsze. To jest jakiś cud w serii cudów, że ta kartka się zachowała. Ma numer sto trzynaście, czyli biorąc pod uwagę to, co się udało uratować... nie wiem, nie jestem matematykiem, ale prawdopodobieństwo, że spośród przeszło stu stron trafimy właśnie na tę, nie było zbyt duże. Uważaj. Albo sama popatrz.

Iwona pochyla się nad jedną z lepiej zachowanych kartek.

„...do natychmiastowego stawienia się na miejscu i osobiście w celu przekazania ww. dokumentacji do zakł. med. sąd. w Bydgoszczy. Pozostałe prace ziemne zlecone w dniu 21 bm. zostały wykonane zgodnie z poleceniem do godz. 23.00 dnia 23 bm. Teren został przywrócony do poprzedniego stanu zgodnie z umową z kier. gosp. pomocn. WUSW. Kontakt w podleśn. Kapa Stanisław. Odpowiedzialny za nadzór nad terenem w ciągu kolejnych 12 m-cy, poinformowany ustnie o poleceniu. Plan w załączniku nr 1”.

– Nie rozumiem.

– Rozumiesz.

– Teren przywrócony do poprzedniego stanu. Teren?

– Teren ukrycia zwłok przywiezionych z Bydgoszczy. Z prosektorium. Możliwe, że także zwłok twoich rodziców.

Iwona chce sięgnąć po kieliszek z winem, ale wylewa całą zawartość na dywan.

– Możesz dać mi fajkę?

– Przecież ty nie palisz. Może ja ten dywan...

– Daj mi papierosa i nie myśl o dywanie. To mój pokój i moja plama.

Robert wyjmuje pall malla, przypala i wkłada jej do ust.

– I co? Lepiej?

– Gorzej.

– Oddaj. Widzisz sama...

– Przestań. Chcę palić. Mów... o tym...

– Załącznik numer jeden jest tutaj.

Unosi na wysokość oczu kartkę – całą, ale tak pobrudzoną, zbrązowiałą i powycieraną, że prawie nic na niej nie widać. Przynajmniej na pierwszy rzut oka.

– To jest strona sto czternasta. Najwyższy numer z ocalałych, czyli dla nas – ostatnia. Najważniejsza.

– I co tu jest? Ehre-he-eh... – Iwona zanosi się kaszlem.

– No, widzisz. Palenie nie jest dla ciebie. Daj starszemu. – Robert zaciąga się i od razu gasi. – To jest jakiś... po prostu teren. Pewnie leśny, skoro mowa o podleśnictwie. Sami tego nie rozszyfrujemy. Ale znam kogoś, kto będzie umiał to zrobić. Wydaje mi się zresztą, że to nie będzie trudne. Widzisz te krzywe linie?

– Poziomice.

– Te przerywane kreski też muszą coś oznaczać. Przypuszczam, że dla kartografa to nie będzie problem.

– Znasz jakiegoś kartografa?

– Nie znam, ale mam kumpli w instytucie geografii. Znajdą dla mnie to miejsce.

– Nie ma krzyżyka.

– Krzyżyka?

– Z napisem: „Tutaj”.

– Krzyżyki są tylko na pergaminowych mapach w filmach o piratach. A poza tym jakiś znaczek mógł być. – Robert wodzi palcem po najciemniejszych fragmentach planu. – Na przykład tutaj... Może tu? Coś nawet widać, jakby większą, czarną kropkę... Chociaż to równie dobrze może być wypalone albo mucha nasrała.

– Robert, czy ja się mogę przy tobie upić?

– Możesz, ale to raczej niewskazane, skoro jeszcze wczoraj dawali ci glukozę.

– To było przedwczoraj. Nalej mi, proszę. I przyznaj się, miałeś mnie jednak za wariatkę?

– Przez chwilę.

– Dobrze, że się przyznałeś. W nagrodę możesz tu znowu spać. Będziesz miał rano bliżej do geografii.

– A do ciebie?

– Nie bądź taki w gorącej wodzie kąpany.

– Na razie jestem tak grzeczny, że...

– I taki bądź dalej.

15

Betonowy barak, w którym mieszka Teresa, stoi w samym środku Siniewa, o ile to nieregularne skupisko budynków ma jakiś środek. Czterdzieści metrów długości i cztery wejścia prowadzące do mikroskopijnych klatek schodowych, każdej z drabiną na dach i drzwiami do czterech mieszkań. Wszystkie kawalerki skonstruowane są tak samo: jeden pokój, jedna wnęka kuchenna, wspólna wnęka na sedes i umywalkę. Jedno okno.

Pod oknami mikroskopijne ogródki. Też równej wielkości, chociaż całkiem różne.

Ogródek na lewo od okna Teresy jest porośnięty chwastami, pomiędzy którymi widać jeszcze fragmenty wkopanych w ziemię i pomalowanych na żółto opon od traktora. Opony malował sąsiad, na którego babcia kazała mówić Teresce „pan Wiesiek”, chociaż wszyscy dookoła mówili na niego Szklanka. Pan Wiesiek jeździł kiedyś i traktorem, i furgonetką, i nawet woził małą Tereskę razem ze swoimi dwoma synami na grzyby albo nad jezioro, aż za Podgustowo. Potem zachorował, przez rok nie ruszał się z domu.

Jego żona, wcześniej bardzo gruba, schudła i też zachorowała. Podobno chcieli ją zabrać na stałe do szpitala, ale ona się nie zgodziła.

Najstarszy syn pana Wieśka, wołali na niego Młody Szklanka, włamał się z kolegą do sklepu trzy wioski dalej. Rozwarli kraty, wybili szybę, weszli do środka i zaczęli pić wódkę z półek. Kiedy przyjechała policja, leżeli już na podłodze, nieprzytomni. Zamknęli Młodego, ale szybko wypuścili. Gdy wrócił do Siniewa, natychmiast został przywódcą tutejszej łobuzerii. Nauczył się kraść motocykle, podobno ukradł też komuś krowę z pola, ale jak to możliwe, Teresie trudno sobie wyobrazić.

Cztery lata temu chłopak rozbił się, pijany, na drodze do Łodzi. Zabił dwunastolatka na poboczu. Potem pobił się z policjantami. Gdy go wsadzili na siedem lat, lokalnym hersztem został średni syn pana Wieśka, zwany Cegłą. Jego ojciec już wtedy umierał, co rusz zabierało go, a potem odwoziło z powrotem pogotowie z Włocławka.

Cegła ojca szanował, ale strasznie bił chorującą matkę, zabierał jej pieniądze, ciągle wrzeszczał, że gdzieś ma schowane więcej. Nieszczęsna kilka razy błagała sąsiadów, by ktoś, kto ma komórkę, zadzwonił na policję, ale nawet gdy ktoś pomógł, policjanci na hasło Siniewo robili się opryskliwi i jeśli przyjeżdżali, to po kilku godzinach albo następnego dnia.

Pewnego razu Cegła tak przyłożył matce, że ją zabił.

To było w środku nocy. Gdy zorientował się, co zrobił, uciekł pieszo, jak stał. Schwytali go na drugi dzień śpiącego w rowie. Wyrok – dwanaście lat. Jego ojciec, pan Wiesiek, umarł dwa dni po odrzuceniu apelacji.

Teraz miejscowymi bandziorami rządzi niejaki Ściana, który mieszka w rozwalonym domu na końcu drogi. Mówią, że handluje narkotykami.

Ogródek środkowy – ten pod oknem Teresy – jest zadbany. Dziewczyna opiekuje się nim wspólnie z panią Anną, która mieszka w tej samej klatce naprzeciwko. Pani Anna jest emerytowaną krawcową. Mieszkała kiedyś w Kruszwicy, ale zostawiła swoje mieszkanie córce, kiedy pojawiły się wnuki. Córka nie ma pracy i pani Anna odkłada dla niej pieniądze ze swojej emerytury.

Ogródek po prawej też wygląda ładnie. Opiekuje się nim para staruszków, państwo Jasikowie, którzy otoczyli swój zagon wysoką siatką i hodują tu kury. Kury dziobią, więc u Jasików nie ma ani odrobiny zielonego, stoją za to dwa czerwone krasnoludki w czerwonych butach, kręci się żółto-fioletowy wiatraczek, a szczególnie wesoło to wszystko wygląda, gdy pojawiają się kurczaczki. Jasikowa kupuje je na wiosnę, najpierw trzyma w kartonowym pudle, a gdy podrosną, wypuszcza do ogródka. Kurczaki wskakują na siebie nawzajem i śmiesznie przy tym piszczą, Teresa bardzo lubi ten dźwięk.

Jasikowie mają pieniądze. On rencista, ona rencistka, do tego sprzedają w Podgustowie swojskie jaja, grzyby i jagody, które zbierają w sobie tylko znanych miejscach. Tu wokół lasów jest jak na lekarstwo, a oni wiosną przynoszą na sprzedaż konwalie, potem poziomki, kurki, prawdziwki, czarne borówki, jesienią gąski. No, ale mieszkają tu od pięćdziesięciu lat. Zanim pan Jasik spadł z nasypu i całkiem połamał sobie miednicę, był zastępcą kierownika żwirowni. Teraz do miednicy przyplątały mu się problemy z płucami, jest prawie głuchy. Jasikowa chyba też nie słyszy zbyt dobrze, dlatego nastawia Radio Maryja tak głośno, że Teresa rozróżnia prawie każde słowo. Właśnie mówią coś o gospodarce. Wsłuchana w monotonny wykład, zasypia na wersalce.

Znowu śni jej się aleja ciągnąca się wzdłuż gęstego żywopłotu i znowu próbuje rozgarnąć splątane, zielone gałązki, żeby zobaczyć, co jest dalej.

Tym razem jej się udaje.

Za żywopłotem stoi niewielki drewniany domek otoczony wydeptanym trawnikiem. Domek jest zamknięty na klucz, ale w tym śnie mała Tereska potrafi przenikać wzrokiem ściany. Już wie, skąd dobiegały odgłosy dziecięcej zabawy. To kilkuletnia dziewczynka w poplamionej sukience goni po małym pokoju białego kotka. Dziecko ma w ręce rozwiniętą jasnofioletową wstążkę, kotek raz podskakuje wysoko, by złapać kolorową szeleszczącą serpentynę, innym razem ucieka albo przewraca się na grzbiet i macha w powietrzu łapkami. Dziewczynka się śmieje.

Wzrok Tereski biegnie dalej. W domku są jeszcze dwa pokoje. Jeden pusty, bardzo brudny, w drugim widać dwoje ludzi. On, rozebrany do pasa, siedzi na kanapie, ona, przytulona do niego, pali papierosa. Jej włosy są rude, a duże, trochę obwisłe piersi, nagie. Spódnicę w małe groszki ma podciągniętą wysoko, na brzuch. Nie ma majtek.

Zza pleców Tereski słychać karcący głos babci Walerii.

– Nie wolno ci na to patrzyć! Natychmiast wracaj.

Ale Tereska chce patrzeć. W twarzy roznegliżowanej kobiety jest coś, co ją fascynuje. Patrzy i patrzy, ta twarz to powiększa się, to zmniejsza, momentami wygląda jak zrobiona z białej, rozciągającej się gumy. Mężczyzna obok pije coś ze szklanki i szepce kobiecie do ucha słowo, którego Tereska nie rozumie, ale i rozumie zarazem. To słowo z języka dorosłych. Już wie, że tamci za chwilę będą się kochać, i to jest niedobre.

Dlaczego to jest niedobre?

Dlatego że ktoś patrzy.

Trzeba przestać patrzeć, babcia ma rację.

Ale to nie ona patrzy. Ktoś patrzy poprzez jej oczy. Ktoś, kto stoi za nią.

Mała Tereska odwraca się, lecz nikogo tam nie ma. Tylko babcia. Odchodzi od żywopłotu.

Duża Teresa zapada w głębszy sen, w którym nie widzi już nic.

* * *

Budzi się o piątej rano, myje w zimnej wodzie, zakłada sukienkę, wsuwa klapki i rusza na plebanię.

Dzisiaj czeka ją więcej pracy niż zwykle, Tomasz zaprosił gości. Takich, którzy lubią i potrafią zjeść. Przyjedzie ksiądz Andrzej, przeszło sto dwadzieścia kilo wagi, ksiądz Antoni, jeszcze grubszy, będzie też całkiem szczupły na ich tle ksiądz Teodor, którego proboszcz nazywa Tedem.

Ted jest powolny, trochę taki... misiowaty, i podoba się Teresie, choć nie jest tak przystojny jak jej Tomek. Obu łączy zamiłowanie do wulgarnych powiedzonek, cynicznych odzywek i krwistych żartów, którymi szokują starszych plebanów. Każdy z nich jest typem dużego chłopca. Tomasz opowiadał, że w seminarium duchownym, które razem skończyli, Ted był największym rozrabiaką. Najwięcej pił, miał liczne przygody z dziewczynami i o mało nie wyleciał ze szkoły po tym, jak na jakiejś zagranicznej pielgrzymce w alkoholowym upojeniu pokazał komuś goły tyłek z okna autokaru. Ale nie dlatego Tomasz lubi Teda. Lubią go oboje z Teresą, ponieważ Ted jest piekielnie inteligentny i oczytany i potrafi zrobić użytek z wiedzy. Przy stole, gdy już kończy świntuszyć, opowiada najciekawsze historie, umie też słuchać. Teresa rozmawiała z nim kilka razy. Poza Tomaszem tylko on jest w stanie porozumiewać się z nią tak, jakby nie istniało jej przeklęte kalectwo. Nie ucieka wzrokiem, gdy Teresa odwróci się do niego niewłaściwą stroną. Nie uśmiecha się sztucznie i nie krzywi. Lubi ją i prawie przy każdym spotkaniu namawia, by poszła do szkoły wieczorowej we Włocławku.

Tomasz i Teodor to dobrzy ludzie. Gdyby nie zostali duchownymi, każdy z nich miałby na pewno piękną żonę i gromadkę dzieci. Nie byliby tacy zgorzkniali.

Trąc buraki w kuchni, Teresa wraca myślami do swoich dziwacznych snów. A właściwie do tego jednego, który jak serial w odcinkach wyświetla się w jej głowie od kilku nocy. Zazwyczaj po przebudzeniu zostaje jej tylko niejasne wspomnienie tego, o czym śniła. Gdyby na co dzień sypiała z kimś w jednym łóżku, mogłaby opowiadać tej osobie o tym, co widziała pod zamkniętymi powiekami, i w ten sposób utrwalać ulatujące obrazy. Ale nie ma komu zdać relacji z nocy, opowiada więc wszystko sobie samej. Jest tak: babcia idzie z nią na spacer, ona patrzy na bawiącą się dziewczynkę i dwoje ludzi uprawiających seks. Potem okazuje się, że ktoś poza nią także to wszystko obserwuje, a jeszcze później – i to stało się jasne dopiero ostatniej nocy – sytuacja zmienia się po raz kolejny... Choć właściwie się nie zmienia. Wszystko zostaje tak, jak było, tylko osoby zamieniają się rolami. Teraz Teresa jest tym maleństwem, dziewuszką, która bawi się z kotkiem. A patrzącą osobą jest mężczyzna. Chudy, może czterdziestoletni, ubrany w ciemny dres starego typu – luźny, bawełniany, ściągnięty gumkami przy kostkach i nadgarstkach. Dres kojarzyć się może ze sportem, ale mała Tereska wie – to znaczy wie w tym śnie – że patrzący nie jest sportowcem. Wygląda na policjanta, wojskowego, może strażaka albo marynarza. Jest kimś o męskiej profesji. Pod nosem ma wąsy, a na czole źle zagojoną, brzydką ranę. Podchodzi w jej śnie do okna domku, w ręce dzierży jakiś niebezpieczny przedmiot. Śniąca nie widzi jaki, ale czuje, że to jest groźne. Za chwilę wydarzy się coś bardzo złego. Kobieta i mężczyzna będą musieli zginąć z ręki człowieka z raną na czole. To na pewno przyśni się Teresie dzisiaj albo jutro.

Najchętniej wcale by się nie kładła spać.

Po burakach trzeba obrać młode kartofelki, ale ona podchodzi do przeszklonej szafki w saloniku księdza i wyjmuje butelkę nalewki. Wlewa sobie pół szklanki, siada przy oknie i zaczyna pić małymi łykami, patrząc na wielki zadbany ogród księdza, jakże inny od tych biednych ogródeczków w Siniewie.

16

Poniedziałek, 21 czerwca, Toruń

– Też ci zadanie... – Szczupły mężczyzna w grubych okularach pochyla się nad zniszczoną mapką, jakby chciał zyskać pewność, zanim wypowie ostateczną opinię. Przedstawił się dwie minuty temu, ale Robert nie zdołał zapamiętać nawet imienia i teraz próbuje je sobie przypomnieć.

Już za dużo noszę w sobie informacji. Mózg wypełniony. Szczęście, że to przedostatnia prosta.

Choć znowu gadali z Iwoną do późnej nocy, czuje się wypoczęty i pełen energii. W dodatku dzisiaj wszystko się pięknie układa. Rano skutecznie zasięgnął języka w terenie, a teraz kolejny sukces.

Przez lata pracy w tym mieście zdążył przywyknąć do tego, że załatwienie jakiejkolwiek sprawy w zakamarkach uniwersytetu – mimo posiadania starych i dobrych kontaktów – trwa dniami, często tygodniami. Potrzebni ludzie są zwykle na mieście, w delegacji, na urlopie, na działce albo po prostu nie wiadomo gdzie. A teraz – cztery telefony, potem otwarcie raptem trzech kolejnych drzwi i już stoi przed właściwym człowiekiem. Do tego z osobistego polecenia szefa katedry.

– Jeżeli to jest w Europie, ale z wyłączeniem republik posowieckich, bo ich nie mamy w systemie, i jeśli błędy nie są zbyt duże, od zeskanowania do wyniku nie powinno upłynąć więcej, niż, powiedzmy, pół minuty.

– Pańskie słowa są dla mych uszu muzyką niebios, doktorze.

– Jestem tylko magistrem i asystentem.

– Tym większy szacunek dla pańskiego profesjonalizmu. – Uśmiech Roberta jest jak stal. Od kiedy wszedł do jasnej, pełnej komputerów sali, ma coraz większą ochotę śpiewać z radości.

Jesteś już blisko, chłopie!

Asystent kładzie brudną kartkę z planem na szybkę skanera i zamyka klapę. Wdusza jakiś przycisk. Błysk światła i plan pokazuje się na ekranie.

Jeden szary kwadrat.

Ale to nic – chudy spogląda na Roberta i uśmiecha się triumfalnie, jakby chciał mu powiedzieć: zobacz, kolego profesora, co potrafię wycisnąć z tej zafajdanej karteluszki. Zaczyna się oczyszczanie pliku. Kilka szybkich ruchów myszą: rozjaśnienie, kontrast, grafizacja. Część wyrysowanych linii znika, lecz razem z nimi znika też większość zabrudzeń i plam. Mapa robi się biała, a w miejscu połowy poziomic i innych krzywych linii pojawia się niewidoczny wcześniej kwadrat. Uśmiech pracującego asystenta nie pozostawia wątpliwości: to, co zostało, w zupełności wystarczy. Będzie dobrze.

Teraz rusza właściwy program – plan ląduje w jednym okienku na ekranie, w drugim otwiera się mapa Europy. Asystent wybiera w angielskojęzycznym menu opcję „Tylko poziomice”. Program zaczyna szukać. Pięć sekund, piętnaście, dwadzieścia.

– No, i mamy. Ale heca! Wie pan, gdzie to jest?

– W Toruniu.

– No, aż tak dobrze to nie. Już poza granicami miasta, ale blisko, niech pan spojrzy.

Zmiana w menu. Opcję „Tylko poziomice” zastępuje widok z satelity. Asystent pomniejsza obraz, pokazując szerszy plan.

– Poznaje pan?

– Zaraz... Ta litera T to będzie chyba... aeroklub, tak? Lotnisko?

– Oczywiście.

– A ten kwadracik tutaj?

– Prostokącik. Ktoś zrobił obrys niewielkiego terenu. Mogę nałożyć na mapę. Ooo, i już.

– Wychodzi w środku lasu.

– Faktycznie, wśród drzew. Ale widzi pan prawidłowość?

– Nie bardzo.

– Jak to nie? Przecież to widać: gdyby pan od końcówki pasa startowego, tego tutaj, poprzecznego, poprowadził idealną linię na północny zachód, to ona wejdzie dokładnie w środek zaznaczonego obszaru.

– Hm... I co to znaczy?

– Że albo ktoś wyznaczył to tak specjalnie z GPS-em...

– Ta mapa jest z czasów, kiedy GPS mieli chyba tylko Amerykanie.

– Tak myślałem. Zatem ktoś użył kompasu. Ktoś dobrze znający się na rzeczy. Nie wziął namiarów według drogi ani nawet według kwadratów leśnych. Szerokość geograficzna też nie jest charakterystyczna. Wyznaczył linię wedle pasa i kierunku... Ciekawe po co?

– Żeby móc trafić tu bez planu, nawet po latach. Żeby móc prosto przekazać komuś, gdzie to jest... Możliwości są różne.

– Ale chwila, nałożymy skalę... No tak, równo dwa kilometry i dwieście metrów. Co do metra. Na trzecim kilometrze ma pan już zabudowania. Osada Błotka.

– A to tutaj?

– Tory kolejowe.

– Dokąd prowadzą?

– Z terenu fabryki Towimor na dawny Dworzec Północny. O, tutaj, przy Polnej. Nieczynna linia.

– Dobra, wszystko jasne. Wiem, gdzie to jest. Sen o mamie.

– Słucham?

– To inna historia. Przepraszam. Może mi pan wydrukować teraz ten obraz, tak żeby była widoczna skala?

– Z przyjemnością.

– Wie pan, że jestem bardzo wdzięczny?

– Może mi pan w takim razie powiedzieć, co tam się znajduje.

– A myśli pan, że co?

– No nie wiem... Złoto Wrocławia?

– Podoba mi się pańskie poczucie humoru. – Robert uśmiecha się nadal, ale w taki sposób, że szczupły traci ochotę na żarty. – Tam leżą zabici ludzie.

– Pan nie mówi poważnie.

– Czy w waszym instytucie da się pożyczyć, choćby na kilka godzin, dobry kompas?

– To można załatwić. Pan jest dziennikarzem, tak?

– Z „Głosu Torunia”.

– Nie czytam, szczerze mówiąc.

– Nie dziwię się.

– Ale najbliższy numer chyba będzie warto kupić.

Kompas oraz dokładna, wojskowa mapka północno-zachodniego krańca Torunia znajdują się po kilkunastu minutach. Przed dwunastą Robertowi udaje się zrobić jeszcze kilka rzeczy.

Po pierwsze, przejść u chudego asystenta krótki kurs marszu na orientację.

Po drugie, kupić pięćdziesięciometrową linkę.

Po trzecie, omówić z Justyną problemy związane z najbliższym numerem „Głosu”, zarówno w wersji z historią siedmiu zabójstw, jak i bez.

Po czwarte, zjeść późne śniadanie w uniwersyteckim bufecie.

Te smaki i zapachy przypominające dawne lata... Woń rozwodnionego bigosu, rozgotowana fasolka po bretońsku, jajecznica smażona na starym oleju.

Wygląda na to, że dzisiaj jest twój wielki dzień, człowiecze, smakuj go!

Z Iwoną umówił się w samo południe pod rektoratem. Przyszła punktualnie. Kalosze w kwiatki, czerwona, sportowa kurtka z kapturem, obcisła i podkreślająca talię, wąskie spodnie od dresu. Wygląda zdrowo, sportowo i doskonale. W ręku mały plecaczek uczennicy, mina śmiertelnie poważna.

– Długo kazałeś mi czekać na telefon.

– Myślałem, że będziesz długo spała.

– Dzisiaj?! Chyba żartujesz. Zapomniałeś o mnie.

– Gdzieżbym śmiał. Nie kłóćmy się. Ten dzień jest ważny i dla ciebie, i dla mnie. Idziemy?

W milczeniu ruszają ulicą Gagarina, wzdłuż bloków i niedawno posadzonych drzew. Za skrzyżowaniem z Okrężną mijają jeden ze starych schronów, teraz przerobiony na bar piwny z zapiekankami, dalej wędrują skrajem ogródków działkowych. Za siatką porośniętą dzikim winem i kwitnącym powojem ktoś podwiązuje pomidory, z pomalowanej na niebiesko blaszanej altany słychać włączone na cały regulator radio. Prognoza pogody. Ma padać i wiać. Robert ma ochotę opowiedzieć, co się stało w instytucie, ale Iwona nie podejmuje żadnego wątku. Gdy skręcają w piaszczystą drogę prowadzącą skrótem na lotnisko, zatrzymuje się.

– Robert, ja rozumiem, że to jest twój sukces. Już chyba bardziej nie potrafię okazać ci wdzięczności...

– Nie musisz kończyć. Powiedz po prostu, co się z tobą dzieje.

– Sama nie wiem. My przecież idziemy...

– ...odszukać miejsce, którego szukałaś od lat. Iwona, jakkolwiek brutalnie to zabrzmi, nie mogę się teraz zatrzymać, ale ty możesz. Po prostu wróć do domu.

– Nie chcę wracać. Chcę iść z tobą. Na co ja się w ogóle porwałam?

– Pamiętasz, jak zatytułowałaś ten list do „Głosu”?

– Pamiętam, „Prośba”. Bo to przecież była prośba. A co ja mogłam napisać?

– Myślałaś, że nazywam się Ruski.

– Byłam w złej formie, dlatego się pomyliłam.

– Niesamowite, że to tak niedawno.

– Jak dziś rano wyszedłeś, właśnie o tym myślałam. Że ja chciałam, że próbowałam, że tydzień temu... To jest dla mnie wielka nauczka, naprawdę. Nigdy nie można się poddawać. Banalne, co? Nie chcę płakać.

– Płacz. Tu nikt nie widzi. Możesz wytrzeć nos w moją koszulkę.

– Moja ciocia mówiła, że jak się płacze w południe, to będzie deszcz. Więc nie będę. Ty nie masz nawet kurtki.

– Zaraz schowamy się w lesie.

– Przytul mnie.

Przez chwilę stoją objęci. On zanurza dłoń w jej nieuporządkowanych włosach spadających na kołnierz kurtki. Pachną ziołami i gorącym piaskiem plaży. Jakiś mężczyzna wychodzi przez furtkę jednej z działek, przygląda im się przez chwilę i wraca do swego ogródka. Robert całuje Iwonę w czoło, potem w nos i wreszcie w usta. Pocałunek jest krótki – ona pierwsza się odsuwa.

– Jakim cudem znajdziemy to miejsce?

– Za pomocą kompasu i linki. Jeden były harcerz pokazał mi w instytucie, jak to się kiedyś robiło. Potrzebne są dwie osoby, długi sznur, kompas i cierpliwość. Już ci lepiej?

– Idziemy.

– Tu zaraz, w prawo... – Robert wskazuje palcem wąską dróżkę spadającą ostro w dół, w gąszcz wysokich pokrzyw.

– Przez forty?

– I przez siatkę. Lotnisko jest ogrodzone, nie wiedziałaś?

– Nie chodzę tutaj.

– Musimy dojść do pasa startowego. Wiesz, że pierwsza ofiara Ruska została znaleziona w tej fosie?

– Pan Anonim?

– Dokładnie ten. On właśnie tu chodził. Rusek. Tymi ścieżkami. Dwadzieścia siedem – dwadzieścia osiem lat temu. Miałaś wtedy dziesięć lat. Te garaże na lewo od działek – poszedłem tam dziś rano, kiedy spałaś. Były tam wcześniej różne szopy, altanki. Chciałem znaleźć miejsce pożaru, wiesz, Tomasik...

– ...i Halba.

– Przepytałem dwóch dziadków. Pokazali mi miejsce. Obaj pamiętali pożar. Pytałem o dziecko. Jeden nie skojarzył, drugi powiedział, że było. Jak wymieniłem nazwisko Halba, od razu dorzucił: Halina! I zaczęła się taka gadka, że panie drogi... Halina to była pierwsza klasa... Wiesz, jak ja znam te klimaty...

– Nie wiem.

– Uwierz mi na słowo. Wypiłem pod niejednym sklepem niejeden litr z takimi typkami. Ta Halina to była chyba tutejsza, no, baletnica jakaś, bo dziadek się mało nie utopił w ślinie, jak o niej opowiadał. Zapytałem go, jaki jest rocznik, okazało się, że 1960.

– Czyli żaden dziadek.

– Wóda robi swoje. Wyglądał staro. W każdym razie i on, i Halba, i ten Alojzy Tomasik, balowali tu wspólnie.

– Ale jego nie zapamiętali.

– Tomasika? Ci dwaj akurat nie albo go nie skojarzyli z nazwiska. Ale gdyby szerzej popytać, można by jeszcze dużo ustalić. Tylko że ja mam już dosyć chodzenia. Chcę zacząć pisać.

* * *

Kiedy dochodzą na lotnisko, okazuje się, że nie trzeba przeskakiwać żadnej siatki. Ogrodzenie otaczające kilkudziesięciohektarową polanę jest w tylu miejscach pozrywane, że przejść można bez problemu.

– Nie przegonią nas stąd? – Iwona zgrabnie przeciska się przez dziurę w płocie.

– Niby kto? – Robert zatacza ręką łuk. Lotnisko jest kompletnie puste. Tylko kilka starych samolotów stoi pod ledwo widocznym hangarem jakieś dwa kilometry dalej. Jeżeli nawet kręcą się tam ludzie, to z takiej odległości ich nie zauważą.

– W razie czego powiemy, że zbieramy pieczarki.

Pas startowy, na który wchodzą, ma prawie sto lat i to widać. Poszczerbione betonowe płyty ktoś bardzo dawno temu próbował połączyć spoinami ze smoły, ale chwasty, trawy i siewki brzóz wygrały z ludzkimi chęciami. Dojście do punktu, od którego trzeba zacząć liczyć metry, zajmuje dwadzieścia minut. Spadają pierwsze krople deszczu.

– Robimy tak: bierzesz końcówkę linki i idziesz w tamtą stronę, aż się napnie. To będzie pięćdziesiąt metrów. Będziesz mnie cały czas widziała, a ja będę dawał znaki, jak masz stać.

– Znaki?

– Chodzi o to, żeby wyznaczyć północny zachód. Będę ci pokazywał, czy masz się przesunąć w prawo, czy w lewo. Linka musi być cały czas napięta. Gdy ustalimy kierunek, stoisz w miejscu. Ja podchodzę i powtarzamy operację.

– Ile razy?

– Wolisz nie wiedzieć.

– Powiedz.

– Wychodzi, że czterdzieści cztery. Punkt jest dwa tysiące dwieście metrów od końcówki tego pasa – Robert wskazuje palcem miejsce, gdzie ostatnia z betonowych płyt chowa się w gąszczu wysokich traw.

– Do wieczora nie...

– Jeśli się nie pomylimy, powinno to zająć najwyżej półtorej godziny. Policzyłem.

– Wszystko przemyślałeś?

– Prawie wszystko. Startujemy.

– To w końcu lotnisko – Iwona, pierwszy raz tego dnia, uśmiecha się od ucha do ucha.

Odchodzi na pięćdziesiąt metrów i naciąga linkę. Robert kilkoma ruchami dłoni daje jej znać, by przesunęła się dwa metry w prawo.

– Tak stój! – Podchodzi, patrząc na zegarek. Niecała minuta.

– Jeszcze raz to samo – prosi.

Przy trzecim naciągnięciu linki muszą przeskoczyć przez płot. Kierunek ich marszu idealnie pokrywa się teraz z leśną drogą. Trasa – całkiem spora, przejezdna dla samochodu, choć zarośnięta chwastami i siewkami sosen – ciągnie się przez dwieście metrów, potem rozwidla. Ósme z kolei naprężenie linki prowadzi ich w gęste krzaki. Po dwudziestym powtórzeniu Iwona wyciąga z plecaczka wodę mineralną, a Robert – papierosy z kieszeni. Stoją teraz w wysokim lesie, wśród mokrego igliwia, intensywnie zielonych mchów i bladofioletowych surojadek.

Robert odbiera zwiniętą linkę i wbija gałąź między stopami Iwony.

Od zejścia z pasa minęła godzina i dwadzieścia pięć minut. Jednak źle oszacował czas. Dobrze, że deszczyk jest lekki, bo prędko tego nie skończą. Trzeba się było, cholera, lepiej ubrać. Wciska niedopałek w mech.

Wracają do pracy.

Po dwudziestym czwartym naciągnięciu linki wychodzą na tory kolejowe. Za nimi ciągnie się równolegle droga wysypana czarnym tłuczniem.

– To miejsce z mojego snu. – Iwona staje pomiędzy zardzewiałymi szynami. – Byłam tutaj.

Robert podchodzi z tyłu, kładzie dłonie na jej ramionach. Oboje patrzą na dwójkę starszych ludzi maszerujących drogą z kijkami do nordic walkingu. Żółte ortalionowe kurtki, sportowe buty z kolorowymi sznurowadłami i rękawiczki. Stare, dobre małżeństwo.

– Pomyślałaś teraz o nas?

– Skąd wiesz?

– Wiem. A ty musisz wiedzieć, że nigdy nie pamiętam o urodzinach, imieninach, zakupach, rachunkach do zapłacenia, a w ogóle... pieniądze się mnie raczej nie trzymają.

– Pieniądze nie są najważniejsze. Ważne jest światło w głowie.

– To fakt. Nastrój jest wszystkim.

Robert potrząsa głową, odgarnia wilgotne włosy spadające na czoło. Wyciąga z kieszeni mapę, przez chwilę patrzą na nią oboje. Droga, którą idą amatorzy kijków, wiedzie ze wsi Przysiek przez osadę Błotka do punktu zwanego Barbarką. Ma nawet swoją nazwę: Przysiecka. Skoro tu stoją, połowę roboty mają za sobą.

Za duktem zaczyna się niski, trudny do przejścia lasek.

Iwona z trudem upycha w kapturze swe wiecznie wzburzone loki, po czym, pochylona, nurkuje wśród wilgotnych gałęzi.

Linka plącze się między pniami, konarami i gałązkami. Robert czuje, że już nie da się uniknąć odchylenia od obranego kierunku. Trzeba będzie przeszukać teren po prawej i po lewej od punktu docelowego. Najważniejsze, by uniknąć pomyłki w odległości.

Naciąg numer dwadzieścia osiem wyprowadza ich na dużą, zaoraną polanę pokrytą świeżymi sadzonkami sosny.

Teraz pójdzie jak z płatka.

Rzeczywiście, kolejnych pięć odcinków robią w niecałe dziesięć minut.

– Robert, ile nam zostało?

– Kilometr.

– Czuję się dziwnie. Jak my to w ogóle poznamy?

– Nijak. Zaznaczymy miejsce, a potem się zobaczy. Kopać przecież nie będziemy.

Polana ciągnie się jeszcze w lewo, ale ich azymut wiedzie między drzewa. Tym razem znowu wysokie, co trochę niepokoi Roberta. Ten las ma więcej, dużo więcej niż dwadzieścia pięć lat. Albo skończy się przed upływem kilometra, albo coś spaprali. Nie ta mapa, nie ten kwadrat, nie ta odległość?

Trzydzieste szóste naciągnięcie linki. Iwona już nic nie mówi, oboje działają automatycznie. Trzydzieści siedem, trzydzieści osiem, trzydzieści dziewięć.

– Pół kroku w prawo! Za dużo! Dobrze, tak stój!

Podchodząc do niej, stojącej wśród niskich jałowców i jagodowych krzaczków, widzi światło pomiędzy grubymi pniami. Stary las się kończy. Zostało dwieście metrów. Już nie ma co się cackać. Trzeba po prostu iść na skraj.

– To będzie tutaj.

Jałowce mieszają się z niewysokimi krzewami, między śliskimi drzewami wyrastają rachityczne brzózki. Deszcz przestał padać, ale mech jest tak nasiąknięty wodą, że Robertowi chlupie w butach. W miejscu, gdzie wychodzą ze starego lasu, teren opada lekko w dół. Ani to łąka, ani ugór. Głównie dzikie krzewy, między nimi trochę dębów, modrzewi, niżej jakieś oczko wodne – widać parujące trzciny. Na prawo i lewo ciągnie się coś w rodzaju przesieki, od dawna nieodnawianej, porośniętej wysokimi, gęstymi paprociami. Wszystko nieregularne, żadnych śladów obecności człowieka.

– I co teraz zrobimy?

– Pokręcimy się. Wzdłuż lasu. Tyle, ile się da, w prawo, potem w lewo.

– Robert, tam ktoś stoi!

17

Gdyby ktokolwiek zapytał, dlaczego dwaj młodzieńcy, Sasza i Mitia, znaleźli się – tak pechowo dla siebie – w nieodpowiednim miejscu, nieodpowiednim czasie i nieodpowiednim stanie, należałoby odpowiedzieć: wszystko przez głupi przypadek.

Późnym rankiem wyjechali ze Szczuczyna, spod Rejonowego Domu Kultury, gdzie wypili po piwku, a potem, dalej, normalnie – drogą na Lidę. Tak jak zazwyczaj, zaczęli wódkę już za ostatnimi chałupami. I tak jak najczęściej, Sasza pierwszy się urżnął. Najpierw zaczął śpiewać, a potem rozpiął Mitce czerwoną koszulę i trochę gładził go po piersi, wreszcie wetknął mu rękę w dżinsy. Fakt, że luby Mitek – jak do niego w tym momencie mówił – nie miał na sobie majtek, podniecił Saszkę do tego stopnia, że od razu zaparkowali, po czym wziął koledze w usta. Było pięknie: pusta droga, przelotny deszczyk co rusz bębniący w szyberdach starej łady, Mitka naprężony jak koń, Sasza z pełną buzią. Potem dwa papierosy z rzędu. A jeszcze później powtórka – na abarot. Po niej zasnęli.

Obudzili się po godzinie, może dwóch, zapalili, wypili, zapalili i pojechali dalej.

Ale Mitka gdzieś skręcił, raz i drugi. Skończyła się wódka, trzeba było poszukać sklepu albo chociaż babuszki, a tu tylko pustka. Ostatnia miejscowość nazywała się bodaj Feliksowo, dalej nie było już nic. Kołchozowe pola pokryte chwastem, lasy, lasy, coraz więcej błota. I nagle betonowy plac, jakieś płoty, stare budynki... Krótko mówiąc: coś w oceanie niczego. Sasza był już półprzytomny, ale jeszcze by wypił, Mitia – kierowca przecież – średnio podpity, za to mocno podniecony. Poszedł szukać stróża, zaraz wrócił. Sasza nie zrozumiał, co takiego po powrocie gadał, ale chyba chodziło mu o to, że stróża nie ma, więc wódki się nie kupi, czyli nie ma co czekać na próżno, trzeba popić tym, co jest, rozumie się: płynem.

Płyn z małego, plastikowego baniaka smakował gorzej niż benzyna.

Pociągnęli po dwa spore łyki, paląc, i teraz Mitia też czuje, że go dobrze wzięło. Sasza ściąga spodnie i koszulę, kładzie się na tylnym siedzeniu, czeka, aż Mitka weźmie się za niego, ale to nie następuje, ponieważ ten, już w drzwiach samochodu, dostaje cios kamieniem w potylicę i pada na ziemię, lądując twarzą przy zabłoconej oponie łady. Człowiek, który go uderzył, jakiś staruch z blizną na czole, zagląda do wnętrza auta i długą chwilę patrzy na Saszę jak na glistę.

Sasza patrzy na niego.

Chciałby w tej chwili móc wytrzeźwieć, wyskoczyć z auta, uciec, ale poranne piwa, przedpołudniowa gorzała i ten cholerny płyn robią swoje. Dlatego chłopak nie broni się, ale sztywnieje ze strachu, gdy zamiast lubego Mitka kładzie się na nim ten dziad. Szeleszcząc ortalionem, chwyta go za szyję ręką twardą jak imadło.

Dusząc przerażonego, sapie. Sasza próbuje się wyrwać, ale to na nic. Przed oczami eksplodują mu czerwone kwiaty, potem robi się czarno i młodzieniec unosi się w powietrze. Chwilę krąży nad samochodem, obserwując przez szyberdach siebie i napastnika, pusty plac wokół, jakieś odrapane budynki wśród porośniętego chwastami pola, cztery ceglane kominy daleko z boku. Leci coraz wyżej i wyżej, trwa to bardzo długo, jakby mijały godziny i dni, ale chyba tak się mu tylko wydaje, bo gdy wraca do swego ciała, jest tam, skąd wystartował – na tylnym siedzeniu łady.

Chce się podnieść, lecz potworny ból rozrywający szyję nie pozwala mu drgnąć. Wszystko, na co potrafi się teraz zdobyć, to płytki oddech.

Nie widzi, słyszy tylko, i domyśla się, że facet w ortalionie otwiera bagażnik łady, a potem coś do niego pakuje. Wraca, siada za kierownicą, odwraca głowę i spogląda na sparaliżowanego wciąż Saszę. Otwartą dłonią wymierza mu siarczysty policzek, potem jeszcze jeden. Sasza zaczyna płakać. Mężczyzna uderza go jeszcze dwa razy, pięścią w usta i w skroń. Drugie uderzenie jest tak mocne, że bity znów traci przytomność. Nie widzi już i nie słyszy, jak Antoni Filipowicz Suchynin zapala silnik, który początkowo nie chce zaskoczyć.

Jadą niecałe dwie minuty zniszczonymi, ledwo przejezdnymi dróżkami, które przecinają pod różnym kątem teren dawnego kombinatu. Stają na chwilę przed wysokim progiem wielkiej hali, wysokiej i pustej, jeśli nie liczyć gratów, śmieci, popiołów, ludzkich żeber i wiszących tu ciągle nadpalonych kobiecych zwłok.

Major dodaje gazu, silnik wyje, zawieszenie auta trzeszczy na progu hali, łada wtacza się wolno do wnętrza. Suchynin wysiada. Teraz porusza się szybko. Spod leżącego w bagażniku Mitii wyszarpuje lewarek, a potem koło zapasowe, które odrzuca kilka metrów za siebie. Wyciąga z auta nieprzytomnego Saszę i upycha go w kufrze obok jego przyjaciela. Podciąga kurtkę, wyjmuje zza pasa broń i strzela w czoło najpierw jednemu, a później drugiemu. Trzydziesty siódmy i trzydziesty ósmy.

Mitia, na moment przed śmiercią, otwiera oczy i usta. Krew z jego potylicy, zmieszana z krwią Saszy, rozlewa się na czarnym od smaru dnie bagażnika.

* * *

Suchynin podnosi samochód na lewarku, odkręca koła, wymontowuje radio i wewnętrzne lusterko. Przenosi wszystko w kąt hangaru, dwa razy wraca po koła, po czym staje nad zabitymi. W jednej ręce trzyma gumowy wężyk, w drugiej zielony kanister. Stawia go na ziemi, wężyk zaś chowa w kieszeni.

Otwiera składany nóż. Rozcina spodnie w kroku najpierw Mitii, a potem Saszy, któremu odkrawa jeszcze kawał nogawki. Chwilę stoi bez ruchu, wyprostowany, jakby zbierał siły, drapie się w brodę, pochyla nad kufrem i szybkimi ruchami kastruje zwłoki. Zakrwawione genitalia owija w odcięty dżins i kładzie sobie pod nogami. Szarpnięciem odrywa rękaw czerwonej koszuli Mitii, wyciera w niego dłonie. Odkręca w ładzie wlew paliwa, wpuszcza do środka wężyk, zasysa, napełnia przyniesiony zbiornik, zamyka go. Plamę paliwa wyciera oderwanym rękawem. Odstawia kanister na bezpieczną odległość, podnosi zakrwawione zawiniątko, okręca je dodatkowo tłustym od benzyny fragmentem koszuli, podpala zapalniczką i rzuca – jak pochodnię – przez otwarte drzwi na tylne siedzenie samochodu. Tapicerka zajmuje się natychmiast, a od niej niewielki, w połowie opróżniony baniak łatwopalnego płynu, który ugrzązł pod tylną kanapą.

Tego nie przewidział.

Auto miało się palić powoli, pod kontrolą, nie pierwszy to samochód z właścicielem w środku, który przyszło mu puścić z dymem. Ale teraz, w chwili gdy wypowiada pierwsze słowa formuły chrztu, potężna eksplozja rzuca go na ziemię i przy tym wywala brudne okna pod sufitem hali. Coś na ramach tych okien – może farba – zaczyna natychmiast płonąć żywym ogniem. W niebo nad kombinatem idzie czarny dym, widoczny aż po horyzont. Na podłogę obok Suchynina spadają rozgrzane, płonące fragmenty z dachu.

Major wstaje, podpierając się ręką. Jest zakrwawiony, podmuch rozerwał mu ubranie. Jakiś metalowy fragment wbił się w jego bok na wysokości przepony. Rozpina kurtkę, podciąga grubą koszulę. Boli jak diabli. Odsłania brzuch. Pęknięta skóra, pod skórą coś utkwiło. Zgrzytając zębami, wyciska z siebie czarny śmieć. Prawie przy tym mdleje. Opuszcza podkoszulek, który natychmiast czerwienieje od krwi. Trzeba się jak najprędzej wycofać. Tylko spokojnie. Wypadki przy pracy zdarzały mu się już wcześniej.

Jeszcze w Polsce, gdy przygotowywał jedno ze spotkań, zaczepiło go trzech pijanych. Poradził sobie, ale pojawili się ludzie, zobaczyli go, musiał się ukryć w lesie, zupełnie nieprzygotowany. Błąkał się długo, sądził, że puścili za nim obławę, biegł kilkanaście kilometrów po lasach, nocą zgubił drogę, zasnął, nie wrócił rano do jednostki. Znalazła go, śpiącego, dziewczyna. Sama się przedstawiła: Alina. Piękne, czyste, rosyjskie imię, rzadkie u Polek. One się zwykle nazywają Halina, Malina albo jakoś tak.

Miała może osiemnaście, może dwadzieścia lat, wzięła go za człowieka chorego, chciała pomóc. Gadała i gadała. Próbował być dobry. Odpędzał ją. Zorientowała się, że jest Rosjaninem i żołnierzem. Bystra. Pytała po rosyjsku, czy zdezerterował. Czy chce uciekać na Zachód? Oferowała schronienie. Niby wykształcona, ale głupia. Lecz nie zła. Nie była pełna grzechu. Musiał ją zabić, zakopać i długo po tym czuł w sobie zły osad. Cierpiał. Właśnie po niej, a nie z powodu śledztwa po samowolnym oddaleniu, nie z powodu karnego raportu i fatalnego przeniesienia za Ural, nie z powodu złamanej kariery. Z tym akurat mogło być gorzej. Mogli go przecież uznać za dezertera, za szpiega... Biorąc pod uwagę jego przeszłość i wyszkolenie, mogli go dla pewności posadzić w jednym z tych miejsc, z których się już nie wychodzi. Odpuścili. Była już pierestrojka, głasnost, wszystko w kraju trzeszczało, nawet bezpieka rozglądała się głównie za pieniędzmi.

Miał sporo szczęścia, że wymknął się systemowi. Ale tamto zabójstwo stało się zbrodnią, która zaciążyła na czystości jego pracy, uczyniła ją mniej doskonałą. Od opuszczenia Afganistanu nie zdarzyło mu się zabić przypadkowej osoby. Ginęli tylko wybrani do Wybielenia. I zawsze modlił się, żeby przed chrztem zyskać pewność co do wyboru. Tamta Alina, niewinna dziewczyna, została zadrą, niezapłaconym rachunkiem, za który – wiedział to – przyjdzie zapłacić. Czyżby teraz?

Jego praca wymaga opanowania setek szczegółów. Zdarzały się potknięcia. Lecz tym razem w hali kombinatu pozostało dużo, zdecydowanie za dużo śladów. Elementy samochodu z odciskami palców to gówno. Jego odciski leżą głęboko, w najtajniejszych wojskowych kartotekach. Byle milicjant z Mińska ich nie dostanie. Została gdzieś fajka, której szukać nie ma już czasu, lecz to też żaden ślad. Trzeba natomiast zająć się wózkiem.

Jęcząc z bólu, odrywa tabliczkę rejestracyjną. Drżącymi rękami odpina dwukółkę od motoroweru i podpala jedną z jej opon, a potem, parząc sobie dłonie, drugą. Wózek z głowy. Teraz liczy się czas. Chowa rejestrację za pazuchę. Kręcąc pedałami i przeklinając na cały głos, odpala silniczek i rusza motorkiem po betonowej nawierzchni. Wyjeżdża z hali, dodaje gazu na potrzaskanym fabrycznym chodniku. Rozpędza się tak bardzo, jak to tylko możliwe. Jeszcze krótkie spojrzenie za siebie – słup dymu jest bardzo duży. To jego przedostatnia myśl.

Ostatniej nie da się już wyrazić słowami. Gdy patrzy w tył, przednie koło wpada w jakieś pęknięcie w betonie, a kierownica w ułamku sekundy wypada z rąk. Major leci przez chwilę w powietrzu, a potem uderza głową w poszczerbiony kant betonowej płyty.

18

Robertowi w pierwszej chwili wydaje się, tak samo jak Iwonie, że trzydzieści, może czterdzieści metrów od nich, na skraju wysokiego lasu, stoi niska, szczupła osoba. Kobieta w jasnym sweterku z kolorowym szalikiem na szyi?

– Poczekaj, pójdę sam.

– Nie ma mowy! – Iwona łapie go za rękę. – Idę z tobą!

Przedzierając się przez splątane paprocie i krzewy, podchodzą powoli do nieruchomej postaci.

To nie kobieta. To brzozowy krzyż.

Na krzyżu – nieduży wieniec z suchych kwiatów. Teraz widzą oboje dokładnie. Krzyż ma wysokość człowieka, pnie, z których go zrobiono, są poszarzałe, ale całość na pewno nie ma dwudziestu kilku lat. A wieniec... Ktoś musiał go tutaj zawiesić w tym roku. Suche kwiaty zachowały jeszcze intensywne barwy, po zimie nie wyglądałyby tak dobrze.

W trawie stoją cztery wypalone szklane znicze. Trzy lampki są stare, jedna wygląda tak, jakby właśnie zgasła.

Robert rozgląda się, sprawdzając, czy nikt ich nie obserwuje.

– Niesamowite, ktoś tu przychodzi.

– Dlaczego?

– Nie wiem. Myślałem, że trudno będzie tu trafić, że niczego nie znajdziemy. Wszystkiego się spodziewałem, ale nie tego. Musi być, rozumiesz, ktoś jeszcze. Ktoś, kto wie.

– Ktoś...

– Może ta Tomaszewska z Sępólna? Mam mętlik. Przecież nikt... to znaczy wszyscy... To się nie trzyma kupy.

– Popatrz!

Iwona wskazuje palcem środek suchego wieńca.

Na skrzyżowaniu brzozowych belek ktoś wyciął nożem kilkucentymetrowej średnicy literę M zakończoną ogonkiem. Końcówka zawijasa wskazuje podstawę krzyża. Robert odruchowo patrzy w to miejsce, schyla się i rozgarnia dłońmi mokrą trawę.

Niczego nie ma prócz rozmoczonego pudełka po zapałkach.

– Nie ruszaj. Robert, co to za znak? Po co?

– Nie mam pojęcia. Mnie się kojarzy z jakimś kościelnym symbolem. Maryjnym?

– Może chodzi po prostu o wstawiennictwo Matki Boskiej. To przecież groby. Chociaż... Gdzieś już widziałam takie „M”. Symbole gwiazd albo metali szlachetnych... Alchemicy tworzyli takie tajne znaki... wiesz, ci, co chcieli zrobić złoto.

– Żartujesz?

– Ani trochę. Mówię, co przyszło mi pierwsze do głowy.

– Tylko że to nie ma sensu. Niezależnie od tego, czy ten ryt oznacza nikiel, Saturna, czy cokolwiek, i tak nic nam to nie daje. Przecież tu nie lądowali kosmici, tylko banda esbeków kazała zakopać zwłoki.

– Może krzyż postawił leśniczy? Człowiek wierzący, którego gryzło sumienie, że uczestniczył w czymś takim. Moglibyśmy zostawić w zniczu kartkę z telefonem, żeby ten ktoś się skontaktował z tobą, kiedy przyjdzie następnym razem.

– To nie jest głupi pomysł, tylko że... Jak już opiszę tę historię, a „Głos” ją wydrukuje, to żadna kartka nie będzie potrzebna. Zobaczysz. Za cztery dni zrobi się tu niebiesko od policji. Każdy się dowie.

Przez chwilę stoją w milczeniu wpatrzeni w wieniec i znak. Z wystających spod kaptura mokrych włosów Iwony kapią na kurtkę błyszczące krople.

– Co teraz?

– Możesz zmówić Wieczny odpoczynek. Ja jestem niewierzący. I muszę zapalić.

– Powinnam płakać?

– A chcesz?

– To koniec, prawda?

– Dla mnie jeszcze nie. Został ostatni element. Trzeba pojechać do tego Podgustowa...

– Chcę jechać z tobą.

– A masz prawo jazdy?

– Przecież wiesz, że nie mam ani prawa jazdy, ani samochodu. Po prostu nie chcę być sama.

19

Stary człowiek imieniem Eligiusz, który w sobotę zapalił lampkę pod krzyżem w lesie, zastanawia się, czy dalej przycinać żywopłot wokół domu, czy dać sobie spokój.

W Sopocie zaczyna padać.

Patrzy chwilę na przewalające się szybko ciężkie chmury o poszarpanych krawędziach, przeciąga dłonią po na wpół łysej czaszce i wchodzi do domu. Spośród wiszących na werandzie ubrań wybiera żółtą, sztormową kurtkę z kapturem, zakłada ją, zapina, głaszcze po grzbiecie śpiącego na progu psa i wraca do pracy.

Krzaki ligustru są gęste, gałązki gną się pod dawno nieostrzonymi nożycami, ale staruszek jest cierpliwy. Pomiędzy dwiema jarzębinami rozciągnął sznurek i teraz tak długo cyzeluje każdy odcinek zielonego szpaleru, aż końce przyciętych witek idealnie pokryją się z wyznaczoną linią. Od czasu do czasu cofa się w głąb niewielkiego ogródka i patrząc pod różnymi kątami, sprawdza efekty swojej pracy. Jest dobrze. Praca w ogrodzie uspokaja go. A po każdym wyjeździe do Torunia potrzebuje przede wszystkim spokoju.

Wiele razy obiecywał sobie, że nie będzie tam więcej jeździł.

Wcześniej, gdy jeszcze odwiedzał w Warszawie Marylę, swoją trzecią i ostatnią byłą żonę, podróżowanie samochodem przez Toruń było rodzajem bolesnej przyjemności. Na noc zatrzymywał się zwykle w tym samym hotelu, w Kosmosie. Rano jechał na leśny parking, zostawiał auto, szedł pieszo tam gdzie zawsze, kładł kwiaty, zapalał lampki, czasem z ćwiartką wódki w ręce odwiedzał Staszka Kapę, emerytowanego leśnika, na stare lata lokatora służbówki w malowniczej osadzie Barbarka. Siedzieli nad oczkiem wodnym albo na ławce pod wielkimi kasztanami, gadali o chorobach, ale nigdy nie rozmawiali o tym, co tak naprawdę ich połączyło. W podzięce za wódkę Kapa dawał Eligiuszowi owinięte w folię płotki, które ten, wracając do samochodu, wyrzucał tak szybko, jak tylko się dało. Potem odwiedzał jeszcze jednego – dwóch starych kolegów z resortu, ale nigdy, nawet gdy trochę wypili, nie dawał się zatrzymać na noc. Wracał do hotelu, łykał przepisane przez lekarza tabletki i zasypiał przy włączonym telewizorze.

Najpierw zmarł Staszek, potem, po długiej i ciężkiej chorobie, Maryla.

W warszawskim mieszkaniu, które od razu zajęła jej córka z pierwszego małżeństwa, został na wpół głuchy, wyleniały Mars. Eligiusz zabrał go ze sobą do Sopotu.

Odkąd zamieszkał z Marsem, nie było już po co jeździć do Warszawy, przestał zatem przejeżdżać przez Toruń. A jednak wybrał się tam specjalnie nie dalej niż trzy miesiące po śmierci Maryli. Coś go pociągnęło.

Wiadomo co.

Potem pojechał jeszcze kilka razy, chociaż zburzyli jego ulubiony hotel, a z powodu postępującej choroby oczu musiał zrezygnować z jazdy samochodem. Pociąg do Torunia wlecze się prawie cztery godziny.

Ostatni raz – na pogrzeb Kobierskiego – też pojechał koleją. Coś okropnego. Jacyś młodzicy pili w przedziale piwo i puszczali głośną muzykę z telefonów, podrywając dwie siedzące naprzeciw niego panny. On – łysawy, siwobrody dziadek w grubych okularach – był dla tej czeredy po prostu niewidzialny.

I nie tylko dla tej czeredy. Powoli robi się niewidzialny dla wszystkich: dla roześmianych przechodniów na Monte Cassino, turystów na plaży, rejestratorek w przychodni, dla coraz młodszego, coraz szybciej pędzącego świata. Niedługo zniknie, po prostu zaśnie, a kiedy odnajdą go tu zimnego jego dwaj synowie z pierwszego małżeństwa i córka z drugiego, stoczą zażarty bój o podział domu i tego ogródeczka, który właśnie pielęgnuje z takim uporem, jak gdyby jednak zamierzał żyć wiecznie.

Nie będzie żył ani wiecznie, ani nawet bardzo długo. Przeszedł już dwa zawały serca. Oprócz oczu szwankuje mu też wątroba, ma implant w miednicy i nieuleczalną chorobę stawów. Fatalnie sypia, sika z trudem, chodzi z trudem, jego życie powoli zamienia się w mękę. Jeżeli sądził, że wystawienie krzyża pokutnego, jak nakazywał obyczaj w stronach jego urodzenia, zmyło dawne winy, to się mylił. Krzyż nie ma nic do rzeczy. Pokutą jest długie, bolesne, osiemdziesięciosiedmioletnie życie, które dawno zakończyłby sam, gdyby nie...

No właśnie, gdyby nie co?

Gdyby nie to, że trzeba kolejny raz pojechać do Torunia? Zapalić jeszcze jedną świeczkę? Już tylko po to wegetuje? Dla łysiejącego psa, zarastającego ogrodu i gasnącej pamięci?

Chyba tak. Gdy człowiek jest młody, ma mnóstwo powodów, by żyć. Na starość musi wystarczyć kilka. Eligiusz coraz mniej boi się śmierci.

20

Kiedy wracają do miasta przez płytę lotniska, Robert dzwoni do Justyny. Idąca obok zamyślona Iwona łapie tylko strzępki rozmowy.

– Zaczniemy, jak wrócę z Włocławka. Pewnie jeszcze dziś w nocy. Albo nie. Wyśpij się. Ruszymy z robotą od rana, właściwie ja ruszę, najpierw to trzeba napisać. Ty możesz przyjść na czternastą. Nie, na szesnastą, wystarczy. Będziemy mieli wtorek wieczór i całą środę. Co? Tak... Dam ci listę. Najpierw miejsca obfotografujesz, tamto potem... Wyślę ci wszystkie namiary SMS-em. Aha! Mogłabyś sprowadzić Kasię? Będzie więcej kolumn. Tak, z nimi załatwię sam, ale to już jutro. Chłopaki nie lubią, jak się do nich dzwoni po piętnastej. Co? Nie... Dziękuję. Ale potrzebowałbym samochodu. Tak, może być Kasia. To nawet lepiej. Czy ona umie też robić zdjęcia? Cudnie, niech weźmie twój aparat. To czekam.

Wyciąga papierosa – dziś jedenastego, czyli nie najgorzej – i patrzy na zegarek.

– Załatwiłem samochód i kierowcę. O czym myślisz?

– Zastanawiam się, dlaczego jest mi teraz smutno. Przecież mam to, czego chciałam.

– Smutek też jest dla ludzi. Przejdzie. Najbardziej pocieszające w różnych czarnych stanach jest to, że w końcu przechodzą.

– Co z tym samochodem?

– Koleżanka przyjedzie po nas z Lubicza. Trochę to potrwa, zanim się zjawi, możemy jeszcze iść coś zjeść. W tym forcie z piwem na Okrężnej dają jedzenie?

– Chyba mają pizzę, nigdy tam nie byłam. Sama sobie gotuję. Twoja koleżanka?

– Kto?

– Ta, która przyjedzie autem.

– Siostra dziewczyny, która pracuje ze mną w „Głosie”.

– Ładna?

– Ta, co ze mną pracuje?

– Tak.

– Nieładna.

– Jesteś okropny.

– Przecież pytałaś.

– Ale tak się nie mówi.

– Okej. No więc Justynka jest niespecjalnie piękna.

– Mówisz o niej „Justynka”?

– Nigdy się nie zastanawiałem nad tym, jak do niej mówię.

– A ta siostra?

– Co?

– Spotkałeś ją już kiedyś?

– Raz, pracowaliśmy razem w zeszłym tygodniu. I wymieniliśmy się numerami telefonów. Jest bardzo, bardzo ładna. Ale nie doszło i nie dojdzie między nami do żadnego bliższego kontaktu. A wiesz dlaczego?

– Dlaczego?

– Bo pewna jeszcze piękniejsza dziewczyna napisała do mnie dziwny list, a ja poszedłem do niej do szpitala i potem różne sprawy przestały być takie, jak mi się wcześniej wydawało.

– Nie złość się. Tylko pytałam. Ta siostra...

W kieszeni Roberta rozbrzmiewają dźwięki „Highway to Hell”. Na wyświetlaczu Kasia.

– Ta siostra właśnie dzwoni. Podamy jej twój adres czy zaczekamy w piwiarni?

– Niech będzie piwiarnia.

* * *

Gdy dochodzą do fortu przerobionego na fast food, okazuje się, że jest zamknięty. Chyba splajtowali. W dawnym ogródku piwnym walają się plastikowe butelki po najtańszej wiśniówce i potłuczone cegły. Nie ma nawet na czym usiąść. Ale czekają krótko. Kasia pojawia się pięć minut po ich przyjściu.

Iwona siada na tylnym siedzeniu corsy, Robert z przodu.

– Dzięki za pośpiech. Staniemy tylko w jakimś spożywczaku po drodze, okej?

– Jasne! – Kasia jest mocno wydekoltowana i uśmiechnięta. Intensywnie pachnie jakimiś korzennymi perfumami. Gdy rusza z miejsca i zmienia biegi, na jej przegubie dźwięczy pół tuzina bransoletek.

Iwona zapina pas, odwraca twarz do okna i milczy przez pierwsze dwadzieścia minut drogi. Trudno byłoby zresztą przerwać potok pytań wylewający się z Kasi. Robert odpowiada, najpierw zdawkowo, potem coraz bardziej wciąga go to, co mówi. Jeżeli Katarzyna ma złamać najbliższy numer albo zrobić korektę, musi wiedzieć wszystko. Powtarza więc historię od początku, układa ją sobie przy tym w głowie i dzieli na rozdziały. Już wie, że najtrudniejsze jest wyjaśnienie, co łączy babkę Annę Walerię Kochan i poparzone dziecko. Ale jakoś się to wszystko czytelnikom opowie. Entuzjastyczna reakcja Kasi dobrze wróży. Gdy dochodzi do odkrycia krzyża w lesie, dziewczyna popiskuje z emocji.

– Jak to dokładnie wyglądało?

– Co?

– To „M” na krzyżu.

– Miało taki ogonek. – Robert pochyla się w kierunku szyby, chucha na nią, a potem rysuje palcem zapamiętany znak.

Kasia rzuca okiem.

– Panna.

– Słucham?

– To przecież Panna. Znak horoskopu, znaczy się, Panna. Nie wiedziałeś tego, ty, pan redaktor?

– Cholera, nie wiedziałem.

– Prościzna, redaktor.

– No dobrze. Tylko że...

– ...że to nas do niczego nie prowadzi – mówi cicho Iwona, jakby do siebie. Może nie chce urazić Kasi, która sprawia wrażenie wniebowziętej z powodu swojego odkrycia i mówi coraz szybciej:

– Jakiś zabity mógł się urodzić w Pannie, może on jest najważniejszy. Przynajmniej dla tego, co postawił krzyż. A może ktoś, kto tam chodzi, tak daje podpowiedź. A może to jest jakiś kryptonim, jak w filmie. Taki jak ta „Karamba”.

– „Kasandra”.

– Przecież mówię.

Jest trochę denerwująca, ale ma talent...

21

Teresa bardzo wolno wraca z plebanii do Siniewa. Po raz pierwszy w życiu ma kaca. Ciężki dzień po ciężkiej nocy. Niezwykłej.

Niedzielna obiadokolacja zaczęła się, gdy tylko przyjaciele Tomasza dojechali na miejsce po ostatnich nabożeństwach. Około dziesiątej wieczór biesiada przeszła w ostre picie. Koło północy – co wcześniej nigdy się nie zdarzało – Tomasz zaprosił ją do stołu. Gdyby nie wypita wcześniej nalewka, pewnie by się nie odważyła usiąść między nim a księdzem Teodorem. Obaj mężczyźni siedzieli już tylko we dwóch w rozpiętych koszulach, bez koloratek, wśród pustych i do połowy opróżnionych butelek. Ksiądz Andrzej wcześniej wezwał syna organisty, który zabrał go na plebanię, ksiądz Antoni już się nie liczył – od jedenastej spał na siedząco, z rękami splecionymi na wielkim brzuchu, głową odchyloną do tyłu i otwartymi szeroko ustami. Tomasz wsadził mu za ucho kwiatek z wazonu.

Ksiądz Ted, którego pierwszy raz zobaczyła z papierosem w ręce, nalał Teresie kieliszek wódki.

– Kielich, co prawda, po wielebnym Antosiu, ale osobiście wytarłem chusteczką – powiedział, wciskając jej szkło w zdrową rękę.

Tomasz zachęcił, by wypiła.

Z nerwów łyknęła duszkiem.

– Powiedziałem Tedowi o nas – słowa Tomasza zabrzmiały tak zwyczajnie, że w pierwszej chwili nie zrozumiała ich sensu.

– O nas?

– O miłości bliźniego i bliźniej – Teodor, unosząc swój kieliszek jak do toastu, zaśmiał się szczerze i tak naturalnie, jakby cała ta historia była zupełnie normalna, a nawet godna pochwały.

– Ale czemu? – To pytanie było jedynym, co przyszło Teresie do głowy.

– Bo mnie przenoszą. Od połowy września. Za granicę.

Co było później, Teresa nie pamięta dokładnie. Jednoczesny atak, który przypuściły na jej mózg wódka i ta informacja, prawie zwalił ją z krzesła. Pierwsze, co sobie przypomina, to że znalazła się bez butów na kanapie, a Ted i Tomasz – to też było zaskakujące – przenieśli się z piciem na podłogę u jej stóp. Tomasz rozebrał się do podkoszulka, przed sobą postawił popielniczkę i butelkę.

Przynajmniej ułożyli ją prawą stroną do siebie.

– Ocknęło się, nasze złotko – powiedział wtedy Ted. A Tomasz, pociągnąwszy wprost z flaszki, dodał śmiertelnie poważnym tonem:

– Nie mogę cię zabrać tam, gdzie jadę. Zostaniesz z Tedem. On będzie dla ciebie dobry. Dał mi słowo honoru.

– Będę, będę, będę! – Ted wzniósł do góry dwa palce.

– Ty zaś, Tereso, będziesz dobra dla Teda – mówiąc to, Tomasz pocałował ją, leżącą, w kolano. Z namaszczeniem, jak rycerz składający pocałunek na trzewiku najpiękniejszej z dam dworu. Powaga kapłana zawsze mieszała się w nim z dziecinnością i przekorą.

Teraz, gdy Teresa dochodzi do miejsca, w którym asfalt szosy z Podgustowa zmienia się w piach drogi do Siniewa, myśli sobie, że właściwie Tomasz udzielił jej i Teodorowi ślubu.

Może jednak tylko się jej to przyśniło?

Gdy rano oprzytomniała, wciąż na kanapie, pokój był pusty, jeśli nie liczyć chrapiącego nadal księdza Antoniego. Pokonując ból głowy i sztywność w całym ciele, na palcach podeszła pod drzwi sypialni Tomasza. Wydało jej się, że słyszy pochrapywania dwóch mężczyzn. Ale drzwi nie uchyliła. Umyła się pod zimną wodą, sprzątnęła ze stołu, zmyła naczynia, wyniosła puste butelki do piwnicy, nakroiła wędlin, sera, pomidorów i ogórków, zagrzała herbatę i kawę, napełniła termosy, ustawiła to wszystko razem z filiżankami i talerzami, rozłożyła sztućce, serwetki, nie zapomniała o śmietance. Na koniec wyjęła zwiędły już kwiatek zza ucha śpiącego, położyła go na jednym z talerzy i wyszła po cichu.

Dochodząc do nieczynnej żwirowni, pociesza się myślą, że do połowy września jest jeszcze mnóstwo czasu i coś może się przecież zmienić.

A jednak chce jej się płakać. Nie chce iść do Teda. Nie jest rzeczą ani meblem, który można przestawiać z jednego pokoju do drugiego. Dlaczego Tomasz jej to robi?

Jakby brakowało jej smutków, zaczyna siąpić deszcz. Zza zakrętu wyłaniają się szare, brzydkie zabudowania Siniewa.

Otwiera drzwi swojego mieszkania, wyjmuje z szuflady listek hydroksyzyny. Tabletki na nerwy podarowała jej kiedyś pani Jasikowa. Łyka od razu cztery i kładzie się na zielonej wersalce z przetartym poczerniałym zagłówkiem. Zamyka oczy. Mijają minuty, ale tępy ucisk między skroniami nie ustępuje. Sączący się zza ściany jednostajny monolog wygłaszany w Radiu Maryja zamiast usypiać, tym razem drażni ją i przeszkadza odpłynąć w sen. W dodatku co kilka minut przejeżdża gdzieś blisko motocykl ze zdjętym tłumikiem. Teresa dowiedziała się wczoraj, że właśnie wyszedł z więzienia Młody Szklanka. Od razu zaczął pić z tym całym Ścianą, zjechało się jeszcze kilku innych bandziorów.

Teraz kompletnie zalany Szklanka wozi motorem raz jednego, raz drugiego koleżkę. Skończą, jak wypalą benzynę albo rozbiją się na słupie.

Lub gdy ktoś zadzwoni po policję.

Teresa tego nie zrobi. Nie ma telefonu, ma własne zmartwienia. Jest rozgoryczona i zła na Tomasza, mimo że rozumie jego sytuację. Zbyt długo słucha rozmów między duchownymi, by nie wiedzieć, co to jest przeniesienie. Kuria wystawia pismo o dziwnym łacińskim tytule i nie ma już odwołania. Tomasz musi jechać. Nie ma się co łudzić, że coś się zmieni do września. W dodatku być może to ona jest przyczyną przeniesienia.

Możliwe, że któryś z parafian doniósł o tym, co ją łączy z Tomaszem. Kiedyś uważali, rozglądali się wokół, ale wieś to wieś. Ludzie wiedzą jak, kto, gdzie i z kim.

Mogli ich zobaczyć ot tak, po prostu. Przez okno albo kiedy całowali się w ogrodzie. Było kilka podobnych sytuacji. Tomasz początkowo był bardzo ostrożny, potem przestał, jakby mu już nie zależało. To ona dalej dbała, by się nie wychylali... ale co mogła zrobić, gdy obejmował ją niespodziewanie podczas wieszania ręczników i prześcieradeł? Przez ostatnie pięć – sześć miesięcy zachowywał się tak, jak gdyby sam chciał sprowokować skandal.

A może chciał? Może już miał dosyć i jej, i Podgustowa, i całej tej kujawskiej biedy i zgnilizny? Przeniosą go za granicę, do jakiejś bogatej parafii, między ładne domy i kulturalnych, miejskich ludzi... Ma przecież doktorat z filozofii...

Że też się wcześniej nie zastanowiła nad tym, dlaczego, choć od obrony doktoratu minęły już dwa lata, jej Tomasz ciągle tkwi na tym zadupiu?

Sam mówił, że chce tu być dla niej. Ale ile w tym prawdy? Może sam się starał o to przeniesienie, tylko nic nie mówił? Gdy ostatnio wrócił z kurii, dwa razy pytała go, co się tam stało, a on dwa razy zmienił temat. Już nie chce z nią rozmawiać tak szczerze, jak kiedyś, gdy powierzał jej najtajniejsze rozterki. Już się z nią w sercu pożegnał. Już ją oddał. Nie dam się przerzucać z rąk do rąk. Nie pójdę do Teodora. Nie i koniec.

Tylko gdzie pójdę? Jestem sama w Siniewie i sama na świecie.

22

– Zatrzymaj przed sklepem!

Robert chciał szukać sołtysa w Podgustowie, ale trójka mężczyzn na ławce wydaje się lepszym źródłem informacji. Wyglądają na znudzonych, jakby tylko czekali na zabłąkanych podróżnych.

– Dzień dobry, panowie! – wołając przez uchyloną szybę, stara się zrobić możliwie przyjazną minę. – Dobry wieczór! Szukamy pani Teresy Halby!

– Kogo?!

– Teresy Halby!

– Połówki?!

– Dziękuję, może innym razem. Szukamy pewnej kobiety. Teresy...

– Połówki!

Dopiero w tym momencie Robert zdaje sobie sprawę, że to musi być przezwisko.

– Tak, tak, Połówki!

Jeden z mężczyzn, wyglądający na najmłodszego, bardzo powoli podchodzi do samochodu. Opiera ciężką, pokrytą strupami rękę o przednią szybę i chwilę przygląda się głębokiemu dekoltowi Katarzyny.

– A piękna pani do kogo?

– Też do Teresy – Kasia obdarza pijaczka ślicznym uśmiechem, który może się wydawać szczery.

– A to do Siniewa trzeba jechać, proszę pani.

– Którędy?

– W prawo za żółtym krzyżem.

– Dziękujemy! – Kasia gwałtownie spuszcza sprzęgło i corsa wyrywa do przodu z takim impetem, że informator o mało nie traci ręki.

– Ostra dziś jesteś... – Robert przez chwilę obserwuje w lusterku, jak tamten chwieje się na nogach.

– Z takimi typami trzeba krótko, redaktor, mama mnie nauczyła. – Katarzyna nie przestaje się uśmiechać. – Zaraz by jeden z drugim, nierób, chciał, żeby mu dać na buzuna.

Droga jest pełna dziur. Za krzyżem skręcają. Zapada zmierzch. Mały samochodzik kołysze się na piaszczystych garbach jak kajak na falach. Iwona ciągle milczy. W jej głowie powoli rozdyma się pusty balon. Pusty i wielki. Jest zmęczona nocną rozmową z Robertem, swoimi własnymi emocjami, leśną wyprawą, widokiem krzyża na grobie rodziców, wątpliwościami, których w tej chwili nie potrafi nazwać. Wiodła przez lata smutne, momentami nudne życie. Pełne rozczarowań i frustracji. Trzymała się, dopóki czekała na zmianę. Gdy przestała w nią wierzyć, gdy nie miała już siły czekać – nawet tych kilku dni na odpowiedź z redakcji „Głosu” – o mało nie zginęła. Sąsiadka chciała wejść... przypadek, szczęśliwy przypadek. Strażacy, karetka, szpital, potem wizyta Roberta. I nagle zaczęła się kręcić karuzela. Wszystko dzieje się tak szybko, tak nieoczekiwanie...

Uczucie do niego wypełnia jej brzuch.

Myśl, że tydzień temu chciała się wszystkiego pozbawić i to się mogło udać, sprawia, że sztywnieje. To byłaś ty? Ta zalękniona, rozdygotana dziewczynka połykająca proszki w pustym mieszkaniu?

Tak... I możesz zrobić to znowu.

Zaciska powieki, rozprostowuje i zgina zdrętwiałe palce, potrząsa głową, by wrócić do rzeczywistości. Katarzyna wciąż opowiada o swoich doświadczeniach z pijakami w Lubiczu. Robert słucha piąte przez dziesiąte, wtrąca nieuważnie pojedyncze słówka i próbuje studiować mapę w świetle maleńkiej lampki u sufitu. Żadnego Siniewa nie widzi. Droga, którą jadą, jest na planie nitką grubości włosa odchodzącą w bok od szosy z Podgustowa do jakiegoś Popowa i dalej do Włocławka. Ta nitka kończy się całkiem ślepo. Znika na papierze. A co w rzeczywistości? Jeśli wziąć pod uwagę skalę mapy, ślepy koniec powinien wypadać po czterech, może pięciu kilometrach. Więc albo tam będzie to całe Siniewo, albo coś się nie zgadza. Może trzeba było jeszcze gdzieś skręcić?

– Kasiu, czy gdybym całkiem otworzył okno, to mógłbym zapalić?

– Pal sobie, redaktor, nie żałuj.

Przez kilka minut jadą w milczeniu. Katarzyna skupia się na wymijaniu najgłębszych dołów i największych kałuż, Iwona czuje, jak przykra woń papierosa miesza się z ładnym zapachem mokrych pól uprawnych i dzikich kwiatów, które porastają pobocze, jaśniejąc w mroku biało-żółtymi kępami.

– Światło widzę! – Katarzyna wskazuje palcem jakiś punkt po prawej stronie.

Ani Iwona, ani Robert w pierwszej chwili nie widzą niczego w ciemnościach, ale po kilku chwilach, kiedy w zagonach kukurydzy pojawia się przerwa, oboje dostrzegają światełko, które natychmiast znika. Jeszcze pół minuty kołysania się po wybojach i zagony ustępują miejsca niskim chwastom. Światełko – teraz wyraźne – jest coraz bliżej, tuż za nim widać drugie i trzecie. Szczekający kundel wyskakuje na piach i chwilę biegnie, ujadając, równo ze zwalniającym samochodem.

– Chyba wszyscy już tutaj śpią. – Iwona rozpina pas bezpieczeństwa, pochyla się między siedzeniami kierowcy i pasażera. Jej włosy muskają Roberta w kark.

Robert wyrzuca papierosa na zewnątrz, ale nie zamyka okna.

– Zwolnij, proszę – mówi do Katarzyny. – Przejedziemy do końca i z powrotem, może ktoś się znajdzie.

Potem wszystko dzieje się bardzo szybko. Na łuku drogi światła auta wydobywają z ciemności podłużny betonowy barak. Trzy nagie żarówki wiszą nad drzwiami. Nad czwartym wejściem się nie świeci. W chwili gdy Robert to zauważa, rozlega się bardzo głośny dźwięk, agresywny terkot jak seria z karabinu. Iwona pierwsza dostrzega nieoświetlony motocykl wiozący dwóch ludzi.

– Uwaga!

Za późno.

Kierowca motocykla usiłuje jednocześnie zahamować i skręcić, przewraca się, koziołkując nad własną kierownicą, i pada na plecy w piach. Pasażer przelatuje nad nim, wszystko to trwa może pół sekundy. Krzyk Iwony sprawia, że Katarzyna hamuje. Chociaż jadąca bardzo wolno corsa staje prawie w miejscu, przedni zderzak auta uderza w głowę spadającego na ziemię człowieka. Dźwięk przy tym jest okropny, zwiastujący najgorsze.

– O mój Jezuniu, zabiłam go!

Robert wyskakuje na zewnątrz, w świetle reflektorów pochyla się nad leżącym. Trup?

– Tiiii, kuiiiwa, chuuujuuu!! – Kierowca motocykla podnosi się z ziemi, robi dwa niepewne kroki i próbuje chwycić Roberta za włosy. Śmierdzi przetrawionym alkoholem.

– Odwal się, człowie... – Robertowi nie udaje się dokończyć, bo facet wymierza mu szybki i, jak na pijanego, bardzo celny cios w twarz. Uderzenie jest tak mocne, że go przewraca. Przez moment Robert siedzi bezradnie w piachu między samochodem, motocyklem i dwoma obcymi.

Z nosa leci mu krew. Ale jest już absolutnie spokojny. Ociera twarz, podnosi się powoli, patrząc w twarz Motocyklowego Boksera. Najpierw unika kolejnego ciosu, który okazuje się dużo mniej precyzyjny, potem sam trafia faceta prosto w czoło. Raz, ale bardzo mocno – czuje chrupnięcie we własnym nadgarstku. Bokser, nie wydając żadnego dźwięku, przewraca się na mokry piasek tuż obok swojego kolegi.

– No... Cholerka ciężka, pięknie, redaktor, pięknie... – Katarzyna stoi w otwartych drzwiach kierowcy. – Co teraz z tym... Czy on jest...?

Robert nerwowo obmacuje szyję człowieka leżącego przed autem. Szuka pulsu.

– Żywy. Ale też pijany. To w sumie dobrze, bo ty jesteś trzeźwa, a oni jechali bez świateł i pewnie bez papierów, jak znam życie. Tylko że...

– Że co?

Dopiero teraz z samochodu wychodzi Iwona.

– ...że nam ostatnią rzeczą potrzebną do szczęścia są dzisiaj gliny i komisariat. Zanim pospisują protokoły, będzie jutrzejsze południe. A my...

Robert odwraca się w bok, bo jego uwagę przyciągają teraz zapalane po kolei światła w oknach. Z betonowego baraku wychodzi kilka osób. Po drugiej stronie drogi słychać jakieś krzyki. Ktoś kogoś woła: „Adam, Adam!”.

– ...jesteśmy w bagnie.

Wyciąga papierosa i próbuje przypalić. Ręka mu drży, chyba coś stało się z nadgarstkiem.

– Czego ty tu, kurwa, szukasz?!

– Te... Czekaj.

– Co mi ten, kurwa, bydzie... Gdzie Szklana?!

– Jebli go.

– Czeeee...aj, mówię...

W ciągu niecałej minuty wokół corsy zebrało się co najmniej dziesięć osób w rozchełstanych piżamach i wściekle kolorowych dresach. Dwaj mężczyźni pochylają się nad leżącymi, ktoś usiłuje złapać Roberta za ramię, ale ten opędza się zdecydowanym ruchem i prawie siłą wpycha Iwonę i Katarzynę do samochodu.

Kasia od razu zamyka się od środka.

Robert przysiada na masce. Tylko spokojnie, weźmiemy ich na przeczekanie.

To chyba słuszna idea, bo widok opartego o samochód, palącego i najwyraźniej niemającego zamiaru uciekać kierowcy sprawia, że najbardziej agresywne okrzyki powoli milkną. Ktoś rzuca pomysł, by zadzwonić po policję, ale zostaje natychmiast uciszony. Jeszcze chwila i Robert może przejąć inicjatywę.

– Proszę państwa! Czy mam wam powiedzieć, co tu zaszło?!

– Ja widziałam! – To chyba ta kobieta, która przed chwilą wołała Adama. Może faktycznie stała gdzieś w ciemności i widziała.

– Więc słucham pani – Robert stara się zapanować nad drżącym głosem i włączyć w sobie zestaw pod tytułem przewodniczący zebrania. Napięte nerwy sprawiają, że mówi tak głośno, jakby miał w gardle wzmacniacz.

Kobieta milczy, może się zastanawia, a motocyklista i jego kompan zaczynają się ruszać. Harmider wybucha na nowo. Bokser siada z trudem, patrzy przed siebie nieprzytomnym wzrokiem. Jego niedawny pasażer, nie podnosząc głowy, maca ręką wilgotny piach wokół siebie.

– Co się dzieje?! – Bardzo wysoki, mocno zarośnięty mężczyzna z wielkim brzuchem przepycha się między zebranymi. Głos ma niski, nos dawno temu złamany, na ramiona narzucony dziurawy szlafrok, na nogach klapki z fosforyzującym symbolem volkswagena. Staje nad obu poszkodowanymi, przygląda się im, spluwa obok, potem robi pół kroku w kierunku Roberta i zatrzymuje się tak blisko, że prawie trąca go brzuchem.

Jak obłaskawię tego, będę miał wszystkich.

– Proszę pana – Robert patrzy wprost na brzuchatego. – Proszę państwa! My jechaliśmy prawidłowo przez wieś, kierowała kobieta, jest trzeźwa...

– A pokaż, jaka trzeźwa... No pokaż, kurwa, pokaż!

– Morda! – Wielkolud spogląda na młodego, nagiego do pasa i mocno wytatuowanego chłopaka, który przed chwilą się odezwał. Gdy podnosi dłoń wielkości połowy chleba, młodzieniec milknie i cofa się, chowając za dwiema starszymi kobietami.

Robert ciągnie:

– Moja koleżanka jest trzeźwa i policja to może sprawdzić.

– Koleżanka czy żona? – odzywa się z tłumu piskliwy damski głos.

– A ta druga, ta blada, to kto?!

– Jebać policję! – kolejny młodzian, chudy, ze śmiesznym czubkiem ulepionym z włosów, próbuje wtrącić się do rozmowy.

– Morrrrrda!!! – Wielki Brzuch jest na prawdę konsekwentny.

– Ci dwaj panowie są pijani. – Robert stara się, by to zabrzmiało możliwie nienapastliwie. – Jechali bez świateł i... jak państwo widzicie... nic wielkiego im się nie stało...

– To się okaże.

– ...dlatego ja się nie upieram, żeby wzywać policjantów.

– Je-bać, je-bać!

– Cię zaraz jebnę! – ucisza kolejnego ziomka wielkolud.

Robert czuje, że będzie dobrze. Czas na najważniejsze:

– My tutaj przyjechaliśmy do pani Teresy Halby w bardzo ważnej sprawie rodzinnej. Ważnej dla pani Teresy.

– Połówka nie ma rodziny!

– Jebać, je-bać!

Wielki Brzuch najwyraźniej stracił cierpliwość, bo odwraca się w kierunku chudego i odpycha niedbale lewą ręką, prawie go przewracając.

– Chodź ze mną – mówi do Roberta. – A ty – wskazuje podbródkiem wytatuowanego – zabierzesz chłopaków do Ściany. I motór też. I macie, kurwa, nie wychodzić. A twoje baby niech siedzą w samochodzie, tak lepiej. Szczególnie ta ładna.

Wielki niepotrzebnie się troszczy. Ani Iwona, ani Katarzyna nie mają najmniejszego zamiaru wysiadać. Pierwsza zamknęła oczy i wtuliła się w kąt, druga bezcelowo przekłada drobiazgi w torebce.

Robert i Wielkolud ruszają przez ciemny przysiółek.

– Tu zakręcamy. Śmiało, śmiało... Pan, widzę, człowiek inteligentny, ja sam jestem maturzysta z osiemdziesiątego trzeciego roku, liceum włocławskie. Obecnie na rencie. Pan się tak nie ogląda i nie denerwuje, oni się zaraz rozejdą. Ja ich znam dobrze wszystkich – i złodziei, i tych innych. Rozejdą się, żeby się nagadać. Przedstawienie skończone. Teraz część na konsumpcję. Pan wchodzi w moje niskie progi.

Dom, przed którym stoją, jest ruiną. W ciemności Robert rejestruje częściowo zapadnięty dach i fakt, że nie ma w ogóle drzwi wejściowych. Kuchnia, do której wprowadza go Wielki Brzuch, jest brudna, ciemna i nie ma podłogi. Stół oraz jedyne krzesło stoją bezpośrednio na ziemi. Jest chłodniej niż na dworze lub tak się wydaje. Robert czuje, że ma dreszcze. Albo się w końcu przeziębił, albo to od nadgarstka, który pulsuje równomiernie i coraz mocniej. Nawet bardzo nie boli, raczej tępo swędzi.

– Pan sobie usiądzie, ja coś przygotuję. Jak mówię, że progi niskie, to wiem, co mówię. – W ogromnej dłoni wielkoluda pojawia się butelka wódki z niebieską nalepką.

– Człowiek w kawalerskim stanie wiele nie potrzebuje, tyle co w płynie.

– Ja nie piję – Robert stara się, by zabrzmiało to zdecydowanie.

– Kto nie pije, ten kapuje, jak mówią złodzieje... Zobaczymy, czy to prawda. – Wielki pochyla się nad stołem i wysuwa szufladę, w której trzyma kieliszki. – Chcesz, żebym ci budził Połówkę czy nie?

– Dlaczego Połówkę? Że Halba?

– Pij, to się dowiesz.

– Ale ja...

– Nie wkurwiaj mnie.

– Dobra. Lej pan.

Nie wierzę, że to powiedziałem.

Gospodarz nalewa z triumfalnym uśmiechem.

Jeszcze mogę nie wypić.

Chwila skupienia z kieliszkiem w dłoni. Wódka jest chłodna. Pachnie gorzko, metalicznie, ziemiście. Wielkolud przechyla jednym haustem swój kieliszek i od razu wlewa sobie następny. Robert jeszcze przez moment wącha alkohol.

– No! – Wielki Brzuch sapie, znowu kładzie ogromną rękę na Robercie.

– Już, już...

Jak wszystko dla sprawy – to wszystko. Jednemu kieliszkowi dam radę.

Pół kieliszka, głęboki oddech, drugie pół.

– Pijesz jak pedał.

– Dawno nie miałem wódki w ustach... – Robert krzywi się i ociera wargi. Dopiero teraz zauważa, jak brudne ma ręce.

Odstawia kieliszek.

Poza fatalnym smakiem w ustach i pieczeniem w gardle – nic strasznego się nie dzieje.

Odwraca szkło do góry dnem.

– Na razie dosyć – mówi zdecydowanym tonem, a przynajmniej tak mu się wydaje. – Chodzi mi o to... Cholera, mocna jednak ta wódka, naprawdę bardzo dawno nie piłem... O to, że nasza sprawa do pani Halby jest bardzo pilna. Znalazł się grób jej matki. Prawdopodobnie będzie ekshumacja. Pan wie, o czym ja mówię?

– Wiem, wiem... – Gospodarz najwyraźniej gotów jest dalej pić sam, bo nalewa sobie już po raz trzeci. Cały czas stoi nad Robertem. – To dobrze, że się grób znalazł. Powinni ją tutaj przywieźć, te matkę, i pochować na cmentarzu w Podgustowie, gdzie stara Waleria leży. Tam nawet jest jeszcze miejsce obok.

– Pan dobrze zna Teresę?

– Bardzo dobrze.

– Więc mnie pan zaprowadzi?

– Mogę. Tylko napijemy się jeszcze po jednym, bo nie ma się co spieszyć. Niech się rozejdą od auta. Połówka mieszka tam, obok miejsca, gdzie wy stoicie. Prawie pod jej oknem żeście...

– Dlaczego Połówka?

– Nie wiesz?

– Nie wiem.

– Popalona jest w połowie. Twarz i ręka. Teraz już mniej. Wcześniej bardzo... Daj kieliszek.

Robert odwraca szkło i pozwala sobie nalać. Wyciąga papierosy, częstuje wielkoluda.

– Ona mieszka sama. Zawsze sama od śmierci starej Walerii. Służy u księdza. W Podgustowie. Nie tylko służy. No, pij!

– Twoje zdrowie! – Robert wypija duszkiem. Łatwo weszło, łatwo wyjdzie. Chyba.

– Tośmy się poznali – Brzuchaty nalewa sobie po raz piąty. – Sławek jestem. Mówią tu na mnie Kita, ale tylko jak nie słyszę, ha, ha!

– Robert jestem. Robert Pruski.

23

Teresa budzi się z głębokiego snu z przeczuciem, że stało się coś nadzwyczajnego. Natarczywe stukanie w drzwi, głosy za oknem. Podchodzi do firanki, widzi stojący na środku drogi samochód. Pukanie powtarza się. Idzie do drzwi. Przez chwilę stoi niezdecydowana.

– Terenia... To ja, Kita.

Gospodyni zapala niewielkie światło w kuchennej wnęce. Zakładając tenisówki i płaszcz przeciwdeszczowy, spogląda w małe lusterko. Poprawia włosy i upewnia się, czy dostatecznie przykrywają lewy policzek. Otwiera najpierw górny zamek, potem dolny. Uchyla drzwi. W ciemnym korytarzu stoi pan Sławek. Ledwo się mieści pod niskim sufitem. Obok – nietutejszy długowłosy mężczyzna, też wysoki, w przemoczonym, lekkim ubraniu. Wygląda sympatycznie.

– Jest sprawa – Sławek zionie wódką, co absolutnie Teresy nie dziwi. – Wpuścisz nas?

– Proszę.

– Dzień dobry, ja się nazywam Robert Pruski, jestem dziennikarzem z Torunia.

– Niech pan usiądzie. Mam zrobić herbaty?

– Zrób, zrób... – Wielki Brzuch siada na krześle pierwszy. Słychać lekki trzask naprężonego drewna, ale mebel jakoś wytrzymuje. Nie masz co mocniejszego?

Teresa spogląda ukradkiem na Roberta. Przybysz przypatruje się jej całkiem jawnie, ale kobieta nie zauważa w jego spojrzeniu zdziwienia ani obrzydzenia.

Wielkolud podnosi w górę wyciągniętą z kieszeni szlafroka niedopitą butelkę.

– Nie masz, nie masz... Nie szkodzi, ja mam, tylko naszykuj kieliszki.

– Pani Tereso – Robert postanawia nie tracić czasu – przyjechałem tutaj w sprawie pani mamy.

– Moja mama nie żyje.

– Wiem. Chodzi mi o jej grób.

– Ja nie wiem, gdzie jest jej grób. Ja w ogóle...

Gospodyni milknie w pół zdania i przez chwilę zajmuje się wsypywaniem herbaty ze słoika do trzech różnych szklanek. Wielki Brzuch też milczy.

Robert stara się mówić spokojnie i rzeczowo.

– Do niedawna nikt, albo prawie nikt, nie wiedział, gdzie jest miejsce... pochowania... nie tylko pani mamy, ale jeszcze kilku innych osób, które też zginęły, czy zaginęły, bo nie wiadomo było, co się stało z ich ciałami... Ale teraz już wiemy, gdzie są groby. Znaleźliśmy to miejsce.

– Gdzie? – Teresa zadaje pytanie, nie odwracając głowy.

– W Toruniu, pod Toruniem. W lesie.

– Na cmentarzu?

– Nie. W dzikim lesie...

Gospodyni, wciąż odwrócona tyłem, przez chwilę patrzy, jak elektryczny czajnik grzeje wodę i spod jego wieczka wydobywa się najpierw cienki obłoczek, a potem coraz większy strumień rozgrzanej pary. Gdy urządzenie wyłącza się z cichym kliknięciem, Teresa zaczyna szukać czegoś w szafce nad zlewozmywakiem, ale nic nie wyjmuje, tylko z miejsca w miejsce przestawia pudełka, miseczki i słoiki.

Robert siada obok Wielkoluda, nie przestając mówić.

– W dodatku chyba wiem, kto jest odpowiedzialny za śmierć i pani mamy, i tego mężczyzny, który z nią wtedy był... Alojzego Tomasika. Chce pani wiedzieć?

– Nie znam żadnego Alojzego.

– To nie był pani ojciec?

– Nie wiem. Nie znam swojego... babcia mi nigdy... Nie wiem. Skąd pan to wszystko...?

– Dzięki jednej pani, która czeka teraz w samochodzie. Jej rodzice także zginęli. Z ręki tego samego mordercy.

– Mordercy?

– Tak.

– Może ją pan zaprosić.

– Za chwilę. Chciałem pani jeszcze powiedzieć...

– On mi się przyśnił, w tym tygodniu. – Teresa odwraca się z parującym czajnikiem w ręce. Głowę ma mocno przechyloną, ale patrzy Robertowi prosto w oczy.

– Kto?

– Człowiek z raną.

– Z jaką raną?

– Na głowie... Dlaczego tak jest, że on mi się przyśnił dopiero teraz, chociaż tyle lat minęło? Dlaczego akurat teraz pan tu przyjeżdża? Czy to jest przypadek, czy coś się dzieje?

– Chyba coś zaczęło się dziać.

– Dlaczego?

– Ja nie wiem, pani Tereso. Po prostu nie wiem... Zdarza się, że pani o kimś myślała i on w tym momencie akurat zadzwonił, prawda?

– Do mnie nikt nie telefo... ja... nie mam... Chyba że ktoś zadzwoni na plebanię. – Teresa zalewa herbaty wrzątkiem, ustawia szklanki na stole, a obok nich dwa kieliszki do wódki, wreszcie wyciąga z szafki cukiernicę w kwiatki. Wielkolud polewa w milczeniu.

Ona siada na krześle bokiem, poprawia włosy, przyciskając je do policzka. Zakłada nogę na nogę, twarz opiera na dłoni. Końcówki długich loków muskają odsłonięte szczupłe kolano.

– Pan powiedział, że to był morderca.

– Był. Śmierć pani mamy i śmierć rodziców tej pani, która ze mną przyjechała, są ze sobą związane... i jeszcze kilka innych śmierci. Te osoby, zabite przez jednego człowieka, one są prawdopodobnie pochowane we wspólnym grobie, który odnaleźliśmy.

– Pan jest policjantem?

– Nie, dziennikarzem. Chcę z panią porozmawiać o rodzicach i o wszystkim, co pani w związku z nimi pamięta.

– Nic nie pamiętam. Jak byłam mała, babcia Waleria obiecywała, że opowie mi wszystko, jak będę duża, ale... ona...

– Pani Anna Waleria Kochan?

– Moja babcia.

– Ona nie żyje?

– Nie żyje. Pan skąd wie, że miała na pierwsze imię Anna?

– Dotarłem razem z tą panią, o której mówiłem, do starych akt pewnej sprawy. Dowiedzieliśmy się, że jako dziecko została pani przekazana babci. Proszę mi powiedzieć o tym człowieku z raną.

– Ja go nie pamiętam. Mówię, że to mi się tylko przyśniło. Było tak, jakby mi się przyśniły wspomnienia.

– Co konkretnie?

– Wie pan, jak we śnie... Różne obrazy... Domek.

– I co?

– To takie dziwne. Raz jestem w tym domku, a raz patrzę na niego spod żywopłotu. Oglądam mamę. Jeżeli to jest moja mama, bo ja nie pamiętam, nie mam żadnego zdjęcia. To znaczy mam, ale tylko takie, na którym mamusia jest jeszcze całkiem młodziutka... Mam je tutaj, w dokumentach babci.

– Mogę je od pani pożyczyć?

– Zaraz znajdę.

– Dobrze. Za chwilę. Na razie niech pani mi opowie o tym człowieku z raną.

– On... nie wiem, jak mam to powiedzieć... on patrzy. Raz jest tak, że ja patrzę na to, co tam się dzieje, a raz on jakby patrzy moimi oczami. Bo mi się to przyśniło więcej niż raz. Ale dzisiaj snu nie było. Tak jakbym już zobaczyła, co miałam zobaczyć. Jakbym miała opowiedzieć o tym panu. Tak miało być?

– Nie wiem, może.

– Bo Bóg tak chciał?

– Nie wiem.

– Żeby była sprawiedliwość?

– Nie wiem, czy jest w tym jakiś sens. Do sprawiedliwości jeszcze chyba daleko. Na razie mamy... po prostu robimy swoje. Pani Tereso, zostało niewiele czasu. Mieliśmy tutaj wypadek, jeszcze dzisiaj musimy wracać do Torunia. W tym tygodniu wszystko to znajdzie się w gazecie. Będziemy szukali dalszych śladów i postaramy się pomóc.

Robert czuje, że poza promieniującym boleśnie nadgarstkiem i dojmującym zimnem, które obejmuje go całego, w organizmie zaczyna się jeszcze inny, niepokojący proces. Proces, który doskonale zna. Tym bardziej trzeba się spieszyć.

– Co pani konkretnie zobaczyła?

– Gdzie?

– We śnie.

– Nic szczegółowego. Poczułam, że ten z raną idzie do domu, gdzie jest moja mama z obcym i chyba ja sama też tam jestem, bo bawię się z kotkiem. Miałam malutką kotkę, to pamiętam. Ten, co idzie, ma coś w ręku, chyba broń.

– Siekierę?

– Nie wiem. To się nie pokazało.

– Jak wyglądała ta jego rana?

– Biegła nad okiem. Chyba nad lewym... nad jego lewym. Zagojona, ale nie do końca. Czy to jest ważne?

– Tak.

– On ma na sobie dres. Jak sportowiec, ale taki... z dawnych lat.

– Jak żołnierz?

– Tak! Skąd pan wie?

– Bo to był żołnierz. Tak myślę. Żołnierz radziecki.

– Ty to mówisz poważnie?! – Wielkolud, który dotąd tylko się przysłuchiwał i pił, gestem daje Robertowi do zrozumienia, że chciałby zapalić.

– Zupełnie poważnie. Nie wiemy, jak się nazywał, nie wiemy, czy żyje, ale wiemy, że był stacjonującym w Toruniu żołnierzem z sowieckiej jednostki wojskowej. Zabił siedmioro ludzi, może ośmioro. Zostawił ślady i ówczesna milicja mogła go być może złapać, ale nie chciała. Pani wie, o czym mówię?

Teresa milczy, wielki odpowiada za nią:

– Bali się Związku Radzieckiego?

– No właśnie. A pani jest prawdopodobnie jedyną osobą, która widziała zabójcę i przeżyła. Ile pani miała wtedy lat? – Robert wyciąga paczkę papierosów, szybko przelicza zawartość – jest źle, ale teraz nie będzie się tym martwił. Częstuje Wielkiego, patrząc pytająco na Teresę.

– Cztery. Pięć.

– I to wtedy się pani poparzyła?

– Wtedy.

– Dobrze... Nie gniewa się pani, że tak pytam o wszystko?

– Nie gniewam.

– To teraz my wyjdziemy na papierosa na korytarz, a pani poszuka w tym czasie zdjęcia swojej mamy, dobrze?

– Nie trzeba wychodzić. Ja dam coś zaraz na popielniczkę. Zdjęcia poszukam.

– My jednak wyjdziemy.

Robert daje Wielkiemu Brzuchowi znak, że chciałby znaleźć się z nim na powietrzu. Gdy wychodzą na korytarz, wyciąga z kieszeni notes i długopis, ale nie ma czasu czegokolwiek napisać, bo natychmiast podbiega Katarzyna.

– Nie chce zaskoczyć!

– Co?

– Silnik mi nie odpala. Wszystkie lampki się świecą.

– Jasna cholera, tego brakowało...

– Poczekaj... – Wielkolud, z papierosem w kąciku ust, rusza w kierunku samochodu. Mija stojącą w milczeniu Iwonę i próbuje usiąść za kierownicą, ale przekonuje się, że jest za wielki na mały fotel. W końcu przekręca kluczyk, klęcząc w otwartych drzwiach. Robert stoi za jego plecami. Lampki kontrolne na pulpicie świecą się w komplecie. Silnik nie reaguje na ruchy kluczykiem.

– Panie poczekają. – Sławek zwany Kitą, nie tracąc rezonu, klepie wielką dłonią w dach samochodu. Kasia nawet nie śmie protestować. – Coś zaraz poradzimy, tylko pomyślimy. Jest tu taki jeden, trzeba go obudzić. Zaraz przyjdę.

Szurając klapkami, odchodzi w głąb osady.

– Jezuniu mój, co my teraz zrobimy? – Kasia chodzi nerwowo wokół samochodu.

– Pójdziecie obie na herbatę do pani Halby, zaprowadzę was. A potem zajmę się samochodem.

– A da się go tutaj naprawić?

– Nie mam pojęcia. Trzeba poczekać na naszego dużego znajomego. Chodźcie.

Katarzyna wchodzi do mieszkania jako pierwsza. Iwona w progu odwraca się. Przysuwa usta do ucha Roberta.

– Piłeś coś...

– Musiałem pociągnąć z tym gościem. Inaczej by nie gadał. Nie martw się. Mamy teraz ważniejsze rzeczy na głowie... Pani Tereso, to są moje koleżanki z Torunia, Katarzyna i Iwona, o której pani mówiłem. Pani ma... A może przejdziemy wszyscy na ty? Będzie łatwiej.

Gospodyni podaje dłoń najpierw Iwonie, a potem Kasi.

– Przepraszam, że u mnie tak skromnie. Może panie... może usiądziecie po prostu na łóżku.

Katarzyna siada na brzegu stojącej w ciemnym kącie wersalki. Wyjmuje aparat fotograficzny i patrzy pytająco na Roberta. Mądra dziewczyna, mimo wypadku nie straciła głowy.

– Możemy pstryknąć pani kilka zdjęć?

Teresa tylko kiwa głową. Nie zwraca uwagi ani na Katarzynę, ani na jej aparat. Patrzy na Iwonę, która stoi w kącie, oparta o ścianę. Iwona też się jej przygląda.

– Pani... znaczy się... ty go naprawdę widziałaś? – pyta.

– Jego?

– Tego bandziora, który... – Iwona nie kończy.

– Mówiłam już Robertowi, że to był sen.

– Sen? – Iwona jeszcze uważniej przygląda się gospodyni, która staje teraz nad zlewem, by nalać nową porcję wody do czajnika. Jedyne zapalone w mieszkaniu światło – kuchenna lampa – oświetla przez chwilę zdeformowaną dłoń.

– On ci to zrobił?

– Co zrobił? – Teresa gwałtownie odwraca się w kierunku Iwony, jakby chciała zapytać: „A co ci do tego, bladolica paniusiu?”.

Iwona robi dwa kroki w jej kierunku, wyciąga ręce. Teresa, jak zahipnotyzowana, podaje najpierw prawą, a potem, bardzo powolnym ruchem, lewą dłoń. Stoją tak w ciszy przez kilka sekund. Robert zauważa, że są niemal równe wzrostem. Żarówka w kuchni – otoczona ćmami – na moment przygasa. Teresa opiera brodę na ramieniu Iwony. Złotomiedziane włosy mieszają się z kruczoczarnymi.

Kasia nie robi na razie zdjęć. Chowa twarz za aparatem, jak gdyby nie chciała na to patrzeć. Robert przy stole popija herbatę. Chętnie napiłby się znowu wódki, ale Wielki Brzuch zabrał butelkę ze sobą.

24

Major Suchynin odzyskuje przytomność w karetce pogotowia. Leży na czymś miękkim. Ostrożnie otwiera oczy, nie rusza się. Nadal boli go zraniony bok, ale już jakby inaczej. Czuje, że ktoś obandażował mu tułów.

Próbuje połączyć dźwięki i obrazy, które pojawiają się w jego zawężonym polu widzenia. Na głowie ma... co to jest? Trudno orzec bez pomacania, a ruszać ręką na razie nie chce. Chyba bandaż. W nadgarstek wbito mu końcówkę jakiejś gumowej rurki, która biegnie wyżej, do umieszczonego na ścianie zbiorniczka. Dwaj częściowo tylko widoczni sanitariusze w szarych kitlach rozmawiają o łowieniu ryb, a może o ich sprzedawaniu. Jeden stoi odwrócony tyłem, drugi bokiem, bawi się pudełkiem zapałek. Żaden z tej dwójki nie zwraca uwagi na leżącego.

Przez półprzymknięte drzwi szpitalnej furgonetki widać tył milicyjnej suki. Nad nią kawałek jasnego nieba. Przechodzi milicjant, po nim drugi. Trzeci podchodzi do karetki – w okienku widać przez moment wielkie rondo jego czapki, trzaskają drzwi szoferki, słychać rozmowę, major nie jest w stanie rozróżnić poszczególnych słów, ale z tonacji głosów wynika, że jeden mężczyzna pyta o coś podniesionym głosem, a drugi – ciszej – wyjaśnia.

Znowu trzask w szoferce, milicyjna czapka pojawia się w gwałtownie otwartych tylnych drzwiach auta. Suchynin zamyka oczy.

– Będzie żył?

– Będzie – to mówi chyba jeden z sanitariuszy.

– Czemu nie przykuty?

– Nie ma kajdanek.

– Powinny być na wyposażeniu.

– Ale nie ma.

– Znaleźć i przykuć. Natychmiast. I meldować kapitanowi, kiedy go możemy brać.

Milicjant odchodzi w swoją stronę. Sanitariusze wymieniają jakieś mrukliwe uwagi. Major – z zamkniętymi oczami – chwyta tylko słowa: „Doktora pytaj”.

Jeden z mężczyzn wychodzi, drugi pochyla się nad leżącym. Oddech ma śmierdzący. Suchynin stara się nie drgnąć. Tamten wisi nad nim jeszcze kilka sekund, po czym także wychodzi.

Zastanawiając się nad szansami ucieczki, major próbuje najpierw unieść o kilka centymetrów prawą nogę, po niej lewą. Dalej kolejno ręce, głowa... Boli. Potwornie boli czaszka. Ale wszystko działa. Siada na noszach. Teraz widzi więcej.

Cały czas są na terenie kombinatu. Nie ma już dymu w powietrzu, ale stoją wozy straży pożarnej, mnóstwo milicji, jest nawet wojskowy autobus. Kręci się sporo cywilów o kanciastych, ponurych twarzach. A więc znaleźli ciała. Mają go.

Ale na razie niczego nie wiedzą.

Nie miał przy sobie dokumentów, motorek kupił na bazarze w Baranowiczach, tablice rejestracyjne, które ktoś musiał już wziąć – od złodzieja. Odcisków palców jeszcze mu pewnie nie pobrali. O ile go nie sfotografowali, jest anonimem znalezionym po wypadku w pobliżu miejsca pożaru. Za kilka minut wszystko może się zmienić.

Patrzy przez boczne okna: pusta przestrzeń, las oddalony o co najmniej pięćset metrów, po drodze uzbrojeni ludzie. Sanitariusze już wracają, jeden jest wyższy od drugiego o dwie głowy. Ten mniejszy niesie kajdanki. Job twoju mać!

Kładzie się z powrotem na nosze i zaczyna jęczeć. Mały i duży już tu są. Stają zdziwieni w otwartych drzwiach. Jęk leżącego przechodzi w krzyk. Zwija się, jak gdyby dostał ataku wyrostka, lewą ręką chwyta się teatralnym gestem za szyję, drugą dłoń zaciska kurczowo na wsporniku noszy. Już nie krzyczy, ale histerycznie wyje.

Sanitariusz kogoś woła, do karetki wpada doktor w białym fartuchu, major zaczyna się rzucać. Lekarz przeklina siarczyście – ciekawe, na jakiej akademii się tego nauczył. Suchynin odgrywa swoją rolę coraz lepiej. Gdy obaj pomocnicy próbują go unieruchomić, a lekarz wrzeszczy, domagając się jakiegoś środka, zdwaja wysiłki. Teraz jednocześnie wije się, kopie w nosze i próbuje zerwać bandaż z głowy, ale sanitariusz o śmierdzącym oddechu przyciska mu piersi kolanem i – trzeba mu oddać – silny jest jak koń. Mocują się chwilę, lekarz wali dwa razy otwartą dłonią w metalową przegrodę dzielącą ich od szoferki. Niewidoczny kierowca odbiera sygnał – włącza koguta na dachu i samochód rusza.

O to chodziło.

Kilka wężowych ruchów, pozornie przypadkowy wyrzut ręki, który wytrąca doktorowi przygotowaną strzykawkę, seria przekleństw mieszających się ze skowytem majora. Wytrzeszczając oczy i wariacko kręcąc głową, Suchynin uniemożliwia założenie kajdanek. Widzi już, że podskakujące na wybojach auto wyjeżdża z terenu fabryki. Jakieś krzaki w tylnym oknie, kawałek bramy – zna ją bardzo dobrze. Teraz będzie pięć kilometrów lasu, potem już szosa. Nie ma chwili do stracenia.

Mocne, celne kopnięcie w głowę powala pierwszego z sanitariuszy. Doktor i drugi pomocnik nieruchomieją. Zwijający się przed sekundami z bólu napastnik działa precyzyjnie. Lekarz dostaje cios w szyję i pada na kolana. Suchynin jest już na nogach, został mu trzeci i najgroźniejszy przeciwnik – siłacz o nieświeżym oddechu. Przez chwilę obaj patrzą sobie w oczy, pochyleni pod niskim sufitem. Major atakuje pierwszy. Mocne kopniecie w piszczel połączone z uderzeniem w splot słoneczny. Sanitariusz upada bez tchu, waląc głową w kant rozkładanego stolika.

Rzut oka przez tylną szybę. Leśna droga ucieka bardzo szybko – szofer pędzi. To dobrze, są już pewnie dwa kilometry od fabryki. Jeszcze kilometr można wyczekać. Zrywa z głowy bandaż, dotyka gazy przyklejonej plastrem do wystrzyżonej częściowo głowy. Boli, ale nie bardzo. Przeszedł pewnie wstrząs mózgu i tyle.

Przez chwilę, siedząc w kucki, przygląda się swoim nieruchomym ofiarom. Niższy z sanitariuszy wydaje jakiś jęk. Major otwiera tylne drzwi, blokuje je stopą i wypycha najpierw nosze, a za nimi ciało wracającego do przytomności mężczyzny, który w chwili upadku wydaje krótki, przeraźliwy krzyk zagłuszony przez pracujący na dachu karetki kogut.

Patrzy, jak tamten toczy się po kamienistej nawierzchni, rozpaczliwie próbując wyhamować pęd własnego ciała. Auto nadal rozpędzone. Kierowca najwyraźniej nie spogląda w lusterka. Dobrze, są o kolejne kilkaset metrów od kombinatu. To cenne metry. Ale za długo czekać nie można.

Zrywa ze ściany i wyrzuca szafkę z lekarstwami. W ostatniej chwili łapie się uchwytu pod sufitem – hamowanie kierowcy, który wreszcie dostrzegł, co się dzieje, jest tak gwałtowne, że wszystko w środku wali się na ścianę przy szoferce, a otwarte przed chwilą drzwi zatrzaskują się z hukiem. Suchynin, z trudem pokonując siłę bezwładu, dopada ich, otwiera, wyskakuje, gdy auto jest jeszcze w ruchu, i nie patrząc za siebie, kilkoma skokami pokonuje przydrożny ugór dzielący go od lasu. Potyka się, pada, parząc obie dłonie pokrzywami. Ból w okolicach przepony gwałtownie się wzmaga, ale on tylko klnie, wstaje i pędzi dalej między niewysokie sosny i świerki. Gna z maksymalną prędkością jeszcze przez kilkaset metrów. Zwalnia dopiero wtedy, kiedy jego własny oddech staje się głośniejszy od dobiegającego z tyłu jazgotu wciąż włączonego koguta karetki. Potem biegnie szybkim truchtem. Zna ten teren i ma dużą przewagę. Nie dojdą go łatwo nawet z psami.

25

Wtorek, 22 czerwca, Siniewo

Gdy jeszcze zajmował się pisaniem tak zwanych obrazków z terenu, Robert nieraz bywał w miejscach takich jak to. Poznał biednych ludzi z zapadłych wiosek i sądził, że nic już nie jest w stanie go zaskoczyć. Rozmawiał kiedyś z chłopakiem, który wstrzyknął płyn akumulatorowy swojej narzeczonej i zarazem sąsiadce – chciał przerwać ciążę, której był sprawcą. Gdy skonała w męczarniach, spuścił ciało Drwęcą i pojechał na wesele siostry. Robert pojawił się u niego siedem lat później, kiedy tamten, warunkowo zwolniony, wrócił do rodzinnej wioski. Żył spokojnie, spotykał się z rodziną zamordowanej w kościele, jedni od drugich pożyczali kabel do magnetowidu albo traktor. O zbrodni nie rozmawiali w ogóle. Reszta sąsiadów mówiła po prostu „tamta sprawa”. Życie toczyło się dalej.

Innym razem odwiedził upośledzonego chłopaka, lokatora betonowego bloku stojącego w środku wielkiej pustki, gdzieś pod Inowrocławiem. Pamięta, że chłopak miał na imię Jacek. Ojciec i matka posłali Jacka za kraty w zastępstwie za brata. Bo brat miał żonę, troje dzieci na utrzymaniu, firmę transportową i niezapłaconą grzywnę, którą sąd mu zamienił na trzydzieści dni aresztu. A Jacek był trwale bezrobotny, od osiemnastego roku życia na zasiłku socjalnym, właściwie tylko przeszkadzał rodzicom w ciasnym mieszkaniu. Policjanci z miejscowego posterunku doskonale wiedzieli, że wiozą do aresztu nie tego brata co trzeba, ale nikomu to nie przeszkadzało. W celi trzej złodzieje gwałcili Jacka przygłupa na wszystkie możliwe sposoby, okaleczyli go, poili moczem, próbowali oślepić. Odsiedział całe trzydzieści dni. Wrócił do rodziców i wszystko było po staremu. Chłopak był bardzo zdziwiony, gdy Robert zapytał, czy brat podziękował mu za poświęcenie.

Mógłby opowiadać takie historie godzinami.

A jednak Siniewo zaskoczyło go pozytywnie.

Najpierw Wielki Brzuch sprowadził człowieka, który obejrzał corsę i znalazł przyczynę awarii: przepalony bezpiecznik. Potem pojawił się wezwany młodzieniec z czubkiem na głowie – wielkolud wysłał go po motor. Razem z motorem – i butelką wina – zmaterializował się Bokser, teraz dla odmiany skłonny do przeprosin i braterskich gestów. Włochaty Czubek pojechał na jego maszynie po szwagra, nocnego stróża i dysponenta kluczy od stacji benzynowej położonej piętnaście kilometrów dalej. Razem ze szwagrem – oraz bezpiecznikiem do auta – wrócili po niecałej godzinie.

Nie chcieli pieniędzy ani za bezpiecznik, ani za wypalone paliwo.

Motocyklowy Bokser i Wielki Brzuch zdążyli w tym czasie opróżnić na stojąco dwie butelki; Iwona z Teresą zdążyły opowiedzieć sobie nawzajem kilka historii z życia sierot, które Robert ponotował; Kasia zdążyła się uspokoić, szczególnie po tym, gdy silnik wreszcie zaskoczył.

Teraz jadą do Torunia zmęczeni i milczący. Radio, grające wyłącznie przeboje, cicho pobrzękuje w tle. Minęła czwarta rano, powoli robi się jasno. Niebo jest wciąż zachmurzone, ale to już nie są wczorajsze, ciężkie chmury, lecz mleczne obłoczki zwiastujące ciepły dzień. Iwona co rusz przysypia na tylnym siedzeniu, Robert układa w myślach teksty i od czasu do czasu zagaduje Katarzynę.

– Możemy się umówić tak, że ty się teraz wyśpisz i zaczniemy wspólnie robotę, dajmy na to, o trzeciej?

– Możemy, redaktor. – Chociaż szosa jest pusta, Kasia jedzie bardzo wolno. – A ty co będziesz robił? Do domu cię zawieźć?

– Zawieź nas oboje do Iwony, jeśli mogę cię prosić. Wiesz, nie mogę obiecać, że się uda, ale poproszę jutro Warszawę, by zapłacili i tobie, i Justynie dodatkową stawkę. To jest sytuacja wyjątkowa. Jeszcze nie robiliśmy drugiej wersji całego numeru. I w dodatku będzie to najgrubszy numer od świąt, a wszystko musimy zrobić w dwa dni. Powinni się zgodzić.

– Jezuniu... fajnie by było.

Ostatni odcinek drogi upływa w ciszy. Kasia wyłączyła radio, chyba oddaje się myślom o sobie jako przyszłej redaktor graficznej „Głosu”. Wszyscy, śmiertelnie zmęczeni, żegnają się przed blokiem przy Gagarina.

Dziesięć minut później, w mieszkaniu na dziewiątym piętrze, Iwona i Robert zasypiają w ubraniach.

* * *

Robert budzi się dwie godziny później. Bierze szybki prysznic i kreśli parę słów na kartce, którą kładzie pośrodku kuchennego stolika. Chwilę stoi nad śpiącą Iwoną, potem cicho zamyka za sobą drzwi.

Po drodze do redakcji kupuje pall malle i tabletki przeciwbólowe, które – już przed komputerem – popija pierwszą kawą. O wpół do dziesiątej zaczyna pisać.

Wstrząsające szczegóły największej zbrodni w historii Torunia. Niedobrze. Siedem ofiar, jedno zaginięcie, masowy grób. Nie. Najpierw jakiś nadtytuł: Dziennikarskie śledztwo „Głosu Torunia”.

Pompatyczne, ale potrzebne.

Teraz: Sowiecki żołnierz zamordował... Nie. Co odkryliśmy w lesie za lotniskiem aeroklubu? Bez sensu, nie powinno być znaku zapytania. Najpierw trzeba chyba napisać tekst, a tytuł się wymyśli na końcu.

„To się zdarzyło jeszcze w latach osiemdziesiątych, ale dramatyczny finał wydarzeń, o których opowiemy Państwu w dzisiejszym numerze »Głosu«, rozegra się w najbliższych dniach na naszych oczach. W miniony poniedziałek odkryliśmy w lesie pomiędzy lotniskiem aeroklubu a Barbarką miejsce, w którym najprawdopodobniej pochowanych jest siedmioro mieszkańców Torunia i okolic...”

Niedobrze, przecież nie wiadomo, gdzie mieszkał Pan Anonim.

Może tak: „...w którym najprawdopodobniej pochowanych jest siedem ofiar seryjnego mordercy...”

Nie. Inaczej: „...siedem ofiar niewyjaśnionych do tej pory zbrodni, których, według naszej wiedzy, dopuścił się żołnierz Armii Czerwonej, wyznawca obłędnej religii nakazującej...”

Nie. O tym dopiero w drugim, albo nawet trzecim tekście.

„Przypomnijmy: nieistniejąca już jednostka Armii Radzieckiej zlokalizowana u zbiegu ulic Polnej i Grudziądzkiej była miejscem znanym ze słyszenia każdemu mieszkańcowi Torunia, a jednocześnie bardzo tajemniczym. Wysokie mury kryjące koszary i małe miasteczko z własnymi sklepami, osobna linia kolejowa znikająca za wielką bramą, wreszcie: poligon otoczony dwoma rzędami siatki wzmocnionymi przez drut kolczasty pod napięciem. Nie mniej tajemniczy wydawali się ci nieliczni oficerowie radzieccy, którym pozwalano wychodzić do miasta i którzy usiłowali sprzedać złoto, by kupić dżinsy u któregoś z prywaciarzy na Szewskiej albo Szczytnej. Jeden z żołnierzy wychodził jednak nocą...”

Nie, nie... Nie wiadomo, czy nocą, to trzeba jakoś inaczej...

„Jeden z żołnierzy wychodził z jednostki w zupełnie innym celu...”

Jest dwunasta w południe, gdy zapisuje na dysku pierwszy plik – wprowadzenie w temat. Trochę o samej zbrodni, trochę o Rusku, trochę zapowiedzi kolejnych tekstów. Dziesięć tysięcy znaków. To pójdzie od pierwszej strony z przerzutem na drugą. Jako ilustracja posłuży zdjęcie od Krawieckiego. Jest straszne, w dodatku czarno-białe, ale nie ma co się wahać, okładka musi walić po oczach, a czerń i biel do tego tematu pasują jak znalazł. Dorobi się jeszcze sztucznie czerwone tło.

Na drugiej stronie dadzą zdjęcia rodziców Iwony plus całą jej historię. Na trzeciej – zdjęcie młodej Haliny Halby i opowieść Teresy z jej zdjęciem na tle własnego pokoiku w Siniewie. Potem będą fotografie krzyża w lesie – Iwona obiecała zaprowadzić Justynę za lotnisko. Dalszą część tekstu można ilustrować zdjęciami tytułów ze starych „Nowin” – jutro rano Justyna porobi je w Książnicy. Do tego archiwalne fotografie: ostatni Rosjanie wyjeżdżają z jednostki w dziewięćdziesiątym pierwszym – jakiekolwiek zdjęcie, byle było widać i żołnierzy, i broń. Dobrze będzie jeszcze dorzucić współczesne ujęcie tego, co zostało po ruskich koszarach plus zdjęcia fortów i fosy przy lotnisku. Justyna zrobi grafikę z mapką lasu i zaznaczonymi miejscami zbrodni. Dwanaście stron ciurkiem wyjdzie lekko.

Czeka cię dużo pisania, chłopie.

Teraz Warszawa.

– Dzień dobry, Pruski z Torunia mówi, mam wyjątkowo pilną sprawę do wiceprezesa. Oczywiście. Tak, bardzo pilne. Awaryjne wręcz. Tak. Dzień dobry, panie Jerzy. Pruski z Torunia. Mam dobrą wiadomość. Nie, nie to. Jest lepiej. Mamy autentyczny hit, poświęcimy na to cały przód numeru. To jest historia kryminalna, naprawdę mocna, z aspektem historycznym, plus wzruszające dzieje rodzin poszkodowanych, plus własne dochodzenie tygodnika. Ja z Justyną, oczywiście. Będziemy tylko musieli zaangażować dodatkową osobę do składu komputerowego na dwa dni, bo robimy, oczywiście, cały numer praktycznie od nowa, tak że tu trzeba by dać jakąś ekstra stawkę, myślę, że premia dla Justyny i chociaż półtora tysiąca dla tej współpracowniczki. Tak, konkretna babka. Opowiedzieć? Chętnie. A ile pan ma dla mnie czasu teraz? Aha... Mamy siedem zabójstw sprzed ponad dwudziestu lat. Wyjaśniliśmy je przez ostatnie dni zupełnie sami, policja dowie się wszystkiego od nas, z numeru. Przypuszczam, że będzie bardzo głośno, tym bardziej że odnalazłem wspólny grób ofiar. Nikomu nieznany. To znaczy znany sprawcom, ale nie będę panu zawracał głowy szczegółami. W każdym razie to było tuszowane przez milicję, esbecję, Bóg wie kogo jeszcze. Mamy ekskluzywne wywiady z dwoma córkami zabitych małżeństw. Myślę, że się zaczną jakieś oficjalne dochodzenia... Dlatego właśnie chciałbym mieć pana zgodę na podniesienie nakładu. Sam załatwię to z drukarnią, tylko żeby mail od panów poszedł do nich jeszcze dzisiaj... Dołożyłbym minimum pięć tysięcy – jak radio i telewizja w to wejdą, a wejdą na pewno, to może i siedem, i osiem... Jestem spokojny, tylko trochę zalatany. Więc mogę się nie martwić? Z nakładem mamy załatwione? Tak, poczekam. Cieszę się. Do widzenia.

Odkłada telefon, przelicza szybko papierosy – od rana poszło już osiem – otwiera w komputerze nowy dokument i zaczyna sobie wypisywać możliwe tytuły kolejnego artykułu. To ma być tekst o Iwonie – o bezskutecznych poszukiwaniach grobu rodziców i jej własnej determinacji. Ona wie, że Robert coś takiego napisze, zgodziła się z góry i powiedziała, że nie zamierza tego nawet oglądać przed drukiem.

Tym bardziej trzeba być ostrożnym w słowach.

„Córka zamordowanych: moja batalia o prawdę”.

Nie... To brzmi jak tytuł z bulwarówki...

Może po prostu tak: Chciałam odnaleźć ich grób. Dobre. Z nadtytułem: Córka zamordowanych rozmawia z „Głosem” o rodzicach. Nie... Córka zamordowanych rozmawia z „Głosem” o poszukiwaniu prawdy. Lepiej. W drugim akapicie opisze, jak wszyscy olewali Iwonę i jej sprawę. Świetna okazja, żeby trochę dołożyć prokuraturze i cwaniakom z telewizji. Robert wyciąga kolejnego papierosa z paczki. Za oknem narasta letni upał, niebo jest turkusowe, na rozgrzanym parapecie przysiadł gołąb.

A ciebie, człowieku, czeka dziś ciężki dzień.

26

O ósmej wieczorem Robert ma już w komputerze sześć gotowych tekstów, a w brzuchu sześć kaw i kilka batoników. Kończy drugą paczkę papierosów.

Kasia i Justyna, od szesnastej pochylone nad klawiaturami, pracują jak szalone. On sam, trochę z braku trzeciego komputera, a trochę z powodu zmęczenia, ogranicza się do robienia im ciepłych napojów i wygłaszania światłych uwag na temat układu kolejnych stron. Idzie dobrze. Justyna, dzisiaj ubrana w męską, kraciastą koszulę, skończyła korektę, teraz męczy się z infografiką, Katarzyna w bluzeczce odsłaniającej pół pleców zaczyna wklejać artykuły na kolumny cztery i pięć.

Pod tekstem o odnalezieniu prawdopodobnego miejsca pochówku ofiar – Robert przezornie użył określenia „prawdopodobny”, choć sam nie ma żadnych wątpliwości – Kasia tworzy osobną ramkę na stronie.

On dyktuje jej w to miejsce ogłoszenie: „Redakcja prosi o kontakt osobę, która ustawiła w lesie krzyż. Zgodnie z prawem zapewniamy dyskrecję niezależnie od rozwoju sytuacji. Telefon...”.

Trochę idiotycznie to brzmi, ale może okazać się skuteczne. Jeszcze ostatnia kolumna i na dzisiaj koniec. Jutro trzeba będzie napisać kolejne cztery teksty – i to znowu przed południem, żeby po obiedzie móc zacząć dalszą obróbkę. Obiad... dobre sobie. Dziś przez cały dzień nie udało mu się zjeść nawet hot doga. Ale nie w tym kłopot. Nie o ten głód chodzi... Największym problemem dzisiejszej nocy będzie coś innego niż bolący nadgarstek, zmęczenie czy pełzające przeziębienie. Nie chodzi nawet o nerwy spowodowane nadchodzącą publikacją. Jest coś gorszego. Robert czuje, że chce mu się pić.

Stare Miasto wzywa go cichą, słyszalną tylko dla niego melodią, jaką wydają otwarte do ostatniego klienta puby, kluby, bary i dyskoteki.

Cholera... Trzeba ustawić sobie priorytety. Najważniejsze, to nie rozsypać się do środy i wypuścić „Głos”.

Wychodzi do korytarzyka, wybiera numer Iwony.

– Myślałam, że już nie zadzwonisz – jej ton jest niższy niż zwykle, lekko przeciąga sylaby.

– Robimy strony. To jeszcze potrwa. Chyba prześpię się w redakcji.

– Wolałabym, żebyś przyjechał.

– Ja też bym wolał, ale musimy skończyć nowy numer. Jutro wieczorem będzie po wszystkim, wtedy przyjadę. Napisałem już twoją historię. Jak chcesz, mogę ci przeczytać.

– Przez telefon? Nie chcę. Robert... powiedz mi, czy ty... ja wiem, że nie powinnam pytać, ale... no, wiesz... czy ty zamierzasz się dzisiaj napić?

– Chcę się wyspać.

– Na fotelu w redakcji?

– A czemu nie? Justyna z Kasią jeszcze tu posiedzą, musimy doczyścić kolumny, żeby choć część była gotowa. Zdrzemnę się tylko i od świtu będę pisał dalej. Zobaczymy się za dwadzieścia cztery godziny.

– Dobrze, ale proszę, bądź rozsądny.

– Całuję. – Patrzy na zegarek – za dwadzieścia dziesiąta. Kasia już prawie skończyła, Justyna jeszcze rysuje. Ładnie jej to wychodzi – grafika na pół kolumny. Widać konkretne ulice, kontury lasu, poszczególne miejsca zbrodni z odniesieniami do krótkich opisów, stonowane kolory całości. „National Geographic” by się nie powstydził.

– Dziewczyny, idę się przejść i pogłówkować.

– Zaraz skończę – Katarzyna odwraca się w fotelu, wielkie, srebrne kółka kołyszą się przy jej uszach. Jest zadowolona z siebie, wyraźnie czeka na pochwałę.

– Super, Kasiu, naprawdę ekstra. A możesz przyjechać jutro, dajmy na to, o piętnastej?

– Jasne, że mogę. Rozmawiałeś...?

– Rozmawiałem. Wszystko będzie cacy. W czwartek – piątek zrobimy ci umowę, mamy gotowe wzory, tylko podpiszesz, i za dwa tygodnie będzie kasa.

– Właściwie ja nawet nie dlatego... – Kasia obrzuca krótkim spojrzeniem Justynę, ale ta, skupiona na pracy, chyba w ogóle nie kojarzy, co się wokół dzieje. – Wiesz, redaktor, mnie się to coraz bardziej podoba. Nawet mogłabym...

– Zobaczymy, jak numer pójdzie w sprzedaży i musi się ułożyć jeszcze kilka innych rzeczy. Gdyby szło tak, jak sobie wyobrażam, to kto wie... Może wrócimy do większego nakładu i większych objętości, a wtedy byłaby nawet praca dla trojga... No, ale nie chcę zapeszać.

– Rozumiem. Po prostu... cholerka, ciężko mi wracać do Lubicza po tym wszystkim, co tutaj się dzieje...

– Wyobrażam sobie. Justyś! Słyszysz mnie? Idę na miasto. Wrócę przed dwunastą i będę tu spał.

– Już nie sypiasz u...?

– Justyna...

– Okej, szefie... Do zobaczenia. Jakbym wychodziła wcześniej, zadzwonię. Masz przy sobie klucze?

– Mam.

Zbiega na dół. Szybkim krokiem przecina Rynek, po chwili jest na deptaku. Choć to środek tygodnia, a studenci w większości rozjechali się na wakacje, ulica Szeroka jest pełna. Przed knajpami ogródki. Boże, jaki wybór... Kupuje w sklepie nocnym paczkę papierosów na zapas i siada w zagródce ustawionej przed barem karaoke. Wewnątrz jakieś dziewczęta próbują wyśpiewać plażowy szlagier sprzed kilku lat, na zewnątrz oprócz niego siedzą trzy pary zakochanych. Przy płotku dwaj menele czatują na ofiary.

Sadowi się tyłem do nich, wyciąga papierosa i natychmiast chowa paczkę do kieszeni. Młodziutka kelnerka z dwoma warkoczykami i ślicznymi piegami na twarzy i ramionach przyjmuje zamówienie.

– Jedno lane poproszę.

– Duże czy małe?

– Duże.

Pierwszy menel staje przy Robercie w sekundę po tym, jak ten zapala pall malla.

Dym przyciąga tych gości tak jak dwutlenek węgla komary.

– Szefuńciu, fajkę chciałem prosić.

– Nie mam. Idź stąd... ale zaraz! – Robert sam się dziwi swej gwałtownej reakcji, ale jakoś nie ma ochoty, by ten żul przy nim stał, kiedy przyniosą mu zimny kufel. Skoro już się zdecydował na wypitkę, ma być miło. Wystarczająco dużo energii pochłania mu teraz wygaszanie wyrzutów sumienia, aby jeszcze się borykać z żebrakami.

Kelnerka, przynosząc tacę, daje menelowi jakiś znak ręką. To pomaga. Facet obraca się na pięcie, mamrocząc wyzwiska. Robert nie słyszy. Jest całkowicie skupiony na swoim kuflu. Chwilę obraca szkło w rękach. Zimne jak trzeba. Bursztynowozłote. Pachnące zbożem na polu i skórką cytryny. Pierwszy łyk piwa od sześciu lat.

Ambrozja.

Przez chwilę ciągnie napój duszkiem, potem przesiada się na drugą stronę stolika, by widzieć ulicę. Młodzi ludzie – niektórzy głośni, niektórzy spieszący się gdzieś w milczeniu – wypełniają trotuar na całej szerokości. Toruń jest mały, prowincjonalny, to fakt. Ale centrum ma na poziomie Europy. Robert w życiu nie dotarł dalej niż do Pragi i Berlina, ale tak sobie właśnie wyobraża Amsterdam, Dubrownik, Lizbonę. Ciepłe noce, całonocne kawiarniane życie, śmiechy dziewcząt i chłopcy na rowerach. Jeszcze kilka łyków. Nerwowe zmęczenie, dręczące go przez ostatnie kilka godzin, zamienia się w spokojne znużenie człowieka, który odwalił mnóstwo dobrej roboty, a teraz kontempluje piękno świata, szykując się do snu. No, kurczę, czy nie można by tak żyć? Jak górnik z filmu? Ciężka praca, wieczorem piwo w barze, kobieta, sen, rano śniadanie i do roboty.

Mógłbym zamieszkać z Iwoną. Właściwie powinienem to zrobić. Jak się teraz do niej nie przeprowadzę, pierwszy impet wygaśnie i zostanę sam. Trzeba spróbować z nią czegoś więcej niż te pocałunki, przytulanki... Ona przecież chce.

Chyba chce.

Robert nie wie, czy to, co czuje, można już nazwać miłością, ale bardzo dużo strun w jego organizmie brzęczy, gdy myśli o Iwonie. A ona wręcz idealnie wchodzi w rezonans. Zupełnie inny typ niż Kamila. Matka jego dzieci, absolwentka wydziału ekonomii, od lat księgowa w różnych firmach, była i dalej jest rzeczowa, była i pewnie nadal jest przewidywalna w łóżku, była i jest przez cały dzień ubrana jak pod sznurek, przy tym dobrze zorganizowana i pełna słusznych argumentów na każdą okazję. Iwona to jej przeciwieństwo: z zewnątrz biała jak marmur, w środku ciemna, ale ciepła, trochę nieodgadniona, trochę nieogarniona. Czuje się w niej jakąś welurową głębię i mnóstwo sprzeczności.

Tylko czy nie za dużo tego mroku u nich obojga razem wziętych?

Kobieta po przejściach, mężczyzna z przeszłością... Piosenka w głowie Roberta śpiewa się sama, napisane i jeszcze nienapisane artykuły o Rusku wirują gdzieś z tyłu czaszki, w okolicach skroni pojawia się przyjemny chmielowy szmerek... mózg chce już wystrzelić do przodu!

– Proszę pani! Jeszcze jedno piwko poproszę. Duże.

To będzie drugie i ostatnie. Trzeba kupić gumę do żucia i wracać do Justyny. Jutro ciężki dzień.

Pół godziny później w nocnym sklepie kupuje oprócz gumy pół litra słodkiej wódki. Gdy wychodzi na ulicę, Justyna dzwoni, że właśnie skończyła, jedzie do domu. Jest zmęczona i nie zadaje żadnych pytań. Dobrze.

W pustej redakcji Robert otwiera najpierw okno, a potem butelkę. Kładzie pod ręką popielniczkę, siada z nogami wyciągniętymi na parapet i pociąga pierwszy łyk, patrząc na ćmy obsiadające białe futryny, na dach kościoła odcinający się czarnym trójkątem od ciemnogranatowego nieba, na księżyc w pełni. Ciepła noc. Robert dawno już nie spał, pijany, w fotelu. Ale teraz będzie inaczej, bo wie, co ma robić. Będzie dobrze. Będzie zgodnie z planem. Trzeba się tylko wyspać chociaż kilka godzin. Wódeczka pomoże.

Przypala papierosa i zaczyna pogwizdywać jakąś melodię, która przyczepiła się do niego w barze. Trzeba jutro rano, jeszcze przed pisaniem, zadzwonić do drukarni. Ustawia w komórce alarm na szóstą, po namyśle przestawia na szóstą trzydzieści. Nadgarstek już nie boli. Pociąga głęboki łyk z flaszki. Przeziębienie też gdzieś odchodzi. Sen jest blisko.

27

Środa, 23 czerwca, Toruń

Budzi się gwałtownie, zziębnięty, na wykładzinie.

Najpierw dopada go stado nieuporządkowanych, nieprzyjemnych myśli, potem ból głowy, zaraz po nim – ostry sygnał z pęcherza. W ustach smak szmaty. W okolicach przepony wiruje oszalały bąk.

No tak... Znamy przecież ten zestaw...

Mycie w mikroskopijnej umywalce, własne, wystraszone oczy w lustrze, kubek kawy w drżącej dłoni, pierwszy papieros jak gwóźdź wbity w gardło. Wpół do ósmej rano. Komórka nie zadzwoniła po szóstej? Wyładowana... Gdzieś tu jest ładowarka... Trzeba coś zjeść. Pizzy o tej porze chyba nie przywiozą. Green Way jeszcze zamknięty. Pozostaje spacer do spożywczego. Ruch jest dobry, powietrze pomoże.

Dzień wstał piękny, słoneczny, nadciąga solidny upał. Szeroka powoli się zapełnia, chociaż sklepy jeszcze pozamykane. Kupuje bułki, mleczko do kawy, serek homogenizowany i paczkę kabanosów. Przez chwilę przygląda się półce z piwami, ale odrzuca tę myśl. Teraz praca.

Wraca do redakcji, żując bułkę. Trzeba jeść, kiedy się pije. Jedna z ważniejszych zasad. Ale teraz nie o tym. Praca, praca! Od czego zacząć? Chyba od tekstu o esbekach tuszujących śledztwo – na stronę siódmą. Doda się do tego historię wynoszenia teczek przez Kobierskiego, przypomnienie afery z działaczem Elany i strzelaniną w sądzie, opis wypadku, w którym Kobierski zginął, plus króciutkie sprawozdanie z jego domu tak niedokładnie wysprzątanego przez panów w czarnych garniturach.

Na deser jeszcze zeskanowane fragmenty teczki Kasandry.

Włącza komputer i kładzie ręce na klawiaturze.

W 1984 i 1985 roku Milicja Obywatelska była o krok od wyjaśnienia zagadki morderstw w lesie. Jak ustalił „Głos”, oficer prowadzący dochodzenie wraz ze swoimi ludźmi odnalazł na miejscu zbrodni ślad po wypalonym tytoniu fajkowym produkcji radzieckiej, a także odcisk wojskowego buta charakterystycznego dla Armii Czerwonej. Po wyeliminowaniu handlarzy, którzy w zamian za różne dobra kupowali wówczas od Rosjan części umundurowania, tuszonkę i tytoń, pozostała w zasadzie tylko jedna możliwość: zabójcą jest ktoś z wnętrza JAR, ktoś, kto wychodzi na przepustki do miasta, ale zamiast do baru – idzie do lasu. Milicyjne dochodzenie doprowadziło do tego, że sprawą zainteresowała się Służba Bezpieczeństwa, a konkretnie jej departament...

O dziesiątej pierwszy tego dnia artykuł jest gotowy. Bierze się do dwóch kolejnych. Historyczny rys poświęcony sekcie skopców rozpoczyna od opowieści o siedemnastowiecznych biczownikach wegetarianach, którzy z czasem dali początek organizacji zrzeszającej kastrujących się szaleńców.

Osobiste wspomnienie zatytułowane „Jak Armia Radziecka opuszczała Toruń” zaczyna słowami: „To była część największej operacji wojskowej Rosjan od czasu zakończenia drugiej wojny światowej...”.

O wpół do dwunastej dzwoni do Justyny.

– Cześć. Pamiętasz, żeby zajechać do Książnicy? Dobra, pytałem tylko. Przy okazji sfotografuj mi całą pierwszą stronę – to będzie chyba czerwiec albo lipiec dziewięćdziesiątego pierwszego – z tekstem o tym, jak Rosjanie wyjeżdżali z Torunia. Tam była jakaś szopka na dworcu, pamiętam to wszystko, ale potrzeba mi jeszcze paru szczegółowych informacji. Do zobaczenia o trzeciej.

Przez kolejne dwie godziny stuka w klawiaturę, pocąc się w narastającym upale. Przed pierwszą wychodzi do najbliższego sklepu odzieżowego. Kupuje nowy T-shirt, wybierając pierwszą granatową elkę z wieszaka przecenionych, do tego parę skarpetek i majtki. Wstukując PIN przy kasie, zastanawia się, czy karta jeszcze zadziała. Ufff... poszło. No to drogeria: szczoteczka, pasta do zębów, dezodorant. Brak środków na karcie. W takim razie rezygnujemy z dezodorantu. Może teraz? Udało się. Co za syf... Do wypłaty zostały trzy dni. Pożyczy coś od Justyny – głupio, ale co zrobić? Czy to pierwszy raz?

Przebiera się w redakcji, robiąc sobie przy okazji kąpiel w umywalce: najpierw myje się od pasa w górę, potem wkłada pod kran stopy, resztę ciała przeciera tylko mokrym ręcznikiem. Byle nie śmierdzieć, na dokładniejsze mycie przyjdzie czas później. Stare rzeczy wyrzuca do kosza. Szkoda, że już nie starczyło kaski na antyperspirant. Dzwoni do drukarni.

Nie dostali maila.

Dzwoni do Warszawy. Wiceprezesa dziś nie ma i nie będzie, prezes na spotkaniu. Niech to szlag trafi. Jeszcze raz drukarnia – decyzja w sprawie podniesienia nakładu musi przyjść do piętnastej albo nic już nie uda się zrobić. Znowu do sekretariatu prezesów. Spotkanie szefa wszystkich szefów potrwa co najmniej do szesnastej. Kurwa mać... Wybiera numer komórkowy wiceprezesa, użył go jak dotąd tylko raz. Długi sygnał: jeden, drugi, trzeci, czwarty... Nie odbiera. Jest prawie druga.

Olewają cię, człowieku, na całego. Jakbyś nie wiedział, tak wygląda obecnie ta firma. Na szczycie piramidy stoją prezesi i to jest normalne. Pod nimi dyrektorzy pionów – reklama, promocja, redakcje, kolportaż – ekipa ważniaków umawiających się na kolacyjki w knajpach, w których butelka wina kosztuje cztery stówy. Dwa razy w życiu był na coś takiego zaproszony. Przez większość pierwszego wieczoru, kiedy opijali przejście „Głosu” z rąk spółdzielni dziennikarskiej w kleszcze drapieżnego kapitału, zastanawiał się, kto zapłaci rachunek za trunki. Drugie zaproszenie wypadło już w czasach, gdy nie pił, i wtedy dopiero się wynudził, słuchając o przewagach kitesurfingu nad kanioningiem i plaż Fuerteventury nad plażami Majorki.

Kolejne piętro w łańcuchu pokarmowym zajmują dziwni goście mieniący się koordynatorami projektów. Cała ich działalność sprowadza się do tego, że od czasu do czasu nakazują wszystkim tygodnikom należącym do firmy publikowanie takich samych tekstów, pobieranych z tak zwanej wirówki. Zazwyczaj są to jakieś sponsorowane wywiady albo gładkie materialiki o firmach, z którymi prezesi robią swoje, nieznane Robertowi, interesy.

Za koordynatorami tłoczą się specjaliści od marketingu – ci przynajmniej coś robią, bo dzwonią, mailują, a kiedy trzeba – jeżdżą, szukając po kraju firm, które chciałyby się ogłosić we wszystkich „Głosach” naraz lub chociażby w większości.

Za nimi asystentki, sekretarki, pracownicy techniczni, kierowcy służbowych aut, na końcu zaś – i to już nie jest normalne – redaktorzy naczelni z terenu. Wyrobnicy pióra.

Tygodnik Roberta należy do średnich – sprzedaż w Toruniu nigdy nie spadła poniżej pięciu tysięcy, a on sam zachował w miarę przyzwoitą pensję. Był kiedyś współwłaścicielem tytułu i nie mogli zrobić z niego kompletnego szmaciarza. Pozycję panów naczelnych z takich dziurek na mapie, jak Grudziądz, Kwidzyn czy Słupsk, można w firmie porównać niestety wyłącznie z dolą sprzątaczek i roznosicieli korespondencji. Mają robić swoje i pozostawać niewidzialni.

No to zadziałamy metodą niewidzialnej ręki! Albo wóz, albo przewóz...

Robert otwiera w komputerze pierwszy z brzegu mail z nagłówkiem sekretariatu prezesa, kopiuje go i przerabia. Między standardowym wstępem i korporacyjnym zakończeniem wkleja krótki tekst: „Zgodnie z ustaleniami między wiceprezesem Spółki p. Jerzym Marcysiakiem i red. nacz. »Głosu Torunia« Robertem Pruskim proszę o podniesienie nakładu najbliższego numeru »Głosu« o osiem...”.

Skreśla ostatnie słowo.

„...o dziesięć tysięcy egzemplarzy. Ewentualne wątpliwości dot. produkcji konsultować z red. Pruskim”.

Forwarduje maila punkt czternasta. Zapala papierosa.

Teraz już nie ma odwrotu. Kości zostały rzucone. Twoje kości.

Robiąc trzecią tego dnia kawę, zaczyna śpiewać na głos „Ain’t No Sunshine When She’s Gone.

* * *

Kasia przyjeżdża pierwsza punktualnie o trzeciej. W krótkiej sukience, na wysokich szpilkach z łańcuszkami przy piętach, intensywnie wypachniona i promiennie uśmiechnięta. Włosy upięła w dwie wysokie kitki, co dodaje jej ślicznej, mocno wymalowanej twarzy wyrazu wyzywającej lolitki.

– Widzę, moja droga, że ciężka redakcyjna praca wspaniale wpływa na twój image.

– Masz dobry humor, redaktor.

– Najlepszy z możliwych. Kawę ci zrobić?

– A, dawaj! Przyniosłam ci trochę zdrowego jedzenia, bo ty się ostatnio głównie papierochami żywisz.

Z workowatej torebki wyciąga plastikowe pudełko. Kanapka z szynką i sałatą. Rzodkiewki, zielony ogórek, jabłko.

– Smacznego.

– Jestem wzruszony. – Robert od razu wgryza się w owoc.

– A masz już teksty do korekty?

– Wszystkie oprócz jednego, ale zanim skorekcisz to, co jest, ja go skończę. Justyna powinna zaraz przyjechać ze zdjęciami.

O trzeciej dwadzieścia przychodzi zwięzła odpowiedź drukarni. Podnoszą nakład zgodnie z wytycznymi, ze względu na większą liczbę egzemplarzy materiały trzeba zesłać najdalej do północy. Spóźnienia nie będą tolerowane.

– No to mamy niecałe dziewięć godzin.

– Co mówisz? – Katarzyna wygina się na krześle i zaplata dłonie za głową.

– Mówię, że do dwunastej wieczór wszystko zamkniemy.

– Dobra. A co znaczy skrót JAR, bo tu nigdzie nie widzę?

– Zapomniałem rozwinąć, myślałem, że to jasne. Jednostka Armii Radzieckiej.

– To tak dopiszę. I tu mi jeszcze popatrz, bo tego nie rozumiem...

Pracują półtorej godziny. Kilka minut po piątej zjawia się mocno zdyszana Justyna. Spodnie od dresu, koszulka w fioletowe romby, która wygląda jak góra od piżamy. Zero makijażu.

– Mam wszystko, godzinę szukałam artykułu o wyjeździe Ruskich. To nie było ani w czerwcu, ani w lipcu, tylko dopiero we wrześniu. Ale za to od razu ci zeskanowałam strony jeden do jeden, będziesz miał łatwo. – Z wielgachnej torebki, która przypomina worek żeglarski, wyciąga pendrive’a i plik papierów. – Ile mamy czasu?

– Jeszcze siedem godzin.

– Ale ostatnie strony zostawiamy, jak są?

– Prawie. Pozmniejszamy tylko tytuły. Rusek się kończy na dwunastej albo trzynastej, potem szkoły, koncert i reszta – niczego nie wywalimy. Zrobimy trzydzieści sześć kolumn.

– Ile?

– Nasz tygodnik zwiększa objętość i nakład.

– Jaja sobie robisz...

– Jestem śmiertelnie poważny.

– I oni na to poszli?

– Poniekąd.

– Robcio... Czy my w sobotę będziemy oboje bezrobotni?

– Wręcz przeciwnie. – Robert nie jest całkiem pewien tego, co mówi, ale Rubikon został już przekroczony. Pozostaje trzymać pochodnię wysoko.

* * *

Cztery godziny później dzwoni do kolegi z Radia Krzywa Wieża.

– Irek? Pruski mówi... No, dawno, fakt. Za to teraz będę miał coś dla ciebie. Ewidentny hit. Co? W piątek, a jak ma być? Jutro od popołudnia będziecie mogli to przygrzewać na wyłączność. Nie, z nimi nie gadam. Wezmą sobie od was albo z Internetu. Zresztą tam będzie o nich kilka nieprzyjemnych zdań. No, każdy by teraz chciał wiedzieć. Będziesz zachwycony. Wielokrotne morderstwo. A jak! W Toruniu. Mhm... Nie bądź niecierpliwy... Teraz robimy. Wszystko dostaniesz w mailu, będzie całe story, bo to jest sprawa sprzed lat, ale do dzisiaj niewykryta... Mamy też wątek newsowy, wszyscy zaczną się miotać jak mrówki w deszcz, zobaczysz sam. Są różne backgroundy, na luzie możesz sobie z tego wykroić pięć – sześć różnych materiałów i podgrzewać co godzinę. Nie pożałujesz, wyżre. Słuchalność wam wzrośnie co najmniej o sztukę, bo ja cię będę słuchał, czy coś nie popieprzyłeś... Dobra. To wysyłam ci jutro przed południem. Cześć!

O wpół do dziesiątej Justyna zaczyna drukować miniaturki gotowych stron „Głosu”. Robert układa je, jedną obok drugiej, na dywanie. Klęcząc, przegląda nadtytuły i podpisy pod zdjęciami. Grafika wygląda świetnie. Pierwsza strona – przerażająco. Tylko czekać, aż ktoś zażąda, żeby wycofać ten horror z kiosków, bo dzieci patrzą...

Nic by lepiej nie zwiększyło sprzedaży. Może zadzwonić do jakiegoś wariata? Jest jeden radny, gówniarz, zawsze skłonny do zrobienia zadymy, żeby zobaczyć siebie samego w telewizji...

– Justyś, zadzwonimy w piątek do Puchorzewskiego i doniesiemy sami na siebie, że obsceniczne treści są na okładce „Głosu”? Spalone zwłoki i tak dalej. Przecież to mogą zobaczyć dzieci!

– Mało mamy kłopotów?

– Tak tylko sobie fantazjuję. Wszystko jest super. Ty teraz spakuj pliki, ja wychodzę na chwilę do miasta. Kupić wam coś?

– Kup mi pepsi.

– A mnie pączka albo jakiś batonik. Może być z musli.

– To dajcie chociaż po dyszce, bo ja akurat pusty jestem.

Kasia chichocze, pewnie myśli, że to żart. Justyna, z westchnieniem, podaje sto złotych.

Dojście do baru karaoke zajmuje pięć minut.

Ta sama kelnerka z warkoczykami przynosi mu piwo, pięćdziesiątkę i popielniczkę. Rozprawiając się z pierwszym kuflem, zamawia drugi. I drugą wódkę. Kolejne hausty napoju nie robią tego wrażenia co wczoraj – jakby lał w popiół. Bierze trzecią kolejkę.

No, kurczę, trzeba w końcu opić sukces. A że w samotności? Mężczyzna zawsze jest samotny.

Właściwie mógłby pójść z butelką wódki do Iwony.

Ale tego nie zrobi.

Do czego ty się doprowadziłeś, człowieku? Stoisz u progu życiowej publikacji, a wstydzisz się napić z dziewczyną, która najprawdopodobniej cię kocha... Wstydzisz się, bo jej powiedziałeś, że już nie pijesz, i teraz ci głupio. Nie trzeba było tyle gadać. Niech to wszystko szlag... Miało być miło, a jakiś egzystencjalny smród lęgnie ci się w głowie. Masz po prostu wyrzuty sumienia z powodu chlania.

Ty chlejesz...? Kulturalnie pijesz w małych ilościach.

Akurat... małych... jak dla kogo.

Małych jak na polskie warunki.

Mózg cię zawsze okłamie.

Pod mózgiem jest coś jeszcze. Na tym się oprzyj. Pod każdym dnem jest drugie dno, za każdą kotarą – kolejna. Co za bzdury... Upiłeś się już? Bez sygnałów wstępnych?

Cholera z tym wszystkim...

– Jeszcze pięćdziesiątkę wódki poproszę. Albo setkę. I rachunek.

Kwadrans po jedenastej. Trzeba szybko kupić pieprzoną pepsi i pączka albo batonik. Gdy wychodzi z knajpianego ogródka, o mało nie przewraca się na deptak. W ostatniej chwili chwyta za barierkę. Chłopcy z AC/DC grają w kieszeni. Odbierając, trzyma komórkę oburącz. Dzwoni Justyna.

– Gdzie ty jesteś?

– W sklepie. Kupuję ci napój.

– Tyle czasu? No dobra... Chciałam tylko powiedzieć, że wszystko spakowane. Mam słać?

– Ślij, będę za siedem minut. Siostrzyczka z tobą?

– Jest.

– Powiedz jej, żeby nieee... nie wychodziła. Kupuję szampana, musimy jakoś uczcić ten numer.

– Nie sądzę, żeby Młoda była chętna na kieliszek. Przyjechała samochodem.

– Zobaczymy.

Chowa nokię do kieszeni, robi kilka głębokich wdechów, przechodzi na drugą stronę trotuaru, wchodzi do sklepu. Na szczęście nie ma kolejki. Prosi o baton, litr pepsi i rosyjskie wino musujące. Dwie butelki. Do tego ćwiartkę wiśniówki i paczkę gum miętowych.

Teraz dzwoni Iwona.

– Nie przeszkadzam?

– Nie. Już kończymy. Robimy mały pożegnalny bankiecik i przyjeżdżam prosto do ciebie.

– Bankiecik?

– To może nie jest najwłaściwsze słowo. Chcę poczęstować czymś Justynę i Kasię. Odwaliliśmy kawał...

– Robert... ja nie mam żadnego prawa, ale chcę ci tylko powiedzieć, przypomnieć. Ty przecież rzuciłeś picie.

– Iwonka, to nie jest moment, naprawdę... Za dwie godziny będę...

– Za dwie godziny będzie druga w nocy.

– Mniej więcej o tej porze się poznaliśmy. Pamiętasz? W szpitalu... Będę za godzinę. Zostaw drzwi otwarte i czekaj w łóżeczku...

– I tak muszę ci otworzyć domofonem.

– No, widzisz... Już się mniej złościsz.

– Proszę cię tylko, nie zapij...

– Cieszę się, że ktoś o mnie myśli.

Do redakcji idzie najszybciej, jak potrafi. Wchodząc na schody, zaczyna sapać. Jeszcze mu się to nie zdarzyło przed drugim piętrem. Chyba jednak przeziębienie wraca.

Teraz miałaby się przyplątać choroba? Nie ma mowy, chłopie. Możesz być podpity, ale musisz być zdrowy. Nadchodzi twój wielki dzień!

Stękając na każdym stopniu – nigdy wcześniej nie liczył, ile jest tych schodków, a teraz się okazuje, że dwanaście na każde półpiętro – myśli sobie, że Justyna miała jednak rację, mówiąc o możliwym bezrobociu w sobotę. Sama nawet nie wie, jak cienka jest lina, na której balansują między wysoce prawdopodobnym sukcesem a niewykluczoną porażką.

Trochę cię poniosło z tym mailem, mój drogi.

Jeżeli „Głos” z Ruskiem sprzeda się w powiększonym nakładzie, Warszawa wybaczy mu ten numer albo uda, że nie zauważyła. Jeżeli nakład nie pójdzie – przynajmniej jedno z nich poszuka sobie nowej pracy i raczej na pewno będzie to on.

Nie można dać po sobie poznać rozterek. Stoi chwilę przed drzwiami wejściowymi, by uspokoić oddech. Potem zamyka się na moment w toalecie. Chowa wiśniówkę do szafki, myje ręce, wychodzi z uniesionymi wysoko szampanami.

– Hej, dziewczyny! Wreszcie świętujemy!

– Robcio, ty coś piłeś?

– Dopiero wypijemy. Daj kubki, oto prawdziwy szampan z krainy leżącej bardzo daleko od pieprzonej Szampanii!

Justyna ma kwaśną minę.

– Tobie, Młoda, też powinnam kubek szykować?

– Dlaczego nie?

– A nie mówiłem? Słuszna decyzja Katarzyno!

– Samochodem przecież przyjechałaś...

– Jeden kubek mogę chyba wypić.

– Zdecydowanie potwierdzam! – Robert ściąga drut trzymający plastikowy korek, ale butelka nie strzela. Ledwo starcza mu siły, by wyciągnąć zatyczkę. – Ruska robota, kurczę... Ruska robota... To byłby nawet niezły tytuł dla nas, ale już wszystko w drukarni... prawda?

– Dziewięćdziesiąt osiem procent – Justyna patrzy na pasek transmisji przesuwający się wolno na ekranie komputera.

Robert rozlewa alkohol. Pierwszy unosi swój kubek.

– O! Poszedł plik! – mówi. – Dwadzieścia minut przed deadline’em. Jesteście mistrzyniami, moje panie. Wasze zdrowie!

Półtorej godziny później – w taksówce jadącej na ulicę Gagarina – pije wiśniówkę wprost z butelki. Taryfiarz niczego nie komentuje. W nagrodę dostaje ośmiozłotowy napiwek. To były ostatnie złotówki z setki od Justyny. I ostatnie pieniądze Roberta w ogóle.

No i chuj...

Iwona otwiera drzwi bloku – teraz tylko to się liczy.

Całe szczęście, że tutaj jest winda.

28

Eligiusz idzie z Marsem plażą w kierunku Jelitkowa. Dawniej wolał spacery w stronę Gdyni, ale od kiedy stanął ten nowy betonowy kloc przy molo, stara się unikać Łazienek Północnych. Mimo rannej pory plaża jest już pełna przyjezdnych. Biegają, grają w piłkę, siedzą na piasku, czytając kolorowe tygodniki i gazety. Pierwsi amatorzy opalania rozkładają pstrokate ręczniki, choć słońce jeszcze nie grzeje. Ale będzie prażyć mocno, bo prognozy są doskonałe.

Nie dla Eligiusza.

Słońce w tym mieście oznacza tłok, zgiełk, dym spalin i wszystko, za czym on nie przepada.

Lubi zieleń na drzewach, słodki zapach kwitnących wzdłuż plaży dzikich róż, lubi jasne poranki, uwielbia kosić mały trawnik przed domem, po prostu lubi swój Sopot.

Ale nie może się doczekać listopada, kiedy ta stonka odfrunie we własne strony.

Dzisiaj spał fatalnie. Niby nic nowego, od lat nie przespał całej nocy. Dwa – trzy razy do toalety, do tego nad ranem tabletki – te, które trzeba łykać co osiem godzin. Tym razem jednak noc była gorsza od tych zwyczajnych, czyli złych. Obudził się z niejasnym przeczuciem, że coś niedobrego dzieje się w Toruniu i że to ma związek z nim samym.

Można ten niepokój logicznie wytłumaczyć.

Po pierwsze, wytrącił go z równowagi pogrzeb Kobierskiego – mimo że darował sobie stypę, i tak zobaczył tam za dużo twarzy, o których chciałby zapomnieć. Po uroczystościach cmentarnych, ze zniczem w podręcznej torbie, wybrał samotny spacer do krzyża pokuty.

Może właśnie to było niepotrzebne. Po drugie, dzień po pogrzebie zadzwonił do niego Mieczysław, jeden z najstarszych kumpli. Nie było go na cmentarzu, od lat już nie wychodzi z domu. Eligiusz nigdy za nim nie przepadał. Gdy odwiedzał kolegów z resortu, do Mieczysława nie zaglądał. W pierwszej chwili zdziwił się, skąd tamten w ogóle ma jego sopocki numer telefonu, ale nie spytał. Rozmowa była zbyt krótka i aż zanadto dziwna. Mie-e-etek, jak go nazywali w dawnych czasach ze względu na jąkanie, zaczął od ubolewań nad bezsensowną, jak to określił, śmiercią Janusza. Potem ponarzekał na swój własny stan zdrowia, wreszcie przeszedł do rzeczy.

– Nasi po-posprzątali m-mu dom.

Eligiusz nic na to nie odpowiedział. Posprzątali – to dobrze. Trzeba sprzątać po sobie. Rzecz oczywista. Pomilczał dłuższą chwilę, zastanawiając się, po co tamten mu to w ogóle mówi. Wyjaśnienie przyszło od razu. Lekko speszony Mie-e-etek wydukał:

– Było pr-ra-rawie wszystko.

Zapytał, co znaczy prawie, ale na to Mieczysław już nie odpowiedział. Wystękał jeszcze coś w rodzaju po-po-pożegnania i rozłączył się pierwszy.

Było prawie wszystko – zatem czegoś nie było.

Czego?

Eligiusz przez lata był jednym z najlepszych śledczych właśnie dlatego, że zwracał uwagę na najbardziej znikome poszlaki. Ktoś powiedział przez pomyłkę coś bezsensownego, komuś coś się wydawało, ktoś coś bąknął zamyślony, a potem nie mógł sobie przypomnieć, co to było... Po jaką cholerę Mie-e-etek dzwonił? Żeby opowiedzieć, że zawieruszyły się akta którejś ze starych toruńskich spraw? One przecież są z dzisiejszej perspektywy bez znaczenia. Co można było ugrać, dawno zostało ugrane. Kto skorzystał, ten skorzystał. Nic nigdy nie wypłynęło na wierzch. Może z wyjątkiem tego jednego ekscesu w lokalnym sądzie.

Więc co by mogło wypłynąć teraz?

Głupie pytanie. Tylko jedna rzecz może niepokoić stojącego nad grobem Mie-e-tka: „Kasandra”. Przez czterdzieści lat pracy Eligiusz przerzucił wiele różnych brudów. Szantażował niewiernych mężów i żony, a potem inni szantażowali na jego rozkaz. Łamał, jak to się mówi, moralne kręgosłupy różnym przemądrzałym typkom. Organizował porwania ludzi, przyglądał się, jak biją ich wynajęte męty, asystował przy utopieniu pewnego spitego wcześniej do nieprzytomności nieszczęśnika. Nawet było mu go żal. Facet był alkoholikiem, dziwkarzem, notorycznym kłamcą, a jednak nie chciał podjąć współpracy. Zaciął się. Odnalazł w sobie godność.

Nie wiadomo: śmiać się czy płakać...

Eligiusz latami przygotowywał skomplikowane prowokacje i banalne wypadki – drogowe, górskie albo na łódkach. Mógłby napisać o tym książkę, ale tego nie zrobi. Co nie znaczy, że nie pamięta szczegółów. Może powiedzieć bez cienia wątpliwości: nie mieli nigdy sprawy tak obrzydliwej jak „Kasandra”.

Wszystkie inne były rodzajem gry. Elementami zmagania między porządkującym systemem i tą niechlujną ludzką magmą. Gra była raz bardziej, a raz mniej brutalna, tak jak całe zmaganie. Utrzymanie władzy, już od czasów starożytnych, wymaga ofiar. Większości z nich nie jest dane znaleźć się na kartach historii. Jeśli chodzi o jego podwórko, jedno wie: każdy, albo prawie każdy, z szantażowanych, utopionych, doprowadzonych do samobójstwa – każdy miał szansę ustąpić, współpracować, nawet zamarkować współpracę.

I uniknąć kłopotów.

„Kasandra” to było jednak coś innego.

Nie tylko ze względu na Pannę, choć dla niego przede wszystkim z tego powodu.

„Kasandra” nie pozwalała już więcej czuć się członkiem właściwej drużyny. Zakopywanie okaleczonych ludzi w lesie... Bezsensowna, ryzykowna, wstrętna operacja podyktowana strachem przed domniemanym gniewem radzieckich towarzyszy.

Leśne pochówki – pierwszy, a potem drugi, jeszcze bardziej obrzydliwy, bo połączony z rozkopywaniem tego samego miejsca – organizował Mie-e-etek.

Dlatego teraz się boisz, gnoju jeden...

Eligiusz nie pojechał za lotnisko dwadzieścia siedem lat temu. Nie mógłby patrzeć na zwłoki Panny, nawet zamknięte w brezentowym worku, w którym wróciły z medycyny sądowej. Może to ta nieobecność – karygodna, biorąc pod uwagę to, że nadzorował całą operację – kazała jego przełożonym podejrzewać, iż coś jest z nim nie tak... przynajmniej jeśli chodzi o tę sprawę. Niewykluczone też, że zdradził się wcześniej jakimś gestem albo spojrzeniem przed którymś z kolegów, a ten skwapliwie puścił informację wyżej.

Wyciągnęli go z Torunia trzy dni po drugim leśnym kopaniu, natychmiast dali w Warszawie mieszkanie, sześćdziesięcioprocentową podwyżkę, stanowisko wiceszefa departamentu i kierowcę do dyspozycji. Zestaw uciszający wątpliwości. Lecz chociaż wyrwali go tak nagle i przymusili do prawie natychmiastowego wyjazdu, to jednak spóźnili się ciut-ciut.

W ciągu siedmiu godzin ostatniego dnia czynnej służby w Toruniu zdążył spotkać się dwa razy z pułkownikiem zza muru. Przed południem napili się koniaku w pustej kawiarni Cyprys przy ulicy Kościuszki – obaj po cywilu, obaj bardzo ostrożni. Porozmawiali jak równy z równym – dwaj fachowcy od bezpieczeństwa, dwie chłodne głowy szczerze zatroskane sytuacją, która wymknęła się spod kontroli. Pułkownik był przejęty informacjami o ciałach – albo nie wiedział, co się dzieje, albo dobrze udawał. Wysłuchał wszystkiego, co Eligiusz miał do powiedzenia o krwawych szczegółach i śladach wiodących do jednostki. Tylko kilka godzin zajęło Rosjaninowi zebranie potrzebnych informacji. Na popołudniowym, krótszym spotkaniu, już bez kielicha, podał trzy nazwiska – tych, którzy we wszystkich feralnych dniach korzystali z przepustek. Dodał, że jeden z nich będzie wkrótce sądzony za jakąś poważną samowolkę.

Eligiusz nie zrobił wtedy żadnej notatki. Widzenie z człowiekiem, o którym nie wiedział nawet, czy jest z KGB, GRU, czy czegoś jeszcze innego, było operacją najtajniejszą z tajnych. W całej firmie wiedział o niej tylko jeszcze jeden pracownik, a i on nie zobaczył sowieckiego pułkownika na oczy. Warszawa miała się o wszystkim dowiedzieć rano. Ale nazajutrz przynieśli mu rozkaz zamknięcia „Kasandry”, awans i wielką butelkę szkockiej whisky. Potem były trzy dni pożegnalnego picia. Ostatnich godzin w Toruniu już nie pamięta. Nazwiska poznane w Cyprysie zapamiętał dobrze.

Dogmanis – pewnie Łotysz. Bojkow – kapral, wypuszczali go za bramę po zaopatrzenie. Wreszcie ten od samowolki, najwyższy szarżą – Suchynin. Chyba Filip Antonowicz, a może odwrotnie.

Tylko jakie znaczenie mają teraz te nazwiska? Przecież tych ludzi – o ile w ogóle żyją – już nikt, nigdy i nijak nie odnajdzie.

Ale ciała z lasu odnaleźć wciąż można.

Gdyby tak pojechać ostatni raz do Torunia i usunąć znak?

Jeszcze tego by brakowało, by jego sentymentalizm stał się przyczyną jakichś nieprzewidzianych wydarzeń...

29

Czwartek, 24 czerwca, Toruń

Robert już nie śpi, ale nie otwiera oczu, chociaż bardzo go ciągnie i do źródła jakiegokolwiek picia, i do toalety. Leżąc nieruchomo w łóżku, zaczyna badać przestrzeń samym słuchem. Cichutki, ledwo słyszalny oddech śpiącej głęboko Iwony, głośniejszy szum ulicy wciskający się przez uchylone okno, niższy o kilka tonów pomruk odtwarzacza, w którym skończyła się płyta, ale nikt go nie wyłączył.

Iwona jest mądrą kobietą. Gdy wczoraj wszedł do jej mieszkania, natychmiast poznała, w jakim jest stanie, ale chmura gradowa tylko rzuciła cień na jej twarz i odpłynęła. Oczy powiedziały: narozrabiałeś, ale to twój dzień. Skoro już jesteś podpity i rozanielony... cieszmy się chwilą. Na poważne rozmowy przyjdzie czas.

Cieszyli się sobą pół godziny, a może trochę dłużej – nie pamięta. Był szczęśliwy i ona była szczęśliwa. Nie spieszyli się, smakowali kolejne ruchy, pieszczoty i chwile bezruchu, tak jak to czynią ludzie, którzy znają wartość tego rodzaju szczęścia. Ona szeptała coś, czego także nie może sobie przypomnieć. Niewykluczone, że w ogóle nie wypowiadała słów, ale w jej szepcie z pewnością było dużo słodyczy. Potem – zdaje się – zasnął z nosem w gąszczu czarnych włosów.

Teraz wyciąga rękę i nie otwierając oczu, stara się wsunąć ją pod prześcieradło, którym owinęła się przed zaśnięciem. Chwilę gmera w zawiłościach materiału, wreszcie palce trafiają na przejście i wędrują po ciepłym brzuchu śpiącej. Jej oddech zmienia rytm. Jeszcze kilka muśnięć, po których Iwona, mrucząc, odwraca się na drugi bok, plecami do niego.

Nic z tego nie będzie.

Trzeba zająć myśli czymś innym.

Jest czwartek, „Głos” w drukarni, dziś trzeba zrobić internetową wersję numeru i skontaktować się z radiem, ale to później. Najpierw musi wypić coś zimnego, najlepiej kwaśnego, zapalić, skorzystać wreszcie z toalety, doprowadzić się do porządku, przestać... cholera... przestać pić, bo to już trzeci dzień, zaczęło się we wtorek, nie, w poniedziałek w Siniewie...

Tylko się nie rozklej.

W drodze z pokoju do toalety wciąga majtki, skacząc na jednej nodze.

Mimo wszystko czuje się nieźle, jeśli nie liczyć zatkanego nosa, nadmiernego pocenia i wciąż bolącego nadgarstka. Gdy dwie godziny później w redakcji siada do napisania serii notatek dla radia i internetowego wydania „Głosu”, stwierdza, że teksty same się piszą. Najwyraźniej wszystkie informacje powskakiwały na swoje miejsca. Temat opanowany. Buzujący pod czaszką koktajl słodkich napojów, kawy oraz produktów przemiany alkoholu też robi swoje. Robert myśli i rusza się tak, jakby czas płynął dla niego w innym tempie. Program Word ledwo nadąża za jego ruchami, gdy otwiera i przerabia kolejne pliki.

„Siedem ofiar seryjnego zabójcy

To brzmi jak scenariusz horroru, ale wydarzyło się naprawdę i redakcja »Głosu« ma na to dowody, które ujrzą światło dzienne wraz z najbliższym wydaniem naszego tygodnika...”

Po dziesięciu minutach pierwsza notka, cztery tysiące znaków, jest gotowa. Zapisać plik i przerwa. Szósty papieros dzisiaj.

Nieźle, ale – nie oszukujmy się – to tylko efekt późnego wstania z łóżka. Jak wszystko się przewali, trzeba będzie zejść do dziesięciu na dobę. Do dwunastu.

Notka numer dwa.

„Morderca z ZSRR

Zabójcą siedmiu osób, a być może także uznanej za zaginioną 17-latki Aliny Milanowskiej, jest jeden mężczyzna – wynika ze śledztwa przeprowadzonego przez redakcję »Głosu«.

Zebrane przez Milicję Obywatelską, a następnie skrzętnie ukryte dowody, które odnaleźliśmy, wskazują, że sprawca to żołnierz Armii Czerwonej. Jak się tu znalazł? Dlaczego zabijał?

W najbliższym wydaniu »Głosu« odpowiemy na wszystkie pytania. Wyjawimy także Czytelnikom, w jaki sposób – krok po kroku – milicjanci...”

– Cześć, szefie!

Albo Justyna weszła tak cicho, albo przeziębienie zatkało już Robertowi uszy.

– Nie słyszałem, jak wchodzisz.

– Nie dziwię się, walisz w klawiaturę, jakbyś grał koncert szopenowski.

– Dziś jestem wirtuozem dziennikarstwa. Za pół godziny możesz zacząć wlewać teksty do netu. Będą cztery i jeden malutki.

– Bosko! Jak jeszcze piszesz, to zacznę od zdjęć. Może damy mały rzucik jutrzejszej jedynki?

– Można dać – Robert odwraca się z powrotem w stronę komputera. – Ale zrób tak, żeby tylko tytuły były czytelne...

Ostatnie słowo wypowiada, już pisząc.

„Dzieci ofiar

»Głosowi« udało się dotrzeć do trzech córek ofiar seryjnego zabójcy z lasu. Dwie z nich zgodziły się opowiedzieć nam swoje wstrząsające historie, których szczegóły zamieścimy w najbliższym numerze.

Teresa H. jest mieszkanką jednej z najmniejszych wiosek w naszym województwie i zarazem prawdopodobnie jedyną żyjącą osobą, która widziała mordercę w akcji. To spotkanie nieomal przypłaciła z życiem, do dziś nosi na ciele straszliwe rany. Wszystkiego dowiecie się...”

– Robert! Naprawdę mam dać na topik tę fotografię z ciałami?

– Dlaczego nie?

– Trochę straszliwe to jest... Może powinniśmy dać ostrzeżenie, że od lat osiemnastu.

– Daj. Koniecznie! Nic tak nie podniesie klikalności jak osiemnaście plus...

Wraca do pisania.

„Masowy grób w podtoruńskim lesie

Najbardziej przerażające odkrycie »Głosu«, z którym zapoznamy Was w najbliższym numerze, to zapomniane – choć nie przez wszystkich – miejsce w lesie między lotniskiem aeroklubu...”

– Robciu!

– No, co tam?

– Telefon do ciebie.

– Nie mogę teraz... przecież widzisz.

– Jakiś Irek Szuniewicz czy Szulewicz, radio.

– Aaa... Powiedz mu, że za dwadzieścia minut dostanie. Już kończę. I powiedz, że będzie zachwycony.

Przed czternastą Robert dzwoni jeszcze w kilka miejsc, na koniec zostawia sobie najtrudniejszą rozmowę – z właścicielem swojego mieszkania, którego znowu musi prosić o cierpliwość.

– Zapłacę od razu za dwa miesiące. Na pewno, tak jak wiosną było... Panie Stanisławie... przecież się znamy i lubimy. Czy nie?

Równo o drugiej Justyna kilka razy naciska enter i cały serwis – z ostrzeżeniem przed treściami tylko dla dorosłych – ukazuje się w jednym momencie na stronie glostorunia. pl.

– Poszliśmy w świat. Drżyjcie, czytelnicy! – Robert jedną ręką wstukuje sieciowy adres Radia Krzywa Wieża, drugą przypala sobie pall malla. Włącza głośniki przy komputerze. Wiadomości właśnie się zaczynają. Zobaczymy, jak się Irek sprawił.

Pierwsza informacja: nadchodzący koncert na stadionie.

Druga: wypadek na Lubickej.

Kurczę, pod samym moim domem...

Trzecia: ostrzeżenie przed możliwymi burzami.

Czwarta:

„Jak nas poinformowała redakcja tygodnika »Głos Torunia«, jutrzejszy numer tego pisma może wywołać w naszym mieście małe trzęsienie ziemi. Dziennikarze »Głosu« planują opublikowanie szczegółów własnego dochodzenia na temat niewyjaśnionych zbrodni, jakie miały miejsce w Toruniu w latach stanu wojennego, gdy grasował u nas maniakalny morderca, którego ofiarą padło co najmniej siedem osób. Dlaczego ta zbrodnia do dzisiaj nie ujrzała światła dziennego? Kto ją zatuszował? Z jakiego powodu? Wrócimy do tego w kolejnym serwisie...”

– Nie wysilili się... Zrobić ci jeszcze kawę? Bo ja już się będę zwijała. Starczy na dzisiaj. – Justyna porządkuje biurko i jednocześnie pisze do kogoś SMS-a.

– Sam sobie zrobię. Dziękuję, Justyś... Przepraszam, jeśli byłem trochę nieobecny...

– Nie jesteś nieobecny, tylko jakiś nakręcony.

– Nosi mnie. Emocje.

– Sprawdzę z domu, jak klika się strona, i zadzwonię koło szóstej.

– Będę czekał.

– U Iwony czy pójdziesz wreszcie odwiedzić swoją szafę z ubraniami?

– A co u mnie nie gra? – Robert klepie się po odzieniu, jakby szukał nieistniejącej kieszeni.

– Koszulkę masz nową, widzę, ale popatrz na buty.

– Kurczę... Rzeczywiście. Ale majtki też mam nowe. Chcesz zobaczyć?

– Obejdzie się. Nie molestuj, tylko skorzystaj z mojej rady.

– Dzisiaj zahaczę o dom.

– Nie zapomnij zabrać sprzętu do golenia. Jutro będziesz gwiazdą mediów.

– W tym mieście nie ma ani gwiazd, ani mediów. Są tylko tonące okręty.

– Od euforii do melancholii droga krótka, co?

– Chyba faktycznie mam wahania. Pożyczysz mi jeszcze setkę?

Justyna wyciąga swój brązowy, męski portfel.

– Weź sto pięćdziesiąt. Będziesz mi wisiał równe trzy tysiące.

Uśmiecha się najładniej, jak potrafi, wkłada pieniądze do tylnej kieszeni spodni i siada z podkurczonymi nogami na parapecie otwartego okna.

– Zmykaj, Justyś. I dziękuję za wszystko. Odpocznij. Ja sobie jeszcze popatrzę na miasto.

– Nie wypadnij tylko.

Gdy zamykają się za nią drzwi, w kieszeni gra AC/DC. Jacek z „Nowin”.

– Słyszałem w Wieży, że nie próżnowałeś.

– To był długi tydzień...

– Gdzie jesteś?

– Potrzebujesz materiału?

– W dupie mam ten materiał. Dzwonię z czystej przyjaźni.

– Ho, ho!

– Kto ci pomógł namierzyć Krawieckiego?

– Ty, kochanie, ty. Nie złość się i nie zazdrość. To również twój sukces.

– Może mi część wierszówki podeślesz?

– Nie, ale mogę ci postawić piwo.

– Dobrze słyszę?

– Jak najlepiej.

– No to, kurna... gdzie jesteś?

– W redakcji.

– Ja też w mieście. Zaraz siądę w ogródku na Żeglarskiej. Dawaj tutaj, a ja sobie już każę podać na twój koszt.

– Będę za dziesięć minut. Za siedem.

Zbiegając po schodach, obiecuje sobie, że poświęci Jackowi nie więcej niż godzinę. Gdy wychodzi z bramy, uderza go upał.

Nawet nie zauważyłeś, człowieku, kiedy ładna pogoda zmieniła się w tropik... W takim razie dwa zimne piwa dla ochłody i do domu. Trzeba coś zjeść, zmienić jeszcze raz ciuchy, zjechane buty – wyrzucić. Ogolić się, paznokcie obciąć, dezodorant wreszcie kupić. Mieszkanie u Iwony jest coraz fajniejsze, ale jak długo można używać jej perfum?

W połowie drogi na Żeglarską dzwoni Krawiecki – składa gratulacje, o nic nie pyta. Po nim Iwona – ma dzisiaj trzech klientów do ubezpieczenia, umawiają się na dziesiątą wieczór w jej mieszkaniu.

Po Iwonie – Kamila.

– Słyszałam o twoim sukcesie.

– I jak się z tym czujesz?

– Zupełnie dobrze. Moje gratulacje. Powiedziałam już chłopcom, jakiego mają dzielnego tatusia.

– Co oni na to?

– Krzysio bardzo ci kibicuje. Jasio też się przejął. Chcieli, żebym im coś więcej powiedziała, ale ja, dziwnym trafem, nic nie wiem.

– Bo jakoś ostatnio mało rozmawiamy, prawda?

– Zawsze mało mi mówiłeś. Nie pamiętasz?

– Niespecjalnie się interesowałaś.

– To chyba inaczej zapamiętaliśmy nasze...

– Kamila, muszę kończyć, wchodzę na spotkanie.

– Zawsze musiałeś kończyć, kiedy się interesowałam twoją pracą.

– Już nie musimy się kłócić. Masz do tego...

– Wiem, kogo mam i do czego. Po prostu zadzwoń do mnie, jak będziesz wolniejszy.

– Po co?

– Zadzwonisz, to się dowiesz.

– Dobra, pozdrów ode mnie chłopaków i nie pozdrawiaj Bródki. W weekend jestem normalnie. Cześć.

– Nie musisz być złośliwy. Uważaj, żeby ci teraz nie odbiło. Do usłyszenia.

– Pa.

Żeglarska jest pełna letnich kawiarenek, kolorowo ubranych turystów, młodzieńców z małymi plecakami i świeżo opalonych dziewcząt w krótkich sukienkach. Jacek siedzi sam przy stoliku w trzeciej knajpce z kolei. Przed nim opróżniony do połowy kufel.

– Dla mnie nie zamówiłeś?

– Herbaty tu chyba nie prowadzą.

– Wszędzie prowadzą herbatę, tylko ty tego napoju dawno nie zamawiałeś. A żałuj, smaczna jest.

– Jakoś daję bez niej radę. Twardy jestem.

– Proszę pani! – Robert stara się uśmiechnąć do wysokiej kelnerki najszerzej, jak to możliwe. – Chciałbym zamówić piwo i zupkę.

Dziewczyna ma włosy ufarbowane na smolistą czerń i poskręcane w nienaturalnie wyglądające sprężynki.

– Jakie piwo, jaką zupkę?

– Jakąś warzywną.

– Mamy chłodnik, mogę polecić.

– Cudownie. Chłodnik. A piwo takie samo jak kolega.

Jacek siedzi nieruchomo z kuflem zawieszonym w połowie drogi do ust.

– Czy ja dobrze słyszę? Ty, Robuś, kurna, piwkować zacząłeś?

– Dobrze słyszysz. Ale nie dawajcie tego na jutrzejszą jedynkę.

– Może od razu pół litra weźmiemy?

– Zostańmy przy browarku. I zdradź mi, co cię tak naszło, żeby się ze mną spotkać?

– Generalnie to chciałem poprosić o małą pożyczkę, ale niekoniecznie w tej chwili. Jak będziesz miał. Bo nie wątpię, że się w najbliższym czasie wzbogacisz.

– Ty jesteś wiecznym i niepoprawnym optymistą, Jacuś. Ja to naprawdę w tobie cenię.

– Zawsze jak sobie chlapnę, świat wydaje mi się pełen obietnic.

– Zobaczymy, czy i mnie się udzieli.

– Udzieli się... Pierwsze piwo jest zawsze najlepsze. Ósme już tak nie głaszcze w czachę.

– Może trzeba sobie zachować to pierwsze na koniec?

Przez chwilę śmieją się obaj – Jacek długo i głośno, Robert krótko i raczej nerwowo. Bębni palcami po stole.

No, wreszcie! Czarnowłosa przynosi piwo. Odchodząc, pięknie kołysze się na wysokich obcasach. Razem z tymi butami ma chyba ze dwa metry. Żyrafa. Przedstawicielka pokolenia wychowanego na dobrych, witaminizowanych odżywkach.

Pociągając długi łyk, Robert zastanawia się: kto taką dziewczynę obsłuży w łóżku?

Twoi synowie będą to robić. Ty już zjeżdżasz do boksu. Zasnąłeś przy Iwonie, łajzo...

Telefon w kieszeni odzywa się dźwiękami gitar.

Nie odbiera. Przepija do Jacka. Zamawiając kolejną kolejkę, prosi Żyrafę o przełączenie chrypiącego nieopodal radia ze stacji pełnej przebojów na Krzywą Wieżę.

O piętnastej wieści na temat jutrzejszych sensacji w „Głosie” są informacją numer dwa. O szesnastej – może z braku większych newsów – „Głos” jest już pierwszą wiadomością.

Dziesięć po czwartej, gdy Jacek kończy piąty, a Robert zaczyna trzeci kufel piwa, dzwoni Justyna. Liczba kliknięć przekroczyła tysiąc. W nieco ponad dwie godziny strona nabiła tyle co przez cały zeszły tydzień. Bomba!

Robert chce się już pochwalić Jackowi, ale AC/DC znowu gra mu w dłoni. Na wyświetlaczu niezidentyfikowany numer.

– Pan redaktor naczelny Robert Pruski?

– To ja.

– Anna Radziszewska, Telewizja Kujawy. Czy możemy się spotkać i zrobić nagranie w sprawie tego morderstwa, o którym państwo macie jutro pisać?

– Możemy.

– A gdzie moglibyśmy po pana podjechać?

– Chwileczkę, niech się skupię...

Cholera... powinienem być na to przygotowany... Przecież nie wyjdę przed kamerę podpity, nieogolony, cuchnący...

– Pani mi powie, o której mielibyśmy się spotkać?

– Jak najprędzej.

– Potrzebowałbym chociaż ze dwie godziny...

– Aż tyle?

– Będę mógł wtedy pokazać państwu pewne materiały... do kamery.

– Och! To byłoby fantastycznie. A jakie materiały?

– Możemy to nazwać dowodami zbrodni.

– Świetnie. Świetnie! To może za półtorej godziny, czyli o siedemnastej czterdzieści pięć, dobrze?

– Zapraszam do redakcji „Głosu”.

– Przepraszam... pan się nie gniewa, ale gdzie to jest?

– Nie gniewam się. Na Rynku Nowomiejskim. Wie pani, gdzie jest rynek?

– Oczywiście, panie redaktorze. Jesteśmy umówieni. Będę dzwoniła pięć minut wcześniej, pierwsze ujęcia zrobilibyśmy na zewnątrz, rynek to będzie doskonały plan.

– Jak pani chce mieć coś na powietrzu, możemy też pojechać na przykład do lasu, w miejsce, gdzie to wszystko się wydarzyło.

– Słucham?

– Do lasu, w którym zostali zabici ludzie, o których piszemy, i gdzie najprawdopodobniej są zakopani do dziś.

– Ojeju! Ludzie?! To nie zabili jednego człowieka? Bo oni mi powiedzieli, dyżurni, że to jest jedno morderstwo... A ilu tych ludzi zginęło?

– Siedem osób.

– Naaaapraaawdę?! – głos panny Anny przechodzi w pisk. – To ja się muszę skonsultować z wydawcą, niech pan się nie rozłącza, panie redaktorze!

Przez chwilę Robert słyszy w słuchawce nakładające się na siebie głosy, potem jakieś szurania. Jacek odstawia pusty kufel i rozgląda się za kelnerką.

– Halo? Jest pan tam?

– Jestem.

– To my przyjedziemy do państwa redakcji wozem transmisyjnym i pojedziemy do tego lasu razem z panem, dobrze?

– Dobrze. Czekam przed osiemnastą.

Panna Anna rozłącza się bez pożegnania.

– Jacuś... muszę już lecieć. Słyszałeś sam...

– Chociaż na rachunek zostaw.

Robert kładzie na stoliku pięćdziesiąt złotych i podaje koledze rękę.

– Trzymaj się, chłopie. I daj napiwek Żyrafie. Ode mnie. Już nie mam pieniędzy, jadę na pożyczonych, został mi tylko gest.

– Będę cię podziwiał. O której dają te wiadomości?

– Kujawy? Chyba o dwudziestej.

– Wiesz, że najlepszy bar z telewizorem mają teraz na Rabiańskiej? Może wpadniesz, po wszystkim? Ja tam chyba zakotwiczę na dłużej.

30

O ósmej wieczorem, po rajdzie taksówką do domu i z powrotem, po biciu rekordu w błyskawicznym braniu prysznica, szybkim goleniu, jeszcze szybszym przebieraniu się i wciskaniu do ust miętowych dropsów, po dwóch godzinach spędzonych w towarzystwie bardzo chudej i bardzo kolorowo ubranej panny Anny oraz jej nadaktywnej ruchowo ekipy z Telewizji Kujawy, Robert czuje, że chce mu się wódki.

Prosi o wysadzenie z wozu pod redakcją „Głosu”, krótkim uściskiem dłoni żegna się z rozszczebiotaną dziennikarką, wkłada do ust papierosa i zaczyna przetrząsać kieszenie w poszukiwaniu zapalniczki. Furgonetka z satelitarnym talerzem na dachu rusza na pełnym gazie, a on zamiast ognia wyciąga komórkę i przełącza profil z milczącego na głośny.

Szesnaście nieodebranych połączeń. Trzy od Iwony, jedno od matki – to ci niespodzianka! Dwa od Jacka, dwa od Justyny, jedno od Kamili... dalej nie patrzy. Wysyła Jackowi SMS-a, że jednak przyjdzie do baru. Oddzwania do mamy. Przez kilka minut słucha jej monologu o sąsiadkach, kłopotach z fachowcem od wymiany okien i jakiejś pani Krośnickiej, która chce sprzedać działkę nad jeziorem.

– Będę musiał kończyć, mamo... mam jeszcze coś do zrobienia.

– Ty tak ciężko pracujesz. Powinieneś częściej nas odwiedzać, może byście do nas przyjechali obje z Kamilką i dzieciakami. Pani Lucynka mówiła mi, chyba nawet dzisiaj, o bardzo ciekawej kuracji antyalergicznej...

Słuchając dalszej części przemowy, Robert obserwuje niebo nad dachami kamienic. Burza już nadciąga: chmury piętrzą się od zachodu, nisko stojące słońce sprawia, że przybierają niesamowite barwy – od głębokiego fioletu, przez kolor malin, do jasnego pomarańczowego. Mama mówi coraz szybciej:

– ...myślę o Krzysiu teraz. Przecież on jest właściwie bez przerwy chory. To ci muszę powiedzieć, że niedopilnowanie...

– Mamusiu... muszę coś zrobić.

– Tylko mnie jeszcze posłuchaj chwileczkę i powiedz Kamili. W tym przepisie miesza się napar rumiankowy i soczek z cebuli. Najpierw trzeba nastawić soczek. Robisz tak, że dwie albo nawet trzy cebule, żeby były na zapas, kroisz sobie na plasterki i posypujesz cukrem, synku. Ty zapamiętasz, czy mógłbyś sobie to teraz zapisać?

– Mama! Ja pójdę po kartkę i zaraz do ciebie oddzwonię, dobrze?

– Dobrze.

Zamiast rozłączyć rozmowę, omyłkowo wylogowuje telefon z sieci. Przypala papierosa od papierosa i próbuje włączyć nokię, by zadzwonić do Iwony, ale myli numer PIN.

Zostały ci jeszcze dwie próby.

Zawsze to samo. Dlaczego ja się tak denerwuję, rozmawiając z matką? Przecież mogę wysłuchać jej spokojnie przez pięć minut, nawet dziesięć, dzwoni w końcu nie częściej niż raz na kwartał. Mogę się pożegnać jak człowiek. A nie takie ściemy...

Chyba jednak nie mogę.

Powtórzony PIN wchodzi prawidłowo. Ręce trochę mu się trzęsą, ale to pewnie ze zmęczenia. Na zegarku dopiero dwudziesta i ludzie w mieście zaczynają się bawić. Jutro piątek.

Wybierając numer Iwony, rusza w stronę Rabiańskiej.

– Jak minął dzień?

– Nie sprzedałam żadnej polisy, jeśli o to pytasz. Dużo słuchałam radia. Oglądałam telewizję, nic nie powiedziałeś. Ale Justyna zadzwoniła. Chyba też nie mogła się z tobą skontaktować. Mówiła, że po programie macie siedem tysięcy kliknięć.

– Chyba tysiąc siedemset...

– Robert, zauważyłeś, że nie jestem blondynką?

– Zauważyłem. Powiedz mi szczerze, jak ten program wyszedł?

– Dobrze. Wypadłeś na poważnego faceta, który mówi z szacunkiem o zmarłych i w ogóle. Szczególnie w zestawieniu z tą... Ona powinna prowadzić relację z wystawy chomików, a nie zajmować się rzeczami, które dla ludzi mają życiowy ciężar... I mocno mnie szarpnęło, kiedy stanęliście przed fortem.

– Myślisz, że program zachęcał do jutrzejszych zakupów w kiosku?

– Nie udawaj materialisty, już wiem, że nim nie jesteś.

– Życie mnie zmusza. Totalny brak środków. Albo coś wreszcie drgnie, albo zacznę od ciebie pożyczać na jedzenie.

– Chyba pięć razy powtórzyłeś tytuł „Głosu”, może nawet przesadziłeś... Ale zaczynam rozumieć, jak działa to wszystko. Widziałam, że ta flądra nawet się nieco zirytowała. Przyjedziesz?

– Przyjadę, tylko później, niż się umówiliśmy. Zaprosił mnie koleś z „Nowin”, ten Jacek, wiesz, który. Mówiłem ci, że to on mi zapodał pierwszy trop. Muszę mu podziękować.

– Jak podziękować?

– Postawię mu kolejkę i tyle.

– Mówiłeś, że to alkoholik.

– No... tak. Mówiłem.

– Robert... Posłuchaj mnie teraz, póki jesteś trzeźwy. Ten Jacek jest alkoholikiem i ty też jesteś alkoholikiem, i to nie jest przypadek, że umówiłeś się na świętowanie sukcesu właśnie z nim, a mnie sobie przesuwasz na później. Nie będę cię teraz przez telefon terapeutyzować, bo wiem, że masz już planik i już tam idziesz... Mam rację?

– Hmmm...

– Więc idź sobie do kolegi i rób z nim, co chcesz. A potem podejmij decyzję. Albo przyjdziesz do mnie najpóźniej jutro do południa, z walizką i trzeźwy, albo możesz uznać, że spieprzyłeś nasz... naszą... że spieprzyłeś to wszystko na starcie. Co sobie mówiliśmy na początku, pamiętasz?

– Że jesteśmy samotni...

– Co jeszcze?

– Że przed nikim nie musimy udawać.

– I jeszcze...

– Jeżeli ktoś rozwali nasz... naszą... relację...

– ...to tylko my sami. Ty już jesteś blisko. Nie żartuję. W Siniewie nic ci nie mówiłam, a może powinnam. Teraz ślepy by zauważył. Wchodzisz w ciąg. Jeszcze dziesięć godzin, a może tylko dziesięć minut, nie wiem tego, i będzie za późno, by przestać. Będziesz potrzebował pomocy, a ja nie chcę za tobą biegać, szukać cię po knajpach czy dopytywać u Justyny. Rozumiesz mnie?

– Rozumiem.

– Chcesz zjechać do końca?

– Nie chcę. Przyjadę.

– Do południa. Potem możesz mnie wykasować z komórki.

Rozłączyła się. Bestia. Jechać do niej teraz? Kurwa mać... Czy ja się nie mogę normalnie zabawić, tylko zawsze na poczuciu winy? I to teraz, kiedy wszystko tak pięknie się rozwija.

Mózg – oszust.

31

Przez całe popołudnie Suchynin parł konsekwentnie na południowy wschód w kierunku Dziatławy i Bielicy. Biegł, szedł, znowu biegł, omijając szerokim łukiem nawet najmniejsze skupiska domów. Nie zauważył żadnych oznak pościgu – ani samolotu na niebie, ani ujadania psów za plecami – ale doświadczenie nauczyło go nie lekceważyć żadnego niebezpieczeństwa. Dlatego nie wszedł na żadną drogę czy ścieżkę, ominął wszystkie puste pola, pił wodę z rowów melioracyjnych, nic nie jadł, nie czuł zresztą głodu. Czuł tylko zmęczenie i ból – na przemian w czaszce i zranionym boku.

O zmroku odważył się wejść do bezimiennego przysiółka.

Miejsce, jakich widział wiele, od Czelabińska po Polskę. Kilka krzywych, betonowych słupów elektrycznych, między nimi, na skraju zagajnika, gromadka szaro-brązowych ruder skleconych z desek. Dachy ponakrywane folią i cegłami. I wszystko otoczone morzem bezładnie rozrzuconych przedmiotów. Traktor z wybebeszonym silnikiem, gąsienice od kołchozowego spychacza, zwoje siatki, fragmenty budowlanych rusztowań, stare, popękane łopaty, zardzewiałe kosy, śmieci, śmieci... A jemu potrzebny jest motorower.

Drobna, bardzo stara kobieta siedząca w półmroku przed jedną z szop obiera sierpem marchew nad wiklinowym koszykiem.

– Witajcie.

– Witajcie.

– Jak wam się żyje, matko?

– Dziękuję, w zdrowiu. A wy skąd?

– Samochód mi się zepsuł na drodze. Potrzebny transport. Kto tu u was ma motocykl, matko?

– Motor?

– Aaa... tak.

– Nie znam takiego. Głodni jesteście?

– Dajcie marchwi. Zapłacę.

– Nie trzeba. – Kobieta bierze w czarną rękę trzy obrane marchewki i częstuje majora.

– Nikt nie ma tu motocykla?

– Nie ma.

– To może chociaż rower u kogoś stoi?

– Rower... tak. Ma rower taki jeden młody, w Giernikach. Witia na niego wołają. Będzie niedaleko. – Babuszka wskazuje kierunek. – Może z piętnaście kilometrów. Samochód wam się całkiem zepsuł?

– Tak... zepsuł.

– Tu nie ma telefonu.

– Nie szkodzi. Pójdę sobie do Gierników. Dziękuję wam.

– Weźcie jeszcze marchwi na drogę.

Bierze i rusza piaszczystą drogą – najpierw powoli, by nie wzbudzić podejrzeń u kogoś, kto może patrzeć z wnętrza którejś szopy, po dwustu metrach zaczyna jednak truchtać. Zastanawia się, dlaczego stara powiedziała mu o braku telefonu. Wyraźnie widział kabel telefoniczny – biegł od słupa do chałupy sąsiadującej z szopą babuszki. Może mieli kiedyś telefon, ale się zepsuł? A może starucha kłamała? Dlaczego? Oczywiście: by donieść.

Po obu stronach duktu niewysoki lasek, po kilometrze zaczynają się porośnięte chaszczami ugory. Major mija mostek, potem samotną chałupę, chyba opuszczoną, bo nie pali się żadne światło. Gdy po jego prawej stronie pojawia się ściana drzew, skręca w ścieżkę prowadzącą między pnie.

Pies jebał rower. Stara mogła zadzwonić i w Giernikach będą na niego czekali. Trzeba dalej biec. Przy swojej kondycji przez noc ma szansę zrobić jeszcze pięćdziesiąt kilometrów i dostać się do puszczy między Wołożynem a Dzierżyńskiem. Mnóstwo bagien, wsie porzucone od wyjścia Niemców, leśne bunkry, zwierzyna. Zna ten teren, przed laty tam pracował dla Dzieła i miał sukcesy. Kupił nawet od dyrektora kołchozu opuszczoną chałupę nad rzeczką Juchą, dawny młyn. Nigdy w niej nie mieszkał dłużej niż kilka dni. Nigdy się tam nie zameldował, tym bardziej że dyrektor, nieżyjący już były kagiebista, sprzedał mu chatę na lewo. Teraz – jeśli dotrze na miejsce – będzie uratowany. W młynie, pod podłogą, trzyma dwa karabiny, w tym jeden snajperski, do polowań. Jest tam i mniejsza broń, prócz tego zapas jedzenia w puszkach, telefon komórkowy z kartą kupioną po rosyjskiej stronie granicy, dwa fałszywe paszporty i mnóstwo innych pożytecznych rzeczy. W studni czysta woda – można się ukrywać choćby i rok.

Wrrrrr...

Za plecami słyszy daleki odgłos pracującego silnika. Drogą, którą szedł jeszcze kilka minut temu, jedzie jakieś duże auto z silnikiem diesla. Ciężarówka. Zna ten pomruk motoru: wojskowa albo milicyjna. Jedzie w stronę Gierników.

Stoi bez ruchu wśród drzew, nasłuchuje. Ciężarówka jest na tyle daleko, że nie ma szans jej zobaczyć, ale przez chwilę miga miedzy drzewami światło. Zbyt jasne jak na zwykły samochodowy reflektor. To szperacz.

Ożeż ty, bladzio! Zadzwoniła... A jak szybko się pojawili! Piętnaście minut... trochę więcej.

Musieli być blisko. Trwa obława.

Odwraca się i zaczyna biec. Kierunek: południowy wschód. Biegnie przez las, potem przez wielką połać porośniętą niskimi, kolczastymi zaroślami. Strumień, kolejny las, niższy i trudniejszy do pokonania. Na skraju samotne gospodarstwo. Szczeka pies. Major omija zabudowania półkilometrowym łukiem. Rana w boku dokucza, zmęczenie nadchodzi i odpływa. Gryzie, jedną po drugiej, brudne marchewki.

Wschodzi księżyc, świeci jeszcze nisko, ale zrobiło się jaśniej – na ciemnogranatowym niebie jaśnieją mlecznoszare obłoki. Suchynin oszczędza siły – już nie biegnie, lecz idzie. Mijają godziny, jego krok jest coraz wolniejszy, kilka razy przystaje. Śpi krótko, w kucki, oparty o pień. Pokrzepiony odpoczynkiem, krótko przed świtem wychodzi z kolejnego lasu na kołchozowe pole pokryte niedojrzałym jeszcze zbożem.

Kilometr przed sobą widzi odcinające się ciemno na tle bielejącego wschodu korony stojących w rzędzie drzew. Między nimi majaczą słupy, każdy pochylony w inną stronę. Droga. Prawdopodobnie szosa z Bielicy do Lidy. Coraz wolniej i ostrożniej pokonuje kolejne metry między sięgającymi mu kolan kłosami. Co kilka kroków staje, nasłuchuje. Żadnych niepokojących dźwięków poza tym, że gdzieś z boku zrywa się do lotu śpiący dotąd bażant.

Po przejściu połowy pola dostrzega na drodze czarny prostokąt – chyba buda wojskowej ciężarówki. Trudno ocenić z tej odległości, ale wygląda na to, że auto stoi zaparkowane na poboczu szosy. Światła ma wyłączone.

Rozgląda się. Pół kilometra w prawo, może trochę mniej, zza drzewa wystaje jeszcze jeden kanciasty kształt. Kolejny samochód? A, skurwysyny!

Schyla się i zapada w zboże. Dalej sunie już na czworakach. Po trzech minutach może się przyjrzeć dokładnie całej sytuacji. Samochodów jest więcej niż dziesięć – tyle widać. Rozstawione co kilkadziesiąt metrów, najwyraźniej czekają tu na niego. Kładzie się na brzuchu i czeka. Myśli. Patrzy. Północno-wschodni horyzont rozjarza się czerwienią jak podpalony lont. Czas ucieka, zbliża się dzień.

Z najbliższej budy zeskakuje mężczyzna. Staje przy kole, odwrócony do majora plecami. Na ramieniu ma karabin – lufa wyraźnie odznacza się nad lewym barkiem. Chyba sika. Za nim wychodzi drugi. Przez chwilę stoją obok siebie – nie słychać z tej odległości, czy rozmawiają. Może palą, a może się dyskretnie rozglądają? Gnojki ze służby zasadniczej czy KGB? Za ciemno, by rozróżnić znaki na polowych mundurach. Mijają cztery minuty, obaj znikają pod plandeką.

Nie przejdzie między nimi, trzeba się cofnąć.

Jeżeli to jest szosa Bielica – Lida, to pięć, najdalej dziesięć kilometrów dzieli go od rzeczki Gniłki. Zna doskonale miejsce, w którym woda krzyżuje się z szosą. Rosną tam gęsto wysokie drzewa, są chaszcze, mokradła, a między tym wszystkim bardzo stary drewniany most. Nieprzejezdny dla samochodów.

Tam przejdzie, ale musi się spieszyć. Niebo już błękitnieje, najdalej za godzinę będzie całkiem jasno.

Kilkadziesiąt metrów znowu na łokciach i kolanach. Potem szybki bieg w kierunku lasu. Ciało buntuje się już, ale nieugięta wola majora jest silniejsza niż ból mięśni i szarpanie w okolicach ostatniego żebra. Oddychając z trudem, dopada drzew, skręca i zaczyna – nieco wolniej – truchtać wzdłuż skraju sosnowego boru. Gdy robi się jaśniej, wbiega głębiej między pnie.

Ściółka jest miękka, mnóstwo połamanych gałęzi trzeszczy mu pod nogami, pajęczyny oblepiają twarz. Choć często się potyka, zwiększa jeszcze tempo – trwa wyścig z nadchodzącym dniem. Jeszcze jeden, może dwa kilometry dzielą go od rzeki.

I rzeczywiście: mija niespełna pół godziny, odkąd wszedł w las, a drzewa przechodzą w krzaki, krzaki zaś – w trzciny. Pod nogami chlupie czarne mokradło. Nie zatrzymuje się ani na chwilę, mocno pochylony w przód, brnie najpierw po kostki, potem – po kolana. Wreszcie, zanurzony do połowy w ciemnozielonej, wypełnionej oślizgłym zielskiem brei, zaczyna odpychać się dłońmi.

Rzęsa wodna oblepia mu ubranie, chmary komarów wzbijają się do lotu i go gryzą.

Jeszcze kilkanaście metrów i zanurza się po szyję. Zaczyna płynąć. Wyczuwa lekki nurt – rzeka sunie w lewo. Wszystko się zgadza. Jeżeli utrzymał właściwy kierunek, teraz od mostu dzieli go nie więcej niż kilometr.

Ciężko się pływa w butach i luźnej kurtce, ale prąd w miarę zbliżania się do głębiny wzmaga się na tyle, że major musi jedynie uważać, by nie pójść na dno. Woda sama pcha go w kierunku mostu. Nogi zanurzone w toni raz po raz trafiają na jakieś przeszkody – zwalone pnie drzew albo gęste zwoje podwodnych roślin. Przez chwilę płynie na plecach. Niebo nad głową jest już jasnoszare. Zniknęły gwiazdy. Nurkuje, aby wypróbować swoje możliwości. Dziesięć, dwadzieścia, trzydzieści sekund pod wodą. Gdy się wynurza, widzi przed sobą zakręt rzeki. Po obu stronach cały czas trzciny – z prawej ciągnące się tak daleko, jak sięga wzrok, z lewej przechodzące w kępy krzewów przerywane wierzbami o nisko zwieszonych gałęziach. Żadnych śladów człowieka, żadnych rybackich pomostów, kompletna cisza przerywana tylko pluskiem wody w miejscach, gdzie przewalone drzewa wystają ponad toń.

Zza zakrętu wyłania się mostek, pozostało do niego może pięćdziesiąt metrów. Właściwie to większa kładka zawieszona trzy metry nad wodą. Major wstrzymuje ruchy, zastyga pionowo w wodzie, ponad powierzchnię wystają teraz tylko jego oczy i czoło. Na mostku widać ludzi. Dwaj idą z lewej na prawą, dwaj stoją osobno. Trzej spośród tej czwórki to żołnierze w polowych mundurach i z karabinami na ramionach, jeden ma psa.

Czwarty jest milicjantem – na głowie czapka z wielkim rondem, przy pasie kabura.

Nurt pcha Suchynina w stronę grubych, poczerniałych belek podpierających kładkę. Ludzie u góry są już tak blisko, że może się przyjrzeć ich twarzom, rozpoznać szarże i rodzaje broni. Dwaj szeregowcy – z kałasznikowami o składanych kolbach – są młodzi, bardzo młodzi, to właściwie dzieci. Doszli do końca mostka i teraz wracają, zajęci rozmową, której fragmenty płynący już słyszy. Śmieją się ze świńskiego dowcipu.

Pies, potencjalnie najbardziej niebezpieczny, usiadł przy nodze trzeciego żołnierza, sierżanta, który właśnie przystanął, oparty o barierkę. Z tej odległości widać obrączkę na jego palcu.

Czwarty mężczyzna – milicjant z pistoletem maszynowym dyndającym przy pasie – jest najstarszy z nich, bardzo gruby, ma oblicze debila. Jako jedyny patrzy w stronę, z której nadpływa major, ale najwyraźniej go nie dostrzega.

Suchynin nabiera powietrza do płuc i nurkuje, robiąc delikatny ruch dłońmi. Zanurzony nie więcej niż pół metra pod wodę, przekręca się na plecy i obserwuje cień mostu przesuwający się na tle nieba. Gdy kładka go skrywa, wypływa na moment, by nabrać powietrza i znowu nurkuje, tym razem najgłębiej jak się da. Rękami dosięga kamienistego w tym miejscu dna i odpycha się, nie wypuszczając powietrza. Płynie, dopóki płuca nie zaczynają go piec. Wypływa znowu, po dobrej minucie, ostrożnie, prawie nie ruszając rękami. Odwraca się w kierunku mostu. Trzej ludzie stoją bez ruchu. Brakuje milicjanta.

Znów głęboki oddech i jeszcze raz pod wodę. Płynie w stronę lewego brzegu. Gdy się wynurza, most jest już do połowy zakryty koronami nadbrzeżnych drzew. Udało się.

Drepcąc po dnie i wzbudzając bąble śmierdzącego powietrza, przesuwa się wzdłuż brzegu jeszcze kilkadziesiąt metrów. Gdy widzi małą, piaszczystą łachę, wychodzi na brzeg. Piach jest grząski, zapada się w nim po łydki. Chwilę klęczy, głęboko oddychając, potem przedziera się przez splątane sitowie i kolczaste krzaki jeżyn. Za nimi – błotnista ścieżka, śliska i nierówna, najwyraźniej wydeptana przez wędkarzy myszkujących wzdłuż rzeki.

– Stój, bo zajebię!

Odwraca się w stronę głosu.

Na ścieżce stoi milicjant debil. Trzyma oburącz potężny pistolet, wycelowany prosto w głowę majora.

Suchynin podnosi obie ręce i spokojnie patrzy na grubasa. Czeka. Tamten chyba nie do końca wie, co zrobić. Wygląda na to, że zostawił żołnierzy i poszedł wzdłuż rzeczki sam. Może nie był pewny, czy dostrzegł człowieka, a może nie chciał się dzielić sukcesem z wojskowymi. Teraz ma kłopot. Marszczy czoło pod czapką, broń cały czas trzyma sztywno w wyciągniętych dłoniach.

– Na glebę!

Major klęka, nie opuszczając rąk.

– Leżeć!

Kładzie się w błocku głową w stronę przeciwnika, nie przestając go obserwować.

– Ryj do gleby!

Przyciska policzek do zimnej, czarnej pulpy pokrywającej ścieżkę. Grubas podchodzi. Pistolet przekłada do lewej ręki, prawą odpina od pasa kajdanki. Próbuje zajść leżącego z boku, chyba chce mu klęknąć na plecach, lecz w tym momencie jego noga ześlizguje się z mokrego korzenia. Na ułamek sekundy traci równowagę, podrywa do góry obie ręce. Majorowi ta chwila wystarczy. Błyskawicznie przekręca się na bok, chwyta oburącz nogę, na której balansuje milicjant, i szarpnięciem przyciąga ją do siebie. Bydlak jest ciężki, nie udaje się oderwać go całkiem od ziemi, ale mocne pociągnięcie sprawia, że wielkie cielsko leci w dół, w zarośla między ścieżynką i rzeką. Major już jest na milicjancie. Zadaje cios łokciem pod żebro, jednocześnie wspina się jak pająk na tę górę mięcha. Drugi, potwornie mocny cios w odsłoniętą szyję miażdży grdykę grubasa. Milicjant się dusi. Pistolet mu wypadł, kajdanki zawisły na krzaku. Konając z głową w dole, wierzga nogami, oczy wychodzą mu z orbit.

Chwilę później jest po wszystkim.

Major rozgląda się w poszukiwaniu pistoletu. Nie ma, nie ma... Jest!

Szybko przetrząsa kieszenie milicjanta, od pasa odpina pęk kluczy – pewnie są tu i te od kajdanek. Zabiera je. Bierze też krótkofalówkę, zapasowy magazynek do pistoletu i skórzany zasobnik, którego zawartości na razie nie ma czasu obejrzeć. Spycha ciężkie cielsko w dół, w trzcinę. Uwolnione od ciężaru jeżyny podnoszą się, zasłaniając trupa.

Stoi przez chwilę, uspokajając nerwy i oddech. Myśli. Wygrał bitwę, ale nie wygrał wojny. Za kilka minut żołnierze zorientują się, że grubas zniknął, ściągną posiłki, przeszukają okolicę. Odnalezienie ciała, nawet ukrytego, to kwestia godziny, najwyżej dwóch, jeżeli będą mieli bałagan. Ktoś jednak w końcu sprawdzi mapę, połączy punkt, z którego major zaczął uciekać, z miejscem, w którym rozprawił się z tą tłustą świnią, i stanie się jasne, dokąd zmierza. Trzeba zmienić plan. Dotrzeć do młyna inaczej. Podnosi z ziemi milicyjną czapkę.

32

Idąc do baru na Rabiańskiej, Robert wybiera skrót przez stare koryto średniowiecznej fosy. Na zaimprowizowanym piaszczystym boisku grupa umorusanych chłopaczków gra w piłkę. Kurwa! Zajeb go! Zajeb! Klną potwornie, ale jest w nich coś bardzo sympatycznego. Kurczę, mając dwanaście lat, można się cieszyć byle czym, a potem tylko gorzej. Iwona na ciebie czeka, jutro – możliwe – wielka sprzedaż „Głosu”, a ty, człowieku, oglądasz świat przez szybę, ponieważ nie możesz skończyć chlać.

Jeszcze ten jeden wieczór – i finał!

Obejrzysz sobie z Jackiem powtórkę wiadomości, zobaczysz, czy ładnie wyszedłeś, a potem do domu. Trzeba się spakować... i do Iwony. Zacząć nowe życie. Za tydzień zdasz mieszkanie właścicielowi, wyrównasz z nim rachunki i będziesz szczęśliwy. Czujesz to?

Gówno czujesz...

Jedna część mózgu zrywa się do lotu, nawet już fruwa podniecona perspektywą nadchodzącej wypitki, druga część – grzęźnie. To jest jak jakieś cholerne rozdroże. Na dnie czaszki trzęsie się skurczony mózg, który – jak kamyk – może spaść i potoczyć się w jedną albo drugą stronę. Pierwsza to ustronny i przytulny bar w podziemiach starej kamienicy, zimna butelka wódki, wiecznie wesoły Jacek, gadka do rana – o starych kumplach, o życiu i kobietach, potem o dzieciach i o marzeniach starzejących się kolesi. Druga droga prowadzi w lęk. Przed sobą samym, wystraszonym i zgiętym, przed pustką, przed czarną ręką, która chwyta za serce, gdy poziom alkoholu we krwi spada. Ta łapa, nadciągająca cicho, ale nieubłaganie, jest jeszcze daleko, lecz z każdą godziną się zbliża.

Dlaczego teraz?

Bo nie wytrzymałeś ciśnienia, bo znalazłeś pretekst, żeby znowu wypić, bo jesteś cienki. To proste.

Albo i nie proste.

W końcu cóż strasznego się dzieje? Odwaliłem kawał dobrej roboty, mam prawo to uczcić kieliszkiem.

Gówno.

Oszukujesz się, człowiecze, oj, jak ty pięknie się oszukujesz...

Dzwoni Justyna.

– Dwanaście tysięcy wejść, Robcio, powtarzam: dwanaście! Rekord świata.

– Powiedzmy: rekord miasta. Ale nam to w zupełności wystarczy. Dobra prognoza na jutro. Nasze bezrobocie się odsuwa.

– Warszawa zadzwoniła, nie mogli cię złapać. Ale już wiedzą, jak się klika. I wiedzą, że sam zwiększyłeś nakład.

– I co?

– Będą do ciebie dzwonić.

– Wyłączam komórkę. Mam spotkanie.

– Wtedy znowu do mnie zadzwonią. Robcio... ja nie lubię z nimi...

– Justyś, spoko. Teraz to my rozdajemy karty, rozumiesz?

– Jeszcze nie sprzedaliśmy numeru.

– Ale sprzedamy. Zobaczysz.

– Aha, i z policji ktoś dzwonił. Ty w ogóle nie odbierasz już telefonów?

– Słuchaj, miałem naprawdę pracowity dzień, weź, kurczę, wyluzuj. Idę na wódkę z kolegą.

– O tym to już w ogóle...

– Wiem, wiem. Też zrób sobie jakąś przyjemność.

– Właśnie się pakuję na basen. Ciao.

– Pa.

Bar położony w połowie ciasnej, uroczej uliczki jest faktycznie przytulny i chyba mało uczęszczany. Stara piwnica, kilkusetletnie cegły, grube stoły, barman w śnieżnobiałej koszuli, w głównej sali tylko sześcioro gości – młodzież plus starsza para rozmawiająca po angielsku. Pod sufitem telewizor. Robert sprawdza telefon – brak zasięgu. Cudownie. Obejdzie się bez niespodzianek.

I jeszcze mają salkę dla palących!

Jacek siedzi właśnie tam, w najciemniejszym kącie, z jakimś dużo młodszym od niego chłopakiem ubranym w letnią, piaskową marynarkę. Poza nimi dwoma w ciasnej norce nie ma nikogo.

Skąd ja znam tego młodzika?

– Dobry wieczór panom.

– Wiedziałem, że nie zawiedziesz, Robuś! – Jacek lekko się chwieje, wstając. – Pozwolisz, mordo moja kochana, że ci przedstawię... to jest Szymek Trojan, młoda gwiazda naszej niemłodej redakcji.

– Dzwoniłem do pana trzy razy, ale się nie udało. – Szymek, wyższy od Roberta o pół głowy, też wstaje i podaje rękę z namaszczeniem, jak gdyby witał prezydenta. Na pierwszy rzut oka sprawia wrażenie sympatycznego gościa, typ koszykarza z osiedla, tylko dłoń ma jakąś ciastowatą, co wydaje się dziwne u takiego byczka. – Pan Jacek pozwolił mi tutaj zaczekać, a nuż pan przyjdzie, panie redaktorze.

– No i dobrze. Mów mi Robert. A kieliszka byś mi z baru nie przyniósł?

– Z przyjemnością.

– Mnie też... – Jacek wielkimi łykami opróżnia wysoką szklankę, zapewne wódkę z colą. Patrzy na Roberta. – Skoro już przyszedłeś, to się zaraz przerzucimy na czyste paliwo.

Szymek odchodzi w kierunku kontuaru.

– Po co nam tutaj ten młody?

– Robuś, morda... Usiądź i się nie denerwuj. Zapal sobie. W „Nowinach”, kurna, piekło. Nasi przeczytali wszystko na waszej stronie i teraz próbują coś... hep! Coś sklecić na szybko. Na rano zamówili w telewizji reklamy, co się nie zdarzyło od pięciu lat.

– Jakie reklamy?

– Spoty normalne. Naczelny staje przed kamerą i z egzemplarzem gazety w ręce mówi, że najciekawsze szczegóły o morderstwach z lasu będą w „Nowinach”. Tylko że nie mamy specjalnie co pisać, bo żeś tak sprytnie pomotał, że...

– Niby wszystko wiadomo, a jednak nie. Przyjmuję wyrazy uznania. To dziś jest, Jacuś, kwintesencja dziennikarstwa. Trzy strony uszyte na okrętkę i żadnego faktu.

– Szymek mówi – Jacek wskazuje kolegę, który właśnie odbiera przy barze tacę z kieliszkami – że wszyscy funkcyjni siedzą od osiemnastej w piwnicy i przekopują stare śmieci. Szukają zdjęć po kartonach, głównie tego, co jest u was na stronie. Jeszcze nie doszli, że Krawiecki wyniósł. Ale dojdą. Zapierdolą go, jak się wyda, zobaczysz... Pan naczelnik dostał piany. Chce, byśmy szli w ten deseń, że to my pierwsi o tym napisaliśmy jeszcze w latach osiemdziesiątych, a nie „Głos”. Szymek mówi, że jakaś awantura się odbyła.

– Wiesz co, Jacuś?

– No?

– Nie chce mi się już o tym gadać. Chciałem tu z tobą oglądać drugie wiadomości, ale już nie chcę. Coś innego ci powiem. Poznałem dziewczynę...

– Ty, dobra... Zaraz se pogadamy, ale powiedz mi, póki jeszcze jesteśmy przed flaszką, możesz coś temu młodemu sprzedać na wyłączność? Lubię chłopaka, jestem mu winien przysługę... hep! Daj chociaż drobiazg. Masz tyle tych informacji, że ci się wylewa.

Młody koszykarz ustawia przed nimi tacę.

– Jeszcze orzeszki przyniosłem dla pana.

– Jesteśmy na ty, zapomniałeś?

– Bo nie wiem, czy Jacek powiedział, ale ja mam taką prośbę ogromną i nigdy bym tak nie zaczynał od razu, ale potwornie się spieszy...

– Dobra, wiem wszystko. – Robert przechyla kieliszek. Wódka smakuje jak woda. – Dam ci coś ekstra.

Szymon wyciąga dyktafon.

– Nie, nie, kochany... Tę zabaweczkę to sobie schowaj. Możesz na serwetce zapisać. I nie wiesz tego ode mnie.

– Już piszę – w ręku młodzieńca pojawia się długopis.

– Ciała leżą w lesie dwa kilometry za lotniskiem. W kierunku na Barbarkę. W zupełnej dziczy, bez dostępu do drogi, jakieś uroczysko, nikt tam nigdy nie powinien trafić. To napisałem ogólnie w sieci i to będzie jutro w „Głosie” razem z mapką. Ale teraz ci powiem coś ciekawego. Ktoś jednak tam trafił. Ktoś postawił krzyż i tam przychodzi, pali znicze. Robi to chyba regularnie. Ostatnie świece są całkiem świeże. O tym też będzie w „Głosie”. Nie będzie jednak tego, bo chciałem to sobie zachować na później, że ktoś wydrapał na krzyżu znak horoskopu oznaczający Pannę.

Szymon na chwilę podnosi wzrok znad serwetki. Ma półotwarte usta i minę, jakby właśnie szczytował.

– I co?

– I nic. To może być ktoś, kto wie, czyje ciała tam leżą. Rozumiesz? Ktoś zamieszany w morderstwa, kto ma na przykład wyrzuty sumienia i łazi, by się pomodlić. Albo, co też niewykluczone, jakiś świadek tamtych wydarzeń... Myśliwy albo grzybiarz o wrażliwym serduszku. A może ktoś komuś przypomina tym krzyżem i tymi zniczami, że wciąż pamięta. Ktoś kogoś może szantażuje? Albo może chodzi tam jakiś ksiądz, który dowiedział się o wszystkim na spowiedzi i obowiązuje go tajemnica? Możesz sobie teraz poszaleć i wklejać, co chcesz. Najlepiej napisz tekst pod tytułem Tajemnica znaku Panny albo coś takiego. I uważaj: podaj na końcu swój adres mailowy czy telefon – ale tylko twój – z dopiskiem, by ten ktoś, kto wyciął znak, się zgłosił. Jeśli to czytelnik „Nowin” – i jeśli się zgłosi – przynajmniej coś z tego będę miał. Bo wiesz, co masz zrobić, gdyby...

– Zadzwonię do pana. Do ciebie.

– Otóż to. Pod tym warunkiem dostałeś informację. A tu masz mój numer komórki, wklep sobie.

Żegnając się z Szymonem, Robert widzi, że Jacek odbiera przy barze pół litra Sobieskiego.

Flaszka starcza im na półtorej godziny.

* * *

O jedenastej wieczorem Robert z głową opartą na pięści przypala jednego papierosa od drugiego, nie przerywając monologu.

– ...różne mi wizje latają po głowie... Ja nie mówię, że to nie jest miłe. To jednak jak narkotyk jest... takie uczucie. Zalewa od czasu do czasu energia taka... aż po końce palców. Mógłbym normalnie góry przenosić. Tylko że są dzieciaki, chłopaki... Krzysieniek i Jaś. Jest, rozumiesz, problem teraz... Jak się do niej przeniosę, to co im powiem? Że tatuś... co? A w ogóle ja sam to pikuś... Kama im będzie truła... że tata nie kocha, że kocha jakąś pannę... Panna, dobra zagadka, co? Ciekawe, co ten młody powypisuje... Pewnie standard. Chujowe... nie gniewaj się Jacek, ale chujowe te wasze „Nowinki” się zrobiły... A może i wszyscy się zrobiliśmy jacyś gorsi. Każdy mechanizm się psuje... każdy układ. Nie odwrócisz strzałki entropii...

– Cze-czego?

– Wszystko w kosmosie się rozłazi... jak stare gacie.

– Co ty bredzisz, kurna... histeryku wieczny... Masz, bracie, suk... sukc-ces... masz wielki. – Jacek zasłania usta dłonią, jakby powstrzymywał wymioty.

– Sukces? Potrwa może trzy tygodnie. A w ogóle to już go w głowie zeżarłem. Już go nie ma. Nadążasz? Już nie ma się czym cieszyć, reszta jest żałośnie przewidywalna. Sprzeda się „Głosiku” więcej i chłopcy z Waa-arszawy skasują pieniążki. A mnie dadzą medal z kartofla. I będę miał doła jeszcze gorszego, bo wiesz, jak to jest... po wejściu na górkę? Musisz zejść.

– Powinni dać ci podwyżkę, żebyś miał mi z-z-zzz czego pożyyyy... czyć.

– Tylko godność zostaje, Jacuś. I jeszcze piękno, wiesz... kobiety... Jak ja Krzysiowi powiem, że jest nowa pani?

– Nic im... heep! nie gadaj. A po chuuuja?

– Kama im powie, mówię ci przecież, nie słuchasz mnie? Już lepiej, by się dowiedzieli od-de mnie od razu.

Jacek, dotychczas siedzący sztywno, teraz pochyla się w stronę Roberta i chwyta go mocno za ramię.

– Za bardzo ty wszystko komplikujesz, mordo... Ciesz się chw-chwilą, co będzie, to ma być, czy tam... od-dwrotnie. Ja mogę tylko pomarzyć, żeby kogoś... Ty nie uwierzysz, jak dawno mi się nie przydarzyło z żywą kobietą... hep! Nie powiem ci nawet. To smuuuuuuutne. Za smutne, by to znosić na trzeźwo...

Stukają się pustymi kieliszkami.

– A nie mógłbyś coś... zdaje się... już dzisiaj troszeczkę pożycz-czyć?

– Kurwa mać... Ja przed tobą serce otwieram, a ty mnie na kasę chcesz obrać?! Ojciec Rydzyk ma rację: dziennikarze to chamy i hieny.

– Ja jestem fooooo-fotoedytorem. Mnie to nie dotyczy.

– Ale i tak byś się wstydził.

– Robuś, nie masz pojęcia, złotko, w jakiej ja jestem... hep! Sy-sytuacji finansowej. W jakiej dupie. Ile ty w tym „Głosie” zarabiasz pieniędzy?

– Za mało. Nawet mi na taksówkę nie wystarrrrcz-czyło. Idę się odlać, bracie.

Dopiero w toalecie uświadamia sobie, jak bardzo jest pijany i jak mu z tym niedobrze. Przez chwilę stoi wpatrzony w kołyszące się lustro i swoją bladą twarz, która zmienia proporcje, rozciągając się i flaczejąc na przemian jak balon.

Nie ma już żadnego miłego szmeru w głowie, nie ma śladu euforii towarzyszącej pierwszemu uderzeniu alkoholu w szare komórki. Jest na przemian gorąco i zimno. Przyszedł Wielki Strach. Za kilka godzin zacznie się zjazd tunelem, na końcu którego nie ma żadnego światła, tylko kłębi się czarny, suchy, wyziębiony dym. Nie da się tego wyrazić słowami, nie da się o tym opowiedzieć ani Jackowi, ani Iwonie, ani własnej matce. Nikt nie zrozumie, jeśli w tym nie był. A on był, i dlatego boi się podwójnie. Potrójnie. Boi się tysiąc razy. Boi się lęku, lęka się strachu. A najbardziej tego, że strach się nie skończy. Czarne koło.

Co ja zrobiłem?!

– Jesteś debilem – mówi do swego odbicia w lustrze. – Debilem, debilem, kurwa, debilem! Zwyczajnym, kurwa, łachem...

Chce mu się płakać.

Ktoś wali w zamknięte drzwi toalety.

– Robert! – to głos Jacka.

– Zaraz!

Zdejmuje zegarek, wkłada głowę do umywalki, puszcza strumień zimnej wody na potylicę, prostuje się i znowu schyla. Mokre włosy oblepiają mu policzki.

– Zaraz!

Wychodzi, nie korzystając z ręcznika, chłodna woda z czupryny spływa mu po spoconych plecach. Jacek wrócił już do stolika. Przyniósł z baru kolejną butelkę.

Robert siada ciężko, czuje, że zaczynają mu drętwieć ręce. Jest chronicznie przeziębiony, chronicznie zmęczony i połamany. Gdzieś tam czeka Iwona, a on tutaj: pijany i pusty jak turecki bęben.

– Jacuś... Już więcej nie mogę. Herbaty bym się napił.

– Nie pieeeeerdol. Siadaj. Wiesz, że mi nie chciał sprzedać na kreskę, ten ciul? – Jacek rozchwianym gestem wskazuje na barmana, który wykłada już krzesła na stoliki. – Ale go przeeee... cweliłem. To znaczy przekonałem.

– Która jest w ogóle godzina?

– A ja skąd mam... hep! Ty! Popatrz, mordo moja... nasz Szymuuuuś!!

Młody dziennikarz wchodzi zasapany i mokry. Chyba tu przybiegł. Chyba na dworze pada deszcz.

Przez chwilę tłumaczy coś szeptem barmanowi, który zastawił mu drogę w przejściu między dużą i małą salką. Jacek obserwuje tę scenę w milczeniu, po czym opuszcza brodę na pierś i natychmiast zaczyna chrapać.

Robert wstaje, trzymając się oparcia swojego krzesła. Gdzie są papierosy? Już wyszły?

– Panie Robercie! – Szymon podchodzi i łapie go za ramię. – Cieszę się, uff... że jest pan tu jeszcze, bo dzwoniłem kilka razy do Jacka, ale... zasięgu tu nie ma...

– Co się... eeeep-ło?

– Ja najpierw chciałem panu... tobie podziękować, bo to naprawdę świetnie wyszło i jutro będzie z tego pierwsza strona w „Nowinach”, i tylko wszyscy chcieli się dowiedzieć, jakim cudem i czy są źródła, ale nie powiedziałem, że to od ciebie, tylko że informacje są pewne, chociaż strasznie mnie naciskali. A jak czekałem na korektę, to dokładnie przeczytałem wszystko na waszej stronie i pan... ty tam piszesz, że ciała były powieszone, prawda?

– Prawda.

– A były jakoś okaleczone w kroku?

– Młodyyyyy...? Mało ci dałem? Myślałem, że trochę bardziej... Jacek za ciebie poręczył, smarku jeden...

– Nie, nie! Mnie nie chodzi o „Nowiny”, niech mi pan wierzy. Wierz mi, już jest po wszystkim. Chodzi o to, czy ci zabici ludzie mieli poucinane, poodcinane... genitalia?

Robert ciężko opada na krzesło. Widzi leżącego luzem, spalonego do połowy papierosa, próbuje włożyć go sobie do ust, ale pet wypada mu z ręki i toczy się po blacie, aż spada pod stolik. Szymon podnosi, podaje, siada obok. Robert zaczyna szukać zapalniczki, chwilę klepie się po kieszeniach, w końcu rezygnuje. Patrzy na Szymona, bezskutecznie starając się ustawić ostrość własnego wzroku. Wreszcie kładzie chłopakowi dłoń na karku i przyciąga go do siebie tak, że prawie stykają się czołami.

– Jestem pijany, mój młody kolego. Ale to minie. Gadaj jeszcze raz.

– Pan nie czytał o tym Wampirze na Białorusi?

– Nie mam cza-czasu na książki o wampirach. Ani amerykańskich, ani nawet białoruskich. To dla dziewczynek literatura, a poza tym ja pracuję za dużo, by...

– To nie książka, to w ogóle... ufff... Informacja wisi na agencjach i chyba na gazeta.pl jest mały artykuł. Dużo można znaleźć w rosyjskim Internecie, ja przeczytałem w angielskim serwisie, tam jest relacja na żywo...

– Do rzeczy, młody przyjacielu.

– Na Białorusi gasili pożar w jakiejś opuszczonej fabryce czy magazynie i okazało się, że ktoś tam wcześniej spalił ludzkie zwłoki. Ciała dwóch facetów i powieszonej za nogi kobiety. Ta powieszona – jak napisali – miała brutalnie pokaleczone narządy. A oni, ci faceci, zostali spaleni w samochodzie.

Robert ma wrażenie, że wódka zamienia się w jego ciele w paliwo rakietowe.

– Masz jakiś wydruk?

– Mam przeredagowaną notatkę z agencji.

Szymon wyciąga z tylnej kieszeni kartkę zgiętą na czworo.

– Dzielny chłopak. Dawaj.

5.2

Mińsk, Grodno. Białoruska milicja prowadzi bezskuteczną obławę na mężczyznę, którego miejscowe media ochrzciły mianem Wampira albo Ludojada z Nowej Drogi od nazwy nieczynnego kombinatu wapiennego, gdzie znaleziono ciała jego prawdopodobnych ofiar: dwóch mężczyzn i kobiety, oraz szczątki nieokreślonej liczby innych niezidentyfikowanych zwłok ludzkich.

Lekarz grodzieńskiego szpitala obwodowego dr Witalij Jakuszyn, wypowiadając się wczoraj przed lokalnymi mediami, zdradził, że kobieta została brutalnie okaleczona seksualnie i powieszona. Była mieszkanką wsi leżącej w okolicach Lidy. Mężczyźni pochodzili ze Szczuczyna.

Informacji o okaleczeniu nie potwierdza wobec polskich mediów ani komenda milicji w Grodnie, ani rzecznik ministerstwa spraw wewnętrznych z Mińska.

Centralna telewizja białoruska i największe dzienniki wychodzące na Białorusi w ogóle nie informują o sprawie. Wampir z Nowej Drogi, określany też mianem Ludojada, jest jednak tematem numer jeden w Grodnie oraz białoruskim Internecie. Bloger Mania24 napisał wczoraj, że po dokonaniu morderstw w fabrycznej hali sprawca sam podpalił budynek i w efekcie pożaru został poszkodowany. Początkowo ujęty, z powodu nieudolności milicji uciekł z karetki pogotowia, raniąc lub zabijając dwóch sanitariuszy i lekarza. Milicja podejrzewa, że ukrył się w kompleksie leśnym między miastami Szczuczyn i Żełudok. Według innych informacji chodzi o lasy w pobliżu miejscowości Myto.

W sieci pojawiły się też trudne do zweryfikowania informacje na temat ofiar. Pewna strona internetowa podaje, że dwaj mężczyźni w wieku poniżej 30 lat mieli trudnić się przemytem papierosów do Polski. Według innej strony jeden z nich był technikiem dentystycznym, drugi – piekarzem, a ich spotkanie z mordercą było czysto przypadkowe – spalony później samochód zepsuł im się akurat obok kryjówki Wampira w kombinacie Nowa Droga. Mania24 podaje informację o wykastrowaniu obu zamordowanych i pisze o ich internetowej aktywności na forach homoseksualistów.

Zakatowana kobieta trudniła się nielegalnym wyrobem alkoholu w swojej wsi, była kilkakrotnie karana w trybie administracyjnym za kradzieże. Część białoruskich internautów spekuluje o samotnym egzekutorze prawa wykonującym wyroki na drobnych przestępcach, inni piszą głównie o seksualnych motywach napastnika.

Kombinat Nowa Droga do 1991 roku był jednym z największych w b. ZSRR. Zatrudniał 40 tysięcy robotników i produkował wapienne prefabrykaty dla przemysłu budowlanego.

Robert czyta tekst dwa razy, litery raz się rozjeżdżają, innym razem są bardzo ostre. Przez chwilę ma wrażenie, jakby czytał jakiś hipertekst. Za każdym zdaniem wiele znaczeń, szczegółów, tajemnic i pytań, na które on jedyny jest w stanie odpowiedzieć. On i nikt inny. Drobni przestępcy, seksualne motywy, całujące się pary, homoseksualiści, ekshibicjoniści, śmiertelny rytuał mordercy.

– Jezu... Człowieku... Wiesz, coś ty przyniósł?! Skurwysyn żyje!!

Szymon nic nie mówi, ale jest tak dumny z siebie, że prawie świeci.

Robert czyta trzeci raz, potem znowu przyciąga do siebie młodzieńca.

– Szymek... Słuchaj mnie, chłopaku... Szybko mi się odwdzięczyłeś. Zrobiłeś wielką rzecz. Dziękuję ci. Jesteśmy już kwita, rozumiesz?

– Rozumiem.

– Nikomu nie gadaj o Białorusi, a gdybyś gdzieś przeczytał, w necie czy gdziekolwiek, że ktoś w Polsce wokół tego łazi, dzwoń do mnie. Mogę na ciebie liczyć?

– Możesz. A mogę z tobą nad tym pracować?

– Zobaczymy, jak się ułoży. Nie wyk-kluczone nic. Idź do domu i się wyśpij, co i mnie się przyda.

– A Jacek?

– Wezmę mu taksówkę i na hol. Nie martw się Jackiem. Pożycz mi tylko pięćdziesiąt złotych, albo osiemdziesiąt, bo chyba wszystko tu przepiliśmy, a ten jeszcze na krechę wziął. Aha... chciałem ci powiedzieć, że będą z ciebie ludzie, tylko muuu-sisz jak najprędzej spierdalać z tego miasteczka, jak chcesz być... hep-nikarzem.

– Cieszę się, że cię poznałem. – Szymon wyciąga z wewnętrznej kieszeni marynarki pieniądze i wkłada Robertowi w dłoń.

* * *

Pięć minut później z pomocą barmana Robert ładuje wielki korpus Jacka do taksówki i zmusza jego kołyszącą się głowę do wymamrotania aktualnego adresu.

Taryfiarz odjeżdża. On idzie do sklepu nocnego. Staje przed półką pełną piw, wódek i drinków w małych buteleczkach.

– Cienkie miętowe pall malle, zapalniczkę i dużą coca-colę proszę.

Wychodzi na Szeroką, chwilę stoi, patrząc na młodych ludzi, którzy wylewają się, hałaśliwi, z klubów i dyskotek ukrytych w bocznych uliczkach. We wnęce przed zamkniętą bramą całują się dwie dziewczyny. Patrol policji legitymuje jakiegoś obdartusa. Śmigają wielkie miotły w rękach nocnych czyścicieli ubranych w czerwone kombinezony z odblaskowymi paskami na plecach. Po deszczu wszystko jest bardzo wyraźne, kamienice i okna wystawowe wyglądają, jak polakierowane.

Skurwysyn, Rusek, żyje. I dalej morduje. Ja pierdolę...

Przy wejściu do apteki spółkują dwa psy. Robert wchodzi do jasnego wnętrza, kupuje buteleczkę nerwosolu i idzie na bulwar. Ręce nadal mu drętwieją, dreszcze przechodzą przez ciało w półminutowych odstępach, serce wali mu jak oszalałe, do tego nadchodzą mdłości. Do domu ma prawie godzinę marszu, i bardzo dobrze. Jest co przemyśleć. Przede wszystkim: stop chlaniu. Albo teraz zahamujesz, albo oszalejesz. Iwona jeszcze czeka. Trzeba do niej dotrzeć, nim zaczną się mocniejsze lęki.

U niej przetrzymasz najgorsze dziesięć godzin, później się jakoś ułoży.

Odkręca buteleczkę i pociąga dwa solidne łyki – połowę zawartości. Ohydne, język natychmiast sztywnieje. Szuka w kieszeni gumy do żucia. Nie ma. Zapala papierosa.

Rusek... Niesamowite. Dlaczego wpadł właśnie teraz, kiedy on tutaj chodzi za jego starymi zbrodniami? Przypadek? Ile on musi mieć lat? Sześćdziesiąt, siedemdziesiąt? I jeszcze morduje ludzi... Ilu zabił przez ten cały czas, od lat osiemdziesiątych? A może nie zabijał? Może złapali go wcześniej i wsadzili, a teraz wyszedł i wznowił proceder? Sprawny wciąż jest, bydlak. Uciekł sanitariuszom. Uciekł milicji. A może właśnie w tej chwili go łapią. Powiedzieć Iwonie? Oczywiście, ale nie teraz. Druga w nocy. Za cztery godziny otwierają kioski.

Bulwar kończy się pod starym pruskim mostem kolejowym, którego filary wieńczą budynki wyglądające jak miniatury zamków. Chodnik skręca i ciągnie się nieco dalej od rzeki, wzdłuż szerokiej Szosy Lubickiej. Jego ulica. Wysokie, stare drzewa, po lewej ogromne, ukryte pod ziemnymi kopcami kilkukondygnacyjne forty, po prawej krzaki, łąki i wylot uliczki Winnica. Kiedyś Toruń kończył się w tym miejscu, potem zaczynały się wioski. I do dzisiaj to widać. Mija rząd zaniedbanych parterowych domów i olbrzymią willę z kilkoma tarasami. Na chodniku cały czas pusto, jeśli nie liczyć sunącego wzdłuż krawężnika czarnego kota. Zwierzak drepce przez pół minuty równo z idącym Robertem, potem przecina mu drogę i chowa się za opuszczonym kioskiem.

Z tyłu hałas – jedzie nocny tramwaj, zwalnia przed przystankiem, ale Robert się nie zatrzymuje, więc motorniczy też nie staje. W tramwaju tylko dwoje pasażerów.

Przestało mu się już zbierać na wymioty, alkohol i nerwosol jeszcze smarują mózg, lecz ciemna chmura wisząca nad horyzontem umysłu jest już bardzo wyraźna. Nie myśleć o niej. Trzeba się wykąpać w gorącej wodzie, wypić resztę nerwosolu i pospać chociaż kilka godzin. Jutro nic się nie skończy, a wiele zacznie. Cała ta ciemność jest po prostu w tobie. Tylko w tobie. Musisz sobie poradzić. Dasz radę.

Albo i nie... Czy można się wyciągnąć z kałuży za własne włosy?

Nie jesteś sam. Jest Iwona. Iwonka. Masz dzieci. Myśl o poranku...

Dochodząc do domu, ustawia w komórce budzenie na siódmą. Na ósmą zamawia taksówkę. Trzeba planować, krzątać się, działać: to jedyna droga, by przejść cało dekompresję.

Napuszcza wody do wanny, otwiera szafę i zaczyna szybką segregację rzeczy. Nadające się do użytku koszulki i spodnie wkłada do torby, trzeba wybrać też jakieś majtki i skarpetki, w których nie będzie mu wstyd przed kobietą. Niedoczytana książka o starożytnej Galilei i druga, ledwo zaczęta – filmowy przewodnik po czeskiej Pradze. Jeszcze rzecz o skopcach. Obok upycha dwa ulubione albumy z malarstwem późnego baroku – świetnie się przy nich zasypiało, gdy był w lepszym stanie. Laptop i kabel, kosmetyczka, ładowarka do komórki, stare, ale ukochane tenisówki – do torby. Kilka numerów „National Geographic”, koperty – te otwarte i nie – na śmietnik. Paszport, teczka z dokumentami najmu i niezapłaconymi rachunkami – do torby. Kręci się po domu jeszcze kilka minut, nim stwierdza, że posegregował już wszystko. Jeszcze kurtka wiatrówka na wierzch. Aaa, ręcznik i klapki. To by było na tyle. Niewiele tego jak na ponad czterdzieści lat życia.

Zresztą jeszcze tu wróci przed oddaniem lokalu.

Wypija do końca coca-colę wymieszaną z nerwosolem, zasuwa zamek torby i wali się w ubraniu na łóżko. Po chwili przypomina sobie o wodzie lejącej się do wanny. Wstaje, wyłącza kran i wraca, by leżeć.

Przez kilkanaście minut walczy z własnym mózgiem, zmuszając go do niemyślenia. Sen nie nadchodzi. Wstaje, wyciąga książkę od Krawieckiego, otwiera na chybił trafił. Strona z reprodukcją starego drzeworytu. Dwaj brodaci mężczyźni. Jeden rozciągnięty na ziemi, drugi pochylony nad nim z tasakiem w dłoni. W tle dwa koła – takie jak do ostrzenia noży.

Rytualne kastracje skopców odbywały się zwykle w soboty.

Obrzędem kierował zazwyczaj mężczyzna mający rangę Proroka. Prorokiem zostać mógł tylko ten z Wybielonych, który – poza przyjęciem Pieczęci samemu – zmusił albo namówił do wykastrowania dwanaście innych osób. Skopcy zbierali się w tamtym okresie już wyłącznie w tajemnicy. Jeżeli obrzęd został zakłócony przez przypadkowego obserwatora, ten przywiązywany był do krzyża lub drzewa (zawsze głową w dół) i kastrowany, następnie mordowany, a według niektórych źródeł – także zjadany. Ludożerstwo miało bowiem zjednoczyć wiernych we wspólnej zbrodni. W roku śmierci Seliwanowa pojawił się kolportowany i przepisywany przez wyznawców list, w którym Arcyprorok zapowiadał swój powrót na ziemię, odrodzenie Rosji i ostateczne zwycięstwo dobra nad złem, jeśli dojdzie do jednoczesnego „wybielenia” dwunastu mężczyzn i kobiet przez każdego z dwunastu najważniejszych Proroków. Odtąd próby okaleczenia stu czterdziestu czterech „wiernych” podejmowano kilkakrotnie. Wiadomo o akcji dorożkarza z miasteczka Izłowoje (obecnie Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka) oraz o zbiorowym kastrowaniu się w pewnej wsi nad Morzem Azowskim, gdzie skopeckiej komunie przewodziła prorokini zwana Babajaną, lub – wedle innych źródeł – Babaniną. Nie udało jej się osiągnąć wymaganej liczby ofiar, została bowiem zadenuncjowana i zesłana na Syberię. Tam zresztą kontynuowała proceder, choć już na mniejszą skalę.

Ze źródeł carskiej policji wiadomo, że po 1850 roku kupiec z miejscowości Morczańsk wraz z innymi zamożnymi skopcami zaczął gromadzić złoto, za które grupa chciała wykupić z więzień stu czterdziestu czterech skazanych na dożywotnią katorgę...

O wpół do szóstej rano Robert zasypia nad książką. Śni mu się, że razem z Szymkiem Trojanem przeliczają pomordowanych przez Ruska. Chodzą po lasach, oglądają zwłoki, chyba kręcą się w kółko, bo ciągle trafiają na te same ciała, tyle że coraz bardziej okaleczone i rozłożone. Nie mogą się doliczyć stu czterdziestu czterech. W końcu gubią drogę. Robert chce zadzwonić po pomoc, ale komórka wyłączyła się w kieszeni, a PIN-u zapomniał.

33

Piątek, 25 czerwca, Toruń

Zrywa się o wpół do siódmej, wystraszony, kleiście spocony, zziębnięty. Kawa. Aspiryna. Papierosy. Wychodzi na balkon. Chłodny ranek, niebo jak szmaragd, z oddali dochodzi rytmiczne łupanie – budują wreszcie nowy most na Wiśle. Mnóstwo czasu do taksówki. Prysznic. Nie – jednak wanna. Wystygła kąpiel. Spróbujemy. Nieodżałowany tato mawiał: zimna woda zdrowia doda.

Gdy wchodzi do wanny, przez całe ciało przejeżdża z gwizdem pociąg elektryczny. Bądź twardy! Zanurza się razem z głową, kuli w pozycji embrionalnej, długo wstrzymuje oddech. Wynurza się, kaszląc.

Szampon, szorowanie rąk. Przed lustrem długo trze zęby, aż krew z dziąseł kapie na umywalkę. Przepasany ręcznikiem i mokry, włącza radio, przestawia z Trójki na Krzywą Wieżę, chowa do torby książkę o skopcach, wypakowuje laptopa.

Godzina siódma. Dzwoni alarm w komórce.

Pierwsza informacja radiowa: „Sensacje w dzisiejszym »Głosie Torunia«”.

Dobrze! Od razu czuje przyrost formy. Do śmierci jeszcze trochę.

Otwiera laptopa, wchodzi w skrzynkę pocztową. Wśród pseudoreklam i maili od internautów jest kilka obiecujących listów z warszawskich redakcji. Przeczytali w sieci, co się dzieje w Toruniu, proponują mu napisanie tekstów. Okazja do zarobku. Bardzo dobrze. Odpowiada pozytywnie i odpala stronę „Nowin”. Na górze skrót artykułu Szymona Trojana i zdjęcie zamordowanych Tomaszewskich, ale nie to z fortu. Częściowo przykryte białym materiałem ciała leżą na ziemi albo podłodze, nad nimi pochyla się młody człowiek w czapce i mundurze milicjanta, z tyłu stoją dużo starszy mundurowy i kobieta w fartuchu niedbale zarzuconym na sukienkę w kwiaty.

Niżej dali drugie zdjęcie – wizerunek innego nieboszczyka. Wygląda na zrobione w tym samym miejscu. Z podpisu wynika, że jest to zabity wcześniej ekshibicjonista – Szmit. Człowiek przygwożdżony do drzewa. Więc coś jednak znaleźli w starych pudłach.

Narzuca na ramiona wilgotny koc, pod którym spał, i czyta dalej. Z tekstu Szymona wiedzie odnośnik do wstępniaka autorstwa naczelnego.

„Już w latach osiemdziesiątych »Nowiny«, jako pierwsza i jedyna w Polsce gazeta, opisały serię wstrząsających zbrodni...”.

Bla-bla-bla...

Przechodzi na stronę „Głosu” i sprawdza wejścia użytkowników. Szesnaście tysięcy z kawałkiem. Rewelacja. Więcej: sensacja. Szał!

Teraz Google. Zaczyna od wpisania w wyszukiwarce słów „Wampir”, „obława”, „milicja”, „Grodno”. Siedem sensownych wyników, reszta to chyba teksty na inne tematy. Czyta przez dziesięć minut, robi przerwę na papierosa, na balkonie znowu zaczyna się trząść. Nadgarstek atakuje bólem, coraz ciężej się myśli. Naciąga spodnie od dresu, zaparza mocną herbatę, łyka dwie aspiryny, po namyśle – trzecią. Nie ma co żałować żołądka, skoro zapowiada się dziś walka o życie. Jeszcze jeden papieros, nie wychodzi już na balkon. Niech sobie wszystko cuchnie, i tak opuszcza lokal. Za trzydzieści minut przyjedzie taksówka.

Strzepując popiół wprost na podłogę, czyta kolejne teksty na temat nieudanej akcji białoruskich milicjantów. Wiadomości się powtarzają, niektóre zdania wręcz słowo w słowo, ale jest kilka nowych tropów. Milicja nie ma nazwiska ani innych danych, lecz sporządziła portret pamięciowy. Niestety, nikt nie pomyślał, żeby zamieścić ten rysunek przy tekście. Jest za to trochę informacji od rannych sanitariuszy. Więc jednak ich nie zabił.

Napastnik był bardzo silny, szybki, zadawał celne ciosy. Może były komandos? Milicjanci zamierzają skupić się na starszych lub emerytowanych sportowcach, milicjantach i żołnierzach.

Ciekawe, że nie ma ani słowa o ranie czy też bliźnie nad lewym okiem. Może wizja Teresy to tylko senne majaczenia. Albo milicja nie ujawniła tego szczegółu. Trzeba dotrzeć do portretu. Justyna to zrobi, a potem pokażemy rysunek Teresie.

Poprawia zsuwający się koc, wstaje od stołu. Przez moment kręci mu się w głowie. Oparty o ścianę oddycha głęboko. Otwiera lodówkę, wyciąga spod zlewu kosz na śmieci. Dwa twarożki i cztery jajka nadają się jeszcze do zjedzenia. Reszta do wyrzucenia. Ustawia kubeł pod drzwiami, żeby nie zapomnieć o nim, wychodząc. Teraz rosyjski i białoruski Internet. Gotując jajka i jedząc bez apetytu mocno posolone twarożki, męczy się z programem przekształcającym łacińskie litery na bukwy. Kwadrans przed ósmą udaje się w końcu stworzyć zapytanie dla Google’a: „Вампир”, „милиция”, „рейд”, „Гродно”, „Hовая Дорога”. Enter.

Coś długo mieli...

Jest! Kilkanaście wyników.

Jajka, za późno wyciągnięte z wody, są w środku suche, twarde i gumowate zarazem. Wmusza je w siebie, czytając powoli ze słownikiem białorusko-polskim otwartym w drugim oknie Windowsa. Zapisuje w notesie najważniejsze wątki do chwili, gdy przychodzi SMS o czekającej taksówce.

Skorupki do śmieci, talerz do zlewu, laptop do torby. Gaz wyłączony, balkon zamknięty, śmietnik wzięty. Reszta pieniędzy pożyczonych od Szymona w kieszeni.

Idąc do samochodu, spogląda na komórkę. Dwadzieścia siedem nieodebranych połączeń. Jedenaście nowych wiadomości.

Taksówkarz ma czarną brodę i przypomina nieco Dominika.

– Pan mnie zawiezie pod najbliższy kiosk z prasą.

– Jak sobie życzymy.

Po pierwszym kiosku – drugi, potem trzeci. Przy czwartym taksówkarz nie wytrzymuje i pyta, co właściwie Robert chce kupić.

– Sprawdzam, jak się sprzedaje „Głos Torunia”. Taka praca.

– Aaa...! Proszę paaaana... Ja już to czytałem. – Taryfiarz jest wyraźnie ucieszony, że będą mieli wspólny temat. – To jest, panie, skandal, że oni tyle lat tego nie wykryli i dopiero ci dziennikarze im pokazali, jak to się robi. A wie pan, że ja ten fort na Polnej bardzo dobrze znam, bo kiedyś tam opony woziłem do wulkanizacji. Mój szwagier...

Kierowca mówi bez przerwy jeszcze kilka minut, ale Robert nie podtrzymuje tematu. Czyta kolejne SMS-y, poczynając od najnowszych. Justyna pisze o szale w Internecie, pojawiły się notki w największych portalach, zdjęcie z okładki „Głosu” jest już podlinkowane na onet. pl.

Krawiecki prosi o telefon. Brat prosi o telefon. Miejscowy poseł prosi o telefon. Lokalna telewizja zaprasza do popołudniowego talk-show, koniecznie i szybko potwierdzić. Dalej trochę gratulacji, w tym SMS od Szymona.

Sekretariat z Warszawy – zadzwonić po ósmej, sam prezes chce porozmawiać.

Kamila prosi o telefon, choć nie używa słowa proszę.

– Pan się zatrzyma, panie kierowco, pod tym dużym sklepem, dobrze?

W saloniku prasowym przyklejonym do supermarketu sytuacja identyczna jak w kioskach – pani zdziwiona, że tak dużo „Głosu” jej dzisiaj przywieźli, ale ogólnie zadowolona.

– Schodzi, proszę pana, schodzi dziś „Głosik” jak rogaliki. Chyba już dziesięć mam tylko w tej chwili, a nadzielili mi przeszło czterdzieści.

Robert kupuje gumę do żucia i listek aspiryny. Zaciąga się, stojąc pod sklepem. Taksówkarz cierpliwie czeka, nie gasząc silnika.

Będzie dobrze. Trzeba pomyśleć o jakichś żądaniach wobec prezesa. Justynie podwyżkę – to pierwsze. Drugie – zatrudnić Kasię, choćby na zlecenie. Dziewczyna odciąży ich oboje. Jak się sypną reklamy, ktoś będzie musiał dyżurować przed południem, ostatnio to zaniedbali, bo i tak nie było na kogo czekać. Trzecie – zwiększyć objętość, chociaż to się powinno samo stać, jeśli napłyną większe ogłoszenia. Ale można by z prezesem ustalić minimalną grubość „Głosu”, poniżej której nie zejdą. Dajmy na to: dwadzieścia cztery kolumny. Nie, lepiej trzydzieści dwie. W trzy osoby da się tyle opędzić. A czytelnicy muszą poczuć zmianę.

Prosi taksówkarza, by wiózł go na Gagarina. Po drodze przez minutę rozmawia z bratem, dialog, jak było do przewidzenia, kończy się pytaniem o to, kiedy wreszcie odda dwa tysiące.

– Jeszcze trochę, misiu, wydymali mnie z zapłatą za książkę, ale kręcę już nowe lody.

– Słyszałem coś w radio.

– No właśnie. Może mi skapnie jakaś ekstra premia. Wytrzymaj jeszcze miesiąc i przyniosę ci szmal w zębach. Przynajmniej połowę.

Pięć minut rozmowy z Krawieckim. Stary dziennikarz gratuluje, ma kilka porad, w jaki sposób można by teraz pociągnąć temat, jest przejęty. Naprawdę kochany gość.

Teraz poseł. Ten chciałby zorganizować spotkanie z mieszkańcami w sprawie bezpieczeństwa.

– Czy mógłby nas pan zaszczycić, redaktorze?

Robert się wykręca, ale polityk jest nachalny, więc w końcu ulega. Umawiają się na spotkanie za tydzień.

Wybiera numer Kamili.

– Miło, że oddzwoniłeś. Co robisz?

– Jadę taksówką.

– Do niej?

– Do niej.

– Chyba przepięknie rozwija się ta wasza znajomość, bo widziałam cię w telewizji wreszcie porządnie ubranego. Dzisiaj powtarzają od rana, co nawyrabiałeś. Brakuje cię tylko w lodówce.

– Brakuje ci mnie?

– Tego nie powiedziałam. Ale moglibyśmy wyjść razem na kawę. Jeżeli ci twoja nowa pani pozwoli.

– Moglibyśmy.

– To kiedy?

– Kiedy chcesz.

– Zadzwoń do mnie wieczorem.

– Zadzwonię. Miłego dnia.

– Trzymaj się dobrze.

Co się dzieje? Trzymaj się dobrze? To było do mnie? Na co ona liczy? Nieważne. Ważne, na co ty liczysz. Trzeba będzie kuć żelazo, póki gorące. Spotkać się na neutralnym gruncie i pogadać o lepszym podziale opieki nad dziećmi. Renegocjować warunki, ustalić na przykład dwa spotkania w tygodniu. W weekendy i czwartki, gdy numer zesłany, a nowy się jeszcze nie robi. Gdyby udało się zatrudnić i przyuczyć Kasię, gdyby Warszawa dorzuciła i tobie trochę grosza, mógłbyś, człowieku, wziąć pierwszy od niepamiętnych lat urlop na dłużej niż dwa dni. Wyjechać z chłopcami w góry. Wreszcie miałbyś jakąś nagrodę za to całe oranie.

Kilka głębokich oddechów i telefon do prezesa.

34

W Sopocie dzień jest jasny i ciepły, choć wietrzny. Z zachodu na wschód mkną po niebie białe ruchliwe chmurki niby goniące się myszy. Mieszkańcy i letni goście szybko wypełniają ulice. Do plażowych biegaczy i właścicieli psów, którzy wyszli z domów najwcześniej, dołączają pracownicy kiosków, sprzedawcy muszelek i warzyw oraz kawiarniani pomocnicy, którzy rozstawiają stoliki na deptaku. W stronę plaży wędrują pierwsze grupki z ręcznikami i dmuchanymi delfinami.

W domu Eligiusza Krajeńskiego od dłuższej chwili dzwoni niklowany telefon, ustawiony na bogato rzeźbionej niskiej szafce. Piąty, szósty, siódmy dzwonek, minuta przerwy. I od nowa. Ktoś bardzo chce się dodzwonić. Gospodarz, po męczącej, nieprzespanej nocy we własnym łóżku, próbuje zignorować terkot aparatu. W końcu daje za wygraną. Podchodzi, szurając skórzanymi kapciami, podnosi ciężką słuchawkę, czeka. Ktoś po drugiej stronie też milczy. Eligiusz już chce się rozłączyć, gdy tamten odzywa się szeptem.

– Eli? To ty?

– A kto?

– T-tak. Ty. To ja. M-myslałem, że ktoś inny, że już ciebie...

– Mów głośniej, nie słyszę. I do rzeczy.

– Chciałem zz-zapytać, czy t-to już doszło do cieb-bie?

– Czyli co?

– Wczoraj w telew-wizji wystąpił jakiś gn-nój i p-pokazywał miejsce.

– Jaki gnój?

– Chyb-ba pismak.

– W jakiej telewizji?

– W lokalnej, ale kto wie, jak to się może rozlać... Oni poszli w różne miejsca i t-tam filmowali.

– Jakie miejsca?

– No w-wiesz... W tamtym f-forcie. Na Polnej. Mówili, że już dzisiaj będzie napiss-sane o wszystkim w takim t-tygodniku, co tu u nas wychodzi.

– Dzisiaj będzie napisane? Czy już jest? Masz ten tygodnik?

– Pewnie już je-jest, ale ja nie w-wychodzę z domu. Nie wiem, c-co my powinniśmy robić w tej... całej sy-sytuacji.

– Nie ma żadnego „my”. Nie powinieneś tutaj w ogóle dzwonić.

– J-jak to n-nie? Chyb-ba dobrze, że do ciebie na-najpierw...

– Niedobrze. Ja nie mam z tym nic wspólnego. Nawet nie wiem dokładnie, o czym mówisz.

– Ja-jak to nie wiesz? A k-kto nadzo-ro-rował, kto całą...

– Mieciu... ty nie zrób tylko niczego głupiego, dobrze?

– T-ten facet mu-musiał rozmawiać z kimś od nas. Za d-dużo wie. Mówił nazwisko w-wiesz kogo.

– Kogo?

– Sam chciałeś. Ko-kobierskiego.

– W telewizji?!

– T-tak. Tutejszej. Zupełnie jawnie na-a-nazwisko podał.

– Naszego zmarłego kolegi?

– T-tak. W-widzisz, że o-oni daleko już zaszli.

– Jacy oni?

– Przecież t-to nie je-jest możliwe, żeby ten jeden dzien-dzien... nikarz sam wszystko, n-no nie? Ktoś musiał tym p-pokierować. Kto nam chce zro-robić koło dupy, Eli.

– Histeryzujesz.

– T-ty nie wiesz jeszcze n-najgorszego. W radio mówili, ż-że oni znaleźli ten grunt, gdzie wiesz, co jest... Gdzie było kopane.

– Nie!

– N-no właśnie. C-co ja mam p-powiedzieć, jak przyjdą do mnie?

– Nikt do ciebie nigdy nie przyjdzie. To wszystko jest od wielu, wielu lat przedawnione. Niczego nikomu nie musisz mówić. Powtórz.

– To nie jest przedawnione i ty doskonale o tym wiesz… – te słowa Mieczysław mówi powoli i może dlatego się nie jąka. – Oni to nazywają zbrodnią komunistyczną. Nie graj ze mną w chuja, Eli. Nie pójdę do pierdla sam, żebyś to wie-wiedział.

– Mietek, teraz ty mnie posłuchaj... ale uważnie, bardzo uważaj! Nie pójdziesz do żadnego pierdla. Będziesz siedział w domu, głęboko na dupie, i z nikim nie będziesz gadał. Operację nadzorował nasz zmarły kolega i tylko on. I koniec. A ty załatw sobie szybko jakieś kwity od lekarza, że jesteś obłożnie chory, jak ich jeszcze nie masz. Najlepiej idź do psychiatry. To ci się przyda z różnych powodów. I nigdy, powtarzam ci: nigdy więcej nie dzwoń na ten numer telefonu. Zresztą ja go jutro każę wyłączyć. Zrozumiałeś mnie dobrze?

Wypowiadając ostatnie słowo, Eligiusz orientuje się, że rozmówca odłożył już słuchawkę. Odkłada swoją i wychodzi na ganek. Na termometrze przeszło dwadzieścia pięć stopni. Ale coś w powietrzu każe spodziewać się deszczu.

Mars leży na poduszce zwinięty w kłębek.

Eligiusz siada obok psa na wygodnym, starym krześle. Zdejmuje kapcie. Stopę w skarpetce opiera na karku zwierzaka, który podnosi na chwilę łeb, a potem, uspokojony, wraca do poprzedniej pozycji.

Jednak przeczucia go nie myliły. Ktoś tam, w Toruniu, robi bałagan. Dlaczego teraz? Po tylu latach... Kto i gdzie nacisnął sprężynę? I jaką? Wypadek Kobierskiego to uruchomił. Coś musi być na rzeczy. A Mie-e-etek... Histeryk i półgłówek. Jeśli dziennikarze zrobią wokół niego aferę, nie wytrzyma i wszystko wyśpiewa, żeby się wybielić. Właściwie należałoby go jakoś uciszyć. Tygodnik wychodzący w Toruniu... trzeba będzie zadzwonić do któregoś ze starych znajomych i poprosić o podesłanie... Nie. Nie tędy droga. Nie można zdradzać zaniepokojenia.

Pojechać tam? Po co? Żeby kupić w kiosku egzemplarz gazety? Żeby wykopać krzyż? Absurdalne. Jeżeli Mie-e-tek mówi prawdę, teren jest już pod obserwacją.

Można wsiąść w pociąg, kupić tego szmatławca na toruńskim dworcu. Nie wchodząc do miasta, wrócić pierwszym powrotnym połączeniem. To jest jakaś myśl. A krzyż nikogo do niczego nie doprowadzi. Znak Panny też nie. Horoskop i tyle. Teczka Haliny nie istnieje, a reszta... Popiół i kurz. Zresztą... jakie to ma właściwie znaczenie?

Jego życie dobiega końca i ten koniec jest już bliski. Nic mu nie zrobią. Gdyby mu teraz odczytali wyrok, zrobiliby tylko przysługę. Jest już stary i nieosiągalny dla wrogów. Jedynym i najgorszym przeciwnikiem jest teraz własne ciało, które dostarcza więcej cierpień, zmartwień i bólu, niż zwyczajny człowiek może znieść.

Wstaje i idzie do kuchni zagrzać sobie kakao, by popić kolejną porcję tabletek.

35

Taksówka skręca z Sienkiewicza w ulicę Gagarina. To już ostatnia minuta podróży, i całe szczęście. Robert cierpi – na zakręcie zebrało mu się na wymioty. Czuje, że jego lewa powieka drga w niekontrolowany sposób razem z kawałkiem policzka.

– Niech pan się tutaj zatrzyma, proszę, na tym przystanku.

Auto hamuje.

– Czterdzieści siedem się należy.

– Kurczę... wie pan co... mam tylko czterdzieści... zaraz... – Robert grzebie w kieszeniach, prężąc się pod niskim sufitem samochodu i próbując przy tym nie zwymiotować. – Mam czterdzieści dwa... i jeszcze pięćdziesiąt groszy.

– Jaja pan sobie robisz?

– Poważnie... nie mam więcej.

– To czegoś się kazał wozić tam i nazad, jak nie masz pieniędzy?! Mądrować się przez komórę potrafisz, teraz zadzwoń po kasę.

– Panie... weź pan te pieniądze, co są, i daj pan spokój, dobra? Spotkamy się następnym razem i oddam.

– Ja ci mogę zaraz oddać, chamie jeden. Zegarek dawaj.

– Co?

Patrząc na swój nadgarstek, Robert dopiero teraz zauważa, że nie ma zegarka. Gdzie ja go zgubiłem? Cholera wie... Może został w mieszkaniu, może w knajpie na Rabiańskiej?

Taksówkarz dalej go lży, ale on już nie słucha. Kładzie pomięte banknoty i monety na siedzeniu, z trudem wyciąga torbę na zewnątrz. Spogląda na wyświetlacz telefonu. Wpół do dziewiątej. Iwona na pewno już wstała.

Nagły zawrót głowy.

Rozgryza tabletkę aspiryny, po niej – następną. Wkłada do ust dwie gumy do żucia i papierosa. Zapalając go, upuszcza zapalniczkę. Ręce ma zdrętwiałe – niby się ruszają, ale nie ma w nich czucia. Serce wali. Do domu Iwony dwieście metrów.

Robi kilka kroków, gdy łapie go mocniejsza fala nudności. Rzuca torbę na trawnik, pochyla się przy znaku zakaz parkowania i wymiotuje. Gdy kończy, dopada go atak suchego kaszlu, chwilę później rzyga znowu. Komórka gra mu w kieszeni, ale to w tej chwili mało ważne.

Jakaś kobieta z wózkiem staje za jego plecami, coś mówi, lecz on nic nie rozumie. Nagły skok ciśnienia w czaszce zatkał uszy. W oczach łzy. Znowu łapie go kaszel, ma wrażenie, jakby żołądek i płuca zamieniały się miejscami. Po przeciwnej stronie ulicy dwoje ludzi staje i przygląda się w milczeniu.

Pani z wózkiem wciąż wypowiada jakieś słowa – chyba proponuje pomoc.

– Dzię... dziękuję. Mieszkam tu blisko, prze-przepraszam. Niech pani idzie...

Jeszcze jeden nawrót wymiotów. Wylewa się już tylko ciecz. O, Boże... Ociera usta dłonią, prostuje się i rozgląda, szukając torby. Jest mu słabo, coraz słabiej. Z ledwością podnosi te kilka kilogramów ubrań i drobiazgów. Musi usiąść. Telefon znowu dzwoni. Odbiera go, posuwając się wolno w stronę ławki na przystanku.

Justyna.

– No, hej... Żyję jakoś. Czytałem. Czekaj... Siądę. Słabo się czuję... Wytrzymam. Ode mnie dostał, a od kogo? To żaden problem, oni mają swoich czytelników, my swoich, zresztą opłaciło się, zaraz ci powiem, tylko... Poczekaj. Muszę odsapnąć.

Siada na ławce, kładzie się na torbie. Byle głowa była wysoko. Na leżąco rozmawia dalej.

– Tak... z Jackiem. Nieważne. Byłem już rano pod kioskami. Też? A gdzie? I jak? U mnie nawet lepiej. Też rozmawiałem. Prezes się zgodził na wszystko, tylko koniecznie chcą mnie zobaczyć w Warszawie. Nie, on sumy nie podał, ale ja podałem. Dla ciebie osiemset do góry... nawet jakby się skończyło na pięciuset... jasne. Kasia też. Nie... sama jej powiedz, nie nadążam z odbieraniem telefonów, zresztą wyłączam zaraz, bo czeka mnie poważne spotkanie. Co? Nie... z Iwoną. Uważaj, teraz ci powiem najlepsze, tylko wezmę oddech... Marnie się czuję. Bardzo marnie. Słuchaj... Nasz Rusek żyje. Żyje i działa. Wiem od chłopaka z „Nowin”. Na Białorusi gdzieś. Bia-ło-ru-si! Szukają faceta od kilku dni, znaleźli ciało kobiety powieszonej w dół i... Nie! Nie żartuję, no co ty?! Jesteśmy skazani na sukces. Tylko nikomu ani słowa, powiedz tylko Kasi – i tak się musi dowiedzieć. Ale powiedz jej, że jak chlapnie choćby swemu rolnikowi, to nie pracujemy już razem, żeby to było jasne. Nie... warszawiakom też nie. Przyjdzie czas. Już mi trzy SMS-y przysłali. O siedemnastej w studio. I przyjedzie jeszcze jedna ekipa, tych już obsłuż sama. Teraz będziesz pracownikiem średniego szczebla. Mamy Kasię. Też się cieszę, tylko... no właśnie. Słabo mi trochę. Mało spałem. Nie... nie trzeba. Dam radę.

Przy ławce zatrzymuje się starszy mężczyzna w płaszczu. Dziwny strój na taką ciepłą pogodę. Nic nie mówi, patrzy. Okraść mnie chce czy co?

– Spierdalaj, człowieku, pijaka nie widziałeś? – Robert stara się, by jego głos zabrzmiał groźnie, ale brzmi żałośnie. – No, idź stąd!

Facet odchodzi. Robert zamyka oczy, stara się uspokoić i wyrównać oddech. Leży trzy minuty, może cztery. Ławka uwiera w bok. Wirujące pod powiekami pomarańczowe spirale powoli zmieniają kolory – najpierw barwią się na purpurowo, potem na czarno. Zapada w półsen.

Do przytomności przywraca go nagłe uderzenie lęku. Ile ja spałem? Która godzina?

Nie ma zegarka, nie może wymacać komórki w kieszeni.

Przecież dzwoniła, przecież rozmawiałem. Gdzie ona jest? Ktoś mi ją skubnął? Zaraz będzie dwunasta! Iwona... Trzeba do niej zadzwonić. Gdzie jest cholerna komórka?!

Siada na ławce, znowu zawrót głowy, przez kilka długich sekund ma przed oczami tylko ciemność. Pot spływa mu po czole i policzku.

– Przepraszam panią, która jest godzina?

Kobieta z maleńkim pieskiem i kolorową torbą na zakupy mija go, nie udzielając odpowiedzi.

Gdzie jest pieprzona komórka?!

Wstaje, zostawia torbę na ławce i sztywnym krokiem pokonuje tych kilka metrów dzielących go od obrzyganego znaku drogowego. Pochyla się, telefonu nie widać. Jak tutaj nie wypadł, to gdzie?

Jasna cholera... Trzeba po prostu iść do Iwony, reszta nieważna. Rusza w stronę bloku. Staje w połowie drogi do wejścia.

A torba?!

Odwraca się w kierunku ławki. Właśnie zasłonił ją autobus. Normalnie by podbiegł, ale teraz ledwie idzie. Poci się już cały: swędzą mokre włosy, mokre plecy, mokre uda. Na szczęście torba leży, widzi ją, gdy tylko autobus odjeżdża. Pod ławką – komórka. Na wyświetlaczu dziewiąta pięćdziesiąt siedem.

Minutę po dziesiątej naciska dzwonek domofonu. Iwona nie otwiera. Dzwoni jeszcze raz. Bez efektu. Zdejmuje torbę z ramienia i siada na niej. Mija kilka chwil. Ulicą przejeżdżają dwa autobusy, wyjący motocykl na pełnych obrotach, kilka aut i grupa rowerzystów. Na placu zabaw między blokami bawi się trójka dzieci. Jeden z maluchów jest bardzo podobny do Jasia. W paczce zostało sześć papierosów. Chyba powypadały. Przecież to niemożliwe, żeby tyle wypalił od rana... Dlaczego ona nie otwiera?

Odzywa się brzęczyk.

Z trudem wstaje, jeszcze więcej kosztuje go przyciągnięcie do siebie stalowych drzwi na sprężynie. Zastawia je torbą, by się nie zamknęły, pochyla głowę nad poszczerbioną tabliczką domofonu.

– Jestem. Zdążyłem. Było ciężko.

– Widziałam z balkonu – głos Iwony jest przytłumiony, ale wyraźny. – Poczekaj. Zejdę po ciebie.

– Poczekam.

* * *

Rozmowa, której tak się obawiał, jest krótka. Sprowadza się właściwie do jednego pytania: „Czy przestałeś pić?”. I odpowiedzi: „Przestałem”.

Później jest kubek zielonej herbaty z miodem, gorąca, a potem zimna kąpiel, przygotowany przez Iwonę zestaw rozpuszczonych witamin i minerałów. Robert zastanawia się, czy była w aptece tego ranka, przewidując, w jakim on wróci stanie, ale nie chce pytać. Kromka czarnego chleba z masłem i miodem.

– Ale się urządziłeś. Warto było?

– Nie warto. Chociaż... gdybym nie poszedł do knajpy, nie dowiedziałbym się czegoś ważnego. Ale to później. Teraz chciałem ci powiedzieć, że jesteś bardzo kochana.

– Jestem. Wiesz, że godzinę temu dzwonili do mnie z Kujaw ci, którzy wtedy mnie tak olewali?

– I co im powiedziałaś?

– Że już dziękuję bardzo za wywiady.

– Słusznie.

– Boli cię coś?

– Wszystko, ale to mniejszy problem.

– A jaki jest większy?

– Czerń nadciąga. Znasz to...

– Znam wszystkie odcienie ciemności. – Iwona chowa jego dłoń w swoich rękach. W zestawieniu z jej delikatną, jasną skórą jego własna jest ciemnobrązowa, poryta zmarszczkami, popękana, stara. – Znam nawet zapach czerni... jest jak kurz w opuszczonym pokoju. Wiem, co trzeba robić. Będę z tobą. Przez cały czas. Będziemy rozmawiali. Aż się ten kurz rozwieje.

– Muszę cały czas coś konkretnego... wciąż działać. Choćby... cokolwiek. Rozumiesz?

– Rozumiem. Na początek się umyj i ogól, a potem mogę przyciąć ci włosy. Byłam kiedyś fryzjerką.

O dwunastej i trzynastej słuchają wiadomości – w Krzywej Wieży mówią o odkryciach „Głosu” przez większość serwisu, w Pomorskim Radiu obficie cytują artykuł – ale ten z „Nowin”.

Między jednymi a drugimi wiadomościami dzwoni kilkanaście osób. Wśród nich: Danuta Tomaszewska, Sępólno.

– Proszę pana... ja chciałam...

– Tak?

– Ja...

– Co mogę dla pani zrobić?

– Nic pan nie może. Doceniam, że pan się uparł, ale chciałam prosić, żeby mnie pan w to nie mieszał. Ja swoje przecierpiałam i to mi wystarczy.

– Dobrze. Nie będę pani niepokoił.

– A tak poza tym... Jeszcze raz panu dziękuję. To było potrzebne. Tym innym. Bo mnie już nic nie potrzeba.

– Na pewno?

– Na pewno. Do widzenia.

Odkładając telefon na stół, Robert nie może się pozbyć wrażenia, że coś w tym Sępólnie jest nie tak. Kobieta ma jakiś problem. Dziwny tekst, po co właściwie zadzwoniła? Skąd znała telefon? I głos miała jakby bardziej niespokojny niż podczas poprzedniej rozmowy. Tym razem było tak, jakby ktoś nad nią stał i kazał dzwonić.

Wszystkich zagadek tego świata nie rozwiążesz, człowieku. Skup się na pracy, by przetrwać.

Korzystając z leżącego na wierzchu laptopa Iwony, zaczyna przeglądać portale. Wieści z Torunia są już właściwie wszędzie, kula śnieżna się toczy, maszyna zaczyna pracować sama. Największe serwisy wkleiły linki do strony „Głosu Torunia”. Witryna „Nadwiślańskiej” reprodukuje ich okładkę, na topiku mają rozmowę z prokuratorem, który zapowiada wszczęcie śledztwa w sprawie zbrodni komunistycznej. Dziennikarka zadająca pytania bardzo chce wiedzieć, komu mogą zostać postawione zarzuty, prokurator się wykręca, na koniec zapowiada szybkie przesłuchanie redaktora „Głosu Torunia”. Mówi, że już wysyłają wezwanie.

A wysyłajcie. Robert nigdy nie przepadał za organami ścigania i teraz też nie zamierza wykazywać obywatelskiej gorliwości. On robi swoje, oni swoje. Tak powinno być. Odpala witrynę „Nowin”.

Jakiś dziennikarz – ale nie Szymon – nadaje gorącą relację z miejsca zakopania zwłok. Minuta po minucie. Jakby relacjonował mecz. Policja ogrodziła teren, bo zbierają się ciekawscy. Jeszcze tego wieczora, najpóźniej jutro rano, ma się zacząć ekshumacja. Na zdjęciach przy tekście widać krzyż z wieńcem, policjantów z psami i techników ustawiających reflektory na skraju lasu. Zbliżenie na znicze. Powiększenie symbolu Panny. Kilka szerokich planów: paprocie, sosny, jacyś ludzie na rowerach. Starsza pani z własnym krzyżem pomalowanym na biało-czerwono. Za nią długowłosy, starszawy facet. To chyba Jacul.

* * *

Robert dzwoni, oddzwania, wysyła i odbiera SMS-y. Trzy kolejne redakcje z Warszawy zamawiają teksty. TVN się przypomina. Spotkanie o szesnastej przy forcie na Polnej. Zgadzają się podjechać na Gagarina i zabrać go spod bloku. Chce też przyjechać telewizja z Gdańska, ale ci są gotowi poczekać na spotkanie choćby do wieczora.

Są kolejne wiadomości radiowe – we wszystkich stacjach, które udaje mu się ustawić, mówią coś o Toruniu.

Strona „Głosu” zaliczyła czterdzieści tysięcy kliknięć. Pod tekstami przeszło półtora tysiąca wpisów i komentarzy. Zaczyna je czytać wyrywkowo: dużo plucia na policję, sporo zwolenników teorii spiskowych, wspominają zabójstwo Papały, sprawę Olewnika, skrzydło Tupolewa we mgle. Powtarza się wątek tajnego państwa byłych esbeków, ktoś – najpewniej bardzo młody – domaga się „natychmiastowej delegalizacji SB i CBŚ”. Z części postów widać, że teksty czytają już ludzie spoza Torunia. Tego się nie spodziewał. Kilka wpisów jest tak pochwalnych wobec „Głosu”, że sam by piękniejszych nie wymyślił.

Iwona wnosi do pokoju wazę rosołu z kluskami. Robert wciąż nie ma apetytu, ale stara się coś w siebie wmusić. Z trudem opróżnia talerz, dziękuje, wychodzi na balkon. Ona staje obok.

– Stąd cię obserwowałam. – Wskazuje przystanek autobusowy w dole. – Tak... Czekałam od rana na balkonie. Prawie bez przerwy. I wcale się tego nie wstydzę. Obejmij mnie. Tak, dobrze. I powiedz, czego dowiedziałeś się w knajpie.

– Nie wiem, czy to... to może być... trudne dla ciebie.

– Mów.

– On żyje.

– Kto?

– Żołnierz. Rusek.

– Gdzie?

– Za granicą. Na Białorusi. Zabił kolejne osoby i teraz go szukają. Myślę, że powinienem tam pojechać, zrobić relację dla „Głosu”. Tego jeszcze u nas nie było. Poza tym mam pełno zamówień z różnych gazet...

Chwila ciszy.

– Zrozum. Ja muszę to zrobić. To jest twoja sprawa, ale też... mój temat, największy w życiu.

Iwona nadal nic nie mówi.

– Tak to działa. Praca. Wiesz już.

Milczenie.

– Powiedz cokolwiek. Mieliśmy rozmawiać.

– Pojadę z tobą.

On wzdycha.

– Spodziewałem się tego.

– I znowu powiesz, że to niebezpieczne, że chcę wskoczyć do filmu i...

– Nie. Teraz wymyślę coś nowego. Tam jest obława. Gonią go jak wilka. Po lasach. Dokładnie teraz. Czytałem w necie.

– Więc... pojedziemy?

– Na Białoruś trzeba mieć wizę, sprawdziłem. Muszę zresztą powiedzieć o tym swoim panom z Warszawy, a oni muszą się zgodzić. Co będzie z twoją pracą?

– Ułożę spotkania. Nie mam ich za dużo. Nie starałam się przez ostatnie miesiące. Została mi garstka klientów, paru takich, którym się nie chce zmienić agentki. Nowi jakoś mi się wymykają. Nadrobię.

– Masz może wolną gotówkę?

– Mam.

– Głupio mi tak ciebie prosić, ale w poniedziałek dostanę przelew.

– W porządku.

– Nigdy nie byłem na Białorusi.

– Ja też nie.

– Za pół godziny mam ustawkę z telewizją, potem jeszcze jedną i jeszcze. Pójdziesz ze mną?

– Pójdę. Będę cię trzymała za rękę, żebyś się nie... wiesz co.

– Jak usłyszą, kim jesteś, będą chcieli nagrać i ciebie.

– Nic im nie powiemy.

36

Po półgodzinnym pobycie na dworcu w Toruniu Eligiusz wraca pociągiem do Gdyni. Przedział pierwszej klasy jest prawie pusty – prócz niego siedzi tu tylko niebrzydka kobieta około czterdziestki. Niedawno zasnęła, nogi wyciągnęła na przeciwległy fotel. Ładne kolana, eleganckie pończochy. Kiedyś, dając takie w prezencie, można się było umówić z dziewczyną na całą noc. Ale kiedy to było? W innym życiu, w innym świecie.

Pociąg toczy się powoli przez Bory Tucholskie. Piaszczyste drogi, jałowce na poboczach, przekwitające krzewy żarnowca, samotne gospodarstwa, przy nich stawy i pasące się krowy. Ściana lasu to zbliża się do torów, to od nich oddala. Niewysokie pagórki, między nimi jezioro. Zieleń i ciemny granat toni wodnej uspokajają. Przez uchylone okno wpływa zapach sosnowej żywicy. Konduktor, który sprawdził bilety zaraz za Toruniem, przychodzi po raz drugi, ale widząc, że nikt nie dosiadł się na ostatniej stacji, kiwa tylko głową i idzie dalej.

Do Tczewa jeszcze przeszło godzina, do Sopotu – kolejna. Eligiusz zdążył już trochę odetchnąć po lekturze. To niesłychane, jak wiele zdołali ustalić. Jakim cudem zdobyli zdjęcia? „Głos Torunia” i... jak to drugie się nazywa? „Nowiny”... Gówniane, prowincjonalne gazetki z powiatowego miasteczka Torunia. Nikomu nieznane gryzipiórki. Głupawe, pachnące tanią sensacją tytuły. Szymon... jak mu tam? Trojan. I ten drugi – Pruski czy Ruski... Obaj apelują o kontakt z tym, kto postawił krzyż. Dyskretnie. Myślą, gnojki, że policja tego nie zauważy? Już mają obaj podsłuchy założone, tylko jeszcze o tym nie wiedzą.

Niepokojące jest to, że skoro ustalili tak wiele, to prędzej czy później ustalą też jego sopocki adres.

Mają akta „Kasandry”. Jakim cudem?

Kupili teczkę od Kobierskiego? To raczej niemożliwe, jemu nie brakowało pieniędzy, w dodatku sam był umoczony w „Kasandrę” po uszy. A jednak teczka wypłynęła i to jest fakt. Zbieżność między wypadkiem drogowym a tym, co się tam teraz dzieje, jest co najmniej niepokojąca.

Kobierski zapłacił życiem za teczkę? Ktoś go załatwił i ją odebrał?

Wątpliwe. Kto miałby organizować jego wypadek? Na pogrzebie, przekazywana z ust do ust, krążyła wiadomość o tym, jak bardzo był pijany w chwili śmierci. Spoili go wódką i wsadzili do samochodu? I jeszcze zmusili, by kierował? Kto? W dodatku ten pasażer, Racławski... Kto miałby tyle determinacji i możliwości, by uśmiercić dwóch emerytów z resortu?

Musiało się to odbyć inaczej, prościej... Może miał teczkę w samochodzie, kiedy zginął? Po kraksie papiery znalazł jakiś bęcwał z drogówki i sprzedał gazetom. Pismacy poszli tropem dokumentów – i dalej wszystko się już logicznie układa.

Ale dlaczego wiózł autem „Kasandrę”? Po co? Dla kogo? Sprzedać? Wymienić za coś innego? Ktoś go szantażował? Zmusił? To jest już bardziej prawdopodobne. Jeden diabeł wie, ile Kobierski miał na sumieniu. Mógł trafić na cwaniaka większego od siebie. Tylko na jakiego? Na kogoś ze służby, to oczywiste. Kto mógłby wchodzić w grę? Niewielu zostało. W Toruniu pięciu – dziesięciu ludzi. Żyje jeszcze ostatni szef i jego zastępca. Obaj byli na pogrzebie, żaden się do niego nie odezwał. Żyją Mie-e-etek, Gizicki i ten kurdupel z trzeciego piętra, Banasiak. Mówili na niego Stempel. Zdolny do wszystkiego.

Na pogrzeb nie przyszedł.

Każdy z nich pewnie myśli teraz o jednym: kto sypie. Ciekawe, czy któryś wytypuje jego samego jako potencjalnego szczura. Może kazali Mie-e-etkowi, by do niego zadzwonił, ponieważ już go podejrzewają? Niewykluczone. Eligiusz ma wiedzę o „Kasandrze”, nie trzyma się z kumplami od dawna, mieszka daleko. Nie miałby żadnego interesu w rozgrzebywaniu starego śmietniska, ale czy oni o tym wiedzą? Powinni wiedzieć – przecież jego nazwisko też było w teczce, i to co najmniej w kilku miejscach. Podpisywał się pod rozkazami, poprawiał sprawozdania na temat przebiegu operacji, pisał streszczenia Warszawie, zatwierdzał własnoręcznym podpisem decyzje Kobierskiego i tych dwóch durni: Mie-e-etka i Gizickiego...

Kopie wszystkiego poszły do akt.

Dlaczego w takim razie jego nazwisko nie pojawia się w tych gównianych gazetkach?

Dostali teczkę niekompletną? Kupowali ją po kawałku? Po wypadku papiery rozsypały się na ulicy i fruwały jak liście? Zebrali tylko część? Z raportem o pochówku, ale bez jego parafek? Nie odcyfrowali pieczątki ani podpisu?

Fakt, że nie ma w artykułach wzmianki o Eligiuszu, jego koledzy mogą zinterpretować na swój sposób. Dziennikarze kryją głównego informatora. To by mogło mieć bardzo nieprzyjemne konsekwencje.

Z drugiej strony – nic nie mogą mu już zrobić.

Czyżby?

Jeszcze raz rozkłada przed sobą „Głos Torunia”.

Historię Teresy, zajmującą całą trzecią kolumnę tygodnika, przeczytał już dwa razy. Teraz zawiesza wzrok na zdjęciu przedstawiającym córkę Haliny. Gdzie ona mieszka? Co to za pomieszczenie w tle? Schronisko dla bezdomnych?

Piszą pod zdjęciem: „Jedyna osoba, która widziała mordercę, wspomina swe tragiczne dzieciństwo sieroty”.

Tania pisanina, obliczona na wzruszenie maluczkich. W dodatku nieprawda.

Nie jesteś sierotą, Tereso. Jesteś moją córką. Skrzywdziłem cię. Czy mogę ci to jakoś wynagrodzić?

Lasy za oknem się kończą. Teraz widać pusty, pofałdowany teren i zielone łany zbóż. Ciemnoczerwone skupiska domków rozsypanych wśród pól. Bardzo stare wsie, pamiętające pruskich osadników. Bocianie gniazda na słupach. Pejzaż niezmienny od setek lat, z jednym wyjątkiem: za wzgórzami ciągnie się teraz ogrodzona siatką autostrada. Pędzą samochody – z tej odległości maleńkie jak zabawki na resorach. Ludzie spieszą z Torunia do Trójmiasta i w drugą stronę.

Artykuł w „Głosie” nie mówi, gdzie mieszka córka Haliny. Podaje tylko województwo. Cwaniaczek dziennikarz specjalnie nie podał nazwy wsi, żeby mu konkurencja takiego kąska nie podkradła. Co za zwierzęta... Pasą się na ludzkich dramatach, piszą z zadęciem, chociaż nie znają nawet połowy faktów. Ale brak adresu to w gruncie rzeczy mały problem. Wystarczy kilka telefonów, by go ustalić.

Chodzi o decyzję.

Minęło tyle lat. Tyle razy myślał, żeby to wreszcie zrobić. Zbierał się, postanawiał... Zawsze były ważniejsze rzeczy. Jego żony i rozwody, podziały majątku i przeprowadzki, jego biznesy, jego synowie, którzy teraz nie dzwonią nawet na imieniny, nie mówiąc o świętach. Jego córa z drugiego związku – dziś menedżer w międzynarodowej korporacji, która przyjechała kilka miesięcy temu do Sopotu i kazała mu przyjść do siebie do hotelu, zaznaczając, że ma tylko pół godziny czasu.

Zostawiłem cię, Tereso, też nie znalazłem czasu. I nie mogłem wybaczyć Halinie zdrady. Zapłaciłaś za nie swoje winy. Ten diabeł o mało nie spalił cię żywcem.

Bojkow, Suchynin, Dogmanis.

Dogmanis, Suchynin, Bojkow.

Toruńscy żurnaliści. Teresa i Halina.

Wina i kara, która dotyka, niestety, nie tego, kogo powinna.

Eligiusz jest przygnębiony i senny.

37

Nagrania telewizyjne – trzy z rzędu – wychodzą przyzwoicie. Robert chowa za plecami trzęsące się ręce, gruba warstwa pudru, którą nałożyli mu przed startem pierwszej kamery, wchłania zalewający czoło pot. Mokrych pleców na szczęście nie widać. Iwona dodaje mu sił, szepcząc w przerwach zaklęcia otuchy.

Po siódmej wieczór w pizzerii na Starówce ona zjada sałatkę z krewetkami, a on wypija dwa gorące barszcze, zagryzając je suchą bułką. Potem w małej galerii handlowej przy Starym Rynku wybierają dla niego nowy T-shirt, choć bardziej pasowałaby koszula, bo Iwona, która za wszystko płaci, ma na sobie elegancką kawową garsonkę i modne, ciężkie sandały na wysokim obcasie.

Robert, w poplamionych na łydce dżinsach i znoszonych trampkach, wygląda przy niej jak ubogi krewny. Ale nie chce koszuli.

Do ósmej obchodzą jeszcze kilka kiosków w centrum.

„Głosu” nigdzie nie ma. Wymiotło nakład do czysta. Robert włącza wylogowany przed telewizyjnym nagraniem telefon i – ignorując piętnaście kolejnych nieodebranych połączeń – dzwoni na komórkę wiceprezesa. W drodze na plac Rapackiego relacjonuje krótko: powiększony nakład okazał się za mały, kioski puste, wieczorem historia będzie w telewizjach. Trzeba robić dodruk. Prezes jest zachwycony, już widział zapowiedź programu o Toruniu w TVN. Zaraz zleci w sekretariacie wysłanie maila do drukarni i kolportażu. Chwilę dyskutują o tym, ile dodrukować. Tym razem to szanowny pan Jerzy jest optymistą. Decyduje się na kolejne dziesięć tysięcy i pyta o klikalność na stronie. Robert nie ma najświeższych informacji, odsyła do Justyny i przechodzi do najważniejszego:

– Na Białorusi trwa właśnie obława na naszego bohatera.

– Na kogo?

– Na Ruska.

– Pan żartuje?

– Gdzieżbym śmiał. Nie jestem w nastroju do żartów. Prawdę mówiąc, jestem ledwo żywy. Ale chciałbym tam pojechać w przyszłym tygodniu. Podeślę panu jeszcze dzisiaj linka do depeszy. Ochrzcili go mianem Wampira Ludojada z Nowej Drogi. Może się jeszcze faktycznie okazać, że to kanibal.

– Jakiej Nowej Drogi?

– To nazwa fabryki, w której znaleźli ofiary. Złapali go tam, ale się wymknął. Informacje są sprzeczne, ale podstawowe fakty – absolutnie pewne. Już popatrzyłem na mapę, to nie tak daleko. Jakieś trzysta kilometrów od granicy.

– Ile będzie kosztował wyjazd?

– Trudno powiedzieć, powinienem się zamknąć w trzech – czterech tysiącach. Jeżeli pojadę sam.

– Nie widzę problemu. Rozumiem, że w przypadku pańskiego wyjazdu sprawami na bieżąco zajmie się pani Justyna.

– Wszystko opanujemy. Doszły dokumenty w sprawie tej nowej, Katarzyny?

– Jeśli pan wysłał, to doszły. Szczegóły ustalimy osobiście. Pan pamięta, że jesteśmy umówieni w Warszawie?

– Przyjadę w poniedziałek z samego rana. Od razu pobrałbym zaliczkę na wyjazd.

– Doskonale. No, a poza tym... Chciałem wam obojgu pogratulować w imieniu swoim i prezesa. Dobra robota.

– Ku chwale korporacji.

– Niech pan nie kpi ze swego sukcesu. Jesteśmy tu wszyscy pod wrażeniem. Do zobaczenia w biurze.

Gdy dochodzą z Iwoną do przystanku na placu, ich autobus właśnie staje, ale Robert nie ma siły, by przebiec dwadzieścia metrów dzielących ich od pneumatycznie otwieranych drzwi. Przed kamerami, na spacerze i w czasie rozmowy z prezesem trzymał się, choć z trudem. Teraz czuje, jak zwala się na niego stutonowy ciężar. Ma ochotę położyć się na chodniku i zasnąć pod nogami przechodniów.

Drzwi autobusu zamykają się, gdy brakuje im kilku sekund, by wsiąść.

Siadają na ławce obok pary staruszków i nastolatka w kapturze. Iwona trzyma Roberta za rękę, on kładzie głowę na jej ramieniu. Zamyka oczy, ale zaraz je otwiera, bo razem z wytęsknionym snem opada go ciemny całun. Chmura nadeszła. To już nie jest lęk. To panika. Najgorszy ze strachów: przed zapadnięciem się w czeluść własnego mózgu. Przed tym, że serce stanie. Przed gwałtownym uduszeniem się. Przed śmiercią. Lęk przed strachem, strach przed obłędem. Jezuuuu...

Czuje, jak serce przyspiesza. Bu-bum, bu-bum-bum, bu-bu-bu-bum. Bije nierówno. Mrówki chodzą mu po karku. Drętwe nogi.

Trzeba skupić się na słowach, na jakiejś historii, nie zamykać oczu... Przetrwać najbliższą sekundę, najbliższą minutę, najbliższy kwadrans.

– Iwonka, mów coś do mnie.

– Może pojedziemy do lekarza. Znów jesteś cały mokry.

– Nie... nie. Mów tylko, proszę. Opowiedz o sobie.

– Za rok skończę czterdziestkę, właściwie za dziewięć miesięcy... – zaczyna szeptem, choć hałas wielkiego skrzyżowania jest taki, że mogłaby zwierzać się na cały głos. – Urodziłam się w Gdyni, ale po wyjściu z domu pomocy – wylądowałam w Pile. Moi przybrani rodzice rozwiedli się, lecz dalej mieszkali ze sobą. Ojciec pił. Wychowywałam się z nimi i ze starszą siostrą. Ona szybko wyszła za mąż, wyprowadziła się do swoich teściów, urodziła troje dzieci. Po sześciu latach małżeństwa mąż kazał jej, za przeproszeniem, wypieprzać. Wróciła więc do nas. Byłam już wtedy studentką, robiłam w Pile licencjat, ale wciąż siedziałam z rodzicami. Oboje już ciężko chorowali, ojciec głównie siedział pod blokiem, a mama w łóżku. Mogłam się przynajmniej spokojnie uczyć. Kiedy siostra z dzieciakami przyszła, zrobiło się głośno i ciasno, i bardzo biednie. Ona nie pracowała, wcześniej żyli oboje z firmy jej męża. Był hydraulikiem. A ona nie mogła nawet iść do pracy, bo jej najmłodszy synek, Adaś, był ciężko chory. Groziła mu ślepota. Siostra próbowała, starała się, sprzątała ludziom mieszkania, sprzątała dorywczo w warzywniaku, robiła, co mogła, ale naprawdę mogła już niewiele. Zaczęła pić z naszym ojcem. Niedobrze ci?

– Mów dalej. Trzymam się.

– Po pijaku raz chciała wrócić do tego swojego byłego, innym razem krzyczała, że go zabije. Zaniedbywała dzieciaki, ja się nimi musiałam opiekować. Zawalałam egzaminy, nie miałam już wtedy głowy do nauki w tym kołowrocie awantur, braku pieniędzy, w tym całym... Tak bardzo chciałam się wyrwać, że poznałam starszego faceta i odeszłam z nim. Miał same wady i jedną zaletę – wolne mieszkanie. Nawet nie ukrywał, że kręci go tylko moja młodość. Kochałam go. Byłam gotowa zrobić wszystko. I wszystko robiłam. Pokazywał mnie swoim kolegom: patrzcie, jaką mam młodą... W żartach odstępował mnie albo jednemu, albo drugiemu. Umawiał mnie z nimi. To były niby dowcipy, nigdy do niczego nie doszło, ale przecież normalni ludzie tak nie żartują, prawda? Zaszłam z nim w ciążę.

– Masz dziecko?

– Nie mam. Wysłał mnie na skrobankę, zmusił... nie chciałam, bardzo nie chciałam. Mogę o tym nie mówić?

– Mów o sobie.

– Co ci mam jeszcze powiedzieć?

– Cokolwiek. Ale o sobie. Tak mi pomagasz.

– Byłam najszczęśliwsza, kiedy miałam psa.

– Mów o mężczyznach.

– Po co ci to?

– Tylko na tym mogę się skupić. Ja się teraz rozlatuję. A jak się całkiem rozlecę, będziesz mnie zbierać z tego chodnika. Tylko nie zmyślaj... – Kaszląc, ociera ręką spoconą twarz i wyciera dłoń w spodnie. – Mów prawdę.

– Mój drugi facet miał na imię Maciej i był malarzem... – Iwona bawi się kosmykiem włosów jak czarną wstążką, jeszcze bardziej ścisza głos, on chwyta teraz co drugie słowo, ale to w zupełności wystarcza. – Nauczył mnie fotografii. Malował ładnie, głównie sceny miejskie, współczesne... Ale niczego nie sprzedawał, więc biedowaliśmy. Też lubił popić. Dla mnie to nie było nic nowego, chociaż czasami nie mieliśmy przez to co jeść. Gdyby nie mieszkanie w Toruniu, które dostał od rodziców, poszlibyśmy pod most. Nie płaciliśmy czynszu. Komornik przychodził z pismami. Dostawałam bólu brzucha na widok listonosza. Kochałam Maćka uczciwie, on mnie też... tak myślałam... Trwało to cztery, może pięć lat. Prawie od początku mnie zdradzał – Iwona zamyka oczy, jej długie czarne rzęsy wyglądają jak przyprószone węglem skrzydła ćmy. – Miał kobietę... czterdzieści plus. Dzisiaj już mnie to nie szokuje, wtedy myślałam, że świat stanął. Zobaczyłam ich razem... Podejrzewam, że puszczał się z nią za pieniądze, bo nie potrafiłam sobie tego wytłumaczyć inaczej niż w ten sposób, że potrzebował na wódkę. Awantura, uderzył mnie, ja oddałam, policja... Straszne to było. Straciłam równocześnie i Macieja, i mieszkanie. Zostałam na ulicy, do siostry i ojca wracać nie chciałam, nie mogłam... Przemieszkałam kilka miesięcy u koleżanek, potem, kiedy podłapałam trochę lepszą pracę, wynajęłam pokój na Gałczyńskiego u takiej...

– O facetach mów. Proszę.

– Robert... ty się coraz mocniej trzęsiesz. Chrzańmy ten autobus. Zadzwonię po taksówkę.

– Wiesz, że nie mam pieniędzy.

– Ja zapłacę.

Gdy ona zamawia taryfę, on przypala sobie pall malla. Starsi państwo siedzący na drugim końcu ławki piorunują go wzrokiem, ale nic nie mówią. Papieros latający w dłoni Roberta, pot płynący ciemnymi strugami z upudrowanego czoła i coś w jego twarzy sprawiają, że staruszkowie wstają i odchodzą, by czekać na swój autobus pięć metrów dalej.

Iwona kładzie dłoń na jego drżącym kolanie.

– Wyrzuć papierosa, proszę.

– Opowiadaj.

– Będę opowiadała, tylko rzuć. Tu nie wolno palić, poza tym zaraz znowu zwymiotujesz.

Zaciąga się jeszcze dwa razy i upuszcza niedopałek. Ona przydeptuje go czubkiem buta.

– Po Maćku miałam długą przerwę, ale wiesz, jak jest... dziewczyna przez świat nie może iść całkiem sama... Trudno samej się budzić, wracać z pracy, pić sok z kartonika i gapić się na seriale. Spróbowałam znowu. To był znajomy z pracy. Ja wtedy posadę zmieniałam chyba siedem czy osiem razy. Byłam kelnerką, fryzjerką, sprzedawczynią, kasjerką... Robert... Nie chcę ci tego wszystkiego opowiadać. Coś innego ci mogę... Jakąś historię ze szpitala albo o koleżance, która razem ze mną sprzedaje ubezpieczenia. Od dwóch lat jestem przedstawicielką, ona od pół roku. Ma chłopaka, który ćwiczy kick-boxing.

– O tobie. Proszę.

– Już nie mam co... Po prostu... uznałam, że się nie nadaję do związków. Przestałam szukać czegokolwiek. Jakiegokolwiek faceta. Rozumiesz mnie?

– Rozumiem.

– Urosła ta moja obsesja na punkcie... wiesz... szukania grobu. Zaczęłam oczywiście już wcześniej, mówiłam ci, ale z czasem to zaczęło we mnie nabrzmiewać. Pisałam w różne miejsca, odpisywałam na wszystkie pisma, składałam zażalenia na odmowy... Jest taksówka!

Robert znowu ma atak kaszlu. Iwona pomaga mu podnieść się z ławki. Gdy wsiadają, szofer uśmiecha się do niej, a jego obrzuca krytycznym spojrzeniem, z którego można wyczytać: tylko mi się nie zrzygaj na tapicerkę. Ona podaje adres, na skrzyżowaniu zapala się zielone światło, ruszają. Robertowi natychmiast robi się niedobrze. Otwiera okno, co taryfiarz kwituje nieprzyjaznym pomrukiem.

Pęd powietrza nie daje ukojenia, tylko zwiększa miotające ciałem dreszcze. Chciałby zapalić, ale facet na pewno by ich wyrzucił. Jeszcze kilka minut do celu. Nie... Nie uda się.

– Niech pan tu stanie.

Taksówkarz nie słyszy albo udaje.

– Będę rzy-rzygał!

Od razu jest efekt. Robert otwiera drzwi, jeszcze zanim tamten wyhamuje do końca. Są na ulicy Fałata, dziesięć metrów dzieli ich od ogródka przy osiedlowej piwiarni. Wlecze się w kierunku najbliższego z plastikowych krzesełek, ale już wie, że nie dojdzie. Siada na trawniku, po chwili się kładzie. Leży na boku i patrzy, jak Iwona rozlicza się z taksówkarzem.

Wraca rozsadzające czaszkę ciśnienie. Serce wali tak, że czuje tętnienie w oczodołach. Musisz się dźwignąć, człowieku, bo dostaniesz wylewu. Wyciąga rękę do Iwony, ona podbiega, przyciąga go do siebie, pomagając usiąść. Na siedząco, ze splecionymi na brzuchu rękami, Robert zaczyna się rytmicznie kiwać. Dreszcze to atakują, to ustępują.

Iwona kuca przy nim, sukienka odsłania jej białe kolana, kawałki trawy przylepiły się do butów.

– Robert... Co się z tobą dzieje?

– Alkohol schodzi mi do ze-zera. Wiesz, co by ter-raz najbardziej pom-mogło?

– Co?

– Jakbyś mi z tej kufloteki przyniosła piwo. A najlepiej trzy.

– Proszę cię, nawet tak nie mów.

– Jes-stem wrakiem.

– Robert... Ile to już trwa? Ile to jeszcze będzie trwało?

– Chyba się kończy... Jak całkiem puści, powiem.

– Dojdziesz do domu?

– Na pewno chcesz mnie teraz dalej...

– Na pewno.

– Tylko powoli.

Gdy ruszają chodnikiem, w kieszeni Roberta gra AC/DC. Wyciąga telefon i natychmiast wypuszcza go z ręki. Komórka stuka o betonową płytę trotuaru, rozpadając się na trzy części – aparat, baterię i klapkę.

– Kurrrwa!

– Spokojnie, pozbieram. – Iwona schyla się i podnosi kolejne elementy. – Na pewno nic się nie stało... – Przez chwilę układa z powrotem kawałki. Włącza.

– Działa. Poczekaj... jaki masz PIN?

– Nie pamiętam. Muszę zobaczyć klawiaturę. Aaa... Pięć-dziewięć-osiem-jeden.

Iwona wklepuje cyfry, Robert niezdarnie przypala sobie papierosa.

– Justyna do ciebie dzwoniła. Mam oddzwonić?

– Daj mi. Poradzę sobie. – Tym razem gubi papierosa, ale telefon udaje mu się utrzymać przy uchu. Idą bardzo powoli wąskim chodnikiem pomiędzy cztero- i dziesięciopiętrowymi blokami. W słuchawce długi sygnał. Jeden, drugi...

– Justyna?

– Co tam się stało?

– Prob-b-blem z telefonem. I dalej słabo się czuję.

– Jesteś sam?

– Z Iwoną, na spacerze.

– To może i lepiej. Znalazłam portret.

– Portret?

– Ruska. Pamięciowy. Już ci wysłałam mailem. Przeczytałam wszystko, co jest dostępne. Potłumaczyłam sobie. Cały czas go otaczają, ale nie złapali. Raz piszą w necie, że znowu kogoś zabił, innym razem, że wyrzucił z pociągu. Jak się poczujesz lepiej, musimy ustalić, z czego zrobimy następny numer.

– Musimy.

– No dobrze... Rozumiem, że jest ciężko. Nie wtrącam się. Ty jesteś szefem. Ale wyśpij się. I nie próbuj już więcej... wiesz.

– Wiem. Na razie.

– Ciao.

Gdy tylko chowa telefon do kieszeni, ten odzywa się znowu. Na wyświetlaczu matka. Rozłącza się. Znowu AC/DC. Jakiś nieznany numer. Rozłącza. Dzwoni kolejny ktoś. Tym razem to Romek – stary kolega jeszcze z redakcji „Ilustrowanego”.

Pewnie zobaczył mnie w telewizji.

Wyłącza telefon. Gdy go chowa, przypomina sobie, że miał dziś zadzwonić do Kamili.

38

Olga i Waldemar kłócili się z przerwami przez ponad godzinę od chwili, gdy wyjechali, niewyspani, z mieszkania jego rodziców w Tarnowie. Najpierw poszło o pieniądze, które mieli odłożyć na nowe meble, a on przepuścił je na głupoty. Kurtkę sobie kupił – motocyklową, wartą pół pensji. Potem zeszło na to, że pozwala swojej matce poniżać Olgę tylko dlatego, że dziewczyna pochodzi z zapadłego przysiółka Krosty.

Jakby ta ich cała Tarnowa była wielkim miastem, a nie paskudnym osiedlem robotniczym jeszcze brzydszym od Krostów.

Olga jest w siódmym miesiącu ciąży, a on chyba chce się zemścić za to, że tyje i że ona czepia się go i zrzędzi, bo przypala jednego papierosa od drugiego, jakby nie wiedział, że to dziecku szkodzi. Wie dobrze, tylko ma w dupie... W dodatku złośliwie nie zgadza się otworzyć okna od strony kierowcy. A po jej stronie rączka od korbki urwana.

Na domiar złego kilkanaście kilometrów przed Biarozałką w lewym kole zaczyna coś grzechotać, a potem już całkiem głośno walić. Olga chce się zatrzymywać – łapie ją strach, że koło odpadnie i oboje wylądują w rowie albo jeszcze gorzej. A tu przecież dziecko w brzuchu.

Waldek stawać nie zamierza. Burczy, że to tylko łożysko i do domu dojadą. Spieszy się, zerwał ją rano, na siódmą musi się stawić w robocie, w złomiarni. Sam sobie winien: gdyby wczoraj tyle nie wypił, wróciliby wieczorem i nie byłoby tego pośpiechu.

Ponadtrzydziestoletni opel jest już zajeżdżony na śmierć. Jak stanie, nie wiadomo, czy ruszy. Tak mówi Waldek. Więc Olga tylko miętosi obiema dłońmi sukienkę i już się nie odzywa. Jadą w milczeniu, słuchając wypełniającego całe wnętrze łomotu: tok-tok-bum-bum-tok-tok...

Ona pierwsza dostrzega człowieka na szosie.

Czapka i podniesiona ręka – milicjant, swołocz! Będą kłopoty. Samochód bez badań, światła ma popsute, klekot koła słychać z dala, a ten dziad najwyraźniej zamierza ich zatrzymać, bo stoi na środku szosy. W podniesionej ręce trzyma broń. Waldek odsłużył swoje w wojsku i od razu rozpoznaje pistolet maszynowy. Obława na złodziei samochodów? Ale jakaś dziwna... Nie ma kolczatki, barierki, podejrzanie wygląda kurtka milicjanta. Tłusta albo mokra, do tego brudna. Czapka na głowie, za duża, spada temu dziwakowi na oczy. I dlaczego on jest sam? Bez motocykla, bez samochodu. Miał wypadek? Co robić?

Władza zatrzymuje, obywatel staje. Waldemar hamuje na poboczu, nie gasi silnika, ale otwiera drzwi, wysiada i podchodzi. Jeszcze próbuje się uśmiechnąć, gdy dociera do niego, że coś jest rzeczywiście nie w porządku. Milicjant zbliża się bardzo szybko i w momencie, kiedy kierowca sięga do tylnej kieszeni spodni, by wyjąć prawo jazdy, wali go w skroń kolbą pistoletu.

Waldek natychmiast traci przytomność – pada z szeroko rozpostartymi rękami na asfalt, jego głowa wydaje bardzo nieprzyjemny dźwięk.

Major nawet nie zerka na leżącego, przechodzi nad ciałem, odrzuca czapkę z głowy i od razu zajmuje miejsce za kierownicą opla. Pistolet kładzie między kolanami, patrzy na Olgę, jego twarz nie wyraża przy tym niczego konkretnego. Ona nie jest w stanie wydusić z siebie słowa. Szeroko otwarte oczy wbija w intruza, trzyma się oburącz za brzuch. Suchyninowi przechodzi przez myśl, że można by ją wziąć jako zakładniczkę, ale ten brzuch taki wielki... Może przynieść nieszczęście. Co zrobi, jak mu ze strachu zacznie rodzić?

– Wyjdź – mówi cicho, zupełnie spokojnie.

Olga wysiada, cały czas na niego patrząc. I pewnie dlatego potyka się, po czym pada na plecy, zahaczając sukienką o nadłamany przydrożny słupek. Materiał pęka z trzaskiem, ona, leżąc, jęczy – bardziej ze strachu niż z bólu. Major wrzuca bieg i rusza, nie zamykając nawet drzwi od strony pasażera. Zatrzaskują się same, gdy samochód nabiera rozpędu.

Co za rupieć... Klekoce, jakby miał się rozpaść.

Do Biarozałki jakieś dziesięć kilometrów. Wcześniej będzie przysiółek Drozdowo. Jeżeli gdzieś ustawili blokadę – to tam. Gdyby to on dowodził akcją, kazałby stanąć właśnie w takim miejscu, na skrzyżowaniu szos z Lidy do Dziatławy i ze Szczuczyna do Nowogródka. Na szczęście wie, jak to ominąć. Trzy kilometry przed krzyżówką trzeba skręcić najpierw na północ, w kierunku wielkiego kołchozu imienia Bohaterów Lotnictwa w Dokudawie, a potem na wschód. Za opuszczoną wsią Burzany stoi wciąż przejezdny, chociaż zastawiony barierami most. Służył kiedyś wojskowym, nie ma go na mapach. Droga do Burzan, gdy odwiedzał ostatnio ten zakątek, porośnięta była już sięgającymi pasa chwastami. I dobrze. Przejedzie tamtędy, choćby miał zarżnąć tego grata do końca. A jak nie przejedzie, to przejdzie pieszo. Za rzeką zaczynają się tak gęste lasy, że jeśli tam dotrze, będzie mógł się poczuć, jakby już był w swoim młynie.

W samochodzie śmierdzi. Wypalone niedopałki wysypują się z popielniczki na podłogę. Major otwiera korbką okno, patrząc w tylne lusterko, i widzi – jakieś ćwierć kilometra za sobą – samochód osobowy. Coś majaczy na dachu. Milicyjny kogut, ale dlaczego nie jest włączony? A może bagażnik? Z tej odległości nie rozpozna, lecz auto zbliża się szybko. Za szybko. Dodaje gazu.

Po księżycowej nocy wstał słoneczny poranek, asfalt jest suchy, droga w miarę równa, pusta o tak wczesnej porze. Naciska pedał do końca i teraz dopiero zauważa, że strzałka prędkościomierza nie działa. Ale obrotomierz powoli się wznosi. Trzy tysiące, trzy i pół, cztery, cztery i ćwierć... musi jechać już co najmniej sto trzydzieści, może i sto czterdzieści na godzinę. Silnik stary, ale niemiecki, daje z siebie wszystko. Klekotanie łożyska zamienia się w terkot, potem w jednostajny wizg. Kierownica zaczyna wibrować. Pedał cały czas dociśnięty. Będzie sto pięćdziesiąt. Zapina pas bezpieczeństwa. Tamci już się nie zbliżają, ale też nie zostają w tyle. Więc jednak gonią.

Tuż przed skrętem w drogę na Dokudawę jest zadrzewiony łuk szosy. Jeśli zdoła utrzymać obecną odległość od ścigających, zniknie w bocznym trakcie, zanim oni wyjadą na prostą.

Jeszcze kilometr albo mniej. Major nie zwalnia na zakręcie, opony piszczą, zarzuca nim najpierw w lewo, a potem, gdy usiłuje skontrować kierownicą, w prawo. Z przeciwka nadjeżdża traktor. Gdy się tak szarpie, by na niego nie wpaść, słyszy trzask jak od wystrzału i widzi oderwane koło opla pędzące przez chwilę po szosie przed jego własną maską. Hamując, przez mgnienie oka dostrzega przerażoną twarz traktorzysty, którego mija o kilkanaście centymetrów, urywając przy tym lusterko.

Przez jakieś dwie sekundy samochód, wyprowadzony w ostatniej chwili z zakrętu, mknie na trzech kołach, ale to, co nieuniknione, musi się stać. Wciąż w pędzie, auto przechyla się na lewo. Trzaska złamane nadkole, odpada zderzak, seria naprężeń prawie wyrywa drzwi z zawiasów, szkło z okien leci we wszystkie strony. Wóz obraca się bokiem do kierunku jazdy, potem tyłem, a major uderza głową w boczny słupek dzielący szyby, ze zmiażdżonego ucha tryska krew. Po niespełna sekundzie prawie pęka mu krzyż, gdy kufer opla ryje ziemię w przydrożnym rowie, dokładnie między dwoma pniami drzew, z których każde ma grubość człowieka.

W ułamku sekundy prędkość spadła z blisko stu kilometrów na godzinę do zera.

Suchynin najpierw nic nie widzi, nie słyszy i nie myśli. Po kilku momentach, gdy mózg wraca do pracy, próbuje ruszyć szyją. Coś trzaska między ramionami, fala gorąca zalewa potylicę i kark, ale wraca obraz i zdolność oceny sytuacji. Przez ostatnie dwadzieścia cztery godziny już drugi raz udało mu się uniknąć złamania karku – tym razem życie uratowały mu pasy.

Trzeba działać, pościg tuż.

Gdzie pistolet?!

Nie może się rozejrzeć, pas bezpieczeństwa się zaciął. Sięga do kieszeni kurtki po scyzoryk, ponad maską opla przesłaniającą mu częściowo widok szosy widzi, że milicyjny radiowóz właśnie wyłania się zza zakrętu. Oni też go widzą, hamują z piskiem opon. Nóż jest już w dłoni, otwiera go jednym wprawnym ruchem palców, cięcie, pasy puszczają, tamci – teraz widzi ich przez wybitą boczną szybę – zrównują się z nim, ale ich droga hamowania jest dłuższa. Pistolet! Gdzie on się podział?!

By sprawdzić podłogę pod sobą, major zgina mocniej nogę w kolanie i czuje rozrywający ból. Złamanie? Gdzie ta jebana broń?! Patrzy pod stopy, obie dłonie pospiesznie macają podłogę jak para pająków. Jest lufa! Głęboko pod przednim fotelem. Wyciągnąć. Job twoju mać! Opór. Broń zahaczyła. Tak nie wyjdzie. Trzeba z drugiej strony – od tyłu fotela. Ból w nodze potworny. Rzut oka przez okno: dwaj biegną w jego stronę, trzeci został przy aucie, ale trochę odszedł, ma karabin, celuje, ubezpiecza tamtych, przyklęknął dla pewności.

Major wyciąga rękę za fotel tak mocno, że coś trzaska mu w ramieniu. Ale kolba już w dłoni, błyskawiczny obrót tułowia, drzwi się nie otworzą, trzeba na siedząco, z wybitego okna. Odbezpiecza pistolet i puszcza serię prosto w piersi nadbiegających. Cięcie z lewej na prawą, ukośnie, druga seria na krzyż. Terkot pistoletu w jego dłoni miesza się z łomotaniem kul wystrzeliwanych przez klęczącego. Job twoju... Nadbiegający padają na twarz nie więcej niż trzy metry od opla, palec Suchynina przesuwa się po broni – teraz potrzebny jest pojedynczy strzał. Celuje w pierś ostrzeliwującego go milicjanta, mrużąc oko. Naciska spust.

Trafiony idealnie!

Major wypełza przez stłuczone okno, drąc kurtkę.

Krew ze zmiażdżonego ucha kapie mu na dłonie. Wspiera się na jednej nodze, druga nie do użytku. Kuśtyka w stronę milicyjnego auta. Od strony Biarozałki nadjeżdża elegancki, czarny samochód. Zwalnia, zaczyna hamować. Kierowca – młody i pod krawatem – zauważył ciała na drodze. W środku prócz niego siedzi jasnowłosa kobieta w ciemnych okularach, na tylnym siedzeniu widać główki dzieci. Elegant stanął, nie wysiada, chyba coś mówi, ale majorowi jeszcze nie do końca wrócił słuch. Macha pistoletem w jego stronę. Krótkie paszoł won i pojedynczy strzał w powietrze wystarczają, by tamten wrzucił wsteczny bieg.

Suchynin ciężko opada na fotel za kierownicą radiowozu. Kluczyki w stacyjce, silnik pracuje, radio trzeszczy. Ktoś monotonnie powtarza: „dwadcat siem”, „dwadcat siem”, „dwadcat siem...”.

Uderzenie rękojeścią pistoletu wyłącza aparat.

Major rusza. Najpierw jedzie bardzo wolno i rozgląda się przy tym, czy nikt inny nie nadjeżdża: z przodu, z tyłu, z jakiejś bocznej drogi. Dopiero gdy czarne auto z elegantem w środku znika w oddali, skręca w drogę na Dokudawę. Asfalt kończy się dokładnie przy wielkim pomniku ozdobionym pomalowanym na błękit samolotem z czerwonymi gwiazdami na skrzydłach. Jedzie nadal wolno – teraz nie chce wzniecać kurzu, który mógłby zwrócić uwagę kogoś pędzącego szosą. Wciąż patrzy w tylne lusterko.

Nikogo nie widać.

39

Sobota, 26 czerwca, Toruń

Telewizor w mieszkaniu Iwony jest mały, jak wszystko tutaj. Robert od północy drży na łóżku, przykryty kocem po sam nos. Bardziej słucha wiadomości, niż je ogląda, powieki opadają mu co chwila, proszki na sen zaczęły już działać.

Iwona, leżąca obok w białym szlafroku, skacze pilotem po kanałach. Wiadomość o odkryciu masowego grobu ofiar radzieckiego żołnierza przeleciała przez wszystkie wieczorne serwisy. Reporterzy z Warszawy najwyraźniej zainstalowali się w Toruniu na całą noc – jeden nadaje spod budynku prokuratury, drugi relacjonuje, co się dzieje w lesie, gdzie reflektory błyszczą pomiędzy białymi wozami transmisyjnymi z talerzami anten. Ekshumacja ciał ma się rozpocząć jeszcze przed szóstą rano, policja apeluje do rodzin osób, które mogą tu być pochowane, o kontakt.

Iwona na razie nie zamierza się zgłaszać, Robert zalecił jej wstrzemięźliwość. Przed chwilą – już po dwunastej! – dzwoniła dziennikarka z jakiegoś tabloidu. Znalazła jej domowy telefon, co znaczy, że wkrótce odezwą się kolejni.

Przez ostatni tydzień zdążyła sobie przyswoić kilka reguł rządzących światem mediów.

Po ostatniej porcji wiadomości widzi, że Robert zasnął. Idzie do kuchni, otwiera lodówkę, nakłada sobie kilka plasterków sera, kroi na pół pomidora i parzy herbatę. Siadając bokiem przy niewysokiej szafce, która służy jej także za kuchenny stolik, kładzie przed sobą „Głos Torunia”.

Kolejny raz patrzy na zdjęcia w numerze, czyta wyrywkowo znane już akapity. Jak szybko to wszystko się stało... Ile dni minęło od czasu, gdy on przyszedł do niej do szpitala? Nieco ponad tydzień. Dziewięć dni zlewających się w jedno pasmo... ale czego?

Jestem zakochana. Nie pierwszy raz w życiu, ale może już ostatni. On nie jest łatwym partnerem, o nie... Introwertyk, cynik, uparty, raczej już niereformowalny, do tego kolejny z problemem alkoholowym... To nie może być przypadek. Podświadomie takich wybieram. Dlaczego? Ponieważ chcę się opiekować mężczyzną? Najbardziej oczywiste wytłumaczenie nie zawsze jest najbardziej trafne. Sama potrzebuję opieki. A on jest opiekuńczy. Jest twardy, choć potrafi być czuły. I ładnie mu się kręcą długie włosy, co w końcu nie jest bez znaczenia.

Uśmiecha się do swego niewyraźnego odbicia w szybie. Soli plasterek pomidora, wkłada go do ust, chwilę przygląda się swoim paznokciom. Postanawia jeszcze dzisiaj zmyć bordowy lakier i zastąpić go jakimś jaśniejszym, bardziej optymistycznym kolorem. Szkarłat? Cynober? Może po prostu róż?

Robert będzie... jest jakiś inny. Osobny. Chwilami nieobecny, chwilami uważny do bólu. Patrzy, jak gdyby wszystko rozumiał. Więcej pojmuje, niż ujawnia. Stara się sprawiać wrażenie prostego gościa, choć taki nie jest.

A jaki?

Miły. Inteligentny. Próbuje być uczciwy na tyle, na ile można w tym dziwnym zawodzie... Tylko co będzie, gdy skończy się afera? Jak będzie wyglądało życie z facetem uzależnionym, zatopionym w swoich nerwicach, totalnie nieuporządkowanym, nieprzewidywalnym, zapewne niestałym w uczuciach? Z facetem, który ma dziką pracę i swoją własną rodzinę? Z facetem, który ciągle pędzi? Czy ja chcę pędzić razem z nim?

Chcę bardzo.

Słyszy, jak Robert kaszle przez sen. Wchodzi do pokoju. Koc zwinięty w kłąb, obok on, w pozycji embriona, ściska poduszkę, jakby się na niej uwiesił, i coś do siebie mamrocze. Twarz ma spoconą, ściągniętą bólem, oddech płytki i szybki. Coś mu się śni, bo intensywnie rusza oczyma pod powiekami, co widać mimo panującego w pokoju półmroku.

* * *

Robert ma bardzo wyraźny sen.

Leci nad jakimś wyżynnym terenem poszatkowanym dolinami rzek, polami i lasami. Jest bardzo wysoko, może kilka kilometrów nad ziemią. Nie chciał trafić aż tak daleko w przestworza, ale prąd powietrza sam go uniósł. Próbuje nadal wypatrywać człowieka, którego poszukiwania wezwały go do lotu, lecz z tej wysokości nie jest już w stanie zobaczyć na ziemi niczego konkretnego. W dodatku wznosi się coraz wyżej i wyżej, co najpierw go niepokoi, potem robi się groźne, a wreszcie – napawa przerażeniem. Wie, że za chwilę zacznie się dusić z powodu wysokości. Już teraz nie potrafi wziąć głębszego oddechu, łapie powietrze rwanymi, krótkimi haustami, a przy tym robi mu się coraz zimniej. Jest tylko jeden sposób, żeby przerwać lot. Trzeba pomyśleć Słowo stworzone specjalnie na tę okoliczność, Słowo do Spadania. Ale to jest rozwiązanie ostateczne. Gdy wyraz zostanie pomyślany, nie będzie odwrotu. Będzie długi, przeraźliwie przecinający trzewia lot w dół, a na koniec śmierć. Spadając z tej wysokości, roztrzaska się. Umysł śpiącego krąży wokół Słowa, bojąc się go dotknąć, aby nie zostało pomyślane. Wężowymi ruchami ciała próbuje zmieniać na różne sposoby kierunek – chce lecieć w dół. Ale nic z tego. Powietrze stawia opór.

Jest już tak wysoko, że widzi krzywiznę Ziemi, po jednej stronie na horyzoncie dostrzega góry, w innym miejscu – morze. Postanawia skierować się nad wodę, w jakiś sposób wydaje mu się to bezpieczniejsze. Jego ciało wyciąga się w locie i w tym momencie dostrzega przed sobą na tle błękitnego nieba człowieka, którego szukał na ziemi. Już nie musi go ścigać, tamten tkwi zawieszony w przestworzach wprost przed nim, wmurowany w bryłę otaczającego go powietrza, które zrobiło się całkiem gęste, jakby skute ciepłym lodem. Za chwilę Robert przyklei się na zawsze do tej bryły. Zostanie tutaj – oddany na pastwę złoczyńcy jak mucha w pajęczynie.

Strach paraliżuje jego umysł na tyle, że rozluźniają się więzy krępujące Słowo do Spadania. Niedopilnowane, samo wyślizguje się z zakamarka mózgu. Pomyślało się. Mózg je wypowiedział, choć usta pozostały zamknięte. Robert stchórzył przed tym, którego chciał dogonić, i teraz leci w dół, wprost na skalisty brzeg, który niczym jasnoszara miedza oddziela zielone wyżyny od ciemnogranatowych wód morza.

Jeżeli wpadnie do wody, są jakieś szanse. Jeżeli uderzy w brzeg – zginie.

Pęd tnie mu wnętrzności i zatyka dech. Już nie jest zimno, jest gorąco. Brzeg jest tak blisko, że widać niewielkie krzewy, które wyrastają pomiędzy obmywanymi przez fale skałami. Rosną w oczach poszczególne kamienie i strzępy piany na grzbietach oceanicznych fal. Robert spada ukośnie – w stronę wody. Teraz jest jeszcze nad lądem, wciąż nie wie, czy zdoła dosięgnąć zbawczej kipieli. Wypręża się, rozkłada ręce, rozczapierza palce... wszystko na nic. Jeszcze kilkanaście metrów i uderzy w skałę. Na skale – jaszczurka, kamienie są białe, ostre, nie dosięgnie wody, nie chce umierać, chce żyć tak bardzo jak nigdy dotąd.

Budzi się, wypowiadając słowa, których nie zdążył usłyszeć. Przez chwilę patrzy w sufit, przypominając sobie sen.

Po prostu boisz się Ruska.

Iwona śpi obok.

Robert zsuwa się z łóżka. Całe ciało go boli. Idzie na czworakach do toalety. Wstaje, chwytając się umywalki. Zapala światło, myje twarz i szyję pod zimną wodą, wraca jak najciszej, rozpina zamek swojej torby, wyciąga laptopa, przez chwilę męczy się z bezszelestnym podłączeniem zasilacza do gniazdka za łóżkiem, wreszcie siada w kucki na podłodze i włącza sprzęt.

Skrzynka mailowa – ponad sześćdziesiąt nieprzeczytanych wiadomości. Szuka maila od Justyny. Jest. Portret pamięciowy w załączniku. Otwórz. Prymitywny policyjny rysunek. Poryta bruzdami, raczej odstręczająca twarz, co najmniej sześćdziesięcioletnia, jeżeli nie starsza. Łysawy, raczej szczupły, gęba z tych, które popularnie określa się słowem „sucha”. Nie widać blizny na czole, w każdym razie rysownik jej nie naszkicował, zaznaczył tylko głębokie zmarszczki.

Człowiek ze snu o podniebnym locie, człowiek ze snu Teresy, Ludojad, leśny potwór, Wampir, Rusek.

– Obudziłeś się. – Iwona, uniesiona na łokciu, patrzy na niego z łóżka.

– Tak... Ale ty śpij. Nie przejmuj się mną. Sprawdzę maile i wrócę do ciebie.

– Chodź już do mnie... Coś niedobrego się z tobą działo przez sen.

– Umarłem. Rozbiłem się. Ale wróciłem do żywych. Teraz będzie już tylko lepiej.

* * *

Gdy kilka godzin później, po kąpieli, Robert wychodzi z łazienki, ze zdziwieniem stwierdza, że pokój-sypialnia, w którym jeszcze kwadrans wcześniej igrało poranne słońce, teraz tonie w półmroku.

– Nie zauważyłem, że tu są żaluzje.

– Są, są... – Iwona przeciąga się w pościeli, wysuwając nogę. – Chodź tutaj... przedłużymy sobie noc. Dziś nie pracujemy.

– Ja – owszem.

– Ja też troszkę, ale nie od rana. No, chodźże...

Robert klęka na łóżku, bierze jej stopę w jedną rękę, drugą dłonią gładzi piętę, kostkę, potem łydkę i kolano. Całuje, lekko podszczypuje, w końcu – nurkuje pod kołdrą. Słodki zapach rozgrzanej kobiecej skóry i czegoś jeszcze wywołuje natychmiastowe podniecenie. Z twarzą między jej rozchylonymi udami wypuszcza obie dłonie w podróż po cudownych płaszczyznach i krągłościach ciała Iwony. Ona leciutko drży, unosi i opuszcza biodra raz, drugi, potem już regularnie faluje. Palce obu rąk zanurza w jego włosach, na przemian podciąga i wyprostowuje nogi. Wzdycha, szepcąc: Tak... tak, jeszcze, kiedy on pełznie w górę i kiedy wchodzi w nią, ściskając oburącz pośladki. Dalej wszystko dzieje się szybciej. Ich uściski są coraz mocniejsze, a ekstatyczna podróż ku rozkoszy staje się jednym intensywnym wysiłkiem. Jest bardzo szybko, bardzo mocno, bardzo mokro i strasznie gorąco. Pachnie pieprzem i pomarańczami. Iwona krzyczy, płacze, gdy Robert ssie jej szyję. Czuje szum w głowie, a w ustach cukier i sól. Prawa grawitacji ustępują na chwilę stanowi nieważkości.

Kilka ostatnich ruchów, już nieskoordynowanych i bardzo gwałtownych. Kończą akt w poszarpanym tańcu, ona u góry, on z dłońmi zaciśniętymi na jej ramionach i głową poza łóżkiem.

Zsuwają się na podłogę razem z prześcieradłem. Iwona potrąca ręką nocną szafkę, coś spada z głuchym stuknięciem i toczy się po dywanie, ale żadne z nich tego nie słyszy. Przez kilka minut leżą obok łóżka, wykręceni w niewygodnych pozycjach.

Robert odzywa się pierwszy:

– Musisz wstać najpierw, bo ja się zaklinowałem.

* * *

Po spóźnionym śniadaniu żegnają się pocałunkiem na progu jak stare dobre małżeństwo.

Iwona – mimo że jest sobota – rusza na spotkanie z kimś, kto być może zechce się dziś ubezpieczyć. Robert zostaje na miejscu z mocnym postanowieniem rozesłania odpowiedzi na wszystkie maile i SMS-y.

Zaczyna od nieodebranych połączeń. Dwa od Justyny, jedno od Kamili, trzy od brata, po dwa od matki i ciotki z Krakowa, z którą kiedyś nieopatrznie wymienił się namiarami. Kilkanaście nieznanych numerów.

Teraz SMS-y: gratulacje, zaproszenia do studia, prośby o kontakt. Ktoś zapewnia, że afera gospodarcza, w której jest poszkodowanym, wielokrotnie przewyższa rangą i konsekwencjami sprawę toruńskiego Wampira. Z dalszej części napisanego z błędami tekstu wynika, że chodzi o dzierżawę młynów państwowych.

Ciekawe, kto rozdał tylu ludziom numer mojej komórki.

Wybiera telefon Kamili. Czekając na połączenie, zastanawia się nad prawdopodobieństwem wstępnego ochrzanu za to, że się nie odezwał wczoraj.

Prawdopodobieństwo, zdawałoby się, stuprocentowe.

A jednak nie. Kamila jest w zgodnym, nawet pogodnym nastroju. Ustalają spotkanie w kawiarni, ona ma przyjść z dziećmi.

– Myślę, że jak chłopcy zobaczą nas chociaż raz niepokłóconych, dobrze im to zrobi.

– Damy radę się nie kłócić?

– To zależy od ciebie.

Wybierają kawiarnię w centrum handlowym.

Robert nienawidzi takich miejsc, choćby dlatego że nie można tam palić, lecz Kamila – jak zwykle – wygrywa praktycznym argumentem: obok jest bawialnia dla dzieci. Będą mieli czas porozmawiać bez przeszkód.

– No to o pierwszej.

Teraz telefon do Justyny. Same dobre wieści: klikalność rosła przez wieczór w kosmicznym tempie, zaraz po wieczornych serwisach telewizyjnych przekroczyła siedemdziesiąt tysięcy, przed północą było już prawie sto. Lot w kosmos! Od rana wynik rośnie dalej, ale już nie tak szaleńczo, bo wszystkie szanujące się portale mają serwis o Wampirze u siebie. Prawie nikt nie odsyła na strony „Głosu”.

Robert sam sprawdza najważniejsze witryny. Co za tytuły... Kolejna nierozliczona zbrodnia komunistyczna wychodzi z cienia; Seria ukrytych morderstw i leśny grobowiec; Policjanci w mateczniku potwora...

Tylko kilka nagłówków wspomina o „Głosie”.

Lokalny tygodnik wykrył powojenną zbrodnię stulecia.

Dziennikarze z Torunia wyręczyli policję i IPN.

Czyta wybrany na chybił trafił tekst: ekshumacja rozpoczęta, ekipy kopią i przetrząsają teren, na razie bez efektów, żadnych zwłok nie ma, wkrótce dalsze szczegóły od naszego specjalnego wysłannika w Toruniu.

Co będzie, jeżeli nic nie znajdą?

Z punktu widzenia redakcji – nic strasznego. Poszukiwania, kolejne spekulacje, policja się stara, zagadka wymaga wyjaśnienia, Robert pisze teksty, nakład i oddźwięk w Internecie rośnie. A jednak... Iwona... Grób mamy i taty. Jego obietnica i jej zaufanie.

Poczekamy, pouczymy się cierpliwości.

Intuicyjnie czuje, że ofiary są jednak tam, gdzie krzyż. Bo gdzieżby indziej?

Na spotkanie z Kamilą wyjmuje z torby najmniej wygniecione ciuchy. Ułożą się na ciele. Dezodorant, kilka kropel perfum z półeczki Iwony – lepsze damskie niż żadne – papieros na balkonie. Dzisiaj dopiero piąty, nieźle. Wciągając dym, obmyśla strategię spotkania. Być miłym, nie snuć bolesnych wspomnień, nie mówić o Bródce Bródka, pochwalić figurę albo sukienkę Kamili, w stosownym momencie przejść do rozmowy o braniu dzieci pod opiekę dwa razy w tygodniu.

Sięga po zapasowe klucze, które Iwona zostawiła mu na stole. Wyglądają na świeżo dorobione.

Babki są niesamowite. To mało powiedziane. One są po prostu lepsze.

Wsiadając do windy, pogwizduje.

40

Kołchoz Bohaterów Lotnictwa w Dokudawie otoczony jest wysokim drewnianym parkanem. Nie ma jak go ominąć, chyba że pieszo albo na rowerze. Na pewno nie samochodem. Trzeba więc przejechać przed bramą z budką i szlabanem. Jeżeli w bramie będzie dyżurował stróż, zainteresuje się, dlaczego policyjny radiowóz gna w stronę opuszczonych Burzanów. Zainteresuje się, zadzwoni gdzie trzeba, i za pół godziny pościg będzie na miejscu. Z nogą w tym stanie major za daleko nie ucieknie. Ale innego wyjścia już nie ma, nie będzie wracał do szosy. Mijając bramę, patrzy uważnie w brudne okna koślawej budki dozorcy: nikogo nie widać. W głębi podwórza, które ukazało mu się przez moment w prześwicie bramy, jest tak samo pusto.

Zaraz za kołchozem droga dziczeje. O tym, że tędy biegnie, ukryta pod gąszczem zieleni, świadczą tylko pokrzywione drewniane słupy, które nie niosą już żadnego kabla.

Jedzie się bardzo trudno: krzaki i młode brzózki dosłownie drą podwozie, łamią się, wkręcają w osie kół. Major wrzucił pierwszy bieg, silnik radiowozu hałasuje na wysokich obrotach, koła co rusz wpadają w rozpadliny. Po obu stronach zarośli, które zgniata, rozpościera się ogromne, mocno pofałdowane pole ziemniaków. Łatwiej byłoby już chyba jechać po nim... Z prawej, w odległości trzystu, może czterystu metrów, jedzie traktor. Kołchoźnik robi opryski – pojawia się między pagórkami, potem znika, za moment znowu widać go na wzniesieniu. Czy traktorzysta zwróci uwagę na samochód jadący nieużywaną drogą? Jeżeli spojrzy w tę stronę, na pewno go to zdziwi. Pozostaje mieć nadzieję, że podzieli się wiadomością dopiero po robocie, gdy zjedzie do bazy. Dwie godziny przewagi – tego Suchynin potrzebuje.

Boli go zraniony bok, zmiażdżone ucho, rwie lewa noga – ból promieniuje od kolana. Stopy w ogóle nie czuje.

Wygląda to na pęknięcie rzepki... A może skruszyła się panewka kości?

Major nie zna się na medycynie, ale z kilkuletniego kursu sztuk walki, który przechodził jeszcze jako młody komandos, zapamiętał podstawowe informacje o budowie ciała. Zwykle przydawały się wobec innych ciał, tych które trzeba było unieruchomić, czasem na zawsze. Zanim podjął świadomą misję, jeszcze przed Polską własnoręcznie uśmiercił kilku bydlaków w Afganistanie. Raz rozwalili z towarzyszami zgrupowanie wioskowej samoobrony. Wieśniacy ze strzelbami i granatami, wokół straże, trzeba było podchodzić cicho, używać noży i dłoni. Pamięta też inną akcję – wręcz pokazową – w jaskiniach na zachód od Bamijan. Można było wrzucić granat i po wszystkim, ale kazali im odbić informatora. Którego później i tak udusili. To było już po bombardowaniu Heratu, ale jeszcze przed oficjalnym przejściem armii przez granicę. Oddział zabójców pod komendą Suchynina wspierał skurwysynów z Chadamat-e Etela’at, czyli ichniego KGB.

Służący namiestnikowi Moskwy dzicy i okrutni chadamatowcy nie radzili sobie z ujarzmianiem rodaków, chociaż robili wszystko, co możliwe, by zasiać terror. Suchynin i jego ludzie, formalnie doradcy afgańskiej bezpieki, próbowali to bezrozumne okrucieństwo zamienić w skuteczność. Ale się nie dało. Bandycka wojna wciągnęła ich w swoje tryby. Sami zdziczeli.

Major czuje dreszcze, to chyba gorączka spowodowana uszkodzeniem nogi. Nie jadł już od przeszło dwudziestu czterech godzin. Przemoczone ubranie, które przykleiło się do skajowej tapicerki auta, jeszcze pogarsza jego stan. Powinien znaleźć lekarza. Tylko skąd miałby go wziąć na pustkowiu? Najbliższa wieś za nieczynnym mostem w Burzanach to osada Usielub, od której dzieli go czterdzieści kilometrów głuszy. Potem jeszcze drugie czterdzieści do młyna. Chyba będzie musiał poradzić sobie sam.

Jak zawsze.

Zatrzymuje auto w miejscu, gdzie ogromne kartoflisko kończy się przed kolejnym lasem. Nie gasi silnika, wysiada. Gołymi rękami rozkopuje ziemię. Kartofle są małe, zielone, właściwie jeszcze niejadalne, ale po upieczeniu w ognisku pozwolą zapomnieć o głodzie. Wrzuca je utytłane w ziemi na siedzenie pasażera, rusza dalej. Po dziesięciu minutach trzask urywającego się tłumika oznajmia, że w wysokim na półtora metra zielsku pomiędzy kołami auta musiał się czaić kamień, i to duży, bo tylna oś aż podskoczyła. Jebał to pies. Major dodaje gazu, auto ryczy i strzela spalinami – do mostu zostało nie więcej niż dwa – trzy kilometry.

W lesie droga lepiej się zachowała – mniej na niej krzaków, za to więcej korzeni i kamieni, które pryskają spod kół. Wreszcie pojawia się światło między drzewami. I coś jeszcze: szlaban. Staje metr przed nim. Całkiem nowy, farba nawet nie zblakła. Jakaś władza, ciekawe po co, zagrodziła wjazd do Burzanów.

Na szlabanie lekko przerdzewiała kłódka. Strzelać, nie strzelać?

Jeżeli strzeli, ogłosi swoje przybycie komuś, kto być może gdzieś tu jest. Z drugiej strony ryk samochodu i tak już go pewnie zdradził...

Jeśli porzuci tu wóz i pójdzie pieszo, zostawi wyraźny komunikat dla tych, którzy zjawią się za parę godzin: w tym miejscu przekroczyłem rzekę.

Strzela. Kłódka odskakuje. Pękła tak, że da się ją z powrotem założyć, by udawała zamkniętą. Major przejeżdża, opuszcza za sobą zaporę, z pewnym trudem zakłada zatrzask, brudzi ziemią miejsce, w którym kula zerwała rdzę. Ten szlaban może mu dać przewagę. Jeśli przyjadą węszyć tutaj wiejskie głupki z posterunku w Bielicy czy Biarozałce, zobaczą, że zamknięte, pomyślą, że dojechał i zawrócił, wrócą pisać raport. Co innego, jeżeli traktorzysta zadzwoni na komisariat w Lidzie albo samym Grodnie. Ale wtedy upłyną godziny...

Opuszczone Burzany są kompletnie puste i widać to na pierwszy rzut oka: lekki wiatr kołysze wysokimi zaroślami, żadnych wydeptanych ścieżek, w zdziczałych sadach purpurowe wiśnie i małe niedojrzałe jabłka. Powybijane szyby w drewnianych domach o zapadniętych dachach, dwa gospodarstwa spalone, sterczą czarne kikuty kominów. Pewnie dlatego założyli szlaban – kołchoźnicy od Bohaterów Lotnictwa szabrowali tutaj, co się da, widać zrobili i pożar. Wniosek – nie ma co zaglądać do chałup, nie znajdzie tam nic, co mogłoby się przydać.

Jedzie bardzo wolno, zatrzymuje wóz kilkanaście metrów przed mostem. Wysiada, kładzie pod nogami pistolet i przegląda zawartość milicyjnego bagażnika. Poza taśmą-kolczatką jest tam plastikowa tablica ostrzegawcza ze znakiem „STOP” i kilka równie niepotrzebnych przedmiotów. Znajduje jednak kawałek chleba i makrelę zawiniętą w folię, prócz tego latarkę i baterię do niej, dwie pary butów, sporo cywilnych łachów – ciekawe, po co je wozili? Znalazła się nawet flaszka wódki i karton papierosów.

Major przegląda ubrania. Kilka sukienek. Z najgrubszej za pomocą noża i kilku węzłów robi sobie plecak. Wkłada do niego chleb, rybę, wódkę, papierosy i ziemniaki, które owija w jeszcze jedną sukienkę – materiał można będzie wykorzystać w lesie na różne sposoby. Sycząc z bólu, przebiera się w suche spodnie, swój mokry sweter spod ortalionu wymienia na bluzę od dresu z kapturem. W kieszeni bluzy coś jest... Pieniądze. Całkiem pokaźny zwitek rubli. Wiedziony instynktem, podnosi podłogę bagażnika. Nie ma koła zapasowego, jest za to więcej pieniędzy, a obok nich woreczki z tabletkami. Pewnie jakieś nowe narkomańskie prochy – a to chuje... Do tego mały pistolet.

Tabletki zostawia, resztę wrzuca do swego zawiniątka. Mniejszy pistolecik wpycha za pasek od spodni, broń maszynową przerzuca przez ramię. Po kilku bolesnych podskokach na jednej nodze staje i wlewa w siebie – nie bez przyjemności – ćwierć butelki wódki. Zagryzając chlebem, kuśtyka dalej w stronę mostu. Teraz, gdy ma przynajmniej w połowie suche ubrania, czuje, że dzień jest ciepły. Tak mało brakowało, by jego dzieło zostało przerwane, a jednak się wymknął. I dalej będzie działał. Zmienić można wszystko: wygląd, dokumenty, nazwisko, nawet kraj, choć tego wolałby uniknąć.

Już nie da się złapać.

Wódka dodaje mu otuchy. Noga i brzuch bolą trochę mniej, a ucho to betka.

* * *

Za rzeką idzie przez las na tyle szybko, na ile pozwala noga. Często robi przystanki. Do końca dnia udaje mu się pokonać około dziesięciu kilometrów. Godzinę po zachodzie słońca, gdy jest już ciemnoszaro, bierze się do rozpalania ogniska. W lesie takim jak ten nie jest łatwo: wszędzie grzęzawiska i nienadające się na opał wysokie zielska albo żywe zielone krzewy. Najpierw długo szuka suchego miejsca przykrytego koronami drzew, które rozproszą dym. Potem poszukuje iglastych drzew, których jak na złość nigdzie wokół nie ma. Gdy prawie pół kilometra od punktu wybranego na obozowisko znajduje kilka świerków, musi mozolnie wybierać i odrywać z nich sztuka po sztuce niewielkie suche gałązki. Po nich odcina jeszcze zmartwiałe fragmenty porośniętej srebrnoszarym porostem kory. Wraca na miejsce, gdzie zostawił swój węzeł i większą broń, układa niewielką piramidkę. Odrywa kawałek materiału, zapalniczką podaje płomyk, zapalony gałganek wędruje między najdrobniejsze gałązki, zapala się jedna, druga... Przygasło. Rozrywa folię na paczce papierosów i dokłada do ogniska – plastik strzela natychmiast jasnożółtym krótkotrwałym płomykiem. Wystarczyło. Już płonie grubsza gałązka, po niej kolejna. Dziesięć minut i ogień zaczyna tańcować.

Major może się zabrać do ścinania kilkuletnich brzóz, które będą stanowiły właściwy opał.

Po kwadransie, gdy ma już ułożony półmetrowy stos, siada na zdjętym z siebie ortalionie, zapala papierosa i pociąga wódkę drobnymi łykami. Dokłada do ognia. Gdy pierwsze brzozowe pieńki są już zwęglone, wpycha w żar kartofle i tłumi nieco płomienie. Pochyla się nad żarem, by ciało wchłonęło jak najwięcej ciepła.

Brzóz i czasu ma pod dostatkiem, nie będzie się stąd ruszał aż do świtu. Ten las jest zbyt gęsty, zbyt dziki, za dużo w nim grzęzawisk i moczarów, by przedzierać się po ciemku. Obława też go tutaj nie wytropi, chyba żeby poszli pieszo i z psami, ale to wątpliwe. Jeżeli traktorzysta z Dokudawy go nie widział, jeżeli szukający nie podnieśli szlabanu i nie znaleźli samochodu w Burzanach, trop urywa im się na szosie z Tarnowy do Nowogródka. Będą szukali gdzieś tam, po drugiej stronie rzeki. Wiedzą, że uciekł radiowozem, więc obstawili wszystkie przejezdne mosty. Skoro nie pojawił się na żadnym z nich, musi być gdzieś między Lidą, Tarnową a Bielicą.

Pewnie przetrząsają tam wszystkie gospodarstwa.

On sam, gdyby kierował obławą, kazałby szperać w taki sposób.

Dokłada kolejną brzozę. Zamyka oczy, ale zaraz je otwiera, bo pod powiekami pojawia się para brudnych rąk trzymających obcięte uszy. Jebał to wszystko w dupę pies... Pociąga głębszy łyk z prawie już pustej butelki. Dlaczego tutaj i teraz zaczynają go dręczyć stare demony?

Przez gorączkę.

Od czasu, gdy przynosili mu oderżnięte dłonie i uszy, minęło wiele lat. Koniec siedemdziesiątego dziewiątego. Jedna z przeklętych dat w historii dumnej armii, której oddał większą część swego życia. Daty układają się w całość na różne sposoby. Weźmy na przykład liczby pierwsze: jeden, trzy, pięć, siedem... Jeden i pięć, rok piętnasty. Upokarzająca, głupia klęska na froncie: przez chore ambicje generałów i bałagan w szeregach już nigdy kraj nie odzyskał Warszawy. Trzy i siedem: trzydziesty siódmy, w tym roku zginęli najlepsi ludzie. Pięć i jeden – aresztowanie jego ojca. Siedem i dziewięć – Afganistan.

Mieli ze sobą dwóch tłumaczy i naprawdę próbowali cywilizować tych skurwysynów od Nadżibullaha, który kazał się nazywać Nadżibem, ale i tak wszyscy zwali go „Rzeźnikiem”. Pokazywali im, jak zorganizować obóz filtracyjny, a jak koncentracyjny, jak przesłuchiwać, jak rozstrzeliwać, jak transportować. Ale oni woleli po swojemu: spychać ze skał, ciąć nożami, rozrywać końmi, a potem – gdy dostali wozy bojowe – rozjeżdżać gąsienicami. Rozjeżdżali powoli, poczynając zawsze od nóg, po równo: kobiety, mężczyzn, czternastoletnich chłopców. Lubili obcinać nosy, uszy, uwielbiali wycinanie kobiecych piersi. Znienawidził tych czarnych świń jak nikogo w życiu, tym bardziej że z każdym tygodniem stawał się coraz bardziej podobny do nich.

Palili haszysz, więc on też zaczął palić. Gwałcili dzieci obu płci, więc jego ludzie też zaczęli gwałcić. On tego nie robił. Zaczął tracić władzę w genitaliach już po miesiącu makabry. Po sześciu miesiącach zimnych nocy, gorących dni, wszędobylskiego pyłu i wszechobecnego horroru zrzucił mundur. Założył – jak tamci – turban i długie łachy. Stał się tym, czym gardził. Zaczął kąpać się – jak oni – we krwi. Dosłownie: używali jej do mycia rąk i nóg. Wody zawsze brakowało, a wódki czy spirytusu żal. Bez połączenia alkoholu, haszu i makowego soku nie dawało się już ani spać, ani jeść, ani oddychać. Zabijali całymi dniami, tygodniami. Najpierw były punktowe ataki na wcześniej ustalone cele, potem wygarniali ludzi z domów według list, jeszcze później – mordowali jak leci. Ogarnęła ich krwawa melancholia i nikt w oddziale nie był tym, kim wcześniej, choć przecież każdy z osobna od małego uchodził za niezłego bydlaka. Spychacz-koparka, który im towarzyszył, zacierał ślady – najpierw po domach wrogów reżimu, potem po całych ulicach, aułach i całkiem dużych wioskach. W dwudziestu ludzi plus dwa tuziny dziczy pod komendą zamordowali w ciągu niecałego roku przeszło cztery tysiące mężczyzn, kobiet i dzieci.

Tak obudzili mrok, który drzemał w jaskiniach sięgających samej Gehenny. Major pamięta noc, w której mrok wydostał się na powierzchnię. Był wtedy pijany, zmęczony, zamroczony haszyszem, a jednak pamięta ten czarny, szybko poruszający się cień. On wyszedł, wygramolił się, wyskoczył, wychynął, i jest. Trwa, choć nie ma już Nadżibullaha, nie ma komunistycznego Afganistanu ani przesławnej Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej, chociaż nie żyje większość członków oddziału morderców, któremu Suchynin, jeszcze jako kapitan, tak dzielnie przewodził.

Nie ma tego wszystkiego, został tylko szalejący po świecie mrok. Najpierw Afganistan, potem tyle innych krajów... Szatan triumfuje.

Ale nie będzie się cieszył wiecznie, bo on nie skończył jak Jurij – ich porucznik i tłumacz – powieszony na lufie czołgu, nie zapił się na śmierć jak jego ówczesny zastępca, wytatuowany sierżant Frołow, zwany Świeczką. Nie skoczył z helikoptera jak dwóch innych, którzy – dla pewności – spięli się przed skokiem kajdankami. Nawet się nie zastrzelił jak ten skośnooki kapral, którego imienia nie pamięta. Przeżył, ponieważ znalazł sposób, by uratować świat.

Pierwszego grudnia osiemdziesiątego roku, gdy ledwo żywy po kilkunastu dniach picia na umór czekał na samolot transportowy, leżąc z plecakiem pod głową na lodowatej pustyni z wyznaczonym kamieniami pasem startowym – ukazał mu się jego nieżyjący dziadek. Stanął nad nim jak anioł przeznaczenia i przekonał, że właśnie on – Antoni – może własnymi rękami zbawić ludzi. Muzułmanów i komunistów, prawosławnych chrześcijan i aroganckich ateistów, handlarzy narkotykami i żołnierzy, wszystkie niewinne dzieci oraz najpodlejszych morderców.

Uratować ich nie na tej planecie, bo to już niemożliwe – nazbyt jest przegniła, stoczona rakiem grzechu, bezwstydności i zdrady. Uratować ich dla Nowego Izraela, Niebieskiego Jeruzalem, dla tej świetlistej sfery, w którą trzydziestoletni Suchynin uwierzył na pustynnym lotnisku ponownie i tak samo szczerze, jak wierzył, gdy słuchał opowieści dziadka, mając dziesięć lat.

Pierwszy grudnia, lotnisko polowe Ir Charb... To było jego objawienie. Oświecenie. Epifania.

Dziadek odpowiedział mu wreszcie na pytanie: co robić?

Wybielać, jak kiedyś to robiono, chrzcić, ratować, tak... tak... nawet zabijać. Ziemskie powłoki ludzkich dusz trzeba poświęcać. Będzie bolało, będzie dużo bólu, dużo ognia i dużo krwi. Mnóstwo pracy. Już nie ma dwunastu Proroków, trzeba samemu. Dwanaście razy dwanaście. Ale innej drogi brak. Bo krew zmywa się krwią, a nie wodą.

Tak mówił dziadek – i w jego widmowych ustach to była przenośnia, ale wnuk wiedział, jak jest naprawdę. Wiele razy zmywał zaschniętą krew krwią świeżą.

Nad ranem wylądował samolot i zabrał go z Afganistanu na zawsze.

41

Kawowo-lodowe spotkanie z Kamilą i dziećmi okazuje się bardzo owocne. W galerii handlowej przy ulicy Żółkiewskiego ona zjawia się w pięknej, niemal przezroczystej sukience w maki, on od razu chwali jej wygląd. Malcy sprawiają wrażenie, jakby uczestniczyli w jakiejś uroczystości. Obaj są w wyprasowanych spodniach i czystych koszulach zapiętych pod szyją – ewidentna manifestacja Kamili: zobacz, jacy są przy mnie zadbani.

Jasio przytula się do ojca, Krzysio wyraża zachwyt faktem, że tatę ciągle pokazują w telewizji.

– Teraz będziesz tam już na zawsze?

– Nie, syneczku. Cały czas pracuję w swoim małym tygodniku. Telewizja to taki wyjątek w pracy. Jeszcze dzisiaj, może jutro mnie zobaczysz, jeśli będziesz chciał, a potem raczej nie.

– Wiesz, że mama wszystko nagrywa?

Robert posyła Kamili pytające spojrzenie, ona pociera palcem nos i płoni się jak uczennica.

– Tylko wujek mówił, że szkoda zachodu. – Jasio jest naprawdę cudowny. Kamila – jeszcze czerwieńsza. Wzdycha i w tym momencie Robert już nie potrafi się nie śmiać. Ona także. Coś niewidzialnego pęka w powietrzu.

Teraz albo nigdy.

– Chłopcy, idźcie sobie pograć na automatach, bo ja z mamą muszę omówić coś ważnego.

– A pieniądze? – Jasio wyciąga rękę.

Robert patrzy błagalnie na Kamilę, ona wyciąga błyszczący portfel – chyba jakiś droższy model.

Jaś chwyta dziesiątkę z prędkością kameleona łowiącego językiem muchę, Krzysio najpierw patrzy na reakcję mamy, ale ta przyzwalająco kiwa głową. Można iść.

I już ich nie ma.

– Chciałem cię zapytać... poprosić... Teraz Warszawka zgodziła się na trzeci etat, jeszcze nie etat, ale już umowę, dla dziewczyny...

– Tej twojej?

– Nie, no... co ty. Dla siostry Justyny, ze wsi. Bardzo obrotna, z samochodem, robi zdjęcia... Będzie łamać strony i robić najgorsze głupoty, a wtedy Justyna mnie nieco odciąży i myślę, że mógłbym zabierać chłopaków też w czwartki.

– Dobrze.

W pierwszej chwili Robert ma wrażenie, że się przesłyszał.

– I już?

– I już. A co byś chciał?

– Nie... nic... Dziękuję. Nie musisz zapytać Dominika?

– To nie są jego dzieci.

– Kama... Ja ciebie nie poznaję.

– Ty też mnie ostatnio mile zaskakujesz. Obawiałam się, że przyjdziesz na bańce.

– Co?

– Myślisz, że nie wiem? Niedawno zaliczyłeś grubszy ciąg.

– Skąd ty...?

– To małe miasteczko, w dodatku zrobiłeś się bardzo znany. Ktoś cię widział, jak leżysz na ulicy.

– Wiesz, że mi to w sumie lata...

– Wiem. Zawsze mi się podobała twoja wystudiowana abnegacja.

– Wystudiowana abnegacja? Co to za określenie? Miłosza czytasz?

– Ostatnio nie wydali żadnej fajnej książki kucharskiej, więc zdarza mi się przeczytać coś z twojej półki.

– Ja żartowałem.

– Ja też. Ale tylko troszkę. Oboje wiemy, że uważasz mnie za tępą.

– Nieprawda. Jesteś fajna. Poza tym to ty mnie spuściłaś po brzytwie, a nie ja ciebie.

– Sam się spuściłeś. Mieliśmy do tego nie wracać... Przecież ci się zgodziłam na czwartki.

– Doceniam. I mówię prawdę. Bywasz bardzo fajna. Kiedy chcesz. A dzisiaj chyba ci się chce. Wiesz, ile razy mnie krew zalewała, że dotyka cię... Nie tak, chciałem powiedzieć, że nigdy... no, wiesz... nigdy nie stałaś mi się do końca obojętna. To była... skoro już tak szczerze sobie gawędzimy... albo niechęć, albo tęsknota, ale zawsze coś czułem.

– I nie jestem już dla ciebie sztywną nudziarą?

– A kiedy ja...?

– Wiele razy, misiaczku, wiele razy. Ostatnio powiedziałeś to mojemu bratu.

– Byłem pijany i od tego, co łaskawie nazwałaś „ostatnio”, upłynęło dobre osiem lat albo i więcej. Wiesz, że to się już nie powtórzyło. Teraz ty wracasz do starych spraw.

– Bo to wciąż boli.

– Ojej... Nie wspominam cię jako nudziary. Naprawdę. No... może bywasz czasem jak ustawiony mechanizm, ale to w sumie ułatwia życie. Sam mógłbym tego więcej w sobie mieć, to może bym nie tkwił w „Głosie”, tylko został jurorem w „Mam talent” – uśmiecha się najbardziej idiotycznie, jak potrafi, by po sekundzie zrobić minę śmiertelnie poważną. – Nie było nam w sumie tak źle, co?

– Pajacujesz. I wchodzisz w ślepą uliczkę.

– Odpowiedz.

– Nie było źle, jak się wyciągnie średnią. Niestety, końcówka była już nie do zniesienia.

– Mnie też było trudno. Już nad niczym nie panowałem.

– Szkoda, że tak jak dzisiaj nie spotkaliśmy się miesiąc wcześniej. Zanim poznałeś swoją miłość.

– Szczerze to zabrzmiało. I odważnie.

– Musiałam się przemóc.

– Coś nie gra z Dominikiem?

Kamila znowu trze czubek nosa.

– Opowiedz lepiej o swojej bohaterce – mówi.

– Spotkałem ją nie przed miesiącem, tylko raptem tydzień temu. I jeszcze nie mam pewności, czy to przetrwa długo.

– Chcesz mi poopowiadać?

– Nie chcę.

– Nie krępuj się, to w sumie ciekawe. Jaka jest?

– Mocno doświadczona przez życie.

– Brunetka?

– Tak.

– W czym jeszcze moje przeciwieństwo?

– Kama... – Robert pochyla się nad stolikiem i lekko dotyka jej palców swoimi. – Co ty za potwora ze mnie robisz, i z siebie? Po co ci to? Kurczę... palić mi się zachciało.

– Biedactwo... Chyba dużo ostatnio ostro kopcisz, co, prawdę mówiąc, czuć z pewnej odległości.

– Na szczęście nie musisz ze mną spać.

– Nie irytuj się, misiaczku.

– Dawno tak do mnie nie mówiłaś.

– Dawno nie rozmawialiśmy. Ale muszę przyznać, że się nie nudzę. – Teraz to ona dotyka jego ręki i nawet lekko ją gładzi. – Poopowiadaj o swojej miłości – mówi z uśmiechem.

– To był przypadek. Ja jej nie szukałem.

– Na szczęście nie musisz się już tłumaczyć.

– Nie tłumaczę się, tylko ci opowiadam, jak było, skoro chcesz. Mówiłem... napisała list do redakcji, przekręciła nawet moje nazwisko. Ja byłem dla niej anonimowy, a ona stanowiła dla mnie tylko temat. Żeby było straszniej – ja na ten list nie odpowiedziałem, zapomniałem o nim całkiem, a ona... czekała. Czekając, straciła nadzieję i próbowała się zabić.

– Co?!

– Miała próbę samobójczą, w czasie kiedy jej list leżał w moich szpargałach na biurku. I dopiero potem przypadek...

– Jakoś mnie nie dziwi to, że twoja nonszalancja staje się przyczyną kolejnych ludzkich nieszczęść.

– Mówiłem już, że zazdroszczę ci zorganizowania. O ile pamiętam, przez lata naszego pożycia ty nie zapomniałaś niczego.

– Za to ty posiałeś dwa komplety kluczy do cinquecento jednego dnia.

– Pamiętasz, jak dzwoniliśmy do złodzieja, żeby otworzył?

– Pamiętam.

– To se ne vrátì, co?

– Ty chyba dalej masz tych złodziejaszków w komórce.

– W komórce to ja mam wszystkich z tego miasta.

– W ciekawy sposób zbaczasz z tematu swojej ukochanej.

– Nie mam do końca pewności, czy chcesz o niej słuchać, bo cię to ciekawi, czy chcesz się ze mną...

– Robert, pomyśl chwilę. Po co ja bym miała się z tobą kłócić? Teraz pół miasta pasjonuje się twoją historią. I jej. Chcę mieć przynajmniej wiadomości z pierwszej ręki, żebym mogła zaimponować koleżankom na siłowni.

– Mogę dać ci autograf na serwetce.

– Pomyśl raczej o kontrakcie na jakąś telenowelę. Przydadzą ci się pieniądze. Kupiłbyś sobie chociaż jakieś lepsze ciuchy. I zapłacił mi zaległe alimenty.

Robert przez chwilę milczy. Kamila bawi się łyżeczką do lodów, z której spływa czekoladowy sopel. Bierze go na język z tajemniczym uśmiechem.

– Forsa... trudny temat, co?

– Jestem spłukany do cna. Możesz mi wierzyć. Nawet nie wiem, ile w sumie mam długów. Kilka tysięcy. Może teraz coś się ruszy, „Głos” zaczął się sprzedawać. I przyszło parę zamówień z zewnątrz.

– Nie chciałam cię dołować.

– Więc poprzestańmy na tym. Dogadaliśmy się co do czwartków i nie pokłóciliśmy przez prawie pół godziny. To dużo.

– Nie bądź taki zasadniczy i podsumowujący, dobrze? Bądź jeszcze przez chwilę milutki. Taki, jaki już prawie byłeś...

– To opowiedz mi coś fajnego o naszych dzieciach.

* * *

Pół godziny później, wychodząc z centrum handlowego, Robert przelicza zawartość paczki i myśli sobie, że telewizja ma jakiś nieziemski wpływ na umysł tej kobiety. Przy pożegnaniu umówiła się z nim na kolejne spotkanie – bez dzieci! Niesłychane. Nagrywa go na DVD.

Człowieku... Dobrze, że odmówiłeś nagrań większości napraszających się ekip, bo Kama gotowa byłaby pojawić się na następnej randce z walizką. Tego byś nie chciał, prawda?

Z drugiej strony – trzeba przyznać – ciągle w niej jest sporo seksu.

A jeszcze osiem dni temu byłeś samotny...

Wybiera numer Katarzyny. Umawiają się, że w ciągu godziny on pojedzie do redakcji, by wydrukować portret pamięciowy Ruska, potem stawi się na bulwarze, a ona zabierze go do Siniewa.

Chowa telefon, gasi papierosa w śmietniku i staje na przystanku dla jadących w stronę centrum. Z przyklejonym do twarzy uśmieszkiem odbiera serdeczne gratulacje i uściski dłoni od dwóch osób, których nie może sobie przypomnieć. Jedna z nich – leciwa pani – wydaje mu się jego byłą nauczycielką. Trajkoce jak nakręcona, na szczęcie podjeżdża tramwaj, a pani widocznie czeka na inny, choć przez chwilę wydaje się, że wejdzie razem z nim dla samej przyjemności dalszego gadania.

W tramwaju tłok, trudno w tych warunkach wykonać zaległe telefony, więc tylko – odwrócony tyłem do współpasażerów – wysyła SMS-y.

Tygodnik „Na Tropie” będzie musiał poczekać z wywiadem.

Uniwersytet Trzeciego Wieku też na razie nie może liczyć na jego przybycie z pogadanką.

Już wcześniej odmówił dwóm zapraszającym go redakcjom telewizyjnym – do obu nagrań wystawił Justynę. Perspektywa występów przed kamerą wprowadziła ją w ekstazę, którą próbowała uroczo zamaskować.

On sam ma popularności powyżej uszu.

A może tylko nie potrafisz uwierzyć, że gratulują ci szczerze?

Trzeba jednak pilnować interesów „Głosu”. Wysyła SMS-a do Irka z Krzywej Wieży. Pyta, czy można przełożyć nagranie wywiadu na dziesiątą wieczór.

Twierdząca odpowiedź przychodzi natychmiast.

* * *

Wysiada koło odnowionego dworca PKS. Przechodząc niecały kilometr dzielący go od Nowego Rynku, ściska jeszcze pół tuzina rąk. W połowie drogi wydaje mu się, że widzi idących w inną stronę Szymona i Jacka, ale nie podchodzi – później będzie czas, by się nagadać, teraz musi gnać w swoją stronę.

Nastrój ma doskonały. Nadgarstek przestał wreszcie boleć. Przeziębienie ustąpiło.

W redakcji uwija się żwawo: włączyć komputer, włączyć drukarkę, nastawić wodę, wsypać kawę, dosypać cukru, wpisać login i hasło, przygotować mleczko, zresetować drukarkę – ostatnio ciągle źle rusza, zalać kawę, otworzyć okno, ustawić popielniczkę, zapalić, policzyć fajki, wlać mleczko, zamieszać długopisem w kawie.

Od otwarcia drzwi firmy do otwarcia załącznika z portretem Ruska nie minęły więcej niż trzy minuty. Puszcza na drukarkę rysunek w trzech kopiach i szuka najnowszych informacji o akcji na Białorusi. W polskich portalach ani słowa – i bardzo dobrze, temat wciąż jest ekskluzywny. Tylko jak długo jeszcze?

W rosyjskojęzycznych witrynach też niewiele nowego. Z wpisów na forum, którego adres zostawił mu Szymon, wynika tylko tyle, że obława trwa.

Nie daj się, Rusku, złapać do mojego przyjazdu.

Po dwudziestu minutach w drodze nad Wisłę zastanawia się, czy dobrze robi, poświęcając wieczór na podróż do Teresy Halby. Może należałoby raczej zostać w redakcji i wziąć się do pisania do tygodników, które zamówiły teksty. „Newsweek”, „Polityka”, „Uważam Rze” – wszyscy chcą teraz jego reportaży. A trzeba też zacząć rozpisywać nowy numer „Głosu”. Materiałów huk. Aktualny zapis działań prokuratury: co ze śledztwem w sprawie zbrodni? Kto je prowadzi? Co na to politycy? Można uderzyć do jakiegoś ważniaka z Warszawy – to już przestała być sprawa lokalna. Trzeba też zlecić Justynie fotoreportaż z pracy policyjnych kopaczy w lesie. I jeszcze odpytać tych ludzi, którzy się tam schodzą – co myśli naród toruński? Do tego jakieś wywiady z historykami...

Wszystko ważne, pilne i potrzebne, coś mu jednak mówi, że rozmowa z Teresą przeprowadzona nad portretem mordercy będzie miała większy ciężar niż cokolwiek innego.

Niebieska corsa czeka w zatoczce pod płaczącymi wierzbami na końcu bulwaru. Gdy wjeżdżają na zakorkowany most, zegarek w aucie wskazuje za minutę czwarta. Robert prosi Katarzynę, by przełączyła swoją ulubioną stację z przebojami na Krzywą Wieżę.

„...trzecie ciało, a według informacji policji należy się jeszcze dzisiaj spodziewać kolejnych odkryć. Więcej wiadomości w serwisie po reklamie”

– Jednak znaleźli? – Kasia, wypachniona i tradycyjnie wydekoltowana, zadaje pytanie z bardzo poważną miną. Zmieniła kolor włosów na jaśniejszy i ma pasemka.

– Nie wiedziałem nawet... mogę zrobić głośniej?

– Znowu wyszło na twoje, redaktor, co nie?

– To już nawet nie o to chodzi, ale... czekaj, cicho...

Reklama przecenionego sprzętu AGD ustępuje sygnałowi zwiastującemu serwis. Pierwsza informacja:

„Jak już podawaliśmy w poprzednim raporcie Radia Krzywa Wieża, policyjni specjaliści prowadzący ekshumację ofiar seryjnego mordercy zwanego już powszechnie Wampirem z Torunia natrafili na szczątki trzech osób – dwóch kobiet i jednego mężczyzny. Wszyscy zostali pochowani bez trumien, jedynie w workach, w odległości nie większej niż dwa metry od siebie na różnej głębokości. Na razie nie mamy potwierdzenia informacji o makabrycznych obrażeniach, jakie prawdopodobnie zadał tym osobom morderca, ale dzisiejsze znalezisko zdaje się potwierdzać teorię tygodnika »Głos Torunia«, według której sprawcą mordów była jedna i ta sama osoba – wojskowy z byłej Jednostki Armii Radzieckiej w Toruniu, najprawdopodobniej chory psychicznie, znęcający się ofiarami w wyjątkowo okrutny...”

– Już lepiej koledzy nie mogli nam zrobić...

– Przestań, cholerka... – tym razem Katarzyna ucisza Roberta.

„...reporterka Radia Krzywa Wieża Anita Twardzicka rozmawiała dzisiaj z byłym oficerem toruńskiej SB, znajomym nieżyjącego od niedawna wysokiego funkcjonariusza tajnej policji politycznej, wymienionego w »Głosie Torunia« Janusza Kobierskiego. To Kobierski, który zginął w wypadku samochodowym wraz z innym byłym funkcjonariuszem policji politycznej PRL, miał być wprost odpowiedzialny zarówno za zorganizowanie leśnego pochówku, jak i zatarcie innych śladów zbrodni, w tym zniszczenie wielu akt i przywłaszczenie tajnych dokumentów. Nasz informator, którego wypowiedzi wyemitujemy zaraz po serwisie, pragnąc pozostać anonimowym, rzuca też światło na losy innych materiałów z teczek SB zgromadzonych przez Janusza Kobierskiego. Przypominamy, że w jutrzejszym podsumowaniu Siedem Krzywych Wież usłyszą państwo wywiad z redaktorem naczelnym »Głosu Torunia« Robertem Pruskim, a gośćmi programu, tym razem wyjątkowo zamiast przedstawicieli świata polityki i samorządu, będą pracownicy Instytutu Pamięci Narodowej, prokuratury i policji. Zaprosiliśmy także historyka z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika i zarazem wybitnego specjalistę od dziejów PRL, profesora Mariana Gajdę...”

– Kasia! W lewo!

– O Jezuniu mój! – Katarzyna hamuje, ale jest już za późno. Skręcili niepotrzebnie w prawo i teraz muszą nadłożyć kilka kilometrów, by dostać się do szosy w kierunku Włocławka. Pora dnia jest niedobra – korki ciągną się przez całe przedmieście Stawki. Jeszcze za granicą Torunia jadą we wlokącym się sznurze aut i ciężarówek. Przy ogródku Teresy w Siniewie parkują dopiero o wpół do szóstej.

* * *

Gospodyni jest w domu, zaprasza do środka, ale Robert proponuje rozmowę na spacerze. Dzień wciąż jest bardzo ciepły, idealnie czyste, bezchmurne niebo kontrastuje z bałaganem na ziemi. Idą we troje w stronę żwirowiska odprowadzani spojrzeniami kręcących się po obejściach mieszkańców.

Robert wyciąga z kieszeni i podaje Teresie portret zabójcy, zapala papierosa, milczy. Ona rozkłada złożoną kartkę, przystaje, patrzy uważnie, po czym rusza pierwsza. Cały czas pilnuje, aby oglądał ją tylko od niezeszpeconej strony.

– To ten. Tylko starszy.

– Nie ma blizny na czole.

– Nie ma. Ale to on.

– Jesteś pewna?

– Całkiem pewna. Skąd pan... Kto to narysował?

– Tereso... To, co teraz powiem, jest na razie tajemnicą, dobrze?

– Dobrze. Zresztą komu ja miałabym... Mówiłam już panu, że jestem sama.

– A ten ksiądz, o którym...

– On stąd wyjeżdża. Ja zostaję. Nie będę już miała żadnej pracy.

Katarzyna, która dotąd szła równo z nimi, teraz zwalnia kroku. Robert przydeptuje niedopałek.

– Myślałem, że gospodyni zawsze ma pracę, bo jest przypisana do plebanii, nie do proboszcza.

– Ksiądz chce, żebym służyła jego koledze z seminarium, ale to nie jest takie... takie proste.

– Czy mogę ci jakoś pomóc? Może potrzebne ci pieniądze, żeby jakoś...

– Niech pan powie, jak można zarejestrować się do pracy.

– Trzeba zgłosić się do urzędu dla bezrobotnych, w tym przypadku to będzie pewnie Włocławek. Masz jakieś wykształcenie?

– Tylko średnie niepełne, ale umiem dużo... Gotować i sprzątać. Nie jestem bezrobotna. Ksiądz płaci za mnie ubezpieczenie.

– To bardzo dobrze. Nie znam się na tym, ale gotowanie jest teraz chyba potrzebnym fachem. Na pewno bardziej przyszłościowym niż pisanie do prasy. – Uśmiecha się, a Teresa odpowiada półuśmieszkiem, który może oznaczać zakłopotanie.

– Umiesz korzystać z Internetu?

– Tu nigdzie tego nie ma...

– Masz komórkę?

– Nie mam.

– Ale poczta do Siniewa przecież dochodzi.

– Tak w kratkę, bo była skrzynka, ale zniszczyli, więc teraz jak listonosz przyjeżdża, to najczęściej daje wszystko pani Jasikowej i ona roznosi ludziom, chyba że przychodzą pieniądze, ale to rzadko do kogo. Lepiej słać na plebanię, jak ktoś chce, żeby coś doszło. A czemu pan pyta?

– Mieliśmy sobie mówić na ty, zapomniałaś?

– ...

– Spróbuję ustalić, jakie papiery powinna zebrać osoba w twojej sytuacji i gdzie je złożyć, a potem ładnie to wszystko opiszę i wyślę pocztą na twoje nazwisko na plebanię, dobrze? Jaki adres ma plebania?

– Podgustowo dwanaście. Dziękuję bardzo. A to? – Teresa oddaje portret pamięciowy zdrową ręką.

– To jest portret człowieka, który w ostatnim czasie zabił wiele osób. Na Białorusi.

– Nie... przepraszam... nie rozumiem.

– To jest portret poszukiwanego mordercy.

– On żyje?! – Teresa po raz pierwszy staje do Roberta przodem. Wyciąga obie ręce i kładzie mu je na piersi.

– Tak. Żyje i ucieka przed białoruską milicją. – Robert bierze jej dłonie w swoje. Zdrowa ręka jest delikatna i chłodna, chora – rozgrzana, sucha i twarda. Przypomina w dotyku korzeń drzewa. – Ucieka tam, za granicą. Nie w Polsce.

– Czy to jest daleko?

– Bardzo daleko. Granica jest dobrze strzeżona. Białoruś jest izolowana. Mury, zasieki, te rzeczy. Poza Unią Europejską.

– Rozumiem. Ale on żyje.

– Na pewno nigdy się tutaj nie pojawi. Ściga go mnóstwo ludzi i w każdej chwili mogą go złapać.

– Dlaczego pan...?

– Dlaczego nie daję ci spokoju?

– Czego pan ode mnie chce?

– Są dwie sprawy, Tereso. Chociaż oczywiście się ze sobą łączą. Przywiozłem ci egzemplarz ostatniego „Głosu”, gdzie są fragmenty naszej rozmowy, wtedy, w nocy...

– ...jak wam się samochód...

– No właśnie. I z dzisiejszej rozmowy też chcę napisać materiał. O tym, że rozpoznałaś tego człowieka jako postać ze wspomnień. I o tych wspomnieniach też...

– ...on tu nigdy nie wróci?

– Nigdy. Daję ci słowo.

– Ale co pan... co ty możesz zrobić?

– Jadę tam. Na Białoruś. Będę chciał opisać ten moment, kiedy go złapią. Bo to na pewno nastąpi. Trwa wielka obława. On jest w potrzasku. Już ci nie zagraża.

– Ale po co jechać?

– Jestem dziennikarzem. Rozmawiam i ze złodziejami, i z okradzionymi, i z policjantami, i z bandytami, po prostu ze wszystkimi. Ze złymi ludźmi też.

– Ale po co?

– Żeby zrozumieć, opisać, poznać...

– ...żeby zarobić.

– Taka praca.

– Mnie jest żal... teraz, jak pan mi o nim powiedział... jak powiedziałeś.

– Musiałem powiedzieć. Jesteś dorosła i to ciebie dotyczy. I mam ci jeszcze coś do powiedzenia. Dzisiaj policja odkopała grób, w którym zapewne leży też twoja mama.

Teresa cofa ręce, odwraca się od Roberta i rusza z powrotem w stronę domu. Wymija bez słowa idącą za nimi Katarzynę.

– Ona się popłakała. Co ty jej naopowiadałeś, redaktor?

– Prawdę. O Rusku i o grobie. Co ja mam zrobić, Kasieńko? Taki zawód. Zdaje się, że go polubiłaś...

– Polubiłam. I się uczę. Mogę z nią sama porozmawiać, jak chcesz.

– Proszę bardzo. Idź, wypytaj, co czuje i czy chce przyjechać na pogrzeb mamy, bo na pewno wkrótce się odbędzie.

– Jasne. O co jeszcze spytać?

– O co tylko chcesz. Tacy jak ty są przyszłością dziennikarstwa. Ja się trochę przejdę w tę i z powrotem. Pozbieram myśli.

Po kilku krokach w kieszeni odzywają się gitary. Nieznany numer. Rozłącza. Ale znów grają. Wciska zielony klawisz i słyszy trzaski. Siniewo nie ma ani dobrego dojazdu, ani dobrego zasięgu.

– Pan... ert Pruski?... halo!

– Tak, słucham.

– Moje nazwi... – trzaski – ...nie powie. Mam dla pana informa... – trzaski – pan dał ogłoszenie, że szuka tego, kto postawił krzyż, ja mam... to mnie interesu... – chrobotanie, długa chwila ciszy i trzaski. – Pan mnie słyszy?

– Bardzo słabo, jestem na wsi. Czy to od pana jest ten krzyż w lesie? Słychać mnie?!

– Tak. To ja.

– Pan dzwoni z Torunia?

– ...otu.

– Słucham?!

– Z Sopotu. Czy możemy się spotkać?

– Oczywiście. Niech pan powtórzy to, co na początku...

Trzaski.

– ...dla pana... Mam nazwiska.

– Nie słyszę nadal! Jakie nazwiska?!

– ...których pan szuka... – seria trzasków. – Radzieckich...

Przerwa w połączeniu.

– Oddzwonię do pana za godzinę! – Robert krzyczy w słuchawkę. – Albo i prędzej, jak tylko odzyskam zasięg!!

– Ja... nie... – zanikające trzaski – ...czekam.

Rozmowa rozłączona.

O kurwa! Więc jednak! Z telefonem w jednej i paczką papierosów w drugiej ręce odwraca się w stronę odchodzącej Katarzyny i wrzeszczy na całą wieś:

– Zgłosił się ten od Panny!!!

CZĘŚĆ II

Wywiad z Wampirem

42

Major budzi się przy wygasłym ognisku. Ściąga z głowy kaptur i patrzy w górę na korony drzew. Deszcz pada czy tylko wiatr strąca nocne krople z liści? Chyba jednak pada. Jest ciepło i jeszcze ciemno, ale już szarzeje.

Wyraźnie słyszy dźwięk, który chyba go obudził: daleki turkot helikoptera dobiegający od wschodu. Szukają.

Noga rwie. Po plecach pełznie niezdrowy chłód. Do młyna prawie osiemdziesiąt kilometrów, a on nie jest w stanie przejść więcej niż dwadzieścia dziennie. Po raz pierwszy zaczyna wątpić, czy dotrze do kryjówki o własnych siłach. W połowie drogi jest Usielub, przykołchozowa osada, dziesięć, może piętnaście chałup. Lekarza tam nie znajdzie, ale weterynarz może być. Zastrzyk przeciwbólowy – wszystko jedno, dla świni czy kozy – to jest to, czego mu teraz potrzeba bardziej niż jedzenia.

Rozgarnia popiół, wyciągając ostatnie ziemniaki. Jeszcze ciepłe. Rozcina je po kolei nożem i wysysa ze środka, co się da. Coś słychać... to nie jest helikopter. Jakiś niski dźwięk na granicy słyszalności. Umilkło. Major zastyga w bezruchu z nożem w jednej i czarnym kartoflem w drugiej ręce. Odległy hałas powtarza się, jakby ciut bliżej, ale z tej samej strony – od południa. To może być szczekanie psów – i pewnie jest. Odległość? Biorąc pod uwagę gęstość lasu i padający deszcz... mogą być już nie dalej niż kilometr.

Sycząc z bólu, staje na nogi, zasypuje resztki ogniska ziemią, obrzuca wiechciami trawy, sika na nie. Zarzuca na ramię plecak-węzełek. Nie ma sensu uciekać przed obławą – w tym stanie nie będzie szybszy od nich. Trzeba konsekwentnie przeć w kierunku wioski, a gdy tyraliera nadejdzie, skryć się, zanurzyć w którymś z bagien. To teraz najważniejsze – odnaleźć odpowiednie mokradło.

Kulejąc, przedziera się wśród powywracanych pni, gęsto rosnących młodych drzewek i splątanych chaszczy. Ścigające go odgłosy są coraz wyraźniejsze. Rozróżnia już trzaski łamanych gałęzi, ludzkie nawoływania i psie piski. Głośno idą. Kompletni partacze. Gdyby przesuwali się po cichu, gdyby nie używali helikoptera, jak nic zaskoczyliby go we śnie.

Są bardzo blisko, a przed nim jak na złość nie widać żadnego głębokiego zbiornika. Tylko płytkie bagienka i grzęzawiska, w których nogi zapadają się do kostek, może do pół łydki, ale nie więcej. Głośny trzask za plecami – Suchynin odwraca głowę i zastyga schowany za grubszym pniem. Wpatruje się uważnie w szarozieloną przestrzeń za sobą. Dostrzega ruch. Nie wyłania się jeszcze żadna sylwetka, ale to kwestia sekund.

Pokonując ból nogi, nieporadnie klęka, a potem na łokciach i kolanach przesuwa się z powrotem w stronę wielkiej, błotnistej kałuży, którą przed chwilą ominął. W połowie bajorka leży zwalony, spróchniały, sczerniały pień drzewa. Gruby na trzech chłopa. Major wciska swój węzeł pod śliską korę i kładzie się w błocie na brzuchu, po czym – cały czarny – przewraca na plecy i wężowymi ruchami wsuwa pod śmierdzące grzybem i zgnilizną drzewo. Nieruchomieje. Już go nie widać.

* * *

Żołnierze są trzydzieści metrów od niego. Idący z przodu Aleksander, chłopak z Mohylewa, nigdy w życiu nie widział takiego lasu. Bardziej niż złoczyńcy, którego kazali im szukać, boi się węży albo ukąszenia jadowitego pająka. Pająków lęka się zresztą od dziecka. Od czasu, gdy starszy brat zatrzasnął go na całą noc w komórce na węgiel.

Karabin zarzucił na ramię, chociaż kazali trzymać w pogotowiu, wyciągnął z kieszeni jabłko i właśnie je kończy, gdy pies idącego z lewej pryszczatego Bolesia zaczyna szczekać i wyrywać się w jego stronę, jakby coś zwęszył.

– Co tam jest?! – Boleś, młody żołnierz, krzyczy, chociaż krzyczeć też zakazali, ale pies tak ujada, że cicho porozumieć się nie da.

– Nic! – Aleksander staje, rozgląda się i rozkłada bezradnie ramiona. Ot, krzaki, trochę brzózek, przewrócone drzewo, błoto jak wszędzie. Rzuca ogryzek pod nogi.

Boleś mógłby wypuścić psa, żeby pobiegł i pokazał, co wyniuchał, ale raz, przed godziną, już go puścił i bydlak o mało nie zniknął w ciemnym lesie na zawsze. Poszedł za kuną czy inną cholerą. Służbowy pies jest jak broń – trzeba pilnować. A tu niczego podejrzanego nie widać. Ten, którego szukają, na pewno daleko uciekł przez noc. Boleś podsłuchał sierżanta, gdy wysiadali z ciężarówki. Mówił, że akcja bez sensu, całkiem spóźniona i szans powodzenia nie ma.

– Dawaj, dalej! – Bolesiowi zdaje się chyba, że może Saszy rozkazywać.

A takiego wała! Właśnie, że sobie postoi. Sam idź, jak ci się spieszy.

Rozpina rozporek i choć tkwi po kostki w błocie, zaczyna sikać na przewrócony pień. Leżący pod spodem major czuje na wciśniętej w muł dłoni ciepło rozlewającego się moczu. Mógłby odczekać jeszcze pięć, dziesięć sekund, aż tamten drugi chłystek się oddali, i zadusić szczającego gówniarza cichutko jak kociaka. Ale nie zrobi tego. Szybko by się zorientowali, że jednego brakuje, a tak – przejdą, odejdą... Lej sobie dalej, chłopczyno...

Pięć minut później wyczołguje się powolutku spod próchna. Siada, strąca z twarzy i szyi grudy czarnego błota, rozgląda się, nasłuchuje.

Odchodzą.

Wstaje, podnosi węzełek i rusza w swoim kierunku. Przed nim siedemdziesiąt kilometrów z okładem. Noga w kolanie już puchnie, bok rwie niemiłosiernie. Pomysł z szukaniem weterynarza w Usielubie trzeba jednak porzucić. Jeżeli obława przeczesuje las, to wszystkie przysiółki aż do Iwieńca i Nowogródka są obstawione. Przemknięcie się prosto do młyna to teraz jedyne wyjście. Tylko jak?

Jest samotnym pionkiem na szachownicy pełnej wrogich figur. Ale nie zamierza przegrać. Deszcz pada, a on koślawo przesuwa się w przód, pomagając sobie dębowym kijem. Mijają kwadranse, godziny, przechodzi połowa dnia. Dreszcze, ból w nodze, ból w zranionym boku. Koniec jedzenia, nie ma wódki, nie ma nawet czystej wody – musi zlizywać krople z większych liści. Skonany, na wpół omdlały, siada, żeby obejrzeć pulsującą ranę.

Jest bardzo źle. Opuchła, podeszła ropą, przy najlżejszym dotknięciu czuje kamień w trzewiach – coś paprze się w środku.

Opala ostrze scyzoryka nad ogniem zapalniczki, nacina opuchliznę. Wyciska, prawie mdlejąc, zielonkawy płyn. Mniejszym ostrzem otwiera pistoletowy nabój, wsypuje proch do wnętrza rozciętego mięśnia. Podpala – i traci przytomność.

* * *

Budzi się skostniały. Deszcz już nie pada, w leśnej ciszy słychać śpiewy ptaków. Krótki sen dał mu trochę nowych sił. Wspina się na zarośnięty karłowatymi sosnami rozległy, piaszczysty pagórek. Przeklina, odmawia modlitwy i znowu przeklina. Na szczycie wzniesienia okazuje się, że opadające przed nim zbocze prowadzi ku skrajowi gruntowej drogi. Sądząc po stronach świata, w lewo będzie na Usielub, w prawo na Szczoty.

Idzie ostrożnie, schodzenie jest dla jego spuchniętej nogi większą torturą niż wspinanie się. Gdy od duktu dzieli go nie więcej niż parę metrów, słyszy metaliczny zgrzyt. Przykleja ciało do poskręcanego drzewa. Czarny od błota, zlewa się z brunatną korą. Kolejny zgrzytliwy pisk. Już widać, o co chodzi: to jęczy piasta w zdezelowanym rowerze, na którym wolno jedzie w jego stronę siwobrody, bardzo drobny staruszek ubrany w znoszony garnitur i zielony rybacki kapelusz.

Jedzie z widocznym trudem, koła zapadają się w grząskim gruncie. Na kierownicy – major zauważa to natychmiast – kołysze się jasny, płócienny worek. Pewnie z zakupami.

Robi kilka podskoków na zdrowej nodze i już jest przed dziadkiem, który na jego widok traci równowagę. Przewraca się i upada z pluskiem w kałużę, którą właśnie omijał. Leży częściowo przygnieciony rowerem, w połowie zanurzony w brązowej brei. Patrzy na majora szeroko otwartymi oczami, gdy ten bez pośpiechu zdejmuje broń z ramienia. Staje nad powalonym, pochyla się i przykłada mu lufę do czoła.

– Ile masz lat?

– Dziewięćdziesiąt jeden. Nie zabijaj mnie.

– Powiedz mi, dlaczego nie?

– Nie zabijaj. Ja nic nikomu nie powiem.

– O czym?

– Że ciebie widziałem.

– A komu mógłbyś powiedzieć?

– Szukają ciebie. Byli w Małej Brzozie, Korolikach i Szczotach. Szukali w Polskim Dworze. Otoczyli, ktoś mówił, żeś się tam schował.

Starzyk próbuje podnieść się na łokciu, jest już cały mokry.

– Kim jestem?

– Jesteś mordercą.

– Głupiś. Nie mordercą. Jestem zbawcą.

– Oszczędź mnie. Mam dziecko, dziewczynkę, na opiece. Nie zabijaj. Nikomu nie powiem. Bierz rower, bierz wszystko. Mam chleb. Jak nie wrócę do wioski, dziecko pójdzie do sąsiadów, sąsiedzi zadzwonią na komisariat. Mają telefon, taki do przenoszenia. Ja nikomu nie powiem, na Boga przysięgam.

– Ufasz Bogu?

– Zawsze.

– Ja też.

Stary wyciąga nogę spod roweru i wspierając się na łokciach, ostrożnie wypełza z kałuży. Gdy siedzi już na piachu, podnosi obie ręce.

– Nie zabijaj. Nie bierz na siebie kolejnego grzechu. Weź rower, mam jeszcze pięć tysięcy rubli.

– W dupie mam twoje ruble. Rower wezmę. – Major zarzuca broń z powrotem na plecy i z trudem podnosi z błota pordzewiały pojazd z dyndającym na kierownicy pakunkiem. Chwilę męczy się ze sznurkiem worka, chcąc go rozluźnić, by zajrzeć do środka.

– Jest smalec i chleb – mówi starzyk. – Jest wódka. Biełowieżskaja. Kupiłem dwie flaszki, na cały tydzień.

Suchyninowi udaje się wcisnąć dłoń do wnętrza, chwilę grzebie w worku, butelka dzwoni o butelkę, on jednak wyciąga tylko foliowy woreczek z kolorowymi landrynkami, jakie sprzedają na wagę.

– Kupiłem dla wnuczki. Ja nie kłamię. Nie powiem. Na Boga... nie powiem! Pójdziemy w swoją stronę. Każdy w swoją.

– Chciałbyś wiedzieć, stary, w którą pójdę stronę?

– Nie chcę. Nie powiem. Oszczędź dziecko. Błagam cię...

Major wyciąga z worka chleb. Odrywa solidny kawał, wkłada do ust. Chwilę żuje, milczy, patrzy na staruszka.

– Ile stąd kilometrów do Szczot? – pyta z pełnymi ustami.

– Siedem, nie więcej. Może osiem.

– Idź do domu.

Stary dalej siedzi. Z brody kapie mu woda.

– Paszoł won!

Dziadek wstaje, najpierw robi krok w tył, potem rusza drogą. Po kilku krokach odwraca głowę.

– Z Bogiem – mówi.

Suchynin nie odpowiada. Chwilę jeszcze stoi, później gramoli się na siodełko. Może naciskać tylko lewy pedał, ale da się jechać. Omijając kałuże i tłuste błoto, żując chleb i co jakiś czas oglądając się za siebie, pedałuje z trudem i bardzo powoli w stronę Szczot. Jeżeli dobrze pamięta, cztery kilometry przed wsią powinna się pojawić boczna dróżka prowadząca w las – i w odpowiednią stronę.

Dociera do niej po pół godzinie. Skręca. To już prawie jego tereny, zna tu każdy zakątek puszczy. Staje oparty na zdrowej nodze, nie schodząc z siodełka, wyciąga jedną z butelek wódki. Wkłada do ust kilka landrynek i zaczyna pić.

Jeżeli uda się utrzymać tempo na leśnych ścieżynach i jeżeli ten złom pod nim się nie rozsypie, za sześć – osiem godzin dotrze do młyna.

43

Niedziela, 27 czerwca, Toruń

Po drugiej rozmowie z Eligiuszem Robert pojmuje, że oto wskakuje na swoje miejsce ostatni, brakujący element układanki.

Facet niewiele powiedział. Typowy cwaniak ze służb – nie musiał się przedstawiać, by dać do zrozumienia, skąd wszystko wie. Właściwie nie wyznał nic konkretnego, ale wystarczyło prawidłowo odczytać układ mruknięć i przemilczeń, by zyskać pewność, że wie bardzo wiele. Znał Kobierskiego. Ale czy maczał paluchy w jego wypadku? A jeżeli maczał, dlaczego sam się ujawnia? Może robotę wykonano tak perfekcyjnie, że gość się nie musi obawiać. Mówi, że szuka córki zmarłej Haliny Halby... Już z tego można wiele wywnioskować. Dlaczego nie powiedział „Teresa”, ale „córka Haliny”? Dlaczego szuka akurat jej, a nie na przykład Iwony, córki Barbary, albo Danuty, córki Elwiry?

Dlatego że coś go łączyło z nieżyjącą Halbą, a z Tomaszewską – jedną i drugą – nie.

„Historia rodzinna” – tak powiedział. Nie ma nic lepszego do opisywania i czytania niż mroczne historie rodzinne...

Kolejna tajemnicza kwestia: ma nazwiska sowieckich żołnierzy. Jakich? Nie zdradził. Ale jacy mogą wchodzić w grę? Tylko podejrzani. Skąd ma taką wiedzę? Nieważne... Jeśli tylko nie kłamie, to byłaby absolutna rewelacja!

Brakujący element – taki mógłby być tytuł artykułu.

Ostatni wieczorny pociąg do Trójmiasta odchodzi z Torunia siedem minut po północy. Koledzy z Krzywej Wieży zgodzili się, by po nagraniu wywiadu radiowy kierowca podrzucił Roberta służbowym wozem na dworzec. Trzeba przyznać, szofer się sprawdził. Na odcinku czterech kilometrów złamał pół tuzina przepisów. Przyjechali wręcz za szybko. Kiedy oklejona reklamami radia terenowa kia hamuje pod tonącymi w półmroku peronami, do odjazdu pociągu jest jeszcze dziesięć minut.

Robert wbiega do hali. Czynna jest tylko jedna kasa, ale kolejki nie ma. Za pieniądze pożyczone przed kwadransem od Irka Szuniewicza kupuje bilet drugiej klasy, po czym w przejściu między halą a peronem odbiera kolejne gratulacje. Tym razem od eleganckiego małżeństwa w średnim wieku. Pani trzyma w ręku różową walizkę w kwiaty, pan, głośny i mocno gestykulujący, co rusz macha złożonym na pół „Głosem Torunia”. Trzykrotnie podkreśla, że jest czytelnikiem od pierwszego numeru.

– Nie zawiedliśmy się na panu, redaktorze.

– Tacy czytelnicy jak państwo to skarb.

– Musicie teraz pilnować, żeby policja tego nie ukręciła jak wtedy... Pan wie, redaktorze, to są wciąż ci sami ludzie. W Toruniu nigdy nie było prawdziwej weryfikacji, o lustracji nie wspominam, tutaj od zawsze ręka rękę myła, ja panu mogę opowiedzieć wiele szczegółów, to jest wieloletnia zmowa, a jądrem wszystkiego jest uniwersytet. Mam na myśli przede wszystkim wydział...

– Bardzo państwa przepraszam, ale za chwilę mam pociąg. Zachęcam, gdyby się panu chciało, do napisania paru słów w liście do redakcji. Bardzo chętnie to wydrukujemy, wtedy więcej osób będzie mogło zapoznać się ze szczegółami, o których pan mówi. Adres redakcji jest w stopce na przedostatniej...

– Ależ ja przecież doskonale wiem gdzie. Panie Robercie, naturalnie, napiszę jutro z samego rana. Pozdrowienia dla małżonki!

– Nie omieszkam przekazać. Jeszcze raz dziękuję za wyrazy wsparcia.

Na pożegnanie mężczyzna pochyla się w stronę Roberta i – odwrócony do żony plecami, jakby chciał podkreślić, że to sprawa miedzy mężczyznami – pyta konfidencjonalnym tonem:

– Rozumie się, że jedzie pan badać dalsze tropy? Te... prowadzące do Warszawy?

– Oczywiście.

– Szczere wyrazy uznania i życzę pełnego powodzenia.

Uścisk ręki czytelnika jest długi i silny, Robert stara się go odwzajemnić, nie gasząc uśmiechu. Trzymaj fason, człowieku.

Odprowadzany spojrzeniami mniej zorientowanych podróżnych, chowa się przed ewentualnymi następnymi wielbicielami na końcu peronu poza zasięgiem ostatniej latarni. Tu przynajmniej można zapalić w spokoju. Dzisiaj siedemnasty. Klepie się po kieszeni, sprawdzając, czy zapasowa paczka czeka na swoim miejscu. Ma papierosy, litr wody mineralnej i gumy do żucia. Gotowy do podróży.

Charkoczący megafon informuje, że pociąg do Gdyni jest „opóźniony o dziesięć minut, wielkość opóźnienia może ulec zmianie”.

Dzwoni do Justyny, by ustalić szczegóły nowego numeru. Dziewczyna tryska energią. Po pierwsze, cała bliższa i dalsza rodzina uroczyście obejrzała ją w wieczornych serwisach, teraz co chwila dzwonią przyjaciółki. Po drugie, w ciągu dnia, choć to sobota, spłynęło mailem pięć zamówień na powierzchnię reklamową. Tego w „Głosie” nie było od lat, by klienci sami się dopraszali o reklamę. Po trzecie, w lesie odkopali już pięć ciał, co – Justyna, przeciągając sylaby, cytuje ostatnie wiadomości telewizyjne – „w peeełni potwieeerdza podeeejrzenia i teeezy redaaakcji tygooodnika »Głos Torunia«”!

– Robert, oni wszyscy nam po prostu z ręki jedzą.

– Widzisz, Justyś, odwet za lata upokorzeń. Nigdy nie trać wiary, kochana.

– A żebyś wiedział. Masz dobry nastrój.

– Cudowny.

– A zdradzisz mi, co robisz?

– Jadę do Sopotu, spotkać się z panem, który ma dla nas ważne informacje.

– Teraz? Na noc?

– Będę tam rano.

– Co za informacje?

– Mówi, że ma nazwiska ruskich żołnierzy.

– Jakich?

– Chyba potencjalnych podejrzanych. Tak to zrozumiałem.

– Bosko! Normalnie bomba!

Ustalają, że jutro od rana Justyna i Kasia zaczną gromadzić informacje o śledztwie i przebiegu ekshumacji, zrobią wyciąg z najciekawszych listów i opinii torunian, poumawiają potencjalnych dawców wywiadów. Robert wróci przed piętnastą.

– Wyśpię się w pociągu. Popracujemy do późna, w poniedziałek czeka mnie Warszawa.

– Zdjęcia będę już miała, a makietę, jeśli dojdą jeszcze reklamy, mogę rysować na sześćdziesiąt kolumn.

– I o to chodzi.

* * *

W pustym przedziale zasypia niemal natychmiast. Budzi się na małej stacyjce, której nazwy nie widać przez szybę. Wypija kilka łyków wody, z trudem otwiera brudne okno i wypala papierosa, patrząc na sinobłękitne niebo ozdobione białymi wstążkami cirrusów. Nie ma jeszcze czwartej rano, a już wieje ciepły wiatr. Wspaniały dzień na wyprawę nad morze.

Zjesz sobie loda na Monte Cassino, ciekawe, czy mają jeszcze te kręcone z automatu? Wyluzujesz chociaż na kilka godzin. Mama ma rację: należy ci się odpoczynek.

Posyła uśmiech trójce dziewcząt stojących na peronie z plecakami. Gdy pociąg rusza, jedna z nich macha mu dłonią. Jest dobrze. To już niedziela, wiec jutro wreszcie wypłata będzie na koncie. Ale nie to jest najważniejsze.

Od kiedy Kama pogłaskała cię po ręce, wzniosłeś się bliżej nieba, człowieku. Tego ci było trzeba: dowodu przebaczenia. Zeszło ci z karku pięćdziesiąt kilo.

– Dzień dobry, bileciki do kontroli. Pan wie, że tutaj nie wolno palić.

– Z peronu smród naleciał. Już zamykam okienko. – Robert uśmiecha się do wąsatego konduktora tak grzecznie, jak tylko potrafi. On wie, że ja kłamię, ja wiem, że on wie. – Chyba dzisiaj szykuje się piękna pogoda nad morzem.

– Ja nie wiem, panie drogi, nie interesuje mnie to, zaraz wracam powrotnym do Lublina – konduktor przeciąga skanerem po bilecie. – Dziękuję, miłej podróży życzę. A palić nie wolno.

– Tak jest, panie konduktorze! – Robert salutuje, siada przy oknie i oddaje się obserwowaniu pejzaży. Jeszcze trochę lasów i stawów, potem pola, pola, coraz więcej domów. Im bliżej Trójmiasta, tym więcej chmur na niebie. Gdy pociąg staje w Sopocie, zapowiadający się dotąd pięknie dzień jest już w połowie szary.

Z wywieszonego nad chodnikiem planu miasta wynika, że na ulicę Chopina, gdzie czeka informator, będzie pięć minut piechotą. Postanawia na razie nie iść w tamtą stronę. Wchodzić komuś do domu przed szóstą to jednak przesada. Idzie na deptak.

Jest coraz cieplej. Słońce, gdy pokazuje się na moment w przerwie między chmurami, kładzie pomarańczowe plamy na nowych dachach i świeżo odnowionych szczytach domów. W dole na zaśmieconej ulicy wszystko jest jeszcze błękitno-szare. Kluby wciąż wypluwają imprezowiczów w różnych stadiach zmęczenia. Dziewczyny w rozpiętych koszulach odsłaniających biustonosze śmieją się głośno, chłopcy krzyczą albo próbują śpiewać, dzwonią puste butelki po piwie, jakaś para całuje się namiętnie na ławce. Coś cudownego...

Idzie w kierunku morza. Mija maleńki skwer z fontanną i ogródkiem zabaw dla dzieci, na plażę wchodzi obok hotelu zajmującego kilka drewnianych pawilonów. W twarz uderza go lekki wiatr niosący mieszaninę zapachów: wodorosty, ryba, ropa naftowa i coś jeszcze. Woń szerokich przestrzeni.

Ten Toruń to jest jednak, kurczę, straszny grajdół... Ale dopóki siedzisz w swoim tygodniczku, nigdzie się stamtąd nie ruszysz, chyba że na urlop.

Teraz jest urlop. Wyobraź to sobie.

Ściąga ubranie, zwija je w kłębek, upewnia się, że nieliczni przysypiający na plaży imprezowicze nie zwracają na niego uwagi, i biegnie do wody w samych majtkach. Ale zimna! Wśród plusku i własnych parsknięć błyskawicznie zanurza się do pasa. Chłód szczypie w biodra, więc by skrócić mękę adaptacji, rzuca się szczupakiem w toń i zaczyna płynąć. Jest bosko. Pusty portfel i komórka zostały, co prawda, w węzełku na plaży, ale teraz się tym nie przejmuje. Płynie raz kraulem, raz żabką prosto przed siebie.

Fale przy brzegu niewielkie, po kilkudziesięciu metrach robią się na tyle duże, że momentami przelewają mu się przez głowę. Płynie dalej. Po dziesięciu minutach jest już na wysokości końcówki mola.

Dawno się dobrze nie zmęczyłeś. Płyń...

Chaotyczne początkowo ruchy i nierówny oddech z czasem nabierają rytmu. Trzeba będzie jeszcze wrócić do brzegu, ale na razie daje się ponieść urokowi chwili. Płynie przez dobry kwadrans, w końcu przestaje. Unosi się jak korek na falach, obserwując mocno oddalony brzeg i oceniając zasób sił na powrót. Wraca na grzbiecie.

Po powrocie stoi przez chwilę nieruchomy i wyprostowany, z twarzą zwróconą na wschód, czeka, aż słonce wyjdzie zza chmury, by go ogrzać. Po dziesięciu minutach ubiera się, ale tylko do pasa. Boso, z koszulką i butami w jednej ręce, a butelką wody w drugiej, idzie niczym plażowicz na długo oczekiwanych wakacjach w kierunku wioski rybackiej. Ostatni raz widział ją przeszło dziesięć lat temu. Niewiele się zmieniło. Kutry jeszcze są – jeden właśnie przybija do brzegu, ciekawe, czy przywiózł świeże ryby? Bar Przystań stoi, jak stał – szkoda, że jest zamknięty o tej porze. Może uda się wrócić po spotkaniu i zjeść zupę?

Minęła szósta. Miło jest spacerować po chłodnym piasku, udając przed samym sobą wyluzowanego gościa, ale coś już zaczyna wirować mu w dołku.

Informator to starszy facet, tacy wcześnie wstają. Piętnaście po szóstej będzie chyba do przyjęcia.

Na ulicę Chopina dochodzi w pięć minut. Cudowny jest ten Sopot, idealne miejsce dla kogoś bez samochodu. Z przodu morze, z tyłu las, obok – w bezpiecznej odległości – wielkie miasto z atrakcjami. Ciekawe, czy sopocianie mają swój tygodniczek? Trzeba by sprawdzić w kiosku.

44

Domek pod wskazanym numerem jest stary, drewniany, pomalowany na zielono. Kwintesencja sopockości. Lekko skośny dach, pod okapem snycerka, przeszklona weranda, żywopłot, stare owocowe drzewa, trawnik przycięty tylko z grubsza, w kątach ogrodu kwitnące dzikie kwiaty w pastelowych barwach. Gdy Robert, stojąc przy furtce, rozgląda się w poszukiwaniu przycisku dzwonka, Eligiusz wychodzi przed drzwi. Staje, obserwuje ulicę, nic nie mówi.

– Dzień dobry. Ja z Torunia. Cieszę się, że pana nie obudziłem.

Milczenie.

– Słyszy mnie pan?!

– Słyszę. Niech pan wejdzie. Furtka otwarta – gospodarz mówi to cicho i od razu chowa się do środka.

W przedsionku pies, w dużym pokoju ładne, stare meble, porcelana, obrazy w złotych ramach – jakieś sceny puszczańskie. Albo to prawdziwy Fałat, albo bardzo udane kopie, ale sądząc po reszcie wystroju raczej oryginały.

– Napije się pan kawy?

– Z przyjemnością.

– Proszę siadać.

Fotel w stylu empire, obok chiński stolik. Wszystko tu zebrane trochę od Sasa do Lasa, ale w sumie ładnie. Facet ma i gust, i pieniądze.

– Podobają się panu moje bibeloty?

– Doceniam odważne zestawienia.

– Piękne rzeczy zawsze do siebie pasują.

– To prawda. Mógłbym tę kawę prosić z mlekiem?

– Mógłby pan. Chwileczkę.

Pies, który wygląda, jakby miał umrzeć jeszcze dzisiaj, podchodzi do gościa i zaczyna obwąchiwać go w okolicach rozporka. Korzystając z nieobecności gospodarza, Robert brutalnie odpycha psią głowę, ale zwierzak nie gniewa się, nie warczy, wręcz przeciwnie – usiłuje polizać mu dłoń.

– Jak ma na imię?

– Mars – gospodarz odpowiada z kuchni. – Jest już bardzo stary.

– To widać. Stary dom, stare meble, stary pies...

– Zapomniał pan dodać, że stary właściciel. Niech się pan nie wysila na grzeczności. – Eligiusz jest już z powrotem, w rękach trzyma tacę z filiżankami i dwoma dzbankami. Najwyraźniej kawę miał przygotowaną. Są nawet ciasteczka.

– Chce pan, żebyśmy od razu...

– Chcę.

– Zamieniam się w słuch.

Robert zjada ciastko – jest pyszne, od razu wkłada do ust drugie. Gospodarz siada w fotelu naprzeciw, nalewa sobie herbaty, słodzi, powoli miesza zawartość filiżanki, potem podnosi z podłogi ostatni numer „Głosu Torunia”.

Sprowadził sobie do Sopotu? Robert sięga po dzbanek z kawą. Nalewa, wyciąga papierosa, ale nie zapala. Kładzie pall malla obok filiżanki, przy nim wyjęty z kieszeni notes i długopis. Jedząc kolejne ciastko, patrzy w oczy gospodarzowi. Milczenie się przeciąga. Eligiusz przez moment beznamiętnie odwzajemnia spojrzenie, potem ogląda pierwszą stronę tygodnika, odkłada go na stolik, znowu patrzy na Roberta. Gdyby w pokoju latała mucha, byłoby ją słychać.

– Skąd pan się tego wszystkiego dowiedział?

– Czy możemy się umówić, że odpowiemy sobie szczerością na szczerość?

– Możemy.

– Czyli obaj albo mówimy prawdę, albo odmawiamy sobie odpowiedzi. Ale jawnie. Tak?

– Niech będzie.

– Każdego fragmentu dowiedziałem się osobno.

– Rozmawiał pan z Januszem Kobierskim?

– Nigdy.

– Zatem skąd ma pan teczkę?

– Z jego ogrodu.

– Mam uwierzyć, że tak sobie leżała w altanie?

– Leżała podarta w kupie odpadków.

– Przed domem?

– W ogrodzie. Pan Kobierski najwyraźniej użył jej jako podpałki do grilla.

– Bzdura.

– A jednak.

– I pan sobie tam po prostu wszedł?

– Poszedłem tam. Natknąłem się na panów, którzy coś akurat... właściwie nie widziałem, co dokładnie robili, ale mam wrażenie, że porządkowali piwnicę. Do ogrodu jakoś nie zajrzeli.

– Skąd pan wie, że porządkowali?

– Widziałem efekt ich działalności. Udało mi się wejść do tej piwnicy.

– Jak?

– Wpuściła mnie młoda dama, która tam w tej chwili mieszka. Chyba krewna Kobierskiego. Raczej niezorientowana w sytuacji.

– Czy jeden z... jak to pan określił... z tych, co porządkowali, wyraźnie się jąkał?

– Nie wiem. Nie miałem przyjemności konwersować. Zostałem wypędzony, ale wróciłem.

– Niech pan mówi o teczce. Była podarta, zdekompletowana?

– Podarta, zabrudzona, zatłuszczona, usmarowana popiołem. Brakowało większości stron.

– Procentowo?

– Zostało z niej nie więcej niż pięć procent. Właściwie strzępy.

– I na podstawie tych strzępów...

– Rozmawiałem też z policjantem, który prowadził wtedy dochodzenie.

– Nazwisko?

– Nie mogę powiedzieć.

– Makiernicki?

– Nie mogę.

– Jacul?

– Nie powiem.

Długa chwila milczenia. Gospodarz przymyka oczy, Robert obserwuje słoneczny kwadrat powoli przesuwający się po ścianie. Chyba pogoda znów się poprawia. Dolewa sobie kawy, obraca w dłoni papierosa, czeka.

– W porządku. – Eligiusz pochyla się w fotelu i składa dłonie jak do modlitwy. – Jeżeli rzeczywiście miał pan tylko to, pańskie wyniki są nad wyraz imponujące. – Wskazuje ręką tygodnik. – Niech pan mi jeszcze powie, czy to, co pan tutaj napisał, to wszystko, czego się pan dowiedział?

– Tak. Wszystko, czego się dowiedziałem do środy włącznie.

– Ale teraz...

– Jeżeli chodzi o Kobierskiego i teczkę „Kasandry”, moja wiedza nie wzrosła. Wczoraj usłyszałem, że odkopano ciała, ale o tym wie pan pewnie z telewizji.

– W jakim obszarze pańska wiedza wzrosła?

– Powiedzmy, w zagranicznym. Czy teraz ja mogę pana o coś spytać?

– Niech pan próbuje.

Robert bierze do rąk notes i długopis.

– Dlaczego interesuje pana właśnie Teresa?

– To moja córka.

– Słucham?

– Córka.

– Halina Halba...

– ...była moją informatorką. Teraz się mówi „tajny współpracownik”, ale my mieliśmy inne określenia. To zresztą nieistotne. Była kelnerką w hotelu Polonia. Pan zna to miejsce?

– Oczywiście. Plac Teatralny, róg Chełmińskiej.

– Wtedy nazywała się Dzierżyńskiego.

– Wtedy była to bardzo elegancka knajpa.

– Grała nawet orkiestra.

– To już nie za moich czasów.

– Pan jest torunianinem?

– Od dziecka. Ale teraz jest moja runda pytań.

– Słucham.

– Informatorka urodziła panu córkę?

– Kochałem ją. Chroniłem. Niestety... była... była alkoholiczką, wdawała się co rusz w różne... afery miłosne, alkoholowe, ścigał ją pewien niezrównoważony osobnik, jej pierwszy... nie wiem nawet, jak to określić... Alfons, gach. Miał na imię Piotr. Dawałem jej pieniądze, pożyczałem na wieczne nieoddanie, a ona zanosiła temu swojemu, bo miał długi. Raz rozmawiała ze mną tak, że już jej zaczynałem wierzyć, a potem pojawiał się ten człowiek i Halina stawała się inną kobietą, nieznośną, zaciętą. Cierpiała, ale nie potrafiła się od niego uwolnić. To był jej demon.

– Jaki miała pseudonim?

– „Panna”.

– Więc jednak.

– To pana tak dziwi?

– Po co pan się bawił w takie... Naczytał się pan opowieści o templariuszach?

– Nie jestem wierzący, ale w stronach, z których pochodzę, mordercy i inni przestępcy od stuleci wystawiali krzyże, aby zadośćuczynić, zrehabilitować... Nieistotne. Wydało mi się to właściwe. Nie chciałem, by grób Haliny był tylko kępą krzaków. A znak było mi łatwiej wyciąć niż imię. Nie jestem stolarzem, tylko policjantem. Niech pan przyjmie, że jest i taka, może zabawna dla pana, część mojej osobowości.

– Taka, czyli jaka? Esbek o wrażliwym serduszku?

– Nieistotne. Mnie pańska opowieść o cudownym znalezisku w ogrodzie też nie przekonuje. Ale zakładam, że mamy umowę i dopóki...

– To pan kierował wtedy całą akcją?

– Kierował Kobierski.

– A pan?

– Były różne stopnie nadzoru, jak w każdej instytucji. Ja byłem jedną z wielu osób kontrolujących przebieg operacji, zresztą wyłącznie na pewnych odcinkach. Nie zakopywałem nieboszczyków, jeśli o to pan pyta. Nie zacierałem śladów, nie niszczyłem dokumentów. W ogóle mnie tam nie było, kiedy zakopywali.

– Jasne. Dlaczego pan się mimo wszystko przyznaje?

– Bo uznałem, że lepiej będzie, jeśli ja znajdę pana niż pan mnie. To primo. A secundo, jak mówiłem, szukam Teresy.

– Nie wierzę, że nie mógł jej pan znaleźć sam przez tyle lat.

– Nie mogłem, nie chciałem... Mówiłem już panu, że jej matka, Halina... Było między nami dużo żalu. To była moja kochanka, ale mężczyzna... ile pan ma lat?

– Czterdzieści jeden.

– Żonaty?

– Rozwiedziony.

– Miewał pan kochanki?

– To moja runda pytań. Niech pan nie szuka między nami analogii, bo ja się nie poczuwam. Proszę odpowiadać tak jak ja odpowiadałem. Prosto.

– Przypominam, że jest pan tu tylko gościem. A ta historia nie jest prosta. Jeżeli chce pan zrozumieć, musi pan być trochę bardziej cierpliwy.

Na chwilę zapada cisza.

– Nie każdy mężczyzna, nawet kochanek, godzi się na to, żeby jego kobieta chodziła do łóżka z jakimiś typami spod ciemnej gwiazdy. Pomijam już kwestie zdrowotne, higieniczne... Nieistotne. Nauczono mnie postępowania z różnymi ludźmi, ale z nią nie umiałem sobie poradzić. I to mnie przy niej trzymało w jakiś niezdrowy sposób. Chciałem wniknąć... – na chwilę gospodarz milknie. Pociąga łyk herbaty, prostuje się w fotelu. Następne zdania wypowiada nieco ciszej: – Była prymitywna i fascynująca zarazem. Dzika, piękna, nieprzewidywalna. Żyła tak, jakby chciała się zniszczyć. Siebie i wszystko wokoło. Gdy zaszła w ciążę, zadzwoniła do mnie, pijana, z awanturą: „Zrobiłeś mi dzieciaka, chuju jeden, będziesz teraz płacił”. Czy pan to sobie wyobraża? Takie słowa z ust kobiety, którą... no, może nie całkiem, ale...

– Owszem, wyobrażam sobie.

– Dzisiejsza prasa przedstawia nas, ludzi tamtego... reżimu, jak kryminalistów, gestapowców, morderców. A ja byłem po prostu urzędnikiem policji.

– Politycznej.

– Tak. Miałem żonę, dzieci, odpowiedzialną pracę, do której chodziłem z teczką, a w teczce miałem kanapki. Świat Haliny pociągał mnie, ale to nie był mój świat. Odrzuciłem ją.

– To znaczy...

– Nie przyjąłem do wiadomości, że to jest moje dziecko. A zresztą – jaką mógłbym mieć wówczas pewność? Przy jej trybie życia, delikatnie powiedziawszy, było to... Nieistotne. Zerwałem kontakty, spowodowałem wykreślenie jej z ewidencji jako uzależnionej i nieprzydatnej. Ostatnie, co dla niej zrobiłem, to duża wypłata z funduszu. Oczywiście natychmiast ją przepiła albo zaniosła temu chamowi i zadzwoniła po więcej. Odmówiłem, kazałem jej się nie pokazywać. Potem dochodziły już do mnie tylko strzępy informacji. Coraz więcej pije, zatrzymana przez milicję, pobita, oskarżona o udział w napaści, o kradzież... – Eligiusz zaczyna mówić i szybciej, i głośniej. – Nie posadzili jej wyłącznie ze względu na mnie. Wówczas dosyć szybko awansowałem, to były czasy tak zwane solidarnościowe, sporo się działo na karuzeli stanowisk. Ją wyrzucili z pracy za nietrzeźwość, a niech mi pan wierzy, w tamtych czasach trzeba było naprawdę poważnie pić, aby wylecieć z takiego miejsca jak restauracja, gdzie wszyscy od rana... Nieistotne. Po zwolnieniu z pracy całkowicie się zatraciła. Oddała za łapówkę swoje mieszkanie lokatorskie, właściwie pokój bez łazienki, zamieszkała w szopie...

– Na Okrężnej.

– Tak.

– Kiedy dowiedział się pan o jej śmierci?

– Tej samej nocy, gdy doszło do podpalenia. Zadzwonili do mnie, bo „Kasandra” była już wdrożona, a właściwie nawet zamknięta. Początkowo ta operacja miała kryptonim „Kurtyna”.

– Na czym polegała?

– Na neutralizacji skutków działania sprawcy, którego pan tak umiejętnie wskazał w swoim artykule.

– Dlaczego została zamknięta?

– Przez prawie rok był spokój i sądziliśmy, że na tej kurewce, Elwirze jakiejś tam...

– ...Tomaszewskiej.

– ...wszystko się skończyło. Że nasz bohater został przeniesiony do innego garnizonu, a może schwytany przez swoich, i mamy spokój. „Kurtyna” poszła na półkę.

– Ale potem były dwa nowe ciała.

– Halina...

– ...i jej kolejny facet. I dziecko.

– Tak. Moje dziecko.

– Dlaczego pan wtedy nie zabrał dziewczynki do siebie?

– Jak pan to sobie wyobraża? Mieszkałem z żoną i własnym dziećmi. W małym mieszkaniu. Poza tym, jak już mówiłem, prawdopodobieństwo, że córka Haliny jest biologicznie moja, było... niewielkie.

– Ale teraz nie ma pan wątpliwości.

– Gdy zobaczyłem ją na zdjęciu w pańskim...

– W „Głosie Torunia”.

– ...widzę, jak bardzo jest podobna do mojej córki z pierwszego małżeństwa. Wygląda jak jej siostra bliźniaczka. To nie może być zbieg okoliczności.

– Nie zamierzam pana oceniać moralnie. Chcę tylko zrozumieć. Wtedy, gdy wybuchł pożar, już wiedzieliście, że to Rusek.

– Ale bez identyfikacji osobowej.

– To znaczy?

– To znaczy, że ślad urywał się na bramie radzieckiej jednostki i tyle.

– Jakie nazwiska chciał mi pan przekazać?

– Teraz ja pana popytam.

– Ale pod warunkiem że pozwoli mi pan zapalić.

– O ile będzie pan petował do kieszeni, bo ja nie zamierzam patrzyć, jak wciera mi pan niedopałki w stuletnią porcelanę albo sypie popiół na dywan.

– Poradzę sobie. – Robert zdejmuje nakrętkę z butelki od wody mineralnej, podkłada stronę wyrwaną z notesu i z ulgą przypala papierosa. – Słucham pana.

– Proszę mi opowiedzieć o Teresie.

– Musiała zostać wtedy strasznie poparzona, do dzisiaj ma blizny. Nie znam się na tym, ale musieli się nią słabo opiekować. Na zdjęciu w „Głosie” koleżanka ujęła ją tak, że pan tego nie widzi, ale ona zamiast jednej ręki ma kikut, lekko utyka, nie może wyprostować głowy. Jest gosposią u księdza i wkrótce straci tę pracę. Chce się zarejestrować jako bezrobotna.

– Jak się nazywa to miejsce?

– Plebania ma adres Podgustowo dwanaście. Teresa mieszka w Siniewie. To obok. Powiat Radziejów. Województwo kujawsko-pomorskie.

– Ma pan jej telefon?

– Ona nie ma telefonu. Ale numer plebanii pan znajdzie...

– ...wiem. Jaka ona jest?

– Wrażliwa. Dzielna. Bardzo urocza.

– Sprawiła na panu wrażenie kobiety... łatwej? – Gospodarz pochyla się nad filiżanką i marszczy czoło, jakby pożałował własnego pytania. – Niech pan nie odpowiada – dodaje głośniej, już wyprostowany. – Teraz pańska kolej.

– Pan mi obiecał ujawnienie nazwisk.

– Chciałbym, żeby pan dobrze zrozumiał moje intencje. W osiemdziesiątym czwartym, osiemdziesiątym piątym w ramach „Kurtyny”, w ramach „Kasadry” wykonywaliśmy rozkazy – to jedno. Ale jak się pan pewnie domyśla, moja sympatia nie leżała po stronie sprawcy. Można powiedzieć, że wykroczyłem wówczas mocno poza zakres swoich obowiązków. Halina była dla mnie źle zagojoną raną. Nie czułem się dobrze po tym, co ją spotkało. Chociaż tej fatalnej nocy znowu była z jakimś pijakiem...

– Tomasik.

– Tak, ściągnąłem sobie jego akta. Degenerat. Ale co z tego? Mimo wszystko wcześniej łączyło nas z Haliną coś ważnego. I do tego dziecko... Krótko mówiąc, nie miałem tyle energii i determinacji, by zajmować się dziewczynką, nie miałem też dość siły, by uwolnić się od myślenia. Ustaliłem, można powiedzieć, na własną rękę, kim był sprawca, a raczej usiłowałem ustalić, zanim mnie przesunięto. Otrzymałem trzy nazwiska. Antanas Dogmanis, o nim nie wiem nic bliższego, narodowości można się jedynie domyślać. Raczej nie Rosjanin. Łotysz albo Litwin.

– Dogmanis? W środku „o”? – Robert stuka długopisem w notesik.

– Tak. Przez „o”. Drugi to Igor Bojkow – ten był kapralem. Trzeci, według mnie najbardziej prawdopodobny typ: Antoni Filipowicz Suchynin. Pan umie to zapisać po rosyjsku?

– Umiem. Skąd pan ma te dane?

– Tego panu nie powiem.

– Ale to byli...

– ...żołnierze i oficerowie. Suchynin był oficerem. Wszyscy trzej opuszczali jednostkę, w czasie gdy dochodziło do zbrodni. Tylko daty wyjść tych trzech ludzi spośród kilku setek wychodzących poza bramę w ciągu trzech lat pokrywały się z interesującymi nas dniami.

– Dlaczego stawia pan na trzeciego?

– Był oskarżony o samowolne oddalenie się z garnizonu. Z bronią.

– Miał pan agenta za ruską bramą?

– Nie odpowiem, ale niech pan sam się zastanowi, czy to możliwe... Jednak nie do końca wyobraża pan sobie ówczesne realia.

– Dlaczego pan mi podaje te nazwiska?

– Bo chcę, aby pan też coś dla mnie zrobił. Zastanawiałem się, jak z panem rozmawiać. Rozważałem podanie panu tych trzech dopiero... w zamian za spełnienie mojej prośby. Ale pan wzbudza zaufanie. Dlatego właśnie chcę, by pan porozmawiał z moją córką. Z tej rozmowy, którą pan opublikował, wynika, że ona panu ufa. Skoro opowiedziała tyle...

– Powiedziała innej kobiecie, ja tylko słuchałem.

– Wystarczy, że pozwoliła panu słuchać... Dlatego zrobi pan to, o co proszę. Wytłumaczy jej pan, dlaczego nie kontaktowałem się tak długo. Wyjaśni, że dopiero od dwóch dni mam świadomość, że to ona... że jest moim dzieckiem. Niech pan będzie delikatny, niech pan nie mówi przy niej źle o Halinie. To, co panu o niej powiedziałem, powinno zostać między nami. Proszę ujawnić tylko tyle, ile będzie konieczne. Zrozumiał pan moje intencje?

– Bardzo dobrze.

– Czy pan to dla mnie zrobi?

– Zrobię.

– Jeżeli uda się panu ją przekonać, proszę, żeby pan ustalił, kiedy konkretnie może na mnie czekać. Chcę ją odwiedzić.

– Po co? Dla własnej...

– Nie tylko. Powziąłem właśnie pewien plan. Może jej pan o tym powiedzieć. Chcę ją tu zabrać. Do siebie. Skoro pan mówi, że jest teraz na bezrobociu...

– Raczej: wkrótce będzie.

– Na jedno wychodzi. Niech pan do mnie zadzwoni bezpośrednio po rozmowie. I niech pan zabierze ze sobą tę śmierdzącą zakrętkę z petami. – Gospodarz wstaje z fotela.

Żegnają się uściśnięciem ręki.

* * *

Mężczyzna czekający w samochodzie na fałszywych krakowskich rejestracjach podnosi do oka aparat fotograficzny, gdy tylko Robert wychodzi na ulicę Chopina.

Robi szybko kilka zdjęć, potem rusza w ślad za śledzonym do baru Przystań. Robert nie ogląda się za siebie, a idąc, sprawia wrażenie głęboko zamyślonego. Mimo to podążający za nim człowiek jest bardzo ostrożny. Kiedy obserwowany siada przy jednym ze stolików na skraju plaży, on idzie dalej na południe, w stronę Brzeźna. Dwieście metrów dalej zakłada czapkę z daszkiem, z podręcznej torby wyciąga aparat i ręcznik, zdejmuje buty i podchodzi do brzegu morza. Stąpając po mokrym piasku, wraca w kierunku Przystani. Zatrzymuje się tuż przed dwiema wyciągniętymi na brzeg łodziami i zaczyna je obfotografowywać z różnych stron... Robert przy stoliku smakuje zupę rybną i myśli o człowieku, którego pożegnał przed kwadransem.

Trudny rozmówca, niedobry człowiek, a jednak... budzi zaufanie. Zorganizował zapewne w życiu niejedną prowokację, ale teraz jego intencje wydają się szczere. Trudno sobie wyobrazić, by mógł jeszcze coś ugrać, kłamiąc. Zresztą wszystko się wreszcie układa. „Kurtyna” i „Kasandra”. Podwójna numeracja stron. Agentka „Panna”. Suchynin, Dogmanis, Bojkow... Raczej ten Suchynin.

To niesamowite.

Jesteś w tej chwili, nie licząc esbeka, jedynym człowiekiem, który może się dowiedzieć, kim jest Wampir Ludojad. Chłopie... musisz naprawdę uważać.

Wypala papierosa i przynosi sobie drugi talerz zupy, gdy dzwoni do niego Iwona.

– Mam jutro wolne. Co powiesz na pomysł, żebym pojechała z tobą do Warszawy?

– Super. Czemu nie?

– Myślałam, że będziesz oponował. Moglibyśmy pójść na przykład do teatru.

– Obawiam się, że w teatrach grają rzeczy dla mnie za trudne.

– To do zoo...

– Już lepiej. Albo do cyrku.

– Jesteśmy umówieni?

– Jesteśmy.

– Co to za szumy słychać z tyłu?

– To morze. Jem zupę w knajpie na plaży.

– Szkoda, że mnie tam nie ma. Smucę się sama. Znowu mnie opadają niedobre myśli. Chciałabym, żebyś mnie nosił w kieszeni jak świnkę morską. Kiedy wracasz?

– Za półtorej godziny mam pociąg.

45

Poniedziałek, 28 czerwca, Warszawa

Centrala wydawnictwa, urządzona ze smakiem i ładnie wkomponowana w odnowioną kamienicę między Nowym Światem a Wisłostradą, nie jest miejscem, które Robert kiedykolwiek polubi. Z plecakiem na grzbiecie – zawsze przyjeżdża tutaj w ten sposób wyekwipowany i teraz również taszczy brezentowy garb – czuje się w tej eleganckiej przestrzeni jak zadra w czyimś pośladku.

Tym razem dają mu do zrozumienia, że nie jest tylko petentem. Jest gwiazdą przedpołudnia. Na spotkanie czekają, to niesłychane, sam prezes i obaj wiceprezesi, do tego pół tuzina dyrektorów. Miły gość od kolportażu, nadęty jak balon dyrektor pionu redakcji, obok, w prążkowanym garniturze i na niesamowicie wysokich obcasach, opalona na oliwkowy brąz szefowa promocji, która zawsze wydawała się Robertowi kobietą demonem.

– Witamy bohatera! – Prezes rozwiera ramiona, zapraszając do zrobienia niedźwiadka.

Wiedziałem, że będzie żenująco, ale nie, że aż tak...

Zebrani mówią jeden przez drugiego:

– Niech pan opowiada, panie Robercie jak to się wszystko udało.

– Pani Joanno, można już wnieść niespodziankę!

– Ja też chciałem pana uścisnąć.

– Proszę siadać, cieszymy się, że pan znalazł czas, oglądaliśmy jeszcze wczoraj...

– Czy pani Justyna nie mogła przyjechać?

– Ktoś musi robić tygodnik.

– Uwaga... patrzcie!

Niespodzianką okazuje się tort z ładnie wymodelowanym w kremie napisem: „Toruń ma głos!”. To było ich hasło, gdy jeszcze mieli pieniądze na reklamowanie się w radiu.

Asystentka w obcisłej koszulce z małym kołnierzykiem i króciutkiej spódniczce rurce wnosi szampana i papierowe kubeczki. Prezes zaczyna.

– Pańskie zdrowie!

Impreza trwa równo trzydzieści minut.

Gdy wszyscy zbierają się do wyjścia, Robert uświadamia sobie, że jeśli nie złapie któregoś z prezesów za mankiet i nie załatwi tego, po co przyjechał, za chwilę nikt się już nim nie będzie zajmował. Murzyn zrobił swoje.

– Panie Jerzy...

Wiceprezes odwraca się uprzejmie i unosi brwi.

– Musimy omówić sprawę mojego wyjazdu na Białoruś. Delegacja, zaliczka... no i zatrudnienie Katarzyny, tej trzeciej, mówiliśmy przez telefon, pamięta pan? Trzeba też dla niej zainstalować dodatkowy komputer.

– A, oczywiście, oczywiście... Tylko że teraz mam zebranie, właściwie już jestem spóźniony, wszystko ustali pan z moją... z panią Ewą, dobrze? To mówi pan, że kliknięć ile?

– Sto siedemdziesiąt tysięcy.

– Wspaniale, wspaniale! Aż się wierzyć nie chce... To więcej, niż wszystkie pozostałe... nikogo nie obrażając. Pan wyznacza nowe standardy, panie Robercie. Ja w pana zawsze wierzyłem. A jutro dostaniemy pierwsze informacje z punktów sprzedaży. Dyrektor Adamski mówił mi, że należy się spodziewać totalnego sukcesu. Powiem panu w zaufaniu, panie Robercie, rozważaliśmy nawet podniesienie Toruniowi ceny od tego tygodnia, ale ostatecznie uznaliśmy, że rozepchnięcie się na rynku czytelniczym będzie ważniejsze niż doraźny wynik finansowy. Jeszcze do tego wrócimy, wyślę do pana maila, żeby się pan ustosunkował do propozycji. Niczego bez pańskiej zgody... A na razie ma pan chyba co robić?

– Aż za wiele.

– W takim razie ściskam pana! Ewuniu! Proszę, żebyś obsłużyła naszego bohatera... Jak my to ustaliliśmy?

– Na Białoruś cztery tysiące zaliczki, pensja dla nowej – dwa i pół brutto, Justynie tysiąc pięćset na górkę. – Robert postanawia ugrać, ile się da. – Będę musiał trochę przemeblować pokój w związku z trzecim miejscem pracy: krzesło, lampka, jakieś drobiazgi... w sumie, dajmy na to, pięćset złotych. I chciałbym mieć wolną rękę w sprawie najbliższych objętości.

– Tysiąc pięćset na górkę, jak pan to był uprzejmy określić... Pan wie, że teraz mamy kryzysowe realia. Idziemy doliną łez.

– Wiem. Dlatego wszystko tak skromnie liczę.

– Trochę nas ten pański sukces szarpnie po kieszeni.

– Będą wpływy z punktów...

– Na to liczę. Jeżeli uda się panu utrzymać zwiększoną sprzedaż, Toruń może do końca roku przegonić wynikami Szczecin.

– To było moje ukryte marzenie od lat.

– Niech pan sobie nie żartuje. Ja się naprawdę cieszę, firma potrzebowała takiego sukcesu. Już dobrze, dobrze. Objętości mogą panu wzrosnąć razem z przypływem reklam, ale proszę trzymać standardową proporcję. A w pozostałych sprawach pani Ewa ma moje pełne plenipotencje. Wy się jeszcze nie znacie?

– Ewa. – Właścicielka morelowej spódniczki podaje wypielęgnowaną dłoń i leciutko zgina kolana. Nogi ma mocno opalone, na łydce wytatuowany ogon smoka, którego tułów wypada zapewne na udzie... Ciekawe, w którym miejscu ukrywa się paszcza?

– Robert Pruski. Gdzie możemy załatwić...?

– Siądziemy u panów prezesów, akurat zaraz mają spotkanie na zewnątrz. – Asystentka prowadzi go do gabinetu. Siadając za biurkiem prezesa, odchyla się w obrotowym fotelu i zamaszystym ruchem zakłada nogę na nogę. Najwyraźniej ma świadomość, jakie to robi wrażenie.

– Zaczniemy od akceptacji przelewu w związku z wyjazdem...

Konkretna, dobrze zarabiająca, bardzo młoda, bardzo wysportowana i bardzo pewna siebie. Na pewno je tylko sałatki i łyka wieczorami suplementy diety. Jednym słowem: kobieta-rakieta, od której trzeba się trzymać jak najdalej. A ty zapomniałeś nawet poprosić o premię dla siebie. Liczyłeś, że sami wyjdą z inicjatywą? Człowieku... tyle lat – i się nie nauczyłeś...

Załatwienie formalności zajmuje Rakiecie nieco ponad dziesięć minut. Nie będzie nowego komputera dla Kasi, magazyn wyda używany, za to z pełnym oprogramowaniem. Prosto ze zlikwidowanej redakcji w Ostrołęce. Jeszcze dzisiaj wyślą kurierem.

– Gdyby się okazało, że coś nie dochodzi, może pan dzwonić bezpośrednio na moją komórkę.

– Obawiam się, że jeszcze jej nie mam.

– Już pan ma. – Ewa potrząsa eleganckim smartfonem. – Wysłałam panu wizytówkę.

Pik-pik – wizytówka doszła.

– To ja już sobie pójdę, muszę się spieszyć, bo trzeba jeszcze dzisiaj załatwić białoruską wizę.

– Wie pan, gdzie jest ich ambasada?

– Na Wiertniczej. Przyjmują do czternastej, dlatego...

– Dlatego pana nie zatrzymujemy. – Asystentka wstaje z fotela i wyciąga rękę.

Nie zatrzymujemy... My – firma? Znowu wracasz na swoje miejsce, człowieku.

Zarzuca plecak na ramię i najchłodniej, jak potrafi, mówi „Do widzenia”.

Pani Ewa jest już zajęta swoją komórką.

Robert wychodzi na ulicę.

* * *

Chociaż dzień jest pochmurny i wietrzny, czekająca w kawiarni po drugiej stronie ulicy Iwona usiadła w ogródku, który zajmuje większą część chodnika. Na ramiona zarzuciła granatowy sweterek grzecznej uczennicy, przepastną torebkę z rzeczami przewiesiła przez oparcie krzesła. Przed nią pusty talerzyk po czymś kruchym i słodkim, obok wysoka szklanka z resztkami brązowej piany.

– Przepraszam, że tyle czekałaś. Zmarzłaś?

– Nie... może trochę. Jak w firmie?

– Są kompletnie nieprzemakalni. Poczęstowali mnie tortem i pobiegli za kolejnymi sprawami. Pełen teflon. W sumie dobrze, bo szybko.

– Robert... mam prośbę.

– Dziś spełnię każdą.

– Na pewno?

– Raz kozie śmierć.

– Od razu mówię, że przemyślałam to dobrze. Chcę jechać na Białoruś.

– Iwonka... złotko... po co ci to?!

– Chcę zobaczyć, jak go łapią i wsadzają do klatki o grubych prętach. Chcę widzieć go zgiętego i spałowanego. Chcę to poczuć.

– Zobaczysz w telewizji, nagrasz sobie.

– Robert, proszę cię... Ty też możesz zobaczyć w telewizji.

– Ja jadę, żeby zarabiać pieniądze.

– Zapłacę wszystkie koszty mojego pobytu i dołożę się do podróży. A czym my właściwie tam...?

– My?

Iwona gładzi go po policzku. Ręce ma zimne, paznokcie pomalowane na szaro. Kelner przynosi kartę, ale Robert zdecydowanie dziękuje. Wyciąga papierosa, przysuwa sobie talerzyk z okruszkami. Ona sięga do torebki po dzwoniącą komórkę, lecz tylko rozłącza rozmowę.

– Co mi powiedziałeś przed chwilą? Spełniasz każdą prośbę czy nie?

– Spełniam... – Przez chwilę nic nie mówi, bawiąc się niezapalonym pall mallem. – Właściwie się cieszę. Wynajmiemy sobie pokój w hotelu w Grodnie, zrobimy wycieczkę. Tam jest podobno bardzo ładnie. Połączymy przyjemne z pożytecznym. Już mi się to nawet podoba... A wzięłaś ze sobą paszport?

– Wzięłam.

– Czyli już wcześniej...

– Tak, wcześniej.

– No dobrze... To chodź, bo nam zamkną ambasadę. Wkład w podróż możesz zacząć od opłacenia taksówy, ja nie mam już ani grosza. Przelew będzie po piętnastej, wtedy się odwdzięczę.

Dojazd na Wiertniczą zajmuje prawie pół godziny.

Jak ludzie mogą funkcjonować w mieście, w którym pokonanie każdego kilometra ulicą zajmuje dziesięć minut? Przecież pieszo byłoby szybciej. Po co im tutaj samochody? Powinni wrócić do riksz, jak w czasie okupacji.

Pod wysoką furtką z herbem Białorusi stoją cztery osoby: młody mężczyzna wyglądający na Wietnamczyka, czarnoskóra kobieta i dwóch facetów sprawiających wrażenie rodaków. Jeden w żółtym dresie i adidasach, drugi w białej czapce z daszkiem. Szerokie, rumiane twarze.

– Czy państwo po wizę albo złożyć wnioski?

Polacy patrzą beznamiętnie.

– My tu ciekamy za wiza, ale za wnioskiem pan i pani nie musi ciekać wciale, bo tam jest firma... – Azjata uśmiecha się, spoglądając na Iwonę. Dłonią ozdobioną sygnetami wskazuje budynek ukryty w krzakach na sąsiedniej posesji. – Pośsiednićwo. U nich najsibciej. Bez firma dwa tygodnie ciekać cieba.

– Dzięki, bracie.

Przez zdziczały ogród wchodzą do parterowego baraczku. Dwa pomieszczenia i przeszło dziesięć osób. Gorąco, duszno. Dwie młode kobiety za biurkami. Klekocą klawiatury, szumią drukarki, trzaskają szuflady szafek wypełniających ściany po sufit. Kilku czekających głośno rozmawia przez komórki, przekrzykują jeden drugiego.

– Kto z państwa jest ostatni?

Zgłasza się niski jegomość w sztucznie powycieranej skórzanej kurtce.

– Wy tylko po odbiór dokumentów? – pyta.

– Nie, nie... – Robert pochyla się nad rozmówcą. – Dopiero składamy wnioski.

– Weźcie od razu formularze, tam leżą.

– Ile się czeka?

– Z tymi tutaj – Wytarta Kurtka wskazuje ręką kobiety przy biurkach – trzy dni, jak zrobicie dopłatę za ekspres. Pięćdziesiąt dolarów.

– No pięknie. Iwonka, ty masz jakiś długopis?

– Specjalnie dla ciebie, redaktorze.

– Pan dziennikarz? – Kurtka przysuwa się do Roberta najbliżej jak może. – Nie dostaniesz pan wizy. Papiery wszystkich dziennikarzy odsyłają do Mińska, do milicji.

– Nie muszę pisać we wniosku, kim jestem.

– To nic nie da. Mają bazę nazwisk. Kiedyś tego nie było. A z jakiej telewizji?

– Z prasy.

– Uuu... chyba jeszcze gorzej.

– Dzięki za pocieszenie. – Robert odwraca się od nowego znajomego i mimo wszystko wypisuje wniosek. Ród matki, adres do korespondencji, w rubryce z celem wyjazdu wstawia: „Odwiedziny u krewnych”. Zostały cztery rubryczki do końca, kiedy dziewczyna zza biurka wstaje. Stłoczeni klienci protestują, ktoś próbuje zadać jakieś pytanie, ale ta jest nieugięta. Godzina czternasta – na dzisiaj koniec.

Klienci wysypują się do ogrodu.

– Kurwa ich mać, od dwunastej stałem. – Jegomość w czerwonej koszuli i z saszetką w ręce wyciąga paczkę golden americanów.

Robert zastanawia się przez moment, gdzie jeszcze można kupić te fajki. Pewnie na Białorusi. Iwona próbuje się uśmiechnąć.

– Spróbujemy jutro?

– Spróbujemy czegoś zupełnie innego. Wnikniemy tam wejściem awaryjnym.

Gdy idą powoli w stronę Powsińskiej, Robert zaczyna wykładać nowy plan.

– W jednej z moich dawnych redakcji był taki koleżka, Mirek. Fajny gość, tylko ciągle pakował się w kłopoty. Zrobił dziecko sekretarce, potem oskarżył w tekście jednego ważnego pana, że handluje narkotykami. Tamten kazał mu albo wypierdalać z Torunia w podskokach, albo proces, a widać było, że Mireczek przeholował i przegra. Zdał sprzęt, zahaczył się w Warszawie przy jakiejś fundacji pomagającej uchodźcom. Trochę się ogarnął. Kilka lat temu poprosił mnie o pomoc w sprawie pewnej czeczeńskiej rodziny. Kobieta z mężem inwalidą i czworgiem dzieci. Groziła im deportacja. Podzwoniłem wtedy po znajomych, jeden doradca ministra od spraw zagranicznych dał radę sprawę odkręcić. Kobieta dostała pobyt i do dzisiaj przysyła mi kartki na święta. Nawet zaprasza, ale nie mam jej adresu. Mam za to telefon Mireczka.

– Tylko do czego to wszystko nas...?

– Tę Czeczenkę ściągnął tu jej rodzony brat Adlan. Przerzuca ludzi przez granicę. Do Polski, do Niemiec, wozi ich, nie wiem, pod podłogą tira, czy jakoś tak... Spróbujemy gościa odnaleźć. Nie będę czekał tygodnia, aż tamci się zlitują i dadzą wizę... albo nie dadzą. Po prostu nie mamy tyle czasu. Nie mówiąc o tym, że ktoś musi robić „Głos”. Zanocujemy w Warszawie, ty złożysz jutro rano, legalnie, podanie i za trzy dni będziesz miała wizę. Ja popróbuję z Czeczenami.

– Chcesz jechać przez zieloną granicę?

– A jakie mamy wyjście? Odpuścić?

Robert wybiera w komórce numer kolegi. Idą dalej poszczerbionym chodnikiem, mijając niepasujące do siebie elewacje domów i ciasno zaparkowane kolorowe samochody, w większości bardzo duże i bardzo drogie.

– Mirek? Robert Pruski... Dawno, fakt... W Warszawie jestem... To może innym razem... Teraz mam pilną sprawę. Pamiętasz, jak zajmowaliśmy się tą Hedą, co miała męża bez nogi? Nie, nie, chodzi mi o tego jej braciszka z mafii, Adlana. Coś ty? Nigdy. Tylko... gdzie go mogę znaleźć w Warszawie? Aha... Nie, sam sprawdzę. No, ryzyk-fizyk, najwyżej się nie da. Dzięki. Zadzwonię wieczorem.

– I co?

– Dał mi adres jakiejś szaszłykarni na Pradze. Tam trzeba popytać. Może połączymy przyjemne z pożytecznym i się tam najemy.

– Ty zawsze tak mówisz?

– Jak?

– Łączyć przyjemne...

– Mój tata miał takie powiedzonko. A co?

– Nic, nic... czasami jesteś taki śmieszny. Twój tata był wesołkiem?

– Tylko jak był podpity.

* * *

Szaszłykarnia – obita sidingiem drewniana budka o dumnej nazwie Kaukaz – stoi w środku podwórza otoczonego na wpół zrujnowanymi kamienicami.

Nad głowami obwieszone bielizną balkony – wyglądają, jakby miały się zaraz urwać. Pod nogami szaroczarny piach wymieszany z niedopałkami. Kilkoro malców w różnym wieku siedzi na dachu krzywej szopki. Machają nogami, jedząc chipsy i batoniki w kolorowych papierkach. Na ławce, w kącie podwórza, dwie młode dziewczyny z wózkami palą papierosy. Jedna ma na nogach białe kozaki z mnóstwem otworów w cholewkach, druga – różowe klapki.

Lista dań wywieszona na zewnętrznej ścianie knajpy może przyprawić o zawrót głowy.

Pilaw, żiżig czorpa, dołhacz, siskał-czurek, samych zup ze dwanaście rodzajów. W środku tylko dwoje elegantów koło trzydziestki. Najwyraźniej przybysze z centrum miasta. Terenowe volvo, które Robert i Iwona minęli przed chwilą, na pewno ma z nimi coś wspólnego. On, w idealnie skrojonym stalowym garniturze, jedząc, stuka co jakiś czas w klawiaturę rozstawionego przy talerzu laptopa. Ona, chyba prosto od fryzjera, żuje gumę, pije wodę z cytryną i czyta kolorowy magazyn.

– Dzień dobry.

– Dzień dobry, co państwo sobie życzą? – Czarnowłosy mężczyzna o orlim nosie odsłania białe i srebrne zęby. Mówi po polsku prawie bez akcentu. – Może na początek jest picie? A mamy bardzo dobre placuszki na dzisiaj. Pani nie pożałuje.

Iwona zamawia czepałgasze.

Robert – na jej koszt – twarożek z jajkiem.

Popijając herbatę, obserwuje krzątającego się między kuchnią i kontuarem gospodarza oraz dwójkę elegantów. Po kilku minutach Stalowy Garnitur wstaje, kładzie na kontuarze setkę i oszczędnym ruchem dłoni daje do zrozumienia, że reszty nie trzeba. Orli Nos leciutko skłania głowę i przykłada dłoń do piersi. Klient wychodzi, nie czekając na swoją partnerkę, która dopiero teraz zwija w pośpiechu torebkę, czasopismo, telefon i jeszcze jakieś drobiazgi.

Robert z filiżanką w ręce podchodzi do lady.

– Szukam Adlana.

Czeczen bierze do ręki kilka widelców i zaczyna je wycierać ściereczką. Milczy.

– Jestem przyjacielem Hedy.

– Przyjacielem?

– Pomogłem jej cztery lata temu. Przyjechałem z daleka. Mam interes.

– Interes?

– Trzeba kogoś przewieźć.

– Żadnego Adlana nie ma. Ja nie wiem, o co pytasz.

Robert płaci za jedzenie pieniędzmi Iwony, daje dwadzieścia złotych napiwku. Trudno konkurować z posiadaczami volvo, ale trzeba się starać. Orli Nos chowa pieniądze do szuflady, jego oblicze jest nieprzeniknione.

– Przyjacielu, zapisz moje nazwisko i zadzwoń do Hedy, dobrze? Będę tu z powrotem za dwie godziny.

– Sam zapisz – Orli Nos podsuwa serwetkę i długopis. Nie patrzy na Roberta, ogląda z wielkim zainteresowaniem Iwonę, która rozprawia się właśnie z ostatnim placuszkiem.

– Smakowało, szanowna pani?

– Bardzo smakowało. – Iwona kończy i podchodzi do lady. Podnosi obie dłonie, lekko uśmiecha się do gospodarza i mówi tak wolno i wyraźnie, jak gdyby chciała go poddać hipnozie:

– Niech pan pomoże mojemu koledze.

Oczy i dłonie Czeczena nieruchomieją, widelec spada na podłogę za kontuarem.

– Pomogę. Obiecuję.

– Do zobaczenia.

Wychodzą na podwórze.

– Gdzie ty się tego nauczyłaś?

– Czego?

– Nie ściemniaj. Widziałem i słyszałem. On się zgodził, bo już był cały twój. W sekundę. Też poczułem, jakby mi ktoś po mózgu przejechał grzebieniem.

– Jestem wiedźmą. Mam to po babci.

– I dopiero teraz mi to mówisz?

– Mówiłam ci już...

– To można stosować wobec każdego?

– Nie można. Gdyby to było takie proste, nie miałabym tylu kłopotów. Czasem tylko... kiedy bardzo mi na czymś zależy... i sama poczuję. Zresztą nie wiem, czy tylko mi się nie wydaje... To skomplikowane. I w dodatku... jak jest mi gorzej, wtedy nic nie mogę...

– ...a teraz jest lepiej?

– Jest. I potraktuj to jako komplement.

– Chcę o tym posłuchać. Proszę. Mamy dwie godziny.

– Już nie muszę mówić o facetach? To rzeczywiście postęp. Babcia... nie wiem od czego zacząć... babcia ze strony mamy nie mogła mnie zabrać do siebie, dlatego wylądowałam u ciotki. Bo one obie, babcia i jej siostra, siedziały na starość w wariatkowie. Jestem genetycznie obciążona.

– Ja też. Nie martw się za bardzo. Przezwyciężanie obciążeń jest sensem życia. Przecinanie koła samsary czy jak to się tam nazywa... Co z tą babcią?

– Trzymali je, siostry, najpierw w Gnieźnie i Kocborowie, potem jedna skończyła w Górnej Grupie, tej słynnej, gdzie wybuchł wielki pożar... O tym się dowiedziałam dopiero na rok przed jej śmiercią.

– Poznałaś babcię?

– Tak, spotkałam ją w Świeciu w roku bodaj dwutysięcznym, rozmawiałam wtedy z lekarzami. Okazało się, że napisali dwie prace na podstawie jej wywiadów. Jej i siostry. Obie miały identyczne urojenia. Wydawało im się, że czynią czary. Babcia mi o tym opowiadała piąte przez dziesiąte, była już w naprawdę złym stanie, pomijając nawet to całe wariactwo. Chora na wszystko... Dokąd my właściwie idziemy?

– Połazimy po Pradze, strawimy obiad, wrócimy. Możemy iść w stronę Wisły, jak chcesz. Opowiedz jeszcze o babci.

– Pochodziła spod Kołomyi. Była, tak mi mówiła, uzdrowicielką, rzucała uroki na zamówienie. Za pieniądze, za jedzenie, za pomoc w polu.

– I ona cię nauczyła hipnotyzować ludzi?

– Niczego mnie nie uczyła. Mam to w sobie i już. Ale śmierdzi...

Zza wysokiego drewnianego parkanu, obok którego przechodzą, faktycznie cuchnie. Na szczęście ulica już się kończy, widać nadwiślańskie zarośla. Coraz bardziej poszarpany bruk ulicy ustępuje kłębowisku ostów, dalej resztki ogrodzenia i wysokie trawy, spomiędzy których wyrastają dzikie jabłonie oplecione bluszczem. Kiedyś musiały tu być działki pracownicze. Sądząc po kierunku, ścieżka wydeptana wśród zieleni powinna prowadzić do rzeki.

Iwona idzie przodem, stąpa ostrożnie, starając się nie pobrudzić granatowych pantofelków. Robert za jej plecami przypala sobie pall malla. Jak ona pięknie kołysze biodrami...

– Czuję, że gapisz się na mój tyłek.

– Rozumiem, że to widzenie wiedźmińskie.

Ona podnosi rękę, nie odwracając się. Potrząsa dłonią, jakby chciała zrzucić nieistniejącą bransoletkę.

– Miło jest podobać się mężczyźnie.

Stają nad wodą na mokrym piasku, on obejmuje ją od tyłu. Patrzą na wieżowce po drugiej stronie rzeki i hałaśliwe rybitwy krążące w powietrzu. Pachnie mułem i zbutwiałym drewnem. Iwona kładzie dłonie na rękach Roberta i opiera się na nim. On wsuwa nos w jej czarne włosy, całuje lekko czubek ucha.

– Dziś nocujemy w hotelu – mówi.

– Jak zakochani w podróży poślubnej?

– Ty to powiedziałaś.

– Pojechałam kiczem, co? Pocałuj jeszcze. Tu... – Iwona zwija usta w rulonik.

Całują się długo, obserwowani przez mężczyznę, który stoi ukryty za drzewem.

* * *

Gdy wracają do Kaukazu, wszystkie cztery stoliki w środku są zajęte przez jedzących lub czekających na jedzenie. Orli Nos uwija się, nalewa zupę, przewraca coś na patelni i roznosi pełne talerze. Dostrzega ich jednak i wzrokiem daje znać, żeby poczekali przy kontuarze.

Po odebraniu pieniędzy od dwójki mężczyzn ważących razem co najmniej trzysta kilo wraca szybkim krokiem do kuchni. Przechodząc, mówi po cichu do Roberta i Iwony:

– Chodźcie za mną.

Kuchenka i zarazem spiżarka jest mała, mocno nagrzana, wypełniona do granic możliwości garnkami, słoikami, dzbankami i pojemniczkami pełnymi przypraw. Mieszanina apetycznych zapachów sprawia, że Robert znów czuje głód.

– Tamtędy, proszę pani.

Gospodarz wskazuje Iwonie niewidoczne w pierwszej chwili wąskie, popękane drzwi. Za takimi spodziewać by się należało obskurnej ubikacji, dlatego oboje z Robertem są bardzo zdziwieni na widok saloniku obwieszonego kolorowymi dywanami i sztucznymi kwiatami. Niskie fotele okrywają wzorzyste kapy, na środku stoi ciężka ława z ciemnego drewna, na niej są dwie wielkie marmurowe popielniczki, w glinianym dzbanku płonie pęk kadzidełek. Czuć chłód i szmer klimatyzacji.

Robert stoi wpatrzony w podłączony białym kablem do kontaktu świecący wizerunek Mekki w błyszczącej ramie.

Gospodarz wyciąga paczkę czerwonych marlboro, otwiera ją i kładzie na stole.

– Adlan przyjdzie za pół godziny. Proszę się częstować. Zaraz przyniosę herbatę. Pani coś specjalnego?

– Mogłabym kawę?

– Bardzo chętnie dla pani.

– Ja też mógłbym? Z mlekiem?

– Dla ciebie też.

Gdy Orli Nos znika za drzwiami, Robert przypala pall malla, ignorując podarowane papierosy.

– Chyba jesteś jego królową... Wiesz, że on mnie obraża?

– Dlaczego?

– W ich stronach zwracanie się do kobiety z pominięciem mężczyzny, który ją przyprowadził, jest znakiem lekceważenia. Tylko pewnie się, skubany, nie spodziewa, że ja to wiem.

– Nie ufa ci. To się da wyczuć.

– Zaczarowałaś go, widzi tylko ciebie. Ale mnie to wisi. Niech sprowadzi Adlana, nic więcej nie chcę. Chyba żeby mi podarował ten obrazek z Mekką. Zawiesilibyśmy go nad łóżkiem w twoim mieszkaniu.

Iwona chce coś odpowiedzieć, ale tylko zasłania usta i robi wielkie oczy, bo jeden z kilimów na ścianie obok nich właśnie zaczyna się ruszać. W tym samym momencie dzieją się dwie rzeczy: otwierają się drzwi, którymi tu weszli, i wchodzi Orli Nos z kawami na tacy, a po przeciwnej stronie uchyla się sekretne przejście, którego wcześniej nie zauważyli. Jeden za drugim wchodzą trzej mężczyźni, wszyscy w czarnych skórzanych kurtkach i wyglancowanych butach. Tylko dżinsy mają w różnych odcieniach. Najstarszy i najszczuplejszy – pewnie Adlan – intensywnie pachnie korzennymi perfumami. Wita się tylko z Robertem. Siada, sięga po papierosa ze stołu. Na wierzchu prawej dłoni ma wielką bliznę, coś jak ślad po głębokim cięciu nożem.

Przysuwa sobie wolną popielniczkę.

– To, co zawsze – mówi do Orlego Nosa, nawet na niego nie patrząc.

Coś miedzy tymi dwoma czarnowłosymi mężczyznami nie gra. Robertowi przychodzi na myśl, że może Adlan ściąga z Kaukazu haracz.

Jego towarzysze stają w dwóch kątach saloniku. Jeden ma na palcach wielkie, złociste sygnety. Co zdobi dłonie drugiego, nie widać, bo trzyma je w kieszeniach kurtki.

– Jak mogę dla ciebie coś zrobić? – Ich szef ma silny, śpiewny akcent.

– Czy Heda dobrze się czuje?

– Bardzo dobrze. Mieszka w Poznaniu. Jest zdrowa.

– Muszę się dostać na Białoruś. Nie mam i nie dostanę wizy.

– Jak prędko chcesz?

– Jak najprędzej, nawet zaraz.

– Pojutrze jedziemy. Przez Litwę.

– Mnie pasuje każda droga.

– Możesz czekać Druskienniki?

– W Druskiennikach? Wolałbym zabrać się z wami gdzieś z Polski. Nie mam własnego samochodu.

– Skradli?

– Nie. Po prostu jeżdżę pociągami. Dla zdrowia.

Na mocno wyrzeźbionej twarzy Adlana pojawia się cień uśmiechu.

Orli Nos wnosi niewielką szklankę z herbatą i coś, co wygląda na miseczkę powideł. Ochroniarze stoją bez ruchu w oczekiwaniu, gospodarz także. Adlan nabiera trochę dżemu na łyżeczkę, smakuje, mruczy z aprobatą i zsuwa do szklaneczki połowę objętości spodka. Dopiero wtedy właściciel lokalu wychodzi i bardzo cicho zamyka za sobą drzwi.

Czeczen pije herbatę małymi łyczkami, nad czymś się zastanawia. Wreszcie unosi dłoń i celuje w Roberta palcem wskazującym.

– Na drodze między Augustów i Sejny, zaraz za samym Augustów, jest bar z rybami. Po lewej stronie go masz, jak jedziesz do Litwy. Zielona i złota tablica. Tam możesz czekać. W czwartek bardzo rano. Czekaj o trzeciej.

– Trzeciej w nocy?

– Tak my będziemy jechali. To masz dobrze?

– Będę na pewno. Możesz mi dać swój numer telefonu? Na wszelki wypadek, jakby się coś miało poprzesuwać...

– Na razie nie trzeba tobie. Ty tam czekaj. My przyjedziemy. Telefon ci dam potem.

– Będę potrzebował także powrotu.

– Zabierzemy w jedną stronę, tak zabierzemy w drugą. Ty możesz być bardzo spokojny.

Dopija herbatę i wstaje. Dopiero teraz przygląda się Iwonie, ale nawet jeżeli coś na jej temat pomyślał, nie daje tego po sobie poznać. Żegna tylko Roberta, wychodzi, za nim ochroniarze.

Robert z Iwoną wracają przez kuchnię do sali ze stolikami. Siadają, on uruchamia Internet w telefonie, by sprawdzić, czy wypłata już wpłynęła na konto i gdzie można niedrogo zanocować. Strony www otwierają się bardzo powoli. Ale wypłata jest... Co za ulga.

– Będę ci mógł dzisiaj oddać pieniądze.

– Może najpierw daj tym, którym zalegasz dłużej.

– Rozumiem, że moje przejściowe trudności są już dla wszystkich...

– Nie obrażaj się.

– Gdybym chciał spłacić wszystkich moich wierzycieli, musiałbym dostać sześć wypłat naraz.

– Ja mogę poczekać.

Orli Nos z własnej inicjatywy przynosi czerwone wino w filiżankach do kawy. Proponuje dalszy poczęstunek na koszt baru. Całym swoim jestestwem okazuje Robertowi poważanie.

– Będzie panu najmocniej smakowało. Bardzo, bardzo.

Po pięciu minutach na stół wjeżdża baranina z cebulą i przypieczonymi talarkami ziemniaków. Czuć rozmaryn. Niebo w gębie. Gospodarz dolewa Iwonie wina z białego dzbanka, Robert swojej filiżanki nie rusza.

– Znajdziemy sobie niedrogi hotelik, widzę tu taki jeden na Mokotowie, zaraz zadzwonię i zamkniemy się na długo w pokoju. Co ty na to?

– To nie pójdziemy do teatru? – brwi Iwony unoszą się jak skrzydła jaskółki. Chce być zabawna, a robi się jeszcze bardziej sexy.

– Pójdziemy, gdzie chcesz. Ale potem...

– ...zamkniemy się w pokoju.

– Otóż to!

46

Wtorek, 29 czerwca, Warszawa

Tego wieczoru odwiedzają jeszcze kolejno: księgarnię, sklep z męskimi butami, Ogród Łazienkowski, kantor wymiany walut, gdzie kupują dolary, w końcu knajpkę przy Puławskiej, w której jedzą kolację. W hotelu Iwona zasypia kilka minut po wejściu do pokoju. Robert ściąga jej buty i kładzie się obok w ubraniu. Śpią do rana, przytuleni jak dwa koty w kołysce.

Ona budzi się pierwsza. Zmywając przed lustrem wczorajszy makijaż, stwierdza, że już trzeci raz w tym tygodniu przetrwała noc bez tabletek nasennych.

Robert tak na mnie działa? Jedyne wyjaśnienie. Moje ciało wybrało go, niezależnie od woli. A ciało chyba wie, co jest dla niego dobre.

Uśmiecha się do siebie, układając mokrymi dłońmi niesforne włosy. Chwilę grzebie w swojej przepastnej torebce, wyciąga gumkę, która pomaga jej zamienić wściekłą burzę na głowie w zgrabny pióropusz. W uszy wpina duże kolczyki: szklane kulki na srebrnych sprężynkach. Wyciąga cień do powiek, przybliża twarz do lustra. Widok własnych zmarszczek w kącikach oczu nie robi dziś wrażenia. Ciemność się rozproszyła, powietrze jest sprężyste i przesycone energią.

Jesteś zakochana, zakochana, zakochana... Nie myślisz o pracy, nie myślisz o przeszłości... i dobrze ci z tym! Nie boisz się ani ludzi, ani podróży, wszystko jest możliwe.

Przychodzi jej do głowy, że mogłaby zadzwonić – po raz pierwszy od przeszło roku – do swojej siostry. Ale odkłada to na później. Wyjmuje z torebki karminową szminkę. Słyszy, że Robert wstaje z łóżka.

Hotelowe śniadanie smakuje wybornie.

Oboje przynoszą sobie po dokładce serów i wędlin, a na deser, do kawy, biorą jeszcze maleńkie rogaliki nadziane powidłami z jagód. Pycha... Za kwadrans ósma stoją jako druga i trzecia osoba w kolejce przed baraczkiem pośrednictwa wizowego. Mieli szczęście, bo następni kolejkowicze nadchodzą teraz szybko, dosłownie jeden po drugim. Gdy pierwsza pani z biura pojawia się, by otworzyć drzwi, ogonek liczy już przeszło piętnaście osób.

Wniosek Iwony wypełniony jest prawidłowo, dolary lądują w kasie. Robert zamawia taksówkę i przed dziewiątą oboje wsiadają do pociągu. Wagon, kiedyś pierwszej klasy, teraz przemianowany na drugą, pełen jest ludzi, ale większość z nich wysiada w Sochaczewie i Łowiczu. Od Włocławka podróżują sami, rozłożeni wygodnie na ciemnoczerwonych, porozpruwanych tu i ówdzie fotelach. Iwona rozmawia przez komórkę z kilkoma klientami, umawia spotkania na wieczór i jutrzejszy dzień. Robert najpierw dzwoni do Katarzyny, by znowu poprosić o podwiezienie do Siniewa, potem długo konferuje z Justyną w sprawie najbliższego numeru „Głosu”. Trzeba się cholernie spieszyć. Jest już wtorek, jutro do północy numer musi być w druku, a jeszcze go nie zaczęli.

Gdy kończą naradę, dzwoni właściciel jego mieszkania. Potem – kolejno – trzy redakcje. Radio chce nagrać komentarz, umawiają się na trzyminutowy tekst, który Robert wygłosi przez telefon, gdy wysiądzie z pociągu. Telewizja Kujawy zaprasza na nagranie w plenerze, redakcja z Gdańska szykuje większy reportaż i chciałaby wejść do redakcji w trakcie przygotowywania numeru. Kujawiaków Robert odsyła do Justyny, gdańszczan zaprasza na późny wieczór do siedziby „Głosu”.

Po telewizjach dzwoni Szymon. Na Białorusi bez zmian, obława trwa. Jeszcze żaden z dziennikarzy nie połączył zabójcy z Torunia i Wampira z Nowej Drogi.

– Ale wiesz, Robercie, że to tylko kwestia czasu – mówi Szymek szybko i głośno, jakby się bał, że ktoś mu przerwie. Jest podenerwowany. Wreszcie zdradza, dlaczego właściwie zadzwonił – cały aż pali się do pisania.

Robert przez kilka minut cierpliwie przekonuje go, żeby zaczekał do czwartkowego wieczoru. Mówi o wyjeździe na Białoruś, a w pewnym momencie przypomina ostro, czyj to właściwie jest temat. Kiedy emocje po obu stronach słuchawki stygną, obaj ustalają, że jednak wystartują razem – w „Głosie” i w piątkowych „Nowinach”.

Chowając telefon do kieszeni, Robert zastanawia się, czy Szymuś wytrzyma i będzie lojalny.

Gdy pociąg staje w Aleksandrowie Kujawskim, do Iwony dzwoni policja. Nie zastali jej w domu, a chcą ją jak najszybciej wezwać na przesłuchanie w związku z odnalezieniem ciał rodziców i śledztwem. Umawiają się na następny dzień.

– Ciekawe, skąd mieli numer mojej komórki.

– Może ubezpieczałaś jakiegoś gliniarza? – Robert wstaje i wygląda na korytarz. Upewnia się, że konduktor nie chodzi po wagonie, zamyka drzwi, zasłania je zieloną firanką, otwiera okno i zapala papierosa. Iwona podciągnęła nogi pod siebie, siedzi w pozie kopenhaskiej syrenki, pęd powietrza rozwiewa jej włosy, które wymknęły się spod gumki.

– Powiedz mi, Robert, czy ty zawsze żyłeś... bez przerwy improwizując?

– To jest improwizacja kontrolowana.

– Zauważyłam, ale... to tempo...

– Nie powiem, żeby mi nie odpowiadało. Jak się zajmujesz różnymi sprawami, nie masz czasu na depresję.

– Ani siły na seks. – Iwona się śmieje i przesuwa w kąt przedziału.

– Zdawało mi się, że ty pierwsza zasnęłaś. – Robert zamyka okno, siada naprzeciwko i pochyla się ku niej z poważną miną. – Kiedyś jeszcze bardziej się ze wszystkim szamotałem. Dlatego nie dałem rady... wiesz... połączyć dzieci, żony, kolegów w knajpach, pracy i własnych obsesji. Teraz i tak dużo rzeczy olewam. Nie oglądam telewizji, nie chodzę na wybory, nic nie kolekcjonuję, na motoryzacji się nie znam, na mecze nie uczęszczam, malować już przestałem, życia towarzyskiego nie prowadzę. Mogę pracować i muszę pracować. Żeby nie zwariować. Ale zwolnię trochę, kiedy skończymy z tą sprawą.

– Wiesz, że to nieprawda.

– Prawda. Taki temat jak Rusek komuś takiemu jak ja trafia się raz. A potem rzeka przeznaczenia rozleje się leniwie... Zobaczysz. Jeszcze będziemy się razem nudzić.

– Chciałabym... żyć jak normalni ludzie.

– Tak zwani normalni.

– Ty wracasz z pracy, ja robię jedzenie, potem idziemy tak jak wczoraj na spacer. Nie chciałbyś?

– Tak będzie. Klamka już chyba zapadła.

– Jaka klamka?

– Twojego mieszkania.

47

Jadąc z Katarzyną do Siniewa, Robert czuje, że coś jest nie tak. Założyła wielkie, ciemne okulary, które zasłaniają jej pół twarzy, ale po zaciśniętych ustach znać stres. Bębni palcami w kierownicę, nie włączyła stacji z przebojami, nie zadbała jak zwykle o ekspozycję dekoltu, włosy ma spięte frotką w przekrzywiony kucyk. Gdy mijają zjazd na Ciechocinek, spod czarnych szkieł spływa łza.

On zagaduje ostrożnie raz i drugi, ale Kasia tylko pociąga nosem. Przez dobre pięć kilometrów posapuje i wzdycha, aż wreszcie przestaje udawać. Wyciąga ze schowka chusteczki, głośno smarka i chlipie już całkiem jawnie. W końcu zdradza, w czym rzecz. Mąż rolnik nie jest zadowolony, że podjęła pracę w redakcji. Niezadowolony to mało powiedziane. Zrobił awanturę.

– A kiedy mu powiedziałaś?

– Wczoraj wieczorem, jak mecz się skończył.

Robert nie pyta, jaki mecz i w co grali.

– Może nie trzeba było brać chłopa z zaskoczenia i po fakcie, tylko się go wcześniej poradzić? Albo przynajmniej udać, że się radzisz, a potem i tak zrobić swoje.

– Cholerka ciężka, dlaczego to zawsze ja się muszę naginać? Dlaczego chłopy takie są? Że się rządzą we wszystkim i zawsze... No, czemu?

– Nie wiem.

– Co ja mam teraz zrobić?!

– Powiedz mu, że bardzo ci na tej pracy zależy, że będziesz przynosić pieniądze i chyba nie chciałby mieć za żonę kury, co tylko gotuje i sprząta.

– On by właśnie chciał.

– To spróbuj go może rozbroić, rozmiękczyć...

– Na przykład?

– Nie wiem, co on lubi. Wejdź mu do łóżka w stroju aniołka albo pielęgniarki.

– Może zakonnicy, co nie? To właśnie typowe dla chłopów. Myślisz, że się rozwiąże problem, jak...

– Ja bym się dla zakonnicy zgodził się na wszystko.

– Jesteś pies na baby, Justyna mnie ostrzegała.

– Czeka nas chyba poważna rozmowa, skoro ona opowiada takie rzeczy na temat przełożonego.

– Ja nic nie powiedziałam, redaktor. Zresztą mówiła w żartach. Ty mnie teraz wciągasz w jakieś...

– Wydaje mi się, że chciałaś, bym ci coś poradził w związku...

– No, ale nie takie rzeczy!

– Ten twój...

– Sebastian.

– Może on by się ze mną spotkał i pogadalibyśmy jak Polak z Polakiem?

– Jezuniu, redaktor! Naprawdę byś mógł się z nim zobaczyć?

– Dlaczego nie?

– Ty nie wiesz, jaka jesteś dla mojej rodziny gwiazda z telewizji... A kiedy Justyna występowała... tobyś, normalnie, nie uwierzył! Teściu sąsiadów zawołał, węgorza nakroił... On akurat popiera, żebym poszła do pracy. Spotkasz się z Sebastianem?!

– Spotkam.

Dalszy ciąg podróży mija w pogodnym nastroju. Słońce świeci zza mlecznej firanki wysokich chmur, Kasia włącza radio, opowiada kilka anegdot z życia wsi. Kilometr przed Siniewem, robiąc slalom między dziurami w drodze, wesoło podśpiewuje. Trąbi na kota. Gdy dojeżdżają pod barak Teresy, od razu dzwoni do męża. Robert wychodzi i kłania się nisko sąsiadce, która właśnie wyszła za próg, by nakarmić kury.

– Panny Teresy nie ma. – Jasikowa odsyła gości z powrotem do Podgustowa.

Mogliśmy od razu sprawdzić plebanię. Robert opiera się o auto, Kasia jeszcze rozmawia, ale ręką daje mu znać, by wsiadał, bo zaraz skończy.

– Sebastian – mówi, chowając komórkę i kładąc ręce na kierownicy – spotka się z tobą zawsze, ale najlepiej by było, jakbyś przyjechał do nas od razu. Teściu by normalnie zatańczył z radości. Co? Nie ma Teresy w domu?

– Jest u księdza. A ja mogę do ciebie przyjechać jeszcze dziś.

– Jesteś kochany. Zadzwonię uprzedzić.

– Zadzwonisz spod plebanii, jedźmy teraz, proszę cię.

Katarzyna rusza, wzniecając kurz. Jasikowa macha im na pożegnanie.

* * *

Parkują przed kolumnowym gankiem, który ktoś pomalował na zielono, dodając żółty szlaczek i znak krzyża nad wejściem. Robert stuka mosiężną kołatką o lwim pysku – raz, drugi... Nikt nie otwiera.

– To pan?! – Teresa wychodzi z ogrodu na wybrukowany kostkami podjazd. Wygląda jak rusałka. Rozpuszczone, mokre włosy, biała, półprzezroczysta sukienka do kolan, na nogach sandały. Podtrzymuje na biodrze wiklinowy kosz.

– Wieszałam pranie. Wejdźcie, wejdźcie... proszę. Jest otwarte. Księdza nie ma.

Najpierw mały przedpokój, potem większy, za nim salon pełen portretów papieża, które wyglądają na dzieła malarzy naiwnych. Przepastne skórzane fotele, dużo książek. W kącie stary zegar z wahadłem. Teresa prowadzi ich do kuchni. Pachnie zupą grzybową i cebulą.

– Mam zrobić herbaty?

– Ja bym się napił kawy. Może być rozpuszczalna. Z mleczkiem.

– Mnie wystarczy woda. – Kasia siada przy dużym czarnym stole zastawionym talerzami pełnymi czereśni. – Mogę się poczęstować?

– Czeresienki z naszego ogrodu. Dam pani jeszcze na drogę, jak będą smakowały. – Teresa znika na chwilę w spiżarni, Robert staje przy ozdobionym krótkimi firankami oknie z widokiem na ciągnący się daleko sad. W polu za drzewami pasą się krowy. Łąka, którą skubią, jest żółta od mleczy, a one mają na uszach żółte kolczyki.

– Pani Tereso... Nie mam jeszcze dla pani tych dokumentów do urzędu pracy, ale przyjechaliśmy w innej, pilniejszej sprawie. To nie ma już nic wspólnego z moim tygodnikiem. To prywatna rozmowa.

– Dlaczego pan nie siada?

– Czekam, aż pani usiądzie.

– Już, już... Ile panu mleczka nalać?

– Sam wleję. – Robert sięga po przyniesiony przed chwilą kartonik. – Niech pani posłucha uważnie... Gdyby się pani dowiedziała, że pani tata żyje...?

– Dlaczego pan mnie o to pyta?

Robert bierze do ręki swoją szklankę. Patrzy Teresie w oczy i dopiero teraz zauważa, że są oliwkowozielone. Nie ma w nich strachu, ale jest napięcie.

– Widziałem się z pani ojcem.

– Jak to?

– Widziałem pani tatę i rozmawiałem z nim.

– Gdzie?

– W Sopocie.

– Co? Przepraszam...

– Pani ojciec tam mieszka.

– Mój ojciec?

– Tak. I bardzo chce się z panią spotkać.

– Ale dlaczego?

– Dlaczego tak późno?

– Dlaczego on... Kim on jest? Skąd pan się...? Czemu dopiero...? Dlaczego w Sopocie?

– Już pani wszystko tłumaczę... Niech pani nie płacze... – Robert odstawia napoczętą kawę, podchodzi do krzesła Teresy. Bierze jej głowę w obie ręce, przyciska do siebie. Katarzyna zjada jedną czereśnię za drugą. Ramiona Teresy lekko drżą. – Ja nie... ja chciałam... nie chciałam... Ja nie mogę... – Jej rude loki i łzy spływają Robertowi po nadgarstkach.

Dziś jest Dzień Płaczących Kobiet. A ty, człowieku, jesteś aniołem pocieszycielem. Bądź rycerzem. Dasz radę.

– Pójdę zadzwonić do Sebastiana, dobrze? – Katarzyna wychodzi, nie czekając na odpowiedź. Robert i Teresa nie ruszają się. Z pokoju obok dobiega głośne tykanie zegara, gdzieś na polu szczeka pies. Po minucie Teresa prostuje się gwałtownie i poprawia włosy. Oczy ma ciągle załzawione, ale twarz jasną. Stoi przed Robertem, niewiele niższa od niego, patrzy mu prosto w twarz.

– Bardzo się cieszę.

– To nie wszystko. – Robert uśmiecha się do niej jak do małego dziecka. – Tata chce panią zabrać do siebie. Ma piękny dom blisko morza, mieszka z psem...

– Blisko morza?

– Tak.

– Jaki on jest?

– Samotny. Nie rozmawiałem z nim długo, ale wydaje mi się, że czuje się wobec pani winny. Winny tego, że tak długo się nie pojawiał, że zwlekał. Wytłumaczył mi, dlaczego to się stało...

Rozmawiają jeszcze kwadrans.

W powrotnej drodze do Torunia Robert dzwoni do Eligiusza.

48

Rower rozlatuje się przeszło dziesięć kilometrów przed celem. Barachło! Major, stękając, odciąga gruchota na kilka metrów w głąb zarośli, zdejmuje z kierownicy worek z prowiantem, przepakowuje swój węzełek i zostawia złom, upewniwszy się, że ze ścieżki niczego nie widać. Kilka minut krąży w poszukiwaniu odpowiedniej gałęzi, na której mógłby się opierać, idąc.

Dwa razy słyszał helikopter, raz wydawało mu się, że w perspektywie szerokiej przesieki widzi kilku ludzi. Poza tym – nic niepokojącego.

Gdy dochodzi, właściwie gdy udaje mu się dowlec się do młyna, jest już ciemno. Księżyc nie świeci i nawet jego przyzwyczajone do mroku oczy nie są w stanie ocenić wszystkich szczegółów. A trzeba być ostrożnym.

Koncentruje się na dźwiękach.

Stojąc kilkanaście metrów od omszałego płotu otaczającego puste zabudowania, słyszy wiele: skrzypienie gałęzi o gałąź gdzieś po prawej stronie, cichy szum w koronach drzew nad głową i ledwo, ledwo słyszalny plusk wody w rzeczce nieopodal. Dużo głośniejsze jest rytmiczne dudnienie w jego własnej głowie i świszczący oddech, który zwiastuje rozwijające się zapalenie płuc.

Gorączka trawi go już drugą dobę. Ale doszedł.

Cały czas czujny, z odbezpieczonym pistoletem w ręce, wchodzi, kuśtykając, na zarośnięte chwastami podwórze. Słyszy, jak jakiś mały zwierzak, który chował się tutaj, czmycha w popłochu. Klucz do drzwi jest tam, gdzie go ukrył: pod belką przy fundamencie czegoś, co kiedyś było chlewem, a teraz jest poszczerbionym kikutem muru porośniętego młodymi brzozami. Wraca przez podwórko, po drodze opiera się o studnię. Doszedł, to fakt, lecz jest ledwo żywy. Ostatnie kilka metrów. Dobrze naoliwiony ostatnim razem zamek w drzwiach ustępuje łatwo. Dopiero teraz widzi, że jedna z okiennic, które pozamykał na skoble, jest wyłamana, a okno wybite. Przyszli złodzieje, czy była tu obława?

Jeśli to drugie – tym lepiej. Sprawdzili, poszli... Nie zostawili nikogo na straży? Raczej nie.

Wszystkich opuszczonych chałup w okolicy nie da się obstawić.

Ostrożnie uchyla drzwi, robi kilka kroków przez sień. Pod nogami chrzęści szkło z rozbitej szyby. Tonąca teraz w głębokiej ciemności izba za dnia – o ile przyszli w dzień – musiała się wydać splądrowana i opuszczona. Major zadbał o to, by stare puszki po konserwach, brudne szmaty i podarte worki zniechęcały potencjalnych szabrowników, by mówiły: tu już wszystko rozkradzione.

Rzeczy, które mają jakąś wartość, są dobrze schowane.

Klęka na zdrowym kolanie, podpiera się łokciem i obmacuje jeden z kątów. Trafia na usypaną przemyślnie kupę ziemi i gruzu. Sprawdza dotykiem – najwyraźniej nikt tego nie ruszał. Zaczyna rozgrzebywać wilgotną masę. Po kilku minutach cichej pracy wyczuwa szparę w podłodze. Klapa nie ma żadnego uchwytu ani metalowego uszka – niczego, co mogłoby zdradzić jej istnienie. Major otwiera scyzoryk, wciska ostrze w odpowiedni punkt i ostrożnie podważa deski. Kilka milimetrów w górę wystarczy. Łamiąc paznokieć i stękając, wciska dłoń w powstałą szparę. Otwiera właz, starając się nie robić hałasu, potem siada na skraju otworu, spuszczając nogi do wnętrza jeszcze ciemniejszego niż mroczna izba za nim. Zdrową nogą szuka szczebla drabiny... Jest. Szczeble będą w sumie cztery. Jeden, drugi... Zsuwając się ostrożnie w głąb piwniczki, zamyka klapę nad głową. Opiera nogi na klepisku i chwilę siedzi na ostatnim stopniu. Nie może się powstrzymać, by nie przesunąć ręki tuż przed swoimi oczami. Żadnego ruchu nie widać. Mrok doskonały. Jak w piekle.

Pierwszy raz od trzech dni czuje się bezpiecznie. Jakiś niemal fizyczny ciężar opuszcza jego zmaltretowane wysiłkiem i chorobą ciało. Wyciąga latarkę. Zapala ją i kładzie pod nogami, by oświetlała przestrzeń przed nim. Z ciemności wyłania się kilka dużych drewnianych skrzyń i jedna mniejsza, metalowa, obok wąskie łóżko przykryte brezentem, płytki regał, na nim głównie zakurzone słoiki i puszki, kilka kanistrów z różnymi płynami. Przy regale na wieszaku wisi mundur.

Już nie musi oszczędzać jedzenia ani picia. Wszystko ma wokół siebie. Wstaje, otwiera apteczkę. Środki przeciwbólowe, środki pobudzające, środki nasenne... Są też sławetne żółte tabletki, w które zaopatrywali ich jeszcze na ćwiczeniach przed Afganistanem. Prawdziwe osiągnięcie chemików na usługach armii albo, co bardziej prawdopodobne, patent skradziony Amerykanom. Nie jesz po nich, nie śpisz, nie czujesz bólu. I można – sprawdzali to w kompanii nie raz – mieszać je z wódką.

Otwiera kanister z wodą, napełnia do połowy metalowy kubek, przygotowuje koktajl z lekarstw. Wypija, otwiera nożem puszkę mielonki. Siada na łóżku i zaczyna jeść. Gdy kończy, z plastikowego pudełka na najwyższej półce wyciąga telefon komórkowy, trzymaną osobno baterię i kartę. Składa elementy i uruchamia aparat. Nie ma zasięgu, ale na podwórzu będzie. A zatem czeka go jeszcze przed nadchodzącym snem ostatni wysiłek. Gasi latarkę, wdrapuje się w ciemnościach na drabinę, powoli uchyla klapę. Podciąga się na rękach, obraca, siada na podłodze usłanej grudami ziemi, potem kuśtyka w kierunku wyjścia. Wybiera numer.

– Grisza? Antoni mówi. Potrzebuję pomocy. W tej chwili. Tak... Słuchaj mnie uważnie. Będę mówił krótko. Jest alarm. Weźmiesz zaraz sprzęt, ale pełen zestaw. Pełen. Pojedziesz najpierw do Gniazda i sprawdzisz z daleka, czy u mnie jest czysto. Rozumiesz? Z daleka. Potem pojedziesz do Wołożyna. Wo-ło-ży-na. Tam czekaj. Zadzwonię jutro równo o szóstej rano.

Rozłącza się. Dwadzieścia sekund. Nawet jeżeli namierzają rozmowy w okolicy, tej nie zdążyli. Czuje, że już zaczyna wygrywać.

Czterdzieści kilometrów dalej ostatni żołnierze, pogranicznicy, milicjanci, kagiebiści i ochotnicy z Organizacji Honor – jednym słowem wszyscy uczestnicy czwartej z kolei obławy na Wampira z Nowej Drogi – wsiadają do ciężarówek, furgonetek i wagonów podstawionego specjalnie pociągu. Kolejny zmarnowany dzień dla prawie tysiąca ludzi.

49

Robert siada na podłodze w redakcji. Jest zadowolony z siebie – nie zmarnował dnia. Popołudniowa rozmowa z mężem i teściami Katarzyny była z jego strony prawdziwym pokazem dyplomacji. Sebastian, chłop na schwał, ale zarazem strasznie dziecinny i naiwny, nawet przypadł mu do gustu. I chyba z wzajemnością. Razem z ojcem oprowadzili Roberta po domu i gospodarstwie, pokazali mu zbudowaną niedawno wędzarnię, teść Kasi poczęstował go szynką własnej roboty i bardzo chciał się napić razem z nim wódki. Teściową, która naszykowała kolację godną przyjęcia weselnego, interesowało, czy Kasieńka będzie wkrótce występowała w telewizji, tak jak Justynka.

Robert zapewnił, że jeszcze w tym miesiącu synowa będzie bohaterką reportażu telewizyjnego.

– Ale co będzie potem, tego pani na razie nie powiem. Katarzyna musi się jeszcze sporo nauczyć.

– Właśnie, że bardzo dobrze, panie redaktorze! Trzeba się szkolić. Przy panu ona nie zginie, a i wydorośleje na pewno. Niech pan nałoży sobie grzybków. Same prawdziwki, żadnych maślaków tu pan nie znajdzie.

Marynaty – z grzybów, gruszek i śliwek – rzeczywiście smakowały pysznie. Nie zapomniał pochwalić kotletów i deseru w galaretce. Rodzinna decyzja zapadła w dwie godziny: synowa może zostać dziennikarką.

Dzięki temu teraz, o dziesiątej wieczorem, siedzą we troje z Justyną w redakcyjnym pokoiku. Przed chwilą wyszedł człowiek, który wniósł trzeci komputer.

Robert rozkłada przed siostrami kilka czystych kartek.

– Najpierw komunikat, miłe panie: jest mail z kolportażu. Sprzedaliśmy się do zera... Zwroty na poziomie trzech procent. Centrala proponuje nowy nakład na piątek: dwadzieścia siedem tysięcy. Chcą dostać do wglądu jedynkę – tym się, Justynka, ty zajmiesz...

– Mhm...

– W Internecie też doskonale. Proponuję to uczcić czekoladką. – Wyciąga zza pleców tabliczkę, którą wcisnęła mu dziś na ulicy starszawa fanka „Głosu Torunia”. – Teraz rysujemy. Co mamy?

– Pięć ciał po ekshumacji, badania sądowe i pogrzeby. – Justyna, w klapkach prysznicowych, spodniach od dresu i wojskowym podkoszulku, odłamuje maleńki kawałek czekolady. Otwiera notesik.

Jak zwykle przygotowana do zajęć.

– Są pozbierane opinie ludzi, niektóre ciekawe, rozmawiałam z lekarzem, ze strażakami obstawiającymi teren i z niemieckim korespondentem. Bardzo fajny gość, przyjechał na chwilę, wybrał się do lasu w garniturze i z laptopem, taksówką, sam robił zdjęcia...

Mówił, że sprzedaje teksty do „Sterna” i jeszcze jakiegoś tytułu. Pytał, czy wielu ludzi w Polsce ma pochowane w domach esbeckie teczki. Fajnie opowiedział, jak to wszystko widzi, sporo zanotowałam. Opowiadał trochę o aktach Stasi. Mogłabym to spisać już dzisiaj w nocy, tak na jedną kolumnę, może byś zdążył rano przeczytać? Albo byśmy dały to na dwie, mamy przecież zdjęcia, popatrz tylko tutaj. – Klikając myszką, otwiera na ekranie ujęcia z lasu za lotniskiem. Niektóre są świetne: ponurzy mężczyźni z noszami przykrytymi czarną folią, nocna ekipa telewizyjna przy pracy, bardzo kontrastowe, artystyczne ujęcie... Trochę w stylu fotografii Iwony.

– Brawo, Justyś. Kiedy pogrzeby?

– W przyszłym tygodniu najwcześniej. Wysłali zwłoki do Poznania, do akademii. Rozmawiałam przez telefon z ich rzecznikiem, taki wywiadzik na osiem tysięcy znaków, nie powiedział nic rewelacyjnego, trochę o technikach, o starzeniu się DNA i takie tam... Teraz następna sprawa: śledztwo w sprawie zbrodni. Prowadzi je Kałuszyńska, rozmawiałam z nią, cały czas narzeka, że pchają się do tego wszystkie możliwe redakcje, ale umówiłyśmy się, że innych odsyła do rzecznika, a ze mną rozmawia osobiście. Tylko musi zapytać szefa.

– Czyli wywiad byłby gotowy jutro do, powiedzmy, piętnastej?

– Tak myślę. A ty o której wyjeżdżasz?

– Najpóźniej o siedemnastej, pekaesem.

– Co zdradzamy na temat Białorusi? – Kasia odłamuje spory kawałek czekolady. Włożywszy go do ust, oblizuje palce.

– Niewiele, jak najmniej... Milicja poszukuje mężczyzny, którego Teresa rozpoznała jako zbrodniarza z Torunia. I tyle.

– Wampira?

– Możemy pisać „Wampira”.

– Ale poszukują go... za co?

– Za morderstwa. Popełnione w ostatnim czasie. Po tamtej stronie granicy. I tylko za to. Nie wiedzą, jaką facet ma przeszłość w Polsce. To wiemy my. I Szymonek z „Nowin”, ale już trudno. Wspólny temat.

– Więc piszemy...

– ...krótko i węzłowato: że Rusek żyje, że tam jest i że go łapią. Poza tym, oczywiście, że Teresa go rozpoznaje – na tym się w końcu opiera cała historia. Reszta będzie w kolejnym numerze. Jak już pojadę, sprawdzę i wrócę. A teraz damy na czołówkę rozmowę z Teresą, portret pamięciowy Ruska i jej wypowiedź, że to ten facet. Plus informację: „Relacja z obławy na uciekającego mordercę w kolejnym nu...”.

Słychać brzęczyk domofonu.

– O tej porze?

– Telewizja, zapomniałem. Chłopaki z Gdańska, obiecałem im, że mogą tu skręcić kilka scenek, jak pracujemy...

Kasia szybko wychodzi do toalety, Robert otwiera drzwi na korytarz i ze zdziwieniem stwierdza, że chłopaki z Gdańska są w rzeczywistości trzema dziewczynami. Nawet kamerę niesie kobieta.

– Dobry wieczór. „Głos Torunia” to będzie tutaj, tak?

– Zgodnie z wywieszką. – Robert wskazuje przykręconą nad schodami tabliczkę-wizytówkę. – Można nie zauważyć, prawda? Witajcie w skromnych progach...

– ...najsłynniejszej ostatnio redakcji.

– Czym możemy służyć?

– Zrobimy was jakoś tak naturalnie, przy pracy. Był wcześniej telefon od naszych...?

– Był, był. Tędy wchodźcie. Nie tu... to jest nasza łazienka. Koleżanka się jeszcze szykuje. Najbardziej naturalnie wychodzą ujęcia pozowane, prawda?

– Prawda! – Ubrana na czarno korpulentna dziennikarka o ładnej buzi i fryzurze na pazia czy raczej egipską księżniczkę uśmiecha się uroczo i wskazuje swojej współpracowniczce miejsce, w którym najlepiej ustawić statyw. Trzecia dziewczyna, bardzo wysoka i z ogoloną do gołej skóry głową, staje w kącie. Trzyma mikrofon na tyczce jak halabardę.

Paź dopiero teraz podaje Robertowi rękę. Na palcu ma srebrny pierścionek z trupią czaszką.

– Jadwiga Mokrzycka jestem, możesz mi mówić Jadzia, kieruję tym zamieszaniem.

– Robert Pruski.

Justyna proponuje herbatę, przybyłe grzecznie odmawiają, oszczędzając wszystkim czasu i kłopotu. Nakręcenie kilku ujęć przy komputerach, telefonach i w trakcie rzekomej narady redakcyjnej zajmuje niecały kwadrans. Gdańszczanki okazują się profesjonalistkami. Wspaniały przypadek, że właśnie dzisiaj ekipa „Głosu” zwiększyła się do trzech osób. Po życzliwym zmontowaniu materiału będą być może wyglądali jak prawdziwa redakcja. Jadwiga budzi zaufanie. Dyrygując swoją ekipą, zerka co rusz na ekrany monitorów i walające się po stołach papiery.

– Chcesz wiedzieć, Jadziu, co tutaj pichcimy na piątek?

– Bardzo bym chciała.

– Kiedy zamierzacie wypuścić materiał?

– W sobotę.

– To coś ci mogę poopowiadać na boku. O ile obiecasz mi embargo.

– Obiecuję.

– Ty palisz?

– Jak smoczyca.

– Chodź na korytarz, nie będziemy truć reszty.

Robert wychodzi pierwszy, na klatce otwiera okno nad schodami, przepuszcza dwójkę idących w górę nastolatków – dzieci lokatorów zajmujących mieszkanie piętro wyżej – zapala pall malla i streszcza najnowsze wieści na temat białoruskiego Wampira. Jadwiga jest zachwycona. Na koniec wymieniają się numerami komórek.

– Daj znać, kiedy będziesz w Trójmieście.

– Tylko pamiętaj...

– ...do soboty ani mru-mru. Potem...

– ...możecie sobie pędzić do Mińska moim śladem. I dam ci dobrą radę: załatw wizy zawczasu. Będzie z tym ciężko... jeśli w ogóle wam dadzą.

– A jak ty dałeś radę?

– Tajemnica. I tak ci dużo powiedziałem, liczę na życzliwe potraktowanie przy montażu. Żeby mi brzucha nie było widać. Mam nową dziewczynę.

– Jadzia! Skończyłyśmy! – krzyczy kamerzystka z wnętrza redakcyjnego pokoiku.

– Ciszej! Tu wszędzie mieszkają ludzie. Noc jest.

– Przepraszam za ekipę. – Jadwiga zaciąga się łapczywie, wydmuchuje słup dymu, wyrzuca niedopałek przez okno i podaje Robertowi dłoń. – Może się zobaczymy szybciej, niż myślisz. Poczułam ten temat.

* * *

Jeszcze przed jedenastą udaje im się rozrysować numer do końca. Wychodzi prawie dwadzieścia stron tekstów. Razem z muzeami, koncertami, kinami, programem telewizyjnym i reklamami, których mają teraz dwa razy więcej niż poprzednio, będzie czterdzieści osiem kolumn. Katarzyna wraca do Lubicza, Robert z Justyną siadają do pisania. Zaczyna od rozmowy z Teresą.

Tytuł: Poznałam twarz mordercy.

Nie... może jednak: „twarz Wampira”. Trochę tandetne określenie, ale skoro już wszyscy tak mówią... Vox populi, vox Dei.

Ze zdjęciem ponurej facjaty Ruska pierwsza strona wyjdzie mocna jak dzwon, nie gorsza od jedynki z zeszłego tygodnia.

Pracują oboje do wpół piątej nad ranem. Gdy kończą, jest już zupełnie jasno. Justyna jedzie do siebie autobusem, Robert wybiera spanie w redakcji.

Budzik nastawia na dziewiątą.

50

Środa, 30 czerwca, Trójmiasto

Chociaż Eligiusz już wczoraj zadzwonił do gdańskiej centrali swojego banku i zapowiedział, że chce wypłacić gotówkę, każą mu czekać.

– Specjalnie przyjechałem z Sopotu tu, do was, właśnie dlatego, żeby nie było takiego...

– My naprawdę rozumiemy, że panu się spieszy, lecz trzysta czterdzieści tysięcy... Gdyby pan był uprzejmy zadzwonić wczoraj rano... ale telefonik dostaliśmy po południu. Niech pan będzie uprzejmy uzbroić się w chwileczkę cierpliwości, pieniążki wypłacimy na pewno zaraz po godzinie dwunastej.

Wychodzi z pustym neseserem na Targ Drzewny, mija pomnik króla, za hotelem Wolne Miasto skręca w Kołodziejską, która zamienia się w Tkacką, idzie deptakiem nad Motławę. Tak blisko mieszka, a tak dawno tu nie zaglądał... Mimo pochmurnego, wietrznego dnia Długa jest pełna ludzi.

Mieszkając w Sopocie, przyzwyczaił się do zgiełku, turystów, ulicznych sprzedawców wszystkiego, ale ten gdański rwetes jest jakiś inny, bardziej nerwowy, bardziej uciążliwy. Na odcinku między Złotą a Zieloną Bramą trzeba się dosłownie przeciskać między przechodniami. Najpierw potrąca go zamyślony młody mężczyzna, potem dzieciak hulający na desce z kółkami. Powinni tego zakazać, przynajmniej w tym miejscu. Mimowie, połykacze ognia, sprzedawcy tańczących laleczek, kwiaciarki – to można zrozumieć, nawet żebrak jest jakimś dopuszczalnym elementem miejskiego krajobrazu, ale ci nieszanujący nikogo gówniarze... to już przesada. Zaraz tu jeden z drugim wjedzie na skuterze.

Długie Pobrzeże jest dużo spokojniejsze, kołyszą się zacumowane statki, pokrzykują mewy. Chodzi tu sporo ludzi w jego wieku, co najmniej jedna trzecia to Niemcy.

Siada w eleganckiej kafejce pełnej jasnopomarańczowych kwiatów w wysokich donicach, zamawia herbatę i kawałek ciasta piernikowego, rozkłada kupioną po drodze „Gazetę Wyborczą”. Piszą dużo o kryzysie strefy euro. Wydaje mu się, że w ostatnich latach ciągle piszą o jakimś kryzysie: bankowym, greckim, irlandzkim albo islandzkim.

Oto, do czego doprowadził turbokapitalizm. Chcieliście, to macie...

Przeskakuje nieuważnie kilka pierwszych stron, z zainteresowaniem zagłębia się dopiero w ukryty na siedemnastej stronie materiał o pożeraniu się galaktyk. Autor wspomina o Wielkiej Mgławicy Andromedy pochłaniającej kolejne gwiazdy. Warto, sącząc aromatyczną herbatę, poczytać o kanibalistycznym szale kosmosu, by pamiętać o skalach zjawisk.

Od powrotu z Torunia dużo myśli o proporcjach i ciężarach spraw – obecnych i przeszłych. Jego życie, jego złe uczynki, jego nietrafione wybory, jego zadośćuczynienie, które wkrótce...

Carillon na ratuszowej wieży oznajmia południe.

Eligiusz składa gazetę i kończy piernikowy keks. Przywołuje kelnera, płaci, dodając równo dziesięcioprocentowy napiwek, i wraca do banku cudowną, purpurowo-złotą uliczką Mariacką, a potem Świętego Ducha.

Wypłata przebiega bez przeszkód. Tak, proszę pana, bardzo proszę, jeszcze tylko wydruczek, dziękujemy panu, zapraszamy pana ponownie... Dlaczego ci wszyscy kasjerzy używają tylu zdrobnień i mówią o pieniądzach „pieniążki”?

Zamówiona taksówka zabiera go spod szklanych drzwi. Z neseserem na kolanach każe się wieźć prosto do Sopotu, do notariusza.

– Byłby pan dzisiaj zainteresowany kolejnym kursem?

Taksówkarz uśmiecha się i unosi obie ręce.

– A kto by nie był, panie szacowny? Oczywiście, że byłbym. Jak trzeba, można zawieźć szacownego pana do samego Wiednia.

– Tak daleko to nie. – Eligiusz stara się uśmiechnąć uprzejmie, ale dzisiaj nie wychodziło mu to w banku i teraz też się nie udaje. – Wystarczy, jak mnie pan dowiezie pod Włocławek.

– Z kursem powrotnym?

– Tak sądzę.

– Nie widzę problemu.

Gdy dojeżdżają na ulicę Sobieskiego – kancelaria mieści się pięćset metrów od domku Eligiusza – zostawia taksówkarzowi pięćdziesiąt złotych, aby ten nie sądził, że zamierza wyjść z kamienicy tyłem.

– Proszę na mnie zaczekać.

– Oczywiście.

Wraca po dziesięciu minutach już bez nesesera.

– W takim razie teraz do Włocławka poproszę.

– A życzy pan sobie autostradą czy starą drogą, bez opłat?

– Autostradą.

– Tak myślałem. Jak dobrze nam wyjdzie z dojazdem na obwodnicę, to będziemy na miejscu w mniej niż trzy godziny.

– Mnie się nie spieszy. Niech pan jedzie ostrożnie.

– Wedle życzenia szacownego pana.

Przez następne sto minut w taksówce panuje cisza, jeśli nie liczyć nastawionego – na szczęście bardzo cicho – radia z jakąś jazgotliwą muzyką i odzywających się od czasu do czasu użytkowników CB. Gdy zjeżdżają z autostrady za mostem na Wiśle, taryfiarz zaczyna monolog na temat rozgrzebanych dróg, zdradziecko poustawianych fotoradarów, chamstwa strażników miejskich i gminnych, bezsensownej polityki karnej obecnego rządu, wreszcie na temat potwornego zalewu imigrantów, jaki – Eligiusz nie słucha dokładnie – albo Polsce grozi, albo już się ziścił.

– Karabiny maszynowe powinni przy granicach instalować i kosić nimi hołotę jak zboże.

Wodospad utyskiwań i pomysłów naprawy świata wysycha dopiero kilka kilometrów przed Siniewem, może dlatego, że pasażer – poza udzielaniem wskazówek na temat kierunku jazdy – konsekwentnie milczy. Po raz kolejny zastanawia się, jak powinno brzmieć jego pierwsze zdanie, gdy zobaczy córkę.

* * *

Stojąc w drzwiach jej mieszkanka, mówi:

– Teresko, przyjechałem po ciebie.

Ona, ubrana w luźne, płócienne spodnie o szerokich nogawkach i czerwoną koszulkę z długimi rękawami, cofa się dwa kroki, zdrową ręką wykonuje zapraszający gest i nie mówi nic.

Eligiusz wchodzi, rozgląda się po skromnej izbie, siada na krześle przy oknie.

Na blacie przykrytym ceratą w różowo-pomarańczową kratkę stoją solniczka i szklanka, do której gospodyni włożyła pęk fioletowych kwiatków. On wyciąga rękę, ona najpierw nie reaguje, a potem siada naprzeciwko i podaje mu – tylko na chwilę – zdrową dłoń.

– Przyjechałem po ciebie – mówi po raz drugi. – Przyjechałem zabrać cię stąd do domu. Do mojego... do naszego domu. Powiedz coś, moje dziecko.

Ramiona Teresy unoszą się wysoko, jakby chciała schować między nimi głowę. Przeciera oczy, dotyka nosa, poprawia włosy, upewniając się, że zasłaniają ją, jak należy.

– Przyjechałem po ciebie – po raz trzeci mówi Eligiusz.

– Czekałam. Długo.

– Przepraszam... ghm... przepraszam cię... – Eligiusz nie pamięta, czy kiedykolwiek wcześniej głos uwiązł mu w gardle w ten sposób. Może za sztubackich czasów? Ale potem już nigdy. Splata dłonie mocno, aż coś trzaska w stawach palców. Chce mówić dużo, a mówi tylko dwa słowa:

– Wynagrodzę, zobaczysz.

– Ja nie chcę nagrody.

– Ale pojedziesz ze mną?

Teresa nie odpowiada. Podchodzi do łóżka i wyciąga spod ściany spakowaną już ciemnozieloną torbę.

51

Numer „Głosu”, który Kasia z Justyną jeszcze dopieszczają, wygląda imponująco. Pierwsza strona, mocno sensacyjna, z portretem zbrodniarza. Dalej też bogato: dalszy ciąg rozmowy z Teresą, osobny wywiad z Iwoną – mowa w nim o zbliżającym się uroczystym pogrzebie ofiar jako o sukcesie, którego nie byłoby bez jej uporu. Opinie polityków i mieszkańców, zrobiony błyskawicznie przez Justynę wybór najciekawszych listów do redakcji, ekskluzywny wywiad z prokuratorką podparty wypowiedziami dwójki historyków z IPN-u i rozważaniami na temat możliwych dalszych losów śledztwa. Kogo z dawnej SB da się jeszcze pociągnąć do odpowiedzialności, kto już nie żyje? Po raz pierwszy pada nazwisko Mieczysława Nawrockiego, byłego oficera toruńskiego WUSW, zwanego przez kolegów Mie-e-etkiem.

O Eligiuszu Robert postanowił nie pisać – na razie.

Kilka minut przed trzecią po południu zostawia koleżanki pochylone nad klawiaturami i idzie szybko na ulicę Szewską, do Radia Krzywa Wieża. Redakcja, urządzona z gustem w surowej cegle i metalu, zajmuje drugie piętro wąskiej kamieniczki nad sklepem z pamiątkami. Irek opowiadał kiedyś Robertowi, że bardzo się starali, by zgodnie z nazwą radia ulokować siedzibę w samej Krzywej Wieży, ale konserwator zabytków nie dał zgody na kucie i wiercenie ścian pod kable.

Wejście na żywo zaraz po wiadomościach.

– Dzień dobry i ciepły całemu Toruniowi, wita was Ireneusz Szuniewicz, słuchacie cały czas Radia Krzywa Wieża. Temperatura w centrum Torunia dwadzieścia trzy stopnie, temperatura w naszym radiowym studio dużo wyższa i przekonacie się, że zaraz jeszcze wzrośnie. Zostańcie z nami, ponieważ w dzisiejszym Krzywym Popołudniu gościmy bardzo pożądaną osobę, osobę, z którą wiele redakcji, toruńskich i nie tylko, usiłowało się w ostatnich dniach skontaktować, a nie jest to łatwe. Moim gościem będzie już za kilka chwil redaktor naczelny „Głosu Torunia”, pan Robert Pruski!

Dżingiel.

– Rozmawiać będziemy o nowych, sensacyjnych ustaleniach dotyczących sprawy, którą, mogę to chyba powiedzieć bez żadnej przesady, żyje dziś nasze miasto. Odkrycie potwornej zbrodni sprzed lat, ujawnienie tajnych, esbeckich akt, makabryczne odkrycia w lesie za lotniskiem aeroklubu... o tym wszystkim już państwo wiecie. Za moment porozmawiamy o tym, czego jeszcze nie wie nikt albo prawie nikt. Witam cię, Robercie.

– Dzień dobry państwu.

Dżingiel.

– Zacznijmy w takim razie od najważniejszego. Jakich nowin możemy się od ciebie dowiedzieć?

– Zbyt wiele w tej chwili nie mogę państwu zdradzić, najważniejsze informacje ukażą się w najbliższym numerze „Głosu”, który trafi do was jak zwykle w piątek, niemniej uchylę rąbka tajemnicy. Przede wszystkim opublikujemy portret pamięciowy mordercy, którego miasto ochrzciło już mianem Wampira z Torunia, chociaż niektórzy używają też określenia Ludojad, co może być trafne, ale o szczegółach nie będę tutaj opowiadał, bo pora jest wczesna i mogą nas słuchać dzieci...

– Jak rozumiem, „Głos” zamieści portret sporządzony na podstawie zeznań córki jednej z ofiar, czy tak?

– Niezupełnie, choć mogę zdradzić, że pani Teresa ten portret obejrzała i potwierdza tożsamość sprawcy.

– Ale może nam zdradzisz, kto ten portret sporządził?

– Tego dowiemy się wszyscy w piątek.

– Wszyscy oprócz ciebie, bo ty już przecież wiesz.

– No, tak, nie da się ukryć.

– Bardzo jesteś tajemniczy.

– Ponieważ ta sprawa kryje jeszcze wiele tajemnic, w tym najważniejszą, dotyczącą dalszych losów mordercy, ale nie chciałbym uprzedzać zdarzeń przynajmniej do piątku. Powiem tyle: jest prawdopodobne, że ten człowiek żyje i nadal morduje.

– Ale możemy uspokoić słuchaczy: nie ma go już w Toruniu.

– Oczywiście, że nie. Coś byśmy musieli zauważyć, prawda? I jeszcze chciałbym dodać. Dziennikarka naszego tygodnika, pani Justyna Całka, rozmawiała dziś rano z prokuraturą i pracownikami Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, chyba nie pomyliłem tej długiej nazwy... Rozmawialiśmy także z historykami z naszego uniwersytetu. Okazuje się, że pomimo zniszczenia akt operacji „Kasandra”, o czym już pisaliśmy, wiele istotnych szczegółów da się odtworzyć dzięki wiedzy na temat struktury i składu osobowego, by użyć ich języka, ówczesnej toruńskiej SB. Śledczy wymieniają konkretne nazwiska...

Nagranie trwa równo dwadzieścia minut. Gdy Robert wychodzi z dźwiękoszczelnego studia i włącza telefon, ma już siedem nowych nieodebranych połączeń. Otwiera szklane drzwi prowadzące do mikroskopijnej palarni radiowców. Klimatyzacja, kwiaty w metalowych donicach... Fajnie mieć coś takiego w redakcji. Ignoruje nadchodzące połączenie z nieznanego numeru i oddzwania do Szymka Trojana.

– No, co tam?

– Słyszałem cię w Wieży przed chwilą. Sporo powiedziałeś, sporo obiecałeś. Nie boisz się?

– Społeczeństwo ma prawo do informacji, bracie. Ale nasz układ jest aktualny.

– Naczelnik osobiście zdecydował, że jutro wypuszczamy zajawkę piątkowego hitu. Mówi, że nie możemy czekać.

– I co tam chcecie nazdradzać?

– Nic więcej ponad to, co sam powiedziałeś. Że w piątek będzie portret żywego Wampira w „Nowinach”. Ale nie po to dzwonię. Policja cię szuka. Przed chwilą z nimi rozmawiałem. Chcieli, żebym im dał twój numer, bo nie mają.

– Dałeś?

– Nie dałem, ale facet zostawił telefon i prosił, żebym się z tobą skontaktował.

– Dobra, dawaj... Tylko dyktuj powoli, bo będę od razu wklepywał.

Szymon podaje ciąg cyfr, Robert wciska kolejne klawisze, żegna się szybko i wybiera spisany numer. Dwa długie sygnały.

– Manicki, słucham.

– Robert Pruski. To ja pana słucham.

– Aaa... Dobrze, że pan oddzwonił, panie redaktorze Pruski. Jeszcze się nie mieliśmy okazji poznać, a wysłaliśmy już panu wezwanie. Tu mam notatkę, że poszło na adres domowy i redakcji. Jak to się stało, że pan go nie odebrał?

– Zmieniłem mieszkanie w tym tygodniu, a w przeglądaniu redakcyjnej poczty mam zaległości. Ostatnio przyszło do mnie sporo listów, awiza też leżą, więc pewnie...

– Proszę mi podać swoje aktualne miejsce zamieszkania.

– Na razie wolę się wstrzymać, bo jeszcze mi nocą radiowóz wyślecie, a nocuję u przyjaciółki.

– Jeżeli pan się obawia...

– Nie, nie, niczego się nie obawiam, dziękuję.

– Proszę pana, pan się nie może uchylać od stawiennictwa, ponieważ śledztwo jest wszczęte z poważnego paragrafu i my możemy pana...

– Niech pan mnie nie straszy. Ja wiem, co wy możecie. I nie zamierzam się od niczego uchylać. Coś jeszcze?

– Pan sobie przywłaszczył dokumenty, czy może fragmenty dokumentów, z zasobów byłej SB, te akta są, proszę pana, własnością państwową.

– Teraz to już naprawdę pan straszy.

Policjant przez chwilę się nie odzywa. Chyba bierze głęboki oddech.

– Ja pana tylko informuję, panie redaktorze Pruski, i to w tym celu, żeby pan uniknął kłopotów. Pan, proszę pana, zdaje się, był już kiedyś zatrzymany.

– Mam się zaraz rozłączyć? Albo zacząć nagrywać rozmowę?

– Niech pan uwierzy, proszę pana, że jestem życzliwy. A rozmowa z naszej strony nie jest rejestrowana, to numer operacyjny. Ale możemy, proszę pana, zacząć rozmawiać oficjalnie, jeśli pan woli. Przed chwilą występował pan na antenie i możemy wysłać najbliższy radiowóz na Szewską. Nawet dla pańskiego dobra, ponieważ pan zapowiedział przed chwilą jakieś dalsze demaskacje, a to się może bardzo nie podobać niektórym osobom. Nie wiem, czy pan bierze w swoich rachubach pod uwagę konsekwencje...

– Biorę.

– Mówił pan o portrecie pamięciowym sprawcy. To jest dla nas, przyznam, nowa informacja. Czy mamy rozumieć, proszę pana, że jest dalszy ciąg zasobów z tej teczki, którą pan przywłaszczył?

– Nie. To nie jest z teczki. I ja jej nie przywłaszczyłem, nawet chętnie wam te śmieci oddam, mnie są już niepotrzebne. A portret jest zwyczajnie ściągnięty z Internetu. Każdy to mógł zrobić, wy też. Rzecz jest ogólnie dostępna od ładnych kilku dni.

– To bardzo bym prosił o bliższe...

– Jeśli mi pan przestanie grozić, opowiem, jak do tego dotrzeć, i dodam coś jeszcze ciekawszego.

Znowu chwila ciszy w słuchawce.

– Jednak pan włączył nagrywanie?

– Nie, nie...

– Wysyła pan radiowóz?

– Na jakiej podstawie pan sądzi, że ten... człowiek żyje?

– Zróbmy tak: niech pan na razie nie wysyła żadnych ludzi na Szewską, mnie tu zaraz i tak nie będzie, a ja do pana oddzwonię za dwie godziny na ten sam numer i dam panu taki materiał, że naprawdę będziecie mieli co robić. Bo jestem panu życzliwy.

– W porządku. Tylko niech pan nie wyjeżdża z miasta i uważa na siebie.

Ireneusz wchodzi do palarni, gdy Robert wyłącza telefon.

– Jakie masz fajki?

– Pall malle. Bierz, ja muszę lecieć. Za czterdzieści minut mam autobus w dalekie strony, a jeszcze trzeba wskoczyć do redakcji po plecak i pooglądać produkcję. Justynka dziś pierwszy raz wypuszcza numer sama.

– Gdzie jedziesz?

– Tajemnica. Jakby tu zaraz wpadła policja, mów, że nie wiesz, gdzie mnie szukać.

Irek nic nie odpowiada, może już zastanawia się nad potencjalnym materiałem pod tytułem „Dlaczego policja ściga naczelnego »Głosu«”?

Robert wychodzi.

* * *

Pięćset metrów dalej, między pomnikiem Kopernika i kawiarenką z żółtymi parasolami, podaje sobie rękę dwóch mężczyzn. Wyższy, z laską w dłoni, ma elegancko ułożone siwe włosy, pod jasną marynarką i kołnierzykiem białej koszuli zawiązał amarantową apaszkę. Niższy, ostrzyżony na jeża i szeroki w barach, wygląda na podstarzałego kulturystę. Z Rynku Staromiejskiego wchodzą w ulicę Żeglarską.

– Nikt by nie przypuszczał, że Eli.

– Powinno mnie zastanowić, dlaczego o Kobierskim tyle, o nim – nic.

– Myślał, że jak zadzwoni z innej karty, nikt go nie namierzy.

– Stary jest już na bakier z techniką. Policja?

– Wystarczyło poprosić.

– Kto?

– Gizicki załatwił. A przez kogo konkretnie...

– ...nie chcę wiedzieć.

– Spotkali się u niego. – Niski rozpina zamek trzymanej w ręku saszetki, wyjmuje cztery zdjęcia: czarno-białe wydruki na miękkim papierze. Robert wchodzący do domu Eligiusza, Robert wychodzący na ulicę Chopina, Eligiusz w tym samym miejscu z psem na smyczy. Na kolejnej fotografii zbliżenie twarzy Roberta pochylonego nad talerzem zupy. Ostatni wydruk, gdyby nie brak kolorów, mógłby być reklamówką biura podróży: Robert i Iwona stoją pod drzewem, czule objęci, za nimi rzeka i ptaki w locie, w tle wieża Pałacu Kultury.

– To jest ta ocalona z pożaru?

– Nie... To ta druga, co się tak żaliła na telewizję. Nazwisko: Tomaszewska... Co robimy?

– A jak myślisz? – Mężczyzna z laską przystaje na chwilę, wyciąga chusteczkę, przeciera czoło. Poci się, chociaż dzień nie jest upalny. Za ciepło się ubrał. To przez to, że już rzadko wychodzi z domu.

– Jak myślę...? – Niski sprawia wrażenie zaskoczonego. Generalnie nie jest i nigdy nie był od myślenia. Ale skoro już mu wolno decydować... – Ja bym... pierdolnął chuja.

– Ryzykowne i chyba niepotrzebne.

– Ryzykowne to jest wtedy, kiedy on dalej chodzi na wolności i mota. I nie wiemy, co namota. Po co się dalej spotykają, jak cała sprawa jest już wysypana? Nową motają. A ile on może...?

– Nie pytaj mnie... – Wyższy wznawia spacer, idzie bardzo wolno. Barczysty stawia kroki szybciej, dlatego co rusz przystaje, by utrzymać równy krok z rozmówcą. Mijają katedrę Świętych Janów, idą w kierunku Wisły.

– Może masz rację. Zdołasz się tym zająć sam czy...?

– Sam go zrobię. Na dotyk... Na parasol uproszczony. Mam sprzęt.

– Masz... to użyj.

Za Bramą Żeglarską elegant skręca w lewo, a jego dawny podkomendny – w prawo, w kierunku mostu.

52

Grigorij, wysoki, potężnie zbudowany mężczyzna z krótką ryżą bródką, kiedyś doskonały wojskowy lekarz, obecnie emeryt, najpierw rozłożył na brudnej podłodze chałupy czyste prześcieradło, potem rozciął nogawkę wciąż jeszcze wilgotnych spodni majora i dał mu zastrzyk. Teraz bierze się do oglądania rany na brzuchu.

– Wdało się zakażenie, Anton, jest ropa. Fatalnie.

– Odkażałem na gorąco.

– Nie pomogło.

– Ale dałeś...

– Dałem zastrzyk. I jeszcze dam drugi. Widzisz sam, jak się ciągle trzęsiesz.

– W płucach mi...

– Słyszę, słyszę. Niedobrze z tobą, niedobrze. – Lekarz przez chwilę grzebie w rozłożonej obok apteczce. – To wszystko razem nie wystarczy. Musimy cię stąd zabrać, Anton. Do szpitala.

– Nie chcę szpitala.

– To do Gniazda.

– Gniazdo spalone. Wyleczysz mnie tutaj.

– Nie ma mowy, Anton. Tu nie. Czego ty się obawiasz? Mówię ci, w Gnieździe czysto...

Suchynin milczy.

– Anton... majorze... ja ciebie nie pytam, tak jak ty mnie nie pytałeś, wiesz kiedy... Dużo razem przecierpieliśmy, dużo... Ale tutaj jest bardziej niebezpiecznie niż w Gnieździe. Dwa razy mnie sprawdzali na drodze, widziałem helikopter, oni podchodzą, są już nie dalej niż...

– Nie chcę do szpitala.

– Nie, to nie. Położę cię w Gnieździe. Będę przyjeżdżał codziennie. Tam mam blisko. Nie będzie godziny nawet. A tutaj nie ma bieżącej wody, nie ma prądu, nie masz nawet jak się wysrać, bo nie możesz kucnąć! Nie będziesz leżeć w takich warunkach. Chcesz zdechnąć?

– Zatrzymają nas.

– Masz zapasowe dokumenty?

– Mam.

– Ogolę ci łeb. – Grigorij stara się uśmiechnąć. – Zarosłeś, wytnę ci ładne wąsiki, takie modne. I bródkę, elegancką. Nikt cię nie pozna, majorze, przejedziemy.

– Do Gniazda?

– Tak jest. Muszę ci ściągnąć płyn z nogi, musisz być unieruchomiony od uda... Dużo pracy nad tobą będzie. Bardzo dużo. Tu nie damy rady. Na własnym łóżku wydobrzejesz. Nikt ciebie nie będzie szukał. Nikt.

– Nie wiesz na pewno.

– Słuchałem ich radia, znam to... znam. Nie mają nic prócz rysopisu. Szukaj wiatru w polu! Wyjedziemy z tego, wyjedziemy za Mińsk i... nie będzie po nas śladu. Jak kamień w wodę. Kto się tak umie przedzierać przez wroga, kto się tak schowa jak my?

– To nie są wrogowie, Griszeńka, to głupcy. Ale ty jesteś jeszcze większy durak. Tylko idioci chowają się we własnych domach.

– I dlatego ty... tak właśnie zrobisz, majorze. Nie znają nazwiska, Anton... Pomyśl... Musieliby przetrząsnąć tysiące mieszkań tysięcy ludzi. Albo i więcej. Nawet jak przyjdą, zobaczą, żeś niepodobny, że jesz spokojnie kolację – i wyjdą.

– Spokojnie... z rozwalonym uchem, z rozjebaną nogą...

– Spadłeś z jabłonki na działce. Ropień ci się otworzył. Pies pokąsał... Co to kogo obchodzi? Ktoś, kogo szukają setki milicjantów, nie leży spokojnie na łóżku. Chcesz tu zdechnąć na sepsę? Nie ma chwili... – Lekarz wyciąga kolejną ampułkę, rozpakowuje strzykawkę, przebija nią gumową osłonkę buteleczki, a potem wbija igłę w bok leżącego, trochę powyżej pasa. – Mam ciuchy dla ciebie, jak chciałeś. Ściągniemy śmierdzące łachy.

Suchynin, już uspokojony, siada z pomocą kolegi i podnosi obie ręce. Grigorij rozbiera go, przemywa spirytusem część tułowia. Zakłada tampony i bandaże, łączy je plastrami, potem trudzą się obaj, ubierając rannego w nową koszulę i kamizelkę bez rękawków.

– Dzięki.

– Podziękujesz, jak się wykaraskasz.

Lekarz wstaje z klęczek. Przez wytarty drewniany próg wychodzi z ciemnej izby na zalane słońcem podwórze. Gorąco dziś, niedobry dzień na transportowanie chorego. Patrzy na swojego szarego volkswagena scirocco zaparkowanego w cieniu stodoły – stary jest, przeszło dwudziestoletni, nie ma klimatyzacji, a przydałaby się choremu. Omiata wzrokiem resztę podwórza w poszukiwaniu kija, drąga, jakiejkolwiek żerdzi... Niczego takiego nie widzi. Odrywa listwę podtrzymującą daszek na ganku. – Ożeż ty, swołocz! – Drzazga weszła w palec. Wyrywa ją zębami i spluwa. Wraca do izby.

– Tym ci usztywnimy nogę. Przytrzymaj tutaj. Zrobimy... żeby tylko spodnie na to weszły...

– Trzeba jeszcze z piwnicy przynieść parę rzeczy.

– Ja pójdę, leżcie tu spokojnie, towarzyszu.

Suchynin uśmiecha się półgębkiem, słysząc zapomniane słówko.

– Pistolety weź oba, karabin weź, paszporty i pieniądze są w skrzyni, tej metalowej, niebieskiej, weź wszystkie, schowamy... – Przez kilka chwil wydaje dyspozycje. Grigorij, za afgańskich czasów tylko lejtnant, słucha się go jak dawniej, chociaż wiadomo: teraz wszystko jest w jego wielkich łapskach, a nie w trzęsących się dłoniach majora.

Przed wyjazdem, używając zwykłego mydła i jednorazowej maszynki, goli Suchyninowi czaszkę i policzki, zostawia maleńki wąsik oraz hiszpańską bródkę.

– Inny człowiek! Chodź do auta, przejrzysz się. Zobaczysz.

Suchynin zarzuca rękę na ramię pochylonego przyjaciela. Grisza dźwiga go bez trudu, mógłby zanieść do samochodu jak dzieciaka, na rękach. Byłoby nawet szybciej, ale nie chce tak traktować oficera i bohatera. Przecież gdyby nie polska samowolka, Anton byłby już dawno co najmniej generał-majorem.

Pomaga mu ułożyć się na siedzeniu i wraca do chałupy po rzeczy. Nosi je partiami przez kilka minut. Apteczka, zapas jedzenia, karabin z lunetą i bez lunety, pistolety, kanister z benzyną, drobniejsze przedmioty... Układa je wszystkie w bagażniku, tak żeby na pierwszy rzut oka sprawiały wrażenie zwykłego bagażu. Jeszcze raz wchodzi do izby. Za pomocą deski zagarnia na kupę ziemię pokrywającą podłogę. Gdy klapa jest już niewidoczna, roztrąca butem kawałki zaschniętego błota, fragmenty gruzu i drobne śmieci. W ostatniej chwili zauważa fiolkę po antybiotyku. Chowa ją do kieszeni, wraca na podwórze.

Major opuścił fotel w aucie. Oczy ma przymknięte, jakby drzemał. Grigorij siada za kierownicą, przekręca kluczyk i żegna się znakiem krzyża.

– Razem jak za dawnych lat, co?

Suchynin nie odpowiada. Zasnął.

53

Autokar jadący z Torunia do Warszawy przez Płock jest komfortowy: wygodne fotele, cicha muzyka, na dolnym pokładzie jest nawet toaleta. W niczym nie przypomina dawnych pekaesów, jakimi Robert jeździł zaraz po studiach do szkoły w Chełmży, gdzie dostał etat nauczyciela rysunku. Wytrzymał tam półtora roku. W przerwie semestralnej złożył podanie o pracę w swojej pierwszej redakcji, nieistniejącego już tygodnika „Ziemia Kujawska”. Kazali mu napisać miejski reportaż. To było chyba w dziewięćdziesiątym pierwszym roku. Opisał sprzedawcę chińskich zapalniczek handlującego z łóżka polowego pod pomnikiem Kopernika. Dzicy handlarze rozkładali się wówczas wszędzie – na parkingach, bulwarach, chodnikach. Materace, łóżka, leżaki, kartony, brezentowe płachty pełne badziewia... Jednak to zestawienie – taniocha rodem z drugiej półkuli na dole, a rodzimy geniusz z astrolabium w ręku u góry – wydało się Robertowi wiele mówiące. W niezbyt długim tekście zadał pytanie, jak to możliwe, że coś, co składa się z kilkunastu elemencików i co trzeba przewieźć przez pół świata, a do tego zapłacić cło w porcie, cło na granicy, dowieźć na miejsce i dodać marżę sprzedawcy, ostatecznie i tak jest tańsze niż ołówek krajowego wyrobu? W ostatnim zdaniu prorokował, pisząc, że kiedy Chińczycy przerzucą się z eksportowania zapalniczek na inne branże, nie będzie ratunku dla Europy. No i co? Sprawdziło się! Jesteś ekonomicznym wizjonerem, człowieku. Tyle że ciągle bez grosza przy duszy. Jeżeli uda ci się posprzedawać reportaże o Rusku do tygodników, trzeba będzie po powrocie przynajmniej zacząć oddawać długi, bo wisisz już wszystkim dookoła...

Komórka w kieszeni dzwoni co chwila, ale na razie Robert jej nie odbiera. Jego myśli krążą wokół Iwony, potem traci wątek – zasypia na kilka minut. Budzi się, gdy autobus podskakuje na przejeździe kolejowym. Przeciera oczy, wyciąga z plecaka wodę mineralną, z kieszeni miętową gumę i telefon. Dzwonił policjant, dzwonił Jacek Frąckowiak, na liście jest też kilka nieznanych numerów i kilka dobrze znanych, na które nie ma najmniejszego zamiaru oddzwaniać. Policjanta postanawia potrzymać w niepewności. Wybiera Iwonę, ale ta mówi tylko ściszonym głosem, że właśnie obsługuje klienta, i szybko się rozłącza. Telefon do Justyny. Wszystko w porządku, kończą korektę, jeszcze dziś, po wysłaniu urobku, zamierza się zabrać do pisania do Internetu.

– Beze mnie pracujecie szybciej niż...

– Zawsze podejrzewałam, że jesteś tylko zawalidrogą. Szukają cię tutaj różni ludzie, telefon się urywa.

– Olewaj to, róbcie swoje. Mnie już nikt nie znajdzie.

– Uważaj na siebie. Dzwoń.

Wybiera numer Kamili.

– Kamcia...

– No, wreszcie! Dzwoniłam chyba ze sto razy, co ty robisz, Robert?

– Jadę autobusem.

– Dokąd?

– Paru ludzi chciałoby wiedzieć. Powiem ci, ale zachowaj to dla siebie, dobrze? Jadę na Białoruś.

– Gdzie?

– Na Białoruś.

– Ale dokąd konkretnie?

– Do Grodna albo Mińska. Jeszcze nie wiem.

– Będziesz szukał tego...?

– Mogłabyś zostać co najmniej szefem tutejszej policji, bo te głąby... Pewnie mnie jeszcze nie podsłuchują, ale jutro zaczną, kiedy się zorientują, że wyjechałem. Jadę zobaczyć, jak go łapią. A może i coś więcej się uda.

– Za tobą trudno nadążyć... Zdaje się, że masz świetny humor.

– Nie narzekam. Kamcia...

– Czego chcesz?

– Chcę się usprawiedliwić, bo jutro, rozumiesz... Mówiłaś już chłopcom, że ich zabieram?

– A nie zabierasz?

– Jak mam do nich przyjechać, skoro właśnie wyjeżdżam?

– Sam sobie odpowiedz... To twój odwieczny problem – za dużo naraz. Skoro chciałeś...

– Dałem ciała. Wiem. Ale mogę mieć ten dzień odłożony na zapas, co?

– Nie mówiłam im jeszcze. I możesz mieć na zapas. Zobaczymy tylko, czy zdołasz go wykorzystać. Kiedy wracasz?

– Za dwa – trzy dni. W sobotę, może w niedzielę będę z powrotem. Zadzwonię. Wytłumaczysz chłopakom jakoś, że pracuję?

– Że szalejesz. To już nie jest praca, Robert. To jakiś kompletny odlot. Ty już nie robisz w lokalnym tygodniku, tylko ustawiasz media w całym kraju. Uważaj, żeby ci...

– ...nie odbiło?

– Uważaj, żeby ci ktoś nie zrobił czegoś złego.

– Mogę porozmawiać z chłopcami?

– Proszę.

Po krótkiej rozmowie z synami wyłącza telefon i wyjmuje baterię. Może zaczną go dziś namierzać – lepiej, żeby nie czekali z kajdankami w Warszawie.

Patrzy na przesuwające się za oknem zabudowania kujawskich wiosek: rzędy obrośniętych bzem, pamiętających zabory drewnianych chatek – maleńkich jak domki dla lalek. Gdyby nie firanki w wąskich oknach, trudno byłoby uwierzyć, że ktoś w tym może jeszcze mieszkać. Domek, poletko, billboard z nagą panią, pies przy budzie zrobionej z beczki, zagon porzeczek, składowisko złomu, reklama najbliższej Biedronki, domek, poletko...

Zasypia ponownie.

Ze snu wyrywa go ktoś, kto potrząsa jego ramieniem.

– Koniec trasy!

– Aha... przepraszam. Warszawa, tak?

– Zachodnia, a co ma być?

* * *

W plastikowym kiosku kupuje dwie buteleczki napoju truskawkowego, jedną wypija duszkiem, drugą otwiera za załomem przybudówki dworcowego budynku, gdzie chowa się, by zapalić papierosa. Kiedy tylko wyciąga paczkę, materializuje się bezdomny. Brązowa marynarka z zatłuszczonymi klapami, brązowa twarz, brązowe zęby.

Daje mu dwuzłotówkę. Składa telefon, włącza, widzi czternaście nieodebranych połączeń. Oddzwania tylko do Iwony, rozmawiają krótko, potem sprawdza przez Internet stan konta. Centrala przelała równe cztery i pół tysiąca, niech żyje pani Ewa! Ponownie rozbiera telefon, podchodzi do bankomatu, wypłaca połowę zasobów. Chowając pieniądze, rozgląda się po dworcowym parkingu. Jakiś facet w szarej sportowej marynarce, oparty o zardzewiałe ogrodzenie, obserwuje go, ale odwraca głowę, gdy Robert patrzy na niego dłużej.

Najbliższy autobus do Wilna, sprawdził to jeszcze w Toruniu, odchodzi o wpół do ósmej, czyli za dwanaście minut. Żadnej tablicy ani rozkładu tu nie ma, nie widać informacji. Warszawa to jednak już Azja... Trzeba jeszcze wymienić złotówki na dolary, może część na euro, ale kantoru też brak... Trudno, potem się pomartwimy.

Podchodzi do starszego mężczyzny w trzyczęściowym garniturze ze złożonym czarnym parasolem i dyplomatką w ręce. Człowiek budzi zaufanie. Pod pachą trzyma kapelusik, okrągłe okulary na czubku nosa sprawiają, że wygląda trochę jak bajkowy Pan Kleks.

– Może orientuje się pan, w którym miejscu stają autobusy do Wilna?

– Właśnie w tym, gdzie pan stoi. Też jadę.

– Choć raz mam szczęście.

– A pan podróżuje, pozwolę sobie spytać, w jakiej sprawie?

– Służbowej.

– Ja także, ja także. – Właściciel parasola okazuje się profesorem spieszącym na konferencję ekonomistów organizowaną w najbliższy weekend przez wileński uniwersytet. Gdy Robert wyznaje, że jedzie tą trasą pierwszy raz, profesor opowiada mu o szczegółach czekającej ich przeszło ośmiogodzinnej podróży. Sypie anegdotami z poprzednich wyjazdów na Litwę, gładko schodzi na stosunki polsko-wschodnie, a gdy wsiadają do autokaru, mówi już o różnicach w pojmowaniu historii Rzeczpospolitej Obojga Narodów po jednej i drugiej stronie granicy.

Robert znowu zauważa gościa w szarej marynarce. Stoi pięć metrów od autobusu i patrzy prosto na niego. Profesor dalej opowiada. Kierowca zapuszcza silnik, ruszają. Stojący na zewnątrz wyciąga z kieszeni telefon i przykłada go do ucha.

– Znaczenie słowa applicare spędzało, drogi panie, sen z powiek pokoleniom historyków, bo jednak, pan musi przyznać, jest pewna różnica, kto się do kogo... tak to nazwijmy...

Robert słucha profesora najpierw przez uprzejmość, potem zaczyna wtrącać jakieś neutralne uwagi, po godzinie rozmawiają z ożywieniem, jedząc przy tym profesorskie kanapki, które naszykowała żona. Wachlarz tematów bogaty: kto właściwie walczył pod Grunwaldem, czy i od kiedy istnieje naród białoruski, dlaczego litewski chleb jest smaczniejszy od polskiego, czym ekonomia państw Pribałtiki różni się od zachodnioeuropejskiej, o co walczą litewscy nacjonaliści...

O zmierzchu, na leśnym parkingu pod Łomżą, dosiada się młoda kobieta w krótkiej żółtej kurteczce i z torebką w tym samym kolorze. Nie wygląda na policjantkę, która zaraz wyjmie kajdanki, by zaaresztować tego, kto miał nie wyjeżdżać z miasta, ale przechodząc w stronę wolnego fotela, jakoś długo przygląda się Robertowi.

Może masz już, człowieku, manię prześladowczą?

Ale nie... To nie złudzenie. Przez kolejną godzinę Żółta Kurteczka kilka razy odwraca głowę i patrzy w jego kierunku.

Sprawdza, czy nie wyskoczyłem oknem?

– Pan się czymś denerwuje, młody człowieku... – Profesor nie jest tak oderwany od rzeczywistości, jak mogłoby się na pierwszy rzut oka wydawać.

– Obawiam się że policja przyczepiła mi ogon. Chociaż w ich żargonie to się chyba nazywa „oko”. Tylko dlaczego tak manifestacyjnie?

– Nie bardzo pana rozumiem...

– To długa historia.

– Mamy wszak mnóstwo czasu. Niech pan opowiada.

– Właściwie... czemu nie. Słyszał pan o tak zwanym Wampirze z Torunia?

– Coś mi się obiło o uszy w radio. Jakaś stara sprawa.

– Nie taka stara...

Robert opowiada ciurkiem przez pół godziny, profesor jest autentycznie podniecony. Nie interesował się dotychczas skopcami i nie ma wiele do powiedzenia na temat Seliwanowa, ale daje interesujący wykład o rosyjskiej, a potem radzieckiej obecności wojskowej w Polsce od początku XVIII wieku.

– Przez ostatnie trzysta lat siedzą tu właściwie bez przerwy, mój panie. A w każdym razie żadna z tych przerw nie trwała więcej niż dwadzieścia lat. Obecna robi się najdłuższa. To nam powinno dać do myślenia. Pokój nigdy nie trwa wiecznie, choć często się tak różnym myślicielom wydawało. Szczególnie na początku ubiegłego stulecia, ale i wcześniej... Koncepcja świata uwolnionego na zawsze od wojen jest stara. Można zacząć na przykład od Kongresu Wiedeńskiego i Świętego Przymierza albo od idei Wiktora Hugo. Wie pan, że on już w 1850 roku...

Droga do granicy upływa szybko.

* * *

Kłopot przychodzi z najmniej spodziewanej strony: kierowca autokaru nawet nie chce słyszeć o zatrzymywaniu się w środku nocy pod bliżej niezidentyfikowanym barem rybnym o złoto-zielonym szyldzie. Trzeba wysiąść wcześniej, w Augustowie.

Robert zeskakuje na chodnik pośrodku miasteczka. Kobieta w żółtej kurtce posyła mu długie spojrzenie zza szyby. I przykłada do ucha telefon.

Za dużo tych przypadków.

Robert zapala papierosa.

Noc jest ciepła. Okoliczne domki, małe i niedawno wyremontowane, układają się w zgrabny szlaczek zgodny z rytmem świecących nad wąskim chodnikiem, stylowych latarni. Postój taksówek tuż obok.

Taryfiarz, gruby i mrukliwy, sprawia wrażenie kogoś, kto nie lubi swojej pracy. Na pytanie, jak daleko do baru rybnego przy drodze na Sejny, odpowiada:

– Kawałek.

I milknie.

Kawałek okazuje się mieć dwadzieścia kilometrów. Milczek żąda za kurs pięćdziesiąt złotych.

– Taryfa nocna – mówi.

Może trzeba było wziąć większą zaliczkę na podróż?

Bar rybny – otwarty całodobowo. Żółte światło z dwóch gołych żarówek pełza po małym pomieszczeniu pełnym plastikowych krzesełek i stolików barwy zgniłej zieleni. W lodówce papierosy, piwo i napoje o wściekłych kolorach. Za lekko klejącym się barem staje mężczyzna z ogromnym wąsem. Pojawił się nie wiadomo skąd, cicho jak duch. Włosy zmierzwione, spojrzenie nieprzytomne, rozporek niezapięty.

Robert zamawia sielawę i herbatę. Dostaje szarą kostkę nieokreślonej ryby, odgrzaną w mikrofalówce, i kawałek czerstwego chleba, któremu bardzo daleko do litewskiego. Herbata smakuje jak woda wyciśnięta ze zbutwiałej ścierki. Ciekawe, czy Adlan się tutaj stołuje, czy tylko pobiera haracz.

Za pięć trzecia staje na poboczu drogi przed barem. Przygląda się przejeżdżającym w półmroku samochodom. Ciekawe, czym przyjedzie Czeczen. Czarnym mercedesem z kuloodpornymi szybami?

Nie pomylił się wiele, choć musiał czekać przeszło pół godziny. Auto rzeczywiście jest czarne, ale to nie mercedes, tylko terenowe subaru. Wóz zwalnia, ktoś ze środka uchyla drzwi. W świetle podsufitowej lampki widać, że prócz siedzących z przodu Adlana i kierowcy są tu jeszcze dwaj czarnowłosi pasażerowie. Chyba te same byki, które obstawiały szefa w Kaukazie. Albo jacyś podobni. Obaj w kurtkach i czapkach. Jeden pali papierosa.

– Cieść. Wsiadaj.

– Plecak do bagażnika?

– Weź na kolana siobie.

Wciska się na tylne siedzenie. Auto niby duże, a jednak we trzech na kanapie jest trochę ciasno. Pod kurtką siedzącego obok wielkoluda odznacza się – i kłuje Roberta w bok – kanciasty przedmiot, raczej nie książka.

– Dzięki ci, Adlan, że o mnie nie zapomniałeś.

– Zapłacisz za benzynę.

– Zapłacę.

Dalsza rozmowa w samochodzie toczy się już w języku, którego Robert nie rozumie. Z odtwarzacza płynie muzyka przypominająca bałkański turbofolk, ale ostrzejsza. Klimatyzacja pracuje pełną parą, pasażerowie palą bez otwierania okien, więc on też wyciąga pall malla i uświadamia sobie, że nie kupił papierosów na zapas. Cholera wie, czy na Białorusi mają mentolowe.

– Adlan! Stańcie na stacji jeszcze po polskiej stronie, bo ja mam tylko złotówki. Kupię wam tę benzynę i coś sobie. Dobrze?

– Dobra.

– A nie chciałbyś mi wymienić złotych na dolary?

– Mnie złoty niepotrzebny teraz.

Nie szkodzi. Pieniądze, jak się okazuje, wymieniają chętnie na stacji. Prócz sześciu paczek pall malli Robert kupuje mapę Białorusi i kilka batoników. Pół godziny później są już na granicy z Litwą. Przejeżdżają bez zatrzymywania. Kilka kilometrów dalej subaru skręca w prawo w trochę węższą drogę oznaczoną niebieskim drogowskazem z jedenastką – to chyba liczba kilometrów – i nazwą, która nic Robertowi nie mówi.

Veisiejai czy coś takiego.

Kierowca jedzie bardzo szybko, jego szerokie ramiona opięte ciasno czarną skórą kurtki zasłaniają Robertowi widok na prędkościomierz, lecz sądząc po przemykających za oknem ścianach kolejnych lasów, jest bliżej dwustu niż stu na godzinę. Szosa pusta, niebo już jaśnieje na dobre. Przejeżdżają, ledwie zwalniając, jeszcze jedno skrzyżowanie i auto znów skręca w prawo. Mijają jakieś pogrążone w ciemności wioski: Mikaliske, chyba Podumblai, wreszcie większą miejscowość o długiej nazwie.

Adlan i jego towarzysze rozmawiają podniesionymi głosami, kierowca żywo gestykuluje, momentami puszcza kierownicę, ale Robert jakoś dziwnie ufa jego umiejętnościom. W ogóle ma wrażenie, że pod wodzą Adlana wszystko musi się udać. Z tonu głosów próbuje wydedukować: kłócą się czy żartują? Ich górski język ma taką intonację, że trudno orzec.

Jadą nadal bardzo szybko, droga zrobiła się trochę szersza, prosta jak strzelił. Pierwszym sygnałem zbliżającej się granicy jest rząd świecących jeszcze latarni i pozamykanych na głucho małych, metalowych budek. Wygląda to jak opustoszałe targowisko.

Sznur samochodów osobowych stojących w kolejce ma jakieś sto pięćdziesiąt metrów. Rejestracje litewskie, białoruskie, rosyjskie. Ani jednej polskiej. W dali, przed autami, żółto-czerwony szlaban i wysoki metalowy płot. Nie widać nikogo w mundurze.

Kierowca Adlana hamuje, ale nie staje. Wolno toczy się wzdłuż kolejki, zatrzymuje wóz dopiero przed większym, szarym pawilonem. W środku świeci się światło, lecz nikt nie wchodzi ani nie wychodzi. Robert przygląda się ludziom w stojących samochodach: część śpi, ktoś pali papierosa, jeden z szoferów je kanapkę. Żaden nie zwraca na nich uwagi. Silniki aut pogaszone.

Wszystko wskazuje na to, że pogranicznicy mają przerwę w pracy i każdy tu o tym wie. Adlan gdzieś dzwoni i wypowiada kilka słów po rosyjsku, lecz robi to tak szybko, że Robert nie łapie sensu.

Gdy kończy krótkie połączenie, mówi coś do swoich, Roberta nie zaszczyca wyjaśnieniami.

Widocznie wszystko jest w porządku.

Nie mija dziesięć minut, kiedy z budynku wychodzi mężczyzna w szarej, workowatej marynarce i daje Adlanowi znak głową. Odchodzą na bok, nie ma ich przez kolejne dwie, może trzy minuty. Adlan wraca sam, siada na fotelu, przypala marlboro i rzuca kierowcy dwusylabową komendę. Barczysty zapala motor, rusza, objeżdża szary budynek. Wjeżdżają na prawie pusty parking, jeśli nie liczyć dwóch zaparkowanych obok siebie TIR-ów. Przejeżdżają placyk na ukos, teraz są na jakimś wyasfaltowanym podjeździe zakończonym szlabanem, przy którym stoi żołnierz, może policjant. Robertowi wydaje się, że litewski. Stoi i patrzy, subaru staje, bariera się podnosi – trudno zgadnąć, kto i gdzie nacisnął guzik, bo mundurowy nie wykonał najmniejszego ruchu. Gdy go mijają, sprawia wrażenie, jakby ich nie widział.

Szlaban zamyka się za nimi prawie natychmiast.

Auto nieznacznie przyspiesza.

Jadą wąską asfaltową dojazdówką, otoczoną z obu stron płotami. Czeczeni, którzy jeszcze na parkingu gorąco o czymś dyskutowali, teraz milkną. Czuć napięcie. Asfalt zamienia się w rząd betonowych płyt, auto miękko przeskakuje z jednej na drugą: du-dum-du-dum-du-dum. Kolejny szlaban. Dwa metry przed nim milicjant w jednej z tych czapek, których nie sposób od razu nie poznać: rondo nad daszkiem ma powierzchnię koła od dziecięcego roweru. Na ramionach złote dystynkcje, przy pasie pistolet w brązowej kaburze. Stoi i czeka. Kierowca hamuje, Adlan uchyla guzikiem szybę.

– Zdrawstwujtie.

Najpierw częstuje milicjanta papierosem, potem po prostu podaje mu pieniądze. Plik złożonych na pół dwudziestodolarowych banknotów ma grubość tosta.

Milicjant przelicza.

Wszystko to kojarzy się Robertowi raczej z procedurą dowozu towaru na zaplecze hurtowni niż przekraczaniem na lewo granicy Unii Europejskiej, ale więcej przemawia za tym, że Adlan jest po prostu dobrym organizatorem. Siedzi sobie teraz spokojnie, nic nie mówi, czeka. Ściszył muzykę, przez otwarte okno można usłyszeć cykanie koników polnych w wysokich trawach. Wstaje ciepły dzień, lecz w samochodzie z powodu szalejącej klimatyzacji wcale tego nie czuć.

Milicjant kończy przeliczanie, patrzy na nich życzliwie. Ręcznie podnosi szlaban, unosi dłoń, jak gdyby chciał im pomachać i życzyć przyjemnej podróży.

W ciągu kolejnej minuty mijają jeszcze dwa szlabany. Oba podniesione.

54

Czwartek, 1 lipca, Sopot

Eligiusz i Teresa kończą śniadanie. Wspólnymi siłami wystawili do ogródka drewniany stół i dwa krzesła, on rozłożył biały obrus, ona usmażyła jajecznicę, zrobiła sałatkę z pomidorów i szczypiorku. Zjedli powoli, rozkoszując się porannym słońcem i rozmawiając – głównie o niej.

Teraz Teresa sprząta ze stołu, a on idzie po gazety. Wracając, natyka się na listonosza. Polecony. Nadawca – toruńska prokuratura. Kwituje odbiór, nie otwiera koperty. Szybko przyszło. Błyskawicznie. Muszą być pod potężną presją.

Wchodzi do domu – Teresa krząta się jeszcze przy zlewozmywaku – i wrzuca zamknięty list do śmietnika, siada w fotelu w pokoju. Kładzie gazetę na kolanach, ale nie chce mu się jej czytać. Mars ociera się o stopy, patrzy prosząco, domaga się spaceru.

– Nie teraz, piesku. – Pan przez chwilę drapie pupila za uchem, potem zwraca twarz w stronę kuchni. – Teresko!

– Tak?

– Chciałbym, żebyś sięgnęła do torby po swój dowód osobisty, bo umówiłem nas dzisiaj na jedenastą z moim kolegą notariuszem.

– Ja już się rozpakowałam. Dowód jest w szafce.

– Dobrze. Usiądź tu, proszę, przy mnie, dziecko. Chciałem ci powiedzieć, że zdecydowałem... postanowiłem przepisać ten cały domek mój... na twoje nazwisko. Na ciebie. Nie masz chyba nic przeciwko temu?

Teresa przez chwilę nie odpowiada. W ręce trzyma białą szmatkę.

– Czemu milczysz?

– Nie mam przeciw, tylko że... Nie wiem, czy to jest potrzebne, ja przecież... – Składa ścierkę na pół i jeszcze raz na pół, wyprostowuje ją i ponownie składa – ...ja nie potrzebuję. Możemy...

– Wiem, dziecko, wszystko możemy, ale tak będzie lepiej, uwierz mi. Wyjdziemy za dziesięć minut, dobrze?

– Mam się jakoś specjalnie ubrać?

– Nie... nie trzeba. To kilka kroków, pójdziemy sobie spacerkiem. Tam na nas już czekają. Nie bój się.

U notariusza rzeczywiście wszystko jest przygotowane.

Sekretarka, elegancka starsza pani w piaskowej garsonce z ciemnymi mankietami, bierze od Teresy dowód, kseruje go, wpisuje coś do komputera, zadaje kilka pytań: o stały adres, o kod pocztowy Siniewa, o imiona rodziców.

– Halina i Eligiusz.

– Dziękuję. To na razie wszystko. Państwo usiądą na momencik.

Kobieta pracuje szybko – pisze coś na komputerze, uruchamia drukarkę i robi im dwie kawy, które podaje w maleńkich, fioletowo-białych filiżankach. Obok porcelanowy spodeczek z wafelkami. Eligiusz próbuje ciastka, Teresa siedzi sztywno z przekrzywioną głową, stara się na nikogo nie patrzeć. Na korytarzu słychać kroki, do sekretariatu wchodzi szpakowaty mężczyzna w jasnym garniturze. Wiek trudny do oszacowania. W zewnętrznej kieszeni marynarki zielonkawa chusteczka. Krawat w takim samym kolorze.

Podaje rękę Teresie, nie daje po sobie poznać, czy jej wygląd go dziwi. Eligiusza ściska jak dobrego znajomego. Zaprasza oboje do urządzonego w ciemnym drewnie gabinetu. Okna przesłonięte żaluzjami, wielki stół, białe róże w wysokim wazonie, półmisek z kolorowymi cukierkami, krzesła w stylu gdańskim, na stojącym pod oknem biurku idealny porządek. Laptop, dwa pióra w srebrnej podstawce, odlana w metalu rzeźba przedstawiająca skaczącego tygrysa... a może to lew? Na ścianie potężny obraz – jakaś bitwa morska.

Sekretarka wchodzi dwie minuty później z plikiem dokumentów.

Notariusz wyciąga z wewnętrznej kieszeni marynarki okulary w delikatnej oprawce.

– Możemy zaczynać?

Eligiusz kiwa głową.

– W dniu pierwszego lipca o godzinie jedenastej piętnaście w kancelarii notarialnej Adama Szyńskiego przy ulicy Jana Sobieskiego w Sopocie stawili się: Krajeński Eligiusz, syn Oswalda i Anny-Lizy, urodzony 13 lutego 1925 roku w Jeleniej Górze, legitymujący się dowodem osobistym...

Odczytanie aktu trwa równe dziesięć minut. Potem Teresa podpisuje się trzy razy na dokumentach, Eligiusz także, sekretarka zabiera papiery, aby opatrzyć je pieczęciami. Rejent i Eligiusz wymieniają kilka zdawkowych uwag na temat pogody i korków wywołanych robotami na ulicy 3 Maja. Gdy dokumenty – w gustownych teczkach z cienkiej skórki – wracają na biurko i za starszą panią zamykają się drzwi, obaj wstają. Podchodzą do ściany. Notariusz wciska guzik pod parapetem, bitwa morska wędruje w górę, w miejscu, gdzie przed chwilą wisiała, teraz widać czarne, błyszczące drzwi sejfu. Szyński otwiera go bez dotykania zamka, wyjmuje czarny neseser, kładzie na biurku, otwiera. Z szuflady wyciąga zadrukowaną kartkę papieru, podaje Eligiuszowi. Ten czyta powoli, trwa to dłuższą chwilę. Teresa nie wie, jak się powinna zachować. Wstaje, siada, znowu wstaje, wygląda przez okno. Bierze cukierka z półmiska, a potem go odkłada. Nigdy nie była u notariusza.

Pierwszy odzywa się Eligiusz.

– Tereso, córeczko... To jest upoważnienie dla ciebie do pobierania co miesiąc tutaj, w tej kancelarii, części pieniędzy, które ci zostawiłem. Z czasem pan Adam ustanowi dla ciebie odpowiednie konto w banku, ale do końca tego roku, w każdy pierwszy poniedziałek miesiąca, będziesz tu odbierała pięć tysięcy złotych gotówką. Potem już pieniądze będą automatycznie przelewane na twoje konto, pan Adam o wszystkim cię poinformuje...

– Tato, ty gdzieś wyjeżdżasz?

– Nie, nie... To tylko tak, dla pewności. Jestem już stary, chory, wszystko może się przecież przydarzyć. Chodzi o to, żeby ciebie zabezpieczyć. Nie będę ci w tej chwili tłumaczył, porozmawiamy zaraz po wyjściu od pana Adama, pójdziemy na spacer. Najważniejsze, żebyś nas teraz, tutaj, dobrze zrozumiała. Pierwszy poniedziałek każdego miesiąca. A domek... jest twój. – Podnosi ze stołu skórzane teczki z aktami notarialnymi i żegna się z notariuszem.

W drodze na plażę pyta:

– Jesteś przestraszona?

Teresa nie odpowiada od razu.

– To wszystko tak... Ja jeszcze... Dlaczego, tato? Czy my się przed czymś będziemy... nie wiem, jak to powiedzieć... Ty wcześniej przygotowałeś i tego pana, i pieniądze. Cały plan. Dlaczego tak?

– Mówiłem ci już wczoraj, dziecko, że twoja mama i ja kochaliśmy się krótko, ale, powiedzmy, burzliwie.

– Mówiłeś.

– Miałem potem jeszcze trzy żony. Trzy. Mam dzieci...

Idą powoli, najpierw wśród niskich domków o skośnych dachach i kanciastych, nowo wybudowanych pensjonatów, potem pomiędzy wyższymi, bogatymi kamienicami ulicy Parkowej, dalej – przez idealnie utrzymany skwer, za którym widać plażę. Gdy wchodzą na rozgrzany piasek, skręcają w prawo, po przejściu kilkunastu metrów siadają obok siebie z twarzami zwróconymi w stronę zatoki. Wokół gęsto od plażowiczów: opalają się na kocykach, ręcznikach i dmuchanych materacach. Ani Eligiusz, ani Teresa nie zwracają na nikogo uwagi. On cały czas mówi, ona słucha, nie przerywając, z oczami utkwionymi w odległym statku płynącym w stronę Gdańska. Zdrową ręką przesypuje piasek z kupki na kupkę przed swoimi kolanami. Eligiusz gładzi jej włosy.

Ktoś patrzący z daleka – a rzeczywiście jeden człowiek przygląda im się uważnie – mógłby pomyśleć, że to nie ojciec z córką, tylko leciwy playboy romansujący z rudowłosą pięknością poznaną na dyskotece. Na tej plaży nie takie pary się widuje.

* * *

Wstają z piasku po godzinie.

On podnosi się z trudem, ona mu pomaga. Idą do domu, po drodze wstępują do sklepu spożywczego. Potem córka bierze się do przygotowywania obiadu, a ojciec wyprowadza na spacer psa. Mars, choć prowadzony na smyczy, podskakuje z radości – długo dziś czekał na możliwość wyhasania się, choćby na uwięzi. Pan prowadzi go w stronę zadrzewionej skarpy oddzielającej Dolny Sopot od Górnego. Mijają skrzyżowanie Chopina z ulicą Jana Sobieskiego, idą pustym chodnikiem wzdłuż kamiennego muru, który Mars co rusz obsikuje.

Dwadzieścia metrów za nimi nieco szybciej kroczy niski, barczysty mężczyzna. Jest w nim coś dziwacznego – może dysonans między starą twarzą pokrytą siwym zarostem a ciuchami zbyt ciepłymi na dzisiejszą pogodę i typowymi raczej dla nastoletnich blokersów: luźna kurtka adidasa z wielkim kapturem, siatkowa czapka z daszkiem, lakierowane buty do koszykówki, dresowe spodnie.

Gdy Eligiusz przystaje, by poczekać, aż pies zrobi swoje, tamten także się zatrzymuje. Sprawdza coś w telefonie albo tylko udaje. Dwieście metrów przed skrzyżowaniem Sobieskiego i 3 Maja zrównuje się z panem i jego psem. Mars pierwszy odwraca łeb w jego kierunku, szarpie smyczą, warczy. Eligiusz jest zaskoczony.

– Stempel?

– Pozdrowienia z Torunia.

Niski mężczyzna trzyma w ręce jakiś ciemny, podłużny przedmiot – coś między sztyletem, strzykawką i pałką. Jego ruch jest tak błyskawiczny, że postronny obserwator nawet by go nie dostrzegł. Ot, minęli się na chodniku dwaj starzy faceci. Niższy wyprzedził tego z psem, przyspieszył kroku. Tamten zaś stanął w miejscu i puścił smycz.

Pies, szczekając, biegnie najpierw za odchodzącym, a potem z żałosnym skomleniem wraca do nóg właściciela, który chwieje się, trzymając oburącz za szyję. Upada bez żadnego dźwięku najpierw na kolana, potem sztywno na twarz. Zwierzak wydaje z siebie długi pisk.

55

Hotel, w którym przyszło Robertowi mieszkać w Grodnie, jest blokiem nieróżniącym się od innych, stojącym na typowym pokomunistycznym osiedlu. Obwieszona złotą biżuterią portierka, ukryta za zakratowanym okienkiem umieszczonym na wysokości pasa w ścianie klatki schodowej, każe sobie podać paszport, ale Robert niczego pokazywać nie zamierza – nie ma przecież wizy. Chwilę dyskutują, używając mieszaniny polskiego i rosyjskiego. Złota Pani zgadza się przyjąć jego polski dowód osobisty plus banknot dziesięciodolarowy. Potem Robert musi wypełnić czterostronicowy formularz zawierający mniej więcej te same pytania co wniosek o wizę. W rubryczkę na numer wizy wpisuje przypadkowy ciąg cyfr i dodaje do niego kilka równie przypadkowych liter.

Okazuje się, że wywieszony nad okienkiem cennik w rublach dotyczy tylko miejscowych. Goście zagraniczni płacą według taryfy specjalnej. Czterdzieści dolarów za noc.

Jak w Holiday Inn.

W dodatku doba hotelowa zaczyna się o trzynastej, więc Robert musi od razu zapłacić za dwie albo otrzyma klucz dopiero po południu.

– Osiemdziesiąt dolarów.

Drożej niż w Holidayu. Niech to szlag trafi.

Wchodzi po schodach – windy tu nie ma. Pokój na piątym piętrze okazuje się i straszny, i śmieszny. Maleńki balkonik, łazienka bez mydła, ręcznika i papieru toaletowego. Za to salon wypełniony jest półkami pełnymi starych książek, popsutych zabawek, kubków, plastikowych pucharów za osiągnięcia sportowe, dzbanków, szmacianych lalek, proporczyków na stojakach. Jest tam nawet kilka czarnych płyt gramofonowych. Tylko gramofonu nie ma. Telewizora zresztą też. Wygląda to jak opuszczone przed chwilą mieszkanie ubogiego nauczyciela wuefu. Może być.

Papieros na balkonie z widokiem na wychylające się znad bloków słońce, prysznic, plecak na ramię – i na dół, do Złotej Pani.

– Pieniądze mi wymienicie?

– Ile?

– Sto dolarów.

– Wymienię.

Podaje przez kraty pięć dwudziestek, w zamian odbiera gruby plik banknotów, jakich nigdy wcześniej nie widział. Od zer można dostać oczopląsu. W sumie jakieś pół miliona, chyba nawet więcej.

Idzie szukać siedziby milicji. To akurat okazuje się łatwe.

Ciężki budynek o surowej elewacji, w którym mieści się obwodowa komenda połączona z aresztem, stoi przy dużym placu. Mimo wczesnej pory panuje tam ruch jak w ulu. Podjeżdżają auta w biało-niebieskich barwach, wchodzą i wychodzą mundurowi oraz cywile, pojawia się nawet wycieczka szkolna – dzieci pewnie mają tu dzisiaj lekcje z przysposobienia obywatelskiego.

Wchodzić do środka nie ma sensu. Bez wizy w paszporcie może stamtąd nie wyjść. Zapala papierosa, siada na białej ławce. Na sąsiedniej – dwie bardzo ładne dziewczyny w krótkich spódniczkach piją piwo z butelek. Co rusz spoglądają na ozdobione potężnymi filarami wejście, chyba na kogoś czekają. Śmieją się, popatrują na Roberta, jedna woła w jego stronę. Nie zrozumiał, o co chodzi, ale jest w tym wesoła zaczepka podszyta komunikatem: „Podobasz nam się, chłopaku, czemu tak sam siedzisz?”.

Może by i podszedł, ale właśnie zbliżają się do dziewczyn dwa młode byczki w mundurach. Rozpięte koszule, wielkie czapki zsunięte na tył głowy, podobni do siebie jak bracia. Chłopaki po pracy. Pewnie całą noc przesłuchiwali złodziei kur.

Tych sobie odpuścimy.

Krótko po nich z budynku wychodzi czterdziestolatek z teczką. Skręca w prawo. Cywilny pracownik resortu? To może być właściwy człowiek. Robert wstaje z ławki, idzie za nim sto metrów, gdy tamten niespodziewanie wyciąga z kieszeni kluczyki i wsiada do zaparkowanego pod wysokim murem starego moskwicza.

Auto odjeżdża, kopcąc z rury wydechowej.

Robert wraca na ławkę. Dochodzi ósma, słońce jest już całkiem wysoko, grzeje mocno. Pić się chce, a on nie ma ze sobą nic prócz papierosów i napoczętej paczki gum do żucia.

Pali, żuje, obserwuje.

Kolejny samotny człowiek, trochę młodszy niż poprzedni, w kakaowym garniturze i z identyczną jak u tamtego teczką. Służbowy model? Idzie w lewo, Robert za nim. Przemierzają plac, wchodzą w wąską uliczkę, jedna przecznica, druga, dochodzą do wyłożonego kamiennymi płytami deptaka. Kakaowy Garnitur wkracza do drewnianej zagródki. Ogródek piwny. Nad wejściem transparent: Kto choczet rabotat, iszcziet sposob, kto nie chocziet – priczinu. Pod transparentem kilka drewnianych ław okupują kiepsko ubrani mężczyźni z kuflami i butelkami w rękach, między nimi jest jedna kobieta. Chyba pijana, bo co rusz wybucha histerycznym śmiechem. Całe towarzystwo najwyraźniej znalazło dobry powód, żeby nie rabotat.

Białorusin staje w kilkuosobowym ogonku przed drewnianym kioskiem w kącie zagrody. Tu nalewają. Robert ustawia się jako następny w kolejce. Kakaowy, kiedy przychodzi jego kolej, zamawia duże piwo i siada przy jedynej pustej jeszcze ławie. Bardzo dobrze, będzie okazja dyskretnie zagadać.

Robert bierze kwas chlebowy i przysiada się z uprzejmym uśmiechem.

– Dzień dobry, można tu z panem...?

– Dzień dobry. Proszę was bardzo – odpowiada Garnitur śpiewną polszczyzną.

– Mówi pan po polsku?

– Mówię. Tu prawie każdy polski pomówi, tolko nie każdy się chwali.

Kwas jest pyszny, Robert wypija od razu pół kufla, wyciąga pall malle.

– Zapali pan?

– Nie palę. Niezdrowo.

– To fakt, ale jak się człowiek nauczył za młodu, potem ciężko przestać.

– Nie trzeba było uczyć.

– Święte słowa. Mam taką sprawę, można?

– A proszę was.

– Jestem dziennikarzem z Polski. Nazywam się Robert Pruski. – Legitymacja wędruje na stół, Białorusin ogląda ją uważnie. – Piszę reportaż o obławie na tego waszego Wampira. Chciałbym porozmawiać z kimś z milicji albo prokuratury, najchętniej z milicji. Mogę zapłacić za wywiad.

– A dlaczego pan sądzi, że ja w milicji pracuję?

– Poznałem po teczce.

– Wot, żurnalist...

– Cieszę się, że dobrze trafiłem.

– A, no... akuratnie pan trafił, akuratnie. Ja istotnie pracuję w milicji. Wy płacić, tego... nie trzeba. Ale że wywiad... Ciężka sprawa. Ciężka bardzo.

– Może być rozmowa anonimowa.

– Anonimowa?

– Tak. Mnie pana nazwisko niepotrzebne. Nawet nie pytam. Potrzebna mi jest tylko informacja.

– Informacje w gazetach mają.

– Słabo czytam po białorusku, poza tym... wolę z pierwszej ręki.

– Z ręki?

– Tak się mówi. Wolę się dowiedzieć prosto od człowieka.

Milicjant pociąga piwo. Kobieta przy sąsiedniej ławie znowu wybucha dzikim śmiechem.

– Ona wariatka taka jest. Znana u nas. Nie zwracajcie uwagi.

– Jak będzie z rozmową?

– Mnie nie nada. Wy dziennikarz, ja oficer. Nie lzja. Ale możecie rozmawiać z jednym z grodzieńskiego żurnala, on milicyjne dzieła wypisuje. Taki porozmawia chętnie. U mnie jest nawet telefon do nich.

– Do gazety?

– Ano, do gazety. Mobilny. Ja wam dam. Na zdrowie.

Stukają się kuflami.

– Wy kwas lubicie?

– Bardzo smaczny. Wolę od piwa.

– Ja rozumiem. Wy w pracy. Ja już do domu. Jeszcze po jednym wypijemy?

– Chętnie.

– Skąd przyjechał?

– Z Torunia. Pan słyszał o takim...?

– Słyszał, słyszał. Pan Kopernik, tak? I to radio od księdza...

– Interesuje się pan Polską?

– Moja rodzina od żony, połowa jest w Białymstoku. Ja sam nie. Ja z Mohylewa. Pan zna Mohylew?

– Wybuch w Czernobylu?

– To nie tam, nie tam. Ale tamta strona, owszem.

Rozmawiają jeszcze przez kwadrans – o Polsce, o rodzinnych stronach milicjanta, o rodzajach piwa po obu stronach granicy, kursie rubla i nocnych atrakcjach Grodna. Oficer okazuje się mieć na imię Jurij. Robert kilka razy próbuje delikatnie wysondować go w sprawie szczegółów obławy, ale milicjant konsekwentnie unika tematu. Interesuje go za to bardzo, ile zarabia polski dziennikarz, co można za to kupić, jaki Robert ma telewizor w domu i jaki samochód. Informacja, że nie ma żadnego, wydaje się Jurijowi mało wiarygodna.

Po wypiciu litra kwasu Robert z przykrością stwierdza, że w ogródku nie ma toalety. Jurij żegna się chyba z tego samego powodu. Idzie do domu i gdyby gość miał ochotę, mogą pójść razem. Można i zjeść, i wypić coś mocniejszego, a żona się ucieszy z polskiego przybysza.

Robert grzecznie odmawia. Na do widzenia – poza telefonem do żurnalisty Andrieja – dostaje numer komórki Jurija.

– Jakby była potrzebna wam jeszcze jakaś pomoc, dzwońcie o każdej porze.

Podają sobie ręce na pożegnanie.

* * *

Grodzieński deptak – przypominający trochę centrum Augustowa – jest ładnie odnowiony, ale nikt nie pomyślał o zainstalowaniu publicznej toalety. Dwa kolejne ogródki piwne i kawiarnia pod parasolami także okazują się pozbawione ubikacji. Gdzie ci ludzie sikają? W końcu Robert radzi sobie na parterze jakiegoś gmachu publicznego, szatniarka wpuszcza go za pięćset rubli.

Wychodząc na słońce, dzwoni do Andrieja. Telefon najpierw zajęty, potem nikt go nie odbiera. Gdy Robert łapie w końcu połączenie, okazuje się, że żurnalista nie rozumie po polsku.

Więc jednak nie każdy „polski pomówi”...

Łamanym rosyjskim tłumaczy dwa razy, o co chodzi. Tamten jest wyraźnie zniecierpliwiony, momentami znudzony, słychać, że stuka w klawiaturę i szeptem rozmawia na boku z kimś innym. Dopiero informacja o możliwości zapłaty za wywiad przyciąga jego uwagę. Czy wie coś o obławie na Wampira? Owszem, wie bardzo dużo. Czy może się spotkać? Na razie nie może. A kiedy? Trzeba zadzwonić za godzinę albo lepiej za dwie. A najlepiej po południu.

Cholera, tyle czekania...

Do dziesiątej Robert spaceruje po Grodnie.

Obchodzi kilkanaście wąskich, w większości bardzo zadbanych uliczek, zagląda w malownicze, wysprzątane i odmalowane na żółto podwórka, potem snuje się po błoniach rozciągniętych wokół górującego nad Niemnem zamku. Na trawnikach siedzą grupkami młodzi ludzie, grają w karty, ktoś brzdąka na gitarze, dziewczyny opalają się w stanikach. Schodzi w nadrzeczną dolinkę – krzaki, trochę ruin pamiętających wojnę, dalej pustkowie upstrzone maleńkimi domkami, przy których pasą się kozy. Przed dwunastą wraca, głodny, do centrum. Wybiera restaurację w betonowym pawilonie z wielkimi oknami. Lokal wygląda jak żywcem przeniesiony z Polski czasów Gierka. W ogromnym holu szatniarka w fartuchu i z papierosem w ustach siedzi przy ciężkim biurku, po dyrektorsku rozparta na krześle. Za tysiąc rubli wydaje blaszane numerki, choć na dworze gorąco i nikt żadnych płaszczy do szatni nie oddaje. Ale bez numerka jedzenia tu nie podadzą.

Kelnerka – starsza pani z czarnym wąsikiem – rzuca na stół kartę dań wystukaną na maszynie do pisania. Potrawy nie mają cen, za to gramatura jest dokładnie wyliczona: osobno dla kotletów, surówek, kartofli. Większości tego, co w karcie, i tak nie ma. Są tylko biały barszcz, pierogi z mięsem, herbata, oranżada, kawa i wódka.

Zamawia pierogi. Są chłodne, śliskie od tłuszczu, w smaku przypominają obiady, jakie trzydzieści lat temu serwowała Robertowi szkolna stołówka w Toruniu. Różnica jest taka, że obiad białoruski jest drogi. Może tu też mają ceny dla obcokrajowców?

Na deser zamawia kawę – dostaje ją obficie posłodzoną. Kelnerka, nieproszona, kładzie przed nim popielniczkę. Robert dzwoni do Andrieja. Tym razem rozmowa jest krótka i konkretna – za sto dolarów dziennikarz opowie wszystko, co wiadomo na temat Wampira z Nowej Drogi. Powie nawet więcej, ma wiele wiadomości, o których nie może mówić przez telefon. Umawiają się o czternastej pod pomnikiem Lenina.

* * *

Robert przychodzi wcześniej i siada na murku oddzielającym trawnik od chodnika. Patrzy na pomnik. Brodaty łysiejący bandyta stoi na czerwonawym cokole obłożonym marmurowymi płytami. Razem z podstawą ma wysokość kamienicy. U stóp łysola leżą dwie wiązki czerwonych i białych goździków. Kwiaty socjalizmu... Niesamowite. Bydlak zakrzyknął „grab zagrabione” i w ciągu pół wieku połowa kontynentu popadła w ruinę. A oni teraz do niego z kwiatkami... Rosji rozumem nie ogarniesz.

Pięć minut przed czasem pojawia się Andriej.

Jest młodszy od Roberta, mocno opalony, ma na sobie jasny, obcisły sweterek i starannie podarte dżinsy rurki. Jego utlenione, nażelowane włosy stoją na sztorc. Na nogach ma kowbojskie buty.

– Nu, szto... pajdiom...

Przecinają plac i idą chodnikiem wzdłuż szerokiej ulicy, chyba Kurczatowa, a potem jeszcze szerszym prospektem Gorkiego. Słońce grzeje, samochody kopcą i hałasują. Robert, rozmawiając, gestykuluje, Andriej podobnie. Wygląda na to, że obaj odświeżają swój szkolny rosyjski, przy czym Białorusinowi idzie to łatwiej. Żeby było światowo, co jakiś czas wtrąca angielskie słówka. Pieniądze życzy sobie z góry. Ale warto dać sto dolarów. Chłop ma asa w rękawie, tyle że wyciąga go dopiero na końcu. Najpierw długo opowiada o trzech kolejnych, coraz większych obławach, o odgrzebywaniu przez milicję starych, niewyjaśnionych zabójstw i analizach zaginięć w całym obwodzie. Wszystkie je przypisują teraz Wampirowi z Nowej Drogi. Padają różne fantastyczne liczby: czterdzieści ofiar, pięćdziesiąt, osiemdziesiąt...

– Jak już go złapią i wezmą w obroty, to przyzna się i do dwustu. Wyczyści statystyki za ostatnie twenty years.

Andriej jest może śmieszny, ale nie głupi. Ciekawie opowiada o zmianie tutejszej polityki informacyjnej: władze postanowiły, że nie ma już sensu ukrywanie wieści o tym, co się stało. Przeciwnie, całe społeczeństwo jest obecnie wzywane do wzmożenia czujności. Portrety pamięciowe poszukiwanego drukuje się w gazetach i pokazuje w telewizji niemal co dzień, uruchomiono kilka linii telefonicznych dla osób składających doniesienia o podejrzanych typkach. Najnowszy pomysł: milicja rozsyła do ludzi SMS-y z pytaniem, czy nie dostrzegli wokół siebie czegoś niepokojącego.

Teraz najważniejsze: istnieje pewna lista, którą milicjanci wciąż uzupełniają. Mają na niej nazwiska i adresy wszystkich mężczyzn w wieku zbliżonym do poszukiwanego, urodzonych, zameldowanych, pracujących, leczących się, odwiedzających izby wytrzeźwień, oddających krew albo w jakikolwiek inny sposób notowanych w ciągu ostatnich lat w obwodach mińskim, grodzieńskim i brzeskim. Z tej listy wyszukują posiadaczy grupy B Rh minus, bo Ludojad zostawił trochę krwi w karetce, z której uciekł. Wyselekcjonowali około dwóch tysięcy nazwisk. Milicjanci z Grodna, Lidy, Baranowicz i samego Mińska jeżdżą od wsi do wsi i od miasteczka do miasteczka. Przesłuchują wytypowanych jednego po drugim. Najbardziej podejrzanych konfrontują z załogą karetki i milicjantami, którzy widzieli Wampira w kombinacie. Wczoraj generał KGB zapewnił obywateli na konferencji w Mińsku, że jeszcze w tym miesiącu potwór zostanie schwytany. Teraz czas na asa. Za pięćset dolarów Andriej jest gotów przynieść na dyskietce listę poszukiwanych, bo zna kogoś, kto ma do niej dostęp.

– Słuchaj, mnie ta lista niepotrzebna. – Robert wyrywa kartkę z notesu. – Nie mam dla ciebie aż pięciuset dolarów, nie stać mnie na tyle. Ale dam ci drugie sto, jak mi ten twój znajomy sprawdzi, czy na liście są trzy nazwiska. Chcę adresy tych ludzi. Płacę natychmiast. Nawet jeszcze dziś.

Przyklęka na chodniku i kładąc karteczkę na kolanie, pisze: „Antanas Dogmanis, Igor Bojkow, Antoni Filipowicz Suchynin”.

Gdy Andriej odchodzi z notatką, Robert myśli sobie, że ta historia z grupami krwi daje wyjście na kilka fantastycznych tytułów: „Krew Wampira”; „Krwawy trop”; „Po kropli do celu”... Do wyboru, do koloru. Chociaż z drugiej strony wszystkie trochę pachną tandetą. Trzeba będzie to zatytułować jakoś jeszcze inaczej. Może po prostu: „Ślad krwi”. Jeszcze lepiej: „Grupa krwi”. Dobre!

Resztę popołudnia spędza w hotelu. Przez pierwsze dwie godziny czeka na telefon od Białorusina, paląc tutejsze, dużo mocniejsze od pall malli, mentolowe papierosy Minsk, których opakowanie do złudzenia przypomina Marlboro. Potem odpowiada na SMS-y z Polski, kręcąc się między łazienką, łóżkiem i balkonikiem. Wreszcie siada do jedzenia. W dużym sklepie spożywczo-przemysłowym, dobrze zaopatrzonym, czystym i pełnym najdziwniejszych rodzajów alkoholu, kupił – poza papierem toaletowym, ścierką i ręcznikiem – także ser, bardzo smaczną suchą kiełbasę, jogurt pitny i fioletową koszulkę na przebranie. Po jedzeniu uzupełnia notatki i szkicuje pierwsze akapity tekstów. Pod wieczór przegląda w komórce polskie portale – jest kilka notek o obławie za granicą, ale wciąż nikt nie wpadł na to, by połączyć Białoruś i toruńskie zabójstwa. Związek stanie się oczywiście jasny, gdy wyjdzie nowy „Głos”.

Wyścig szczurów ruszy za kilkadziesiąt godzin.

Na razie jesteś pierwszy.

* * *

Próbuje się zdrzemnąć, lecz przeszkadzają mu telefony z Polski. Nie odbiera. Upewnia się tylko, czy to nie Iwona. Przed dziesiątą dzwoni policja. A, to ciekawe.

Wciska zielony guzik.

Najpierw damski głos informuje: „Kujawsko-pomorska komenda wojewódzka”.

Potem kobieta upewnia się, z kim rozmawia. Robert słyszy, jak rzuca do kogoś: „To jest Białoruś!”.

W słuchawce Manicki. Od razu uprzedza, że rozmowa jest nagrywana, i przypomina sucho:

– Poleciłem panu nie wyjeżdżać z miasta.

– Byłem zmuszony nie dostosować się do polecenia. Jak wrócę, możecie mi dać mandat.

– Drugiej części naszej umowy też pan nie dotrzymał, bo miał pan oddzwonić i nas poinformować...

– O wszystkim poinformuję, niech pan będzie spokojny. Niewykluczone, że jutro będę miał nie tylko nazwisko, ale i adres człowieka, którego obaj tak bardzo chcemy poznać. Jak pan słyszy, nie próżnuję, co i wam radzę.

Chwila ciszy.

– Ma pan jego nazwisko?

– Mam trzy, ale na razie nie podam, bo trzeba ustalić, które jest właściwe.

– My to możemy zrobić.

– Cierpliwości.

– Pan odmawia współpracy w śledztwie dotyczącym zbrodni, co, proszę pana, jest przestępstwem z paragrafu... ghrm...

– Zapomniał pan numeru?

– Panie redaktorze Pruski... Czego pan właściwie chce? Chce pan wykonać obywatelskie zatrzymanie? Za granicą, proszę pana? W kraju spoza Unii? Czy pan wie, na co się naraża? Chce pan sobie narobić kłopotów, z których... Ja już widziałem, proszę pana, takie... Może się okazać, że pana nie wyciągniemy. I nie pomoże nawet pański doradca ministra!

– Pan ma chyba straszenie ludzi we krwi. Jak tylko się pan zapomina, to się to panu włącza. Powiem szczerze, co zamierzam, i już tego nie przedłużajmy, bo ja płacę za odebrane rozmowy. Chcę ustalić nazwisko Wampira i powęszyć w jego – jak wy to mówicie? – miejscu zamieszkania. A potem wrócić i napisać historię. Jak tylko skończę, możecie mnie zamknąć. To by była fantastyczna reklama dla „Głosu”. Zrobicie mi przysługę.

Rozłącza się.

W tej samej chwili dzwoni Justyna. Czyta mu notatki, które zamierza zaraz wywiesić w Internecie. On prosi o powtórzenie niektórych zdań, sugeruje kilka poprawek, ale ogólnie chwali – jest świetnie. I są świeże wieści. Po pierwsze, Justyna z Katarzyną wybierają się jeszcze tego wieczoru do studia telewizyjnego – Lubicz oszaleje z zachwytu, nagrywarki DVD już się grzeją po chałupach i willach. Po drugie, zlecenia na reklamy płyną z wszystkich stron. Doszło do tego, że w „Głosie” chce się zareklamować więcej firm spoza Torunia niż lokalnych. Po trzecie, klikalność znowu idzie w górę. Wystarczyły radiowo-telewizyjne informacje o tym, że Wampir żyje, a jego portret opublikują wspólnie dwie gazety, by zainteresowani rzucili się do myszkowania w sieci.

Ktoś nawet otworzył na forum wątek zatytułowany Gdzie można kupić „Głos Torunia” przed piątkiem?

– Fantastycznie, Justyś, fantastycznie.

– Kiedy wracasz?

– Dopiero przyjechałem. Czekam tu na Iwonę. Ale nie próżnuję. Mam dobre tropy. To nie potrwa długo.

– Pilnuj się, szefie.

– Pilnuj interesu i trzymaj się ciepło.

– Ciao.

* * *

O jedenastej wieczór, stojąc na balkoniku w samych slipkach i podkoszulku, zniecierpliwiony Robert dzwoni do Andrieja. Tamten nie odbiera. Dziesięć minut później kolejna próba połączenia – też nic. Jeszcze pięć minut – znowu bez efektu. Machnął na mnie ręką? Przecież chciał pieniędzy...

O wpół do dwunastej Białorusin oddzwania.

Nazwiska i adresy będą gotowe dopiero jutro. Dlaczego tak późno? Bo człowiek musi je skopiować, będąc w pracy, wcześniej nie będzie miał dostępu. Cena wzrosła do dwustu dolarów. Robert upewnia się, czy dobrze zrozumiał po rosyjsku. Tak, dobrze. Two hundred.

– Ty płatisz, ili niet?

– Zgoda. Dwiesto.

– Nu... choroszo. Tak paka, Robert...

– Padzwanisz zawtra?

– W diesiat czasow. Tomorrow. Da.

A to cwaniak, nasz Andrzejek... Robert łączy telefon z ładowarką przy ścianie, gdy słyszy stukanie do drzwi. Otwiera. W progu portierka – ta sama Złota Pani, która meldowała go rano. Bez przerwy siedzi w tym hotelu czy co? Przez okienko umieszczone na wysokości pępka nie zdołał się jej przyjrzeć, teraz widzi kobietę w pełnej krasie: wiek około pięćdziesiątki, bujne piersi, oczy pomalowane na błękit nieba, usta krwiście czerwone, błyszczące, blond czupryna, w loki wpięty duży, sztuczny kwiat na żółtej rozetce. Wzrostem prawie dorównuje Robertowi. Kiedyś musiała być seksbombą, nadal ma w sobie coś pociągającego, szczególnie dla amatorów kruszcu. Prócz złotych kolczyków i pierścionków wisi na niej jeszcze łańcuch, którego nie powstydziłby się najbogatszy czarnoskóry raper. Na łańcuchu, w głębokiej szparze między melonami piersi, wielkie złote serce.

– Wam czegoś nie trzeba?

– Nie trzeba.

– Wódeczki, nie?

– Dziękuję.

– A koleżanka może przyjść...

– Nie trzeba.

– Krasawica przyjdzie. Zdrowa. Będziecie zadowoleni.

– Nie potrzebuję. Dziękuję. Chcę spać.

– Na sen wódeczka dobra.

– Wiem o tym. Ale dziękuję. Dobranoc pani.

Portierka usiłuje zerknąć mu przez ramię do wnętrza pokoju.

– Tylko czterdzieści dolarów.

– Za wódkę czy za koleżankę?

– Jak przyjdzie koleżanka, wódka będzie darmo.

– Tak tylko pytałem. Nie chcę. Dobranoc.

– Jutro do dziesiątej trzeba się wyprowadzić. Śniadań u nas nie ma.

– Dobrze. Wyprowadzę się. Albo zapłacę za kolejną dobę.

– Wtedy trzeba jeszcze jeden formularz wypełnić.

– Rozumiem. Rano się zobaczy. Dobranoc.

Wypala ostatniego papierosa, dzwoni do Iwony, rozmawiają długo. Potem zasypia przy otwartym balkonie, słuchając odgłosów dobiegających z betonowego osiedla i dźwięków jakiejś ostrej libacji odbywającej się chyba piętro wyżej.

56

Piątek, 2 lipca, Grodno

Budzą go chłopcy z AC/DC.

Dzwoni Jacul, ponury glina z Kaszczorka. Jak zawsze oszczędny w słowach, między mruknięciami i chrząknięciami składa gratulacje. „Przeczytałem »Głos«. Dobra robota. Dotrzymałeś słowa. Wpadnij do mnie, pójdziemy razem na ryby, napijemy się”.

Po policjancie – Jadzia Mokrzycka z gdańskiej telewizji. Rezydujący w Gdańsku konsul już załatwia dla niej – poza kolejką – białoruską wizę. Ma nadzieję dogonić Roberta. Mówi, że wyścig faktycznie się zaczął, w kilku redakcjach szykują materiały łączące Toruń z Białorusią. „Głos” jest od rana czytany we wszystkich możliwych przeglądach prasy.

– Jakieś wariactwo. Dzwonił do mnie nawet korespondent ze Szwecji. Słyszałam, że ostro biega za tym taka spryciara z „Wyborczej”. Kulernicki, ten burak z „Gorącego Wizjera”, miał ranne wejście z przejścia granicznego. Pewnie ich ekipy już jadą. W informacyjnej radiowej, to ci powiem, bo śmieszne, miotają się po ścianach. Właśnie im korespondent z Mińska zaginął. Przez miesiąc go nie potrzebowali, a teraz...

– Pewnie zapił.

– Ty to masz szczęście. Zazdroszczę ci, że tam jesteś. Dam znać, jak tylko minę szlaban.

Kolejny telefon – redakcja telewizji Wisła. Bardzo chcą wiedzieć, gdzie Robert jest i czy mogą podjechać na Rynek Nowomiejski, by nakręcić materiał.

– Jestem za granicą. Możecie podjechać. Dzwońcie do Justyny Całki. Muszę kończyć.

Gdy wychodzi z pokoju, dzwoni Szymek Trojan. Przeżył dzisiaj dziennikarski orgazm przy porannej lekturze własnego tekstu, w dodatku pierwszy raz w życiu zaprosili go do radia – i to od razu do Trójki. Pędzi z ojcem do Warszawy, ma tremę, chce pisać kolejny tekst, nie może się doczekać powrotu Roberta.

Opuszczając hotel, Robert uśmiecha się do stojącej w drzwiach portierki – tym razem nieco młodszej brunetki, ale również biuściastej. Może potężny bufet to warunek przyjęcia na tę posadę? Staje na chodniku, przelicza papierosy w paczce, telefon ponownie gra. Dzwoni mama z kilkoma opowieściami o sąsiadkach. Tuż po mamie – Justyna.

– Szefie?

– Nie ma go, tu mówi Wampir Ludojad. Robert już zjedzony. Był smaczny i mięciutki, tylko penis miał gorzki i bardzo twardy.

– Cieszę się, że humor dopisuje. Będziesz miał jeszcze lepszy. Byłam w dwóch kioskach. O wpół do ósmej już zabrakło. Strasznego narobiliśmy zamieszania, radia, telewizje... Każdy podaje coś innego. Bałagan na maksa. W Kujawach rano dali, że Ludojad znaleziony. Potem prostowali. W TVN na pasek rzucili: „Wampir złapany w Toruniu”. Nakręcili materiał w Siniewie, ale bez Teresy. Ona gdzieś zniknęła. Szukali jej u nas. Za Iwoną też gonią jacyś...

– Chyba wiem, gdzie jest Teresa.

– Gdzie?

– U tego esbeka, w Sopocie.

– Robią sensację, bo nikt w wiosce nie wie, co się stało. Wystąpił ten jej ksiądz na wizji. Strasznie zdenerwowany. Aha, rano pod redakcją czekał na ciebie radiowóz. W necie są informacje, że redaktor naczelny „Głosu Torunia” osobiście znalazł Wampira. Albo że Ludojad schwytany za granicą. To chyba na Wirtualnej Polsce widziałam. Jest jeszcze taka notka, uważaj, czytam ci: „dziennikarz bohater poszukiwany od wczoraj przez toruńską policję”.

– Bohater? Wspaniale. Co za mądry człowiek to napisał?

– Portal miejski daje, że ścigają cię za ukrywanie danych mordercy.

– To debile są.

– Mówię ci... O! Właśnie wpadła informacja, uważaj, czytam: „Zniknęła córka jednej z ofiar Wampira. Czy potwór wrócił, by dokończyć dzieła?”. Dobre co?

– Cudowne.

– Dają zdjęcia Ruska, Teresy i twoje.

– Ładnie wyszedłem?

– Chudszy niż w rzeczywistości.

– Starą fotkę mieli. Cudownie, Justyś, cudownie. To wszystko dobrze nam zrobi na skup. Muszę kończyć, czekam na telefon od informatora. Może się tak zdarzyć, że wiadomość o złapaniu gnoja okaże się prorocza.

– Ty chyba nie zrobisz tam niczego głupiego?

– Nie mam zamiaru.

– Wiesz co? Dzwoń do mnie co parę godzin, gdzie jesteś. Albo choć ślij regularnie SMS-y. Możemy się tak umówić?

– Możemy. Jestem w Grodnie, idę ulicą... poczekaj, zaraz... Dzierżyńskiego. Pięknie. Szukam miejsca, gdzie można wypić kawę i zjeść jajecznicę. Czekam na telefon, ale co rusz mi ktoś dzwoni. Zadowolona?

– Tak, właśnie masz się meldować cały czas. Ciao.

Jest wpół do dziesiątej. Ciekawe, dlaczego Iwona jeszcze nie zadzwoniła. Wybiera numer. Najpierw słyszy w słuchawce straszny hałas, potem strzępy słów.

– ...w pociągu... na dwunastą... zasięgu... poczekaj... zadzwonię... tak, z Centralnego zadzwonię.

– Dzwoń, jak już będziesz miała wizę w ręku!

– Gdzie je... tobie...

– Nie słyszę. Jestem jeszcze w Grodnie! Będę się przemieszczał, zadzwonię. Całuję cię.

– ...co?

– Całuję cię mocno!!

Andriej telefonuje punkt dziesiąta. Nazwiska są. Spotkanie wyznacza na rogu Gorkiego i Kurczatowa.

– Ty pomnisz, gdie eta?

– Wiem, wiem. Już tam byliśmy.

– Exactly! Możet być w diesiat minut?

– W piatnadcat!

Z bagażem na plecach chwilami idzie, a chwilami biegnie wzdłuż nieotynkowanych dziesięciopiętrowych bloków. Nadal jest ciepło, ale dzisiaj nie ma słońca. Niskie chmury szorują brzuchami szczyty ponurych gmaszysk oplecionych plątaniną kabli i rur. Czekając na zielone światło przy dużym skrzyżowaniu, mocno zasapany, przypala papierosa i wkłada do ust gumę. Jesteś już bardzo, bardzo blisko, człowieku! Zaszedłeś dalej, niż ci się śniło.

Ulica Kurczatowa.

Bloki, parkingi, jakaś wielka budowa, kolejne skrzyżowanie. Patrzy na zegarek, kwadrans prawie minął, ale – jeśli dobrze zapamiętał odległość – aleja Gorkiego powinna być tuż-tuż. Znowu odzywa się telefon. To nie Iwona. Nie odbiera.

Dochodzi do właściwego skrzyżowania. W perspektywie ulicy widać mknące w poprzek trolejbusy. I Andrieja, którego można rozpoznać z daleka.

Chłopak ma tajemniczą minę. Chyba nie zawalił sprawy?

– Witaj. Masz to?

– Did you sleep good?

– Dziękuję. Masz to dla mnie?

– Z hotelu idziesz?

– Już się wymeldowałem. Co dla mnie masz?

– Mam to, co chciałeś, ale cena urosła. Są cztery adresy, trzeba będzie dać czterysta dolarów, po sto za każdy.

– Andriej, człowieku, tak się nie robi!

– To nie moja cena, tylko tego, kto wyciągnął adresy, ja ci tylko serwis robię. Nie chcesz, to nie.

– Chcę, ale nie mogę dać ci czterystu dolarów, nie będę miał za co wrócić! Dam dwieście pięćdziesiąt.

– Three hundred fifty.

– Dam dwieście osiemdziesiąt, to przecież kupa pieniędzy!

– Trzysta trzydzieści i ani jednego mniej, bo co ja mu powiem?

– Powiesz, że nie chciałem dać się wydymać.

– What do you say?

– Wy-dy-mać! Wyjebać w dupę!!! Ponimajesz?! Dam trzysta, nie przeginaj pały!

– Jakiej pały, nie chcesz zapłacić?

– Chcę!

– Nie krzycz. Liudi zdies...

Robert wyciąga sześć pięćdziesięciodolarówek i wciska Andriejowi w rękę.

– To wszystko, co mam. Dawaj adresy!

Chłopak uśmiecha się niewinnie, sięga do tylnej kieszeni spodni, wyjmuje podwójnie złożoną na kartkę formatu A4.

Wydruk z komputera ma formę tabeli.

Cztery rubryczki.

Bojkow Igor Władimirowicz, Rassy 186, rejon berezyński, obwód miński.

Bojkow Igor, Połock, ul. Stary Most 43A, rejon miadziolski, obwód miński.

Bojkow Igor, Wiarejki 37, rejon wołkowyski, obwód grodzieński.

Suchynin Antoni Filipowicz, Bortniki 16-A-2, rejon krupski, obwód miński.

Robert łapie się na chęci ucałowania Andrieja w czoło, ale Białorusin ma za dużo żelu na włosach.

– Oczień choroszo. Spasiba. Bywaj, bracie!

Do dworca autobusowego idzie najszybciej, jak potrafi, jeść już mu się nie chce. Po drodze przegląda mapę Białorusi. Suchynin mieszka najdalej, ale skoro esbek wskazywał na niego, trzeba stamtąd zacząć. Czy poszukiwany przez połowę milicjantów w tym kraju facet może siedzieć w domu? Wątpliwe, lecz to nieważne. Przepyta się sąsiadów, obejrzy dom, czy raczej, sądząc z adresu, blok, ktoś coś powie, coś się zaobserwuje. Może będzie tak jak z tym cholernym domem Kobierskiego. Już było pozamiatane, a Robert i tak swoje znalazł.

Nigdy nie wiadomo, komu kurka jajko zniesie. Tak mawiał jego tata, gdy jeszcze żył.

57

Mińsk, w którym Robert ma się przesiąść ze swego autobusu w drugi, do Orszy i Witebska, jest miastem gigantycznych blokowisk, wielkich pustych przestrzeni, krzyżujących się betonowych wiaduktów i szerokich prospektów, po których suną głównie ciężarówki. To miasto pełne siwego, martwego powietrza i – jak mu się wydaje – bezbrzeżnego smutku. Może to przez pogodę: nie ma wiatru, ale chmury cały czas wiszą nisko, jakby zaraz miało z nich lunąć. Nic takiego jednak nie następuje. Jest jednocześnie duszno, szaro i niesympatycznie.

W restauracji połączonej z poczekalnią dworca autobusowego zamawia zupę rybną, dostaje jarzynową. Nareszcie dzwoni Iwona. Ma wizę. Jest już na Dworcu Centralnym. Przed chwilą stała przed telewizorem: mówią o obławie na Wampira, o poszukiwanym dziennikarzu z Torunia i o zaginięciu Teresy Halby. Tak – Halby. Podają nazwisko i pokazują jej portret, ten z „Głosu Torunia”. Poza tym ciągle migają zdjęcia z lasu, ujęcia z Siniewa, ksiądz na plebanii i ich toruńska redakcja na przemian z newsroomem „Nowin”. Mają nowe materiały z Białorusi – jakiś facet w szpitalu opowiada, jak uciekł mordercy spod ręki. Zapowiadają wywiad z Szymonem Trojanem.

– Faktycznie, sporo się dzieje. – Robert miesza łyżką stygnącą zupę. – Jak jedziesz?

– Z przesiadką w Brześciu. Do Mińska wyjdzie mi dziewięć godzin. Ruszam dopiero o wpół do czwartej, ale nie ma innego połączenia. Gdzie jesteś?

– Jadę do pewnej wioski, nazwę wyślę ci SMS-em, bo mogą mnie już podsłuchiwać. Miałem wrażenie, że ktoś za mną jechał w Polsce, ale chyba się im zerwałem...

– Powiedz chociaż, gdzie to mniej więcej jest. Jest sens, żebym jechała do Mińska, czy...

– Do Mińska, tak. Z mapy wychodzi, że wioska jest jeszcze dalej. Musisz sobie kupić mapę Białorusi, w Złotych Tarasach jest Empik. SMS-a zaraz ci wyślę, szukaj na mapie jeziora Sielawa. I jak kupisz...

– A po co ty tam jedziesz?

– Zobaczyć, gdzie mieszkał nasz przyjaciel. Posłuchać ludzi.

– A skąd dostałeś...

– Nie mogę, nie przez telefon. I tak już zbyt wielu osobom powiedziałem zbyt wiele.

– Robert, poczekaj na mnie! Nie możesz zaczekać? Przecież mieliśmy razem... Dlaczego ty jesteś taki niecierpliwy? Ja potrzebuję tylko dwanaście, może dziesięć godzin. Poczekaj na mnie w Mińsku. Nie jedź sam!

– Sprawdzę adres i wracam. Będę stał na peronie, kiedy przyjedziesz. Dalej podziałamy razem. Zrobimy kilka wywiadów, mam parę pomysłów, do kogo warto byłoby w Mińsku uderzyć. Mieliśmy sobie zrobić miłą wycieczkę, pamiętasz? Wymyśliłem, że zajedziemy do...

– Obiecaj, że tylko sprawdzisz i wyjedziesz.

– No pewnie.

– Bo jak cię nie będzie na peronie, to wracam! I zaraz mi wyślij tego SMS-a, żebym się nie denerwowała. Co tam jeszcze trzeba mieć ze sobą?

– Dolary idą jak woda. Ale więcej niż dwieście nie wymieniaj. W poniedziałek mamy transport powrotny.

– Z Adla...

– Nie mów! Ty wrócisz sobie normalnie, pociągiem. A ja z nim będę bezpieczniejszy niż u mamy. Dał mi w końcu swój telefon. Chyba zostaniemy kumplami. Może będziemy razem zbierali zaległe pieniążki od ludzi.

– Wyślij mi go.

– Telefon?

– Na wszelki wypadek. Też chcę się poczuć bezpiecznie jak u mamy.

– Okej. Zabierz też albo kup coś od deszczu. Właśnie zaczęło padać.

Wielkie krople bębnią w okna restauracji.

Gość przy stoliku naprzeciw Roberta popija zupę zawartością piersiówki. Tylko ludzie głupie nie piją przy zupie. Kolejne powiedzonko świętej pamięci tatusia.

Do autobusu w kierunku Orszy i Witebska zostało dwadzieścia minut. Akurat tyle, żeby zapalić w jakimś ustronnym kąciku i zdążyć na czas na stanowisko odjazdowe numer sześć. Paląc, dzwoni do Kamili, która też się niepokoi. Uspokaja ją, jak potrafi. Wysyła jednego SMS-a na trzy numery: do niej, Iwony i Justyny:

„Jadę do wsi Bortniki, numer 16-A-2, na pn od miejsc. Krupki i Bóbr, 5 km na pd od jez. Sielawa, pzdr, Rob.”.

Gdy wsiada jako ostatni do zatłoczonego autobusu, przypomina sobie jeszcze, że obiecał wysłać Iwonie numer Adlana. Posyła wizytówkę, a potem stoi przez ponad godzinę między krępą kobietą objuczoną płóciennymi siatkami z zieleniną i dwójką śmierdzących, przetrawionym alkoholem typków, z których wyższy co rusz opiera się na nim całym ciałem.

Dopiero w miasteczku Barysau, czterdzieści kilometrów przed celem, w autobusie rozluźnia się na tyle, że może przysiąść z plecakiem na kolanach i popatrzeć na mijane okolice. Ogromne pola, lasy na horyzoncie, blokowiska wyrastające wprost z zagonów kapusty i urywające się znienacka... Czegoś w tym pejzażu brakuje. Czego? Zastanawia się chwilę. Nie ma przydrożnych reklam. Żadnych szyldów, billboardów. Zamiast tego od czasu do czasu czołg, armata albo wielka blaszana gwiazda na betonowym postumencie. Na skrzyżowaniach i obrzeżach miejscowości przy drodze stoją szarzy, zmoknięci ludzie. Sprzedają wiklinowe kosze, miotły z brzozowych witek i wędzone ryby, które wiszą na tyczkach jak pióra przy włóczniach Zulusów.

Wysiada w Krupkach na przystanku pomiędzy ciemnoszarym blokowiskiem, polem buraków i osiedlem drewnianych, pamiętających cara domków o skośnych dachach krytych gontem. Idzie między bloki, by poszukać na którymś z parkingów chętnego, który za dziesięć dolarów zrobi szybki kurs do Bortników.

Tytuł mógłby brzmieć: „Podróż za jeden banknot”.

58

Major leży boso, w samych spodniach i rozpiętej koszuli, na starym tapczanie o wielkim, ciężkim wezgłowiu. Zdjął usztywnienie z chorej nogi, przykrył się do połowy kocem. Patrzy w pomalowaną na niebiesko ścianę, próbuje nie myśleć, ale sen nie chce nadejść.

Jego mieszkanie, na pierwszym piętrze bloku zbudowanego pięćdziesiąt lat temu dla wojskowych i ich rodzin, składa się z jednego pokoju z maleńkim balkonem, dużej kuchni z oknem, małej, ciemnej łazienki-ubikacji i jeszcze mniejszego przedpokoiku. Cztery identyczne budynki pełne takich klitek stoją w rzędzie, oplecione rurami z gazem i girlandami elektrycznych kabli. Miejscowi z okolicznych wiosek mówią na to „Osiedle”, sami lokatorzy – „Gniazdo”.

Skupisko bloków otacza płot z wysokiej siatki, okolony dodatkowo trzymetrowym murem. Za nim – wielkie puste pole z mokradłem pośrodku, dopiero dalej, w kierunku szosy na Bóbr i Krupki, zaczynają się zabudowania wsi Bortniki.

Kiedyś, żeby wjechać do Gniazda, trzeba było pokazać stojącemu na bramie wartownikowi aktualną przepustkę – dopiero po dokładnym zlustrowaniu każdego z przyjezdnych, a bywało, że i bagażu, podnosił się szlaban. Osiedle miało sklep spożywczy, kawiarnię, fryzjera, nawet punkt medyczny z dyżurującą pielęgniarką. W niedzielę w maleńkim kasynie z tarasem odbywały się potańcówki, grała orkiestra, występował jakiś komik czy magik z Mińska – major nie pamięta już dokładnie, co to były za pokazy, ale się działo.

Dziś nie ma sklepu, osiedla nikt nie pilnuje, bloki obrastają grzybem od parterów i mchem od dachów. Sporo mieszkań stoi pustych, straszą wybitymi szybami i powyrywanymi balustradami balkonów.

Trawniki między budynkami, koszone przed laty przez żołnierzy, mieszkańcy Gniazda zamienili na ogródki warzywne, które ogrodzili czym popadnie, ale i one w większości zarosły już zielskiem. W miejscu, w którym stał plac zabaw z kolorową karuzelą, straszy teraz czarny stalowy kolec i wielka kupa niewywożonych od dawna śmieci. Wokół parkują jak popadnie samochody, z których połowa nie działa. Tkwią latami w tych samych miejscach, wsparte na cegłach, obrośnięte chwastami i obsypane liśćmi z kolejnych jesieni. Rdzewiejąc, służą za domy bezpańskim kotom, których się namnożyło tak samo jak szczurów.

Na tle mizerii osiedla mieszkanie Antoniego Filipowicza Suchynina, choć nieco zabałaganione, prezentuje się okazale. Większość solidnych mebli pamięta Breżniewa, kilka sprzętów – Chruszczowa. W pokoju dziennym ciężki stół z litego drewna dębowego, regał na wysoki połysk, w regale telewizor, kryształy i pamiątki z dawnych czasów: kilka pucharów po armijnych zawodach strzeleckich, parę zdjęć w ramkach. Na wytapetowanej ścianie myśliwskie trofea: głowa dzika, jelenie poroża i jego ulubione łopaty łosia, które zawiesił na oryginalnym azerskim kilimie. Pod łosiem – lampa z aksamitnym abażurem kupiona na bazarze w Moskwie, podobno produkcji angielskiej, ale tak naprawdę czort znajet.

Najstarsze rzeczy w mieszkaniu, takie jak półka pod oknem czy makatka w kuchni, przyniosła tu jeszcze z domu swoich rodziców była żona Antoniego Wiera. Jej fotograficzny portret, który wisi nad łóżkiem, major kilka razy zasłaniał szmatką, zdejmował ze ściany, chował za szafę, wieszał z powrotem, wynosił do piwnicy i przynosił. Wiera na zdjęciu ma dwadzieścia cztery lata, łabędzią szyję, bujne czarne włosy upięte w kok za pomocą białej wstążki z kokardą, w dłoni trzyma bukiet róż. Zrobili to zdjęcie u fotografa w Homlu. Mieszkali tam krótko po ślubie i tam się rozwiedli. Dzieci nie było, rozwód – prosta rzecz. Wiera, z zawodu kucharka, wyjechała do Kostromy, hen, aż za Moskwę. Wtedy to był jeszcze jeden kraj, a praca czekała wszędzie, gdzie zechcesz. Po rozstaniu Suchynin nie odwiedził byłej żony ani razu, choć siedząc w jednostce za Uralem, kilka razy chciał to zrobić.

Nie miał już po Wierze żadnej kobiety.

Najpierw poświęcił się karierze wojskowej, później – bez reszty – swemu dziełu, które ostatecznie odebrało mu męskie siły.

Teraz wstaje ostrożnie z łóżka, boso kuśtyka w kierunku zagraconej kuchni, zapala gaz, nalewa wody do czajnika. Trzeba zrobić herbatę, popić tabletki, które zostawił mu Grisza. Jedna od bólu, druga, żeby nie robiły się skrzepy, trzecia od tego, czwarta od tamtego. Gdy herbata jest już gotowa, major kładzie wszystkie pigułki na dłoń, łyka je i popija jednym haustem. Zaczyna przygotowywać sobie obiad. Grigorij zrobił mu zakupy, wyciąga więc z lodówki kiełbasę i cebulę, z parapetu bierze chleb. Będzie prosty, żołnierski posiłek.

Zaczyna jeść, kiedy ktoś stuka do drzwi. Podskakując na jednej nodze, wpada do pokoju. Rzut oka za okno: nic nadzwyczajnego, żadnych obcych aut. Deszczyk siąpi, sąsiadka z mieszkania obok mimo niepogody pochyla się nad rabatką pietruszki, między samochodami mokną dwa skulone koty. Na dachu sąsiedniego domu – czysto. Przed wejściem do klatki schodowej – nikogo. Wyjmuje pistolet z szuflady stołu, przesuwa się do wąskiego przedpokoiku i próbując cicho stawiać bose stopy na brązowej wykładzinie, podkrada się do drzwi. Ostrożnie patrzy przez wizjer. Na klatce mężczyzna: dużo wyższy od Suchynina, głową prawie dosięga gazowej rury nad drzwiami. Długowłosy jak hipis, na ramieniu zarzucony niedbale plecak. W ubraniu znać coś nietutejszego.

Przybysz stoi, patrzy, znowu stuka. Odsunął się od drzwi, czeka.

Major usiłuje na tyle, na ile pozwala wizjer w drzwiach, zlustrować korytarz. Nie widzi niczego, co mogłoby wskazywać, że gości jest więcej. Gdyby wystawili jednego na wabia, to byłby listonosz, sąsiad, inkasent z elektrowni – ktokolwiek, ale nie taki cudak...

Jebany w dupę... Dzwoni do sąsiadki. Na szczęście do tej, która akurat jest na dole, lecz zaraz zadzwoni do kolejnych rodzin. Będzie wypytywał.

Major wsuwa pistolet za krawędź spodni, przykrywa go wyciągniętą połą koszuli i przekręca zamek. Uchyla skrzypiące drzwi.

Tamten odwraca się gwałtownie. Patrzy na Suchynina, jakby zobaczył samego diabła. Unosi brwi, dotyka ręką ust. Długą chwilę nie mówi nic, a potem odzywa się po polsku:

– Jednak ma pan bliznę.

– Ty szto?

– Bliznę. Na czole. – Długowłosy wyciąga w jego kierunku palec wskazujący. Słychać trzaskające na dole drzwi wejściowe i kroki. Ktoś idzie w górę. Dwie osoby.

– Zachaditie. – Major robi krok w tył, w głąb własnego mieszkania. Gość waha się przez moment, ale w końcu przestępuje próg. Powoli zamyka za sobą drzwi wejściowe.

Rozgląda się – patrzy na boki, w dół, w górę, jak gdyby w poszukiwaniu sieci, która spadnie mu na głowę. Albo czarciej zapadni pod stopami.

Gospodarz wskazuje ręką pokój. Gdy przybysz przechodzi obok niego, czuje zapach mydła, dezodorantu, może wody kolońskiej... Do tego woń wydzielonego świeżo potu. Zapach strachu.

Robert rzeczywiście się boi.

* * *

Przyjechał przecież z całkiem innym planem. Chciał wypytać sąsiadów, sklepową z najbliższego spożywczaka, zagadnąć stróża, jeśli taki się znajdzie, może usłyszeć coś od okolicznych smarkaczy: kto zacz, ten Suchynin, jakie miał zwyczaje, czy żonaty, dzieciaty, czy pił dużo, czy straszył dzieci? Co o nim słyszeli, co sami wiedzą? Zamierzał sprawdzić, jak zareagują na wieść, że ich sąsiad może być mordercą. Robił już tak wiele razy. Kiedyś w Toruniu chodził po ludziach mieszkających w trzypiętrowej kamienicy, w której osiemnastolatek porwał i zamordował dziecko sąsiadów z naprzeciwka. Chłopak myślał, że są bogaci. Robert nigdy nie odwiedził go w areszcie, ale napisał o nim reportaż pod tytułem „Sąsiad” – i to był dobry tekst. Ma za sobą sporo artykułów, które napisał, nie spotkawszy w ogóle głównego bohatera. Odpytywanie okolicznych mieszkańców, współpracowników, ludzi ze środowiska niejeden raz pozwalało stworzyć lepszy portret człowieka niż wywiad z nim samym. Wszak wiedzą sąsiedzi, jak kto siedzi. W niewysokich blokach szczególnie.

Zastukał tylko tak, dla pewności, że pusto. Niespodziewane pojawienie się mężczyzny z blizną wszystko zmieniło. Chciałeś, chłopie, wniknąć tutaj wejściem awaryjnym – to wniknąłeś. Dotarłeś do samego końca... Teraz poprzeczka wisi bardzo wysoko.

Robert czuje, że drżą mu nogi.

Facet zmienił się od czasu, gdy rysowali jego portret pamięciowy. Ale to on. Świeżo ogolona czaszka, wąsik i dwucentymetrowa bródka, którą też pewnie niedawno zapuścił. Zmienił wygląd i mieszka sobie, jakby nigdy nic.

Przed oczami Robertowi staje na chwilę scena ze snu, w którym spotkał Suchynina i zginął.

– Przyjech... ehm... przyjechałem z Pols... ghm...z Polski.

To na razie wszystko, co jest w stanie wykrztusić.

Nie bój się, człowieku, nie bój, dasz sobie radę. Jesteśmy w bloku, jest dzień, wokoło mieszka pełno ludzi.

– Jestem dziennikarzem. Żurnalist.

– Ja panimaju.

Suchynin sięga po leżącą na stole zgasłą fajkę i przypala ją sobie. Ssąc cybuch, siada na łóżku, jedną nogę zgina, drugiej nie. Ranny? Jak on w ogóle się wyrwał z obławy? I dlaczego tu siedzi? Przy łóżku lekarstwa, bandaże na zmianę, kłęby ligniny, jakieś buteleczki, termometr starego typu.

– Rozumiem was... pana – powtarza spokojnie gospodarz.

– Pan rozumie po polsku?

– Rozumiem i rozmawiam. Siadajcie pan.

– To dlatego skierowali pana do Polski?

– Kak wy skazali?

Robert przysuwa sobie krzesło. Wyciąga papierosy.

– Mogę?

Tamten przyzwalająco kiwa głową.

– Armia Radziecka wysłała pana do miasta, z którego pochodzę. Trzydzieści lat temu. Pan służył w garnizonie w Toruniu. Rozumie pan?

Gospodarz jeszcze raz zniża głowę. Tylko wzroku nie spuszcza.

– Co pan tam robił?

– Uuu... dawne czasy. – Suchynin wypuszcza kłąb dymu, który zaczyna się snuć pod zaplamionym sufitem. – Oczien staryje... Poczemu to ciekawi was, pan?

– Piszę artykuł. Do polskiej gazety, w której pracuję. – Robert pokazuje legitymację, ale gospodarz nie poświęca jej żadnej uwagi.

– Piszę o tym, co pan robił w Polsce, w Toruniu. W osiemdziesiątym drugim, osiemdziesiątym trzecim, osiemdziesiątym czwartym roku...

– Poczemu pan?

– To moja praca. Płacą mi za to. Polska policja odkopała tydzień temu grób. Już wiedzą wszystko.

– Wszystko?

– Mężczyźni z poobcinanymi członkami, kobiety bez piersi. Powieszeni, wykastrowani. Pan to zrobił. Dlaczego?

– A wy tu przyjechali sam?

Pytanie pada tak niespodziewanie i gładko, że Robert już prawie ma potwierdzić.

Dobry jest, skurwysyn...

– Przyjechałem z dwoma kolegami. Z fotografem i dźwiękowcem. Czekają w samochodzie, wiedzą, gdzie jestem. Znają ten adres.

– Nie mówicie prawdy, pan. Ty przyjechał sam. Z tym plecakiem. No... nie strachaj się. Czaj wypijesz?

– Wypiję.

– Chodźmy na kuchnię.

Gdy major wstaje z łóżka, na jego twarzy przez moment widać cierpienie. Idąc, stara się stawiać kroki w miarę naturalnie, ale Robert i tak dostrzega utykanie. Nie trzeba było przychodzić tutaj z cholernym plecakiem. Błąd.

Suchynin staje przy zlewozmywaku, odwraca się przodem do gościa. Ręką wskazuje garnki poustawiane w kącie jeden na drugim, rozkręcony kran leżący na gazecie, oparte o ścianę, zachlapane wapnem deski i kupę koślawych, zakurzonych butów pod oknem.

– U mienia niet żeny, potamu biesporiadok takoj. Nu... czaj spijom. Toruniu powiadasz... Ja pomniu. Byłem instruktorem.

– Instruktorem czego?

– Raznyje takoje... jak to po polsku... umja? Robić rzeczy?

– Umiejętności.

– Da!

– Śledzenie? Przesłuchiwanie? Zabijanie? Wieszanie? Kastrowanie ludzi?

Gospodarz milczy przez chwilę. Podpala gaz pod czajnikiem dużą, metalową zapalniczką. Gdy strzelają niebieskie płomyki, sięga po stojącą wśród rozgardiaszu przy zlewie popielniczkę i podaje ją Robertowi. Sam przypala sobie gasnącą fajkę.

– Raznyje umja... jak we wojsku... My, komandosy.

– Jaki pan miał stopień wojskowy?

– Ostatni – major.

– Panie majorze... majorze Suchynin... dlaczego pan zabił tych wszystkich ludzi?

– Kak że eta... zabił? – Gospodarz odwraca się bokiem do Roberta i otwiera jedną z szafek nad zlewozmywakiem. Wyciąga ciężki szklany puchar z cukierkami. – Kanfiety. Jak to polskie słowo?

– Cukierki.

– Częstuje się pan. Czaj szykuję. Sadities.

Robert siada na brzegu krzesła, jak gdyby rozważał nagłą ucieczkę. Gasi papierosa, wyciąga z kieszeni notes. Kładzie go przed sobą na stole i kilka razy stuka weń długopisem. Wyciąga kolejnego pall malla z paczki, ale zaraz go chowa i sięga po landrynkę. Rozwija szeleszczącą folię – cukierek jest ciemnoróżowy, smakuje truskawkowo.

– Dlaczego pan ich zabił?

Cisza.

– Jak mi pan na to odpowie, mogę sobie stąd pójść.

Dalej nie ma odpowiedzi.

– Pójdę i nigdy więcej się nie zobaczymy.

– Nie uwidiiiiiiimsjaaa? – major odzywa się wreszcie. Mówi teraz cicho, przeciągając zgłoski. – Moooożet byt i tak.

– Dlaczego, majorze?

– Ja ich nie zaaaabił. Ja wyyyyratowaaał.

– Pan ratował. Ach, rozumiem... Ten rytuał sekty. Skopcy, tak? Pan jest jednym z ostatnich wiernych? Jest pan Prorokiem? Arcyprorokiem?

– Ty mnooooga znajesz.

– A pan w to naprawdę wierzy? Że sto czterdzieści cztery zbrodnie...

– Ja oficer. Wojenny bohater. Ja tolko ludiej spasał. Od grzechów zbawił.

– Dlatego wybierał pan tych, którzy uprawiali seks?

Czajnik gwiżdże. Gospodarz wyłącza gaz, potem bez pośpiechu wsypuje czarną herbatę do dwóch szklanek w srebrnych, eleganckich oprawach. Szklanki wymalowane w drobne kwiatki mają pozłacane krawędzie. Herbata jest mocna i aromatyczna.

Suchynin stawia na stole ciężką, srebrną cukiernicę.

– Ty miał zapytać o jedno: dlaczego ja tak robił? Ja tiebie uże skazał. Prawda li? Nu i szto? Dalej pytasz, dalej chocziesz... Taki jak ty nigdy nie przestanie. A myślisz sobie co? Że ja potwor? Zły człowiek. A zły to, dumajesz, nie cierpi? Aaaa... cierpi. Widzi i cierpi. Nawet szatan cierpiał. Samael. Skatina. Bo zbawienia dla niego – niet. Choć są i liudi, szto gawariat, że dawno już zbawiony. I światem, rządzi on. Ja toże... Nie tak to, kak po telewidieniu bołtajut. Że ludojad. Nie... Ja ludzi poderwał z rąk szatana do raju... Do Królestwa Sprawiedliwości. Ja ich wziął na siebie, do siebie... Tutaj. – Kładzie jedną rękę na ogolonej czaszce, drugą, razem z fajką, przyciska do serca. – Tu wszystkich mam.

Jednak szaleniec. A co myślałeś, człowieku? Że spotkałeś filozofa, nowego Damastesa?

– Herbata, proszę ja was, pana, pijcie... Skąd mój adres u was?

– Ja odpowiem panu, a pan niech odpowie na moje pytanie. Szczerze i wyczerpująco. Rozumie pan?

– Rozumie, paniatna, rozumie. Nie nerwuj.

– Adres mam od policji z Grodna. Oni już pana namierzają. W Grodnie, Mińsku, wszędzie. Przyjdą tutaj, to kwestia czasu. Teraz ja pytam. Czy pan się uważa za... albo inaczej... czy pan się leczył kiedyś u psychiatry?

– Nie leczył – gospodarz odpowiada bez zastanowienia. Jego mina wyraża teraz życzliwe zainteresowanie, poufałość, właściwie patrzy na Roberta, jakby było mu go żal.

Można kontynuować natarcie.

– Jak pan uciekł z obławy?

– Normalna... przez las.

– Ktoś panu pomaga?

– Nikto.

– Dlaczego pan siedzi we własnym domu? Przecież wie pan, że go szukają...

– Niech szukają. Ja nie strachliwy.

Suchynin uśmiecha się, odkłada fajkę na stół, ale wciąż nie siada. Stoi, opierając ciężar ciała na jednej nodze. Raz przygląda się Robertowi, raz zerka przez lekko uchylone okno.

– Pijcie herbatę – mówi, jakby przekonywał niesforne dziecko, by zjadło kaszkę.

On się zupełnie nie boi. Coś kombinuje. Zaminował mieszkanie i chce się tu wysadzić razem ze mną? Nie... Raczej na coś czeka. Na kolegów? Na dogodny moment? Dogodny do czego? Trzeba kończyć rozmowę i wychodzić.

Robert czuje nagły przypływ paniki.

Trzeba uciekać w tej chwili.

Nie potrafi wstać. Patrzy w swój notes, jak gdyby chciał się poradzić tych kartek papieru: co robić?! Mały zeszyt leżący na stole wydaje mu się coraz bardziej odległy, podobnie jak własne dłonie. Jego umysł dokądś ucieka, tylko ciało tkwi w brzydkiej kuchni w ponurym bloku gdzieś na końcu świata.

Major chyba dostrzega zmianę w zachowaniu gościa, bo nagle zaczyna mówić szybko i głośno:

– Pan mienia słuszaj, ja razkażu, wytłumaczy. Tak trzeba. Dla świata. Dla Rassiji Świętej. Dla Polszy toże. My braty. Dla wsiech liudiej mira... Nada... poswiaszczat, by sprawić cel wielki. Bóg tak chce. Wy charaszo skazali. Ja prorok. Bóg błogosławi me dzieło. Ja różnych wybielił! Jedne kanalie, inne złe ludzie, a jeszcze inne... zwykłe grzeszniki. Różnych brał do serca. Razu jednego wracza, lekarza szkolnego, a inną drogą – kobietę, kurew... Moje dzieło niby wylana stal!

Wypowiadając ostatnie zdania, rozwiera nad głową gościa ramiona i rozczapierza palce. Robert stara się siedzieć prosto, nie kulić karku, choć chciałby zniknąć w szparze podłogi. Bezwiednie stuka, coraz szybciej i głośniej, długopisem w stół. Głos gospodarza dobiega go jakby zza szyby.

– Bóg wygubił ludzi w potopie, bo tak było trzeba. Dla dobrania nowych pokoleń. Bóg kazał pogubić wszystkich w Kanaanu, ty znajesz...

– Bóg chce... ghrhm... że-żeby pan wieszał ludzi na drzewach?

– Jerycho, pomnij Jerycho! Tam poszły pod nóż i dzieci, i kobiety, i woły. W Sodomie rośliny spalone. Nawet rośliny, bezrozumne ziele! – Suchynin już nie jest spokojny, trzęsie ramionami, wytrzeszcza oczy, podnosi do góry zaciśniętą pięść i spuszcza ją gwałtownie, jakby miażdżył niewidzialnego wroga. – Ty znajesz? Taka wola Pana. Bóg wymaga iszszech. Od zawsze. Pierwszą ofiarę złożył Kain. Abel zabił zwierza, Abraham zabił zwierza, przede mną zabijali barany, ale teraz baran nie starczy, trzeba ubić Izaaka. Ofiara musi być ustawiczna... Taka była. Ale wyrósł Róg Kozła, który sięgnął niebios, i ofiara została odjęta, a jam ją wznowił! Nie widzę nieba, lecz je zobaczę. Sto i sorok, i czetyrie! Wszyscy zobaczą. Wy też! Moja pokuta krwawa, no... innej niet. Nesek, nesek! Trzeba lać krew, odkupić się chrztem ogniowym! Pop nie pomoże, klech nie pomoże, nikt nie pomoże, patamu ja dołżen... dołżen... trzeba dusz.

– Tylu ludzi pan zabił? Sto czterdzieści cztery osoby? – ton głosu Roberta jest drewniany i beznamiętny, jak gdyby odpowiedź już go nie interesowała. Major – przeciwnie – mówi coraz głośniej, wewnętrzne napięcie odbiera mu dech.

– Była wo... jna, Afganistan, znajesz? Mnogije pagibli... Tysiące! Żertwy... Tam wsio, tam początek, nie... nieszczęście. Dla wsiech... wiecznosti!

– Nie pytam o wojnę. Ilu ludzi pan powiesił w Polsce i tutaj? Przez ostatnie trzydzieści lat? Nie na wojnie.

– Trzydzieści lat?! – Na twarzy majora, dotąd pełnej patetycznego uniesienia i żaru, teraz maluje się autentyczne przerażenie. – Tyle czasu minęło?! Jak mogę zdążyć? No jak?! – Zaczyna bić oburącz w swoją łysą głowę, mocno, jakby walił w worek. Oczy wychodzą mu z orbit, ale nie z bólu, tylko w efekcie wypełzającego na twarz szaleństwa. Każdy policzek drga inaczej. Szeroko otwarte usta wciągają powietrze, słychać świst płuc. Oszalał do końca? Ma atak?! Trzeba uciekać!

– To jest, przysięgam, ostatnie pytanie – mówi coraz głośniej Robert. Usiłuje zasłonić się donośnymi słowami jak tarczą. – Panie majorze Suchynin! Ilu ludzi pan zabił?! Oprócz wojny?! No ilu?!

Gospodarz macha rękami, odganiając niewidoczne zjawy krążące wokół twarzy. Jego skronie i czoło czerwienieją od ciosów, które przed chwilą sam sobie zadał. Policzki błyszczą potem, żyły na szyi urosły, grdyka mu drży, chyba przegryzł język, bo z ust wycieka krew.

– Ludzie, ludzie... nie znaju... – Najpierw wypręża się i rozrzuca szeroko ramiona, a potem kurczy je i zaczyna szlochać, obejmując sam siebie. Odwraca twarz w stronę kredensu, jakby chciał ukryć przed Robertem łzy. Opiera się ciężko o blat, jego ręka błądzi po szafkach niczym dłoń niewidomego. Wreszcie otwiera jedną z nich, stoi tam kilka butelek. Robert widzi wódkę, dużą, zieloną flaszkę z ciemnym płynem i jakieś słoiki. Będzie częstował gorzałą? Dosyć tego! Kurwa mać... koniec!

Odwraca wzrok od gospodarza, zesztywniałymi rękami sięga po plecak. W tej chwili dzwoni telefon. Bezwiednie wysuwa komórkę z kieszeni, jakby robił to za niego ktoś inny. Zerka na wyświetlacz. Justyna. Kto to jest Justyna? Dlaczego dzwoni? Przez moment zastanawia się, czy odebrać. Jak długo tu jestem? Dlaczego nikt nie zadzwonił wcześniej? Major, śledztwo, szaleństwo, zagrożenie. Jak mogłeś doprowadzić do tego, że tu jesteś?! Komórka ciągle dzwoni. Umysł Roberta zaczyna wracać na swoje miejsce, jak gdyby brzęczący sygnał wzywał go z zamglonych przestrzeni na rubieżach.

Już jesteś w sobie? Już jestem! To teraz myśl!

Myśl!!!

Może odebrać i powiedzieć majorowi, że dzwonią koledzy czekający pod blokiem? Wciska zielony klawisz i przykłada telefon do ucha, ale nie daje rady powiedzieć nic poza początkiem słowa „Halo”...

* * *

Major nie wyjął wódki z kredensu. Gdy tylko Robert zajął się plecakiem i telefonem, on włożył rękę pod koszulę i wyciągnął pistolet. Teraz obraca się wokół własnej osi i wali Roberta rękojeścią w skroń. Trafiony pada na podłogę. Padając, uderza głową w nogę od stołu, ale tego już nie czuje.

Gospodarz podnosi włączony telefon i wrzuca go do szklanki z niedopitą herbatą. Ociera wierzchem dłoni łzy i krew z brody, przez chwilę stoi wyprostowany, na przemian rozwierając i zaciskając pięści. Deszcz spływa po szybie okna. Nad głową majora, wokół żarówki pod sufitem, latają zielonkawe owady. Jest tak cicho, że słychać szmer ich skrzydełek i ciurkanie wody, która wylewa się z jakiejś rynny za oknem.

Uspokojony, Suchynin klęka i obszukuje leżącego.

– Wychrzciłem trzydzieści i osiem – mówi mu do ucha. – Ty będziesz trzydziesty dziewiąty.

Wyciąga pieniądze, odrzuca je na bok. Paszport chowa do kieszeni spodni. Wreszcie otwiera leżący pod krzesłem plecak. Ubrania, ładowarka do komórki, książka, niewielka kosmetyczka z czarnej dermy, kilka paczek papierosów. Nic ważnego.

Wstaje. Z szuflady kredensu wyciąga zwój jasnoczerwonej, plastikowej linki, robi na końcu pętlę i zakłada ją na lewą nogę Roberta. Potem podnosi jego drugą stopę i ciasno oplątuje. Ściąga linkę.

Ciężki jesteś, żurnalisto, ale ja sobie z tobą poradzę.

59

Justyna ma złe przeczucia. To oczywiście może być jakaś błahostka – brak zasięgu, szum w pociągu, taksówce, autobusie... Ale mogło też zdarzyć się coś niedobrego: to urwane słowo, po nim seria trzasków zakończona głośniejszym dźwiękiem – coś jakby piłka odbijająca się od parkietu albo uderzenie ręką w karton. Dzwoni natychmiast po raz drugi – zajęte. Po raz trzeci – głos z automatu wypowiada jakąś formułkę po rosyjsku czy białorusku. Wszystko jedno zresztą. Sens komunikatu jest oczywisty: rozmówca ma wyłączony telefon lub znajduje się poza zasięgiem sieci.

Odebrał przed chwilą, a piętnaście sekund później jest już poza zasięgiem?!

Jeżeli jedzie pociągiem – to mogło się zdarzyć. Albo siadła mu bateria.

Justyna dzwoni do Iwony.

– Halo? To ja. Słyszysz mnie?! Iwona!

– Słyszę, ale trochę słabo, bo jestem w pociągu. Co tam?!

– Słuchaj mnie... Nie mogę się dodzwonić do Roberta. Odebrał i nic nie... On nie odbiera, nie łączy się... ty mnie słyszysz?!

– Słyszę!

– Dzisiaj dostałam od niego tylko SMS-a, że jedzie do...

– ...wsi Bortniki. Ja też dostałam. Poczekaj, może ja do niego zadzwonię.

– To dzwoń! I potem od razu do mnie. Mam jakieś... No, nie wiem. Nerwa mam!

– Poczekaj.

Iwona oddzwania po minucie. Też nie ma połączenia z Robertem. Spróbuje ponownie później. Będą w kontakcie. Justyna dzwoni do Warszawy. Sekretarka początkowo nie chce łączyć z żadnym z prezesów. Dochodzi ósma wieczór, pewnie już powychodzili.

– To ważne. Bardzo ważne! Robert Pruski się rozłączył na Białorusi. Pani wie, o kim ja mówię?!

– Oczywiście. Pan redaktor Robert z Torunia. Był u nas w poniedziałek. Co pani ma na myśli, mówiąc, że się rozłączył?

– Miał dzwonić i się odzywać, ale się nie odzywa, w dodatku w dziwny sposób zerwał połączenie. Słyszałam jakiś huk, jakiś trzask. – Justyna sama już nie jest pewna, co słyszała, ale wie, że nie da się spławić, zanim nie porozmawia z kimś z kierownictwa. – To może być coś poważnego, proszę pani. Nie chce pani chyba być odpowiedzialna, gdyby się okazało, że Robert, że redaktor Pruski... że on tam wpadł w jakieś kłopoty?!

– Niech się pani nie denerwuje, proszę. Ja przełączę do wiceprezesa Marcysiaka, wyjątkowo na komórkowy, a jakby nie było połączenia, proszę czekać na linii, spróbuję do prezesa Ratajczaka.

– Czekam.

Justyna chodzi w tę i z powrotem po mieszkaniu. Siada na kanapie, wstaje, przygląda się własnej komórce, jakby chciała mieć pewność, że wszystko działa. Potem znowu przykłada ją do ucha, robi pięć kroków w jedną, pięć w drugą stronę.

– Ratajczak, słucham?

– Panie prezesie... kontakt z Robertem się urwał.

– Gdzie się urwał?

– Na Białorusi.

– Jak dawno temu?

– Niedawno, ale to było dziwne rozłączenie, to znaczy, połączenie. Przepraszam... Justyna Całka z tej strony. Ja się mocno denerwuję, bo pan wie, że on pojechał do mieszkania tego... Do Ruska, do Wampira.

– Tego nie wiedziałem. Nie wiedzieliśmy. Absolutnie. Nie mówił. Czy pani zawiadomiła policję?

– Nie, jeszcze nie. Najpierw zadzwoniłam do panów.

– Proszę koniecznie natychmiast złożyć zawiadomienie na policji. Ja ze swej strony uczynię to samo. W Warszawie. Zawiadomić policję i czekać, oczekiwać. I niech mnie pani informuje, czy jest z nim kontakt. Jeśli nie będzie, też proszę dzwonić. Telefonować. Do mnie albo do pana Marcysiaka. Prezesa Marcysiaka. Proszę próbować Roberta osiągnąć, kontakt osiągnąć, przez maila, przez SMS-y, i dzwonić. Dam pani numer telefonu, pod którym będę dziś wieczór.

Rozmawiają jeszcze chwilę, telefon Justyny już pika – na linii czeka Iwona.

– I co? Odebrał? – pyta.

– Nie.

– Ale miałaś przed chwilą zajęte.

– Rozmawiałam z Warszawą, firma każe mi dzwonić natychmiast na policję.

– Co?!

– Zadzwonię na policję!

– Ja będę w Mińsku dopiero za cztery godziny, może nawet więcej. Boże, jak ten pociąg się wlecze! Dzwoniłam chyba sześć razy... ciągle to samo.

– Może rozmawia z ludźmi z tej wioski. Miał robić wywiady z sąsiadami. Może się sam wyłączył? A może w tych Barwnikach w ogóle nie ma sieci?!

– W Bortnikach. Na pewno nic się nie stało, ale dzwoń do mnie, co tam policja powie.

Justyna wybiera numer dyżurnego policji.

60

Jest równo dziewiąta wieczorem, gdy Jacek Frąckowiak, poganiany przez redaktora prowadzącego jutrzejsze wydanie „Nowin”, wysyła grafikowi pracującemu kilka biurek dalej zdjęcie na pierwszą stronę. To bardzo dynamiczna fotka: duży karambol przy zjeździe z autostrady do Gdańska. Widać poważnie uszkodzone samochody, na pierwszym planie ktoś krzyczy. Jacek trochę rozmydlił twarz, żeby nie było kłopotów. Pod zdjęciem będzie duży podpis, niżej – kolejny tekst o śledztwie w sprawie grobów za lotniskiem.

Ktoś trąca go w ramię. Szymek. Minę ma tajemniczą.

– Możesz na chwilę?

Wchodzą do pokoju fotoedycji. Szymon zamyka za sobą drzwi. Jacek chętnie by wyciągnął butelkę, ale już raczej wytrzyma do fajrantu. Zaraz stąd wyjdą.

– Co jest, młody?

– Dzwonił jeden glina. Mają zgłoszenie z redakcji „Głosu”, że pan Robert zniknął im z radaru. Uważaj: na Białorusi. Pojechał spotkać...

– ...Wampira.

– To jest możliwe?

– Z Robusiem, kurna, możliwe jest wszystko. A ty, biedny, nie wiesz teraz, co robić?

– Ja bym z tym poszedł do naczelnika.

– To idź, czemu się pytasz?

– Nie wiem, czy takie... czy to nie będzie jakoś nie fair wobec pana Roberta. Pożywimy się na jego kłopotach.

– Ty się o niego nie martw. Może chciał zniknąć. On jest... zdradzę ci, ale nie mów nikomu... on jest mądrzejszy od nas obu. – Jacek mruży jedno oko.

Gdy Szymon wychodzi, przez chwilę śmieje się z własnego dowcipu i sięga do szuflady biurka. Wyjmuje butelkę, pociąga prosto z gwinta. Jednak szybko dzisiaj nie skończą.

– Robuś, morda... – mówi sam do siebie, obracając flaszkę w dłoni. – Żebyś ty nie przegiął, bracie.

Jeszcze jeden łyk.

Szymon wraca po dwóch minutach. Wsuwa głowę przez drzwi.

– Przewalamy jedynkę! – Głos mu drży z emocji. To będzie jego kolejny wielki dzień.

Jacek nie zamierza się spieszyć. Zamyka szufladę, wychyla się cicho ze swojej norki i przez moment obserwuje narastający harmider w newsroomie. Ktoś wrzeszczy, dzwoniąc do drukarni, młody grafik, który właśnie wychodził do domu, wraca, przeklinając świat, kilku kolegów biega w tę i z powrotem. Są kompletnie niepotrzebni, ale też pragną uczestniczyć w wydarzeniu. Naczelny i jego zastępca stoją przy biurku Szymona, ten coś im tłumaczy z przejęciem. Godzinę później nowa pierwsza strona, prawie gotowa, idzie do korekty:

Gdzie jest Robert Pruski?

Jak ustaliły „Nowiny”, nasz kolega, redaktor naczelny tygodnika „Głos Torunia”, zaginął wczoraj w tajemniczych okolicznościach na Białorusi. Zgłoszenie o zaginięciu przyjęła toruńska policja od dziennikarki „Głosu”, red. Justyny Całki. Według jej relacji Robert Pruski najprawdopodobniej udał się na spotkanie z mężczyzną okrzykniętym Wampirem z Torunia, którego miejsce pobytu udało mu się zlokalizować.

Tym miejscem jest prawdopodobnie wieś położona około stu pięćdziesięciu kilometrów na wschód od Mińska.

Przypomnijmy: we wczorajszym numerze „Nowin” ujawniliśmy już portret pamięciowy mężczyzny, który przez naszych wschodnich sąsiadów ochrzczony został mianem Ludojada z Nowej Drogi...

Jacek, żeby przeczytać dalszy ciąg tekstu, musi stanąć na krześle. Chociaż techniczny wypuścił aż pięć wydruków pierwszej strony, przy wszystkich zbierają się chętni. Nawet informatyk, który chwali się, że nie czyta nic prócz japońskich komiksów porno, wyszedł ze swojej pakamery.

Naczelny będzie jeszcze dzisiaj pisał komentarz pod górnolotnym tytułem „Solidarność zobowiązuje”. Pewnie wezwie policję i wszystkich świętych do zbrojnego najazdu na Białoruś w obronie Roberta.

Szymon – bohater wieczoru – ze słuchawkami na uszach kończy pisać skróconą wersję tekstu do Internetu. Wieść o zaginięciu Roberta za chwilę popłynie w świat.

Będzie się działo.

* * *

Dwadzieścia minut przed dziesiątą wieczór Radio Krzywa Wieża przerywa audycję, by podać wiadomość o redaktorze Pruskim. Chwilę później Telewizja Wisła wypuszcza prawie identyczną informację na żółtym pasku: „Policja odebrała zgłoszenie o zaginięciu...”. Kujawy otwierają Robertem i Białorusią ostatnie wydanie wiadomości. Spikerka pyta z przejęciem: „Czy dziennikarz, który odszukał Wampira z Torunia, stał się jego najnowszą ofiarą?”. Kamera omiata pusty balkon mieszkania Roberta, potem jego sąsiad mówi, że dawno pana redaktora nie widział. Prowadząca wydanie zapowiada przesunięcia w ramówce programu. Nie będzie osiemset sześćdziesiątego siódmego odcinka tureckiego serialu „Kwiat nocy”. Będzie nagrana przed niespełna godziną rozmowa z matką zaginionego. „Zapraszamy państwa tuż po wiadomościach. Zostańcie na Kujawach!”.

Kilka minut po dziesiątej Justyna – po raz piąty w ciągu godziny – dzwoni do Roberta, by wysłuchać dwóch pierwszych sylab komunikatu o niemożliwości połączenia. Potem – trzeci raz tego wieczoru – dzwoni do Iwony. Mówi jej, że skontaktował się z nią wreszcie doradca z MSZ-etu, stary kolega Roberta. Obiecał uruchomić ambasadora w Mińsku i konsulat w Grodnie. Nacisną, kogo trzeba, by wysłano ekipę do Bortników. Problem w tym, że na Białorusi jest teraz prawie północ, w dodatku to piątek. Ludzie powyłączali komórki, piją, bawią się, oglądają filmy i mecze.

Ale doradca obiecał, że zrobi, co w jego mocy.

61

Sobota, 3 lipca, Osiedle Gniazdo

Pierwsze, co dociera do wychylającej się z głębokiego mroku świadomości Roberta, to piekący ból w nadgarstkach i barkach oraz uczucie, że chce zwymiotować, ale nie może. Otwiera oczy, widzi nieostro. Matowa szyba czy mgła? Kilkanaście różnych doznań i myśli atakuje go jednocześnie, powodując eksplozję bólu pod czaszką i gwałtowny skurcz serca. To nie mgła, tylko brudny sufit w mieszkaniu Suchynina, jest noc, świeci się światło w sąsiednim pomieszczeniu, ten bydlak chyba tam jest. Przywiązał cię do rogów ramy łóżka za ręce i nogi. Leżysz rozciągnięty jak struna, w ustach masz śmierdzącą szmatę. Twoje ubranie jest porozcinane w kilku miejscach, nawet nie chcesz wiedzieć po co. On zaraz przyjdzie i zrobi z tobą to samo co z Tomaszewskimi, z Halbą, ze Szmitem i z Anonimem... Nadchodzi sobota – dzień chrztów. Nikt nie przyjdzie z pomocą. Adlan nie wie, gdzie jesteś, Iwona tkwi w Mińsku albo jeszcze w pociągu... Sucho w ustach.

Idioto kompletny! Dlaczego stąd nie wyszedłeś, kiedy było można? Kurwa, kurwa, kurwa!!!

Próbuje rozewrzeć szczęki i wypchnąć z ust szmatę, ale tylko się dławi i dusi.

Gdzie jest ten kutas przeklęty?! Ciiiicho...

Wytęża słuch. Dźwięk latającego komara przy uchu, jakieś dalekie, niskie mamrotanie zza ściany – to może być równie dobrze wirująca pralka, jak i włączony telewizor. Poza tym nic.

Mija pół minuty, minuta...

Komar uciął w policzek. Nie ma się jak podrapać. Pieką oczy.

Chrobot w kaloryferze, niski, trudny do zidentyfikowania dźwięk pod podłogą, gdzieś w ścianach przelewa się woda. Seria ledwie słyszalnych trzasków dochodzi sponad sufitu. Zza okna – warkot silnika zapalanego samochodu. Ktoś odjeżdża spod bloku. Która może być godzina?

Gdzieś trzaskają drzwi, coś uderza w ścianę.

Jeszcze jedna próba pozbycia się knebla. Robert wykręca głowę, jak tylko może, prawie wkłada ją sobie pod pachę. Z oczu płyną łzy, nabiera nosem powietrza, wypycha zaśmiardły materiał językiem. Coś się poluzowało, ale nie dość. Kolejna próba. Szmata wysuwa się może o milimetr, może o dwa. Próbuje dalej, cały zapłakany.

Gdy napręża się po raz piąty – knebel wychodzi z ust. Cicho i tak po prostu.

Ciałem wstrząsa dreszcz.

Nabiera powietrza w płuca i wrzeszczy – tak głośno i przeraźliwie, jak jeszcze nigdy nie wrzeszczał. Wydaje mu się, że słychać go nie tylko w tym bloku, ale i we wszystkich sąsiednich. Wydaje mu się, że słychać go w Polsce.

Ciemno, a potem biało przed oczami, trzaśnięcie drzwi, jakiś głośny, bliski stukot, nagle cios prosto w głowę – znów ciemność, ale tylko na chwilę. Potworny ucisk na piersi i szyi – ręka siedzącego na nim majora miażdży krtań. Robert szeroko otwiera usta, by złapać powietrze – o to chodziło. Szmata znowu tkwi w gardle. Bydlak zaciska palce na jego nosie. Oddech, złapać oddech!

W płucach żywy ogień.

Kilka nieskoordynowanych szarpnięć nogami i rękami. Ból. Jeszcze bardziej brakuje tlenu... Oddychać! Nie chcę umierać, nie chcę zostawić Krzysia i Jasia! Nieeee!!! Puść nos, chuju przeklęty! Puść nos!!!

Puścił. Robert wciąga powietrze ze świstem. W głowie czuje wirujące kowadło, w kroku – ciepłą wilgoć. Zsikał się w spodnie.

Powietrze powoli gasi ogień w płucach.

A więc to takie proste. Pierdolony gnój zabije mnie dwoma palcami, lekko ściskając mi czubek nosa.

– Uhmmm... uhhh...

– Małczat! Ty skat... – Major bije go w twarz mocno, wierzchem dłoni i schodzi z łóżka. Podnosi krzesło, które przewrócił w pędzie. Ze stojącej obok okna szafki bierze jakiś flakonik i kulejąc, wychodzi do kuchni. Kilka brzdęknięć, otwierana i zamykana szuflada, szum wody, jakieś kolejne stuki, puki... Po nich nierówne kroki. Robert przekręca głowę tak, że aż chrzęści mu kark. W słabym świetle dochodzącym z kuchni albo łazienki widzi wracającego do pokoju gospodarza. W jednej ręce trzyma długą na ponad metr deskę, w drugiej – kuchenny tasak. Rzuca ostrze na łóżko, bierze dechę w ręce i kładzie ją na piersiach związanego. Podnosi z podłogi niewielką miskę, ostrożnie ustawia ją na desce, po czym intonuje cichą modlitwę.

– W imię Boga Ojca, Jezusa Chrystusa i Ducha Świętego, zapraszam cię, synu, byś wstąpił po moim karku w progi Domu Bożego, Nowego Jeruzalem, jako i wszyscy...

W tej chwili ze skrzypieniem otwierają się drzwi wejściowe do mieszkania.

Suchynin odwraca się, zdejmuje miskę, robi dwa nierówne kroki w stronę wyjścia. Deskę opiera o ścianę przy drzwiach i jednocześnie wyciąga zza spodni broń. Robert nie widzi nic więcej, bo nie może mocniej przekręcić głowy.

Major jest w przedpokoju. Na widok otwartego wejścia przeskakuje próg i omiata wzrokiem pustą klatkę schodową.

Rzut oka w górę schodów – pusto. Na dole to samo: nikogo nie ma.

Za plecami zatrzaskują się drzwi jego własnego mieszkania.

Same się zamknęły?!

62

Informacja o zaginięciu szefa „Głosu Torunia”, autora „sensacyjnych materiałów o sowieckim zabójcy z lasu”, szybko opuszcza granice miasta. Minutę po północy znudzony redaktor czuwający w newsroomie „Gazety Wyborczej” odbiera maila od dyżurnego z portalu gazeta. pl. W załączniku link do strony lokalnego dziennika z Torunia.

„Nowiny” – nocny dyżurny pierwszy raz słyszy o takiej gazecie.

Czyta szybko, przeskakuje po dwa wiersze naraz: „...zaginął wczoraj – w tajemniczych okolicznościach – na Białorusi...”, „...najprawdopodobniej udał się na spotkanie z mężczyzną okrzykniętym...”, „...adres zamieszkania poszukiwanego...”, „...kontakt urwał się wieczorem...”, „...Ministerstwo Spraw Wewnętrznych zapewnia...”, „...ciągle czekamy na szczegółowe i potwierdzone informacje z MSZ...”.

Redaktor sobie przypomina: było już coś na ten temat w jakiejś telewizji... tylko w jakiej? Wpisuje w wyszukiwarkę hasła „Toruń” i „Wampir”. Ponad sto tysięcy wyników! A my nic nie wiemy... Śpimy. Szybko czyta kilka tekstów, które Google umieścił jako pierwsze. W większości napisane są fatalnym językiem, ale sama sprawa – krwista, że hej! Pisze dziesięciozdaniową notatkę i z pomocą grafika wkleja ją na pierwszą stronę w miejscu, w którym wcześniej tkwiła informacja o odwołanym debiucie giełdowym spółki budowlanej. Kiedy siedząca obok korektorka sprawdza tekst, on otwiera jeszcze parę stron internetowych. No tak... polska sieć już od wielu godzin żyje sprawą. Jest mnóstwo materiałów na Facebooku, blogerzy przerzucają się hipotezami, krążą makabryczne zdjęcia z fortu i ujęcia z zakończonej w tym tygodniu ekshumacji. Sporo krwawych żartów, dużo odważnych i jeszcze więcej pokręconych teorii. Ktoś pisze, że toruński dziennikarz wpadł na trop „zagadki smoleńskiego zamachu” i tam – czyli w Smoleńsku – należy go szukać. Ktoś inny zwraca uwagę, że po zniknięciu Teresy z Siniewa dziennikarze nie mogą odnaleźć kolejnej bohaterki „Głosu”, Iwony z Torunia. Może Wampir wrócił do Polski? Może jest ich dwóch? Może...

Nocny redaktor dzwoni na komórkę zastępcy naczelnego.

– Chyba będzie trzeba zmienić całą stronę, bo puchnie dziwna sprawa z Torunia. Najpierw odkopali ciała po seryjnym mordercy, a teraz zaginął dziennikarz, który to tropił, i jeszcze jedna kobieta, córka ofiary. Tam jest chyba sporo tych nieboszczyków. I wątek służb się przewija. Jakieś zaginione akta.

Rozmawiają jeszcze parę minut, potem dzwonią w kilka miejsc. O wpół do pierwszej zapada decyzja: podmieniamy jedynkę.

Mniej więcej to samo dzieje się w kilku innych redakcjach. Jeden z tabloidów postanawia uderzyć ze wszystkich armat. Na pierwszą stronę trafiają obok siebie: zdjęcie Roberta, portret majora, a między nimi zakrwawiona siekiera w dużym powiększeniu. Poniżej: zdjęcia Iwony, Teresy i sanitariuszy niosących wykopane w lesie zwłoki.

Tytuł: „Dziennikarz w mocy Wampira”.

Nadtytuł: „Szok w Toruniu! Giną kolejne osoby”.

63

Do ciemnej klatki schodowej wojskowego bloku Iwona wchodzi bez problemu – domofon wyrwany, drzwi wejściowe ktoś przyparł kamieniem, by się nie zatrzaskiwały. Na pierwszym piętrze chce najpierw zadzwonić do mieszkania oznaczonego ledwo widoczną w mroku niebieską szesnastką, ale dzwonek nie działa. Próbuje jeszcze raz – znowu bez rezultatu.

Naciska klamkę, popycha drzwi – otwierają się z piskiem.

Wchodzi i skręca w lewo, ku światłu sączącemu się z gołej żarówki pod sufitem. To kuchnia. Najpierw zwraca uwagę na bałagan, potem – na jakiś dźwięk za plecami. Odwraca się i widzi niewysokiego, łysego mężczyznę z wąsem i krótką brodą, który, dziwacznie podskakując, znika właśnie w wyjściu na klatkę schodową.

Upuszcza torbę, robi trzy szybkie kroki i zatrzaskuje za nim drzwi. Przekręca gałkę w dużym, stalowym zamku, jednym z tych, jakie sama pamięta z dzieciństwa. Gdy robi drugi obrót metalowym kółkiem, drzwi o mało nie wypadają z futryny. To major od zewnątrz uderza w nie całym ciałem.

Słysząc jego krzyk, Iwona szybko zamyka drugi zamek, tak samo duży i stary, umieszczony na wysokości kolan. Kolejne uderzenie z drugiej strony.

Co ja zrobiłam?! Zamknęłam się w jego mieszkaniu?!

Instynkt podpowiada: dobrze zrobiłaś. Szukaj!

Poza wejściem do kuchni i drzwiami na korytarz z przedpokoju prowadzą jeszcze dwa wyjścia do ciemnych pomieszczeń. Iwona wybiera lewe drzwi, to chyba główny pokój. Coś tam śmierdzi, coś się tam rusza... Gdzie włącznik światła? Obmacuje tapetę przy futrynie, ale niczego nie znajduje. Na tle przeciwległej czarnej ściany odcina się granatowy prostokąt dużego okna. Z lewej majaczy jaśniejsza plama – drgające ciało rozciągniętego na łóżku, rozebranego człowieka. Nie poznaje twarzy, jest zbyt ciemno, ale wie, że to Robert.

Pochyla się nad nim. Teraz już widzi: białe, mokre czoło, szeroko otwarte oczy i coś ciemnego w ustach. Ręce skrępowane jasnoczerwoną linką, która przechodzi przez wezgłowie łóżka i znika gdzieś niżej. Słyszy kolejne uderzenie w drzwi wejściowe, po nim strzał z broni palnej. Jeden huk, drugi... Brzęk upadającego metalowego przedmiotu, znowu strzał. Widzi leżący na łóżku tasak. Podnosi go i uderza ostrzem w miejsce, w którym więzy przechodzą przez szczyt tapczanu. Uwolniony w ułamku sekundy zwija się, jak puszczona sprężyna. Jedną ręką wyrywa z ust knebel, drugą – tasak z ręki Iwony. Słychać kolejne strzały, a pomiędzy nimi jakieś inne dźwięki, jakby cały blok ożył. Ktoś przeraźliwie krzyczy, z mieszkania u góry dobiega płacz dziecka.

Robert przecina więzy przy swoich nogach, chwyta Iwonę za ramię, szarpnięciem otwiera drzwi na balkon.

– Skaczemy!

Za plecami huk, trzask i dźwięk drzwi uderzających o ścianę. Iwona rzuca się pierwsza. Słyszy kolejne strzały, po nich własny jęk, gdy uderza pośladkami w ziemię. Robert, siedząc okrakiem na barierce balkonu, widzi podskakującego majora, który w końcu rozwalił swoje, najsolidniejsze w całym bloku, drzwi, i teraz wpada do pokoju.

Rzut tasakiem jest nieudolny, ale mimo to skuteczny. Wirująca rękojeść odbija się od podłogi, ciężkie ostrze trafia Suchynina w goleń. Major, składający się już do strzału, upada. Próbuje oprzeć się na czymkolwiek, rozbija lewą ręką szybę balkonowych drzwi. Brzęk szkła miesza się z jego jękiem.

Robert jest już na dole. Chwyta Iwonę za łokieć i podrywa do biegu. Pędzą wzdłuż ściany bloku, gdy z tyłu padają dwa strzały – jeden tuż po drugim. Robert potyka się, prawie upada, chwytając się dłonią za bok. Iwona przytrzymuje go i pociąga w przód.

Wpadają między krzewy.

Z tyłu narasta hałas: otwierają się okna, trzaskają drzwi, mieszają się ze sobą ludzkie głosy, nad wszystkim góruje kobiecy krzyk. Ani Robert, ani Iwona tego nie słyszą. Rozgarniają gałęzie, które biją ich po twarzach i skroniach.

* * *

Major Suchynin popełnił błąd. Zamiast wychylić się z balkonu, spokojnie wymierzyć i strzelić, w ostateczności pomyśleć nad innym rozwiązaniem, on zerwał się po upadku i od razu skoczył.

Zadziałała siła przyzwyczajenia. Wieloletnie treningi tak wchodzą w krew, że pewne rzeczy stają się odruchami. Co to jest – trzy metry w dół? Człowiek skacze, w locie celuje do wroga, jeszcze przed zetknięciem z ziemią otwiera ogień. Musi trafić, nim spadnie na ziemię, nim znieruchomieje i sam zostanie trafiony. Ale nie tym razem. Przesadzając niską barierkę balkonu w nagłym przebłysku major pojmuje, że chora noga nie wytrzyma spotkania z ziemią. Usiłuje się jeszcze wykręcić w locie, by upaść na plecy, ale wychodzi mu to tylko częściowo. Rozrywający ból lewego kolana pozbawia go przytomności na trzy cenne sekundy. Gdy obraz wraca, Suchynin strzela w stronę znikających w krzakach postaci. Celuje w plecy mężczyzny, potem w kobietę. Bez skutku.

Już ich nie widzi.

Nie może wstać.

W bloku przed nim światła zapalają się jedno po drugim. Kobieta wrzeszczy bardzo blisko, jakiś grubas wybiega na parking, pędzi zapewne w stronę swego samochodu, w którym włączył się alarm.

W pistolecie zostały dwie kule. Zapasowy magazynek i reszta broni – w mieszkaniu. Rozpoczęty chrzest został przerwany – to jest najgorsze. Nie można dopuścić, by żywy świadek...

Telefon. Chowając broń za spodnie, Suchynin wczołguje się w ciemny kąt pod balkonem sąsiada z parteru. Prawą ręką wyciąga komórkę z kieszeni. Lewą, z której wściekle płynie krew, przyciska do piersi. Na szczęście aparat wytrzymał upadek. Przytrzymuje go między zgiętymi kolanami i wybiera numer. Przykłada drżącą słuchawkę do ucha.

– Grigorij... musisz przyjechać... do Gniazda. Teraz, natychmiast. Zabierz broń. Nie pytaj.

Skulony we wnęce zakratowanego piwnicznego okna przez chwilę ocenia sytuację. Potem bardzo wolno, jak stary krab, przesuwa się, z plecami przy ścianie, po betonowych płytach. Gdy dociera w miejsce, w którym wielka kępa zdziczałego bzu dotyka budynku, znowu nieruchomieje.

Między blokami zbiera się coraz więcej rozemocjonowanych ludzi.

Ktoś pokazuje palcem jego mieszkanie, ktoś wskazuje w przeciwnym kierunku, nadal wyje samochodowy alarm. Na niego – skrytego wśród gałęzi – nie patrzy nikt.

Ręka krwawi tak mocno, że już zrobiła się pod nim kałuża. Zębami odrywa rękaw koszuli i robi sobie zacisk powyżej łokcia.

* * *

Robert z Iwoną dopadają ogrodzenia. Siatka wokół osiedla jest dziurawa, a stojący metr za nią mur – wyszczerbiony, lecz i tak pokonanie przeszkód przychodzi im z trudem. W świetle migoczącej latarni Iwona widzi, że twarz Roberta jest umazana krwią, a dłoń i bok tułowia ma całe w gęstej, ciemnoczerwonej mazi. Z nadgarstków wciąż zwisają mu końce czerwonej linki. Trzymając się za ręce i głośno dysząc, biegną ponad kilometr przez ciemne, podmokłe pole w kierunku majaczących daleko pojedynczych świateł. Robert potyka się co chwila, czuje, że obsikane nogawki spodni przylepiają mu się do ud, a krew z przestrzelonego boku cieknie po biodrze. Iwona coraz trudniej oddycha, płuca ją pieką, uda zgniatają niewidzialne obręcze. Od czasów szkolnych nie biegła tak szybko i tak daleko.

Noc robi się jasna – nie widać księżyca, lecz zbliżający się świt sprawia, że niebo na północnym wschodzie zmienia barwę z ciemnego atramentu na błękit. Ziemia pod nogami – miękka, miejscami grząska – nie ułatwia biegu. Iwona nieustannie się odwraca, ale nie widzi, by ktokolwiek ich gonił. Robert próbuje odtworzyć w myślach topografię okolicy. Jeżeli te światła to wieś Bortniki, biegnie tamtędy droga. Sielawa w lewo, Krupki w prawo. Zwalniają, skrajnie zmęczeni. Robert dyszy, Iwona prawie się dusi.

– Nie zgubiłaś telefonu?

– Nie.

– Numer do Adlana, ten, który...

– Mam.

– Pokaż.

Robert bierze komórkę do mniej zakrwawionej ręki.

– Cholera jasna! Nie ma... zasięgu.

– We... wsi. Dzwo... niłam... z taksówki do... Jus... tyny, że do... jeżdżam.

– Przyjechałaś taksówką?

– Dałam za kurs... wszystkie... pieniądze. I zegarek, pierścionek i łańcuszek. A tam... ufff... zostawiłam torbę. – Wyciąga drżącą rękę w kierunku, z którego przybiegli.

– Pierdolić torbę... Uratowałaś mi życie... – Robert obejmuje ją, trzęsącą się z wysiłku. Czuje mocne bicie serca i chłód nocy na własnych mokrych plecach. – Skurwysyn miał naszykowany sprzęt. O Boże... Czemu weszłaś bez dzwonienia?

– Dzwo... nek był ze... psuty.

Oddychają głęboko, ale już coraz spokojniej, w wilgotnym powietrzu, wśród chwastów i tłustych brunatnych grud ziemi.

– Krew ci leci.

– Chyba tak. Dostałem gdzieś koło nerki.

– Daj, zobaczę.

– Nie teraz. Nie boli mocno. Musimy dalej. To się wszystko... zrobi później... Tu zaraz będą gliniarze.

– To chyba dobrze.

– Niedobrze. Jak nas złapią, zamkną mnie za przekroczenie granicy. Musimy... jak najdalej.

Ruszają i biegną – teraz wolniej – następne pół kilometra. Gdy Iwona zaczyna się chwiać, robią przerwę pod szeroko rozrośniętą wierzbą. Do świateł wioski jeszcze trzysta metrów, nie więcej.

* * *

Robert nie powiedział prawdy: bok w okolicach kości biodrowej boli go coraz mocniej. Fale słabości przechodzą przez ciało, momentami musi się wysilać, by siedzieć, by nie paść twarzą w błoto wymieszane ze zgniłymi liśćmi.

Komórka pokazuje minimalny zasięg – jedna kreska.

Wybiera numer Adlana. Jeden długi sygnał, drugi, trzeci... czwarty... piąty... Rozłączyło. Iwona patrzy pytająco, uniosła brwi, oczy ma rozszerzone.

– Co teraz zrobimy?

– Spróbujemy zdobyć auto w wiosce.

– Może na drodze kogoś zatrzymamy?

– Ryzykownie jest stać na poboczu. Milicja. Adlan się w końcu odezwie. Albo znajdziemy inny sposób. Możesz iść?

Wstają, podpierając się nawzajem. Przed samymi Bortnikami, gdy rozróżniają już światła żarówek przy poszczególnych chałupach, trafiają na głęboki jar. W dole zarośnięty krzewami strumień. Przekraczają go, mocząc buty, potem wspinają się na drugi brzeg dolinki, i już są we wsi. Brną wśród stert spychanych w dół śmieci, potem wchodzą między kryte eternitem szopki, budki i komórki. Wszystko poprzyklejane do siebie, gęsto splecione, ogrodzone siatkami i parkanami z desek – trudno znaleźć przejście. Chwilę krążą, wreszcie przechodzą – pomagając jedno drugiemu – przez mur z pomarańczowej cegły.

Za murem – kościół na idealnie przystrzyżonym trawniku, nowy, nieduży, w świetle przedświtu można rozróżnić szalone kolory, którymi ktoś pokrył elewację. Tuż obok stoi niewiele mniejszy budynek w takich samych, złoto-różowych barwach, pewnie plebania.

Robert wspina się po jasnych, marmurowych schodach ozdobionych złotą balustradą. Dzwoni do drzwi raz, drugi, ze środka dobiega szczekanie psa. Bardzo niski dźwięk – zwierzak musi być wielki. Dzwoni trzeci raz, dusząc przycisk dzwonka przez kilkanaście sekund bez przerwy. Na piętrze ktoś zapala światło. Chwilę później z okna nad schodami wychyla się mężczyzna. Czarne kręcone włosy, byczy kark.

Robert zadziera głowę.

– Wy swiaszczennik?

– Ksiądz. Ale o co chodzi? Jest noc...

Czysta polszczyzna. Rodak.

– Potrzebujemy pomocy, mieliśmy wypadek.

– Dlaczego nie wezwiecie milicji?

– Nie ufamy im. A musimy jak najprędzej dostać się do Polski. Mamy ważne informacje. Pomoże nam ksiądz czy nie?

– Poczekajcie.

Okno się zamyka, szczekanie pasa cichnie, drzwi wejściowe stają otworem. Pleban, niewysoki, zarośnięty chłop o posturze zapaśnika, zaprasza gestem do środka. Ma na sobie klapki japonki i żółty szlafrok, który odsłania mocno owłosione, grube łydki.

– Pan jest ranny?

– Chyba niegroźnie. – Robert postanawia nie opowiadać za wiele. – Zraniłem się podczas wypadku.

– Obejrzymy, zobaczymy... Niech pani śmiało wchodzi.

Iwona uśmiecha się i wykonuje grzeczne dygnięcie.

– Przepraszamy księdza – mówi. – Sytuacja jest awaryjna.

– Widzę.

W łazience wypolerowanej na wysoki połysk okazuje się, że rana nad biodrem Roberta, choć nieduża, wygląda paskudnie. Kula rozorała tłuszcz pod skórą, przecięła jakieś większe naczynie krwionośne. Śmierdzące, porwane spodnie nasiąkły już czerwienią po kolana. Ksiądz, jeśli nawet nie wierzy w wersję o zranieniu się w wypadku, niczego nie komentuje. Chce za to wzywać zaufanego, jak mówi, lekarza.

– To Polak.

– Nie trzeba.

– Człowiek fachowy i bardzo dyskretny.

Robert się upiera.

– Wytrzymam do granicy – mówi. Potem próbuje z pomocą księdza zatamować krew ręcznikiem. Kiedy w końcu udaje się to zrobić, jasna posadzka łazienki wygląda jak podłoga w rzeźni.

Iwona, siedząc na sedesie, co chwila wybiera numer Adlana.

Nie odbiera.

Ksiądz się uwija, jest naprawdę dobrze zorganizowany. Przynosi kilka par butów, różne rozmiary – także dla Iwony. Znalazł plaster na rolce, spirytus, bandaże, potem donosi jeszcze stertę ubrań, skarpet, ręczników, ścierek i serwetek. Robertowi za trzecim podejściem udaje się przykleić nasączony spirytusem opatrunek do zakrwawionej, z grubsza tylko obmytej skóry. Nie tak to się powinno robić, ale teraz są rzeczy ważniejsze. Ubrania księdza wiszą na nim jak na wieszaku: rękawy są za długie, za to nogawki kończą się nad kostkami. Patrzy na swoją brudną twarz w lustrze o złotych ramach. Obraz nędzy i rozpaczy. Myje się ciepłą wodą, potem przestawia kran na zimną i pije.

Proboszcz ściera krew z kafelków. Przyniósł kubeł, do którego wrzuca zakrwawione szmaty, mokre skarpety i kawałki linki. Opowiada o sobie. Ma na imię Mirosław. Przyjechał tu przed sześcioma laty z Katowic. W Polsce służył w bardzo biednej parafii, najbiedniejszej w całym dekanacie. Białoruś bardzo sobie chwali.

– Panuje tu, proszę państwa, swoisty porządek i schludność...

Iwona nie odrywa się od telefonu, Robert odpowiada księdzu półsłówkami. Daje do zrozumienia, że sprawa, która przywiodła tu ich oboje, jest ważna, tajemnicza i raczej polityczna, zatem lepiej dla wszystkich będzie o niej milczeć.

Za oknami już prawie jasno, gdy słyszą pierwsze dźwięki milicyjnych syren.

Ksiądz przechodzi do pokoju obok, chyba wygląda stamtąd przez balkon. Wraca zaaferowany.

– Coś się musiało dużego stać u wojskowych. Milicja pędzi jeden za drugim, jeszcze ich tylu nigdy nie było. Na takim osiedlu, tutaj... dla wojaków... Właściwie to dawniej, kiedyś, było wojskowe osiedle. Bo... wy... tam...

Pleban mówi coraz bardziej rwanymi zdaniami, najwyraźniej właśnie dociera do niego to, co oczywiste.

– Stamtąd przyszliście? To po was?

– Stamtąd. Ale jadą po kogoś innego. Im szybciej wyjedziemy, tym lepiej.

– Spokojnie, kochany, spokojnie... Tutaj nie przyjdą. A jak przyjdą, nie wpuszczę. Śniadanie musicie zjeść, bez tego nigdzie nie zawiozę!

– A jak zjemy, to można do granicy?

– Do polskiej?

– Lepiej do litewskiej.

– A to czemu?

– Niech ksiądz nie pyta.

– Uuu... To musielibyśmy szybko ruszać, bo o dziesiątej rano odprawiam nabożeństwo.

– Starczy nam po kawałku chleba... albo już jedźmy.

Gospodarz wychodzi z łazienki.

* * *

Kilka minut przed czwartą Adlan nareszcie odbiera. Iwona zrywa się na obie nogi.

– Halo! Poczekaj, proszę cię bardzo, daję Roberta. Nie rozłączaj się!

Robert bierze aparat.

– Pruski mówi, ten, wiesz... od Hedy. Byliśmy umówieni na transport w poniedziałek. Jest zmiana planów, coś się zdarzyło. Musimy natychmiast stąd spieprzać. Natychmiast! Ja i kobieta. Co? Moja... dziewczyna... Zapłacę ekstra... Tak! Teraz!

Rozmawiają przez minutę. Adlan jest bardzo konkretny, wyznacza cenę: trzy tysiące dolarów. Robert się zgadza pod warunkiem, że zapłaci za przerzut już w Polsce. Nie ma problemu. Czeczen chętnie udziela kredytów. Sam teraz nie przyjedzie, ale może przysłać kuzyna, Szamila.

– Gdzie jesteście?

– W jakiejś dziurze prawie pod Orszą, ale mamy kogoś, kto nas podwiezie na zachód. Mów tylko, gdzie kuzyn będzie czekał? Na granicy?

– On z Mińska.

– To może w Mińsku?

– Lepiej nie wjeżdżać do centrum, po co wam krążyć po mieście?

– Za Mińskiem w takim razie!

Umawiają się szczegółowo: droga M-7, za drugą obwodnicą, dziesięć kilometrów. Miejsce: Chacerzyna.

– Co takiego? – pyta Robert.

– Cha-ce-rzy-na! Potem wielkie skrzyżowanie i stacja z benzyną. Bajdaki.

– Jak?!

– Baj-da-ki! Za ile możecie wy być?

– Za dwie godziny. O szóstej.

– Dobra.

– Adlan, dziękuję ci.

– Dziękujesz po zapłaceniu!

Ksiądz, przebrany już w sutannę, woła ich do przestronnej kuchni, gdzie wręcza im po pęcie kiełbasy i kromce chleba. Iwona wgryza się w jedzenie ze smakiem. Robert próbuje, ale już pierwszy kęs rośnie mu w ustach.

Wytrzymasz, człowieku, jeszcze kilka godzin... i Polska! Wieziesz historię, jakiej dotąd nie było. Wywiad z Wampirem. Ucieczka spod ostrza. Szaleniec opowiada o sobie. Wampir w religijnym obłędzie. Tysiące milicjantów go nie odnalazły, ty odnalazłeś. Czytelnicy oszaleją. W firmie będą wniebowzięci. Sprzedasz teksty wszystkim naokoło. Sprzedasz scenariusz. Napiszesz książkę! Nie takie gówno jak wywiad z Karoliną Koon... Już niewiele brakuje... Kuzyn Adlana nie zawiedzie. Damy radę. To ostatnia pierdolona prosta.

Gdy wsiadają do samochodu, jest dwadzieścia pięć po czwartej.

Ksiądz ma osobno stojący garaż – mały dworek. W środku trzyma starą brązową ładę i nowiutką białą limuzynę audi. Zaprasza do drugiego auta, które włącza jakimś nieznanym Robertowi sposobem, nie używając kluczyka.

Półtorej godziny i prawie dwieście kilometrów do zrobienia.

– Trzeba się będzie pospieszyć, proszę księdza.

– Ja jeżdżę szybko, zobaczycie państwo. To dobry wóz, bardzo dobry. Oszczędny, zwrotny, ma przyspieszenie. Pan kiedyś jechał takim? – Pleban ustawia w pokładowym komputerze jakieś parametry – ogrzewanie, klimatyzację, coś jeszcze.

– Nie jechałem.

Wyjeżdżają przez automatycznie otwieraną bramę, mijają kilka drewnianych chałup. Na otwartej przestrzeni widzą w oddali długi rząd milicyjnych i wojskowych samochodów – większość z włączonymi kogutami. Dzielne zuchy pozastawiały sobie wzajemnie przejazd na jedynej drodze prowadzącej do wojskowego osiedla. W różowo-pomarańczowym świetle świtu widać biegnące wzdłuż samochodów ciemne postacie. Ostatnia faza obławy na wybawiciela grzesznych. Pewnie już chuja złapali.

– Pojedziemy sobie tak troszeczkę bokiem, żeby między nich nie wdepnąć... – Ksiądz wskazuje jakiś punkt wśród otaczającego ich ugoru. Przed wyjazdem spryskał się mocno wodą kolońską o słodkim zapachu. Chyba sam się sobie podoba w nowej roli pomocnika dwójki tajemniczych agentów wykonujących polityczną misję. Ostro skręca w polną drogę. Przyspiesza, szybko dochodzi do stu kilometrów na godzinę, nie żałuje zawieszenia. Iwona siedząca z tyłu połączyła się właśnie z Justyną.

– ...z Robertem. Tak! Tu, koło mnie. W samochodzie. Spotkaliśmy Ruska. Tak! Były kłopoty, ale już w porządku. Wracamy... bezpieczni... Zaraz. – Zwraca się do Roberta. – Ona koniecznie chce z tobą rozmawiać.

– Jasna cholera!

Gdy audi wyjeżdża z gruntowej drogi na asfalt, Robert pierwszy dostrzega blokadę. Milicjanci stoją około dwustu metrów przed nimi w kierunku na Krupki.

– Niech ksiądz nie zawraca, to będzie podejrzane. My się schowamy. Gdzie tu się kładzie siedzenie?

Kapłan wciska jakiś guzik i oparcie fotela pasażera wędruje w dół. Iwona zsuwa się na podłogę.

– Muszę kończyć... – zwinięta w kłębek szepce do telefonu, jak gdyby milicjanci przed nimi mogli ich podsłuchać.

Robert odwraca się do tyłu. Widzi szybko nadjeżdżający samochód – koszmarnie zabłoconego sportowego volkswagena. Człowiek za kierownicą nie wygląda na milicjanta, ma brodę. Przez ułamek sekundy – i dwie szyby samochodowe – ich spojrzenia się spotykają. Potem Robert o mało nie traci przytomności – zsuwając się w dół zahaczył zranionym bokiem o umieszczony między fotelami schowek. Na chwilę zanika mu oddech, ale nie przestaje się wciskać za oparcie kierowcy. Kurczę, jak ciasno... nogi człowieka powinny się jednak zginać w obie strony...

Audi zwalnia, hamuje, staje.

Najpierw słychać buczenie otwieranej szyby, potem, razem z porannym powietrzem, wlewają się przez okno dźwięki syren radiowozów. Ktoś na zewnątrz o coś pyta, ale Robert nie rozumie, o co.

Ksiądz odpowiada krótko:

– W Mińsk.

Auto ostro rusza, w ręce Iwony dzwoni komórka. To znowu Justyna. Pyta, czy na pewno wszystko jest w porządku.

– Tak... Mieliśmy kontrolę drogową, ale się udało.

– I po strachu! – Proboszcz podnosi prawą dłoń i macha nią beztrosko – nie wiadomo komu: swoim pasażerom skulonym z tyłu czy milicjantom, którzy jeszcze patrzą na odjeżdżającego, by po chwili zająć się drugim samochodem.

– Powiem państwu, że tutejsi ludzie bardziej szanują kapłana. Nie to co w Polsce.

Robert gramoli się z powrotem na siedzenie.

– Umiarkowany komunizm zawsze dobrze robił Kościołowi, proszę księdza.

– A żeby pan wiedział. Co taki bladziutki?

– Trochę to sobie naruszyłem... – Na skraju wsuniętej w spodnie kraciastej koszuli, którą dostał od proboszcza, szybko rośnie czerwonobrunatna plama. Rana pulsuje tak, że czuje tętno w palcach stóp.

– Pobrudzę księdzu tapicerkę.

– Nie ma obawy. Skóra. Potrójnie lakierowana. Wyczyszczą. Szkoda, że nie wziął pan bandaża na zmianę. Ale w bagażniku mam apteczkę, możemy stanąć na poboczu.

– Jedźmy, jedźmy! Niech ksiądz się mną nie przejmuje.

– Jakże mnie się nie przejmować, kochany? Jesteście teraz pod moją pieczą przecież. Samochód czy dom, prawo gościny jest jedno.

– Bardzo ksiądz dla nas dobry, naprawdę, wielkie dzięki.

Iwona podaje Robertowi włączony telefon – Justyna chce koniecznie usłyszeć jego głos.

– Robciu... Myśmy się tak tu denerwowały z Kasią... Kamila cię szuka, dzwoniła całą noc, gdzie tylko się da. Mama twoja cię szuka. Byli u niej jacyś dziennikarze z Warszawy, nastraszyli... Brat twój dzwonił i jakaś Kinga. Płakała mi do słuchawki. Ty zadzwoń do nich koniecznie, przynajmniej do matki, co?

64

Gdy mijają Krupki, jest już zupełnie jasno. Za wioską skręcają na drogę do Mińska – szeroką, gładką jak stół i praktycznie pustą, jeśli nie liczyć jadącego za nimi zabłoconego volkswagena.

– Cholera, to dziwne jest... – Robert przechyla się w przód, by spojrzeć pod odpowiednim kątem w boczne lusterko. – Iwona, odwróć się proszę... Ilu ludzi widzisz w tym aucie za nami?

– Chyba dwóch.

– Przed blokadą widziałem jednego.

– W tym...?

– Właśnie w tym. Szary scirocco, czarne zderzaki. Kiedyś o takim marzyłem. Upaprany błockiem. To błoto mi się nie podoba. Takie samo mam jeszcze na butach.

– Myślisz...

– Myślę, że wyjechali z pieprzonego osiedla przez pole.

– Robert... Jacy oni? To on tam jest?!

– O czym państwo mówicie? – ksiądz przez moment patrzy Robertowi w oczy.

– Że w tym aucie za księdzem jedzie prawdopodobnie ktoś, kto będzie próbował nas zaraz zatrzymać.

– KGB?

– Nie, nie... raczej zwykły bandyta. Chyba ma wspólnika. Widzi ksiądz, już podjeżdża. Jednak jest ich dwóch w środku.

Między volkswagenem i wozem proboszcza zostało nie więcej niż czterdzieści metrów.

– Spokojnie, kochani państwo, tylko spokojnie... – Kapłan dociska pedał gazu. Automatyczna skrzynia biegów reaguje z opóźnieniem i silnik przez chwilę wyje na wysokich obrotach, ale zaraz wyrównuje pracę. Prędkościomierz pokazuje sto trzydzieści na godzinę, po chwili – sto pięćdziesiąt. Droga przed nimi wciąż pusta. Szary volkswagen wyraźnie zostaje z tyłu.

Proboszcz nie ukrywa satysfakcji, zaczyna długą opowieść o zaletach swojego silnika.

Przez następną godzinę – Robert sprawdza to co jakiś czas – volkswagen już się nie pojawia. To był chyba fałszywy alarm. Wciąż jadą bardzo szybko, proboszcz, skupiony na drodze, zwalnia tylko nieco w mijanych miasteczkach: Borysau, Żodzina, Smaliawicze. Puścił z odtwarzacza jakąś symfonię. Rachmaninow, czy coś w tym stylu. Iwona pochyla się nad ramieniem Roberta.

– Chyba się go pozbyliśmy...

– Też tak myślę. To pewnie w ogóle nie był on.

– A ty... rozmawiałeś z nim długo?

– Może piętnaście minut, nie pamiętam.

– Jaki jest?

– Chory. Całkowicie opętany... – Milknie i zerka na księdza, ale ten najwyraźniej nie jest zainteresowany ich rozmową. Robert odwraca się w stronę Iwony i mówi dalej cicho: – Pieprzył coś o rogu kozła, ofiarach, wylewaniu krwi, rzucał jakieś terminy, chyba biblijne. Wszystko mu się pomieszało w tym chorym łbie. Chociaż... w ostatniej chwili, przedostatniej, zanim mnie uderzył, on... płakał.

– Co?

– Autentycznie. Coś w nim trzasnęło, gdy mu powiedziałem, że już trzydzieści lat minęło od czasu... wiesz... i wtedy on się jakby przeraził.

– Czego?

– Nie wiem. Nie mam pojęcia... Rozczulił się nad losem złym... Mówił, że chce zabić sto czterdzieści cztery osoby, wtedy nastąpi zbawienie. Wyobrażasz to sobie? Pokazywał na swoją głowę, bił w nią, nie udawał. Oganiał się od czegoś. Psychoza. Nie chciał mi powiedzieć, ilu zabił, ale myślę, że wszyscy ci umarli tańczą mu we łbie. Wyglądało na to, że się cholernie męczy. Mówił, że nie chce zabijać, ale to jest... jakiś nakaz... Psychiatrzy będą mieli materiał.

– On nie zasługuje na leczenie. Nie chcę go oglądać w klatce. Chcę, by go pokroili na kawałki i spalili każdy kawałek osobno.

* * *

O wpół do szóstej, za wielkim skupiskiem wieżowców oznaczonych jako osada Uruczcza, skręcają na obwodnicę Mińska. Słońce, dotąd świecące z tyłu, teraz wpada do auta przez boczną szybę. Od razu robi się bardzo ciepło. Ksiądz zmniejsza temperaturę w środku. Iwona odbiera telefon od Kamili i przekazuje aparat Robertowi. Rozmowa jest krótka: jedziemy już w stronę granicy. Wieczorem będę w Toruniu. Trzymaj się, muszę oszczędzać Iwonie baterię, bo już pika. Wieczorem się wszyscy widzimy. Szykujcie ciasteczka.

Przez kolejne dwadzieścia minut wyprzedzają kilkanaście ciężarówek i kilka aut osobowych, z naprzeciwka mija ich jeden radiowóz.

Robert odprowadza go wzrokiem.

– Cholera – mówi, patrząc w tylną szybę – jednak wciąż tam są! Albo to ktoś podobny... Spójrz w tył!

Iwona spogląda znad zagłówka. Na końcu długiego, prostego odcinka, który zostawili za sobą, wyrasta ponownie sylwetka szarego volkswagena. Skręty tułowia wywołują u Roberta ból, wchodzi więc kolanami na fotel i opierając brodę na oparciu, patrzy na uciekającą szosę. Stara się ocenić odległość.

Ksiądz obserwuje tamtych w lusterku. Jedzie sto sześćdziesiąt na godzinę i jeszcze dodaje gazu, jednak samochód z tyłu, choć bardzo powoli, zauważalnie się zbliża.

– Daleko, ale dochodzą. Jak oni to robią?

– Może to nie oni? Może to jakieś inne, szybsze auto?

– Oby...

Odległość wciąż jest spora – trzysta, czterysta metrów. Robert spogląda raz w przód, raz w tył. Zaczyna tracić nerwy.

– Niech ksiądz jeszcze przyspieszy, bardzo księdza proszę.

– Naprawdę, mili państwo, przyspieszamy... ja zaraz... kochani, zaraz...

Przed nimi długi łuk szosy. Kilkaset metrów z przodu widać trzy tiry w rzędzie. U księdza na liczniku sto siedemdziesiąt. Volkswagen nie zbliża się już, ale też nie oddala.

– Nie chciałbym się mądrzyć, ale może niech ksiądz wyprzedzi te tiry jak najprędzej...

– Ja zaraz... – Pleban dochodzi do stu osiemdziesięciu na godzinę, kierownicę ściska, aż bieleją knykcie, auto się trzęsie. Coś głośno gwiżdże pod podłogą. Ciężarówki zbliżają się błyskawicznie. Bloki i pola po obu stronach drogi ustępują miejsca niskiemu lasowi, widać wjazd na duży wiadukt. Na nim rozgałęzienie. W prawo zjazd do centrum Mińska, w lewo ich trasa: Wołożyn, Oszmiana, Wilno.

Volkswagena nie widać, ale wszystkie trzy tiry skręcają w lewo. Ksiądz, niezniechęcony albo nieprzewidujący – jeszcze przyspiesza. Audi, mimo narastających drgań całej konstrukcji, świetnie trzyma się drogi. Mogliby przelecieć przez wiadukt, nie zwalniając, ale to się nie uda. U podnóża estakady, kiedy dzieli ich tylko kilkadziesiąt metrów od naczepy ostatniego tira, dwupasmowa szosa przechodzi w jednopasmówkę. Roboty drogowe. Barierki i betonowe zapory. Czerwone.

Ksiądz musi ostro hamować. Wypręża się przy tym, a potem szybkim ruchem ociera pot z nosa. Tir jest ledwie kilka metrów przed nimi. Na liczniku już tylko sto dziesięć, po chwili osiemdziesiąt, jeszcze mniej. I na tym staje. Ciężarówki jadą niespełna osiemdziesiątką... Robert wychyla się przez okno i próbuje dojrzeć, jak daleko ciągnie się zwężenie. Niczego nie widzi, droga biegnie po łuku wiaduktu. Volkswagen znowu pojawia się w polu widzenia. Przy tej prędkości za chwilę ich dogoni.

Proboszcz naciska kilka razy klakson, ale to nie ma sensu – tiry i tak nie mogą ustąpić z drogi. Za wąsko. Iwona bezradnie patrzy przez tylną szybę. Widać już wyraźnie dwie sylwetki w szarym aucie. Nie więcej niż trzydzieści metrów. Jeden brodaty, drugi łysy.

– To on! Ten mniejszy! To on!!! – Iwona ściska Roberta za ramię.

Brudny samochód jest już dziesięć metrów za nimi. Ostatni z tirów – metr przed. Ksiądz – napięty, zgarbiony za kółkiem – jest na skraju paniki. Podbródek mu drży. Iwona przygryza palce. Major wychyla się do połowy z okna volkswagena. Jedną rękę, grubo owiniętą białym materiałem, opiera na dachu.

W drugiej trzyma karabin maszynowy.

Robert krzyczy:

– Niech ksiądz wyprzedza na chama!

W tym samym momencie Suchynin strzela. Kule grzechocą po karoserii, dźwięk przypomina werbel, sypie się szkło z tylnej szyby. Iwona dostaje w ramię. Gwałtowny podmuch wdzierający się do kabiny rozwiewa jej włosy. Pleban dodaje gazu, jak gdyby chciał popchnąć ciężarówkę przed sobą. Tir zjeżdża tyle, ile może. Zrobiło się ciut szerzej. Któryś z pocisków trafił go chyba w wielkie koło, bo z prawej tylnej opony bucha czarny dym. Strzępy rozgrzanej gumy biją w przednią szybę audi przed nosem proboszcza, niektóre się do niej przyklejają, komputer uruchamia wycieraczki.

– Zdrowaś Maryjo, łaskiś pełna, Pan z Tobą... – ksiądz zaczyna modlitwę cicho, ale każde kolejne słowo wypowiada coraz głośniej. Audi wciska się między ciężarówkę i wielkie czerwone kloce. Zgrzyt betonu o metal, kolejna seria z karabinu, rozpaczliwy pisk wycieraczek zmagających się z roztopioną gumą, podniesiony głos księdza:

– ...święta Maryjo, Matko Boża, módl się za nami grzesznymi...

Tir jeszcze mocnej zjeżdża na prawo, daje im kilkadziesiąt centymetrów luzu, lecz sam w coś uderza, bo w powietrzu ze świstem przelatuje wyłamany słupek, który roztrzaskuje się na masce volkswagena.

Auto Grigorija tańczy na drodze. Major jeszcze usiłuje przymierzyć się do strzału, ale prawie wypada mu karabin. Ksiądz robi, co może. Korzystając z odrobiny luzu, jaka pojawiła się między ciężarówką a betonem, gwałtownie przyspiesza. Silnik wyje, audi mija kabinę tira, ocierając się z koszmarnym zgrzytem o zaporę z lewej strony.

Robert, pochylony w kierunku tylnego siedzenia, widzi plamę krwi rosnącą na ramieniu Iwony. Rozrywa jej bluzkę – widać okropnie rozorane mięśnie.

– Nie patrz na to! – bierze jej twarz w swoje ręce, usiłuje spojrzeć w oczy. – Patrz na mnie! Nie zemdlej!!!

Sam, ponad jej rozwianymi włosami, obserwuje szosę z tyłu: tir właśnie odbił się od betonowego kloca, zajeżdża drogę ścigającym, ale Grigorij widocznie już opanował kierownicę, bo jego auto jedzie znowu prosto. Wychylony major ponownie strzela, opierając kolbę na piersiach. Słychać pojedyncze trzaski. Jedna z kul przebija boczne lusterko, druga robi dziurę w przedniej szybie, inna wbija się z tępym hukiem w fotel kierowcy. Ksiądz już się nie modli, ale ciągle przyspiesza. Mijają właśnie drugą ciężarówkę, gdy wyprzedzony wcześniej tir ostatecznie zasłania drogę ścigającym. Uratowani?!

– Szybciej, proszę księdza! Jeszcze!!!

Proboszcz nie odpowiada, autem zarzuca.

– Co ksiądz...?!

Głowa plebana spada na deskę rozdzielczą. Samochód gwałtownie zwalnia.

– Kurrrrwa!!!

Robert łapie za kierownicę, przerzuca lewą nogę nad drążkiem automatu, usiłuje wymacać pedał gazu.

– Boże!

Odpycha kolanem bezwładną nogę księdza, naciska gaz z całej siły. Rzut oka za siebie – volkswagena nie widać, nie przebił się zza ostatniej ciężarówki. Dusi pedał, właściwie na nim staje, zaparty głową o podsufitkę. Silnik wyje. Sto pięćdziesiąt.

– Iwona, jesteś tam?!

Brak odpowiedzi. Na liczniku już prawie dwieście. Miga przerażona twarz kierowcy samochodu nadjeżdżającego z naprzeciwka. Robert, trzymając lewą ręką kierownicę, prawą szuka dźwigni cofającej fotel kierowcy. Jest! Zraniony bok eksploduje bólem, gdy odpycha bezwładne ciało proboszcza. Kątem oka widzi jego otwarte usta i oczy.

– Iwona!

Wśród świstu powietrza nie słychać odzewu. Wyciąga rękę do tyłu, maca przestrzeń za fotelem, trafia na jej włosy, pociąga za nie.

– Iwona, żyjesz?!

Nic.

Odwraca się jeszcze raz, rzuca spojrzenie za zagłówek fotela. Czarne loki rozsypane na jasnej skórze tapicerki, smuga krwi.

Patrzy na szosę przed sobą i wrzeszczy z całych sił:

– Żyjesz?!

Cichy jęk.

– Mów, czy żyjesz!!!

W świszczącym powietrzu słychać kolejne jęknięcie.

Przed nimi duży wiadukt, dalej bezkolizyjne skrzyżowanie. Robert przygląda się kontrolkom na desce samochodu. Benzyna jest, żadna nadzwyczajna lampka się nie świeci. Byle utrzymać prędkość. Szósta już minęła. Kuzyn Szamil zaczeka? Zadzwonić do Adlana? Ile może być do pierdolonej Chacerzyny?! Wielka tablica nad jezdnią potwierdza przynajmniej, że są na właściwej drodze... Piętnaście kilometrów do jakiegoś Rakau, czterdzieści do Wołożyna.

– Powiedz coś!!!

– Jestem. Mnie... osłabiło.

Volkswagena już wcale nie widać. Szosa z tyłu pusta. Może stanęli? Wbili się w tira? Pękła im opona? Zasłużony szlag ich trafił?

– Iwona, mów do mnie. Cokolwiek! Mocno leci ci krew?!

– Trochę...

– Dasz radę jakoś to sobie zawiązać?

– Dam... zaraz... gdzie jest ksiądz? Jezus Maria! Robert! Co się stało?!

– On nie żyje.

– Co?!

– Dostał kulę. Nie żyje. Uspokój się.

– Chyba nie żyje?!

– Na pewno nie żyje! Widzę jego oczy. Leż tam spokojnie! Tamuj krew. Zaraz dojeżdżamy.

Chacerzyna – skupisko fabryk i małych domków oddzielone od szosy linią kolejowych torów – pojawia się niespodziewanie po lewej i prawie natychmiast zostaje za nimi. Na liczniku sto siedemdziesiąt. Kilka wyprzedzanych aut. Jak się miała nazywać ta stacja? Badajki? Bajki? Bajdarki? Jest skrzyżowanie.

– Widzę stację!

– Czekają?

– Nie wiem! – Robert hamuje gwałtownie i zarazem ostro skręca, opony piszczą, auto prawie dachuje na źle wyprofilowanym zjeździe. Tułów księdza zsuwa się bezgłośnie w okolice pedału gazu, Iwona uderza z jękiem w oparcie fotela.

– Zaraz... widzę... pusto! Kurwa! Nie ma ich!

Stacja wygląda na wymarłą. Niewielki placyk wysypany żwirem, śmieci, betonowe płyty, stara koparka, dwa ciemnoniebieskie kontenery z blachy, zakratowane okienko. Jeden dystrybutor paliwa. Nikogo. Jest równo dziesięć po szóstej. Czeczen nie zaczekał?

Robert hamuje, chce cofnąć, chyba źle coś przestawił w automacie, bo silnik gaśnie. Otwiera drzwi, ciało księdza wypada na żwir. Nogi zostały w aucie.

– Daj mi telefon, musimy zadzwonić do Adlana.

– Już... momencik... o Jezu! – Iwona rozpaczliwie naciska klawisze komórki. – Bateria siada.

– Niech to szlag! – Robert, przestępując nad księdzem, wybiega na plac. Obraca się kilka razy, rozglądając się wokół, robi dwa kroki w przód, dwa w tył, wraca do auta. Uderza otwartą dłonią w dach, obmacuje kieszenie spodni w daremnym poszukiwaniu – sam nie wie czego – papierosów? Telefonu?

Przez głowę przelatuje mu myśl, że od wczoraj nie palił.

Dadzą ci zapalić w celi, jak tu ktoś zajedzie.

Fakt, że przejechali niezatrzymywani tyle kilometrów z powybijanymi szybami i podziurawioną karoserią, zakrawa na cud. Ale to już chyba koniec z cudami. Jeden z przejeżdżających szosą samochodów właśnie zwalnia – granatowa łada. Milicja? Auto staje kilkanaście metrów za zjazdem na stację. W środku siedzi trzech facetów. Przyglądają się. Ten z tylnego siedzenia uchyla okno.

W tym momencie dzieje się kilka rzeczy naraz.

* * *

Iwona, chwiejnie i wolno, wychodzi z samochodu. Ramię ma zalane krwią aż po łokieć. Robert chce podejść i podać jej rękę, gdy słyszy od strony szosy dziwny, szybko narastający dźwięk, łomot i wizg jednocześnie. To szary volkswagen, rozpędzony dobrze powyżej setki, z pękniętą oponą, rozbitą, dymiącą maską, bez okien i najwyraźniej z oderwanym tłumikiem, próbuje skręcić na stację. Grisza i major musieli zauważyć ich w ostatniej sekundzie.

– Padnij! – Robert klęka i obiema rękami zasłania głowę.

Iwona w pierwszej chwili nie pojmuje, że to do niej. Mężczyzna, który właśnie wysiadał z granatowej łady, nieruchomieje. Zabłocony volkswagen, krzesząc iskry, przewraca się na dach, który odpada ze zgrzytem rwanej blachy, a potem – dosłownie! – wylatuje w powietrze. Leci kilka metrów, dymiąc i rozrzucając kawałki szkła. Iwona pada na żwir. Robert, skulony, patrzy, jak potłuczone auto wbija się z piorunującym trzaskiem w bok zardzewiałej koparki. Ogień strzela w górę, nad trzeszczącym złomem unosi się niczym wielki balon kula czarnego dymu.

Facet przy ładzie wsiada z powrotem do samochodu, jakieś inne, srebrne auto hamuje z piskiem. Iwona leży metr od zwłok księdza, Robert, zgięty w pół, podchodzi do płonącego kłębowiska blach. Żar uderza go w twarz, każe zmrużyć oczy. To, co widzi, sprawia, że zbiera mu się na wymioty, ale tylko kaszle.

Spomiędzy pokiereszowanej koparki i zgniecionego w połowie volkswagena wystaje fragment ciała Grigorija. Ręka, oderwana razem z kawałem łopatki, przywodzi na myśl rzeźnicką półtuszę. Ze zmiażdżonej czaszki spływa na blachy i żwir jasnoczerwona masa. Dwa metry od ciała leży zakrwawiona dłoń bez jednego palca, ale to nie jest żadne z wielkich łapsk Grigorija.

To ręka, która dusiła Roberta.

Suchynin, a raczej to, co z niego zostało, porusza się w płonącej kabinie wozu wolno i niezgrabnie, jak uwięziony w zbyt ciasnej muszli pająk, któremu ktoś oberwał odnóża. Twarz ma całą we krwi i czarnym smarze, w miejscu nosa krwawy strzęp. Jego podarta koszula właśnie zajmuje się ogniem.

Ze srebrnego auta na szosie wypada ubrany sportowo mężczyzna z gaśnicą w ręku. Biegnie w stronę volkswagena. Kiedy mija podnoszącą się z ziemi Iwonę, ta, klęcząc na jednym kolanie, wyciąga przed niego wyprostowane ramię. Prawie go dotyka.

– Zostań! – mówi głośno. – Nie trzeba ratować.

Człowiek chyba nie rozumie po polsku, ale w głosie czarnowłosej kobiety jest coś takiego, że nieruchomieje. Przekłada gaśnicę z prawej ręki do lewej i oblizuje wargi.

Suchynin płonie, wywrzaskując jakieś bezsensowne ciągi słów. Obcięty w nadgarstku kikut sterczy w górę. Iwona podchodzi do ognia. Zatrzymuje się tak blisko, że jej jasna twarz barwi się na czerwono od żaru. Konający szarpie się, uwięziony, zdrowym ramieniem próbuje odpędzić płomienie liżące mu twarz. Krótka broda zajmuje się ogniem i natychmiast spala. Jego wrzask przechodzi w zwierzęcy skowyt, w ostatnich konwulsjach wyciąga szyję ku Iwonie, jakby chciał ją zobaczyć i zapamiętać. Ona coś do niego mówi, ale słychać tylko trzaski i huk płomieni.

Łysa głowa majora, teraz czerwono-czarna, opada niby ścięta. Jego świadomość rejestruje jeszcze kilka zdarzeń: najpierw błyskawicznie oddala się od źródła bólu i żaru, potem zapada w coś ciemnego i miękkiego, jakby wyściełaną czarnym puchem dolinę albo wnętrze gigantycznego ucha. Jest coraz głębiej, robi się coraz ciemniej. Nie ma Niebieskiego Jeruzalem, nie ma nagrody. Nie ma nawet kary. Nie ma nic. Wysiłek był daremny. Krew spłynęła na marne. Ofiara nie została przyjęta.

* * *

Jacyś ludzie za plecami Roberta wołają coś do niego po białorusku, a może po rosyjsku. Chyba chodzi im o to, żeby się odsunął, bo to przecież stacja benzynowa i wszystko może zaraz wylecieć w powietrze. Kilku spośród tych, którzy podbiegli wcześniej, wycofuje się, popychają jeden drugiego. Ten z gaśnicą w dłoni – wciąż nieruchomy – patrzy przed siebie jak zahipnotyzowany. Iwona podchodzi do niego, bierze pod łokieć i odprowadza kilka metrów. Potem razem z Robertem idą powoli poboczem szosy. Nikt ich nie zatrzymuje, nikt za nimi nie rusza. Robert zatrzymuje się na chwilę i bierze od Iwony komórkę. Udaje mu się jeszcze zrobić zdjęcie płonącej wciąż kupy złomu, po czym aparat siada na amen.

Coraz więcej samochodów staje jeden obok drugiego, coraz więcej ludzi ogląda dymiący wrak. Wśród podjeżdżających wozów jest terenowe mitsubishi w kolorze khaki, które chrzęszcząc szerokimi oponami, zjeżdża na pobocze i staje przed Iwoną. Ostrzyżony na jeża szczupły kierowca w białym swetrze i ze złotym łańcuchem na szyi patrzy na nich oboje, otwiera drzwi, wychyla się.

– Polskij?

– Szamil? To ty?

– Da. Szamil. Sadities.

Odjeżdżają coraz szybciej, niezatrzymywani przez nikogo. Iwona kładzie głowę na piersi Roberta, on odwraca się, patrząc, czy nikt za nimi nie pędzi.

Nikogo nie widać.

– Coś mówiłaś tam... przy nim?

– Przeklęłam go.

65

– Justyna...

– Iwona? Wreszcie! Gdzie wy jesteście?!

– Bezpieczni, w Druskiennikach.

– Gdzie?

– Na Litwie.

– Dlaczego ty nie odbierasz?!

– Straciłam baterię. I sporo krwi.

– Co ty mówisz?!

– Jesteśmy w szpitalu.

– Co się stało?

– Strzelali do nas. Rusek do nas strzelał.

– Co takiego?!

– I zabił księdza. Potem nas dogonili z takim drugim... On nie żyje, widziałam. Zabił się w wypadku.

– Ksiądz? Jaki...

– Polak. Ksiądz. A potem zginął Rusek. Spłonął w samochodzie. Szamil przewiózł nas przez granicę.

– Jezuuu... Co to wszystko znaczy?! Czy Robert jest z tobą?

– Jeszcze leży, ale chce stąd dzisiaj uciekać.

– Uciekać?!

– Dostał kulę, ale to nic groźnego. Lekarz mówi, że narządy są całe. Kula przeszła na wylot. A ja dostałam w mięsień. Też od Ruska. Przesłuchiwała nas tutaj litewska policja, ale chyba dziś wychodzimy, bo chcę...

– Czym dostałaś w mięsień?! Co ty...?

– W ramię. Kulą z pistoletu. Z karabinu.

– O Boże!

– Justynka, my... mogliśmy już nie żyć. Mam rękę nieruchomą. Posłuchaj mnie. Musisz zadzwonić szybko do waszej firmy. Ja wiem, że jest sobota, ale oni muszą tu przelać pieniądze. Do tego szpitala, za zabiegi, bo to jest prywatne. Dwa tysiące pięćset litów, nie znam kursu, ale przecież sobie sprawdzą. Tylko muszą to zrobić koniecznie dzisiaj do dziesiątej wieczorem i przefaksować dowód wpłaty. Da się zrobić?

– Na pewno.

Iwona dyktuje namiary, Justyna pisze. Gdy kończy, już spokojniejsza zadaje kilka pytań. Potem opisuje krótko, co się dzieje w Polsce. Jest obłęd! Policja z Torunia szuka Roberta, policja z Trójmiasta szuka Roberta, w Warszawie przyszli do firmy – szukają Roberta. Media szaleją. Pokazują Teresę na ulicy, znalazła się w Sopocie, dają zdjęcia zmarłego na ulicy esbeka. Mówią o zupełnie nowym śledztwie. Jakiś staruch-jąkała przed chwilą wyrzucał przed kamerami ekipę dziennikarzy z mieszkania. Jeszcze nie wiadomo, o co chodzi, ale chyba o tego zmarłego w Trójmieście, być może został zabity. Podobno spisek byłych uboli. Po Toruniu krążą wozy transmisyjne, Szymon z „Nowin” daje wywiady na prawo i lewo. Telewizja odpytuje wszystkich możliwych znajomych Roberta, stoją też pod blokiem na Gagarina, w redakcji po prostu drzwi się nie zamykają, nie ma jak pracować.

Kolejną osobą, do której Iwona dzwoni, jest Kamila. Rozmawiają pięć minut, była żona chce przyjechać po Roberta samochodem, ale Iwona grzecznie odradza. Kamila nie naciska.

Znowu numer Justyny. Zajęte. Iwona powtarza próbę po minucie.

– Załatwione – Justyna mówi szybko – zaraz będzie i przelew, i faks. Strasznie chcieli wiedzieć szczegóły, o której będziecie na przejściu i czy w Ogrodnikach.

– Po co?

– Może chcą wysłać komitet, może zrobią jakiś show dla telewizji, ja nie wiem, z nimi nigdy nic nie wiadomo. Jak Robert?

– Jeszcze nie odeszłam od aparatu. Zaraz do niego idę.

– Powiedz, że będzie dobrze.

– Będzie.

Iwona odkłada słuchawkę i przechodzi przez jasny korytarz udekorowany wielkimi kwiatami w kamionkowych donicach.

Robert leży sam w przestronnej sali, jest w doskonałym nastroju. Bandaż na tułowiu, kroplówka nad głową, szeroki uśmiech. Układa tytuły kolejnych tekstów. Najbliższy „Głos” wyjdzie oczywiście pod hasłem „Wywiad z Wampirem”. Historia szaleństwa Suchynina, te wszystkie kozie rogi i Sodomy, jego mieszkanie, wizyta Roberta, ucieczka i pościg zajmą cztery kolumny z infografiką. Na koniec śmierć Wampira ze zdjęciem płonących szczątków na stacji.

– Będzie bomba atomowa!

– Nie wątpię. Jesteś wariatem.

– Prawda o moim stanie powoli do ciebie dociera. – Robert robi zabawną minę i natychmiast poważnieje. – Musimy dzisiaj wracać.

– To nierozsądne, ale jestem za.

* * *

Wyjście okazuje się niełatwe. Najpierw lekarz dyżurny powoli tłumaczy po rosyjsku, że absolutnie się nie zgadza na wypisanie pacjenta przed upływem dwóch dni. Dalsza obserwacja jest konieczna. Gdy Robert prosi o kartkę i długopis, by spisać oświadczenie o wyjściu na własne życzenie, doktor wynosi się obrażony. Kiedy wreszcie wychodzą z lecznicy wprost w alejki pięknego parku pełnego kasztanów, jest prawie jedenasta wieczorem. Na dworze wciąż ciepło. Druskienniki pachną żywicą i kwiatami. Iwona z ręką na temblaku, w pożyczonej ze szpitala pogniecionej bluzie od dresu i jednorazowych klapkach, Robert w poplamionych i podartych spodniach, niedopasowanych butach – po prostu para żebraków. Ale nikt nie zwraca na nich uwagi – ani patrolujący park policjanci z psem, ani przechodnie na uliczkach o trudnych do powtórzenia nazwach. Gdy próbują łapać stopa pod latarnią przy szerokiej Veisieju gatvěe, ignorują ich także kierowcy. Iwona przygotowała kartonik z napisem „POLSKA”, lecz żaden z przejeżdżających nie zwalnia.

Dopiero o wpół do dwunastej zatrzymuje się para sześćdziesięciolatków w grafitowej skodzie na poznańskich numerach. Iwona podchodzi do uchylonego okna.

– Mieliśmy z przyjacielem wypadek, potrzebujemy dostać się choćby tylko do Ogrodników...

– Ależ my państwa z przyjemnością zabierzemy nawet dalej. – Kobieta w słomianym kapeluszu z fioletową wstążką uśmiecha się przyjaźnie. – Jedziemy do domu, do Wągrowca, będzie nam bardzo przyjemnie.

Mężczyzna za kierownicą ubrany jest od stóp do głów na biało. Samochód mają zawalony śpiworami, materacami i poduszkami, na wierzchu leży butla gazowa, obok złożony namiot.

– Niech państwo tylko poczekają, zaraz to wszystko przesuniemy. Niech pani sama nie rusza, przecież ma pani chora rękę. Gdzie mieliście ten wypadek?

– Na drodze z Mińska.

– To wy jedziecie z Białorusi?

– Tak.

– A my przez trzy tygodnie wędrowaliśmy po Litwie szlakiem zamków. I też mieliśmy niesamowite przygody. Wyobraźcie sobie, że na jeziorze Galwe – państwo wiecie, gdzie to jest? Otóż...

Przejeżdżają przez most nad Niemnem, dalej droga zanurza się w las. Kierowca cały czas mówi – na przemian z żoną. Iwona wtrąca krótkie uwagi, Robert uśmiecha się do swoich myśli. Czuje, że po długiej przerwie wraca mu – ze zdwojoną mocą – chęć na papierosa.

Równo z tablicami obwieszczającymi bliską granicę państwa na drodze dla samochodów osobowych zaczyna się korek. Małżonkowie z Wągrowca są zdziwieni, przejeżdżają tędy nie pierwszy raz, to przejście nigdy dotąd nie było tak zatkane.

– No, ja rozumiem, że tiry stoją, ale żeby osobowe... coś musiało się wydarzyć. Może ktoś miał wypadek jak państwo. Litwini, zauważyliście, jeżdżą bardzo ostro, szczególnie kierowcy ciężarówek, lecz nie tylko, nie tylko... Kiedy wracaliśmy z Troków, zajechał nam nagle drogę taki...

Skoda powoli przesuwa się w szeregu aut. Pięć minut, dziesięć... Gdy ponad dachem sunącego przed nimi terenowego nissana pojawia się – w pomarańczowym świetle latarni – tabliczka z polskim godłem, Robert już wie, co zatkało przejście.

Kilka wozów transmisyjnych z podniesionymi antenami, kilkanaście osób z aparatami fotograficznymi, sporo kamer, nad tym wszystkim mikrofony na drążkach. Dwa radiowozy, jeden z włączonym, choć wyciszonym kogutem. Sześciu policjantów w białych koszulach przygląda się kierowcom jadącym w stronę Polski. Ci zwalniają, by przypatrzyć się zamieszaniu. Co bardziej ciekawscy hamują, pytając, o co chodzi.

Prezydent przejedzie? Szukają kogoś zbiegłego?

Zniecierpliwieni dziennikarze próbują kierować ruchem, dają nerwowe znaki: jechać, jechać! Fotoreporterzy zaglądają w okna samochodów, co rusz któremuś wydaje się, że zobaczył to, na co wszyscy czekają – momentalnie robi się zamieszanie, błyskają flesze, ruch całkowicie ustaje.

Robert wygląda na coraz bardziej rozbawionego.

Gdy skoda zrównuje się z pierwszą furgonetką telewizji, ktoś pokazuje go palcem i woła:

– Tuuuutaaaj!!!

Hałaśliwy tłum w kilka sekund otacza auto. Turysta i jego żona wyglądają na przerażonych.

– Państwo się nie denerwują, to o nas chodzi. My już wyjdziemy, dziękujemy za podwiezienie, dalej nas wezmą koledzy po fachu.

– Ale dlaczego...? Kamery... Po co policja? To przez ten wasz wypadek?

– Jeszcze raz wielkie dzięki. Może my też się kiedyś wybierzemy do Troków, tak ładnie pan opowiadał...

W błysku fleszy, wśród przekrzykujących się reporterów, Iwona z Robertem wysiadają z dwóch stron auta.

Większość miejsc opisanych w tej książce istnieje w rzeczywistości, kilkanaście powstało jednak w wyobraźni autora. Wszelkie podobieństwo książkowych bohaterów do żyjących postaci, a firm i instytucji – do istniejących organizacji, jest przypadkowe.

© Copyright by Agora SA 2012

© Copyright by Piotr Głuchowski 2012

REDAKCJA: Dariusz Żukowski

KOREKTA: Dorota Trzcinka, Jacek Bławdziewicz

PROJEKT GRAFICZNY OKŁADKI: Aleksandra Jasińska

ZDJĘCIA NA OKŁADCE: Marcin Kundera (tył), Shutterstock.com/sano 7, Mikołaj Kuras (montaż)

OPRACOWANIE GRAFICZNE: Elżbieta Wastkowska

PRODUCENCI WYDAWNICZY: Małgorzata Skowrońska, Robert Kijak

KOORDYNACJA PROJEKTU: Katarzyna Kubicka

Wydanie I elektroniczne

ISBN: 978-83-268-1028-2

WYDAWCA

Agora SA

ul. Czerska 8/10

00-732 Warszawa

Konwersja i edycja publikacji